nieuws
r in e i z e l p l e e Sp oek h w u o b e d Verandertraject op de Willemsschool
‘Onze leerlingen weten beter wat ze aan het leren zijn en waarom’ Column Diana Lorier
Actuele ontwikkelingen en activiteiten in het onderwijs in Den Haag en omgeving.
49
April 2017
ek o z r e d n o Dyslexie deling en behan tijk in de prak Sterk voor starters: Coaching op basisschool De Walvis
Van de redactie Eind 2016 hebben we een evaluatie van dit magazine HCO Nieuws uitgezet. We zijn blij dat ruim 230 respondenten op de online enquête hebben gereageerd. 90% van de respondenten wil dat het magazine blijft bestaan. Het is fijn om te horen dat iets dat we met zorg samenstellen ook wordt gelezen. We kregen ook waardevolle adviezen voor de verbetering van HCO Nieuws. En concrete suggesties voor onderwerpen van artikelen. Eén idee hebben we direct verwerkt. Met als resultaat: een artikel over interne coaching van startende leerkrachten op basisschool De Walvis. Heeft u ook een praktijkverhaal dat u wilt delen? Mail ons via communicatie@hco.nl. De evaluatie stelde ons nog wel voor een dilemma. Lezers zijn ongeveer fifty-fifty verdeeld over hun voorkeur voor een papieren of digitaal magazine. Dat geeft ons nog stof tot nadenken. Tot de zomervakantie kunt u in ieder geval rekenen op twee edities (deze editie en een juninummer) in drukwerk. We houden u op de hoogte van de ontwikkelingen. Veel leesplezier!
Kort nieuws De Springbok, IKC Bamboe en de Koningin Beatrixschool zijn NT2-proof! NT2-proof heeft het schijnbaar onmogelijke mogelijk gemaakt. Kinderen met een niet-Nederlandstalige achtergrond kunnen met NT2-proof aantoonbaar optimaal leren begrijpend te lezen!”, zegt directeur Rebecka
Wethouder Saskia Bruines heeft op woensdag 8 maart een
Buter. Op 24 februari vierde De Springbok feest. Na drie jaar aanpassen
feestelijk startsein gegeven voor het schoolproject De Geboorte
van de methodes en implementeren
van Den Haag en het Wonder van Loosduinen op basisschool De
van de methodiek Zien is snappen en
Oase. De komende periode nemen 14 klassen uit Loosduinen en
coöperatieve leerstrategieën heeft de
omgeving deel aan het eigentijdse project. Kijk voor meer
school haar onderwijs nu goed ingericht
informatie op www.lichtoploosduinen.nl/school.
op NT2-leerlingen. Ook twee andere scholen namen deel aan de pilot NT2proof die nu na drie jaar is afgerond.
Materialen gezond trakteren
In een speciale uitgave blikken de
GGD Haaglanden heeft in samenwerking met het HCO
scholen terug op het traject. Alle scholen
nieuwe materialen over gezond trakteren ontwikkeld
in Den Haag ontvangen deze uitgave
in het kader van de Gezonde Kinderopvang en Gezonde
per post. Het magazine is ook online te
School. De nieuwe traktatiepakketten voor peuters,
downloaden via www.hco.nl/nt2.
kleuters en midden-bovenbouw zijn te bestellen via gezondgewicht@ggdhaaglanden.nl. Ook is er een
Uw school ook NT2-proof? Kennisdeling “Taal de hele dag door”
advieslijn uitgewerkt over het thema Gezonde Voeding
De gemeente Den Haag wil de opgedane kennis uit de pilot in samen-
voor voorscholen. Meer weten wat een gezonde aanpak bij kinderopvang-
werking met HCO en Sardes met andere scholen delen. Op zes avonden
organisatie of basisschool kan brengen? Neem dan de GGD-folder mee op
(mei-november 2017) zullen films uit de lespraktijk getoond worden.
de Regionale Dagen Jonge Kind van het HCO.
Met concrete lestips gaat u de volgende dag weer aan het werk. Binnenkort zijn de data
Beneluxfinale FIRST LEGO League
van deze bijeenkomsten
Op 4 februari namen de drie beste teams van de regiofinale FIRST LEGO
bekend. Wilt u ook een
League Haaglanden deel aan de Beneluxfinale in Zwolle. Team Bamboe
NT2-traject aangaan,
Bouwers (IKC Bamboe) behaalde tijdens de Beneluxfinale de vierde plek
neem contact op met een
en mag meedoen aan een internationaal toernooi. Ook de andere teams
van onze NT2-experts via
vielen in de prijzen. Team Archipel (Archipelschool) won de prijs voor
www.hco.nl/nt2 of kijk op
Teamwork en team Lab Rats (Maerlant Lyceum) de prijs voor Strategie en
www.nt2onderwijs.nl.
innovatie. HCO feliciteert de teams met hun prijzen!
Colofon
Redactie: Anna-Marie Kooiman, Eline Rottier, Susanne Reiss, Marjolein Wennekers, Lieke de Jonge
HCO Nieuws is een uitgave van het
Eindredactie: Gaby Ammerlaan Met bijdrage van: Diane van Steekelenburg
HCO en verschijnt 3x per jaar.
Redactieadres: communicatie@hco.nl Fotografie: Bart van Vliet, Eckhardt Fotografie
Postadres: Postbus 53509,
Vormgeving: Inc. Communicatie & design
2505 AM Den Haag Bezoekadres: Zandvoortselaan 146,
Blijf op de hoogte van onze activiteiten en de actuele ontwikkelingen in het onderwijs in Den Haag en
Den Haag
omgeving. Volg HCO op social media of meld u aan voor een HCO e-nieuwsbrief via www.hco.nl/nieuwsbrief.
T: 070 448 28 28 E: info@hco.nl I: www.hco.nl
HCO maakt deel uit van de Bazalt Groep en werkt daarin samen met partners Bazalt en RPCZ.
Interview
In de steigers gezet Een nieuw schoolplan, een eigen didactisch model en een uitdagende leeromgeving voor de kinderen. Op de Willemsschool in Monster is er in anderhalf jaar tijd veel veranderd. Directeur Astrid de Graaff vertelt over haar ervaringen, sinds haar start op deze school in de zomer van 2015. ‘We stelden met elkaar vast dat de resultaten van onze leerlingen achterbleven bij dat wat we mogen verwachten. Daarom wilden we het didactisch handelen verbeteren en daarin ook één lijn trekken binnen het team. Natuurlijk mogen er verschillen zijn tussen hoe je lesgeeft, maar het is goed om vanuit een vaste basis te werken.’ Met behulp van HCO-onderwijsadviseur Wessel Stet heeft het team vanuit een theoretisch onderbouwd kader een eigen “WIM-model” ontwikkeld.
‘Onze leerlingen weten beter wat ze aan het leren zijn en waarom.’ Astrid de Graaff met werkgroep De Steijger
Inzichten van het expliciete directe instructiemodel en van John Hattie zijn hiervoor gebruikt. ‘We wilden niet zomaar een didactisch model
verandering ervaren. We hebben hen gevraagd: “Wat zie je de juf of
overnemen, maar onszelf de theorie eigen maken. Wat zijn de onder-
meester anders doen?”. We merken dat ze beter weten wat ze aan het
liggende gedachten over leren en hoe maken we die passend voor onze
leren zijn en waarom. Het blijkt ook laagdrempeliger voor ze om het te
leerlingen? Dat was het uitgangspunt’, licht Astrid toe. Zij koos bewust
zeggen als ze iets lastig vinden en dan hulp te vragen.’ Op de Willems-
voor een intensief traject om het nieuwe model door te voeren. Leren
school voeren de leerkrachten vanaf groep 5 sinds dit schooljaar kind-
van en met elkaar typeerde de aanpak. Astrid stelde een werkgroep
gesprekken. Dan vraagt de leerkracht bijvoorbeeld: “Waar kijk je naar
samen van vier leerkrachten die het voortouw namen in het voorberei-
uit dit schooljaar, wat wil je leren, waar heb je nog moeite mee?”.
den van de studiedagen. Astrid: ‘Toen ik net startte op deze school heb ik de metafoor van een Samen lessen voorbereiden, collegiale consultatie en
berg gebruikt. Het maakt niet uit of we linksom of rechtsom gaan, maar
begeleid inoefenen
we gaan omhoog: die berg op. In het eerste jaar maakte de werkgroep
Astrid vervolgt: ‘Samen met de werkgroep, Wessel, en de ib-er hebben
een prachtig verbinding toen ze zich voorstelde als werkgroep “De
we het traject verder vorm gegeven. Wessel gaf ons daarbij de nodige
Steijger”. Met opzet fout gespeld, verwijzend naar “een steiger” om een
theoretische onderbouwing en hielp deze te vertalen naar de praktijk.
stevig fundament te bouwen en “stijgen” omdat we stap voor stap verder
Naast studiedagen bestond onze aanpak bijvoorbeeld uit samen lessen
willen komen en zo tot grote hoogte stijgen.‘
voorbereiden, collegiale consultatie en begeleid inoefenen.’ Op de eerstvolgende studiedag bereiden alle leerkrachten samen lessen
Uitdagende leeromgeving
voor. Ze bespreken de fasen in het WIM-model en stellen elkaar kritische
‘In de komende periode werken we aan een uitdagende leeromgeving,
vragen. In de week daarop start het collegiale consultatierooster. Astrid
met een vernieuwde bibliotheek, leesbanken van steigerhout en zand-
zorgt ervoor dat er overal voldoende vervanging is, zodat de leraren bij
tafels bij de kleuters, up to date ICT-middelen en andere vernieuwingen.
elkaar in de lessen kunnen kijken en elkaar na afloop feedback geven.
Ik ben op mijn knieën het gebouw binnengegaan en heb mezelf de vraag gesteld: ‘Wat ziet een leerling als deze binnenkomt in het gebouw?’. Ook
Leren van en met elkaar
hebben we de leerlingenraad betrokken. Zij stelden bijvoorbeeld “samen
Hoe heeft het team dit intensieve traject beleefd? Astrid: ‘De leraren
leesplekken” voor in de gangen.’
vonden het prettig dat ze konden meedenken over de scholing en studiedagen. De aanpak was een beetje wennen in het begin: bij
De volgende stap
elkaar in de klas kijken, elkaar feedback geven. Het werken vanuit een
Er is veel tot stand gebracht in korte tijd. Toch gaat de directeur van
niet beoordelend kader was daarbij heel belangrijk. Nu anderhalf jaar
de Willemsschool niet achteroverleunen. ‘Als volgende stap nemen we
later werkt iedereen vanuit een lerende houding en dat is heel mooi
het pedagogisch handelen en sociale klimaat onder de loep. We willen
om te zien.’
preventief werken aan een fijne sfeer. En hoe gaan we om met leerlingen
Wat merken de leerlingen ervan? Astrid: ‘Er is een stijgende lijn in
die zich niet goed gedragen? Wat is onze visie en hoe vertalen we deze in
de leerresultaten. We horen van de leerlingen ook terug dat ze
onze school? Dat wordt de volgende uitdaging.’
april 2017 | HCO nieuws
3
Coaching in beeld
Sterk voor starters ‘Breng startende leerkrachten met elkaar in contact’ Renate Coops Op RKBS De Walvis is de afgelopen jaren een intensief begeleidingstraject opgezet
en spelen bijvoorbeeld een oudergesprek na.
voor startende leerkrachten. En met succes: de betrokken leerkrachten zijn lovend.
Ook bespreken we casussen en bedenken samen
HCO Nieuws sprak met Renate Coops, leerkracht van groep 8 en coach voor startende leerkrachten in de school, en met Amy Raaman, startende leerkracht van groep 6.
oplossingen en ideeën. Samen inventariseren we tegen welke problemen we aanlopen’. Renate: ‘En soms kan dat zelfs uitlopen tot een onderwerp of actiepunt voor de hele school’.
Renate: ‘Wij vinden het belangrijk dat startende
situatie: ‘Ervaringen delen, elkaar motiveren
leerkrachten zich zo snel mogelijk vertrouwd
en op ideeën brengen is belangrijk. Om deze
Lerend team
voelen op school. Als nieuwe leerkracht komt
reden zijn we het afgelopen jaar gestart met
Het begeleidingstraject voor starters werkt tot
er veel op je af en is er vaak weinig tijd om
zogenaamde startersavonden’. Tijdens deze
nu toe enthousiasmerend voor het hele team.
te praten over je vak. Het is zonde dat zoveel
avonden vindt er kennisdeling plaats,
Renate: ‘Ik stimuleer startende leerkrachten om
startende leerkrachten uitvallen in het onder-
bespreken de leraren praktijkcasussen en
bij elkaar in de klas te gaan kijken. Wanneer zij
wijs’. Om die reden is De Walvis een tweejarig
versterken ze hun vaardigheden. Niet alleen
in de teamkamer spreken over de ideeën die ze
begeleidingstraject gestart, waarin de persoon-
vaste startende leerkrachten worden begeleid:
hebben opgedaan in de lessen van collega’s of
lijke ontwikkeling van de startende leerkracht
ook invalleerkrachten en LIO-stagiaires gaan
tijdens de startersavonden, werkt dat door in de
centraal staat. Renate licht toe: ‘Met elke
mee in het begeleidingstraject. Om de kwaliteit
hele school’. Renate zou elke school adviseren
leerkracht maak ik een vraaggericht traject op
van het traject te waarborgen en voortdurend
om beleidsmatig na te denken over de begelei-
maat. Ik kijk naar hun talenten en krachten en
te werken aan verbetering, overlegt Renate
ding van startende leerkrachten. Daarnaast ziet
pas oplossingsgerichte coaching toe.’
regelmatig met de mentoren.
zij nog aanknopingspunten voor ontwikkeling
Hoe ziet een begeleidingstraject eruit?
Ervaringen delen en elkaar ondersteunen
hoe we startende leerkrachten van verschillende
Het begeleidingstraject voor starters richt zich op
Renate: ‘Van leerkrachten horen wij terug dat zij
scholen met elkaar in contact kunnen brengen.
meerdere gebieden en is verdeeld in perioden.
het idee hebben er niet alleen voor te staan. Die
Andere ervaringen en perspectieven inspireren
Elke startende leerkracht krijgt een mentor. Deze
feedback stimuleert ons om op deze wijze door
weer tot nieuwe ideeën’.
mentor is werkzaam in dezelfde bouw en plant
te gaan’. Amy sluit zich daarbij aan: ‘Ik heb de
regelmatige gesprekken in met de starter. In
begeleiding op deze school tot nu toe als heel
Tips voor de inhoud van een bijeenkomst met
deze gesprekken staan praktische en organisa-
waardevol ervaren. Het is fijn om altijd terug te
startende leraren:
torische kennis en vaardigheden centraal, zoals:
kunnen vallen op je mentor en je coach. Daar-
• Stel een vakgebied centraal en bereid samen
hoe worden op deze school groepsplannen
naast is het fijn om te kunnen sparren met col-
geschreven? Welke materialen staan er in de
lega’s en om hulp van elkaar te krijgen. Tijdens
orthotheek? Daarnaast doorloopt elke startende
de startersavonden behandelen we verschil-
leerkracht een intern coaching traject, op basis
lende onderwerpen, zoals: ‘Hoe ga je om met je
van klassenbezoeken en coaching gesprekken.
tijd?’, ‘Hoe zet je het bord zo effectief mogelijk
Renate merkt op dat starters behoefte hebben
in?’ en ‘Hoe zou je déze les het beste kunnen
aan een netwerk van collega’s in dezelfde
geven?’. We oefenen met rollenspellen
en verbetering. Renate: ‘We zijn aan het kijken
4
een les voor. Bedenk met elkaar hoe je die les zo aantrekkelijk mogelijk kunt geven. • Stel een coöperatieve werkvorm centraal en oefen deze met elkaar. Meteen toepasbaar in de klas! • Bedenk met elkaar hoe je je klaslokaal zo effectief mogelijk inricht. Wat komt er op de muur? En hoe zet je het bord in?
april 2017 HCO nieuws
Oog voor peuters en kleuters
Bouwen met speelplezier OBS Het Galjoen is één van de eerste voor- en vroegscholen in Den Haag die volgens de VVE-methodiek Speelplezier werkt. Ze worden hierin begeleid door de ontwikkelaar van de methodiek, Margot Wouterse-Schmidt en HCO-adviseurs Joke Brans en Mariëlle Ebeli. Afgelopen periode hebben de leerkrachten van de onderbouw de module Speelplezier in de bouwhoek gevolgd. Voor deze HCO Nieuws spraken we
Berna Daniëls, Iris van de Nes en Linda de Grood
met kleuterleerkrachten Iris van de Nes en ‘We zijn gestart met de kennismaking met de
Linda vult haar collega aan: ‘Door het hardop
verschillende vormen. We gebruiken hiervoor
verwoorden maak je kinderen meer bewust
de speelkaarten van Speelplezier. De kleuters
van wat ze aan het doen zijn en je laat ze met
leren de vormeigenschappen herkennen van
oplossingen komen.’ Ook is er aandacht voor
Vik Vierkant, Roos Rond en Dirk Driehoek.’
feedback. Berna: ‘Achteraf praat je met de
Voorheen bestond de bouwhoek in de kleuter-
Berna legt uit: ‘We spelen eerst zelf een
kinderen over wat ze hebben gebouwd en hoe
klassen uit bekende materialen als blokken en
betekenisvol spel voor. De kleuters hebben
ze dat hebben gedaan. De kinderen zijn vaak
auto’s. Na het volgen van de module hebben de
zelf een vierkant gemaakt met wiebeloogjes
zo enthousiast dat ze dit heel graag willen
leerkrachten veel extra materialen toegevoegd.
en een gaatje erin, waar hun vinger door-
vertellen. Dit is weer heel goed voor hun
Deze materialen staan netjes gesorteerd in
heen kan. Hier kunnen ze vervolgens zelf
mondelinge taalontwikkeling.’
doorzichtige bakken. Denk aan boomstam-
mee spelen. Met het vierkant aan hun
metjes, takken, schuursponsjes, stofjes, steentjes
vinger mochten ze bijvoorbeeld vierkante
HCO-trainers Joke Brans,
en plankjes. Ook materialen voor jongens en
vormen zoeken in de klas. Dit kun je ook
Mariëlle Ebeli, Eline Leijten
meisjes zoals barbies en dinosaurussen komen
buiten of met andere vormen doen.’ Iris
en Natalie de Leede volgen
nu in de hoek terug. Iris zag direct verschil in
gaat verder: ‘We waren nog maar twee
op dit moment de opleiding
het spel van haar kleuters: ‘Door de toevoeging
dagen met het thema bezig en toen zag ik
Speelplezier bij Margot Wou-
van de extra materialen zag ik het niveau van
al kinderen op het krijtbord vierkantjes en
terse-Schmidt. Voor de zomer-
bouwen omhoog gaan. De kleuters combineren
torens tekenen. In de poppenhoek gingen
vakantie zullen de trainers zich
de verschillende materialen. Ze maken ingewik-
ze servies opstapelen. Het thema leeft echt!’
certificeren. Joke en Mariëlle
Berna Daniëls en locatiedirecteur Linda de Grood over hun ervaringen in de bouwhoek.
keldere constructies, terwijl het eerst vooral
zijn nauw betrokken bij het
bij een blokkentoren bleef. Ook spelen ze veel
Kindvolgende begeleiding
Speelpleziertraject op Het Galjoen. Samen met de
meer fantasiespel.’ Linda vult aan: ‘Ik zie terug
De leerkrachten nemen 10 tot 15 minuten
vier leidsters van voorschool Sloepie wonen zij de
dat de kleuters verder komen in hun spel. De
de tijd om mee te spelen in de bouwhoek.
modules op Het Galjoen bij. Vervolgens verzorgen
leerkrachten investeren voortdurend in een rijke
Dit vraagt van de andere kinderen dat ze
Joke en Mariëlle de begeleiding en coaching van
speelleeromgeving, waardoor de hoek uitdagend
goed zelfstandig kunnen spelen. Dit lukt
de peuterleidsters. Joke is enthousiast over de
blijft. Er is letterlijk speelplezier bij de kinderen
heel goed doordat de speelleeromgeving
bouwhoeken van Het Galjoen: ‘Ik zie dat de
en de leerkrachten stralen dit ook uit naar de
heel rijk is en veel uitdaging biedt. Als de
leerkrachten heel bewust nadenken over het
kinderen.’
leerkrachten in de hoeken de activiteiten
gebruik van uitlokkende materialen. Door de
begeleiden, doen ze dit op een kindvolgen-
nieuwe materialen zijn de kleuters meer en anders
Vormen en bouwen
de manier. Berna: ‘Ik speel parallel naast de
gaan bouwen. Ook zie ik dat de leerkrachten veel
Op dit moment staat het bouwthema ‘Vormen
kinderen en verwoord voor mezelf hardop
gerichter met de kinderen meespelen.’
en bouwen’ in de kleuterklassen centraal. Iris:
problemen zoals: “Waarom valt dit nu om?”. april 2017 | HCO nieuws
5
Column In elke HCO Nieuws laten we een of meer experts aan het woord over een actueel onderwijsthema. Deze keer Diana Lorier-Kooi, directeur van het HCO, over werken aan gelijke kansen in het onderwijs, door aandacht voor leerpotentieel en een growth mindset.
‘Oprecht geloven dat leerlingen succesvol kunnen zijn.’ Diana Lorier-Kooi
In de afgelopen maanden stond het thema ‘onderwijskansen(on)gelijk-
dat wat een kind zou kunnen ontwikkelen, met behulp van de juiste be-
heid’ volop in de belangstelling. Aanleiding is onder meer het rapport
geleiding. Bij gelijke kansen creëren draait het vooral daarom: kinderen
van de Onderwijsinspectie dat een jaar geleden verscheen, waarin
zo begeleiden en stimuleren dat ze tot volle bloei en ontwikkeling kun-
vastgesteld werd dat de onderwijsongelijkheid van leerlingen is toe-
nen komen en dat ze de ruimte krijgen om hun talenten te ontwikkelen.
genomen. Het thema is niet nieuw. Al in 2000, toen ik werkte als beleidsmedewerker achterstandenbeleid bij de gemeente Leiden werd
Een kind benaderen vanuit een growth mindset gedachte vind ik daarin
er een taskforce onderwijskansen opgericht, onder leiding van Jantine
heel belangrijk. Carol Dweck heeft in New York bijvoorbeeld onderzoek
Kriens. Hoe komt het dat dit thema terugkerend opduikt en dat we nog
gedaan bij leerlingen, van 11 tot 13 jaar oud, die het vak wiskunde volg-
altijd geen oplossingen hebben? Kennelijk zijn de sociaal economische
den. De leerlingen lieten positieve groei zien, wanneer ze geloofden dat
omstandigheden waarin kinderen/jongeren opgroeien nog steeds zeer
intelligentie ontwikkelbaar is en ze meer leerden over de hersenen. In
bepalend voor hun vervolgopleiding en voor de ontwikkeling van hun
de discussie over gelijke kansen zou de vraag centraal moeten staan: hoe
talenten. Hoe komt het dat beeldvorming en verwachtingen zo’n grote
kunnen we ons onderwijs zo inrichten dat het potentieel van leerlingen
invloed hebben op waar leerlingen in het onderwijs terecht komen?
tot leren optimaal wordt benut?
Wat mij in de actuele discussies opvalt is dat er veel oplossingen worden
Tot afgelopen zomer werkte ik vijf jaar in het onderwijs op Curaçao. Daar
aangedragen, zonder in de kern te analyseren wat er precies aan de hand
overheerste vaak een mindset met veel aandacht voor wat leerlingen
is. Zo kwam de VO-raad al snel met het voorstel om aan het einde van
allemaal nog niet kunnen (deze mindset was overigens ook cultureel
het tweede leerjaar in het VO een extra adviesmoment in te bouwen.
bepaald). Voor leerlingen werkt dat heel demotiverend. Ik heb ervaren
Ook is ervoor gepleit om het keuzemoment voor vervolgonderwijs na de
dat als je kiest voor een positieve benadering en ervan uitgaat dat je dat
basisschool voor leerlingen zo lang mogelijk uit te stellen. Op zich zijn dit
wat goed gaat bewust kunt versterken, dat dan het leren voor leerlingen
geen verkeerde ideeën, maar de vraag is of hiermee de kansenongelijk-
veel leuker en het lesgeven ook gemakkelijker wordt. Daar hebben we 5
heid minder wordt. Weten we wel welke factoren precies bepalend zijn
jaar lang op geïnvesteerd.
om gelijke kansen te creëren voor leerlingen met verschillende achtergronden? Verstaan we allemaal hetzelfde onder het begrip ‘kansen-
Voor mij draait het bij kansengelijkheid vooral om kijken naar het leer-
gelijkheid’? Gaat het er ons om dat alle leerlingen dezelfde kans krijgen
potentieel van kinderen, ongeacht hun sociaal economische afkomst. Dat
om door te stromen naar havo/vwo? Is dat ook het doel dat we met alle
vraagt om een positieve growth mindset bij schooldirecteuren, leraren,
leerlingen willen bereiken? Voor mij is het antwoord duidelijk op deze 3
ouders en bij leerlingen zelf: de overtuiging dat je door inzet en doorzet-
vragen, namelijk ontkennend.
tingsvermogen je kansen en mogelijkheden verder kunt vergroten. Laten we daarom eerst met elkaar vaststellen wat we onder kansen(on)gelijk-
Wat mij betreft zou de discussie meer over de inhoud moeten gaan, in
heid verstaan, wat deze ongelijkheid veroorzaakt en dan zoeken naar
plaats van direct in oplossingen te duiken. Waarom vinden we kansen-
duurzame oplossingen, die ook wetenschappelijk bewezen effectief zijn.
gelijkheid belangrijk en wat verstaan we er onder? Ik zou er voor willen
6
pleiten om het leerpotentieel van leerlingen op te sporen en dat als
Diana Lorier-Kooi is sinds 1 oktober directeur van het HCO. Daarvoor heeft
vertrekpunt te nemen. Elke leerling heeft recht op goed onderwijs dat
ze zich onder meer bezig gehouden met beleidsadvisering op gemeente-
aansluit bij zijn of haar leerpotentieel. Onder leerpotentieel versta ik:
lijk niveau, was directeur Onderwijs bij een scholengemeenschap en recent algemeen directeur bij een grote scholenorganisatie op Curaçao.
april 2017 HCO nieuws
Dyslexie onderzoek en behandeling Recent was er in de media veel aandacht voor dyslexie. ‘Kinderen krijgen onterecht een dyslexieverklaring’, ‘Dyslexie is het gevolg van slecht onderwijs’ en andere uitspraken lokten discussie uit. Om enige verheldering en nuancering aan te brengen vragen we in deze HCO Nieuws een onderzoeker om een toelichting op het vaststellen van de diagnose ‘dyslexie’. In de media was er nauwelijks aandacht voor de behandeling van dyslexie. Daarom laten we ook een behandelaar, een kind met dyslexie en zijn vader aan het woord. Bij het HCO werkt een team van gespeciali-
Annemieke benadrukt het HCO niet snel een
seerde dyslexie onderzoekers. Eén van hen is
dyslexieverklaring afgeeft: ‘Bij de aanmel-
Annemieke de Jong-Roeleveld. Zij licht toe hoe
ding voor een dyslexie onderzoek informeren
het vaststellen van een diagnose in zijn werk
wij altijd naar de eerder geboden hulp en
gaat: ‘Bij een dyslexieonderzoek brengen wij
het gevolgde onderwijs. We maken daarvoor
de symptomen van dyslexie in kaart. Het gaat
gebruik van landelijke voorschriften. Op grond
allereerst om het lees- en spellingsniveau van
hiervan beoordelen wij of de hulp op lees- en
het kind. Daarnaast toetsen wij onderliggende
spellinggebied voldoende is geweest. Wanneer
Arthur en Jesse Staal over de dyslexie-
vaardigheden die de lees- en spellingsproble-
wij aanwijzingen hebben dat er onvoldoende
behandeling van Jesse:
men kunnen verklaren. Sommige symptomen
goede hulp is geboden, starten we geen onder-
Arthur, vader Jesse: ‘Via school kwamen we
zijn niet specifiek voor dyslexie, maar worden
zoek, maar geven we de scholen adviezen over
terecht bij het HCO, waar Jesse behandeld kon
bijvoorbeeld veroorzaakt door problemen met
de hulp die ze een kind zouden kunnen geven.
worden. Hij zat toen net in groep 7. Hij kreeg
de taal in het algemeen, problemen met de
Als een kind daarna nog steeds (ernstige) pro-
hulpmiddelen en leerde ezelsbruggetjes die
intelligentie of doordat het kind onvoldoende
blemen heeft met het lezen en spellen, kijken
hem helpen bij het herkennen van woorden en
(goed) onderwijs heeft gevolgd. Wij proberen
we op een later moment opnieuw of er reden is
klanken. Eigenlijk zagen we na de eerste keren
deze factoren zo goed mogelijk uit te sluiten.’
om onderzoek naar dyslexie te doen.’
al vrij snel resultaat. We merkten het aan zijn
Dyslexiebehandelaar Christy Liu-van Dorp
huiswerk en zijn cijfers, en bij het voorlezen ging Als er ernstige enkelvoudige dyslexie is vastgesteld komt een kind in aanmerking voor
het tempo omhoog. We kregen het ook terug van
behandeling. Een traject varieert meestal tussen de één en anderhalf jaar, waarbij een
de school. Jesse heeft zeker meer zelfvertrouwen
dyslexiebehandelaar met het kind wekelijks zo’n 55 minuten aan de slag gaat.
gekregen en is nog nooit met tegenzin naar de bijles op het HCO gegaan.’
Dyslexiebehandelaar Christy Liu-van Dorp (www.facebook.com/lerenisuniek) over de
Jesse (12 jaar): ‘Ik merk ook dat ik beter ge-
ONL-dyslexiebehandeling: ‘Kinderen met dyslexie zijn vaak onzeker. Ze doen wel hun best op
worden ben. Ik zit nu met lezen op groep
school, maar blijven toch achter bij de rest van de klas. In mijn behandelingen werk ik aan het
8-niveau. Met spelling ben ik nog niet helemaal
zelfvertrouwen van de kinderen, via beloningen zoals diploma’s, medaillelezen en helpende
op niveau, maar het gaat wel beter. Of ik daar
gedachtenkaarten. Medaillelezen motiveert kinderen om zoveel mogelijk boeken uit te lezen.
blij mee ben? Ja, natuurlijk. Als alles moeilijk is,
Het helpt als kinderen weten wat dyslexie inhoudt, en wat het met ze doet. Ook is het belangrijk
dan is het natuurlijk wel minder leuk. Als je iets
dat ze zien dat ze vooruitgaan. Ik laat dat bijvoorbeeld zien in een grafiekje. En ik gebruik de
beter begrijpt, is het leuker.’
‘AVI-berg’ waarbij ze een kruisje zetten op het niveau waar ze nu zijn en zien ze het niveau waar zij naar toewerken. Je ziet ze echt stralen wanneer ze het doel halen. Oefening baart kunst. Zo lees ik een tekst eerst voor, daarna doen we het samen, en dan leest het
Kijk voor meer informatie op
kind de tekst zelf. Thuis leest het kind de tekst nog een aantal keer met de ouders. Wanneer het
www.hco.nl/dyslexie. Binnenkort zijn er
kind een week later de tekst opnieuw voorleest, zie je vaak dat ze sneller en nauwkeuriger lezen.
nieuwe informatiefolders over dyslexiezorg
Bij spelling leren kinderen om woorden in symbolen op te schrijven. Door letters aan symbolen
beschikbaar voor ouders. HCO stuurt deze naar
te koppelen, kunnen ze het beter onthouden. Daarnaast maken ze gebruik van een eigen
alle scholen in de Haagse regio. Neem voor
steunschrift met daarin spellingregels, moeilijke woorden en geheugensteuntjes. En: we oefenen
vragen over dyslexie contact op met
de woorden op heel veel speelse manieren!’
info-onl@hco.nl. april 2017 | HCO nieuws
7
Agenda
Nieuw in de winkel
Kijk voor meer informatie en aanmelding op Waaier Flitsbezoek
Je fantastische elastische brein
€ 14,95
€ 14,95
www.hco.nl/agenda
De waaier is een handige aanvulling
06 april 2017
op het boek Flitsbezoek.
SVIB intervisie groep 2 07 april 2017 Regionale Dagen Jonge Kind 2017 12 april 2017 Intervisiebijeenkomst Kleuter PDO 12 april 2017 SVIB intervisie groep 1 13 april 2017 SVIB intervisie groep 3
Mindsets op school
Pocketboek Growth mindset
18 april 2017
€ 45,00
€ 16,00
Webinar Hoe je het leren (voor de leerling) zichtbaar maakt 16 mei 2017 Leren zichtbaar maken: De grondslag 23 mei 2017 Training Medezeggenschap in het onderwijs 30 augustus 2017 Training Kagan Level 2: Persoonlijke en sociale ontwikkeling stimuleren 6 september 2017
Al deze uitgaven kunt u bestellen via www.hco.nl/winkel
Training Kleuter PDO (verkort) 6 september 2017 Training Vanzelf Sprekend
Trainingen en opleidingen
13 september 2017 Post hbo-opleiding Specialist Jonge kind 13 september 2017
Werken aan een ‘groei mindset’
Post hbo-opleiding Leraar Nederlands voor
Psychologe Carol Dweck toonde aan dat een zogenoemde ‘groei
anderstaligen (NT2) in het primair onderwijs
mindset’ heel belangrijk is voor de ontwikkeling van kinderen. Samen
13 september 2017
met partners in de Bazalt Groep maakt het HCO het gedachtegoed en
Training Executieve functies en kleuters
werk van Carol Dweck voor het Nederlands onderwijs beschikbaar.
20 september 2017 Post hbo-opleiding Specialist Wetenschap en
In januari en februari vond de eerste training Aan de slag met
Technologie in het basisonderwijs
Growth Mindsets op open inschrijving plaats. Negen leerkrachten
20 september 2017
van verschillende scholen namen deel. Een greep uit de reacties:
Training Persoonlijk leiderschap in ouderbetrokkenheid
"Ik vond het een erg leuke training. Hele pakkende voorbeelden en
18 oktober 2017
leuk dat de trainer over zijn eigen ervaringen vertelde! The learning
Training Executieve functies groep 3-8
pit was voor mij een echte eyeopener!"
18 oktober 2017 Intervisiebijeenkomst Kleuter PDO
"Je wordt je er bewust van dat wat je zegt en wat je denkt van grote
29 november 2017
invloed is op het zelfvertrouwen en de motivatie van de kinderen in je groep."
Module Executieve functies bij rekenen
"Je kijkt anders naar bepaalde zaken, je geeft een leerling tools, feedback, kritiek waar deze iets mee kan, waardoor hij/zij zichzelf beter kan ontwikkelen." "Je beoordeelt iemands proces tijdens het werk, niet alleen een eindproduct." Wilt u ook actief aan de slag met het gedachtegoed van Carol Dweck? Deze tweedaagse training kan ook incompany worden georganiseerd. Of denk aan een introductieworkshop. Kijk voor meer informatie op www.growthmindsets.nl of neem contact op met Wessel Stet, die deze training verzorgde, via w.stet@hco.nl