nieuws
eer l u m i t s e Ho ei o r g p o n je ee t? e s d n i m e gericht Lesson study op De Kleine Keizer
‘We willen de kinderen meer leergericht maken in plaats van taakgericht’ Column Harriet Marseille
Actuele ontwikkelingen en activiteiten in het onderwijs in Den Haag en omgeving.
48
Oktober 2016
Executieveij functies b kleuters Studiereis Growth Mindsets
Van de redactie Psychologe Carol Dweck toonde aan dat een zogenoemde ‘groei mindset’ heel belangrijk is voor de ontwikkeling van kinderen. Dat geldt ook voor volwassenen. Het gaat daarbij om de overtuiging dat je jezelf steeds kunt blijven verbeteren en ontwikkelen door hard te werken, uitdagingen aan te gaan en ervaring op te doen. Daarbij hoort ook dat je fouten mag maken, zodat je daarvan kunt leren. Een mindset die niet statisch is maar gericht op groei, draagt bij aan de motivatie van leerlingen, hun leerprestaties, doorzettingsvermogen en creativiteit. En het goede nieuws is: je kunt je mindset veranderen. Bovendien kunnen volwassenen kinderen helpen een groei mindset aan te leren of te behouden. In deze editie van HCO Nieuws loopt het fenomeen ‘mindset’ als een rode draad door alle verhalen van en over scholen, leraren, schoolleiders, leerlingen, hun ouders en onderwijsprofessionals. Veel leesplezier!
Kort nieuws Nieuwe directeur HCO Diana Lorier-Kooi is sinds 1 oktober 2016 de nieuwe directeur van het HCO. Daarvoor werkte ze in verschillende gemeentelijke beleidsfuncties (in het Westland en Leiden) en had ze beleids- en directiefuncties in het voortgezet onderwijs in Rotterdam. De afgelopen 5 jaar was ze algemeen
HCO heeft met partners Bazalt en RPCZ www.nt2-onderwijs.nl
directeur van een schoolbestuur voor het
ontwikkeld over onderwijs aan anderstalige leerlingen.
PO en VO op Curaçao. Diana: ‘Ik houd van
Hier vindt u blogs van NT2-experts, gratis downloads en meer
afwisseling. Perspectiefwisselingen vind ik
informatie over onze boeken en trainingen.
leuk. Mijzelf elke keer verplaatsen in een andere kant van het speelveld. Ik kan een gemeentelijke bril meenemen, maar zaken
Een succesvolle bijeenkomst voor ib’ers
ook bekijken vanuit het perspectief van een
Op dinsdag 27 september organiseerde het samenwerkingsverband
bestuurder of de praktijk van een school.
SPPOH een bijeenkomst voor intern begeleiders uit Den Haag en
Als voormalig gemeenteraadslid ken ik ook
Haaglanden. Maar liefst 215 ib’ers bezochten de ochtend in het congres-
de politieke context.’ Lees een uitgebreid
centrum Madestein. Naast sprekers vanuit de Onderwijsinspectie, SPPOH,
interview met Diana op www.hco.nl.
Leerplicht, Xtra, CJG en andere onderwijsorganisaties, verzorgde HCOadviseur Petra Spruijt een workshop over Growth Mindsets. Ook stond het HCO met een informatiestand op deze bijeenkomst. Aan het begin van
Inzamelingsactie Cosmicus voor Afrika
volgend schooljaar is er een vervolgbijeenkomst.
Afgelopen periode hield basisschool Cosmicus een inzamelingsactie voor het openen van een waterput in Kenia, Malindi. De klassen werkten aan een project wereldburgerschap, getiteld ‘Kleur Bekennen’,
Schoolproject voor scholen Loosduinen
over verschillende werelddelen. Ter afsluiting organiseerden de
HCO ontwikkelt in opdracht van Stichting Oud Loosduinen en in samen-
leerlingen een wereldfestival op school met onder meer wereldgerechten
werking met Haagse culturele partners een eigentijds schoolproject voor
die ze samen met en voor ouders bereid hadden. Ook organiseerde elke
scholen in het stadsdeel Loosduinen. Het project heet De geboorte van
klas een extra activiteit om geld op te halen. Zo verzorgde groep 7 een
Den Haag en het wonder van Loosduinen. Leerlingen uit groep 6/7
filmavond voor ouders op school en kleuters verkochten waterflessen
ontdekken in dit project wat er zich 800 jaar geleden afspeelde in het
in de buurt. In totaal werd er een bedrag van € 8.000,- opgehaald.
stadsdeel waar hun school zich bevindt. Video’s, een bezoek aan
De opbrengst was bedoeld voor de bouw van een waterput. In de
historische plekken, een projectboekje en een
herfstvakantie reisden zes teamleden naar Afrika af om de waterput te
interactieve quiz maken onderdeel uit van het
openen. Het resterende bedrag is gedoneerd aan een Afrikaanse school
project. Na de herfstvakantie ontvangen scholen
en een weeshuis, die ze bezochten met schoolspullen en speelgoed van
in Loosduinen een uitnodiging om in februari-
de leerlingen.
april 2017 deel te nemen aan het project.
Colofon
Redactie: Anna-Marie Kooiman, Eline Rottier, Fabienne Peters, Susanne Reiss Eindredactie: Gaby Ammerlaan
HCO Nieuws is een uitgave van het
Redactieadres: communicatie@hco.nl Fotografie: Bart van Vliet, Henriette Guest
HCO en verschijnt 3x per jaar.
Vormgeving: Inc. Communicatie & design
Postadres: Postbus 53509, 2505 AM Den Haag Bezoekadres: Zandvoortselaan 146,
Blijf op de hoogte van onze activiteiten en de actuele ontwikkelingen in het onderwijs in Den Haag en
Den Haag
omgeving. Volg HCO op social media of meld u aan voor een HCO e-nieuwsbrief via www.hco.nl/nieuwsbrief.
T: 070 448 28 28 E: info@hco.nl I: www.hco.nl
HCO maakt deel uit van de Bazalt Groep en werkt daarin samen met partners Bazalt en RPCZ.
Interview
Samen werken aan persoonlijke groei Samen met het kind, de ouders en de school werken aan de persoonlijke groei van een kind. Dat is waar HCO Zorg in Onderwijs
‘Ik word nu minder vaak boos’
voor staat. Ieder kind ontwikkelt zich op zijn eigen manier en meestal verloopt deze ontwikkeling zonder problemen. Voor
Sam Hosman
kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, biedt Zorg in Onderwijs begeleiding. Adviseur Roel Verdel is een van de experts. Hij werkte met Sam, een leerling in groep 7 van de Willem de Zwijgerschool. HCO Nieuws interviewde de betrokkenen.
Aan het einde van het traject gaf hij zichzelf een 10. Hij vroeg Roel zelfs om extra formulieren, zodat hij er mee door kon gaan.’ Sam ontwikkelde een op groei gerichte mindset. Hoe ziet een traject eruit?
Sam ervaarde op school veel frustratie vanwege zijn dyslexie. Hij vond
HCO Zorg in onderwijs biedt begeleiding bij verschillende hulpvragen.
het moeilijk om zijn gevoel onder woorden te brengen en werd snel
Roel legt uit: ‘We bepalen de aanpak door een intake met ouders en
boos. Roel: ‘Ik heb samen met Sam bekeken wat de eerste stap zou zijn
school en een observatie in de klas. Tijdens het traject blijven ouders
om minder boos te worden. We hebben besproken hoe gewenst gedrag
en school continu betrokken door het effect van de aanpak te moni-
er uit zag en wat er voor nodig was om dat gewenste gedrag vaker te
toren, maar ook door bijvoorbeeld nieuwe doelen in te brengen. We
laten zien. Sam bedacht hier zelf huiswerk bij, met opdrachten voor thuis
werken oplossingsgericht. Dat betekent dat we samen de ideale situatie
en op school, zoals “vriendelijker praten tegen anderen” of “de ander
schetsen, waar we in kleine doelen naartoe werken. De daaropvolgende
aankijken als deze tegen me praat”. Elke dag vulde Sam, ouders en de
succeservaringen dienen als een vliegwiel voor de rest van het traject.
leerkracht een schaalvraag in. Dat gaf mij informatie om later met Sam in
We zijn telkens op zoek naar wat er voor deze leerling werkt.’ Dit wordt
gesprek te gaan over hoe de week was verlopen.’
als positief ervaren door alle betrokkenen. Olga reageert: ‘Voor kinderen waarbij er meer ondersteuning nodig is dan de school vanuit de basis–
De regie in eigen handen
ondersteuning kan bieden, geeft HCO Zorg in Onderwijs mogelijkheden.’
Olga van den Born, adjunct-directeur en coördinator 6, 7 en 8 van de Willem de Zwijgerschool, vertelt over het traject: ‘De kracht zit in de driehoeksrelatie kind-ouders-school. Door de gezamenlijke aanpak
HCO Zorg in
betrek je ouders serieus bij het proces.’ De moeder van Sam, Faye
Onderwijs
Hosman, sluit zich daarbij aan: ‘Voor Sam was het fijn dat iedereen met
is er voor
zijn ontwikkeling bezig was. Elke dag kreeg hij van ons en van de juf een
kinderen in
cijfer voor zijn gedrag. Omdat er aan kleine doelen werd gewerkt, kreeg
de leeftijd van 4 tot 14 jaar die extra
hij al snel veel complimenten. Dat maakte hem trots en gaf hem de regie
aandacht verdienen bij hun sociaal-
in eigen handen.’
emotionele of gedragsmatige ontwik-
Olga vertelt: ‘Daar waar Sam eerst vluchtte in negatief gedrag wanneer
keling. Het HCO biedt individuele
je hem aansprak, is hij nu beter in staat om in gesprek te gaan.’ Volgens
ondersteuning en groepsbehandelin-
moeder is hij zich veel bewuster van zijn gedrag: ‘Het lukt hem om
gen. Er zijn groepsbehandelingen
rustiger te blijven en om over zijn emoties te praten.’ Roel vult aan:
voor sociale vaardigheden en omgaan
‘Sam is een intelligente jongen die goed kan verwoorden wat er mis ging
met (faal-)angst. Behandelingen
en hoe het beter zou kunnen. Wat hij nodig had, was vertrouwen en
worden doorgaans vergoed. Kijk op
succeservaringen.’ Hoewel school en ouders meteen positief waren over
www.hco.nl/zorginonderwijs voor
zijn veranderde gedrag, was Sam zelf kritischer. Zijn moeder geeft aan:
meer informatie of neem contact op
‘Hij moest eerst inzien dat het handig was om zijn gedrag te veranderen.
via zorginonderwijs@hco.nl.
oktober 2016 | HCO nieuws
3
Lesson study in beeld
Van onderwijzen naar leren ‘We willen de kinderen leergericht maken in plaats van alleen taakgericht’ Sieglien Weegman Op OBS De Kleine Keizer staan de volgende thema’s centraal: het optimaliseren van de
zijn instructie bij dit kind?” Daar leer je echt heel
opbrengsten, het eigenaarschap van de leerlingen voor hun leerproces en een profes-
veel van.’
sionele onderzoekende leercultuur. Met behulp van lesson study onderzoekt het team
Van taakgericht naar leergericht
hoe zij ieder kind in elke les een leersprong kunnen laten maken. HCO Nieuws sprak met
Natuurlijk is er nog meer te ontwikkelen. Op De
Sieglien Weegman, leerkracht van groep 8 en instructional leader in de school, en met
Kleine Keizer hebben ze vorig jaar coöperatief
Matthieu Gelissen, HCO-onderwijsadviseur die de school begeleidde in dit proces.
leren geïntroduceerd. Sieglien: ‘En we proberen zowel het samenwerkend leren als de autonomie
Matthieu Gelissen: ‘Lesson study op De
Intrinsiek gemotiveerd
van kinderen te versterken. Werkhouding is een
Kleine Keizer is erop gericht de leerlingen te
Matthieu: ‘Centraal in dit hele proces stond hoe
aandachtspunt in deze aanpak en in deze groep
betrekken bij het stellen en vooral begrijpen
we de leerlingen meer “leer bewust” konden
en dat is straks ook belangrijk voor de middel-
van het leerdoel in de les. Het gaat er om welke
maken. Het gaat erom dat leerlingen weten:
bare school. We willen uiteindelijk dat de kinde-
stapjes zij vervolgens moeten zetten om bij dit leerdoel te komen. Dit noemen we ook succescriteria.’ ‘Het stellen van doelen met behulp van succescriteria is nu een belangrijk onderdeel
4
1 Wat is het leerdoel? 2 Waar sta ik nu? 3 Welke stapjes (succescriteria) moet ik zetten om met succes het leerdoel te halen?
ren meer leergericht worden dan taakgericht.’ Naar een lerende teamcultuur Intussen is de cultuur in de school in het team ook ontwikkeld tot “leergericht”. Dat is onder
in onze manier van lesgeven’, legt Sieglien uit.
Met behulp van lesson study onderzoeken we wat
andere te danken aan de gezamenlijke lesson
In de klas zie je op verschillende plaatsen
leerlingen hierbij van de regisserende leerkracht
study. Met elkaar werken de leraren aan hun
verwijzingen naar doelen en succescriteria,
nodig hebben: instructie, oefenstof, tijd, of iets
professionalisering, kijken bij elkaars lessen en
bijvoorbeeld op de muur en op het bord.
anders om succesvol het leerdoel te halen.’
leren van elkaar. Sieglien: ‘De deuren staan hier
Sieglien licht toe: ‘De leerlingen worden actief
De achterliggende gedachte bij deze manier van
letterlijk meer open en je ziet collega’s veel met
betrokken, hebben een weektaak en noteren
werken is de intrinsieke motivatie van de leer-
elkaar praten over het vak. Je merkt het ook in
zelf hun doelen daarbij. Bijvoorbeeld: van
lingen aan te spreken. Ook is het een manier om
de bouwvergaderingen dat iedereen gemotiveerd
de 20 sommen ga ik er 18 goed maken. Wij
hun zelfstandigheid te vergroten. Hoe ziet dat er
is. Onze taal onderling is gericht op “leren”. Met
evalueren dat ook. Wat zijn jouw leerpunten
in de praktijk uit? Wat is er merkbaar veranderd
Matthieu en ons team klikt het goed. Hij is zo
voor de volgende les?’ Sieglien laat schriften
in de school of in de groep? Sieglien: ‘Sommige
gedreven, geeft veel tips, en leidt ons als instruc-
zien. Op de eerste pagina staat een sticker
leerlingen zijn duidelijk meer gemotiveerd, hun
tional leaders op. Van twee instructional leaders
met evaluatievragen. Na elke les noteren de
mindset is meer gefocust. Ze weten waar ze zelf
in de school zijn we nu al met vier. Binnenkort
kinderen antwoorden zoals: “Ik heb mijn
staan ten opzichte van het einddoel, wat er van
gaan we ook samen met andere scholen lesson
doel … wel/niet behaald”, “Ik heb … geleerd”,
hen verlangd wordt.’ Op De Kleine Keizer zijn
study doen. Zo zetten we met collega’s van de
“Ik heb hulp nodig bij…”. Sieglien: ‘Dit geeft
over de afgelopen jaren de resultaten in de CITO-
Helen Parkhurst en de Van Ostadeschool een
mij als leraar veel informatie over elke leerling.
scores verbeterd. Sieglien: ‘We hebben vooral
lerend netwerk op.’
Ik zie echt nieuwe dingen terug, en weet beter
beter leren kijken naar de leerlingen. Bij lesson
welke leerlingen welke leer- en ondersteunings-
study observeert iedere leerkracht die in de klas
behoeften hebben: hebben ze nog instructie
komt een leerling die representatief is voor één
nodig, andere oefenstof, meer oefentijd?’
van de drie niveaugroepen. De centrale vraag daarbij is: “Wat bereikt de leerkracht met
oktober 2016 HCO nieuws
Meer weten over lesson study? Bekijk het filmpje op www.hco.nl/lessonstudy of neem contact op met Matthieu Gelissen, m.gelissen@hco.nl, of met een van de andere lesson study experts van het HCO.
Oog voor peuters en kleuters
Bewust van executieve functies Op tijd komen, niet de hele chocoladereep in één keer opeten, beheerst feedback geven. Executieve functies houden
Susanne Reiss, Yesno Akkerman, Chantal Abma en Ingrid Paling (v.l.n.r.)
ons bezig. Ze sturen onze cognitie om activiteiten te plannen en te organiseren.
in de film. Inzicht krijgen in de eigen emoties
een rooster en een timetimer, ben me bewust
Goed ontwikkelde executieve functies zijn
is voor kinderen van groot belang. ‘De emotie-
van de tijd. Ik observeerde een jongen die
een voorwaarde om te kunnen leren.
thermometer kan hierbij helpen,’ legt Susanne
altijd naar de wc gaat tijdens de kring, terwijl
uit. ‘Emotietaal is heel belangrijk. In het
onze afspraak is dat we dat tijdens het spelen,
Nederlands zijn er veel woorden die ons helpen
daarvoor, doen. Hij ziet ook hoeveel tijd hij
onze emoties te uiten. Als leerkracht help je
daar nog voor heeft door de timetimer op
de training Executieve Functies peuters en
kinderen door ze te stimuleren hun emoties te
het digibord. Ik ben van plan de tijd extra te
kleuters (onderdeel van het aanbod Vroeg-
benoemen. Ze kunnen op een emotiethermo-
benoemen door even naar hem toe te lopen en
meter (red: een papieren strook of poster in
te zeggen: “je hebt nog tien minuten, moet je
de vorm van een thermometer) aangeven of ze
nog naar de wc?”.’
De vraag hoe je deze functies bij jonge kinderen stimuleert, staat centraal tijdens
signalering van de gemeente Den Haag). Een gesprek met de HCO-trainers Susanne
“kwaad” zijn of “een beetje boos”.’
Reiss en Ingrid Paling en met een aantal
In de praktijk Denkstem
Ingrid: ‘De executieve functies hangen alle–
Impulsbeheersing is voor jonge kinderen een
maal met elkaar samen. Vroeg beginnen met
‘Cognitieve flexibiliteit, metacognitie,
uitdaging. Ze zijn enthousiast en beweeglijk
het stimuleren van deze functies is van grote
volgehouden aandacht: het is een greep uit
en willen dat graag uiten. Ingrid vertelt dat je
invloed op de ontwikkeling van kinderen.’
de executieve functies,’ vertelt Susanne.
impulsinhibitie kunt oefenen door de ‘denk-
Chantal: ‘Als leerkrachten van groep 1 tot en
‘Tijdens de training voor peuterleidsters en
stem’ te hanteren, ofwel: eerst denken aan wat
met 8 deze functies kennen en herkennen, kun
kleuterleerkrachten besteden we aandacht aan
je wilt zeggen. Kleuterleerkracht Chantal Abma
je de ontwikkeling van leerlingen als school
drie belangrijke functies voor het jonge kind:
van de Prinses Catharina Amaliaschool: ‘Uit
beter volgen. Voor mijn scriptie heb ik concrete
emotieregulatie, reactie- of impulsbeheersing
enthousiasme en betrokkenheid vinden jonge
interventies voor twee leerlingen in een han-
en prioritering of planning. In de eerste
kinderen het lastig om hun aandacht erbij te
delingsplan verwerkt. Met een handelingsplan
bijeenkomst maken de deelnemers kennis
houden. Het is voor jonge kinderen niet logisch
kun je heel gericht met de ontwikkeling van de
met de executieve functies. Ze krijgen de
dat ze op hun beurt moeten wachten, maar als
executieve functies aan de slag.’
huiswerkopdracht om een kind te observeren
je ze uitlegt waarom ze moeten wachten,
en daarbij te letten op één van de functies.
heeft dat op de lange termijn effect op hun
Yesno: ‘Ik ervaar de bijeenkomsten als
Tijdens de tweede bijeenkomst wisselen de
handelen.’
waardevol, Ingrid en Susanne geven ons de
leerkrachten die de training volgden.
deelnemers hun ervaringen uit en presenteren hun bevindingen aan de groep.’
tijd om kennis op te doen. De training biedt Tijd in beeld
waardevolle competenties voor iedereen die
Om kinderen te helpen planningsvaardigheden
met kinderen werkt.’
Emotiethermometer
te ontwikkelen, maken de deelnemers van de
Susanne en Ingrid tonen in de tweede bij-
training in de praktijk gebruik van tools zoals
eenkomst een fragment uit de film Inside Out
een timetimer bijvoorbeeld, wc-kaartjes en een
waarin emotieregulatie wordt verbeeld. In de
takenkaart. Yesno Akkerman, kleuterleerkracht
of meer informatie over executieve functies? Neem
film volgt de kijker de emoties van het jonge
van de Eloutschool, observeerde de executieve
contact op met Susanne Reiss (s.reiss@hco.nl) en
meisje Riley. Haar emoties (plezier, angst, woe-
functie planning in haar groep: ‘Timemanage-
Ingrid Paling (i.paling@hco.nl).
de, afkeer en verdriet) zijn de hoofdpersonages
ment is mijn kracht als leerkracht. Ik werk met
Interesse? Wilt u op uw eigen locatie een training organiseren
oktober 2016 | HCO nieuws
5
Column In elke HCO Nieuws laten we een of meer experts aan het woord over een actueel onderwijsthema. Deze keer coach/trainer Harriet Marseille over persoonlijk leiderschap, mindset, schoolcultuur en ouderbetrokkenheid.
‘De attitude van de schoolleider is van doorslaggevend belang.’ Harriet Marseille
Hoewel er tegenwoordig relatief veel aandacht
gelijkwaardige samenwerking, waarbij de
zonder over je heen te laten lopen. Dit alles
is voor ouderbetrokkenheid, denk ik dat basis-
wederzijdse autonomie wordt gestimuleerd.
kan voelen als koorddansen, waarbij je ofwel
scholen er nog onvoldoende in zijn geslaagd
aan de ene ofwel aan de andere kant van het
een constructieve, gelijkwaardige samenwerking
Schoolleiders zijn heel bepalend voor de
koord kunt vallen. Dat maakt direct duidelijk
met ouders te realiseren. Ik spreek schoolleiders
schoolcultuur. Hoe wordt er over ouders
waarom de instrumentele weg altijd tekort
die ouders als ongeïnteresseerd en onbereik-
gesproken? Hoe veilig is het voor het team
zal schieten.
baar ervaren, of juist als te aanwezig, negatief
om fouten te maken en ervan te leren?
kritisch of dominant. Ik zie scholen soms vanuit
Hoeveel controle oefent de schoolleider uit
Ik stimuleer schoolleiders om in de mogelijk-
onmacht handelen (‘Help, het loopt uit de
en in hoeverre moet een team werken
heid van een goede samenwerking met ouders
hand!’) of vanuit macht (‘Wij bepalen hier zelf
volgens strakke protocollen? Moeten ouders
te blijven geloven. Durf je erop te vertrouwen
hoe we op school te werk gaan en daar hebben
bijvoorbeeld te pas en te onpas ergens een
dat de ander kan veranderen? En dat, als je niet
ouders zich buiten te houden’). Het zou mooi
handtekening voor zetten?
probeert alles krampachtig onder controle te
zijn als school en ouders zich opstellen als gelijkwaardige samenwerkingspartners.
6
houden, processen vaak veel beter verlopen? Voor een bloeiende samenwerking tussen
Hiervoor is het essentieel om voldoende
school en ouders is de houding van de school-
zelfvertrouwen te hebben. Je mag fouten
Als trainer ‘persoonlijk leiderschap’ zag ik dat
leider van doorslaggevend belang. De sleutel
maken, want daar leer je van. Sta je open
er iets miste in het denken rondom ouderbe-
ligt in persoonlijk leiderschap. Het gaat daarbij
voor feedback? Durf je erop te vertrouwen dat
trokkenheid. Er lag veel nadruk op de instru-
om weten waar je warm voor loopt en vanuit
je jezelf altijd kunt verbeteren door nieuwe
mentele weg, vanuit het idee dat als je maar
die verbinding je werk doen. En hoe ga je om
stappen te zetten? Een growth mindset bij de
bepaalde standaard stappen zet, de samen-
met jezelf als het moeilijk wordt? Kun je
schoolleider is daarom van belang om
werking vanzelf soepel zal verlopen. Dit blijkt
veranderen van een fixed mindset in een
ouderbetrokkenheid te versterken.
in de praktijk niet zo te zijn. Stappenplannen
growth mindset, waarmee je blijft geloven
schieten tekort. Ook het trainen van communi-
in mogelijkheden, ook al loopt het nu niet
Harriet Marseille is coach en trainer persoon-
catievaardigheden is geen garantie voor succes.
goed? Herken je je eigen overtuigingen en
lijk leiderschap binnen Ouderbetrokkenheid-
Er blijkt altijd maatwerk nodig, vanuit inzicht in
begrijp je het perspectief van zowel ouders
PLUS. Zij is auteur van het boek Schoolleider
de dynamiek die er speelt. Dit heeft me ertoe
als je team? Durf je je kwetsbaar op te stellen
aan zet in ouderbetrokkenheid. Met ambitie
gebracht het boek Schoolleider aan zet in
zonder zwak te worden? Kun je sturing geven,
en lef naar een nieuwe regie (Bazalt, 2016).
ouderbetrokkenheid te schrijven, over de
zonder in krampachtige controle te vervallen.
Door haar aanpak om dieper te gaan dan de
dynamiek in de interactie tussen basisscho-
Weet je empathisch met de ander om te
standaard vaardigheden en methodes, is zij
len en ouders. En over de sleutelpositie van
gaan, zonder je professionele distantie kwijt
in staat scholen tot werkelijke verandering te
de schoolleider om de regie te voeren in een
te raken? Geef je ruimte aan de ander,
helpen. Zie www.ouderbetrokkenheidplus.nl.
oktober 2016 | HCO nieuws
Studiereis Growth Mindsets Afgelopen zomer organiseerde HCO samen met partners Bazalt en RPCZ een studiereis voor onderwijsprofessionals naar Londen. De groep bezocht er op 4 juli de Mindset Conference. Ze spraken daar tijdens de lunch met prof. Carol Dweck over haar onderzoek naar een growth mindset, ofwel ‘groei mindset’. De tweede dag stond in het teken van bezoeken aan twee scholen, één in het centrum en één in een buitenwijk van Londen. Deze scholen werken vanuit het growth mindset gedachtegoed. HCO-adviseur Wessel Stet ging mee met de studiereis en vertelt in deze HCO Nieuws wat hij zag op de scholen. Carol Dweck toont in haar onderzoeken aan dat
observeerde.’ In de bespreking achteraf gaf de
een growth mindset heel belangrijk is voor de
leerkracht hele gerichte feedback aan de leer-
ontwikkeling van kinderen. Het gaat over het
lingen over hun inzet. Wessel geeft een voor-
hebben van vertrouwen in je eigen kunnen
beeld: ‘Ze zei niet “wat hebben jullie allemaal
en weten dat je door oefening kunt groeien.
fantastisch gewerkt”, maar ze zei “ik zag dat dit
Een growth mindset draagt bij aan de moti-
groepje zich extra inzette toen het moeilijk werd
vatie van leerlingen, hun leerprestaties, hun
en kijk nu eens wat jullie bereikt hebben!”
doorzettingsvermogen en creativiteit. Tijdens
‘Je leert juist veel als iets lastig en vervelend voor je is.’ Wessel Stet gaat leren; je leert juist veel als iets lastig en
de scholenbezoeken kregen de deelnemers aan
Feedback
vervelend voor je is. Wessel: ‘Een leerkracht
de studiereis praktische aanwijzingen om een
Vervolgens bezochten de deelnemers de Cross
vertelde dat een leerling al jaren begeleiding
growth mindset te stimuleren bij leerlingen.
Primary School in de binnenstad. Alle muren
kreeg bij rekenen. Het meisje had zelf het
Als eerste stond een bezoek aan de Charville
en zelfs de ramen in de klassen hingen vol met
gevoel “ik kan dit gewoon niet”. De leerkracht
Primary School in een Londense buitenwijk op
uitnodigende leermaterialen om het leerproces
heeft veel met haar gesproken. Ze visualiseerde
het programma. De deelnemers spraken met de
voor de leerlingen inzichtelijk te maken.
het leerproces voor haar met de learning pit en
leraren en leerlingen en woonden een les bij.
Er hing een feedbackkaart over hoe de leer-
benadrukte: “Doe jij moeite om uit de learning
kracht feedback geeft aan een kind. Ook hingen
pit te komen, dan betekent dit dat je leert.” Het
Reflectievragen
er pictogrammen, zoals van een grote letter
meisje haalt nu veel achterstand in. Niet omdat
Een leerkracht Charville Primary School zette
(= gebruik hoofdletters) en een puntkomma
ze beter rekenonderwijs krijgt, maar omdat ze
tijdens haar les verschillende interventies in om
(= gebruik leestekens). ‘Met behulp van deze
nu meer inzicht heeft in wat nodig is om te
de leerlingen bewust te maken van hun eigen
pictogrammen leren kinderen naar hun eigen
leren. Ze mág rekenen moeilijk vinden.’
leerproces. Wessel: ‘De leerkracht startte met
werk te kijken en zichzelf feedback te geven.
het benoemen van de doelen en succescriteria
Deze feedback is gericht op wat de leerling nu
Wessel benadrukt dat leerkrachten hierin zelf
van de les en gaf een vooruitblik. Halverwege
nóg niet goed heeft gedaan en waar hij de
een voorbeeld kunnen geven door over hun
onderbrak ze de les. Ze stelde de leerlingen
volgende keer op gaat letten’, licht Wessel toe.
eigen ervaringen te vertellen. ‘Vertel persoonlij-
reflectievragen als: “waar ben je nu tegenaan
ke verhalen aan leerlingen, waarbij je aangeeft
gelopen, hoe heb je dit vervolgens opgepakt
Learning pit
op welk moment in je leven je zelf hebt gefaald
zodat je kon doorgaan?” In groepjes bespraken
De learning pit (“leerkuil”) had ook een plekje
en wat je daarin hebt geleerd. Dit heeft als doel
de leerlingen deze vragen. Ondertussen liep de
op de muur in de klas. Dit model maakt kinde-
dat leerlingen dingen gaan uitproberen en we-
leerkracht door de klas, sprak leerlingen aan en
ren ervan bewust wat er gebeurt als je iets
ten dat het niet erg is om fouten te maken. Dit sluit aan bij een growth mindset. Ik denk dat we hierin nog veel winst kunnen behalen.’ Zelf aan de slag met growth mindsets? Vanaf 18 januari 2017 start de training Aan de slag met growth mindsets. Kijk voor meer informatie en inschrijven op www.hco.nl/agenda. Kijk voor meer achtergrondinformatie, praktische tips en onze
Deelnemers studiereis
activiteiten op www.growthmindsets.nl. oktober 2016 | HCO nieuws
7
Agenda
Nieuw in de winkel
Kijk voor meer informatie en aanmelding op Betrokkenheid!
Flitsgesprekken
€ 59,00
€ 42,00
www.hco.nl/agenda 26 oktober 2016 Training Zien is Snappen 26 oktober 2016 SVIB intervisie 2016 (groep 1 - woensdag) 26 oktober 2016 Training Executieve functies groep 3-8 27 oktober 2016 SVIB intervisie 2016 (groep 2 - donderdag) 28 oktober 2016 Opleiding Practitioner/Begeleider SVIB (School Video Interactie Begeleiding)
Niemand!
Leren zichtbaar maken met Formatieve Assessment
2 november 2016
€ 14,95
€ 59,00
Inspiratiebijeenkomst NT2-didactiek (Taalnetwerk) 3 november 2016 Congres Leren Zichtbaar Maken 4 november 2016 Congres Leren Zichtbaar Maken 7 november 2016 Faalangsttraining Je bibbers de baas 9 november 2016 Training Lesgeven aan jongens 16 november 2016
Dialooginstrument HGW
Schoolleider aan zet in ouderbetrokkenheid
Workshop Horen, zien en schrijven
€ 42,00
€ 32,50
26 november 2016 Haags Technologie Festival 6 december 2016 Netwerkbijeenkomst VVE 11 januari 2017 Opleiding Taalcoördinator 12 januari 2017 Managementtraining NT2 weg ermee? 18 januari 2017
Al deze uitgave kunt u bestellen via www.hco.nl/winkel
Training Aan de slag met Growth Mindset 18 januari 2017 Training Flitsbezoeken (voorjaar 2017)
Materialen rouw en verlies
18 januari 2017
Hoe ga je om met verdriet in je groep? Een scheiding, een
Training Leiding geven aan een PLG
overleden huisdier, een zieke klasgenoot… Natuurlijk wil je
18 januari 2017
erover praten, maar hoe?
Training De bovenkamer
Het HCO leent gratis een koffer uit. In de koffer vindt u voor-
18 januari 2017
leesboeken, informatieve boeken, ideeën voor werkvormen
SVIB intervisie 2017 (groep 1 - woensdag)
en knutselmateriaal om verdriet in de groep bespreekbaar te
19 januari 2017
maken. De koffer bevat materiaal dat geschikt is voor leerlingen van 2–12 jaar.
SVIB intervisie 2017 (groep 3 - donderdag) 25 januari 2017
Voorbeelden van materialen:
Training Leiding geven aan educatieve
• Lieve oma Pluis – Dick Bruna
veranderprocessen
• • • • •
Doodgewoon – Bette Westera
24-28 januari 2017
Gebroeders Leeuwenhart – Astrid Lindgren
NOT
Jong Verlies - Riet Fiddelaers-Jaspers De Rouwende School - Riet Fiddelaers-Jaspers Stilzitten als een kikker Mindfulness voor kinderen – Eline Snel
Wilt u de koffer lenen en/of meer informatie over deze onderwerpen? Neem dan contact op met Katie Gramsbergen (k.gramsbergen@hco.nl) of Fabienne Peters (f.peters@hco.nl).