nieuws
Actuele ontwikkelingen en activiteiten in het onderwijs in Den Haag en omgeving.
51
November 2017
e Executiev entraal functies c hool op pré-sc Interview met Maaike Kramer, directeur Eerste Westlandse Montessorischool Monster
‘Innovatie en reflectie komen van binnenuit.’ Column Bart Vogelaar
‘Anders denken over hoogbegaafdheid.’
m Escaperooen voor lerar SoVa Speltraining op basisschool De Waterlelie
‘Kinderen leren van elkaar.’
Van de redactie Het schooljaar is alweer een paar maanden onderweg. Er is veel in beweging rondom het onderwijs en vast ook in uw school. In de hectiek van alledag is het niet eenvoudig om af en toe stil te staan. En dat is juist nodig om innovatie te realiseren en om stappen vooruit te maken. ‘We gaan lopen en steeds als we een paar kilometer onderweg zijn, staan we stil, kijken we terug en vooruit.’, zo beschrijft een directeur in deze HCO Nieuws hoe zij met haar team bewust aandacht besteedt aan reflectie. In deze HCO Nieuws zijn “innovatie en reflectie” de sleutelwoorden. De begrippen gaan hand in hand. Wij delen een aantal innovatieverhalen uit de praktijk: van een nieuwe stijl SoVa training gebaseerd op spel, tot een escaperoom voor leraren. We gaan op bezoek bij de eerste pré-school voor peuters in Den Haag en in zijn column zet Bart Vogelaar ons aan het denken over het begrip hoogbegaafdheid. Neem de tijd om even achterover te leunen en laat u inspireren!
Kort nieuws Groep 7 Erasmusschool eerste Raad van Kinderen Met ingang van het schooljaar 2017-2018 is de eerste Raad van Kinderen (RvK) van het HCO gestart: groep 7 van openbare basisschool Erasmus. Onder begeleiding van de eigen leerkracht(-en) gaan de leerlingen van deze RvK aan de slag met het onderzoeken van een strategisch dilemma van onze organisatie. Vervolgens brengen zij advies uit in een Haag en omgeving. Om recht te doen aan de diversiteit van deze scholen
Post hbo-opleiding Jonge Kind Specialist van start
en leerlingen wordt met meer dan één school samengewerkt in dit traject.
Op woensdag 13 september is de eerste opleidingsgroep gestart
Daarom wisselt gedurende drie jaar de RvK per jaar van school.
met de nieuwe post hbo-opleiding Jonge Kind Specialist. De
dialoogsessie. Het HCO is werkzaam op meer dan 200 basisscholen in Den
opleiding is in samenwerking met De Haagse Hogeschool tot stand gekomen.
Op weg naar een TOPklas! Leerlingen van groep 5 van een school uit Naaldwijk leerden elkaar tijdens een ochtend teambuilding in de Week tegen het
Dyslexia Awareness week Begin oktober was de International Dyslexia Awareness Week met thema: positief over dyslexie. We verzamelden via onze adviseurs uitspraken van kinderen over wat er positief of leuk is aan dyslexie. Zoals deze mooie uitspraak van de 10-jarige Katie.
Kinderen met dyslexie hebben gewoon geluk, omdat ze zoveel leuke boeken mogen lezen. (Katie 10 jaar)
Pesten op een positieve manier kennen door verschillende activiteiten gericht op samenwerken, samenspelen en omgaan met frustraties en teleurstellingen. Op weg naar een TOPKLAS is door het HCO ontwikkeld om te werken aan sociale verbondenheid, gewenst gedrag en een positieve groepssfeer. Wilt u ook werken aan een TOPKLAS? Kijk op www.hco.nl/topklas
Colofon
Redactie: Laura Bron, Lieke de Jonge, Anna-Marie Kooiman, Brenda van der Meer, Eline Rottier, Susanne Reiss,
HCO Nieuws is een uitgave van het
Marjolein Wennekers Eindredactie: Gaby Ammerlaan
HCO en verschijnt 3x per jaar.
Redactieadres: communicatie@hco.nl Fotografie: Bart van Vliet, Henriette Guest
Postadres: Postbus 53509,
Vormgeving: Inc. Communicatie & design
2505 AM Den Haag Bezoekadres: Zandvoortselaan 146,
Blijf op de hoogte van onze activiteiten en de actuele ontwikkelingen in het onderwijs in Den Haag en
Den Haag
omgeving. Volg HCO op social media of meld u aan voor een HCO e-nieuwsbrief via www.hco.nl/nieuwsbrief.
T: 070 448 28 28 E: info@hco.nl I: www.hco.nl
HCO maakt deel uit van de Bazalt Groep en werkt daarin samen met partners Bazalt en RPCZ.
Interview
Betrokken en nieuwsgierig In de dagelijkse hectiek van het onderwijs: hoe sta je stil bij de ontwikkeling van je school, geef je vorm aan innovatie en ruim je tijd in voor reflectie? Een gesprek hierover met Maaike Kramer, directeur van de Eerste Westlandse Montessorischool Monster (EWMM).
‘Echte innovatie en reflectie komen van binnenuit.‘, aldus Maaike.
‘Wat merken de kinderen hiervan?’
Ze groeide zelf op met montessorionderwijs in Den Haag, werkte als adjunct-directeur op de EWMM en daarna 5 jaar als onderwijsadviseur bij NTO-Effekt. In 2009 kwam ze terug bij dezelfde school als directeur.
Maaike Kramer
Wat haar dreef waren een diepgewortelde wens om haar visie en alle opgedane kennis en ervaring zelf in de praktijk te brengen en de
Maaike vervolgt: ‘“Dat je leert” komt in een werkmap of portfolio. Je
ambitie om de beste montessorischool van Nederland te worden.
ziet hier in de school overal bewijslast van wat de kinderen hebben
Nu, 8 jaar later, is deze Westlandse school een voorbeeld voor andere
geleerd. In het taalgebruik hoor je het ook terug, leerlingen vragen:
montessorischolen, voor wetenschap en technologie en voor kunst
“Juf, mag ik het bewijzen?”. Ze kiezen zelf de middelen om hun
en cultuur in het basisonderwijs.
bevindingen te presenteren, van quiz tot poster.’
Betrokken en nieuwsgierig
Werken vanuit 6 v’s
Uitgaande van de oorspronkelijke inspiratie in het werk van Maria
Het enthousiasme en de gedrevenheid waarmee Maaike vertelt, vormen
Montessori heeft Maaike met haar team vanaf 2009 een nieuwe weg
de basis, maar hoe organiseer je innovatie en reflectie? Maaike legt uit:
ingeslagen en is de school voortdurend in ontwikkeling. Maaike licht
‘Door steeds bewust aandacht te besteden aan wat ons bindt en wat er
toe: ‘Voor ons staan twee begrippen uit het gedachtengoed van Maria
nodig is, in studiedagen, overleg en daarbuiten. Als je hier komt werken
Montessori centraal: “betrokken” en “nieuwsgierig”. Alles wat we doen
word je meegenomen in onze visie. Startende leraren lopen in het begin
nodigt hiertoe uit. Je ziet het aan ons gebouw, de inrichting en vooral
3 dagen mee met verschillende ervaren collega’s. Dan zie je echt hoe
aan de kinderen en de leraren. Verder zijn bij ons de verschillende
het hier gaat.’ Over “reflectie” vult ze aan: ‘We gaan lopen en steeds
functies van het onderwijs even belangrijk: kwalificatie, socialisatie en
als we een paar kilometer onderweg zijn, staan we stil, kijken we terug
persoonsvorming. Daarom besteden wij ook bewust aandacht aan
en vooruit. Die houding, samen met een flinke dosis non-conformisme,
creativiteit, expressie, kunst en cultuur.’ Al vertellende verwijst ze
heeft ons hier gebracht. Ik zeg vaak: “Moed schrijf je met een d hoor”.
naar het nieuwe muzieklokaal in aanbouw op de patio.
Er heerst veel moetisme in het onderwijs. Wat als je onderwijs ruimte geeft? Dan ontstaan er mooie dingen. Leraren zijn hier ontwerpers, geen
Van zelfstandig verwerken naar zelfstandig verantwoordelijk
uitvoerders.’ Haar rol als directeur vat ze bondig samen in 6 v’s: visie,
Maaike: ‘We hebben de omslag gemaakt van summatief naar formatief
voorleven, vertrouwen, vragen stellen, verantwoorden en verwennen.
evalueren. Kinderen werkten voorheen wel zelfstandig, maar het ging vooral om zelfstandig verwerken van de leerstof. Nu gaan we veel verder.
Innovatie buiten de eigen school
We maken de leerlingen verantwoordelijk voor hun eigen leerproces. Het
Hoewel ontwikkeling in haar eigen school voortdurend aandacht krijgt,
draait om weten dat je leert, wat je leert en hoe je leert. Alle leerlingen
levert Maaike ook een bijdrage aan innovatie en reflectie daarbuiten.
hebben een doelenboek waarin ze zelf hun leerdoelen formuleren, dat
‘De mooie dingen die we doen voor onze 400 leerlingen willen we verder
gaat over “wat je leert”. Natuurlijk zit er wel een ontwikkelingslijn in.
verspreiden. Iedereen mag bij ons komen kijken en we delen onze
Het materiaal nodigt uit om aan de slag te gaan. De leraar daagt de leer-
kennis. Over dat wat kinderen in de toekomst nodig hebben, denk ik
lingen uit door (onderzoeks-) vragen te stellen: hoe ga je dit aanpakken?
graag mee. In het Westland is er de ondernemende mentaliteit om
Wat ga je doen? Wat heb je nodig?’
hiermee aan de slag te gaan.’ Vanuit die motivatie zet Maaike zich, in
Omdat de leraren ook niet alle antwoorden weten, werkt Maaike met
samenwerking met de gemeente en andere partners, in voor een lerend
een netwerk van experts van buiten de school die de leerlingen kun-
netwerk in het Westland rondom brede talentontwikkeling. In juni leidde
nen helpen. ‘Vanochtend zijn er twee leerlingen naar het naastgelegen
dat tot een conferentie over executieve functies. Op 28 november volgt
zwembad vertrokken om daar iets uit te vragen. En recent hadden we
er een studieconferentie over “Taal tussen 0 en 18”. Tot slot geeft Maaike
een vader over de vloer met als hobby diepzeeduiken, die hielp bij een
nog een advies mee: ‘Blijf jezelf scherp houden door steeds de vraag te
onderzoek naar haaiengedrag.’
stellen: wat merken de kinderen hiervan?’ november 2017 | HCO
3
Training in beeld
Kinderen leren van elkaar ‘Een doe-training onder schooltijd waarbij kinderen, leraren en ouders zijn betrokken’ Janneke ’t Hart en Marika Papastoikou Voor sommige kinderen is samenspelen, samenwerken of sociaal contact met leeftijds-
de trainingssessies en krijgen daarnaast oefe-
genoten niet vanzelfsprekend. Op basisschool De Waterlelie was er voor een aantal
ningen voor thuis en in de klas om met bepaald
leerlingen uit verschillende klassen behoefte aan een training sociale vaardigheden. Deze leerlingen hadden allemaal iets extra’s nodig om hun sociaal-emotionele
gedrag te oefenen. ‘Het is niet alleen wat wij in de training doen, maar vooral ook wat de omgeving daarbuiten doet’, vervolgt Marika.
vaardigheden verder te ontwikkelen. Onderwijsadviseurs Marika Papastoikou en Roel Verdel van het HCO gaven deze groep een training, gebaseerd op spel. Samen met intern begeleider Janneke ’t Hart blikt Marika voor HCO Nieuws terug.
Kind in alle situaties In de driehoek ouder - school - kind worden alle betrokkenen meegenomen in het leerproces. Janneke: ‘Je moet deze kinderen
Oefenen op Pauwengedrag
en andersom. Zo passen alle kinderen in de
gereedschap geven om met sociale vaardig-
Bij de SoVa Speltraining wordt spel als middel
groep. Uiteindelijk leren de kinderen hoe een
heden aan de slag te gaan en dat houdt niet op
gebruikt bij het aanleren van vaardigheden.
pauw zich in lastige situaties gedraagt.’
binnen de schoolmuren. De basis van gedrag
In spel zitten alle elementen verborgen die de
4
ligt thuis in de opvoedsituatie waar we als
dagelijkse praktijk ook van kinderen vraagt,
Individuele doelen
school eigenlijk geen grip op hebben. Bij de
zoals: samenwerken, omgaan met frustraties,
Binnen de training ligt de focus op het aanleren
SoVa Speltraining gaat het over het kind in alle
opkomen voor jezelf en omgaan met gezag. De
van sociale vaardigheden, het vergroten van
situaties. Dat maakt de training waardevol’.
SoVa Speltraining creëert leersituaties waarin
de weerbaarheid en het versterken van de
Marika vult aan: ‘Bij het bespreken van de
kinderen in groepsverband spelgedrag kunnen
emotie- en gedragsregulatie. De training is
individuele doelen is het belangrijk dat je in
ontwikkelen en spelervaringen opdoen. ‘Deze
tijdens schooltijd aangeboden en bestaat uit 10
die driehoek aan tafel zit. Soms zit er verschil
training is voor alle kinderen in de leeftijd van
sessies van 75 minuten waarbij de eerste twee
in de doelen en dan moeten we keuzes maken
5 tot en met 13 jaar die in het samenspelen,
sessies zijn gebruikt om samen met kind, ouders
waarop we ons gaan richten. Wat mooi was om
samenwerken of in sociaal contact meer moei-
en school individuele doelen op te stellen. De
terug te zien in de evaluatiegesprekken was dat
lijkheden hebben dan andere kinderen. Het
inhoud van de training verschilt per keer, maar
alle ouders afzonderlijk aangaven dat ze anders
ene kind kan makkelijk in conflicten terecht
bestaat voornamelijk uit spelactiviteiten zoals
zijn gaan kijken naar hun kind.’ Janneke knikt
komen of snel boos worden, het andere kind
een hindernisbaan of juist coöperatieve spellen
instemmend: ‘Ik vind het echt een aanwinst.
kan juist moeite hebben met contact maken. Al
waarbij er wordt samengewerkt om het doel te
Het grijpt mooi in elkaar en het heeft echt effect
die kinderen passen goed in de training’, vertelt
bereiken. ‘Jullie veranderden ook af en toe de
gehad bij deze leerlingen. Die driehoek waar je
Marika. Bij de Sova Speltraining wordt gebruik
spelregels he?’, herinnert Janneke zich. Marika
het als school altijd over hebt, kwam in deze
gemaakt van de metafoor van de vier dieren om
geeft lachend antwoord: ‘Ja dat is een beetje
training heel consequent terug.’
kinderen bewust te maken van de vier manieren
gemeen, maar dat doen we om de frustratie
van reageren: de schildpad, de tijger, de aap en
bewust op te laten lopen, uiteraard pas
Neem voor meer informatie over deze
de pauw.
wanneer ze daar aan toe zijn. Juist om te zien
training contact op met Marika Papastoikou,
‘De diversiteit in de groep is belangrijk, want
hoe de kinderen ermee omgaan en of ze
via telefoonnummer 070 448 2828 of e-mail
het gaat ook om leren van elkaar. De terug-
geleerde vaardigheden kunnen toepassen.’
m.papastoikou@hco.nl of Roel Verdel, via
getrokken schildpad kan wat leren van de tijger
De kinderen oefenen op hun leerdoelen tijdens
telefoonnummer 070 448 2828 of e-mail
november 2017 | HCO nieuws
r.verdel@hco.nl.
Oog voor peuters en kleuters
Executieve functies centraal op pré-school Op de Van Ostadeschool is na de herfstvakantie een groep van 16 peuters gestart in een speciaal voor hen ingericht lokaal. Verschillende speel- en ontdekhoeken nodigen hen uit een kijkje te nemen. Vol verwondering kijken ze naar alle materialen waarmee ze in aanraking kunnen komen zoals zand, klei en schuim. In dit lokaal geen tafels en stoeltjes, maar een grote
Imke Bouts “We willen aansluiten op de persoonlijke ontwikkeling van peuters”.
bank en voldoende ruimte om te spelen. Kinderen vanaf 2,5 jaar oud kunnen hier terecht voor een speels ontwikkelaanbod dat individueel is afgestemd op het kind. HCO Nieuws sprak met leerkracht Imke Bouts en schooldirecteur Renald Gunsch over deze pré-school.
groepen komen aan bod in de pré-school zoals de structuur van de dag, zelf leren aankleden, naar het toilet gaan en handen wassen. ‘Eigenlijk heel basale dingen, maar we zien dat dit voor veel kinderen lastig is als ze net op school komen. We hopen dat, doordat we er vroeger bij zijn, het straks nog beter gaat.’ Renald voegt daaraan toe: ‘Het zwaartepunt komt te liggen op de
Versterking van de doorgaande lijn
persoonlijke ontwikkeling. Dit gaat Imke aanpakken door individueel
De school had al langere tijd plannen voor een pré-school. Dankzij
te kijken naar wat een kind nodig heeft’, voegt Renald toe. ‘Dat vergt
het feit dat de Van Ostadeschool deelneemt aan Experiment Regelluwe
veel observatie. Meer dan we gewend zijn.’ Imke knikt instemmend. ‘De
scholen kan de pré-school binnen de huidige wet- en regelgeving
persoonlijke ontwikkeling komt bij peuters pas net op gang. Daar willen
starten. ‘De samenwerking met de voor- en vroegschool is goed’,
we op aansluiten.’
benadrukt Renald, ‘maar om beter aan te sluiten op de ontwikkeling van jonge kinderen zagen we voordelen in het versterken van de
Een leerproces
doorgaande lijn. Het is niet een kwestie van beter, maar ánders. Wat het
De belangstelling van ouders voor de pré-school is groot. De school
verschil maakt met bijvoorbeeld peuterspeelzalen, is dat de kinderen elke
investeert bewust in de relatie met ouders. Bij het brengen is er spel
ochtend naar school gaan en dat er een leerkracht en een pedagogisch
inloop en worden ouders gemotiveerd om mee te spelen zodat ze dat
medewerker in de klas aanwezig zijn. De focus ligt op drie gebieden:
thuis ook makkelijker doen. Aan het einde van de ochtend is er een
persoonlijke ontwikkeling, redzaamheid en executieve functies. Exe-
gezamenlijke lunch en daarna gaan de kinderen met hun ouders mee
cutieve functies zijn vaardigheden en denkprocessen die belangrijk zijn
naar huis. Een deel van het succes van de pré-school is de mate van het
voor het uitvoeren van sociaal en doelgericht gedrag. In de aanloop naar
plezier van het kind en hoe een kind thuiskomt. Imke: ‘We weten nog
de pré-school is binnen de drie focusgebieden goed gekeken naar wat er
niet precies hoe alles vorm gaat krijgen. Ik houd er wel rekening mee dat
al bestaat aan methodieken en wat de effecten zijn voor de ontwikkeling
er dingen zijn die we nu in ons hoofd hebben die misschien moeilijk
van het jonge kind. Hierin kregen ze hulp van onderwijsadviseurs van het
uitvoerbaar zijn.’ Renald: ‘Ik vind dat monitoren wat Imke doet heel
HCO. Renald licht toe: ‘Wat mooi is in de samenwerking met het HCO is
sterk. Wat gebeurt er in de klas en welke handelingen kan ik verrichten.
dat we bezig zijn de kennis op het gebied van executieve functies te
We gaan werken met vaste evaluaties. Wat heeft het opgeleverd aan het
integreren in het geheel. Dat is de symbiose tussen ons: wij gaan de
einde van de dag, week en maand. En dan kunnen we gaan bijstellen.
theorie toepassen in de praktijk. Het gaat uiteindelijk om de uitvoering
Voor ons is het ook een leerproces. Dat is het meest spannende’. Hij
en deze staat of valt met wat Imke samen met de pedagogisch mede-
vervolgt: ‘Ik vind het van groot belang dat je als leerkracht om je heen
werker in de klas doet. Zestien peuters in je klas. Dat is best wat!’.
kijkt wat er is aan kennis en wat je zelf kunt toepassen. Je moet een bepaalde nieuwsgierigheid hebben en jezelf uitdagen om te willen
Persoonlijke ontwikkeling
verbeteren. Dan ben je bezig met innovaties.’
Jonge kinderen leren voornamelijk door te spelen. Ze zijn niet bewust aan het leren, maar leren door te ontdekken, zelf te doen en nabootsing. Leren gaat via beweging en de sensomotorische integratie. Ze zijn gebaat
Neem voor meer informatie over de pré-school contact
bij voorspelbaarheid en regelmaat. ‘Het is belangrijk dat ze voorbeelden
op met Kim Cober van het HCO, via telefoonnummer
krijgen zodat hun spel steeds rijker wordt en ook de taalontwikkeling
070 448 28 28 of e-mail k.cober@hco.nl.
op gang komt’, legt Imke uit. Bepaalde vaste elementen van de kleuternovember 2017 | HCO
5
Column In elke HCO Nieuws laten we een of meer experts aan het woord over een actueel onderwijsthema. Deze keer Bart Vogelaar over hoogbegaafdheid, leerpotentieel en talentontwikkeling.
‘Kijk naar wat kinderen nodig hebben om hun potentie tot ontwikkeling te brengen.’ Bart Vogelaar
Iedereen lijkt er een mening over te hebben
over hoogbegaafdheid heeft zich ontwikkeld
zekerheid stellen dat een leerling met een IQ
en hoewel er veel eigenschappen worden
van “een statische, aangeboren eigenschap”
van 128 daadwerkelijk zoveel verschilt van de
toegedicht aan hoogbegaafden, is er nog
naar een benadering waarin ontwikkeling van
leerling met een IQ van 130, dat zij per definitie
geen eensluidende definitie van wat hoogbe-
potentiële excellentie centraal staat.
het beste tot hun recht komen in een andere
gaafdheid nu precies inhoudt. Lange tijd is er
onderwijsvorm. Daarom pleiten wij ervoor om
weinig aandacht geweest voor hoogbegaafde
Identificatie van hoogbegaafdheid
kinderen niet te categoriseren als hoogbegaafd
leerlingen, wellicht vanuit de gedachte dat
In de praktijk zien we helaas nog steeds dat
of niet-hoogbegaafd op basis van een IQ-score,
deze kinderen het op eigen kracht wel redden.
hoogbegaafdheid vaak wordt vastgesteld op
maar juist te kijken naar hoeveel cognitieve
Gelukkig is dat tegenwoordig anders en zijn er
basis van een intelligentieprofiel of een IQ-
potentie zij hebben en wat zij nodig hebben om
veel meer voorzieningen voor deze leerlingen
score. In Nederland, evenals in veel andere
zich verder te ontwikkelen.
dan voorheen. Hoogbegaafdheid is intussen ook
landen, wordt veelal als maatstaf aangehouden
In het onderwijs zou een grotere nadruk moeten
een term die veel bij mensen oproept, hetzij
dat iemand hoogbegaafd is als diegene een IQ
liggen op het ontwikkelen van de potentie van
negatief: “Hij denkt zeker dat ‘ie hoogbegaafd
heeft van minimaal 130. Voor sommige onder-
alle leerlingen, zodat de talenten van een veel
is? Uitslover!”, hetzij positief: “Die leerling
wijsprogramma’s of –modulen wordt als
grotere groep kinderen tot ontplooiing kan
kan zo goed zelfstandig werken, die is vast
ingangseis een IQ van 130 gesteld. Een leerling
komen. Dat vraagt wel om een omgeving waarin
hoogbegaafd”.
met een IQ van 128 heeft in dat geval geen
deze potentie verder kàn groeien. Laten we als
toegang tot dit soort voorzieningen.
onderwijsprofessionals niet bezig zijn met cate-
“Je hebt het of je hebt het niet”
Identificatie van hoogbegaafden gebaseerd op
goriseren, maar vooral nadenken over hoe we
In de afgelopen decennia was er onder weten-
IQ-scores alleen, veronderstelt dat mensen
het onderwijssysteem zo kunnen innoveren dat
schappers veel discussie over wat hoogbegaafde
gecategoriseerd kunnen worden in twee
we deze omgeving bieden aan alle kinderen.
leerlingen anders maakt dan anderen. Lang
groepen: de hoogbegaafden en de niet-hoog-
werd gedacht dat het hetzelfde is als “buiten-
begaafden. Is dit wel realistisch? Zou de leerling
Bart Vogelaar is als universitair docent
gewoon slim” zijn. In deze zienswijze werd
met een IQ van 128 niet net zoveel baat hebben
verbonden aan de sectie Ontwikkelings-
hoogbegaafdheid gezien als een statische eigen-
bij voorzieningen voor hoogbegaafden als de
en Onderwijspsychologie van de Universiteit
schap waarmee je wordt geboren: je hebt het
leerling met een hoger IQ?
Leiden. Hij geeft onderwijs in de bachelor-
of je hebt het niet. Inmiddels zijn steeds meer
6
opleiding Psychologie en de masters Kind-
mensen ervan overtuigd dat het niet zo zwart-
Talentontwikkeling
en Jeugdpsychologie en Schoolpsychologie
wit is. Algemeen bekend is dat er niet alleen een
Hoogbegaafdheid, en talent in het algemeen,
en doet onderzoek naar het leerpotentieel
biologische component is, maar dat de omge-
begint altijd met potentie, die zich gedurende
van hoogbegaafde kinderen. Hij was gast-
ving ook een belangrijke rol speelt in de mate
een mensenleven verder kan ontwikkelen tot
spreker bij het eerste Onderwijscafé dat het
waarin hoogbegaafdheid zich uit. Het denken
excellentie. We kunnen niet met 100%
HCO organiseerde op 26 september 2017.
november 2017 | HCO nieuws
Escaperoom en onderwijs Begin oktober deden 100 middelbare scholen mee aan Escape the Classroom. De leerlingen probeerden zo snel mogelijk te ontsnappen uit een biologieles. Met deze actie haalden zij het Jeugdjournaal. In samenwerking met de initiatiefnemers van Escape the Classroom ontwikkelde het HCO intussen in het diepste geheim een eigen formule, speciaal voor lerarenteams in het PO.
Op de dag dat het Jeugdjournaal aandacht
heeft. Je kunt een escaperoom trouwens ook
besteedde aan de escaperoom voor leer-
goed inzetten als een starter of kennismaking
lingen, deed een groepje leerkrachten van
met nieuwe lesstof.’
De Paradijsvogel in Ypenburg mee aan een
‘Met spanning samen zoeken naar de sleutel’
try-out van de HCO escaperoom. Na een uur
Escape the Classroom
puzzelen wist het team de code te kraken.
De biologiedocenten deelden hun ervaringen
Fleur van Arkel, medeontwikkelaar: ’Het con-
met collega’s en konden rekenen op veel be-
cept sloeg aan, de leraren waren enthousiast.
langstelling voor hun onderwijs innovatie. Ze
Sommigen fantaseerden al hoe ze dit soort op-
geven regelmatig workshops en hebben Escape
drachten in de klas kunnen doen. De feedback
the Classroom opgericht, een platform waar
van de leraren gaf ons ook aanknopingspunten
leraren ideeën op kunnen doen voor puzzels
meer over zichzelf en elkaar. Tegelijkertijd
om de escaperoom verder te finetunen.’
en materiaal vinden om zelf escaperooms te
hopen we dat ze geïnspireerd raken om
bouwen. Anne: ‘Bij de start was onze droom
elementen in hun eigen lessen te verwerken.’
Bierviltje
dat ooit elke leerling één keer in zijn schooltijd
Het idee voor Escape the classroom ontstond
een escaperoom zou hebben gespeeld.
21e eeuwse vaardigheden
in 2015 bij twee biologiedocenten van het
We hebben aan meer dan 1200 docenten
Wat is het succes van escaperooms?
Segbroek College: Joris Koot en Anne de Groot.
workshops gegeven. Bij de actie begin oktober
Marjolein: ‘Het gaat om samenwerken,
Anne vertelt: ‘We liepen al met een idee
hebben zo’n 10.000 leerlingen meegespeeld.
out of the box denken, het past binnen het
rond toen we tijdens een personeelsuitje een
We zijn op weg onze droom te realiseren.’
denken over 21e eeuwse vaardigheden, er
escaperoom bezochten. We hebben dezelfde
zitten elementen in van spanning en tijdsdruk
dag nog aan de bar puzzels bedacht die we op
Teambuilding
en je traint oplossingsvaardigheden.’ Anne:
bierviltjes schreven. Een half jaar later gaven
Om het didactisch concept ook in het PO
‘Je hoeft leerlingen totaal niet te motiveren.
we een workshop op een congres voor bio-
onderwijs gevolg te geven, heeft een groepje
Wij vinden het zelf superleuk om nieuwe
logiedocenten. Die waren direct enthousiast.’
collega’s van het HCO een escaperoom ontwik-
dingen te ontwikkelen. Als je het concept
De eerste “kamer” die de docenten hebben
keld voor lerarenteams. Initiatiefnemer
eenmaal doorhebt en van puzzels bedenken
bedacht, is bedoeld voor de eindexamen-
Marjolein Wennekers: ‘Ik had een les van Joris
houdt, kun je er zo mee aan de slag. Voor elk
leerlingen 5 havo en 6 vwo. Anne legt uit: ‘Ons
en Anne bijgewoond en was erg geïnspireerd.
onderwerp is een escaperoom te bedenken.
doel is een soort meesterproef, gebaseerd op
Samen met collega´s hebben we daarom zelf
Het enige wat je nodig hebt, is creativiteit en
eindexamen opdrachten. Het is alsof je samen
een escaperoom bedacht, speciaal voor leraren
wat handige materialen.’
een proefwerk doet en met elkaar een 10 moet
in het PO. Enerzijds als activiteit voor team-
halen. In groepjes gaan de leerlingen aan het
building, anderzijds om leraren te inspireren
werk. Ze moeten samen elke vraag oplossen,
dit idee zelf te gebruiken.’
anders kom je de kamer niet uit. Je kunt niets
Wat leren teams van een escaperoom erva-
overslaan, dus alle leerstof komt aan bod.
ring? Fleur van Arkel: ‘We willen vooral dat
De tijdsdruk en spelvorm werken goed, daar
leerkrachten enthousiast worden en samen lol
worden leerlingen echt fanatiek van. Zelfs als
hebben. Ze komen dingen tegen uit de dage-
de bel gaat, willen ze doorgaan.’ Naast de
lijkse onderwijspraktijk, dus het is herkenbaar
motivatie en betrokkenheid ziet de biologie-
voor ze. Dat maakt deze ervaring anders dan
docente andere voordelen. Anne: ‘We zien ook
het bezoeken van een bestaande escaperoom.
op welke opdrachten leerlingen vastlopen. Dan
In een groepje met 5 of 6 collega´s moeten ze
weten wij welke lesstof nog aandacht nodig
onder tijdsdruk opdrachten oplossen. Ze leren
Samen met je team een escaperoom ervaring opdoen? Dat kan! Bijvoorbeeld als onderdeel van een studiedag of verbetertraject! Maar ook als losse teambuildingactiviteit. Kijk voor meer informatie op www.hco.nl/escaperoom.
november 2017 | HCO
7
Agenda
Nieuw in de winkel
Kijk voor meer informatie en aanmelding op Breinvriendelijk onderwijs
88 inzichten om nog beter les te geven
www.hco.nl/agenda 7 november 2017 Netwerkbijeenkomst Traumasensitief lesgeven (Taalnetwerk) 8 november 2017 Netwerkmiddag KIJK! 14 november 2017 Pizzasessie 6. Dubbelslag: kansen in de vakles 15 november 2017
€ 19,95
Onderwijscafé: Iedereen is leraar € 59,-
16 november 2017 Symposium Gezond omgaan met zieke leerlingen 29 november 2017
Gedragsmanagement in de klas
Netwerkbijeenkomst Zorgstructuur peuters 30 november 2017 Pizzasessie 3. Taal100: bijeenkomst voor taalcoördinatoren 9 december 2017 Haags Technologie Festival 13 december 2017 Speltraining Spelend op pad (8-12 jaar) 13 december 2017
€ 16,-
Speltraining Spelend op pad (5-7 jaar) 11 januari 2018 Opleiding Uitgaan van verschillen
Je eerste jaar als leraar
17 januari 2018
Hoe richt je je lokaal in? Hoe bereid je je lessen voor? En hoe ga
Netwerkbijeenkomst nieuwkomersleerkrachten
je om met ouders? In dit boek komen alle essentiële vaardig-
in de omgeving van Den Haag
heden aan bod die je eerste jaar als leraar tot een succes
17 januari 2018
kunnen maken. Het gaat onder meer over klassenmanagement,
Opleiding Leiding geven aan educatieve
het opbouwen van relaties met leerlingen, consistent zijn,
veranderprocessen
routines instellen en je leerlingen geboeid houden. Maar ook
17 januari 2018
over de vraag hoe je omgaat met je eigen emoties en hoe je een
Instroomtraining KIJK!
gezonde werkrelatie opbouwt met collega’s en leidinggevenden.
17 januari 2018
Het boek bevat diverse voorbeelden en anekdotes uit zowel het
Training Taakspel
primair als het voorgezet onderwijs. € 36,-
25 januari 2018 Marzano Congres - Masterclass Betrokkenheid 26 januari 2018
Deze uitgaven kunt u bestellen via www.hco.nl/winkel
Marzano Congres - In 1 dag jouw Model voor Effectief Lesgeven
Marzano Congres 25 en 26 januari 2018:
25 & 26 januari 2018
Hoe krijg je leerlingen écht betrokken?
Marzano Congres - Opleiding Schoolcoach Betrokkenheid 7 februari 2018
- 25 januari 2018: Marzano Congres: Masterclass Betrokkenheid - 26 januari 2018: Marzano Congres: In 1 dag jouw Model voor Effectief Lesgeven - 25 en 26 januari 2018: Marzano Congres: Opleiding Schoolcoach Betrokkenheid
Training De bovenkamer 7 maart 2018 Training Zien is Snappen 23 maart 2018 & 6 april 2018 & 13 april 2018 Regionale Dagen Jonge Kind 2018 4 april 2018 Workshop Horen, zien en schrijven