Page 1

we don’t know either een

pleidooi voor

willekeur


Een manifesto over keuze en willekeur en andere zaken.

22 oktober 2009 | Harmen van der Wilt


Umberto Eco schrijft in zijn essay ‘Bolwerken van Eenzaamheid’ dat ‘more’ vaak

wordt gebruikt in de betekenis van dat je meer krijgt dan dat je gewend bent te krijgen, meer dan je zou kunnen wensen, meer om van weg te gooien — dat is welvaart. Het is niet ‘het programma gaat straks verder’, maar ‘More to come!’, een sigaret wordt niet langer, maar er is ‘more’. Ook in de culturele sector belooft men ‘more’;

,

,

,

,

zo getuigt The Manchester Museum.


Het Westen heeft zo langzamerhand wat consumeren betreft zijn top wel

bereikt. Waarschijnlijk is het hoogtepunt zelfs al geweest; de recessie helpt ons ontdekken dat genoeg genoeg is. We zien dat we te veel van alles hebben, en van alles te veel. De markt (fabrikant, ontwerper, leverancier, etc.) zou beter of kritischer moeten kijken naar wat wij, de consument nodig hebben.Hoe beter er wordt onderzocht wat wij, de consument, echt nodig hebben , hoe minder er produceerd hoeft te worden.


Meer ‘more’ eist meer keuzes en de Markt lijkt soms te initiëren zonder de

consument te consulteren, waardoor de consument opeens oog in oog staat met iets waar hij geen behoefte aan heeft

,

,

.

Maar ook voor producten en diensten waar de consument geen behoefte aan heeft heeft de markt een oplossing, want in de markt bevinden zich ook storytellers spelers die behoefte kunnen creëren. De consument wordt als het ware gedwongen om een keuze te maken.

;


In de lezing ‘On the Paradox of Choice’ die Barry Schwartz —een Amerikaans

psycholoog— gaf bij TED, claimt hij dat keus ons niet vrijer heeft gemaakt, maar juist verlamd; Niet gelukkiger, maar meer teleurgesteld. Stel: je huidige product A raakt aan vervanging toe. Product A heeft een lange levenscyclus gehad en ondertussen is er een enorme variëteit

aan producten A ontstaan. Je staat in de winkel

en denkt, ‘wauwie, te gek, honderd verschillende producten A’. Je gaat er vanuit dat de nieuwe A beter, mooier, sneller is, kortom een A die beter bij je past.


Dus je kijkt, leest, past en probeert, en na een uur denk je dat je hem hebt.

Het beste product A wat je ooit hebt gehad wordt afgerekend. De veelheid aan keus maakte het mogelijk om een beter product A te kopen. Maar.. je voelt je teleurgesteld! Want; bij ĂŠĂŠn product A heb je geen verwachting. Bij veel producten A heb je veel verwachting. Daarom valt het resultaat tegen; je vergelijkt wat je hebt met wat je verwachte en dat is teleurstellend. Je product A is goed, maar je verwachte een perfecte.


Pranav Mistry, werkzaam op het Media Lab van MIT ontwierp een bijzonder

rationeel instrument om informatie over je directe omgeving op te vragen; de SixthSense

. Dit is een apparaat, wat om de nek gedragen wordt, die het

mogelijk maakt om snel en gedetailleerd informatie op te vragen over producten en diensten, zelfs over mensen, doordat de camera het beeld vastlegt, de computer dit analyseert en de projector vervolgens informatie projecteert op het opgevraagde onderwerp

. De weer te geven informatie is alleen relevant voor de


gebruiker. Met de SixthSense is het dus mogelijk om jouw ideale product heel dicht te benaderen. Maar er zit, los van de opwinding over de technologie, weinig vreugde in, lijkt mij.

Het is niet dat ik voor of tegen de keuze ben, dat zou zinloos zijn. Het zou ook

paradoxaal zijn, want ook een keuze. Maar zou het niet veel mooier zijn wanneer wij zouden leven zoals een kleuter, schijnbaar willekeurig waarmee hij zijn kleurplaat inkleurt?

, zijn kleuren kiest


Het is ook niet zo dat ik helemaal tegen paternalisme van zowel bedrijfsleven als

overheid ben. Dat is soms wenselijk, maar er zijn ook momenten dat wij, ‘knoeiers en prutsers’ (

) die we zijn, zelf een beslissing moeten nemen. Zonder inmenging

van wie of wat dan ook.

Aan de andere kant; zijn wij wel in staat om juiste keuzes te maken?; De vrije

markt blijkt te moeilijk of lijkt te makkelijk, in ieder gaval zijn wij er niet goed mee omgegaan. Hadden de overheden geen verantwoordelijkheid moeten nemen voor de


wildgroei

aan producten en diensten van afgelopen decennia? Achteraf

zullen ze blij zijn dit niet gedaan te hebben, want nu kunnen ze fijn naar de Markt wijzen als schuldige. Maar iedereen is schuldig aan de recessie waarin wij ons bevinden.

Aan elke keuze gaat twijfel vooraf waarna de beslissing volgt, die goed of fout

is, of geen gevolgen heeft. Je moet echter wel durven twijfelen. We nemen door twijfel immers afstand van zekerheden. Gezonde twijfel is overigens niet hetzelfde als ironie; dan neem je ook afstand, maar dan van de feiten van het dagelijkse leven.


Kierkegaard zag het anderhalve eeuw geleden al fout gaan; hij beoordeelde zijn

tijd te verstandelijk, objectiverend en zonder hartstocht. Die beschrijving is nog steeds actueel; we richten ons liever tot een wetenschapper dan bij onszelf te rade te gaan wat ons dwars zit. Of, om met Kierkegaard

te spreken: “de wetenschappelijke

objectiviteit heeft met al haar zekerheden het terrein van de subjectiviteit en innerlijkheid overspoeld�. De wetenschap laat geen ironie toe en veroordeelt zich daardoor tot iets absoluuts waarmee de gewone man weinig raakvlakken heeft, maar


wel te rade gaat bij diezelfde wetenschap. Why?

Het is niet dat we niet willen luisteren naar onze innerlijkheid; de

gemiddelde Nederlander is gek op televisieseries die vaak niet veel meer zijn dan aaneenschakelingen van tragikomische, ironische scènes —

— over het moderne

leven van de vrijgezelle dertiger en zijn/haar overdaad aan keuzemogelijkheden met als boodschap: Get a grip and make a choice. Blijkbaar is de grens tussen onze realiteit en die van de tv-serie te groot geworden en ziet men niet dat zelfs Sex and the City ons


iets probeert te vertellen over wie we zouden kunnen zijn

. De twijfel op

tv waar men zo graag naar kijkt zouden we niet alleen als entertainment moeten zien, maar ook als spiegel.

Het lijkt dus of we bang zijn om keuzes te maken. Maar het lot laten bepalen

kunnen wij al helemaal niet, omdat het dan lijkt dat we helemaal geen controle meer hebben. Ach, zo gek veel controle hebben we nu ook weer niet, ook niet bij de meest weloverwogen keuze. We kiezen voor iets wat er is omdat het er al is

.


Het is een soort multiple choice vraag waarop geen enkel antwoord fout is. Kinderen zijn niet bang om fouten te maken. Naarmate ze ouder worden wordt ze op school voorgehouden dat fouten maken ongeveer het ergste is wat je kunt overkomen. Op school ‘verleren’ ze hun creativiteit en laterale manier van denken. Tegen de tijd dat je volwassen bent ben je deze competentie volledig verloren. Picasso

zei ooit

ongeveer hetzelfde: “All children are born artist. The problem is to remain an artist when we grow up”.


Terug naar de kleuter en zijn kleurplaat. Ik pleit voor een leven waarin wij

zekerheden in durven te ruilen voor willekeur. Dat is geen garantie (daar moeten we juist vanaf) dat ons leven aan kwaliteit wint, maar in ieder geval is er geen sprake van kwaliteitsverlies, wat bij zekerheden wel het geval is zoals we hebben gezien bij de keuze uit honderd A’s.


Misschien is het tijd voor een nieuw soort merk. Een merk wat meer een

community, of een platform is dan een merk (dat is trouwens ook waar elk merk van droomt). Een merk voor en door consumenten. Een merk waarbij de consument geen consument wordt genoemd, maar deelnemer. Een merk waarbij de deelnemer initiatieven voor nieuwe producten of diensten kan ontplooien. Een merk wat er misschien al zou kunnen zijn, door ideeĂŤn die mogelijke deelnemers hebben maar niet uit hebben kunnen voeren. Een merk, wat bij het ontwikkelen van producten


en diensten als uitgangspunt het vervangen van een keuzemogelijkheid voor een handeling heeft, waarbij men niet kiest voor een bepaalde uitkomst, maar waarvan de uitkomst juist willekeurig is Een merk wat misschien We Don’t Know Either moet gaan heten?

We Don't Know Either  

manifesto over keuze, willekeur en andere zaken

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you