Onderwijs in het vizier - januari 2018
1
Ware masters en experts in talentontwikkeling Lees meer op pagina 2
Met trots het nieuwe jaar in! Met oud en nieuw net achter ons, ligt het nieuwe jaar als een nauwelijks beschreven blad voor ons. Wij staan graag stil bij wat het afgelopen jaar gebracht heeft en bij wat er gaat komen in 2018. Het onderwijs is stevig in beweging. Leerkrachten komen in protest tegen de werkdruk en komen op voor een beter salaris. Daarnaast zien we dat er in het werkveld een tekort dreigt aan leerkrachten. Kortom, een spannende periode waarin we elkaar goed moeten blijven vinden en versterken! De Pedagogische Academie van de Hanzehogeschool Groningen blikt terug op een goed jaar. We plukken de vruchten van ontwikkelingen waaraan we jaren hebben gewerkt. Zo studeerde in oktober
2017 de eerste lichting masterstudenten Talentontwikkeling & Diversiteit af en ging de Associate degree Pedagogisch Educatief Medewerker succesvol van start met meer dan zestig studenten. Ook vond de lancering plaats van het nieuwe lespakket over energie en duurzaamheid ‘Duurzaam Drenthe’ en kunnen we samen terugkijken op een inspirerende GRoninger ONDerwijsdag. En niet te vergeten natuurlijk: de ondertekening van het convenant Méér muziek in de klas Groningen.
Er zijn veel nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs en werkveld. De Pedagogische Academie wil hieraan een betekenisvolle bijdrage leveren. We doen dit door het aanbieden van kennis en vaardigheden, zoals in onze Innovatiewerkplaats ICT & Didactiek. En ook met het doen van onderzoek door het lectoraat Curious Minds en met de nieuwe OnderwijsWerkplaats Groningen. Allemaal voorbeelden van toekomstige activiteiten waarmee we een bijdrage leveren aan een goede toekomst voor onze studenten, hun toekomstige leerlingen en de scholen waar zij werken. In deze PArtner informeren we jullie over onze activiteiten in het nabije verleden, het heden en de nabije toekomst.
Marietta Muhonen, dean
2
Ware masters en experts in talentontwikkeling San Kroezen en Marlou Hospes zijn de eerste afgestudeerden van de master Talentontwikkeling & Diversiteit. ‘Ze hebben zich ontpopt tot constructieve pioniers die de opleiding mede hebben vormgegeven. Dat hebben wij als zeer waardevol ervaren,’ speechte de programmamanager Marielle van den Hul-Kuijten bij de diploma-uitreiking. Unieke kijk
Marlou Hospes en San Kroezen mogen sinds kort als eersten de titel Master of Education dragen en ze zijn erg tevreden over de master Talentontwikkeling & Diversiteit. ‘Het heeft me een unieke kijk op het onderwijs gegeven.
Een blik op de toekomst waarbij ik anders heb leren omgaan met kinderen,’ vertelt San die op OBS Buitenvree in Coevorden werkt. ‘Ik ga met hen in gesprek om een leeromgeving te creëren waarin zij zich gelukkig, competent en gehoord voelen.’
Onderzoek, ontwerpen en programmeren
Marlou heeft voor haar afstudeermodule het ontwerp gemaakt van een leerruimte voor 21e-eeuwse vaardigheden. ‘Hij is gebouwd in OBS Meander in Groningen en eind 2017 opgeleverd. Een aantal dagen per week begeleid ik daar leerlingen met onderzoek, ontwerpen en programmeren.’ Ook is Marlou blij met de waardevolle contacten die ze heeft opgebouwd in de masteropleiding. Studenten in regie
Marielle is enorm trots. ‘Ik heb gezien dat Marlou en San in korte tijd een grote ontwikkeling hebben doorgemaakt, zowel persoon-
lijk als inhoudelijk. In het begin waren ze wat afwachtend, maar toen ze doorkregen dat zij de regie hadden, gingen ze niet alleen denken in kansen en oplossingen, maar er ook naar handelen. Deze professionals hebben zich ontwikkeld tot ware masters en experts in talentontwikkeling. Ik zie hen als collega’s met wie ik graag wil samenwerken, als partners in leren.’
Heb je ook interesse in de master Talentontwikkeling & Diversiteit? Kijk dan voor meer informatie op de website: www.hanze.nl/ talentontwikkelingendiversiteit.
Studenten aan het woord
Het convenant Meer Muziek in de Klas Groningen vloeit voort uit het project Méér Muziek in de Klas Lokaal Groningen. Het is ondertekend door de gemeente Groningen, de besturen van Openbaar Onderwijs Groep Groningen, Vereniging Christelijk Onderwijs Groningen en Katholieke Onderwijscentrale, Kunst en Cultuur (K&C), Pedagogische Academie en Prins Claus Conservatorium van de Hanzehogeschool Groningen, Stichting Kinderopvang Stad Groningen, Stenden Hogeschool en VRIJDAG.
Associate degree Pedagogisch Educatief Medewerker
Meer muziek in de klas: daar zit muziek in!
Annemarie Hazekamp en Marije Pankras werken beiden 18 jaar
Dat alle schoolkinderen in de stad Groningen structureel
in de kinderopvang als (senior) pedagogisch medewerker.
muziekles gaan krijgen, moet natuurlijk gevierd worden.
Sinds september volgen ze de Associate degree Pedagogisch
Daarom waren ruim 600 kinderen, 50 leerkrachten en eregast
Educatief Medewerker (Ad PEM). Wat beweegt deze
koningin Máxima getuige van de feestelijke ondertekening van
doorgewinterde medewerkers van SKSG kinderopvang om zich
het convenant Meer Muziek in de Klas Groningen.
te laten bijscholen? Feest
Annemarie (links op de foto): ‘De kinderopvang is echt ontzettend leuk. Het is mooi om te ervaren hoe kinderen stapjes zetten in hun ontwikkeling. Dat trotse gevoel met ze te delen als ze voor het eerst zelf broek en jas aantrekken. Ook uit het contact met ouders en collega’s haal ik veel energie. Het is een fysiek zwaar beroep; een kind van 1 jaar loopt meestal nog niet zelf, maar weegt al gauw een kilo of 15. Maar het is belangrijk om jezelf te blijven ontwikkelen zodat je andere taken krijgt dan alleen op de groep staan. Met het diploma Ad PEM op zak hoop ik in de toekomst door te kunnen groeien naar een andere functie in de kinderopvang.’ Marije: ‘Ik sta deels op de groep en daarnaast ondersteun en inspireer ik mijn collega’s op het gebied van vroeg- en voorschoolse educatie. Dat is alles wat met taalontwikkeling te maken heeft. Bijvoorbeeld kinderen met een taalachterstand of met een indicatie een extra taalaanbod bieden. Ik heb binnen de SKSG alles op het gebied van kind- en peuteropleidingen gedaan. Ik ben heel blij dat er binnen ons vakgebied nu ook buiten de organisatie iets te leren valt.’
Alle schoolkinderen in de stad Groningen krijgen vanaf 2020 structureel muziekonderwijs. Om dat te vieren werd op 14 november 2017 in de Groninger Oosterpoort gezongen, gedanst en geschreeuwd onder begeleiding van het Noord Nederlands Orkest en vierdejaars studenten van het Prins Claus Conservatorium. Ook koningin Máxima was aanwezig, als erevoorzitter en eregast, en dat maakte de ondertekening van het convenant extra bijzonder. Samen
Annemarie: ‘Het is inspirerend om wat je vanuit de praktijk al kent, nu ook theoretisch leert te onderbouwen. Een voorbeeld: kinderen hechten zich het sterkst voor ze 8 maanden oud zijn. Als wij ze op oudere leeftijd op de opvang krijgen, is het voor een kind moeilijk om zich aan ons te hechten. Het vak ontwikkelingspsychologie leert ons nu de theorie aan de praktijk te koppelen.’ Marije: ‘Bij mij vallen de puzzelstukjes op hun plaats door de opleiding. Met name door het bestuderen van literatuur. We leren bijvoorbeeld om taalontwikkeling op een andere manier te stimuleren. Door kinderen mee te nemen in een verhaal. We pakken een thema en koppelen daar 7 woorden aan. We kunnen direct in de praktijk testen of het werkt.’ Annemarie: ‘Naar school gaan is wennen, na 18 jaar. Vooral het leren voor toetsen. Maar ik voel me gesteund door mijn docenten. De sfeer is goed op de opleiding!’ Marije: ‘Studeren is een kwestie van goed plannen en voor balans zorgen. De opleiding Pedagogisch Educatief Medewerker zie ik binnen ons vakgebied als een waardevolle toevoeging.’
Heb je ook interesse in de Associate degree Pedagogisch Educatief Medewerker (Ad PEM)? Kijk dan voor meer informatie op de website: www.hanze.nl/adpem.
Evert Bisschop Boele, lector Kunsteducatie en bijzonder hoogleraar, vond de eer groot dat hij voor koningin Máxima en zoveel kinderen mocht speechen. Hij benadrukte dat muziek niet iets is wat je alleen doet. ‘Je doet het samen en dat geldt ook voor muziekonderwijs.’ Het convenant geeft weer hoe het muziekonderwijs de komende jaren een plaats krijgt op alle basisscholen in de stad. Het startpunt van een jarenlange intensieve samenwerking tussen alle betrokken partijen. Muziekles
Goed muziekonderwijs begint bij leerkrachten die muziekles durven en kunnen geven. Daarom worden ook pabostudenten breder opgeleid in muziek. Met steun van het Fonds voor Cultuurparticipatie zijn vier pabo’s al volop aan de slag om het muziekonderwijs te verbeteren. Het resultaat is het breder opleiden van pabostudenten in het vak muziek, waarbij bewustwording, kennen en kunnen, hand in hand gaan. Ze richten zich onder meer op het muzikale zelfbeeld en de vaardigheden van studenten en het integreren van muziekonderwijs in andere vakken. Hiervoor wordt nauw samengewerkt met het conservatorium. Ook op scholen
Leerkrachten of directies van scholen die interesse hebben in het oefenen van de muzikale kwaliteiten of meer informatie willen, kunnen contact opnemen met Liane Meijer van de Pedagogische Academie via l.meijer.de.vries@pl.hanze.nl.
3
De OnderwijsWerkplaats Groningen: onderzoek in onderwijs Essentieel bij (onderzoek naar) vernieuwingen is de aansluiting
Stimulerende leercultuur
Verbindend karakter
op de behoeften van het onderwijsveld zelf. Daar is een lerende
Tom Drukker is programmaleider Onderzoeksagenda Openbaar Onderwijs Groningen. ‘Wij willen onderwijs bieden dat leerlingen in staat stelt hun talenten te ontdekken en verder te ontwikkelen. Dat vraagt om een stimulerende leercultuur op de scholen, waar ruimte is om nieuwe dingen uit te proberen, daarop te reflecteren en daarvan te leren. Dat geldt niet alleen voor leerlingen, maar ook voor de teamleden. De OnderwijsWerkplaats Groningen en de leergang Onderzoek en Onderwijsontwikkeling geven bovendien mooi uiting aan de kernwaarden van Openbaar Onderwijs Groningen: ontwikkelingsgericht, betekenisvol en verbinden.’
De opzet van de leergang Onderzoek en Onderwijsontwikkeling heeft een sterk verbindend karakter. Deelnemers van verschillende scholen leren van en met elkaar, maar moeten voor hun onderzoek ook een plan hebben om hun eigen team erbij te betrekken. Ook de samenwerking tussen de Hanzehogeschool, de RuG en Openbaar Onderwijs Groningen is waardevol. Gerry Reezigt, docent-onderzoeker van de leergang en werkzaam bij GION/RuG: ‘Wetenschappers horen samen te werken met de praktijk om wetenschappelijke kennis te delen en samen de praktijk te verbeteren. Het ondersteunen van leraren en teams bij het doen van praktijkonderzoek is daarvoor een prima methode.
en onderzoekende houding van de leerkrachten en directie voor nodig. De OnderwijsWerkplaats Groningen is opgezet om hen daarbij te stimuleren en te ondersteunen. Onderzoekende houding
Uitgangspunten
Voor vernieuwend onderwijs is naast kennisontwikkeling, ook een onderzoekende en lerende houding van leerkrachten en directie noodzakelijk. Door meer aandacht te schenken aan onderzoek worden leerkrachten uitgedaagd om kritisch en systematisch naar hun eigen handelen te kijken. Het doel van de OnderwijsWerkplaats Groningen is om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren door het begeleiden en financieren van onderzoek in het primair- en voortgezet onderwijs. De onderzoeken zijn gericht op het beantwoorden van vragen uit de praktijk. In de leergang Onderzoek en Onderwijsontwikkeling worden voorstellen ontwikkeld die als opstap kunnen dienen voor het uitvoeren van een onderzoek in de OnderwijsWerkplaats.
De (inhoudelijke) vraag vanuit een school is het centrale uitgangspunt voor de werkwijze van de OnderwijsWerkplaats Groningen. Leerkrachten (en directie) voeren het onderzoek zelf uit, aangevuld en ondersteund door studenten, opleiders of onderzoekers van bijvoorbeeld de leergang Onderzoek en Onderwijsontwikkeling. Daarbij wordt natuurlijk voortgebouwd op eerdere onderzoeken en op ervaring die al is opgedaan. Begeleiding kan bijvoorbeeld bestaan uit het formuleren van de onderzoeksvraag, het vertalen van de opbrengsten uit het onderzoek naar de praktijk, het integreren van onderzoekend leren in het schoolteam et cetera. Omdat het budget beperkt is, worden aanvragen beoordeeld en is de duur van het onderzoek en de begeleiding maximaal één jaar.
Ook bachelor- en masterstudenten Onderwijskunde kunnen bijdragen leveren waar scholen en de wetenschap verder mee komen.’ Schakelfunctie
Reezigt ziet ook hoe de wetenschap en de praktijk elkaar aan kunnen vullen. ‘Iedereen wil het beste onderwijs voor leerlingen, maar hoe bereik je dat? Soms mislukken initiatieven vanuit de wetenschap omdat ze onvoldoende aansluiten bij wat scholen nodig hebben. Soms mislukken initiatieven vanuit scholen, omdat onvoldoende duidelijk is wat de bedoeling was of omdat te weinig systematisch is gewerkt. De OnderwijsWerkplaats en de leergang kunnen hier een mooie schakelfunctie vervullen.’
Samenwerking
4
De OnderwijsWerkplaats Groningen is verbonden met de onderzoeksagenda van Openbaar Onderwijs Groningen (voorheen O2G2) en de leergang Onderzoek en Onderwijsontwikkeling voor leerkrachten en docenten van Openbaar Onderwijs Groningen. Deze leergang wordt verzorgd door de Pedagogische Academie van de Hanzehogeschool Groningen, de Rijksuniversiteit Groningen (RuG) en de NHL. Financiering gebeurt door het Openbaar Onderwijs Groningen, de RuG/GION, de Hanzehogeschool en het Innovatiefonds Leren van de Gemeente Groningen.
Tom Drukker, programmaleider Onderzoeksagenda Openbaar Onderwijs Groningen
Advertentie
ng oega ent ie De t er conf e z e tot d at is. is gr
Aan
en meld
/ n .e u hann . i w nt e ww fe r e n o c t aal
Conferentie
Taal & Gezondheid Wanneer taal een probleem is voor je gezondheid Donderdag 8 februari 2018 | 14:00 uur | Provinciehuis Drenthe
Eén op de negen inwoners van Noord-Nederland heeft problemen met lezen en schrijven. Het hebben van een lage taalvaardigheid heeft grote invloed op het welzijn en de welvaart van mensen. Laaggeletterden hebben een slechtere positie op de arbeidsmarkt, kunnen lastiger informatie verwerken en hebben moeite grip op hun eigen gezondheid te houden. Op donderdag 8 februari 2018 organiseren Alles is Gezondheid, Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN), Hanzehogeschool Groningen, Stichting Lezen & Schrijven en NDC mediagroep een interactieve conferentie over Taal & Gezondheid. Maurice de Greef en Machteld Huber zijn twee gerenommeerde sprekers op het terrein van laaggeletterdheid en gezondheid. Zij zullen tijdens de conferentie Taal & Gezondheid in het bijzonder ingaan op de vraag: wanneer is taal een probleem voor je gezondheid?
5
Duurzaam Drenthe: Wat kan ik duurzaam anders doen? Speciaal voor de Drentse basisscholen heeft de Pedagogische Academie een lessenserie ontwikkeld: Duurzaam Drenthe. Door deze lessen worden kinderen zich bewust van de manier waarop we met onze ruimte en grondstoffen omgaan. Geen opgeheven vingertje, maar praktisch: Wat kan ik duurzaam anders doen? De feestelijke lancering was op 11 december 2017 op de Mariaschool in Eelde-Paterswolde. Lessenserie
Op verzoek van de provincie Drenthe is namens Bètapunt Noord de lessenserie Duurzaam Drenthe ontwikkeld door de Hanzehogeschool Groningen en Klassewijzer. Door de lessen worden kinderen zich bewust van de manier waarop we met onze ruimte en grondstoffen omgaan en het helpt ze na te denken over duurzame oplossingen. Er is ingezet op vier milieu- en duurzaamheidsthema’s die elkaar beïnvloeden: water, afval, kringloop en biodiversiteit. Positieve insteek
De vijf O’s (ondernemen, onderzoek & ontwerp, onderwijs, omgeving en overheid) zijn in de lessenreeks verweven. Het resultaat is een map lessen voor groep 1 t/m 8, twee boeken en speciaal ontwikkelde spelletjes geënt op onderzoekend en ontwerpend leren.
De positieve insteek staat centraal in de methode. Wat kan ik duurzaam anders doen? Techniekpact
Duurzaam Drenthe is een aanvullend lespakket op de leerlijn Techniek, Talent en Energie. Bij het sluiten van het Techniekpact Noord-Nederland (2013) is afgesproken dat alle basisscholen vanaf 2020 structureel een leerlijn Technologie aanbieden. Om scholen te ondersteunen bij het invoeren, heeft de Pedagogische Academie van de Hanzehogeschool Groningen de leerlijn ontwikkeld. Een kwart van de Drentse basisscholen werkt er al mee; zij krijgen dan ook Duurzaam Drenthe toegestuurd! Memory
Op de Mariaschool in Eelde-Paterswolde zijn de lessen Techniek, Talent en Energie niet meer weg te denken. Ook de nieuwe
lessen voor Duurzaam Drenthe zijn daar in de ontwikkelingsfase uitvoerig door (een deel van) de leerlingen getest. Een logische keuze om daar de lessenserie dan ook te lanceren, samen met de Provincie Drenthe. Gedeputeerde Tjisse Stelpstra deed dat op maandag 11 december door met de leerlingen een memoryspel te spelen waarmee het logo van Duurzaam Drenthe werd onthuld. ‘De werkgelegenheid die ontstaat door de energietransitie naar een duurzame energiehuishouding en de veranderende maakindustrie, is een belangrijke
ontwikkeling in de Drentse economie. Om deze ontwikkeling te versterken, moet worden geïnvesteerd in beroepsvoorlichting en onderwijs, zodat de instroom in technische beroepen toeneemt. Door leerlingen spelenderwijs in aanraking te laten komen met energie en duurzaamheid, dragen deze thema’s bij aan bewustwording. We hopen dat kinderen daardoor eerder kiezen voor een technisch beroep.’ zei hij na afloop.
Nieuws uit de innovatiewerkplaats ICT & didactiek Kieswijzer voor programmeerlessen Op basisscholen wordt steeds vaker geëxperimenteerd met programmeerlessen en ook de beschikbare materialen en lesprogramma’s nemen flink toe. Dat groeiende aanbod maakt het
Waar en wanneer?
voor scholen lastig om de juiste keuze te maken. Bètapunt Noord
Begin 2018 is de kieswijzer beschikbaar via de website van Bètapunt Noord: www.betapuntnoord.nl/project/ programmeren-in-noord-nederland.
komt daarom met een kieswijzer voor programmeeronderwijs. Actuele ervaringen
6
waardoor de kieswijzer stapsgewijs wordt uitgebreid en de kwaliteit gewaarborgd blijft.
Programmeerlessen zijn haast niet meer op basisscholen weg te denken, maar om er een goede invulling aan te geven is niet eenvoudig. Het aanbod groeit nog elke dag en wat kinderen precies leren, verschilt enorm. Om scholen met de keuze te helpen, brengt Bètapunt Noord een kieswijzer uit. In samenwerking met leerkrachten en scholen worden programmeerlessen in kaart gebracht en geactualiseerd. Het resultaat is een kieswijzer gebaseerd op ervaringen van leerkrachten. Doorgaande lijn
Met de kieswijzer kunnen lessenseries over programmeren worden vergeleken op inhoud, doelen en werkvormen. Zo kan door de leerkracht een goede afweging gemaakt
worden welke lessen bij een school passen en wat ze willen gebruiken. Scholen kunnen combinaties van lessenseries maken voor ieder leerjaar om op die manier een goede basis en een doorgaande lijn neer te zetten.
Voor vragen en informatie over de kieswijzer kun je contact opnemen met Jan Salvador van der Ven (projectleider) van Stichting Groningen Programmeert. www.groningenprogrammeert.nl
Op deze manier definiëren leerkrachten de lesdoelen
Geen zoekmachine
De kieswijzer is geen nieuwe zoekmachine, daar zijn er al voldoende van. De meerwaarde is dat inzichtelijk gemaakt wordt wat kinderen leren op het gebied van programmeren en computational thinking. Omdat uitgegaan wordt van ervaringen van leerkrachten die in de klas met de lesstof werken, sluit het goed op de praktijk aan. Door het invullen van speciaal ontwikkelde vragenlijsten kunnen leerkrachten aangeven aan welke doelen de lessen voldoen. Ook kunnen zij nieuw lesmateriaal toevoegen
Het raamwerk waarmee de lessen voor de kieswijzer worden gewaardeerd, is onder meer gebaseerd op computational thinking (SLO), computational thinking (Computing at School, UK), de leerlijn Programmeren in het basisonderwijs (PO-Raad) en de taxonomie van Bloom.
DigiDeal: Het beste onderwijs in digitale geletterdheid Ons leven met technologie moet goed vormgegeven worden.
Krachten bundelen
Innovatiewerkplaats
Daarom is het belangrijk dat kinderen onderwijs krijgen dat
Alle aangesloten organisaties van het College van Onderwijs bouwen samen aan dat sterke onderwijs in digitale geletterdheid. De gezamenlijke ambitie is: “Het beste onderwijs voor digitale geletterdheid vind je in Groningen!” Vanuit de innovatiewerkplaats ICT & Didactiek bundelen leerkrachten, onderzoekers en lerarenopleiders hun krachten om digitaal geletterde leerkrachten op te leiden. Eén van de belangrijke vragen voor de Pedagogische Academie van de Hanzehogeschool is welke digitale vaardigheden leerkrachten en leerlingen in de toekomst nodig hebben aan en hoe het onderwijs dit kan ondersteunen. De samenwerking met onderzoekers vanuit het lectoraat Curious Minds (Henderien Steenbeek, lector) en User-Centered Design (Nick Degens, lector) koppelt onderwijsonderzoek en onderzoek naar softwareontwikkeling.
Ook met Openbaar Onderwijs Groningen zijn nauwe connecties. Studenten uit de Vrije Keuzeruimte ICT & Didactiek hebben opdrachten uitgevoerd bij de coördinatoren digitale geletterdheid op verschillende scholen in Groningen. Zowel de studenten als de coördinatoren hebben daar veel van opgestoken. De manier van werken en de resultaten hebben er toe geleid dat onderzoekers van SLO, het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling, aan de studenten de vraag hebben gesteld om input te geven aan de invulling van het landelijk curriculum. Voor de studenten een mooie kans om mee te denken over de ontwikkeling van verschillende onderdelen van digitale geletterdheid in het basisonderwijs!
hen daarop voorbereidt, oftewel: onderwijs dat de kinderen helpt digitaal geletterd te worden. Met het ondertekenen van de DigiDeal is daar een grote stap in gezet. Digideal
Worstelen met vragen
Op 13 oktober 2017 werden in bijzijn van Prins Constantijn de e-labs van Openbaar Onderwijs Groningen in het Zernike College in Haren geopend. Een gebeurtenis die nog feestelijker werd door het ondertekenen van de DigiDeal. De DigiDeal is een intentieverklaring om samen te zorgen voor het beste onderwijs in digitale geletterdheid en een initiatief van het College van Onderwijs waarin alle Groninger onderwijsorganisaties zijn vertegenwoordigd. Prins Constantijn maakt zich hard voor excellent onderwijs in digitale geletterdheid en gaf aan erg verheugd te zijn met dit initiatief.
Hoewel de digitale wereld niet meer weg te denken is uit ons dagelijks leven, worstelen wij nog steeds met veel vragen. Hoe gaan we om met de privacy van burgers? Hoe kan je met behulp van computers problemen oplossen? Maar ook: wat betekent het om continu online te zijn en hoe voorkom ik dat digitale apparatuur mijn leven gaat regeren? Of hoe beoordeel je de waarde van informatie, zoals nieuws? Deze vragen zijn belangrijk om ons leven met technologie goed vorm te kunnen geven en onderstrepen het belang van goed onderwijs. Onderwijs dat toekomstige generaties helpt digitaal geletterd te worden en te blijven.
Afspraken
Met de DigiDeal zijn belangrijke afspraken gemaakt. Zo zal een platform voor het delen van kennis, informatie en ervaring
Josina Koning wint prijs met onderzoek computational thinking met kleuters in Finland De presentatie Introducing Computational Thinking to 5 and 6 year old students in Dutch primary schools; an educational design research study van Josina Koning, docent/onderzoeker Pedagogische Academie, op de Koli Calling conferentie 2017 heeft de Best Poster Award gewonnen. Internationale presentatie
Josina Koning presenteerde half november 2017 resultaten van haar onderzoek naar computational thinking voor kleuters tijdens de internationale 17th Koli Calling International Conference on Computing Education Research in Finland. De onderzoekers waardeerden haar poster als beste van de conferentie. Naast deze prachtige prestatie hebben Josina Koning en Menno Wierdsma, docent/onderzoeker Pedagogische Academie, hun ideeën kunnen delen met een internationaal gezelschap van onderzoekers in de vakdidactiek voor ICT-onderwijs.
Afsluiting Vrije Keuzeruimte ICT & Didactiek Met een posterpresentatie toonden dertig studenten wat ze met Digitale Geletterdheid gedaan hebben in de Vrije Keuzeruimte. Deelprojectleiders van Openbaar Onderwijs Groningen en andere belangstellenden zagen hoe de studenten allerlei onderwerpen hadden onderzocht: van vak integratie met ICT-basisvaardigheden tot computational thinking. Naast het doen van onderzoek naar digitale geletterdheid hebben de studenten workshops gevolgd en zelf gecreëerd, zich vaardig gemaakt met mediawijsheid en lessen op het gebied van digitale geletterdheid ontworpen en gegeven. Dit alles is gebundeld in hun digitale portfolio, waarmee deze studenten zijn voorbereid op het lesgeven in een digitale toekomst!
Ellen Noord en Kevin de Klein Winnaars Beste poster
Vakdidactisch onderzoek
Josina gaat verder met het vakdidactisch onderzoek naar computational thinking. Een belangrijke vraag die ze stelt, is welke (vak)didactische kennis en vaardigheden leerkrachten nodig hebben om goed onderwijs te kunnen verzorgen in computational thinking voor de jongste leerlingen. In de lessen die ze het afgelopen jaar voor haar onderzoek ontwikkelde, maken kleuters spelenderwijs kennis met de basisprincipes van onder meer patronen en algoritmen. In de vorige werkveldkrant stond daar meer over. Josina werkt samen met Hylke Faber, hij doet vakdidactisch onderzoek naar de deelvaardigheid abstractie van computational thinking voor de oudere leerlingen in groep 7 en 8. Zie ook: www.hanze.nl/programmeren Erzsi Bijlsma en Marlotte de Groot
7
Winnaars Beste onderzoek
Leander Oldenburger en Lieke Gradussen Winnaars Meest bruikbare onderwijsinnovatie
Grant van Google Het project ‘Programmeren met Google’ loopt al twee jaar in Eemsmond en het is een groot succes. De professionals en de leerkrachten die de lessen geven, krijgen enorm veel positieve reacties. Vorig jaar zijn bovenbouwleerlingen op 15 scholen aan de slag gegaan met lessen over programmeren en computational thinking. En ook dit schooljaar gaat het programma verder, want Google heeft weer een grant, een subsidie, gegeven. Dat is goed nieuws! Want nu kunnen niet alleen nog meer leerlingen de lessen volgen, maar worden ook meer leerkrachten ondersteund opdat zij zonder het invliegen van deskundigen deze lessen kunnen geven!
Website ICT & Didactiek online gebouwd worden waarvoor iedere organisatie een ‘digital officer’ aanlevert. Ook wordt een gezamenlijke structuur opgezet om onderwijsovergangen zo goed mogelijk te organiseren.
In 2018 komt er een symposium met een presentatie van de resultaten van het eerste jaar. Ook zal dan de vervolgroute bepaald worden.
De website www.hanze.nl/ictdidactiek van de innovatiewerkplaats ICT & Didactiek is online en up to date. Alle activiteiten rondom onderzoek en onderwijsontwikkeling op het gebied van digitale geletterdheid en onderwijs met digitale ondersteuning staan erop. Daarnaast zijn er links te vinden naar het onderwijs dat onze onderzoekers hebben ontwikkeld en het onderzoek dat ze doen. Ook wordt op de website nieuws geplaatst over bijvoorbeeld de DigiDeal en andere relevante ontwikkelingen.
GROND:
8
Slimmer met bewegen Neurale snelwegen Kinderen zitten erg veel stil in de klas, er wordt weinig bewogen tijdens het leren. En dat terwijl bewezen is dat bewegen juist goed is als er geleerd moet worden, omdat er meer zuurstof naar de hersenen gaat en kinderen zich beter kunnen concentreren. Prof. Dr. Erik Scherder (hoogleraar neuropsychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam) heeft de ontwikkeling van hersenstructuren en de invloed van bewegen onderzocht. In de hersenen gebeurt het leren van bewegen en het vergaren van cognitieve kennis langs dezelfde neurale banen. Met het ontwikkelen van cognitieve en motorische vaardigheden leg je dus eigenlijk neurale snelwegen aan. Om de didactische aanpak en de begeleiding van kinderen op deze wetenschap aan te laten sluiten, wordt in Nederland al geëxperimenteerd en onderzoek gedaan.
Bewegen is niet voor niets een actueel thema binnen het
Zelfsturing in de klas
onderwijs. Het bevordert de cognitieve ontwikkeling. En kinderen
Dr. Diana Smidts is GZ-psycholoog en expert op het gebied van executieve functies. Ze schreef het boek Gedrag in uitvoering en gaf op GROND een presentatie over Zelfsturing in de klas: de rol van rust en beweging. Zelfsturing is het vermogen om gedachten en gedrag bewust te sturen. Dit is nodig om te kunnen leren, maar ook voor het ontwikkelen van de eigen identiteit en in het sociale verkeer. In de workshop kwamen diverse vragen aan bod, zoals hoe kan een leerkracht zelfsturing bevorderen en welke rol spelen beweging en rust.
die op jonge leeftijd veel bewegen, blijven dat vaak ook op latere leeftijd doen. Gelukkig is er steeds meer aandacht voor bewegen in het basisonderwijs, maar er valt ook nog veel te ontdekken en te doen. Slimmer met bewegen
Beweeglokaal
Het Willem-Alexander Sportcentrum in Groningen was 9 november 2017 goed gevuld met leerkrachten, vakdocenten en andere onderwijsexperts op de GRoninger ONDerwijsdag (GROND) af gekomen. Het thema was dan ook helemaal van deze tijd: Slimmer met Bewegen. De Pedagogische Academie en het Instituut voor Sportstudies hadden een interessant programma samengesteld met een spreker en tien workshops waar de deelnemers uit konden kiezen.
Het effect van het werken in een beweeglokaal werd duidelijk gemaakt door Ilse Rinzema, docent Lichamelijke Opvoeding en Engels en student van de masteropleiding Talentontwikkeling & Diversiteit. Naast de positieve effecten van een beweeglokaal op de concentratie en de fysieke gezondheid kwamen ook zelfregulatie, betrokkenheid en motivatie aan de orde en werd de link tussen autonomie en de individuele talentontwikkeling van leerlingen gelegd. Eco-coachen
Supercompetenties
Filosoof en cabaretier Paul Smit belichtte de zeven supercompetenties en ging in op diverse aspecten van het menselijk gedrag en de werking van ons brein. Wat werkt wel en wat werkt niet als we willen veranderen? Fit & Vaardig
In de workshop Fit & Vaardig op school door Marijke Mullender-Wijnsma en Manon Hilbrands maakten de deelnemers kennis met dit wetenschappelijk bewezen lesprogramma. Ze konden zelf door middel van een app ervaren hoe het is om bewegend te leren. Fit & Vaardig op school heeft in 2017 de NRO-verbindingsprijs voor onderzoekers gewonnen.
Tjalling van den Berg had het in de workshop eco-coachen over persoonlijke vaardigheden die het hele leven rijker maken. Door vaak en in allerlei situaties te oefenen kunnen fysieke en mentale vaardigheden naar een excellent niveau groeien. Bij deze methode staat de passie van de leerling centraal en is variatie het toverwoord. Eco-coachen maakt kinderen weerbaar, wendbaar, sneller, gefocust en in balans. Talentvol gedrag
De workshop Talent creëert talent: werken met talenten van kinderen in de klas, werd gegeven door Carla Geveke, docent en senior onderzoeker bij het lectoraat Curious Minds van de Pedagogische Academie. Zij sprak over talentvol gedrag zoals nieuwsgierigheid en exploratiedrang en hoe dit bij leerlingen te zien, te ontlokken en verder te ontwikkelen is. Zelf bewegen
Esther Frerichs, docent bewegingsonderwijs op de Pedagogische Academie, zette de deelnemers aan het werk bij de workshop Beweegtussendoortjes in de klas. Diverse praktische werkvormen passeerden de revue en natuurlijk was er ook aandacht voor de theoretische onderbouwing.
r in Mee
fo r m
at ie
ond .nl/gr slag e z n a tover ww.h Op w gebreid fo er t i u ond is een deze bijz inden. van ag te v gde d a a l s e g
Athletic Skills Model
Het Athletic Skills Model (ASM) werd toegelicht door Christian Spekreijse, docent ASM. Hij legde de beginselen van de ASM-visie uit in de workshop ASM: Voor een optimale talentontwikkeling. Het is een andere manier van denken over bewegen, waarbij spel en plezier gekoppeld zijn aan motorisch leren. Het ASM ontwikkelt ook beweegprogramma’s en -faciliteiten. Probleemgedrag
Arjan Pruim werkt bij het Instituut voor Sportstudies van de Hanzehogeschool Groningen. De workshop Gedrag (g)een probleem ging over het vroegtijdig signaleren van probleemgedrag binnen de les bewegingsonderwijs. De deelnemers kregen inzicht in hun eigen gedrag wat betreft lesgeven en begeleiden. Ook werden mogelijkheden aangereikt om hun gedrag aan te passen op de doelgroep. Talentmomenten
Raisa de Jong, Hedy Hoeve, Danique Arends, Marloes Klompmaker en Anoek Pothoven zijn studenten van de masteropleiding Talentontwikkeling & Diversiteit. Zij gingen met de deelnemers aan de slag met het creëren van talentmomenten in de interactie met leerlingen en ook hoe daar meer diepgang in aan te brengen. SmartMovingKids
Jur Roemers is initiator en ontwerper van SmartMovingKids, een nieuwe lesmethode voor bewegingsonderwijs in groep 3 t/m 8. SmartmovingKids is een digitale methode waarbij de ontwikkeling van de hersenen het uitgangspunt is. Roemers nam de deelnemers mee in de wereld van neurale netwerken, bewegingsvaardigheden en biologische ontwikkeling.
De volgende GROND is op donderdag 24 mei 2018. Informatie over het thema, programma en aanmelden komt ook op de website te staan.
9
Herman Veenker ‘De uitdaging? Het opzoeken van de grenzen en mogelijkheden binnen ieders kunnen’ Na 12,5 jaar bij de Pedagogische Academie gaat dr. Herman Veenker met pensioen. Hij is initiator van het project TalentenKracht vanuit de Pedagogische Academie en het lectoraat Curious Minds. Herman is gedreven door de talentontwikkeling bij kinderen en deed onderzoek hiernaar met de mooiste uitkomsten. Een interview met deze dynamische onderzoeker. Waar kan het werkveld jou van kennen?
10
‘Tussen 1986 en 1995 werkte ik bij de vakgroep Ontwikkelingspsychologie van de Rijksuniversiteit Groningen en deed ik onderzoek naar dove en slechthorende kinderen. Ook was ik betrokken bij VTB-pro dat later is overgegaan in TalentenKracht. Daarna heb ik verschillende werkgevers gehad, bijvoorbeeld het CITO en het Noorderpoortcollege. Zo kwam ik in 2008 bij de Pedagogische Academie terecht, mede dankzij Grietha de Boer. Zij was op zoek naar versterking voor het project dat later TalentenKracht is geworden. De meeste mensen uit het werkveld kennen mij waarschijnlijk hiervan en wellicht ook van de initiatieven die eruit zijn voortgekomen. Deze dynamische visie op de ontwikkeling van kinderen is ontwikkeld door de vakgroep ontwikkelingspsychologie. Heel fundamenteel, want vanuit deze theorie is een praktijk voortgekomen die gaat over het talentgericht benaderen van kinderen. Met als doel een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van onderwijs.’
In het recente boek ‘Talentgerichte ontwikkeling op de basisschool’ beschrijven jullie hoe je alle kinderen binnen hun eigen mogelijkheden kunt laten excelleren. Is dat de rode draad door je loopbaan?
‘Diversiteit is de rode draad in mijn loopbaan. Dat geldt voor mijn eigen achtergrond en mijn loopbaan. Het begon meteen na mijn studie Nederlands en Psychologie. Onder leiding van hoogleraar Paul van Geert van de vakgroep Ontwikkelingspsychologie deed ik promotieonderzoek naar leesstrategieën van dove kinderen. Ik kwam erachter dat we in het onderwijs geneigd zijn om te denken in een cirkelredenering. Een voorbeeld: Jij kan dat niet leren, omdat je doof bent. Eerst moet je aantonen dat die doofheid een belemmering is om iets te leren, maar vaak wordt dat bewijs niet geleverd. Dan zit je in een spiraal die niet klopt. In dit voorbeeld is de redenering dat iemand die doof is complexe zinnen van gesproken taal niet kan leren lezen. Maar zolang je nooit de grenzen opzoekt van wat iemand wel kan leren, bijvoorbeeld door middel van adequate didactiek, kan er zomaar veel ontwikkelingspotentieel of talent verloren gaan. Deze ervaring met dove kinderen en het feit dat ik een zus heb met een verstandelijke beperking, inspireerden mij om meer onderzoek te doen naar dit thema.’
Wat zijn precies je taken binnen de PA en het lectoraat?
Wat was een van je eigen talentmomenten?
‘Mijn hoofdtaak is het ondersteunen en het vormgeven van het langetermijnbeleid in de deelgebieden onderwijs, onderzoek en werkveld vanuit het kader van TalentenKracht. Hoe geef je die dynamische visie op ontwikkeling weer in deze drie gebieden? Een mooi voorbeeld vind ik onze master Talentontwikkeling & Diversiteit en de leerlijn Praktijkonderzoek. Minder bekend, maar ook heel interessant, zijn de activiteiten van mijn collega Carla Geveke. Voor het project Effectiviteit van behandelingen in Jeugd GGZ is ze bezig met het ontwikkelen en valideren van een app voor kinderen met ADHD en autisme. Als initiator vind ik het prachtig om hieraan bij te dragen door mee te denken en ondersteuning te bieden.’
‘Destijds mocht ik met subsidie van het Kinderpostzegelfonds en het Preventiefonds onderzoek doen. Ik wilde graag een onderzoek naar dove kinderen opzetten. Op eigen initiatief heb ik toen een wetenschappelijk artikel geschreven. Met dit artikel onder de arm ben ik vervolgens naar Paul van Geert gegaan. Hij gaf mij goedkeuring om dit onderzoek vanuit zijn vakgroep uit te voeren, mits ik zelf de financiering regelde. Toen kreeg ik in de gaten dat je voortdurend zelf met ideeën moet komen en initiatief moet nemen om te doen wat je graag wilt doen. Én dat dit binnen je eigen bereik ligt. Dat was een ontdekking! Ik besefte dat als ik goede plannen kan maken, ik precies kan doen waar scholen op zitten te wachten. Dit inzicht is bepalend geweest voor de rest van mijn loopbaan.’
Waar ben je het meest trots op?
‘Ik ben vooral trots op wat de PA de afgelopen jaren heeft bereikt als team. We hebben een eigen kijk op TalentenKracht ontwikkeld: niet alleen binnen de PA, maar ook daarbuiten bij de studenten en het werkveld. Het is prachtig dat lectoren hieraan meewerken en dat studenten dit weten te waarderen.’
Je gaat binnenkort met pensioen. Wat zijn je toekomstplannen?
‘Je weet nooit hoe dingen uitpakken. Ik heb daarom ideeën, maar geen plannen. Muziek zal hierin zeker een rol spelen. Verder wil ik veel meer tijd met mijn geliefde Tineke doorbrengen. Een ding staat vast: ik wil vooral nog ontzettend veel leren!’
TalentKrachtig Netwerkleren: een krachtige manier van professionaliseren Leerkrachten kunnen veel leren van collega’s door gebruik te
Vertrouwen
maken van elkaars ervaringen en kennis. Geen boekenwijsheden
Iedere netwerkgroep bij RENN4 heeft een coach die de groep op het juiste spoor houdt, de deelnemers een spiegel voorhoudt en een veilig leerklimaat creëert. ‘Netwerkleren vraagt leergierigheid van leerkrachten,’ aldus Tenback, ‘en het vertrouwen dat ze met elkaar kunnen leren. Omdat de bijeenkomsten niet worden opgelegd, moeten ze zelf gemotiveerd zijn om er hun tijd en energie in te steken. Het vraagt om mensen die om kunnen gaan met autonomie.’
of nascholingsdagen, maar netwerkleren: je netwerk inzetten om oplossingen te vinden voor vraagstukken rondom onderwijs. Met het programma TalentKrachtig Netwerkleren is deze leervorm nog verder uitgediept. Laagdrempelig
Uitgaan van mogelijkheden
Netwerkleren gaat uit van de vragen van leerkrachten en brengt mensen met elkaar in contact. Al een aantal jaren blijkt netwerkleren een bijzonder effectieve manier van professionaliseren. Niet verwonderlijk: Het is een laagdrempelige en sociale manier van leren die uitgaat van de kennis en ervaring van leerkrachten.
Volgens deelnemers werkt TalentKrachtig Netwerkleren zo goed omdat het een positieve benadering is die uitgaat van mogelijkheden. ‘Door videovoorbeelden van collega’s krijg ik ideeën die ik zelf ook wil uitproberen. Ook zoek ik de winst bij mezelf door de vraag te stellen wat ik nog meer kan veranderen aan mijn gedrag,’ vertelt een van hen. Een ander genoemd punt is dat ze een proces doorlopen waarvan ze het effect direct terugzien bij de leerlingen. Ook de extra verdieping die aangebracht wordt door de inbreng van experts wordt zeer gewaardeerd.
TalentKrachtig Netwerkleren biedt meer
Het lectoraat Curious Minds heeft het netwerkleren verder uitgediept door de TalentKracht-benadering toe te passen. Het resultaat is het programma TalentKrachtig Netwerkleren met als uitgangspunt dat met de juiste benadering iedereen talentvol is. Om leerkrachten en leerlingen te stimuleren werken ook bij TalentKrachtig Netwerkleren leerkrachten van verschillende scholen samen, wordt uitgegaan van de vragen van deelnemers en van elkaars expertise. De meerwaarde van TalentKrachtig Netwerkleren zit onder meer in de uitgebreide videofeedback-coaching, het uitwisselen van videovoorbeelden en dat experts worden ingeschakeld bij diverse thema’s.
TalentKrachtig Netwerkleren is een programma dat is ontstaan door het bestaande netwerkleren verder uit te bouwen en uit te diepen. Netwerkleren is ontwikkeld door de Open Universiteit en doorontwikkeld en onderzocht binnen het lectoraat Curious Minds bij het project Creëer een positieve talentspiraaI: Innovatieve handvatten voor het werken met kinderen met autisme in de klas.
Acht redenen waarom TalentKrachtig Netwerkleren werkt: • Gaat uit van de vragen die leven bij medewerkers. • Creëert een informele en laagdrempelige manier van leren. • Brengt mensen met elkaar in contact. • Gaat uit van mogelijkheden door een positieve benadering vanuit TalentKracht. • Laat mensen op zoek gaan naar winst bij zichzelf. • Zorgt voor een positieve verandering die direct effect heeft op leerlingen. • Geeft inspiratie door het delen van best practices en ervaringen. • Verrijkt en verdiept door pitches van experts.
Krachtig professionaliseren
Christy Tenback is onderwijsadviseur bij het Regionaal Expertisecentrum NoordNederland (RENN4), onderwijsorganisatie voor speciaal onderwijs. Netwerkleren wordt daar al een aantal jaren gebruikt. ‘Het is een krachtige manier van professionaliseren vanuit de eigen motivatie en praktijk. Er wordt gebruik gemaakt van krachten van medewerkers en hun netwerk. Het gevolg is dat niet alleen de kennis vergroot wordt, maar ook het netwerk van de medewerker.’
TalentKrachtig Netwerkleren kan ingezet worden op iedere school en wordt volledig afgestemd op de behoefte van de medewerkers. Diverse onderwijsinhoudelijke thema’s kunnen aan bod komen. Ook kan het overkoepelend geïmplementeerd worden binnen elke schoolorganisatie. Wil je ook aan de slag met TalentKrachtig Netwerkleren? Neem dan contact op met Mark Terpstra m.r.terpstra@pl.hanze.nl of Carla Geveke c.h.geveke@pl.hanze.nl. Meer informatie is te vinden op de website van het lectoraat Curious Minds: www.hanze.nl/autisme
11
Nieuws vanuit het Lectoraat Integraal Jeugdbeleid Het kernlectoraat Integraal Jeugdbeleid – Opvoeding, onderwijs en opvang wil bijdragen aan het ‘gezond’ opgroeien van de
12
jeugd in de noordelijke regio. Wij doen dit in samenwerking met de lectoraten Curious Minds – Diversiteit en Gedrag, Integrale aanpak kindermishandeling (in oprichting), Kind, Taal & Ontwikkeling en in samenwerking met de lector Kunsteducatie en lector Bewegingsonderwijs en jeugdsport.
3D
1. Leefwerelden verbinden Annelies Kassenberg, a.kassenberg@pl.hanze.nl 2. Curious Minds – Diversiteit en Gedrag Henderien Steenbeek, h.w.steenbeek@pl.hanze.nl 3. Kind, Taal & Ontwikkeling Margreet Luinge, m.r.luinge@pl.hanze.nl 4. Gezonde en actieve leefstijl Remo Mombarg, r.mombarg@pl.hanze.nl 5. Integrale aanpak kindermishandeling Esmah Lahlah a.lahlah@pl.hanze.nl
3 praktijken 3 perspectieven 3 stappen is gestart
In Groningen, Hoogeveen en Veendam zijn veelbelovende praktijken die zich richten op opvoedingsondersteuning van kwetsbare ouders: 1. Huiskamer Beijum in Groningen 2. Voor- en Vroegschoolse Educatie en Opvoedondersteuning in Hoogeveen 3. Alleenstaande moedergroepen in Veendam Deze drie praktijken richten zich op het versterken van de opvoedkracht van ouders en het creëren van steunende opvoednetwerken. Naast deze overeenkomsten zijn er ook verschillen. Daarom zijn we nu in de voorbereidende stap bezig om de praktijken te beschrijven. Dat doen we samen met de mensen van de praktijken in drie zogenoemde Innovatiewerkplaatsen.
In het sociaal educatieve domein ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden zoals integrale kindcentra, wijkteams en samenwerkingsverbanden passend onderwijs, bedoeld om de opgroeikansen van kinderen en jongeren te vergroten. Professionals hebben daarin een sleutelrol. Hoe werken zij in de praktijk? Wat doen professionals om de ontwikkeling van kinderen te stimuleren en hoe kan dat effectief en betekenisvol worden verbeterd of vernieuwd? Dat zijn vragen waar wij ons in praktijkgerichte en innovatieve onderzoeksprojecten mee bezighouden.
De vijf thema’s van het lectoraat Integraal Jeugdbeleid zijn:
De drie centrale vragen die we in 3D willen beantwoorden zijn: 1. Wat doen jeugdprofessionals in de praktijk om ouders te steunen en te versterken? 2. Hoe wordt dit beleefd door de professionals, de ouders en hun kinderen? 3. En vooral: welke handelswijzen en activiteiten ervaren zij als succesvol in de praktijken?
We onderzoeken deze vragen vanuit drie perspectieven, in verschillende stappen. Na de voorbereidende stap volgt een training Storytelling. Deze training heeft onlangs plaatsgevonden en werd gevolgd door de deelnemers aan de innovatiewerkplaatsen: jeugdprofessionals, vrijwilligers, ouders, docent-onderzoekers en studenten. Met storytelling worden middels een specifieke methodiek verhalen en ervaringen vanuit de verschillende perspectieven opgehaald. De verhalen zijn we nu uit de drie praktijken aan inventariseren. 3D is gepresenteerd tijdens de ‘Voor de Jeugd Dag’ op 6 november jl. in Amsterdam. Precies 6 minuten en 40 seconden (volgens de principes van de pecha kucha methodiek) had projectleider Jolanda Tuinstra de tijd om 3D ‘Opvoedondersteuning in 3 praktijken, vanuit 3 perspectieven in 3 stappen’ te presenteren.
Met 20 foto’s, beelden en plaatjes, die elkaar in een strak tempo van elke keer 20 seconden opvolgden, stelde ze de deelnemende praktijken voor aan het publiek. Deze jaarlijkse happening wordt georganiseerd door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Het is een festivalachtige dag met luister- en doe-dingen, met grote en kleine zalen en met veel ruimte om elkaar te ontmoeten en te spreken. Interessant voor iedereen die met jongeren werkt: professionals, onderzoekers, beleidsmakers en bestuurders. Op www.voordejeugddag.nl is veel informatie over de dag te vinden met beeldverslagen, reportages en presentaties. Een tip voor 2018!
Jubileumboek ‘Kansen bieden in plaats van uitsluiten’ Druk & Dwars: handvatten voor druk en dwars gedrag voor ouders en leerkrachten
Associate lector Integraal Jeugdbeleid, Annelies Kassenberg, leverde de inhoudelijke bijdrage ‘Verschillende ouders, gelijke kansen voor kinderen’ aan het jubileumboek ‘Kansen bieden in plaats van uitsluiten’. Dit boek is gelanceerd in het kader van het 25-jarig jubileum van Sardes, met actuele wetenschappelijke inzichten over gelijke kansen.
Druk & Dwars is een gezamenlijk project van de
Bestel het jubileumboek via www.sardes.nl
Hanzehogeschool, de Rijksuniversiteit Groningen en zes noordelijke gemeenten: Groningen, Haren, Stadskanaal, Delfzijl, Appingedam en Loppersum. In deze gemeenten bieden we voorlichting, hulp en begeleiding aan ouders en leerkrachten die beter willen leren omgaan met druk en dwars gedrag van
13
kinderen tussen de 4 en 12 jaar. Via onze website www.drukendwars.nl delen we onze kennis en worden onze berichten gedeeld die in de media gepubliceerd zijn. Sinds kort is er op de website ook een online loket geopend. Op het online loket kunnen allerlei vragen gesteld worden over druk en
dwars gedrag, ADHD, voorlichtingsmateriaal of andere vragen rondom project. Daarnaast biedt de website de mogelijkheid om voorlichtingen/lezingen aan te vragen en kunnen scholen en ouders zich aanmelden voor begeleiding.
Onderzoeksprogramma Curious Minds Ieder kind wordt geboren met een initiële nieuwsgierigheid en drang tot leren. Dat is het uitgangspunt van het onderzoeksprogramma Curious Minds, een van de speerpunten van het Centre of Expertise Healthy Ageing. Kinderen die hun nieuwsgierigheid weten te gebruiken hebben een grotere kans om op een plezierige en succesvolle manier te leren. Bovendien vergroot dit talentvol gedrag de kans op deelname aan de huidige en toekomstige samenleving. In Curious Minds gaan we op zoek naar innovatieve educatieve praktijken die daar merkbaar en meetbaar aan bijdragen. Daarbij is er specifieke aandacht voor het belang van interactie, als middel om nieuwsgierigheid te stimuleren en positieve (talent)spiralen op gang te brengen. Binnen het programma Curious Minds doen we praktijkgericht onderzoek naar verschillende educatieve domeinen: • Betekenisvolle Kunsteducatie (verantwoordelijk lector prof. dr. Evert Bisschop Boele)
• Bewegen en talent (verantwoordelijk lector
dr. Remo Mombarg) • Diversiteit en gedrag (voorheen Leren
Wat is Curious Minds?
en Gedrag, verantwoordelijk lector Henderien Steenbeek) • Denk- en redeneervaardigheden (verantwoordelijk senior onderzoeker Menno Wierdsma)
Wij zien talent van kinderen als een emergente eigenschap die zich ontwikkelt in de interactie tussen kind, taakobject en volwassene. Talent is zichtbaar in talentvol gedrag in het hier en nu. Dit gedrag kenmerkt zich door nieuwsgierigheid, enthousiasme, exploratie, verwondering, kritisch denken, probleem oplossen en verbanden leggen. In dat opzicht is ieder kind talentvol. De kunst als professional is om talentvol handelen van kinderen (leren vanuit nieuwsgierigheid) uit te lokken door zelf talentvol te handelen, dat wil zeggen als professionals zelf een onderzoekende houding aan te nemen en nieuwsgierig te zijn. In Curious Minds zijn professionals educatieve professionals die werkzaam zijn in onderwijs, kinderopvang, peuterspeelzaalwerk, buitenschoolse opvang en vrijetijdsvoorzieningen (sport en beweging, kunst en cultuur).
Jeannette Doornenbal is de coördinerend lector van Curious Minds.
Naam: Anke Feenstra
14
Studiejaren: 2009 – 2012 Huidige functie: LC leerkracht op vso Diamant College in Groningen
Waar zijn ze gebleven? Anke Feenstra wilde altijd al leraar worden, maar dan wel een die houdt van extra uitdaging. Ze liep stage op Curaçao en eenmaal voor de klas ontdekte ze dat haar passie in het speciaal onderwijs ligt. Nu is ze mentor in het voortgezet speciaal onderwijs en besteedt ze veel aandacht aan sociale- en leervaardigheden. Waarom heb je destijds voor de pabo gekozen?
‘Ik wilde altijd al graag voor de klas staan. Bovenbouwleraar op een basisschool, dat had ik in mijn hoofd. Tot ik merkte hoe leuk ik het voortgezet speciaal onderwijs vond, toen heb ik echt mijn draai gevonden.’ Wat vond je het leukste onderdeel van de studie?
‘Dat is niet moeilijk: de stages! Op de scholen merkte ik echt waarvoor ik de lerarenopleiding deed. Zo heb ik een hele mooie tijd gehad op Curaçao waar ik onderzoek deed naar de verschillen in het onderwijs daar en in Nederland.’
Waar heb je stagegelopen?
‘Mijn eerste stage was op een basisschool in Nieuw Scheemda. Daarna nog op het Karrepad en de Starter in Groningen. Mijn lio-stage heb ik in Assen gedaan op obs Kloosterveen in groep 5. Het laatste jaar ging ik naar de Schreuderschool op Curaçao.’
Wat is je huidige functie en wat houden de werkzaamheden in?
‘Ik ben mentor van een klas 2 op kb/tl niveau in het voortgezet speciaal onderwijs. Van mij krijgen deze leerlingen alle theorievakken; de praktijkvakken worden door mijn collega’s gegeven. Heel belangrijk zijn de lessen in sociale- en leervaardigheden, daar besteed ik veel aandacht aan. Het is een erg gevarieerde baan: ik heb gesprekken met hulpverleners en ouders, maar begeleid bijvoorbeeld ook twee stagiaires. In de praktijk sta ik per week vier dagen voor mijn klas en ben ik één dag bezig met het schrijven van beleid, het coachen van nieuwe medewerkers en het begeleiden van stagiaires.’
Welke specialisatie heb je gevolgd?
‘Naast de daltonspecialisatie heb ik het traject academische pabo gedaan. Dat houdt in dat ik mijn onderzoek op een school deed en niet op basis van een theoretische casus.’
Heb je nog contact met studiegenoten en/of docenten?
‘Helaas niet veel meer, maar ik werk wel samen met Carolien Hulst, een oud-studiegenoot. We zien elkaar dus dagelijks.’
Wat is je mooiste herinnering aan je tijd als student bij de pedagogische academie?
‘Dat zijn toch echt mijn stages, daar merkte ik waar ik zo hard voor werkte. Daarnaast heb ik natuurlijk ook genoten van het studentenleven.’ Waar ben je het meest trots op?
‘Dat ik na mijn studie zo snel op een plek terecht ben gekomen waarin ik mijn passie kwijt kan en heel veel uitdaging vind!’ Heb je vanuit je huidige functie ook een connectie met de pedagogische academie?
‘Ik heb laatst op de open dag van de pabo een presentatie gegeven over mijn huidige werk. Het was voor aankomend nieuw talent en enorm leuk om te doen. Wellicht kunnen we in de toekomst samen modules over speciaal onderwijs verzorgen. Dat lijkt mij fantastisch.’
Wat ben je gaan doen nadat je de studie had afgerond?
‘Ik ben direct gaan solliciteren. En met succes, want na de zomervakantie had ik meteen invalwerk op de Th. Hart de Ruyterschool van Renn4.’
Kandidaten gezocht! Wat ben je gaan doen na de pabo? We zijn op zoek naar alumni die hun verhaal aan ons willen vertellen. Wil je laten weten hoe het je is vergaan na de opleiding? Of weet je iemand voor deze rubriek? We horen het graag via e-mail: m.s.wiersma-reigwein@pl.hanze.nl.
TI P van ons i nte r tea m na nalis t io ering
Erasmus+cursus voor docenten:
Inclusie binnen het onderwijs aan jonge kinderen Van 12 tot en met 16 maart 2018 kunnen leerkrachten deelnemen aan een Engelstalige cursus over inclusie in het onderwijs aan
ervaringen vanuit verschillende Europese landen.
jonge kinderen. Deze Erasmus+cursus vindt plaats in Groningen.
De zes factoren
Leerkrachten krijgen zo de kans om zich te scholen in het
De eerste factor betreft een holistische kijk op ontwikkeling van kinderen tussen de tweeënhalf en acht jaar oud. Als je die holistische kijk wilt toepassen op school, moet je in staat zijn om de school hierop aan te passen. Als docent werk je niet op een eiland, maar werk je samen met anderen: binnen je eigen klaslokaal, maar ook met collega’s en de rest van het onderwijsveld. Om effectief te kunnen samenwerken is communicatie essentieel. Verder is het van belang dat docenten reflecteren op hun eigen werk. Zo
verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs aan kinderen tussen de tweeënhalf en acht jaar. Aanmelding kan via de website erasmusplus-ist.eu. Gelijke kansen
Inclusie in het onderwijs houdt in dat kinderen met verschillende achtergronden gelijke kansen krijgen en dat leerkrachten hen gelijke kansen kunnen geven. In deze cursus
komen zes factoren aan bod waarmee we de inclusie van kinderen kunnen verbeteren: holistische kijk op ontwikkeling, aanpassing, samenwerking, communicatie, reflectie en ethiek. Deze factoren combineren de
ontstaat er een degelijk fundament waarop een inclusieve school kan worden gebouwd. Verder is het van belang om aandacht te besteden aan de ethische kant van de visie en missie op inclusief onderwijs. Europees programma
Deze cursus is onderdeel van een Europees onderwijsprogramma en een initiatief van de Hanzehogeschool Groningen, het VIVES University College en de Eekhout Academy uit België. Aan dit programma werken zeven partners mee uit Groot-Brittannië, Portugal, Denemarken, België, Litouwen, Turkije en Groningen. Meer informatie is beschikbaar via de website: erasmusplus-ist.eu
Advertentie
de Voor n 8 uit 7e js pen e er wi o r d g n o asis va n h et b r 1 e n 2 t a e n j a o o r tg e ze h et v e r w ijs ond
Sciencecentrum De Magneet: een avontuur lijke belevenis! Wilt u uw leerlingen motiveren om hun talenten te ontwikkelen op het gebied van Wetenschap & Techniek? Breng met uw klas een bezoek aan De Magneet van de Hanzehogeschool! Het sciencecentrum voor kinderen, met grote en uitdagende ‘doe-stations’ waar zij actief en spelenderwijs kennismaken met de wonderen van Wetenschap & Techniek. Plan uw bezoek op onze website:
www.hanze.nl/magneet
Magazine ‘Samen’ In het kader van het project ‘Versterking Samenwerking Lerarenopleiding en Scholen’ is het magazine ‘Samen’ verschenen. In het magazine wordt teruggekeken en vooruitgekeken op de samenwerking tussen de pabo van de Hanzehogeschool Groningen en het werkveld. Diverse onderwerpen passeren de revue zoals Ouderbetrokkenheid, Uitgaan van Verschillen, de Startende Leerkracht en de aansluiting tussen HBO en PHBO. Ook de master Talentontwikkeling en Diversiteit komt aan de orde. Deze uitgave is een initiatief van de Pedagogische Academie, het GION van de Rijksuniversiteit Groningen en diverse schoolbesturen en scholen .
Wilt u graag een of meer exemplaren ontvangen? Dat kan! Neem dan contact op met Lisette Schrage: l.schrage@pl.hanze.nl
Opleidingsaanbod post-hbo opleidingen Hanzehogeschool Groningen Professionals en Bedrijven, Pedagogische Academie:
Agenda
Master Talentontwikkeling & Diversiteit (voltijd en deeltijd)
Motorische remedial teaching
8 februari 2018
Startdatum basiscursus: Vrijdag 12 oktober 2018 Startdatum vervolgcursus: Vrijdag 15 maart 2019
Conferentie Taal & Gezondheid
Startdatum: September 2018
16
Associate degree Pedagogisch Educatief Medewerker (deeltijd)
Startdatum: September 2018
Meer inf w w w o r m a t i e: .h a nz e. n l
www.hannn.eu/taalconferentie 29 maart 2018 TechniekToernooi
Coördinator Rekenen
www.techniektoernooi.nl
Startdatum: Woensdag 17 oktober 2018 Leergang Bewegingsonderwijs
Startdatum: Woensdag 7 februari 2018 Woensdag 5 september 2018
Coördinator Taal
Startdatum: Vrijdag 2 november 2018
5 april 2018
12 april 2018
Hanze Jeugdlezing door prof. dr. Micha de Winter
Girlsday 2018
www.girlsday.nl
www.hanze.nl/integraaljeugdbeleid Met de muziek mee
Startdatum: Woensdag 26 september 2018
Onderwijskundig Expert Wetenschap & Technologie
Startdatum: Vrijdag 9 november 2018 Cultuurbegeleider
Startdatum: Woensdag 26 september 2018
19 april 2018 Conferentie Ouderbetrokkenheid, een Groninger Aanpak
www.hanze.nl/integraaljeugdbeleid Het Jonge Kind Specialist
Startdatum: Vrijdag 16 november 2018
24 mei 2018
Lesgeven aan volwassenen
GRoninger ONDerwijsdag
Startdatum: Woensdag 7 maart 2018
www.hanze.nl/grond
Zie vo i n fo r m o r m e e r at ie we b s o n z e i t e: p r ofe s s ion h a n ze a l s . .nl
Colofon Uitgave:
Pedagogische Academie Hanzehogeschool Groningen Teksten:
Vormgeving:
Marietta Muhonen, Mark Terpstra, Marielle Hul Kuijten, Loes Vader, Anke Feenstra, Menno Wierdsma, Carla Geveke, Herman Veenker, Pauline Groenhof, Lisette Schrage, Liane Meijer, Loes Heitling, Martine Wiersma-Reigwein
Canon Nederland Druk:
Marnedrukkers Oplage:
3000 exemplaren Fotografie:
Sijtze Veldema, Stefan Heijdendael, Wouter Brem, Tim van der Kuip, Luuk Steemers, Depositphotos Tekstredactie:
Bureau Brouwers Inge de Bie
HANZE-18_0002
Eindredactie:
Martine Wiersma-Reigwein, Stafbureau Marketing & Communicatie, Hanzehogeschool Groningen
Januari 2018
De werkveldkrant PArtner verschijnt twee keer per jaar en is een uitgave van de Pedagogische Academie van de Hanzehogeschool Groningen. Neem bij vragen of opmerkingen contact op met Martine Wiersma-Reigwein via telefoonnummer (050) 595 35 74 of e-mail m.s.wiersma-reigwein@pl.hanze.nl.
Volg de Pedagogische Academie op sociale media facebook.com/pabowerkveld @HanzePA instagram.com/hanzepedagogischeacademie/ Alumni Pedagogische Academie Hanzehogeschool Groningen
www.hanze.nl/pedagogischeacademie
Bijdrage, suggestie of tips voor onze werkveldkrant? Stuur een e-mail naar Martine Wiersma via m.s.wiersma-reigwein@pl.hanze.nl.