995_GUAIXE

SAKANAKO ASTEKARIA GUAIXE.EUS / TOKIKOM.EUS

2026-06-05 Ostirala 995. ZENBAKIA / 2. AROA

"Zaurgarrienak defendatu nahi ditut; gizadiaren istorioa da" Cheikh Mbacke Lok 'Yakaar. Cartografia de la esperanza' liburua kaleratu du / 22-23

ASTRONOMIA

Abuztuaren 12ko eguzki eklipseari buruz gehiago jakiteko Izar Eskola izan da Altsasun / 2-3

EKONOMIA

Pausoka proiektuak pottokaren kontserbazioa eta balorizazioa bermatu nahi du / 12-13

TXIRRINDULARITZA

Aimar Tadeok Nafarroako Itzulia irabazi du eta datorrenerako oso motibatuta dago / 16

TXIRRINDULARITZA

Igor Arrietak ongietorri xume bezain hunkigarria jaso zuen Girotik bueltan / 17

SINADURAK

JAVIER CASTEIG BARANDIARAN / 4

SAKANAKO GIZARTE ZERBITZUAK / 4

JOSE LUIS ERDOZIA MAULEON / 10

IRATI PELLEJERO MARIN / 22

2

EZKAATZA

IZAR ESKOLA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

Eklipse baten erradiografia ASTRONOMIA

Abuztuaren 12an gertaera historikoa izanen da, gehienbat, Nafarroako hegoaldean: eguzki eklipse bat. Gertaera honi buruz irakasteko Planetarioa Izar Eskola - Eklipse bertsioa egiten ari da, eta egunotan Altsasun izan da

Eklipsearen simuladorea Iortia zabalgunean.

Erkuden Ruiz Barroso ALTSASU Eklipse bat bi gorputz zelesten artean beste gorputz bat gelditzen denean gertatzen da eta, abuztuaren 12an, ilargiak eguzkia estaliko du eta Lurretik ikusteko aukera izanen da. "Hau ez da gertatzen Iberiar penintsulan duela ehun urte baino gehiago", azaldu du Miriam Garcia de Garayo Iruñeko Planetarioko Zientzia Proiektuen Teknikariak.

"Askotan gertatzen ez den gauza bat da". Eguzki sistemaren planetetan ere ez dela gertatzen gaineratu du, Lurretik ilargiaren eta eguzkiaren tamainak antzekoak ikusten direlako gertatzen baita.

"Gu bizi garen lekutik ikusi ahal izatea, ezin dugu sinistu izan dugun zortea; estatistikoki ezin da kalkulatu ere egin zer nolako zortea izan dugun". Mekanika zeleste oso sinple bat gertatzen da, baina bakarra.

"Horri garrantzia eman nahi diogu; historian zehar garrantzia eman diote, eta orain ere eman nahi diogu". Nafarroako Hegoaldean ikusiko da eklipsea osotasunean, eta Sakanatik zerbait ikusteko aukera izanen da.

Eklipsearen nondik norakoak ezagutzeko Izar Eskola Eklipse edizioa antolatu du Planetarioak, eta edizio honetan, gainera, ibiltaria da. Maiatzaren 25etik ekainaren 5era Altsasun izan da, eta bertatik 200 bat ikasle pasa dira.

Garcia de Garayo Planetarioaren proiektuak aurrera eramaten arduratzen da, baita ikastetxee-

Maiatzaren 25etik ekainaren 5era Altsasuko Iortia zabalgunean, kultur gunearen hormatik gertu, Izar Eskolaren kontenedore bat egon da. Jarduera hiru zatitan banatzen da: alde batetik, Burunda frontoian dagoen kupula. Puzgarri baten antzekoa da eta 360 graduko irudi proiekzioari esker ikasleek kosmosari buruz ikasten dute: "Eguzki sistematik bidaiatuz eta eklipseak nola sortzen diren azaltzen zaie".

Bestetik, simuladore kabina, Iortiako kontenedorea. "Hor eguzki eklipse bat bizitzeko aukera ematen dugu". Azkenik, eguzkia ikusteko teleskopioak daude, "eguzkia modu seguruan ikusteko aukera ematen dutenak.

Lenten proiekzio sistema batzuen bidez eguzki argia pantaila batean islatzen da, eta teleskopio konplexu bat erabili gabe eguzkia ikus dezakegu". Eklipseari buruz asko ikasi duten erakusteko Trivial bat egin behar dute ikasleek ere.

Altsasun gutxi gora behera 200 ikasle pasa dira Izar Eskolatik, eta Nafarroa osoa guztira 2000 izan dira, eta oraindik ere 2000 eta 3000 artean joatea espero dute. Pamplonetario.org webgunean eman daiteke izena Baluarten eginen dituzte bisita irekietan, ondoren Tuteran izango dira eta gero Sendavivan, "jarduera berri bat izango da".

Honen harira Eguzkiaren ezkutalekua deitutako eskola lehiaketa antolatu dute:"Haurrek marrazki baten bidez eklipse

kin ordutegiak zehaztu eta abar ere. "Astronomia oso erraza izan daiteke, edo zaila. Orduan, mundu guztiarendako moldatu behar dugu informazioa eta ikusi nola eraman eskoletara eta publiko orokorrera". Altsasun izan den Izar Eskola ikastetxeei bideratutako proiektua izan da, baina publiko osoarendako proiektuak dituzte ere, esaterako, hilabetearen amaieran Baluarten izanen dira eta udan zehar Sendavivan.

Zientzia "Gure eraikinean izandako sutearen ondoren Planetarioaren Izar Eskola programa Planetariorik gabe eskaini behar izan dugu, eta programarekin jarraitzeko berrasmatu behar izan dugu". Horrela jaio zen Izar Eskola Eklipse edizioa. "Bere izenak esaten duen moduan abuztuaren 12an Nafarroaren Hegoaldetik ikusgai egongo den eguzki eklipseari buruz doa; batez ere gertakari hori ulertzeko eta gertutik bisitatzeko aukera ematen diegu ikasleei".

Lerinen, Peraltan eta Lodosan egon ondoren, Altsasura heldu zen programa, "horrela programazioa deszentralizatzea lortu dugu, Iruñerritik urrunago dagoen publikora ere iritsi gara".

Zientzia etorkizuna dela esan du Garcia de Garayok: "Pertsona guztien bizitza hobetu nahi dugu, eta horretarako hasieratik hasi behar gara, hau da, ikastetxetatik irakatsi behar dugu

zer den metodo zientifikoa eta nola egiten den zientzia". Kasu honetan astronomian zentratu dira, "baina leku guztietara heldu nahi dugu". Horregatik gertatzen diren gertakariak "aitzaki" hartzen dituzte harago joateko: "Eklipse bat ikustea aukera harrigarria da, paregabea, eta gertakari hori hartu dugu eklipseei buruz hitz egiteko eta horren atzean dagoen kultura eta egin den zientzia guztiari buruz hitz egiteko".

Kosmosaren, unibertsoaren eta eklipseen inguruan superstizio, istorio, ohitura eta erritu asko izaten dira, eta zientzia proiektuen teknikariak azaldu duenez, historian zehar emandako istorioak dira eta horiei buruz ere ikasi behar dute, "batez ere superstizioak ezjakintasunagatik ematen dira. Orain badakigu gorputz zelesteak nola mugitzen diren eta nola gertatzen diren eklipseak eta noiz gertatuko diren". Beraz, historian zehar nola bizi izan ziren prozesu horietatik ikasi behar da eta informazio horrekin "egiarendako ibilbidea" sortu: "Lehen uste zuten animalia batek eguzkia jaten zuela edo ilargiaren eta eguzkiaren arteko gerra bat ematen zela, eta seguruenik hori gertatzen zen, horrela uste zutelako. Gaur egun badakigu gertaera hori emateko arrazoiak zeintzuk diren". Beste kulturetan egon diren mitoetatik ikasten dute ere, gaur egungo erantzunak lortzeko.

batek haientzat zer esan nahi duen erakutsi behar dute". Informazio guztia eclipsenavarra. com webgunean aurki daiteke, eta Garcia de Garayok sakandarrak parte hartzera gonbidatu ditu.

Izar Eskola Ekainaren 2an, eguerdian, Corazonistas ikastetxeko DBH bigarren mailako hemezortzi ikasle eta tutorea izan ziren Izar Eskolan. Unai, Iker eta Iñaki teknikariak izan dira egunotan jarduerak gidatzen, eta asteartean Iñakik gidatu zuen saioa. Altsasu institutuaren kontzertu handiaren entseguei aurre egin behar izan zion. Topaketa Iortia zabalguneko simuladorearen kanpoaldean egin zuten. "Zergatik gaude hemen?" galdetu zuen lehenik eta behin, baita ea eklipse bat zer den edo zer motatakoak dauden galdetu zuen ere. Iortiako simuladorearen horman azkar batean azaltzen dute abuztuaren 12ko eklipsearen ingurukoak.

Lehenengo aurkezpenaren ondoren Burunda frontoian jarritako kupulara sartu ziren ikasleak. Kupula planetario txiki baten antzekoa da, eta gora begira, zeruaren irudiak ikus daitezke. Kosmosari buruzko azalpenak eman zituen teknikariak, baita eguzki eklipse batek osatzen dituen elementuak azaldu zituen ere. Ilargiarekin hasi zen: "Polita izan ez ezik, Lurrean bizitza egoteko elementu batzuk

IZAR ESKOLA EZKAATZA

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

ematen ditu, errotazioaz arduratzen da, urtaroak erregulatzen ditu...".

Hurrengo gorputz zelestea eguzkia izan zen. "Zer da eguzkia?". "Izar bat!", erantzun zuten ikasleek. "Izan handi bat da?".

"Handiena!", erantzun zuen gaztetxo batek. "Ez, ez da handiena", erantzun zuen batek. "Bai? Ez? Handiena da?", galdetu zuen teknikariak berriz... eta ez. Eguzkia ez da izar bereziki handia, "tamaina ertaineko izar bat da".

Ikusten ditugun beste izarrak, jarraitu zuen Iñakik, puntuak bezala ikusten dira zeruan, "hori da erlatiboki gertu ditugulako eta horrek ahalbidetzen ditu pixka bat ulertzea nolakoak diren izarrak". Eguzkiak bizi garen sistemari izena jartzeko dio: Eguzki sistema. "Eguzkia ikusteko teleskopioak ditugu baina gaur ez da atera". Bestela, orban eguzkiak deitutakoak ikusteko aukera izanen zuten ikasleek.

nola ematen diren azaldu zuen.

Kupulan ilargi gorri bat agertu zen. "Zer da hau?". Ilargi gorria, erantzun zuten; "eta zergatik gertatzen da?". Ilargi gorria ilargi eklipse bat dela azaldu zuen teknikariak: "Ilargia Lurraren atzean jartzen da eta kolore gorri hori hartzen du eguzkiaren argia filtro antzeko bat delako". Odol ilargia ere deitzen diote. Ilargiak 27 edo 28 egunetan ematen dio buelta Lurrari, "baina zergatik ez dugu eklipse bat hilabetero?".

Ilargiaren orbita, ematen dituen bueltak, Lurrarekiko inklinatuta dagoelako eta horregatik itzala batzuetan goitik pasatzen da eta beste batzuetan behetik.

"Unibertsoarekin alderatuta itzal hori oso-oso txikia da, eta Lurra ere oso txikia da. Horregatik oso zaila da bat egitea". Ilargia batzuetan Lurretik gertuago dago eta beste batzuetan urrutiago, "hori ere garrantzitsua da".

Eklipsea Sorrera Hasieran eguzkia zegoen eta bere inguruan planetak zeuden.

Gaur egun ere badira, baina garai horretan asteroide asko zeuden. Lurra su bola baten antzekoa zen eta etengabe asteroideen inpaktuak jasotzen zituen. "Egun batean gertakari oso garrantzitsu bat gertatu zen...

Lurrera objektu bat gertatu zen, Theia deitutakoa, Marte tamainakoa zen eta inpaktatu zuen.

Ia Lurra txikitzen du, baina bizirautea lortu zuen eta bertatik zatitxoak atera ziren. Horrela sortu zen gure ilargia".

Ilargiaren nondik norakoak ezagututa, Eguzkiaren barrurako bidaia egin zuten. Airerik ez dagoenez soinua ezin dela garraiatu azaldu zuen teknikariak, baina eguzkian mikrofono bat jartzean kupulan entzuten zen soinua entzuteko aukera izango zen. "Eguzkiak hainbat kapa ditu; troposfera da kanpokoa, eta borbor egiten dauden gauzak daude. Ondoren, kapa erradiaktiboa dago eta hor atomo asko daude sartzen, ateratzen eta elkar jotzen. Erdian, nukleoa dago". Nukleora sartzen diren hidrogeno atomoak elkar jotzen dute eta fusio nuklearra gertatzen da, helio bihurtzen dira, energia asko sortzen dute eta milioika ateratzen dira, "foton deitzen dira, eta Lurrera iristen dira?".

"Ziur baietz", erantzun dute ikasleek. "Guri bero eta argi moduan iristen zaiguna da".

Eklipsea Burunda frontoiko kupulan.

Zortzi minutu kostatzen zaio iristea. "Asko edo gutxi iruditzen zaizue?".

Hiru gorputz zeleste behar dira eklipse bat emateko, kasu honetan, ilargia, eguzkia eta Lurra.

Baina baldintza jakin batean egon behar dira gorputz horiek ere. "Guk nabaritzen ez dugun arren, ilargia Lurraren inguruan etengabe biratzen ari da eta eguzkia atzean bezala gelditzen da, horregatik Lurrak biratzen duen bitartean alde batzuetan egunez da eta bestetan gauez". Ilargi betea, berria, ilgora edo ilbeherak

"Askotan gertatzen ez den gauza bat da; gu bizi garen lekutik ikusi ahal izatea, ezin dugu sinistu izan dugun zortea, estadistikoki ere ezin da kalkulatu" MIRIAM GARCIA DE GARAYO, ZIENTZIA TEKNIKARIA

"Kasualitate" asko eman behar dira eguzki eklipse bat emateko.

"Esan dugun bezala, ilargia batzuetan gertuago eta beste batzuetan urrunago dago. Eguzkia 400 aldiz handiagoa da, baina ilargia askoz gertuago dago, horregatik ikusten ditugu ia tamaina berekoak". Abuztuaren 12an eguzki eklipse osoa emango da eta eguzki koroa deitutakoa ikusteko aukera izango da, "eguzkia guztiz tapatuta dago".

Umbra deitzen da eklipsearen parte zentrala, Nafarroako Hegoaldean gertatuko dena, eta kanpoko zonaldea, Iruñetik pasako dena, "zerbait ikusiko dugula, baina ez osoa", penumbra deitzen da.

"Abuztuaren 12an, gutxi gora behera, 19:30ean, hasiko gara zerura begiratzen gauzak gertatzen hasiko direlako". Burundako kupulan ere egun eguzkitsu bat ikus daiteke, pixkanaka ilargia eguzkiari gerturatzen ari dela. "Eta eguzkia begiratu nahi badugu zer erabili behar dugu?". "Betaurrekoak!", erantzun dute gaztetxoek. "Etxean ditugunak?". "Ez, bereziak!". Eklipsea begiratzeko betaurreko bereziak erabili behar direla gogoratu du teknikariak, "ez erradiografiarik, ez argazkien negatiborik garai batean egiten zen bezala".

Ilargia eguzkiaren aurrean jarriko da, argia jaitsiko da, tenperatura jaitsi... "Seinale bat egongo da eklipsea hasiko dela

3

abisatuko duena: Baily Perlak deitutakoak, ilargitik pasatzen diren azken izpiak". Eklipsea bitartean betaurrekoak ken daitezkeela azaldu du Iñakik, "kendu behar ditugu, bestela ez dugu ezer ikusiko". Ilargia mugituko da, berriz Baily perlak aterako dira eklipsea bukatzen dela abisatuz, "eta betaurrekoak berriz jarriko ditugu". Momentu horretan Iruñeko Planetariotik eta munduko hainbat tokitik estratosfera puxikak botako dituztela esan zuen, "bertan aparatu batzuk joango dira eklipsean ematen direnak neurtzeko: presioa, haizea...".

Kupularen saioarekin amaitzeko Stellarium aplikazioaren bidez gaua egin zen eta izarrak ikusteko eta ikasteko aukera egon zen: Procyon, Betelguese, Vega... Baita planetak ere: Jupiter, Mercurio, Venus... "Zer egiten zuten gure arbasoek? Zerura begiratzen zutenean formak ikusten zituzten.

Eta nola deitzen dira?". "Konstelazioak", erantzun zuen gaztetxo batek. "Hori da. Zer da konstelazio bat? Izar talde bat". Orain 88 errekonozituta daudela esan zuen teknikariak, eta denak batera konstelazioak bilatzen hasi ziren: Ehiztaria Orion gerrikoarekin, Geminis Polux Izarran, txakur bat Sirion eta Procyionen... Cancer, xagua, leo lehoia, eta Hartz handia eta hartz txiki Ipar izarrarekin, "inoiz mugitzen ez den izar bakarra, iparra aurkitzeko erabiltzen dena".

Konstelazioak ezagutu ondoren, eklipsearen simulazio bat bizi izan zuten ikasleek Iortiako simuladorean. Abuztuaren 12ko arratsaldera joan ziren, eta bat-batean ilutzen hasi zen eta hotza egiten hasi zen. Txoriak ere txioka hasi ziren. Ondoren berriz argitu zuen, txoriak abesten hasi ziren, eta eguzkia atera zen, minutu gutxi barru (aurreratuta kasu honetan), berriz ere iluntzeko. "Bi gau izango ditugu egun horretan, eta animaliek ere zer gertatzen ari den ez dute jakingo, bat-batean ilundu, bero berriz argitu...". Izar Eskolarekin amaitzeko, hiru taldetan, hogei galderako trivial bat egin zuten ikasleek.

Andoni Andoitzendako "oso interesgarria eta polita" izan zen Izar eskola: "Asko ikasi dut, aurretik ez nekien ezer". Gehien gustatu zaiona "eklipsea nola izango zen ikustea eta ikastea" izan zen. Triviala ere gustatu zitzaion: "super ondo, irabazi dugu!".

4

IRITZIA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

HARA ZER DIEN

ASTEKOA

Argia

Mendekotasuna dutenendako zerbitzu berria

JAVIER CASTEIG BARANDIARAN

SAKANAKO GIZARTE ZERBITZUAK

Badira prozesuak, denboran zehar etengabe luzatzen direnak.

Batzuetan prozedurak hala eskatzen duelako eta beste zenbaitetan, ez atzera eta ez aurrera gelditzen delako inork tira egiten ez duelako.

Egin beharrekoa polemikoa baldin bada, prozedura luzatzeak, normalean, ez du mesederik egiten eta bidea zikintzea eragin dezake. Horrexegatik, behin erabakia hartuta eta dena behar bezala bermatuta dagoela, prozedura bizkortzea mesedegarria da.

Nik uste, horrelako zerbait gertatzen ari dela Iruñeko Erorien Monumentu frankistarekin.

Bere momentuan, Iruñeko udalak erabakia hartu zuen.

Polemikoa, zalantzarik gabe. Mausoleoa ez botatzeko eta eraldatzeko erabakia hartu zuen, talde memorialista gehienen iritziaren kontra.

Hauek, behin betiko, begien bistatik desagerrarazi nahi zuten, honela, oraindik ere, min gehiagorik ez eragiteko.

Baina erabakia hartuta, aurrera egin behar da eta prozesuak hala egin du.

Aurreko astean Monumentua eraldatzeko aukeratutako bi proiektuak aurkeztu ziren. Ez dira behin betikoak, orain, Oraingo Erorien herritarren parte hartzeko tenorea irekitzen da eta. Bi Monumentu proiektu horien inguruan frankistaren lekuan eztabaidatu beharko orain, beste zerbait ikusiko akabo beste aukerak.

Eztabaidatu proiektuok dugu, gustatu edo ez hobetzeko.

Ondoren, eman beharreko beste urratsak etorriko dira, eta akaberan proiektua gauzatzeko garaia eta orduan, Carlos III etorbidearen amaieran, oraingo Erorien Monumentu frankistaren lekuan beste zerbait ikusiko dugu, gustatu edo ez, polemika guztiarekin, beste esanahi guztiz ezberdina izanen duena.

Prozesua luzea izan da, eta are gehiago, Mausoleoaren lehen harria 1942an jarri zela eta hamar urte beranduago mustu eta ireki zela kontuan hartuta. Geroztik, min handia eragin du, baina, orain, tunelaren beste aldean argitasun punttu bat ikusten da, nik uste.

GUTUNAK: Karaktereak, gehienez: 1.900 (hutsuneak barne). GUAIXEk eskubidea du gutuna laburtzeko. Gutunak ezin izango dira kapituluka bidali.

Gutunak asteartea 10:00ak baino lehen bidali beharko dira erredakziora.

Gutunarekin batera bidali beharrekoak: egilearen izena eta abizena, NA zenbakia, herria eta harremanetarako telefonoa.

Gutuna helarazteko bideak: Foru plaza, 23 - 1., 31800 Altsasu / gutunak@guaixe.eus

Irratia: Eneida Carreño Mundiñano irratia@guaixe.eus 948 567 074

komunikazio taldea Koordinatzailea: Goizeder Anton Iturralde fundazioa@guaixe.eus Erredakzio burua: Alfredo Alvaro Igoa erredakzioa@guaixe.eus Erredakzioa: Maider Betelu Ganboa kirolak@guaixe.eus eta Erkuden Ruiz Barroso kultura@guaixe.eus

Publizitatea: Eneida Carreño Mundiñano publi@guaixe.eus 661 523 245 Itziar Gastearena Colmenero publizitatea@guaixe.eus 619 821 436 Maketatzailea: Iune Trecet Obeso maketazioa@guaixe.eus GK diseinu zerbitzua: Laura Olmos Aristorena gk@gkomunikazioa.eus Administrazioa: Gema Lakuntza Lopez admin@guaixe.eus

ARGITARATZAILEA: Guaixe Fundazioa. Foru plaza 23-1.

31800 Altsasu 948 564 275

Lege gordailua: NA-633/1995 Tirada: 3.200 Inprimategia: Zeroa Multimedia

GUAIXEk ez du bere gain hartzen aldizkari honetako orrialdeetan kolaboratzaileek adierazitako iritzien erantzukizunik.

Mendekotasuna duten pertsonek bermatutako zerbitzu berri bat dute eskuragarri Sakanan: "autonomia pertsonala sustatzeko eta mendekotasunari aurrea hartzeko zerbitzua", zehazki.

Doakoa, arreta anbulatorioko zerbitzua izango da, Altsasuko Josefina Arregi klinikan kokatua. Zein da bere xedea? Norberaren autonomia sustatzea, eguneroko bizitzako jarduerak egiteko duten gaitasuna sustatzea edota indartzea, ongizatea eta bizi kalitatea hobetuz, eta zaintzaileak lagunduz ere bai.

Zerbitzu mota ezberdinak izan daitezke, beharren araberakoak: terapia

okupazionala, ezagutzaren estimulazioa, autonomia funtzionalaren sustapena eta berreskuratzea.

Zerbitzua eskuratzeko baldintzak: mendekotasun maila bat aitortua izatea, Nafarroan bi urtez jarraian erroldatua izatea eta egokitasun txostena izatea.

Zerbitzuaren intentsitatea mendekotasunaren mailaren arabera izango da: • Mendekotasun ertainak, gutxienez ere 20 orduko arreta hilean, edo haren baliokidea saioetan.

• Mendekotasun larriak, gutxienez 12 orduko arreta hilean, edo haren baliokidea saioetan.

• Mendekotasun handiak, gutxienez 8 orduko arreta

OBJEKTIBOTIK

Aulkia basoan Botata dagoen zuhaitzetik egurra azkar asko egiten da.

Haizeteak pinua bota eta bidea moztu zuen.

Oinezko, bizikleta eta motordun ibilgailuei pasa uzteko pinua moztu zuten. Normalena egurretarako baliatzea edo bide bazterrean botata uztea litzateke.

Baina Altsasun, basoitxin, pinu eroritik atsedena hartzeko aulkia egin zuten.

LAGUNTZAILEAK

hilean, edo haren baliokidea saioetan.

Eskaera Banakako Arreta Programaren, PIA esaten zaionaren bitartez eskatzen da Oinarrizko Gizarte Zerbitzu edota osasun etxeetan. Prestazio eta zerbitzu guztiekin bateragarria da, eguneko arretarekin eta egoitza arretarekin izan ezik.

Kontuan hartzekoa da ez duela garraioa bermatzen; beraz norberaren kontu izango litzateke Josefina Arregira joatea. Azaldu den bezala, edozein mailatako mendekotasun egoera duten pertsonei zuzenduta dago, baina maila ertaina aitortuta duten pertsonentzat zuzenduta dago nagusiki.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

Nafarroako Gobernuak klinika bertatik bertara ezagutzeko aukera izan du Chivitek esan zuenez, "gizatasuna eta bikaintasun profesionala uztartzeak zentro hau erreferente eta Nafarroako osasun-sistemarentzat funtsezko baliabide bihurtzen du" Alfredo Alvaro Igoa ALTSASU Josefina Arregi klinika psikogeriatrikoan zertan ari diren lehen eskutik ikusteko aukera izan zuten Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Chivite Navascuesek, Osasun kontseilari Fernando Dominguez Cunchillosek eta Osasuneko zuzendari nagusi Antonio Lopez Andresek maiatzaren 29an. Felipe Lezea fundazioko presidentea Joseba Arregi Pabolletek azaldu duenez, "ez zen bakarrik erakunde bisita izan, lan bisita izan zen. Izan ere, ondorengo bileran lanpostu, finantziazioa eta eskaintzen dugun arretaren inguruan hizketatu ginen. Klinika erakustea eta bilera egitea garrantzitsuak dira, zer dugun erakusteko eta mamiari heltzeko. Eta kontuan har dezaten zer dagoen handitzearen atzean".

Klinikako ospitalea handitu eta beste 13 oherendako tokia egin zuten, guztira 33, haietatik 32 Osasunbidearekin hitzartuta daude. Ospitalearen handitzeak 2,7 milioi euroko inbertsioa eskatu zuen. Egindako inbertsioaren %75,20 eskualdean bertan geratu da.

Ospitaleko gelak egiterakoan klinikako langileen ikuspegia kontuan izan zuten. Ondorioz, "gaixoak erdigunean jarri genituen eta, beraz, aurreko gela batek eta gaur egungoak ez dute zerikusirik". Altsasuko ospitalean dementzia edota nahasmendu kognitiboak dituzten pazienteak artatzen dituzte, etxean edo bes-

te ospitale eta egoitzetan kudeatzeko oso zailak diren jokabide nahasmenduak dituzten pertsonak hain zuzen ere.

Arregik gogorarazi duenez, "ospitalean handitu aurretik itxaron zerrenda nahikoa luzea zen. Osasunbideak ospitalea handitzeko eskatu zigun, itxaron zerrenda murrizteko. Orduan itxaron zerrenda eskaera egiten zenetik etorri arte 60 egun edo gehiagotan zegoen. Eta kasu larriak direnean epe horiek oso luzeak dira. Beraz, ospitalea handitzeko pausoa eman genuen".

Arregik azaldu duenez, "itxaron zerrenda asko murriztu da eta orain eskaera jaso eta hamar egun ingururen ondoren pertsona ospitalean sartzen da. Izan ere, ospitalearen arreta gaitasuna %52 baino gehiago handitu da".

Lehendakaria eta kontseilaria klinikako arduradunen azalpenak entzuten.

ditu. Azpimarratu du langileen %82,4 Sakanakoa dela.

Bestalde, Angel Gardachal Ausejo zuzendari kudeatzaileak azaldu zuen klinikak Erakunde Osasungarria proiektua sustatu duela eta haren printzipioa dela "zaintzaileak zaintzea". Horren ondorioz, bisitan azaldu zuenez, "aldi baterako ezintasunagatiko absentismo-tasa 5,9koa da, Nafarroako osasun-sektoreko batez besteko datuen azpitik". Langileen jardun onaren adierazle gisa, 2025eko familien kalitate-inkesten emaitzak ere nabarmendu zituen, "ospitaleko egonaldiari buruzko balorazioan 10etik 9,03 puntu lortu baitira".

Egoitzak Klinikaren egoitza nagusia Altsasun dago, baina bi hiriburuetan bulego bana ditu klinikak.

Haietan terapiak, tailerrak egi-

Langile gehiago Ospitalea handitzeak Josefina Arregi klinika psikogeriatrikoari "gauza asko" eman dizkiola esan du Arregik: "gela gehiago egiteaz aparte, baliatu genuen gauza gehiago egiteko: bulego gunea handitu da, coworkinga, bigarren patioa... Azken hori Felipe Lezearen asmoa zen eta bere nahia bete dugu". Ospitalea handitzearekin batera langile kopurua handitu egin da, "gutxi gorabehera 23 eta 26 lanpostu berri sortu dira, ia %40ko hazkundea". Altsasuko, Gasteizko eta Iruñeko egoitzetan klinikak, guztira, ehun langile inguru

"Itxaron zerrenda asko murriztu da: hirurogei egun ingurutik hamar ingurura pasa da" "Aukera gehiago daude etorkizunean gauza gehiago egiteko Sakana, Iruñea eta Nafarroan"

5

ten dituzte, baita kanpo kontsulta zerbitzua ere eskaintzen dute.

"Iruñean egin ziguten harrera oso polita izan zen. Gasteizen, momentuz, hasiera da", argitu du Arregik.

Klinikak Iruñean duen egoitza aldatu eta "gaur egun duguna baino askoz egoitza handiagoa izanen da". Han bulegoez aparte, klinikak dementzia duten pertsonendako eguneko zentroa irekiko du aurki, hilabete honetan ez bada hurrengoan. "Hutsune bat dago eta hura beteko dugu. Gure esperoan zeuden", argitu du Arregik. Dagoeneko hamabi edo 14 pertsona izena emanda daudela jakinarazi du.

Iruñeko eguneko zentroak 30 plaza inguru izanen ditu. Azkenik, Arregik esan duenez: "aukera gehiago daude etorkizunean gauza gehiago egiteko Sakanan, Iruñean eta Nafarroan bertan".

6

SAKANERRIA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

BIRZIKLATZEA

Sakanako Mankomunitatea kafe kapsulen bilketa hasi du Ibarreko erakundeak konpostagarriak ez direnak bereizita jasoko ditu bere garbiguneetan SAKANA Kafea prestatzeko kapsulak erabiltzen dituzte hainbat sakandarrek. Kapsuletako batzuk konpostagarriak dira baina erabiltzen diren beste kafe kapsula batzuk, ordea, ez dira konpostagarriak. Horiek bereizita jasotzen hasi da Sakanako Mankomunitateko Hondakin Zerbitzua. Kapsula ez konpostagarriak erabiltzen dituen sakandarrak haiek jaso eta Arbizuko eta Altsasuko garbiguneetara eta garbigune mugikorrera eramateko aukera du.

Hondakin horren kudeaketa egiteko Mank-ek eta Circularcapsek lankidetza hitzarmena sinatu dute. Azken hori hemezortzi enpresa kafegilek sortutako irabazi asmorik gabeko erakundea da.

Hondakin Zerbitzuko teknikari Olatz Garde Mazkiaranek azaldu duenez, "kapsuletatik hainbat osagai berreskura daitezke, ondoren erabilera berriak emateko". Gardek jasotako kapsulek izanen duten tratamendu prozesuaren berri eman du: "lehenik, kapsulak xehe-xehe txikitzen dira. Horrela, metala, plastikoak eta kafe hondarrak

Bilerako parte hartzaileak. UTZITAKOA TURISMOA

Errealitate birtuala Aralarko santutegia ezagutarazteko Kafe kapsulendako edukiontzia.

Nafarroako Gobernua izan da euskarri hori erabili duena

bereiziko ditugu". Gardek azaldu duenez, "kafe hondar horiek mantenugaietan aberatsa den konposta egiteko erabiltzen dira".

Bestetik, xehetutako gainerako materialak bereiztu eta sailkatu eginen dituzte. "Aluminioa produktu berriak sortzeko urtuko da, esaterako, bizikletak. Eta plastikoa granulu edo bolatxo txiki bihurtzen da. Horiek, ondoren, kaleko altzariak, loreontziak eta egunerokoan erabiltzen diren beste objektu batzuk fabrikatzeko erabiliko dira", azaldu du Gardek.

SAKANA Donejakue Bideko Mahaiko ordezkarien bilera egin zen Lizarran garagarriaren 2an. Nafarroako Gobernuko Turismo, Kultura, Osasun, Barne, Ingurumen eta Lurralde Antolamendu zuzendaritza nagusietako ordezkariek azken urtean egindako jarduerak eta 2026rako aurreikuspenak partekatu zituzten mahaiko gainerako kideekin. Bilkuran izan ziren ere turismo sektoreko ordezkariak, Bidearen lagunen elkarteetako kideak, tokiko erakundeetako

MERKATARITZA

Aurten 45 saltokik parte hartuko dute Altsasu Bonua kontsumo kanpainan Altsasuko Udalak, Altsasuko Dendarien Elkartearekin batera, herriko merkataritza sustatzeko kanpaina abiarazi du ALTSASU Altsasuko Udalak, Altsasuko Dendarien Elkartearekin (ADE) elkarlanean, tokiko merkataritza sustatzeko Altsasu Bonua 2026 kanpaina abiarazi du atzera ere. Udalak kanpainara 15.000 euro bideratu ditu. Herriko merkataritza sustatzeko kanpainarekin Altsasuko Udalak eta ADEk aurreikusi dute 60.000 euro inguruko jarduera ekonomikoa sortuko dela herrian.

Altsasu Bonua 2026 kanpaina hilabetearekin batera abiarazi zuten antolatzaileek. Iortia kultur gunean, ohiko ordutegian,

kontsumoa sustatzeko bonuen banaketa egitean hasi zen Altsasuko Udala. Bonuak lehenago bukatzen ez badira, garagarrilaren 12ra arte eginen dute banaketa. Udalak, guztira, 40 euroko 1.033 bonu banatuko ditu.

18 urtetik gorako herritar bakoitzak bonu bat eskuratzeko aukera izanen du, eta sustapenaren kartelarekin identifikatutako kanpainari atxikitako tokiko merkataritzan gastatu ahal izango da. Aurten guztira 45 establezimenduk bat egin dute udalaren eta ADEren kanpainarekin.

Altsasuarrak bonuak jasotzen.

Bonuen funtzionamendua aurreko edizioen antzekoa da: kontsumitzaileak gutxienez 40

eta polizia kidegoetako ordezkariak. Bilerako parte hartzaileen artean Sakanako Garapen Agentziako turismo teknikari Paki Urbitarte Cabrera. Izan ere, ibarrekoa Nafarroako bosgarren Donejakue bidea da.

Foru administrazioak Done Jakue Bidea kohesio ekintza helmugan turismo inbertsioko plana du. Hura garatzeko sei milioi euro izan ditu, Europako Next Generation funtsen eta Espainiako Gobernuaren Berreskurapen, Eraldaketa eta Erresilientzia Planaren bidez

jasotakoak. diru horrekin egin diren ekintzen helburua izan da bide berdeagoa eta iraunkorragoa sortzea, energetikoki eraginkorragoa, digitalki aurreratuagoa eta esperientzialagoa, erakargarriagoa, inklusiboagoa eta irisgarriagoa.

Diru horrekin egindako jarduera nagusien artean dago audiogida eleaniztunen aplikazio berria egitea. Haren baitan errealitate birtualeko bideko bost tokitako esperientziak daude, tartean Aralarko santutegiarena.

euroko erosketa egin beharko du, baina 30 euro baino ez ditu ordainduko. Hau da, %25eko deskontua izango du. Ehuneko hori Altsasuko Udalak hartuko du bere gain eta ADEk kudeatuko du, parte hartzen duten denda eta zerbitzuei ordainduta.

Herritarrek beraien bonuak kanpainara atxikitako saltokietan garagarrilaren 30era arte gasta ditzakete. Udalak eta ADEk sustapenaren arauak jasotzen dituen liburuxka argitaratu du, kontsumitzaileendako eta merkatariendako.

Liburuxka hori Iortia kultur gunea, parte hartzen duten saltokietan edo sakanakogida. eus webgunean kontsultatu ahal izango da. Informazio esku-orrian hainbat erosketa aukera azaltzen dira, esate baterako: hainbat pertsona elkartu eta beraien bonuak el-

kartuta erosketa egiteko aukera, edo edozein artikulu erosteko aukera izatea, aurretik ere prezioan murrizketa izan ala ez, betiere erosketa 40 eurotik gorakoa bada. Bonuak ezin izango dira inolaz ere diruarekin trukatu, ezta tabakoa erosteko erabili edo apustu aretoetan erabili ere. Behin erosketa eginda, bonua dendariaren esku geldituko da.

Kanpaina 2020an sortu zen, Covid ak sortutako pandemiaren eraginei kontra egiteko neurri gisa, baina urtez urte errepikatu da, eta aurtengoa seigarren edizioa da. Kanpaina horren bidez lortzen da, besteak beste, bezero berriak erakartzea, tokiko merkataritzaren aldeko apustua egin ohi duen kontsumitzailea saritzea, eta herritarrek Altsasuko merkataritza lokalak ikustea.

8

SAKANERRIA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

Tokiko merkataritzak txokotik zabalera egin zuenekoa TRAk dendek gizarte, ekonomia eta komunitatean duten rola nabarmendu zuen

Enpresa batzordeak deituta, langileek protesta egin zuten maiatzaren 29an.

Olatzagutiko porlandegian hiru greba egun deitu dituzte Zuzendaritzak zazpi langileren kontrako "jazarpena eta beldurraraztea" salatu nahi dute horrela OLATZAGUTIA Cementos Portland Valderrivasen Olatzagutiko langileak hiru greba egitera deituta daude garagarrilaren 8an, 9an eta 10ean, astelehenetik asteazkenera. Hala erabaki zuten langileek batzarrak maiatzaren 29an egindako batzarrean. Enpresa batzordeak (6 ELA eta 3 UGT) egindako hiru greba eguneko proposamenaren aldeko botoa 49 langilek eman zuten eta kontrakoa 3k. Olatzagutiko porlandegian ehun bat langilek lan egiten dute, baina gainerakoak lan hitzarmenetik kanpo daude.

Lanuzte horrekin porlandegiko langileek “enpresak gure zazpi lankideren kontra egiten ari den jazarpen eta beldurrarazte kanpaina salatu” nahi dute.

Izan ere, lanpostuan egiten duten lanagatik kategoria altuagoa dagokiela uste dute laborategi-

ko zazpi langilek. Zuzendaritzari aldaketa eskatu zioten, baina hark onartu ez zuenez, langileek zegokiena defendatzeko epaitegietara jo zuten. Dagoeneko epaileek bitan langileen aldeko epaia eman dute. Epaiaren berri izan ondoren, enpresako zuzendaritzak bi langileak lantokiz aldatu zituen. Beste langile bati lan hitzarmenean jasota dagoen errelebo kontratua ematea ukatu dio.

Langileen ordezkariek adierazi dutenez, “gertakari larri horien aurrean, enpresa batzorde honek ezin ditu beldurra sortu eta errebantxa nahia duten ekintza horiek onartu, eta enpresari eskatzen dio zuzen ditzala, ekintza horiek enpresaren eta langileen arteko lan harremanak are gehiago tenkatzeko eta hausteko besterik ez baitute laguntzen”.

ALTSASU Tra, edo tradizioa. Tra, edo trantsizioa. Tra, edo transformazioa.

Tokiko merkataritzaren izaera adierazten dituzten adjektiboak TRA ekimena ekarri du. Naroa Irizarrek eta Joseba Ortigosak sustatuta, moda desfile soil bat baino gehiago izan nahi zuen.

Hitzorduari hasiera pilota partida batek eman zion. Pilotajauku pilota taldeko lau pilotari txikik zortzi tantoko partida jokatu zuten. Haiek kantxa uztean argiak itzali ziren eta kontrakantxak hartu zuen protagonismoa. Haren luzeran, joan-etorrian ibili ziren modeloak. Larka, Tu Tienda Especial, ML Emakumea, ML Gizona eta Iker Kirolak dendek beraien modeloak arropaz jantzi zituzten. Akeita kafetegiak kafe zakuekin jantzi zituen, eta modeloek publikoari produktuen dastaketa eskaini zieten. Gertu Sakana burdindegiko modeloak lanerako jantzita eta lanerako eta eguneroko bizitzarako beharrezkoak diren produktuak eskutan atera ziren. Azkenik, Lorea Loredendak bere modeloak landarez egindako jantziekin jantzi zituen.

Burunda pilotalekuko kontrakantxako pasarelan hogei izan ziren ibili ziren modeloak: Raquel Benito, Mirian Goikoetxea, Josune Galartza, Irune Garisoain, Nerea Palomino, Nerea Cano, Leticia Goñi, Nagore Erdozia, Nagore Cid, Ainhoa Imaz, Arrieta Trevejo, Cheick Mbacke Lo, Aimar Araña, Aimar

Landarez egindako jantziak ikusteko aukera izan zen.

Modeloek 500 bat pertsonen aurrean desfilatu zuten.

Igoa, Egoitz Duarte, Mor Dior, Asier Apaolaza, Ousmane Seme eta Bathie Fall. Moda desfilearen erdian Etorkizuna Dantza Taldeak zainetatik elikatzen den koreografia garaikidea dantzatu zuen.

TRAk gaur, garagarrilak 5, du segida. Sakanako merkatariek parte hartzen duten bideo bat eman eta gonbidatu bereziekin osatutako mahai-inguru bat izanen da. Hitzordua Iortia kultur gunean da, 18:30ean.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

9

Dorraoko ikuspegia. ARTXIBOA AURREKONTUAK

Aurtengoa inbertsiorik gabeko urtea izanen da Dorraon Ohiko lanak eginen dira aurten. Kale bati zabalera handiagoa emateko nola egin aztertzen ari da kontzejua

Irintarrak jolas parkean. ARTXIBOA AURREKONTUAK

Aurten inbertsio gutxiago eginen ditu Irañetako Udalak Laguntzen menpe daude parkea berritzea, euri ura jasotzeko lanak, basokoak...

Alfredo Alvaro Igoa IRAÑETA Irañetako Udalaren aurtengo aurrekontuan 396.100 euroko diru sarrerak eta 395.950 euroko gastuak daude. Sarrerak 116.000 euro gutxiago dira, "joan zen urtean baino inbertsio gutxiago egin behar baititugu", azaldu du Iñaki Arangoa Zia alkateak.

Eskolak hartu zituen eraikina gizarte egoitza bihurtzeko lanak egin zituen udalak 2025ean: "berritutako eraikinean badago mugimendua. Kantaldia, erakusketa edo Nafar Ateneokoen bisita izan ditugu", nabarmendu du Arangoak. Udaletxeko teilatua berritzea izan zen joan zen urtean udalak egindako beste lanetako bat.

Herriko etxean bertan eta frontoiak LED argiak jarri dituzte ere. Horretarako Nafarroako Gobernuaren dirulaguntza izan zuen udalak. Horretara 11.000 euro inguru bideratu zituen. "Argiteria publikoa hobetzeko lan gehiago egin nahi ditugu. Kale batzuetan sei farola jarri nahi ditugu. Udalaren kontura izanen da eta sei edo zazpi mila euroko aurrekontua izanen du", esan du Arangoak.

Errota ondoko zubia berritzeko

3.000 euro ordaindu dituela ere gogorarazi du.

Egitekoak Nafarroako Gobernuaren Toki Inbertsio Planera dirulaguntza eskaera aurkeztu zuen Irañetako Udalak. Izan ere, frontoi aldean eta Sasartea kalean euri uren sarea berritzeko asmoa du.

Horretara 85.570,55 bideratzeko asmoa zuen. Gobernuak irintarren eskaera erreserban utzi du, "beraz, hurrengo deialdian berriro aurkeztuko dugu eskaera", azaldu du alkateak.

Elkartearen eta pilotalekuaren ondoan dagoen haurrendako jolas parkea ere berritu nahiko luke udalak, eta "nola egin aztertzen ari gara", azaldu du alkateak. Bargan dagoen Basabeko etxean eguzki plakak aldatu nahi lituzke ere udalak. Eta dirulaguntza zain dago mendia

Irañetako Udalak Ardanzeta kalean dauden bi hiri lur partzela saldu nahi ditu

garbitu eta, ondoren, han azienda larratu ahal izateko. Aurten, hori bai, Irañetako Udalak herriaren gaztainadiaren zati bat garbitu eta itxiko du.

Enkantea Irañetako Udalak Ardanzeta kalean dauden bi hiri lur partzela saldu nahi ditu. Bi partzeletan familia bakarreko etxebizitza bana eraiki daiteke. Partzelak saltzeko, Irañetako Udalak enkantea deitu du. Eskaintzak garagarrilaren 10era arte aurkez daitezke Uharte Arakilgo udaletxean, bulego ordutegian: astelehenetik ostiralera, 10:30etik 14:30era. Bi partzelen balioa 120.897,36 eurokoa da.

Enkantean aterako den aurreneko partzeletako lehenak 420 metro karratuko azalera du eta Ardanzeta kaleko 6. zenbakia izanen du han jasoko den etxebizitzak. Lursail horrengatik Irañetako Udalak 59.491,26 euro eskatzen ditu. Enkante bidez salduko den bigarren partzelak, berriz, 479,08 metro karratuko azalera du eta etxebizitzak kalean 2 zenbakia izanen du. Udalak 61.406,10 euro eskatzen ditu partzela horrengatik.

Alfredo Alvaro Igoa DORRAO Dorraoko Kontzejuaren aurtengo aurrekontuan 89.800 euroko sarrerak eta 63.260 euroko gastuak daude jasoak. Kontzeju presidente Jon Razkin Razkinek azaldu duenez, "aurten ez dugu inbertsiorik eginen". Azaldu duenez, lan batzuk egiteko laguntzaren zain daude, esaterako, jolas parkea berritzea.

Duela urte eta erdi izandako erauntsi batek arrasto nabarmena utzi zuen basoko bideetan eta bide haiek pitteka konpontzen aritu dira. Dermioko bideetako ezpondak garbitu eta zenbait konponketa ere egin dituzte.

Bestetik, gobernuaren Tokiko Azpiegitura Planera dirulaguntza eskaera aurkeztu zuen Dorraoko Kontzejuak: Goikolarreñeta kalean bidea zabaltzea eta horma bat eraikitzea. Kontzeju buruak azaldu duenez,

"kalea estua da eta larrialdi zerbitzuetako ibilgailuak ez dira sartzen, esate baterako, suhiltzaileak edo anbulantziak. Kalea metro bat pasatxo zabaldu nahi dugu horregatik". Foru administrazioak dirulaguntza ukatu egin zion kontzejuari. Argudiatu zuenez, horma egin nahi den tokia ez dago bide publikoan.

Beraz, kontzejua bere asmoa nola egin aztertzen ari da.

Bestetik, dorrobarrak herrian bizitzeko nahia adierazten du Ergoienako hirigintza plana aldatzeko egindako eskaerak.

Herri gunearen ondoko lursailen kalifikazioa aldatu eta haietan etxebizitzak eraikitzeko eskaerak dira Ergoienako Udalari aurkeztutakoak. Arrobi kalean bi etxebizitza bakartu eraikitzeko planari Nafarroako Gobernuak behin betiko onespena eman dio.

10

SAKANERRIA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

KOLABORAZIOA

Sakanako lexia konposatuak (XX) JOSE LUIS ERDOZIA MAULEON

Hautsetan eduki Sakana osoan erabilitako aditz perifrasia dugu hauxe.

Onespen edo estimu gutxitan eduki adierazten du.

Gizajuorrek autsetan zikok bee buube! (Gizagaiso horrek hautsetan zaukak bere burua!). OEHn 'gelditu' aditzarekin dakar jasorik: "Hautsetan gelditu. Quedar en nada. "Desvanecerse, keetan, autsetan gelditu" Izt." Gaztelaniako "autoestima" adierazteko balio du.

Hazgalemihi hutsa izan Etxarri Aranatzen erabiltzen zen aditz perifrasi hau.

Kexati, beti kexuka dabilenari egokitzen zaio. Ago ixilik!

Nola eiñen dubau kasoik, axkalemi utse yeiz ta! (Hago

isilik! Nola eginen diagu kasorik, hazgalemihi hutsa haiz eta!). Gaztelaniako "llorón" edo "quejica" adierazteko erabil daiteke.

Herenegun atzetik Sakanako esapidea dugu hauxe. Herenegun baino egun bat lehenago, duela hiru egun.

Horrela jaso nuen SHDn (2004, 300 or.): Nafarroako lexia konposatuak "Yaniauntzitti (Etx) adond. Herenegun aurreko eguna. Unanun yaniaun aurrekua eta Irañetan erenio atzeti. (Izag. 51, arainaun-etziti). Bakaikun eta Urdiainen yainunatzeti. 'El día anterior a anteayer'."

Yaniauntzitti bete nittuben urtiek. (Herenegun atzetik bete nituen urteak).

DUELA 25

Oixe! astekaria Bierrik elkarteak (Guaixe fundazioa) Oixe! astekariaren lehen zenbakia argitaratu zuen garagartzaroaren 8an. Kazetak egunkari formatua zuen eta zortzi orrialde zituen. Ostiralero argitaratzen eta astean zehar Sakanan izandako albisteak ematen zituen. Kioskoetan doan eskura zitekeen. Publikazio berriarekin elkarteak Guaixe hilabetekarian tokirik ez zuen egunerokotasunari lekua eman nahi zion. Oixe!-ren zero zenbakia 2001eko maiatzaren 18an argitaratu zen.

Hala-halakoa Hauxe ere Sakana osoan erabilitako esapidea izan da.

Erdipurdikoa, hala-holakoa, ez onegia, ez oso fidagarria.

Gaztelaniako "mediocre" adierazten du. Ala-alakue da ekar debien meiku berriye!

(Hala-halakoa da ekarri duten mediku berria!). Honela dator jasota EHn: "hala-holako adj.

Ez onegia, ez oso fidagarria, erdipurdikoa. Ik. nola-halako.

Hoberenak, onak, artekoak, eta hala-holakoak…".

Honelakoren/halakoren bat Sakanan erabilia da esapide hau. Norbait, zerbait.

Honelako zerbait gutxi gorabehera. Basurdie? Alakon bat izenen yauben batzie izurretu duuguna! (Basurdea?

Halakoren bat izanen zuan baratza izorratu diguna!).

Nafarroako lexia konposatuak OEHn honelaxe dakar: "Halakoren bat. Algo así.

Neskatxu onen basetxia eun kana edo alakon bat beratsuago dago. Kk Ab II 86.".

Horretarako adina, Horretarako hainbat Sakanen eta Baztanen erabilitako esapideak ditugu.

Hori gutxienez, esate baterako, esateko moduan, aipatzeko moduan. Gaztelaniako "tanto como para eso" adierazten du.

Eztut sobera zautzen Frankfurt, baño egona naiz an, bai, ortako adine. (Ez dut sobera ezagutzen Frankfurt, baina egona naiz han, bai horretarako adina).

Emen ee bazen ba, jendia, ortako ainbet. (Hemen ere bazen bai, jendea, horretako hainbat). Ez gettun denetas goguatuko, i, beye ortako aiñe bagettun, e? (Ez gaitun denetaz gogoratuko, hi, baina horretarako adina bagaitun, e?). Gu dee, ortako ainbet bagaa! (Gu ere, horretarako hainbat bagara!).

Hotsa zabaldu/barratu/ ibili Erabilera orokorreko aditz perifrasia. Zerbaiten zurrumurrua jendearen artera zabaldu. Gaztelaniako "cuando el rio suena, agua lleva" esamoldearen parekoa izanen genuke. Auskalo egiye o gezurre izanen dan, beye otsa zabaltzen danien…, baakik!

ARTXIBOA

(Auskalo egia ala gezurra izanen den, baina hotsa zabaltzen denean…, badakik!).

Hurren-hurren hartu Hau ere erabilera orokorreko aditz perifrasia da. Hurrenez hurren.

Baten ondotik hurrengoa doala.

Bata bestearen atzetik, aukeratu gabe hartu edo aukeratu. Gaztelaniako "tal como viene, como toca" adierazten du. Pastak nunbeitt atiatzen baduzkibiek, ez ayela ibilli aukeratzen, urren-urren ar zazkik! (Pastak nonbait ateratzen badizkiate, ez hadi ibili aukeratzen, hurren-hurren har itzak!).

Infernuko demonio/etsaia piztu Etxarri Aranatzen eta Altsasun gutxienez erabilia izan da Pandoraren kutxa ireki. Edonolako kalte edo arazoak sortzeko eragin.

Gaztelaniako "abrir la caja de Pandora" edo "jugar con fuego" esamoldeak adierazteko erabiltzen da. Oik, azkeniako, infernuko demonio/etseye piztu biiñe! (Horiek, azkenerako, infernuko demonio/etsaia piztu behar dinate!) Izagirrek (1967, 67 or.) honela jaso zuen Altsasun: "ifernuko etsaiyá 'la persona muy mala'." OEHn honelaxe jaso zuten: "Infernuko etsai. Demonio.

Saindu ifernuko etsaiak ez enganatua".

Ipurdia eman, Bizkarra eman Erabilera orokorreko aditz perifrasia da. Atzea eman. Gaztelaniako "darse la vuelta" edo "dar la espalda" odezkatzen dituzte esamolde hauek. OEHk horrela dakar: "Ipurdia eman. Dar la espalda.

Berak eperdija emon orduko, asi ziran iru mutillak dantzan.

Kk Ab II 147. Koiñatak, zeruan ere alkarri ipurdia emanda.

EZBB II 36. Aiñar-mordo

banaren gaiñean eserita, Salontzori ipurdia eman da Larteri begira. JAzpiroz 206."

Ipurdia lumera egin Etxarri Aranatz erabiltzen zen aditz perifrasi hau.

Gaztelaniako "con el rabo entre las piernas" adierazten du. Lumera kriseiluak pizteko olio moduko arrain gantza zen, baleena normalean. Ipurdiye lumea einda alde ein dik!

(Ipurdia lumera eginda alde egin dik!).

Ipurdi serbitzari izan/ bihurtu, Ipurdia garbitzen ibili, Koipea eman Lehena Etxarri Aranatzen eta beste biak erabilera orokorrekoak dira. Lehenak, besteen esanetara egon edo horrelakoa bihurtu adierazten du.

Ganorazko lanak egiteko gai ez denari egokitzen zaio.

Besteendako lanetan ibili, morroitako baino ez balio.

Etxarri Aranatzen jasoa da ondorengo esaldia, Mikaela Mauleon gure ama zenari. Ez padek guai, gaztetan, aprobetxatzen denbora, gio denen ipurserbitzai ibil berkueiz! (Ez baduk orain, gaztetan, aprobetxatzen denbora, gero denen ipurdi zerbitzari ibili beharko haiz!).

Emen segitzen beek, osaban ipurserbitzai ibillen yeiz beti!

(Hemen segitzen baduk, osabaren ipurdi serbitzari ibiliko haiz beti!). OEHn adjektiboa aldaturik ageri da: "Ipurdi-milikatzaile. Servil.

Estimu guti dutela herritarren artean; "saldu" eta "traidore" eta "ipurdi milikatzale" deitzen dituzte." Beste biak, aurrekoaren antzekoak dira eta askoz ere zabalduago daude.

Hori beti dabil nagusiaren atzetik, ipurdia garbitzen/ koipea ematen.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

11

Bizikleta bide sarea mustu dute Bizikleta ibilaldi baten ondoren, Nafarroako Gobernuko, Arabako Foru Aldundiko, Cederna-Garalurreko eta ibarreko hainbat udal ordezkari bertan zirela egin zen mustutzea Alfredo Alvaro Igoa ZIORDIA Sakanako Mankomunitateak aurtengo Bizi Festa bizikleta bide sarea mustutzeko baliatu zuen. Ehun bat pertsonek Ziordia eta Altsasuko bidearen zatian joan etorria egin zuten.

Ondoren guztiendako auzate osasungarria, herri jokoak eta bizikletak konpontzeko tailerra izan ziren. Eta tartean mustutze ekitaldia izan zen.

Paki Urbitarte Cabrera Sakanako Garapen Agentziako turismo teknikaria da eta Sakanako bizikleta bide sarea gauzatzeko lan handia egin izan du. Mustutze ekitaldian pozik zegoen: "urtetxo batzuk pasa ditugu bizikleta bide sarea gaur egun errealitatea izateko". Urbitartek gogoratu du helburu bikoitza duela proiektuak: "bizikleta bidez herrien arteko mugikortasun jasangarria sustatzea batetik, eta, bestetik, zikloturismoa sustatzea. Hala, bide sarea Sakana bide handiagoekin lotzen du".

Azaldu zuenez, Irurtzunen Plazaola bide berdearekin eta Ederbidearekin bat egiten du eta Ziordian Arabako Lautadako bidearekin bat egiten du.

Bide sarea egiteko 2.492.357,25 euro bideratu dituzte. Obra egitea baino gehiago kostatu zaie ibarreko erakundeei finantzazioa aurkitzea. "Dirulaguntzak lortzeko saltsa mehe egin behar izan dugu". Hala lortu zituzten lau diru iturri: EH Bilduk aurkeztutako zuzenketa bati esker, Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioak milioi bat euroko zuzeneko dirulaguntza bat; Europako funtsetatik, Turismo Helmuga Jasangarrirako Planen bidez, 960.000 euro lortu ziren Cederna-Garalurren bidez eta Nafarroako Gobernuaren Garraioen eta Mugikortasun Iraunkorraren zuzendaritzaren

eta Turismo Departamentuaren dirulaguntzak. Guztira 2.376.180 euroko finantzaketa publikoa jaso du.

Bizikleta bide sarea mustu ondoren, Urbitartek adierazi duenez, "orain beste fase batean sartzen gara: ezagutzera ematea.

Informazioarekin webgunean atal bat sortuko da. Turismo produktuari forma eman beharko diogu. Promozio bideoa egiten gabiltza...".

Teknikariaren iritziz, "sakandarrek bizikleta bide sarearen balorazio positiboa egiten dute.

Egunerokoan hainbat herritan jendea bizikleta bidean barna ikusi daiteke, joan-etorrian. Eta asteburuetan, geroz eta gehiago, bestelako bizikleta erabiltzaileak ikusten dira, tarte luzeagoa egiten dutenak. Eta hori honen berri inon eman gabe". Urbitartek gaineratu du bizikleta bide sarean ardatzaren ibilbidea Donejakue bidearekin bat egiten duela zati handi batean. "Beraz, hemendik aurrera, zakutodun bizikleta horiek hemendik ikustea ohikoa izanen da".

Esandako gehiago Sakanako Mankomunitateko lehendakari Aitor Larraza Carrerak nabarmendu zuenez, azpiegitura berria "etorkizuneko apustua da, emisioak murrizteko, mugikortasun aktiboko eta lurralde-kohesioko Europako politikekin bat datorrena".

Azpimarratu zuenez, "proiektuak hurrengo urteetako iraunkor-

"Orain beste fase batean sartzen gara: Sakanako bizikleta bide sarea ezagutzera ematea"

tasun erronkei aurre egiteko eskualde konektatuago, osasuntsuago eta prestatuago baterantz aurrera egitea ahalbidetuko du".

Ana Rivas Allok, Nafarroako Gobernuko Turismoko zuzendari nagusiak, esan zuenez, "zikloturismoa, Donejakue bidea, trekkinga, natura eta kultura ondarea Nafarroako turismoarendako baliabide oso garrantzitsuak dira. Egiten ditugun sustapenetan Sakana maiz ateratzen dugu". Rivasek gaineratu zuenez, "herritarrekin bat egiten duen turismo proiektua da, kirola egitera, naturaz, gastronomiaz eta kulturaz gozatzera heldu den jendea baita. Hori da sustatzen duguna eta behar dugun turismoa". Aldi berean, Turismo zuzendari nagusiak nabarmendu zuenez, "bide sarea errealitatea da tokiko agintarien urtetako ahaleginaren eta kemenaren fruitua da. Hainbeste ahaleginaren ondoren garai ederrak heldu dira" Berta Miranda Ordobas, Nafarroako Gobernuko Garraioetako eta Mugikortasun Iraunkorreko zuzendari nagusiak nabarmendu zuenez, "bizikleta bide sarea Sakanan mustutzea ez da kasualitatea, ibarra beti nabarmendu baita ingurumenarekiko eta mugikortasun jasangarriarekiko sentsibilitateagatik.

Horren adibide da proiektua".

Mirandak gaineratu zuenez, "gobernuan pentsatzen dugu ibilbide motzetarako bizikleta garraiobide onena da, jasangarriena, osasuntsuena, atsegina eta azkarragoa da". Halako azpiegiturekin garraiobide seguruena dela gaineratu zuen.

Mirandak esan zuenez, "Sakanako bizikleta bide sarearen 67 kilometroak Foru Gobernuak mugikortasun jasangarriarekin duen konpromisoaren beste adi-

Ekitaldian izan ziren erakundeetako ordezkariak.

Bizikletan ibili ondoren hainbat jolasetan aritzeko aukera izan zen.

Bizi Festan adin guztietako txirrindulariek bat egin zuten.

bide bat dira". Sakanako bide sarearen "intermodalitate ikuspegia" ere nabarmendu zuen Mirandak: "turismoaz aparte, eguneroko mugikortasuna errazteko helburua du. Intermodalitatea sustatzen du tren geltokietara hurbilduz, edo industrialdeetara gerturatuz".

Garraio eta Mugikortasun Iraunkorreko zuzendari nagusiak nabarmendu zuenez, "Ibilbide horren eraikuntza bat dator Nafarroako 2022-2030 aldirako Mugikortasun Aktiboko Plan Zuzentzailearekin, eta Nafarroa-

ko Foru Komunitateko populazio nagusiak lotzen dituen arteria-sarearen parte da, baita beste autonomia-erkidego batzuetako eta Frantziako auzo-lurraldeekin ere.

Aipatutakoez aparte, ekitaldian izan ziren ere Arantxa Arregi, Cederna-Garalurreko presidentea; Maria Jose Madeira, Arabako Foru Aldundiko Ingurune Naturaleko zuzendari nagusia eta Uharte Arakil, Ergoiena, Etxarri Aranatz, Urdiain eta Ziordiko udal ordezkariak ere izan ziren.

12

SAKANERRIA POTTOKEN KONTSERBAZIOA ETA BALORIZAZIOA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

Pausoka proiektuak pottokei etorkizuna bermatzea du helburu Hiru erakundek bat egin dute egitasmoan. Sakanan garatzen ari da. Pottokaren kontserbazioa eta balorizazioa bermatu nahi da, balio erantsi handiko haragi ekoizpenean oinarritutako ekoizpen eredu bideragarri bat eginez Alfredo Alvaro Igoa SAKANA Pottoka Euskal Herriko zaldi arraza autoktonoa da. Antza, Ekaingo kobazuloan margotuta dauden zaldiak pottokak lirateke. Tamaina ertain eta proportzionatua du, eta gorputz gihartsu eta sendoa. Pottoka baso eta mendi egoera latzenetara ondo egokitutako abere indartsua da, mendeetan zehar mendiko paisaiaren parte izan da, han libre biziz. Animalia mendez mende egin da, gaur egunera iritsi arte.

Horrek guztiak pottoka gure lurraldeko abeltzaintza, natura eta kultura ondarearen ikur berezietako bat bihurtu du. Arraza horrek, gainera, funtsezko eginkizuna izan du ekosistemen kontserbazioan eta landa eremuen kudeaketan.

Hala ere, gaur egun bere etorkizuna kolokan dago, errentagarritasun faltagatik arriskuan dago. Pottoka kargak batetik bestera eramateko asko erabili izan zen. Baina motordun ibilgailuak asmatzearekin batera, baztertu egin zen. Gainera, zaldi arraza handiagoak sartu ziren.

Traktoreak eta kamioiak zeudenez, zaldi azienda haragitarako bideratzen hasi ziren eta, horretarako, arraza handienak prestatu zituzten, haiek gizentzera bideratuz. Pottoka txikia denez, haragi pieza txikiak edo kopuru txikia sortzen ditu, eta, horregatik, garai hartan baztertu egin zuten, ez zuten haragitarako berezitu eta gaur egun komertzializazioa zaila da.

Errentagarritasun falta horrek abeltzainen belaunaldi erreleboa zailtzen du, pottokaren beraren jarraipena arriskuan jarriz.

Pottoka gogoko duten abeltzainek animalia kopuru txiki bat izaten dute. Bestela, zaldi gainean ibiltzen ikasteko erabili izan da, baina gutxi.

Iraganetik etortzen den genetika eta kultura ondarea etorkizuneko aukera bihurtu nahi du Pausoka proiektuak. Haren leloa da: pottoka hazi, natura bizi. Egitasmoa aurrera egiteko bat egin dute Sakanako Garapen Agentziak, Kalaska kooperatibak (Etxarri Aranazko hiltegia) eta Pottoka Lagun, Pottoka Hazleen Nafarroako elkartea. Azken horrek 30 kide ditu eta horietatik lau sakandarrak dira.

Egitasmoa ere baliatu nahi dute "arrazak mendi eta larreen kudeaketa jasangarrian duen zeregina aitortzeko, biodibertsitatearen kontserbazioari eta lurraldearen bizitasunari egiten dion ekarpena nabarmenduz.

Pottoka funtsezkoa da paisaiari eusteko, sastrakak kontrolatzeko eta biodibertsitatea kontserbatzeko. Horrek, zuzenean, Balio Natural Handiko Sistemak babesten laguntzen du".

Egitasmoa

Aurrena

Hiru eragileak elkartu dira helburu argi batekin: "Pottokaren etorkizuna bermatzea, ekoizpen eta balorizazio eredu ekologiko, berritzaile eta jasangarri baten bidez". Horrekin batera, Pausoka proiektuak "landa eremuetan ekonomia jarduera sustatu nahi du, pottokaren inguruan garatu daitezkeen aukera ekonomiko berriak identifikatuz eta lehen sektorean belaunaldi erreleboa errazteko ekarpena eginez". Egitasmoa "ikuspegi berritzaile batean oinarritzen da, eta sistema estentsiboetan haztea eta ezagutza zientifiko aplikatua sortzea konbinatzen ditu, kanpoko sargairik gabe, hau da, lurraldeko baliabide naturaletan oinarrituta bakar bakarrik".

Eredu horri esker, kostuak eta kanpoko jakien mendekotasuna murriztu nahi dituzte. Era berean, "proiektuak zientzia eta teknika ezagutzak sortuko ditu, benetako baldintzetan baliozkoak diren aztertuko direnak".

Pottoka Lagun elkarteko kideek egitasmorako animaliak utzi dituzte. Haien bidez, pottokaren ekoizpen-sistemen azterketa tekniko-ekonomiko konparatiboa eginen dute. Datuak biltzeko benetako ustiapen baldintzetan jarri dituzte pottokak.

Pottoka saldoa lautan banatu dute. Talde batean pottoka eta moxala elkarrekin larratzen ari dira. Beste talde bateko pottokak Andian larratzen ari dira. Unanuko Ibarbordan daude beste pottokak. Batzuei elikagai ekologikoa ematen ari zaizkie bazkatzeko, besteei, berriz, elikagai konbentzionala. Irailera arte egonen dira horrela.

Elkarteak azienda erabiltzeko lau modu horiek aztertuko ditu.

Lau ereduen ekoizpen kostua zein den jakinen dute. Horrekin batera, produkzio errendimenduen berri jasoko dute. Sargaien edo kanpoko elikaduraren beharra zenbatekoa den kalkulatzeko aukera izanen dute. Baita

Errentagarritasun faltak abeltzainen erreleboa zailtzen du, arriskua jarriz pottokaren segida

Iraganetik etortzen den genetika eta kultura ondarea etorkizuneko aukera bihurtu nahi dute

Pottokak Andian. THE PIXEL NOMAD CÉCILE ZAHORKA

Pottokak Andian laster egiten. THE PIXEL NOMAD CÉCILE ZAHORKA

ekonomia bideragarritasuna zein den aztertu ere.

Abeltzainek "arreta berezia" jarriko diote "artzaintzan oinarritutako eta kanpoko ekarpenik gabeko sistemei, arraza autoktonoendako alternatiba bideragarri gisa, eta aukera emanen da lurraldeari egokitutako eta balio natural handiko sistemen kontserbazioarekin lerrokatutako ekoizpen ereduak baliozkotzeko". Gaineratu dutenez, "emaitzek sektorerako informazio praktikoa eta transferigarria sortuko dute, eta erabakiak hartzea eta eredu eraginkorragoak eta iraunkorragoak ezartzea erraztuko dute".

Hurrena Lau ereduetan hazitako animaliak hil eginen dituzte eta haragi laginak Nafarroako Unibertsitate Publikoaren esku

Pausokaren sustatzaileek proiektuari buruzko jardunaldia antolatu dute hilaren 15erako

utziko ditu elkarteak. Unibertsitateko ikerlariak arduratuko dira pottoka haragiaren karakterizazio integrala egiteaz. Horretarako, honakoak eginen dituzte: nutrizio analisia, ebaluazio mikrobiologikoa eta karakterizazio organoleptikoa.

Unibertsitatean eginen den ikerketaren "funtsezko elementua izanen da pottoken lau maneiu ereduen arteko nutrizio konparazioa egitea". Horrek, alde batetik, aukera emanen du ekoizpen sistema bakoitzak haragiaren kalitatean duen eragina ebaluatzeko. Bestetik, sistema estentsiboei eta ekologikoei lotutako profil diferentzialak identifikatzeko bidea emanen du. Eta, azkenik, kanpoko sargairik edo elikadurarik gabe egindako ekoizpen sistemek izan dezaketen balio erantsia aztertuko dute.

Pottoka Lagun elkarteko kide batek, bere kabuz, unibertsitatean nutrizio ikerketa egin zuen eta balio onak eman zituen. Pausoka proiektuarekin elkarteko kideen helburua da "ekoizpen sistema produktuaren kalitatearekin zientifikoki lotzea, pottokaren haragia elikagai osasun-

POTTOKEN KONTSERBAZIOA ETA BALORIZAZIOA SAKANERRIA

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

Arrazaren azterketa paleogenomikoa Proiektuaren berrikuntza nagusietako bat da lehen aldiz bertako zaldi basatiaren ikerketa paleogenomikoa egitea.

Horretan Pottoka Lagun elkartea Aranzadi zientzia elkartearekin lankidetzan ariko da. Helburua da pottoka arrazaren jatorrian eta eboluzio genetikoan sakontzea, baita Historiaurretik Iberiar Penintsulako iparraldean bizi izan ziren zaldi populazioekin duen harremanean sakontzea ere.

Estepan jatorria duten zaldi leinu etxekotua, DOM2 leinua, Europan zabaldu zen eta bertan zeuden zaldiekin hibridatu zen, hortik heldu dira gaur egungo zaldiak. Arkeologoek, bestalde, indusketen bidez, Iberiar Penintsulako zaldi populazioak dokumentatu dituzte, IBE leinu autoktonoa. Bestetik, uste da Euskal Herrian historikoki zaldi basatien beste leinu autoktono batzuk egon zirela.

Hiru horiek kontuan izanda, Euskal Herriko hainbat

Beriainpean larratzen. UTZITAKOA

Pottoka eta pottoak edo bihokak. THE PIXEL NOMAD CÉCILE ZAHORKA

garri, jasangarri eta bereizi gisa duen posizioa indartzeko". Bestela esanda, haragi onena ematen duen ekoizpen eredua zein den jakin nahi dute. Pottoka haragiari berezitasuna emateaz aparte, errentagarria bihurtu nahi dute.

Kalaskan sortutako pottoka haragi guztia ez du unibertsitatean bukatuko, merkaturatu daitezkeen produktu berriak sortzeko erabiliko dute. Horretarako, Kalaskak Leartiker kontratatu du, elikagaien eta polimeroen teknologian espezializatutako teknologia zentroa.

Han pottoka haragiarekin saltxitxak, hanburgesak edota txistorrak nola egin aztertuko dute.

Produktu horiek egiteko errezeta Leartikerren eta Kalaskaren artean adostuko dira. Izan ere, asmoa baita, errezeta izanda, Kalaskak haragi produktu horiek ekoizten hastea.

Bestetik, proiektuaren sustatzaileek elaborazio handiagoa behar duten produktu berriak sortzeko asmoa ere badute. Kalaskan horiek prestatzeko aukera ez dagoenez, beste enpresa batzuek eginen lituzkete pottoka haragiz egindako produktuak.

Horien artean daude gisatutako haragia, haragi bolak edo hezur salda. Azken hori kolageno iturri gisa erabil liteke.

Gauzak ongi, produktuen hiru dastaketa eginen dira: Irurtzungo bertako ganadu azokan, Iruñean eginen den azoka batean eta Etxarri Aranazko ferietan.

Pausoka egitasmoa martxan jarri berri da eta heldu den urte akaberara arte iraunen du.

Finantziazioa Proiektuak 169.139,78 euroko aurrekontua du, eta Nafarroako Gobernuaren nekazaritza berrikuntzarako lankidetza proiektu pilotuen deialdiko %90eko dirulaguntza du, hau da, 147.823,62 euro. Koordinazio lana eginen duen Sakanako Garapen Agentziak proiekturako 29.594,31 euro jarriko ditu (27.459,39ko diru-laguntza). Parte hartzaile gisa,

Unibertsitatean arduratuko dira pottoka haragiaren karakterizazio integrala egiteaz

Kalaska kooperatibak proiektua aurrera ateratzeko 47.782,41 euro bideratuko ditu (45.059,83 euroko laguntza). Eta, azkenik, diru ekarpen handiena Pottoka Lagun elkarteak eginen du: 91.760,06 euro (82.556,23 euroko diru-laguntza).

Beraz, elkarteak 9.178,01 euro jarri beharko ditu. Pottoka Lagun elkarteak funts propio nahikorik ez duenez, dirua lortzeko crowdfunding kanpaina bat eta mezenasgo ekintzak egitea aurreikusi du, proiektua gauzatzeko behar den ekarpen propioari aurre egiteko. Horrela, "finantza bideragarritasuna bermatzeaz aparte, gizartea proiektuan inplikatu ahal izanen da, bere dimentsio parte hartzailea indartuz eta herritarrak pottoka arrazaren kontserbazioarekin eta landa garapen iraunkorrarekin zuzenean lotuz".

Errezeta izanda, Kalaska kooperatiba haragi produktu berriak ekoizten hasiko da

Bazkatzen. ARTXIBOA

arkeologia aztarnategietatik ateratako lagin osteologikoak eta hortz laginak aztertuko dira, Paleolitotik Brontze Arora bitartekoak, aztertuko dituzte Aranzadiko kideek. Eta erreferentziazko kokaguneak barne hartuko dituzte, esate baterako: Aguilar mendia, Peñas de Oro, Los Husos II, Mendabia eta Nafarroa, Araba eta inguruko beste aztarnategi batzuk.

Azterlanak lau helburu espezifiko ditu. Batetik, Nafarroako historiaurreko zaldi populazioen aniztasun genetikoa ezaugarritzea. Bestetik, desagertutako edo orain arte ezezagunak ziren tokiko leinu posibleak identifikatzea. Aldi berean, Historiaurreko zaldi basatien populazioen eta egungo pottoka arrazaren arteko jarraitutasun genetikoa ebaluatzea. Eta, azkenik, estepako leinuek tokiko zaldi populazioetan duten hedapenaren eta etxekotze prozesuen eragin maila zehaztea.

Oro har, proiektuak funtsezko ebidentzia emanen du Nafarroako Historiaurre hurbilean animalien eta gizakien dinamikak berreraikitzeko, eta aztergai garrantzitsua izanen da mendebaldeko Europako zirkulazioari, mestizaje biokulturalari eta etxekotzeari buruzko eztabaidetan.

13

14

SAKANERRIA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

Delta robotaren funtzionamendurako beharrezko osagaien diseinuan eta fabrikazioan Sakanako Garapen Agentziak lagundu die, Dinabideren bitartez.

Agentziak, gainera, ikasleen lanaren berri ibarreko enpresen artean ezagutarazi du. Horrela, Lanbide Heziketa ikastetxearen eta ingurune industrialaren arteko lotura indartu du.

Industria irteera

Lanbide Heziketako ikasleak Dinabiden azalpenak entzuten. UTZITAKOA HEZKUNTZA

Lanbide Heziketan arrautzen banaketa nola egin aztertzen ari dira Ikasleak hegazti enpresa batendako proiektua lantzen ari dira SAKANA Arrautzekin lanean dabiltza Sakana Lanbide Heziketa Institutuko automatizazioa eta robotika industriala goi graduko ikasleak. Hamasei ikasle dira Delta proiektuan lanean ari direnak. Haietako bederatzi 1. mailako ikasleak dira eta gainontzeko zazpiak 2. mailakoak.

Proiektuaren helburua da Huevos Larraz enpresarendako arrautzak bereizteko sistema automatizatu bat diseinatzea.

Aipatu enpresak Etxalarren, Larrionen eta Arbizun ditu oilo

ustiapenak. Aske hazitako oiloen arrautzak ekoizten dituen baserritar talde bat da. Modu artisau eta jasangarri batean mantentzen eta garatzen da enpresa, kalitate handiko arrautzak ekoiztuz.

Haien arrautzak Produkzio Integratuaren ziurtagiria eta Reyno Gourmet zigilua dituzte. Orain arrautzak eskuz jasotzen dituzte, baina etorkizunean aldaketa izan dezake sistema horrek.

Horretarako, ikasleak sortzen ari diren sistemak arrautzak azkar eta zehatz identifikatu eta sailkatzeko gai izan behar du.

Horretarako, ikasleek, alde batetik, ikusmen artifizialeko sistema erabiltzen ari dira. Haren bidez hautsita dauden edo txarrak diren arrautzak bereizi egiten dira. Onak diren arrautzak, berriz, Delta izeneko robot batekin hartzen dira. Horretarako airea eta pintzak erabiltzen ditu.

Automatizazioa eta robotika industriala goi graduko ikasleez aparte, beste ikasketak egiten ari diren ikasleak ere proiektuan parte hartu dute, esaterako, soldadurakoek egitura bat egin zuten.

Ikasleek ez dute proiektua ikasturte honetan despedituko, baina bukatzean oilo haztegian probatuko dute, nahiz eta prototipoak institutuan gordeta bukatuko duen.

Graduko irakasleek azaldu dutenez, "beste proiektu batzuetan bezala, ekimena ikaskuntza praktikoan eta talde lanean oinarritzen da, ikasleak industria inguruneko egoera errealetara hurbilduz". Azaldu dutenez, "prozesuan zehar, hainbat irtenbide probatu behar izan dituzte, akatsak zuzendu behar izan dituzte eta diseinua sistemaren beharretara egokitu behar izan dute, aplikatutako automatizazioaren funtzionamendua hobeto ulertzeko".

Nabarmendu dutenez, "Innova programako horrelako esperientziek aukera ematen dute Lanbide Heziketa inguruko enpresekin konektatzeko, eta, aldi berean, ikasleek beren etorkizun profesionalerako funtsezkoak diren gaitasun teknikoak eta zeharkakoak garatzen dituzte".

HEZKUNTZA

INBERTSIOAK

Urdiaingo eskolak jangela izanen du heldu den ikasturtean

NUPeko graduko espedienterik onena izan du Carrascok

A.A.I. URDIAIN Urdiaingo herri eskolako guraso elkarte berriak familiei galdetegi digitala bidali zien 2024an.

Eskola hobetzeko hainbat premia zeudela jakin zuten horrela.

Jasotako erantzunetan nabarmendu zen eskaeretako bat jangela zerbitzuaren premia izan zen. Eta hori lortzeko buru-belarri lanean jarri ziren guraso elkarteko kideak.

Jantokia eskolaren hegoaldean kokatuko da, patio aldean. Bi espazio izanen ditu, Alde batetik, jatekoak prestatzeko tokia, 7,21 metro karratu izanen dituena eta, bestetik, jantokia, 11,43 metro karratuko azalerakoa. Bertan bi mahai eta hamabost aulki

Ikasketa prozesuan aparteko akademia espedientea izan duten ikasleak saritzeko ekitaldia egin zuen Nafarroako Unibertsitate Publikoak (NUP) maiatzaren 18an. NUPek aparteko sari horiek banatzeko ekitaldia egin zuen.

NUPen eskola eta fakultate guztietatik, Naroa Carrasco Macho altsasuarrak graduko espedienterik onenaren aitortza jaso zuen.

Historiako eta Ondareko Graduan ikasi du.

izanen dira. Bi espazioak ate lerragarri batek banatuko ditu.

Lan horietaz aparte, ikasgela batera sartzeko ate berria eginen dute.

Hezkuntza Departamentuaren oniritzia lortu dute. Eta, orain, Urdiaingo Udalaren txanda da, eskolak jangela zerbitzua eskaintzeko beharrezko inbertsioa egin beharko du. Alde batetik, eskolako espazioak moldatzeko lana dago. Eta, bestetik, hura jantzi beharra dago. Azken horri dagokionez, garbitzeko gunean izanen ditu: harraska, dutxa moduko iturria, ontzi garbigailua eta eskuak garbitzeko konketa izanen ditu. Jakiak prestatzeko gunean izanen direnak

Urdiaingo eskola. ARTXIBOA

ETXARRI ARANATZ

EUSKAL FESTAK ETXARRIKO GAZTE ASANBLADAK ANTOLATUTA, XAPATERO, LEKU ONA, DERRY ETA ETXARRIKO UDALAREN LAGUNTZAREKIN

OSTIRALA 5 17:30 Artisau azoka; taloak izanen dira.

21:00 Txalainak.

LARUNBATA 6 11:00 Triatlonporras VII. Edizioa, Iñerexagubek antolatuta; azkeneko postuarendako saria: bazkaria doan, eta zuzeneko emankizuna, plazan.

12:30 Auzatea.

13:00 Etxarrin kantuz.

13:30 Palestinari buruzko pintura erakusketa.

15:00 Bazkaria eta kupela.

16:00 Bingoa.

19:00 Zurrakapotea eta txano edo peluka arraroen txapelketa.

22:30 DJ Crocks.

OHARRA: arratsaldean taloak egonen dira eta irabaziak Ilunpetik Argira herri ekimenera bideratuko dira.

IGANDEA 7 14:30 Bazkaria. Bazkalondoan, kareta margoketa eta karaokea.

17:00 XI. Binakako Naparpellet Lasterketa solidarioa: Denok berdinak, denok desberdinak.

Gaixotasun arraroak, Andra Mari Ikastolak, Etxarriko Udalak, Bordak, Rocopolisek eta Laboral Kutxak antolatuta, plazan.

19:00 Kiki, Moko eta Koko pailazoen Turututu pailazo bihurtu ikuskizunaren emanaldia.

dira: paretako armairuak, mikrouhin labea, kaxoiak dituen horma mahaia, hozte mahaia, berroneratzeko eta mantentzeko orga, jakiak mozteko ohola eta paperezko zapien banatzailea.

Guztira 20.658,33 euro dira.

ARTXIBOA

ARTXIBOA

KIROLAK

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

15

PILOTA

Igoa-Arbizu eta Egiguren-Ormaetxea txapeldun Irurtzunen; Berazari aitortza 34. Irurtzungo Pilota Txapelketako finaletan giro ederra eta ezusteak izan ziren Maider Betelu Ganboa IRURTZUN Ostiralean 34. Irurtzungo Pilota Txapelketako final handiak jokatu ziren Bi Aizpe pilotalekuan.

Orain arte Trinitate festetako larunbatetan jokatzen ziren finalak, baina aurten ostiralera aurreratu ziren. Data aldaketak ez zuela eraginik izan esan daiteke, betiko moduan sekulako giroa izan zelako Bi Aizpe pilotalekuan.

Jaialdia hasteko, Emakumeen VI. Nafarroako Foru Komunitate Pilota Torneoko jardunaldia jokatu zuten Sagardui-Mendizabalek Ibarrola-Ruiz de Larramendiren kontra. Berehala Irurtzungo Pilota Txapelketako finalen txanda izan zen. Lehenik eta behin bigarren mailako finala jokatu zen. Bertan, Irurtzun klubeko Salaberria anaiek Lazkaoko Lapkeko Egiguren eta Ormaetxea izan zituzten aurkari. Jubenil mailako gazte goizuetarrak, esperientzia handiagoa duten gipuzkoarren kontra.

Esperientzia gradua dela dio esaerak, eta bete egin zen, Egigurenek eta Ormaetxeak lortu baitzuten garaipena, 9-22.

Jakes "Izeta V" eta Oier Mitxelena, txapela jantzita. PUNTODEMIRA.ONLINE AIZKORA

Oier Mitxelena eta Jakes 'Izeta V' dira aizkorako Izar Berriak Irurtzungo Pilota Txapelketako finalistak, gonbidatu eta ordezkariekin. UTZITAKOA

Zorigaiztoko lesioa

Irurtzun pilota klubeko pilotari nagusiek aitortza egin zioten Miguel Berazari. UTZITAKOA

Lehen mailako finalean Irurtzun klubeko Josu Igoa eta Aaron Arbizu etxarriarrek Hernaniko Apaolaza eta Alberdi izan zituzten aurkari. Faborito nagusiak Igoa eta Arbizu ziren, bi etxarriarrak afizionatuen mailako bikoterik onenetakoa baitira.

Katedra final handiaz gozatzeko

prest zegoen, baina partida hasi besterik egin eta 3-7an zela Balerdi lesionatu zen –izterrean haustura–, eta pena handiz, partida bertan behera utzi behar izan zen eta garaipena Igoa-Arbizuri eman zitzaien, 22-7.

Sari banaketan Jose Javier Zabaleta eta Joseba Ezkurdia pilotariak izan ziren, bestelako ordezkariekin. Irurtzun klubeko arduradun Miguel Berazari aitortza egin zioten klubeko pilotariek, merezitakoa.

Izen bereko gazteen binakako txapelketa irabazi dute, Igoin Pikabearen eta Mikel Santestebanen aurretik M.B.G. ALTSASU Jose Luis Bengoa erretiratu ondoren, neguko Urrezko Aizkora Txapelketak bertan behera geratu ziren. Aizkolari gazteak eta emakumezko aizkolariak aukerarik gabe geratu ziren eta espazio hori betetzeko Zertzena herri kirol taldea sortu zen.

Zertzenak Rural Kutxa Txapelketa sortu zuen, Izar Gazteak Binakako Aizkora Txapelketa, batetik, eta Emakumezkoen Binakako Aizkora Txapelketa, bestetik. Finalak igandean jokatu ziren, Astigarragan.

Izar Gazteak finalean ordezkari sakandar bakarra zegoen, Oier Mitxelena altsasuarra. Mitxelenak Jakes "Izeta V" aizkolariarekin osatu zuen bikoa. Jon Erdozia eta Joan Goikoetxea finalean egoteko faboritoen artean zeuden, baina finalerdia jokatzekoak zirenean Jonen

aitona Juanito Erdozia zendu egin zen, eta Jonek ezin izan zuen aritu.

Finalean Mitxelenak eta Izeta V.ak Jon Zaldua-Joanes Izagirre "Ipiña", Unai "Osiñalde"-Unai Romairone eta Igoin Pikabea-Mikel Santesteban izan zituzten aurkari. Lehen lanean, zutikakoan, Zaldua-Ipiña izan ziren azkarrenak (1:24), eta Mitxelena-Izeta V bigarrenak (1:49).

Kolpekako proban 43 aizkoraka behar izan zituzten Mitxelena-Izeta V.ak. Hortaz, lan luzeek erabaki zuten. Mitxelena-Izeta V izan ziren azkarrenak (15:02).

Lan guztiak batuta Mitxelena-Izeta V dira Izar Berriak Txapelketako txapeldunak (17:34), Pikabea-Santestebani 23 segundo aterata (17:57).

Emakumezkoen finalean Malen Barrenetxea eta Nerea Arruti izan ziren txapeldunak.

ARETO FUTBOLA

Xotak bi kopa ekarri ditu Asteburuan Nafarroako areto futboleko kopa finalak jokatu ziren Anaitasunan. Bi kopa Irurtzunera iritsi dira: mutilen lehen maila autonomikoko kopa, Xotak Gazte Berriak taldeari tentsio handiko lehian 3-2 irabazitakoa, eta mutilen jubenilen mailako kopa, Xotak Garbayo Chivite Cintruenigori 6-3 mendean hartuta lortutakoa.

NAFARROAKO FUTBOL FEDERAZIOA

XOTA

16

KIROLAK

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

TXIRRINDULARITZA

"Nafarroako Itzulia irabazita, familia etorri zitzaidan burura. Eta taldekideak" AIMAR TADEO ARKAUZ EQUIPO CORTIZO TALDEKO TXIRRINDULARIA

Laugarren mailako infantil P taldeak urrea lortu du eta hirugarren mailara igo da. ISKIZA GIMNASIA ERRITMIKOA

Iskiza Sakana, Nafarroako txapelketa amaiera ezin hobea Iskiza Sakanak urrea eta zilarra lortu ditu NKJetako Taldekako Txapelketan. Igandean bukaerako erakustaldia dute Zelandin M.B.G. SAKANA Maiatzaren 23an denboraldiko azken txapelketan parte hartu zuten Iskiza Sakanako sei taldek, Nafarroako Kirol Jokoetako (NKJ) Taldekako Gimnasia Erritmikoko bigarren fasean, hain zuzen ere. Txapelketa Berriozarren jokatu zen.

Goizean laugarren mailako infantil P eta M taldeek eta kadete taldeak eta hirugarren mailako infantil taldeak parte hartu zuten. Arratsaldean, laugarren mailako alebin taldearen eta hirugarren mailako kadete taldearen txanda izan zen.

Iskiza Sakanako arduradun Olaia Agirre oso kontentu dago gimnastek egindako lanarekin.

"Beste behin, azken hilabetean egindako lana primeran islatu zuten tapiz gainean. Fase batetik bestera, hau da, lehen eta bigarren faseen artean, hobekuntza ikusi zen. Oso harro gaude denen jarrerarekin, eguneroko lana aurrera ateratzeko dena eman baitzuten. Gure neskek amaiera ezin hobea oparitu ziguten. Entrenatzaileak –Ainhoa Imaz, Maria Remolina, Olaia Granizo eta Olaia Agirre – oso pozik gaude".

Bigarren fasean, alebinen taldea –Izaro Resano, Katixa Lopetegi, Laida Razkin, Leire Fernandes eta Noa Manjon– bigarren izan zen. Lehenengo fasean lehenengoak sailkatu ziren, eta bi faseak kontuan hartuta sailkapen orokorrean bigarren postua lortu zuten. Gainera, datorren

denboraldirako hirugarren mailara igo dira.

Laugarren mailako infantil P taldeak –Elaia Barandalla, Enara Flores, Hanna Romero, Nora Mendinueta eta Uxuri Fortuna– lehenengo postua lortu zuen Berriozarren. Lehenengo fasean hirugarrenak izan ziren, eta bi faseak kontuan hartuta, sailkapen orokorrean lehen postua lortu zuten, urrea. Hauek ere hirugarren mailara igoko dira.

Kontuan hartzekoa da bi talde hauendako aurtengoa lehenengo denboraldia izan dela NKJetan, lehenengo txapelketa urtea izan dute. "Primerako estreinaldia izan dute, zer esango dugu?"

Hirugarren mailako taldeei dagokienez, oraindik konfirmazioaren zain daude Iskiza Sakanan. "Printzipioz kadete taldeak maila mantenduko luke; aldiz, infantil taldea maila galtzeko mugan dago. Ikusiko dugu".

Bukaerako erakustaldia, etzi Ikasturte amaierako erakustaldia igandean izango da, Zelandi kiroldegian, 11:30ean. "Iskizako gimnasta guztiek urte honetan egin duten lanaz gozatzeko aukera egongo da".

"Fase batetik bestera hobekuntza nabaritu da. Oso pozik gaude" OLAIA AGIRRE

Maider Betelu Ganboa LAKUNTZA Afizionatuen mailako 63. Nafarroako Itzuliak hasieratik bukaerara protagonista nagusia izan du: Aimar Tadeo Arkauz (Equipo Cortizo). 21 urteko lakuntzarrak itzuliko lehendabiziko etapa irabazi zuen, eta bukaerara arte maillot gorriari eutsi zion, proba prestigiotsua irabaziz. Talderik onena Rural Kutxa-Alea izan da, Mikel Uncilla etxarriarra tartean zela.

Erraz laburbiltzen da: lehendabiziko etapa irabazi, eutsi, eta garaipena. Baina atzean sekulako lana egongo da, ezta?

Atzetik sekulako lana dago, ordu asko. Oso pozik nago.

Equipo Cortizo talde galiziarraren helburua zein zen? Sailkapen nagusiagatik borrokatu edo etapa garaipenen bat lortu?

Taldean aurretik lasterketa guztiak irabazi nahi dituzte (kar-kar).

Ni sentsazio onekin nengoen, eta taldea oso motibatuta etorri zen Nafarroara. Hasieratik etaparen bat irabazi eta sailkapen orokorra erabaki nahi genuen, eta hala izan da.

Aurten Nafarroako Itzulia etxean hasi zen, Hiriberrin.

Bai, ibilbidea primeran ezagutzen nuen, ia egun guztietan bertatik pasatzen bainaiz. Errepideak ongi ezagutzen ditut, eta horrek ere indarra eman zidan.

Etapa garrantzitsuena hirugarrena zen, Urdaxen despeditu zena, makina bat mendate tartean. Hirugarren sailkatu zinen, eta orokorrean 11 segundo atera zenizkion Kevin Alexander Velasquezi (Telco-On Clima Oses). Garaipena eskura zenuela sentitu al zenuen?

Etapa garaipen horrek konfiantza eman zidan. Sentsazio onekin jarraitzen nuen. Hirugarren etapan taldea ikaragarri portatu zen nirekin: egun guztian alboan izan nituen. Eguna ongi gainditu nuen eta, gainera, denbora gehiago sartu nion bigarrenari, 11 segundo guztira.

Horrek azken egunerako punch bat gehiago eman zidan.

Taldekideez inguratuta egon zara.

Talde ikusgarria da zurea.

Taldea hamarrekoa izan da; nire ondoan sentitu ditut uneoro.

Aimar Tadeo Arkauz, Nafarroako Itzuliko txapelduna eta lehen nafarra. NAIKEFOTOSPORT

Azken etapan erasoak egon ziren, baina ongi kontrolatu zenituzten.

Nafarroako Itzulia irabazi zenuen, lehen nafarra, eta Velasquez bigarrenari 11 segundo atera zenizkion.

Guztia primeran atera zen.

Iruñea eta Ollo arteko azken etapan urduritasun puntu bat neukan. Jendea tropelean mugitzen hasi zen, baina ongi mantendu nintzen aurrean, taldearen babesarekin, eta nahiko ongi pasatu genuen eguna. Maillota mantentzeaz gain, Martin Solhaug Hansen taldekidea laugarren postuan sartu genuen. Egia esan, egun bikaina izan zen.

Itzulia irabazita, zer izan zen burutik pasa zitzaizun lehendabiziko gauza?

Familia. Osasun arazo batzuk tarteko, aurten ez da guretako urterik onena izan, eta beraiekin gogoratu nintzen lehenengo, arrebarekin bereziki, pasa dugun

"Andorran ariko naiz selekzioarekin, eta segidan Espainiako Txapelketetan. Oso motibatuta nago"

guztiaz. Helmugan zeuden, gainera, eta oso polita izan zen.

Orain gurasoek ezin dute lasterketetara etorri, eta ahalik eta hobekien eramaten saiatzen ari naiz, baina gogorra da zure familia ez egotea. Taldearengatik oso babestuta sentitzen naiz, eta aiton-amonak, osaba-izebak eta lehengusuak hor daude ere bai.

Itzulia familiari eta taldeari eskaintzen diot.

Afizionatuen laugarren urtea duzu hau, eta aurten emaitzak iristen ari dira. Gorlako Igoera irabazi zenuenetik aurrean egon zara, eta Nafarroako Itzulia irabaztea pastelari ginga jartzea izan da. Horrek maila profesionalera begira jartzeko galoiak eman al dizkizu ?

Aurreko urteetan egindako lan guztien emaitzak orain ateratzen ari dira, eta oso pozik nago.

Profesionaletara igotzearen inguruan, ez dut horretan gehiegi pentsatu nahi. Baina salto hori emateari begira, gertu nagoela sentitzeko konfiantza pixka bat ematen dit. Ekainaren 21ean Espainiako selekzioarekin Andorran ariko naiz eta ekainaren azken asteburuan Sabiñanigon, Espainiako Txapelketetan. Oso motibatuta nago.

KIROLAK

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

Igorren anaia Mikelek ezin izan zuen egon, baina gertukoen eta lagunen zorion mezuz betetako bideoa prestatu zuen.

17

Sakanako txirrindulariek Igor Arrietari pasabidea egin zioten, oholtzaraino.

Igor Arrietak Sakana batu du TXIRRINDULARITZA

Girotik bueltatzerakoan omenaldi sorpresa jaso zuen txirrindulariak jaioterrian.

Uharte Arakilgo Udalak, herritarrek, familiak, Aralar eta Burunda txirrindularitza taldeek, txirrindulari ohiek eta lagunek harrera xume bezain ederra egin zioten

Txomin Huartek eta Omar Sanchezek zapia eta loreak oparitu zizkioten.

Maider Betelu Ganboa UHARTE ARAKIL Bolo-bolo zabaldu zen berria: Igor Arrieta Lizarragari ongietorri sorpresa egingo zitzaion ekainaren 2an, 18:00etan, Uharte Arakilgo plazan. Igorrek ez zuen berririk. "Ez du ezer susmatzen. Bera Sakana Group-Aralar taldean hasi zen, baina Burunda taldea gonbidatu dugu egun honetan gurekin egoteko.

Eta beste taldeetan ari diren neskak. Gaur Sakana osoa dago hemen ordezkatuta" azaldu zuen Igorren izeba Araceli Sergiok.

"Gonbidapena jaso, eta ilusio

umiltasuna, eskuzabaltasuna... zurekin bat etortzen direnak.

Beti gure alboan, zure ibilbidean bidelagun izan zenituenetik gertu. Aurrera Igor, eta gora Uharte!". Aralarko Omar Sanchezek eskerrak eman zizkion, "gure izena, bai herrikoa, bai Sakanakoa, bai Aralar klubekoa munduan barna zabaltzeagatik". Iaz bere lehen garaipena, Ordiziakoa, Bakaikun ospatu zutela gogoratu zuen. "Esan genion hurrengoren bat ospatzea espero genuela, eta Girokoa etorri da. Ea gehiago datozen".

guztiarekin etorri gara" konfirmatu zuen Burundako Xabier Ramirez de Aldak. Sakanako klubak elkarrekin ikustea oso polita izan zen. "Oso pozik gaude sorpresa honetako parte izateagatik" aipatzen zuen Aralar klubeko presidente Omar Sanchez uhartearrak, txirrindulariak bi lerroetan kokatzen zituen bitartean. Globoak, "Zorionak" pankarta, dantzariak, eta auzatea, dena prest.

Puntual iritsi zen Igor Arrieta, ahoa zabal-zabalik zuela. "Ez nuen espero. Egoi Martinez eto-

Argazki historikoa; txirrindulari sakandarrak Igor Arrieta Lizarragaren inguruan.

rri zait, zerbait egin behar genuela. Hitzik gabe geratu naiz" azaldu zuen. Nola da posible ezer ez susmatzea? "Sekretuak ongi gordetzen dakigu" arrazoitu zuen Jose Luis Arrieta aitak.

Aurreskua eta gero, Txomin Huarte alkateak bi hitz erabili zituen, "zorionak eta eskerrik asko. Zorionak Giroko garaipenagatik eta Aralarren hasi eta orain arte egindako ibilbidearengatik; eta eskerrik asko transmititzen dituzun balioengatik: garaipenaren egunean erakutsi zenituen kemena, indarra, gogoa,

Igor Arrietaren bi amonek, senitartekoek eta lagunek emozio handiz bizi zuten eguna.

Zeharo hunkituta Igorrek bildutakoei eskerrak eman zizkien, hunkituta, tarteka malkoka. "Ez nuen halako festarik espero. Eskerrik asko, espero dut halako momentu gehiago edukitzea". Urduri zegoen. "Lasterketa batean badakit zer egin behar dudan, baina hemen ez". Bere anaia Mikelek gertukoek bidalitako mezuekin bideo bat prestatu zuen, eta barre egiteko tartea ere egon zen, Aralar klubeko Etxarrikok hogei siesta zor zizkiola esan zuenean, esaterako. "Uneko tentsioa kentzeko ongi etorri zait" barre egin zuen Igorrek. "Eta niri sofa zor didazu. Giroko urduritasunarekin, txikituta utzi dut" gaineratu zuen bere hasierako entrenatzaile Edi Cerviñok.

Aurpegi ezagunak bildu ziren.

Iker Mintegi txirrindularia, Imanol Erbiti, Egoi Martinez, Gorka Izagirre, Iker Flores, eta Alberto Martinez txirrindulari ohiak, Aralar klubeko sortzaile Joxe Andueza, eta gertukoenak: senitartekoak, kuadrilla, ikastolako lagunak eta irakasleak.

Eta herri guztia. "Horregatik izan da horren polita" eskertu zuen Igorrek.

18

KIROLAK

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

MENDI LASTERKETAK

BTT

29. Altsasu BTT Zeharkaldian izena emateko azken egunak Barranka Txirrindulari Taldeak ilusio handiz prestatu du 29.

Altsasu BTT Zeharkaldia. Ekainaren 14an abiatuko da, 9:00etan, Foru Plazatik. Bikerrendako "ibilaldi zoragarria" prestatu dutela azaldu du Jose Antonio Imaz Prim probaren arduradun eta koordinatzaileak.

Bi ibilbide daude: Luzea (53 km, 1300m+) eta Ibilbide Motza (43 km, 780m+). Finean ibilbide bera da, baina bi gainetara igo beharrean, motzekoek aurrera egiten dute. Guztiak batera abiatuko dira Urdiainerantz. Iturmendi eta Bakaiku atzean utzita Aritzalko atzealdetik Etxarri Aranatzera iritsi, eta Kontzezio baselizako bidetik Bakaikura helduko dira. Segidan, Guerra Hermanos fabrikatik Bernoako galtzadara joko dute. Luzekoek Bernoa igoko dute, ia Intxusbururaino. Motzekoek, aldiz, Urdiaingo igerilekuetara joko dute zuzenean. Sorozarreta, Urdalur eta Kipular igota, Ziordiara jaitsi eta Ameztiatik helmugara iritsiko dira Luzekoak. Laburrekoek, Sorozarretatik Oroberantz egingo dute eta Olaztira jaitsita, handik helmugara.

Ekainaren 11 baino lehen Izena ematea zabalik dago ekainaren 11ko 23:59ak arte, Rockthesport webgunean. Informazio guztia, Barrankatt webgunean.

Maiatzaren 26a baino lehen izena eman zutenek kamiseta jasoko zutela ziurtatu zuten. Ondoren animatzen direnak opari poltsa jasoko dute.

Biker sakandarrak, iazko edizioan.

Ekhi Guirado, Aitor Mendoza, Maddi Berastegi, Sihets Agirre eta Eider Perez. UTZITAKOA MENDI LASTERKETAK

Espainiako Mendi Txapelketetan sakandarrek maila eman dute Sihets Agirre haurren mailako linea lasterketan hamabosgarren sailkatu zen M.B.G. SAKANA Asteburuan CESA, eskola adineko Espainiako Mendi Lasterketen Txapelketak jokatu ziren Alcaudeten (Jaen). Nafarroako Txapelketan egindako lana kontuan hartuta, 11 neska-mutilek osatu zuten Nafarroako selekzioa.

Tartean Dantzaleku Sakana atletismo eskolako lau korrikalari zeuden: Ekhi Guirado, Maddi Berastegi, Sihets Agirre eta Eider Perez. Nafarroako Mendi eta Eskalada Federazioko presidente Miren Eizmendi eta Dantzaleku Sakanako Aitor Mendoza izan ziren selekzioko monitoreak. Landetxe batean hartu zuten aterpea, esperientzia ezin politagoan.

Bi proba osatu behar izan zituzten: larunbatean Ahillos mendizerrako Loma del Gitano parajean jokatutako km bertikala, eta igandean lineako lasterketa, Torre Caniles parajeko Las Cabreras mendian.

Aitor Mendoza altsasuarrak "beroa" nabarmendu du. "Sekulakoa zen, bereziki km bertikalean, larunbat arratsaldean jokatu baitzen. Kadeteek 16:00etan zuten proba eta haurrek 17:00etan, baina beroarengatik 17:30era eta 18:30era atzeratu zituzten. Hala ere, bero". Kadeteek 1980 metroko distantzia osatu zuten, 450m+ desnibelarekin. Ekhi Guirado 29. sailkatu zen (24:08) eta Maddi Berastegi 43. (36:03). Haurrek 1230 metroko lasterketa eta 250 m+ko desnibela zuten aurretik.

Sihets Agirre 33. izan zen (22:11)

eta Eider Perez 43. (23:18). "Gureak ez daude bertikaletara ohituta; linea lantzen dugu gehiago. Hala ere, guztiek proba bukatu zuten. Esperientzia ezberdina izan zen".

Igandeko linea lasterketan gusturago aritu ziren. Goizean jokatu zen, kadeteak 9:00etan (10.150 m, 480 m+), eta infantilak 10:00etan (5.250 m, 250m+), tenperatura freskoagoekin. "Zirkuitu polita zen. Gezurra dirudi Jaen bezalako toki batean horrenbeste mendi egotea".

Kadeteetan Ekhi Guirado 34. sailkatu zen (59:17), eta Maddi Berastegi 42. (1:31:44). Infantiletan, Sihets Agirre ederki aritu zen, hamabosgarren (33:05) eta Eider Perez 47. (38:54).

Esperientzia bikaina Nafarroa sailkapeneko erdialdean kokatu zen. Kataluniarrak eta andaluziarrak ziren, agian, indartsuenak. "Maila oso handia zegoen. Nafarrak ongi aritu ziren. Martin Arguellesek eta Sihets Agirrek postu onak egin zituzten, eta gainontzekoak ongi lehiatu ziren. Esperientzia bikaina izan da guztiondako. Ederki pasa dugu".

Dantzalekuko lau korrikalari Nafarroako selekzioarekin lehiatu ziren, Jaenen

Lakuntza Aralarrek zapore oso gozoa eta txapeldun berriak utzi zituen Ibilaldi Luzeko txapeldunak Iraitz Legorburu eta Eider Zubeldia izan ziren, eta Motzekoak Azeddine El Hamdi eta Lola Oiarzabal. Lehen sakandarrak, Adrian Martinez, Ines Moreno, Iraitz Goñi eta Maite Beregaña Maider Betelu Ganboa LAKUNTZA XXI. Lakuntza Aralar mendi lasterketarako eguraldi ezin hobea izan zen igandekoa. 8:00etarako mugimendu handia zegoen kultur etxean, dortsalak eta opari poltsak bertan banatu baitziren, kamiseta koloretsua barne. Guztia antolatzen, Zabalarte klubak eta lakuntzarrak, aurten Andoni Egurzak diseinatutako kamiseta morea soinean. 8:30ak pasatuta mendi martxan parte hartu zuten mendizaleak atera ziren, 20ren bat inguru. Lakuntza Aralar Ibilbide Motza egin zuten, kontrako norabidean (13 km).

Lakuntza Aralar lasterketak aurten Anasen, Sahararen Lagunen Nafarroako elkartea lagundu zuen. Elkarteak postua jarri zuen eta, bestelakoen artean elkartasun lasterketarako dortsalak saldu ziren. Haima bat jarri zuten, saharar erara prestatutako tea dastatzeko.

Ibilaldi Luzekoak (26 km) zein Motzekoak (13 km) elkarrekin atera ziren 9:30ean. Proba abiatuta, elkartasun lasterketaren txanda izan zen; korrikalariek buelta bat eman zioten plazari, Sahara gogoan.

Ranking-a eta Kopa 300dik gora korrikalari atera ziren, erdia Luzean eta beste horrenbeste Motzean. Ibilaldi Luzea Nafarroako Ranking Txapelketarako baliagarria izateaz gain, Euskal Herriko Koparako puntuagarria zen eta asko na-

baritu zen, Kopagatik borrokatzen ari diren korrikalari ezagun asko hurbildu zirelako. Sakandar asko animatu ziren. Tartean hemeretzi lakuntzarrek hartu zuten irteera, inoiz baino gehiagok. Horregatik, oso pozik zeuden Zabalartekoak. Azkenean, guztira 57 sakandar sailkatu ziren lasterketan, 39 motzean eta 18 luzean.

Ziztu bizian Atazartik Guardetxera (1099 m) denak batera igo ziren. Ondoren, banatu egin ziren. Laburrekoak Aubigainara iritsi eta Arangunera jo zuten, bertatik Lakuntzara jaisteko. Luzekoek Mugerdirantz egin zuten, hasieran Belokiko lepora (1.195 m), eta Aralarko belardi zabaletan aurrera Unagako Putzura, Txorrotxetara eta punturik altuenera, Irumugarrietara (1430 m). Handik jaitsierari ekin zioten: Desaoko Borda, Pagomari, Urritzamendi eta Arangun, bertatik Lakuntzara jaisteko.

Azeddine Elhamidi zegamarrak ordubete baino gutxiago behar izan zuen Lakuntzara heltzeko (59:03), eta erraz gailendu zen Motzean. Helmugan geratu zen atzetik sartzen zirenak agurtzera. Bere lehen aldia zen, eta ongi prestatuta etorri zen. "Gogorra da, baina asko gustatu zait. Oso gustura nago" azaldu zuen helmugan. Bigarrena Asier Juanbeltz beruetearra izan zen, 3:02ra, eta hirugarren Iker Ezeiza, Ibarrakoa, 3:06ra. Lehen

KIROLAK

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

sakandarra Iraitz Goñi arbizuarra izan zen, sailkapenean hamaikagarren (1:05:40), eta lehen lakuntzarra Jon Gil, hamabosgarren (1:06:38).

Nesketan Lola Oiarzabal gasteiztarrak ez zuen areriorik izan (1:08:56). 4:26 atera zion Naia Cob getxotarrari eta 8:17 Maria Yarnoz iruindarrari. "Lehertuta, baina pozik" iritsi zen helmugara. Maite Beregaña uhartearra izan zen lehen sakandarra, bosgarren emakumea (1:18:49), eta Marina Zabala lehen lakuntzarra, hamalaugarren (1:25:13).

Kadete onenak Eki Beobide getariarra (1:06:12) eta Lide Roman durangarra (1:28:30) izan ziren.

Erorketak Proba luzeko zenbait korrikalari zauriekin iritsi ziren helmugara, erorketa asko tarteko. "Ez zegoen ibilbidea mantsotzen duen lokatzik, eta ziztu bizian jaisten direnez, badakizu" zioten Zabalartekoek. Iraitz Legorburu getariarrak iazko txapeldun Ander Jauregi Hirumugarrietan harrapatu zuen, biak parean jaitsi ziren, baina azken tartean Legorburuk aldea hartu eta garaipena lortu zuen (2:00:51), Jauregiri 37 segundo aterata. Ibai Cebrian durangarra hirugarren sailkatu zen, 2:18ra. "Kolpea hartu dut. Gogorra izan da, baina proba oso polita" azaldu zuen irabazleak. Lehen sakandarra Adrian Martinez lakuntzarra izan zen, helmugan 23. (2:22:36).

Nesketan Eider Zubeldia amezketarra lehenengo aldiz aritu zen Lakuntzan eta "ikaragarri" gustatu zitzaion. Pozik iritsi zen (2:29:01). "Ez nuen ibilbidea ezagutzen baina oso ongi seinaleztatuta zegoen. Sekulako parajeak dira. Irristatu eta eskapada batzuk izan ditut, baina ez naiz erori. Ez nuen inolaz ere irabaztea espero, eta oso pozik nago".

3:01 atera zion Sara Gutierrez gasteiztarrari eta 5:23 Leire Uribe otxandioarrari. Lehen sakandarra Ines Moreno altsasuarra izan zen, bosgarren (2:42:26). Jon Huizi lasartearra (2:18:17) eta Aizea Beraza uhartearra (2:52:32) lehen beteranoak izan ziren, eta Aritz Kortazar durangarra (2:03:19) eta Amal Birawi tolosarra (3:21:01), lehen promesak.

Saridunak pozik sariekin, gainontzekoak erronka gainditzeagatik, eta antolatzaileak aparteko larritasuneko istripurik izan ez zelako. 2027an, gehiago.

19

Sakandarrak Motza (13 km) Gizonak 1. Azeddine Elhamidi 11. Iraitz Goñi 15. Jon Gil 18. Odei Juango 25. Ekain Alegre 31. Iker Agudelo 36. Ander Agirre 38. Javi Morras 42. Iker Claver 53. Fran Araña 56. Patxi Arakama 57. Asier Gartziandia 65. Amaiur Arratibel 66. Gaizka Sagarzazu 67. Oihan Soto 71. Santi Galarza 74. Asier Etxeberria 89. Oihan Artieda 92. Xabier Maiza 98. Raul Moro 102. Alain Antsotegi 103. Adei Agirre 104. Xabat Arraiza 121. Manex Alegria 122. Jon Sagarzazu 134. Kimetz Arregi 136. Imanol Apaolaza 144. Oier Mendinueta 145. Koldo Razkin 148. Asier Aisa

59:03 1:05:40 1:06:38 1:08:38 1:10:30 1:12:56 1:14:02 1:14:05 1:15:23 1:18:35 1:19:10 1:19:32 1:21:00 1:21:00 1:21:18 1:21:38 1:21:53 1:25:13 1:25:56 1:27:06 1:27:27 1:28:21 1:28:22 1:36:03 1:36:03 1:40:41 1:40:57 1:54:11 1:54:11 1:58:43

Emakumeak

Lehendabiziko maldak.

Guardetxeraino bi martxak elkarrekin doaz. Ines Moreno, Luzeko lehen sakandarra.

Korrikalari gazteek familia eta bereziki kuadrillaren babesa izan zuten, Jokin El Marhoum-ek, esaterako.

20. Lola Oiarzabal 1:08:56 54. Maite Beregaña 1:18:49 69. Iosune Urra 1:21:23 88. Marina Zabala 1:25:13 106. Laida Garziandia 1:28:44 109. Larraitz Tejedor 1:29:12 110. Sarabe Arakama 1:29:12 114. Aitana Fernandez 1:29:54 123. Silvia Rodriguez1:37:04 125. Uxue Etxeberria 1:37:45 135. Maite Duran 1:40:48

Luzea (26 km) Gizonak 1. Iraitz Legorburu 2:00:51 23. Adrian Martinez 2:22:36 31. Aritz Munarriz 2:26:42 39. Asier Estarriaga 2:29:29 59. Mikel Galarza 2:47:22 62. Ibon Ubeda 2:47:43 80. Ioseba Iza 2:56:59 83. Andoni Azanza 2:57:47 86. Jokin El Marhoum 2:59:33 87. Roberto Ziordia 3:00:56 96. Fco. Javier Moreno 3:04:04 105. Aritz Irigoien 3:11:07 106. Inhar Olabide 3:11:14 123. Iñigo Aldunate 3:21:26 127. Iker Zeberio 3:28:06 131. Ricardo Palacios 3:35:44

Ander Jauregi eta Iraitz Legorburu, lehertuta. Azken honek sorbalda zauritu zuen.

Emakumeak 34. Eider Zubeldia 2:29:01 50. Ines Moreno 2:42:26 64. Eneritz Karasatorre 2:47:51 71. Aizea Beraza 2:52:32 Artieda eta Zabala, familian.

Txapeldun eta saritu guztien talde argazkia.

Eider Zubeldia txapeldunaren poza.

20

GANBAZELAIA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

AGENDA

LAKUNTZA Eguna. Kintada eguna.

Plazan.

13:00 Auzatea.

13:30 Photocall.

15:00 Bazkaria.

19:00 Sokatira.

20:00 Auzatea.

20:00-00:00 Musika.

EMAGUZUE ZUEN EKITALDIEN BERRI ASTEARTEKO 13:00AK BAINO LEHEN: Tel.: 948 56 42 75 / 661 523 245 / kultura@guaixe.eus

OSTIRALA 5 ALTSASU Festa.

Corazonistas ikastetxearen ikasturte amaierako festa.

09:15 Eukaristia familiendako.

14:15 Bazkaria, tabernan.

15:00-00:30 Mendeurrenaren argazki eta sinadura liburua.

15:00-20:00 Areto futboleko txapelketa.

16:00-20:00 Ekokoras eta Biak Baten standa, eta Gurutze Gorriaren Lehen laguntza ikastaroak.

16:00-18:00 Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako tailerrak.

17:00 Pintxo lehiaketa: brotxeta hotzak.

17:30-18:00 Zumba.

18:15-18:45 Zumba.

18:00-20:00 Basketa 3x3: LH eta DBHko gaztetxoei bideratuta.

20:00 Sari banaketa.

20:30 Afaria, tabernan.

20:30-00:30 Diskoteka.

ALTSASU Hitzaldia.

Mugikortasunari buruzko hitzaldia David Hoyos EHUko irakaslearekin, Sakana Trenaren Alde eta Subfluviala ez!-en eskutik. ELA euskal sindikatuak eta Manu Robles Arangiz Fundazioak antolatuta.

10:30ean, Iortia kultur gunean.

ALTSASU Saskibaloia.

Denboraldi amaierako festa: ginkana eta 3x3 jolasak. 2015 eta 2019 urte bitartekoei irekia. CBASKek eta Zelandi Guraso Elkarteak antolatuta.

17:00etan, Zelandi kiroldegian.

LAKUNTZA Entzunaldia.

San Saastin musika eskolaren bateria entzunaldia.

18:00etan, Sorginak tabernaren aurrean.

ALTSASU Mahai ingurua.

Merkataritza bizitza da. Herriko merkataritzaren bideoa eta gonbidatu bereziak, TRA ekitaldiaren barruan.

18:30etik 20:00etara, Iortia kultur gunean.

ALTSASU Dantza. Uztartuz Dantzan hazi, kantuz bizi, euskaraz hezi Altsasuko Musika eta Dantzako eskolako euskal dantza ikasle gazteen dantza emanaldia; oinarri tradizional batetik abiatuz, izaera berritzailea duen ikuskizuna, euskara, kantua eta dantza uztartzen duena.

Sarrerak: 1 euro.

19:00etan, Iortia kultur gunean.

LARUNBATA 6 SAKANA Irteera.

Zumaiara bisita, Sakanako Mankomunitateko Anitzartean, Berdintasuna, Euskara eta Kirol zerbitzuek antolatutako Emakumeak Kirolean Lagun programaren ikasturte amaierako egitasmoa.

09:00etan, herrietatik.

ALTSASU Festa.

Carbonilla-Txunkai moto topaketa, Txokogas motorzaleen elkarteak antolatuta hainbat babesleren laguntzarekin.

Txunkai auzoa.

09:30 Izena ematea eta motorzaleei harrera.

10:15 Ibilbidearen hasiera.

Tartean, hamaiketakoa.

13:15 Ibilbidearen amaiera eta NoNamers taldearekin bermut

IRURTZUN Kolorea gara Rafa Etxarri argazkilariaren erakusketa. Ekainaren 11ra arte. Pikuxar tabernan. rock&rolleroa.

15:00 Herri bazkaria.

17:00 Motorrekin jokoak, zozketak eta kontzertuak: Maki & los descarados, Sin Ruta eta DJ. 21:00 Festaren amaiera.

URDIAIN Festa. Urdiaingo herri eskolaren festa, guraso elkarteak antolatuta.

09:30 Bizikletaz Urdiain ezagutu, plazan.

11:30 Aurpegi margoketa; maskarak egiteko tailerra; herri kirolak eta jolas kooperatiboak, eta giltzatakoak egiteko tailerra, plazan.

13:00 LHko 6. mailako ikasleen agur ekitaldia, plazan.

13:30 Aritz Urrutiaren dantza erakustaldia, plazan.

14:00 Herri paella jatea, plazan. Bazkalostean, bingo musikatua.

17:00 Ginkana; fruta burruntziak egiteko tailerra, eta Maddi, Eunate eta Ane Djekin musika pintxada, Aitziber Elkarteko plazan.

UHARTE Arakil Festa.

Uharte Arakilgo herri eskolaren kurtso bukaerako festa.

San Migel guraso elkarteak antolatuta, hainbat babesleren laguntzarekin.

11:15 Puzgarriak eta

haurrendako jolas kooperatiboak.

12:30 Erraldoi eta gaiteroekin kalejira.

14:30 Bazkaria.

16:00 Bingo musikatua eta jolasak, eta puzgarriak.

17:00 Zozketak.

18:00 Bizkotxo onenaren sari banaketa (oharra: 14:30ak baino lehen aurkeztu).

ALTSASU Festa. Iñigo Aritza ikastolaren eguna.

11:30 Jolasak DBH3koen eskutik.

13:00 Sakanako Trikitilariak, Iortia zabalgunean.

14:00 DBH4koen agurra eta omenaldiak.

14:30 Bazkaria; kafean Bingo musikatua, Burunda frontoian.

16:00 Aritza dantzan!

18:00 Dantzaldia, Guraso elkartearen eskutik, Iortia zabalgunean.

IRURTZUN Urteurrena.

Pikuxarren XXII. Urteurrena V. Egoitza berrian.

13:00 Bermut bira Kinbonbo brass bandarekin.

13:30 Brindisa Pikuedabe bereziarekin eta Euskaltzaleon martxarako atxikimendu argazkia.

15:00 Bazkaria.

18:00 Jolasak, Piku plazan.

19:00 DJ Anibal Selecter.

21:00 Festak jarrai dezala.

ALTSASU Kontzertua.

Euskal Herria Kantuz. Ayer y hoy Erkudengo Ama Abesbatzaren kontzertua, Ainhoa Beramendi piano jolearen laguntzarekin. Bi zati: lehen zatian euskal bakarlarien abestiak, Pau Berzaitz, MikelLaboa, Xabier Lete eta Benito Lertxundi; bigarren zatian, belaunaldi desberdinak dantzan jarri dituzte taldeak abesbatzarako moldatuta, ZETAK, Gozategi, Hertzainak, Itoiz edo Ken Zazpi. Sarrerak: 5 euro.

19:30ean, Iortia kultur gunean.

IGANDEA 7 LAKUNTZA eta ARBIZU Ihes gela. Desfase scape room: ludopatia eta teknologien mendekotasunaren prebentziorako planaren barruan antolatutako ekimena.

Taldeka.

10:30etik aurrera, udaletxean.

OLATZAGUTIA Ginkana.

Munduko jolasak ginkana, Akelarre Ludotekak eta Sakanako Mankomunitateak antolatuta.

12:00etan, ludotekaren aurrean.

ALTSASU Manifestazioa.

Erraustegiari ez! Herritarron hitza errespetatu, Sakana Bizirik taldeak deitutako manifestazioa.

18:00etan, Foru plazan.

ASTELEHENA 8 ALTSASU Elkarretaratzea.

Sakanako Pentsiodunen

ZINEMA ALTSASU IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO HANDIA El drama Igandea 7 19:30 Astelehena 8 19:00

pentsio duinen aldeko elkarretaratzea.

12:00etan, Zumalakarregi plazan.

ASTEAZKENA 10 LAKUNTZA Entzunaldia.

San Saastin musika eskolaren akordeoia, trikitixa eta pandero entzunaldia.

18:00etan, musika eskolan.

LAKUNTZA Bertsolaritza.

Bertso trama, Sakanako Bertso Eskolak antolatutako saioa.

18:30ean, liburutegian.

OSTEGUNA 11 LAKUNTZA Kakorratz ikastaroa. LH bosgarren eta bosgarren mailako gaztetxoei bideratuta.

10:00etan, jubilatuen elkartean.

OSTIRALA 12 ALTSASU Sari banaketa.

Maria Markotegi eta Nanoipuin literatur lehiaketen sari banaketa, Sakanako Mankomunitateak antolatuta.

19:00etan, Iortia kultur gunean.

OLATZAGUTIA Agerraldia.

Urbasako frontoiaren konponketaren aldeko agerraldia.

19:00etan, Urbasako frontoian.

GANBAZELAIA

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

IRAGARKI SAILKATUAK LANA/NEGOZIOAK ERRENTAN EMAN Arbizuko jubilatuen elkarteko taberna festetan alokagai: Izen ematea ekainaren 8ra arte. Lehiaketa bidez, 250 euroren truke. Informazio gehiago www. arbizu.eus webgunean.

LAN ESKAINTZA Euskal Herriko hizkuntzen erabileraren kale neurtzaileak behar dira: Soziolinguistika Klusterrak sortutako lanpostuak dira bikoteka egiteko iraila eta urrian zehar, lan baldintza paregabeekin. Informazio gehiago nahi baduzu idatzi nafarroa.hekn@ soziolinguistika.eus emailera edo deitu 674 345 749 telefonora.

OHARRAK Altsasuko Udaleko Kirol eskoletan izena emateko epea zabalik: ekainaren 8ra arte.

Irurtzungo Musika eskolan izen emateko epea zabalik: Informazio gehiago www.irurtzun. eus web orrian.

Irurtzungo igerilekurako sasoiko abonuak salgai: Tarifak eta informazio gehiago udaletxean edo www.irurtzun. eus web orrian.

Josu Zabala Salegi 'Basajaun'-en heriotza argitzeko kamisetak: Ekainaren 6an, Etxarri Aranzko plazan eskaerak egiteko mahaia egonen

da. Egia Ilunpetik Argira ikerketa babesteko ekarpen ekonomikoa kontu korronte honetan egin dezakezu ES04 3035 0116 92 1160027007.

orria bete eta hura kultur etxean utzi edo hara bidali beharko dute kulturetxea@irurtzun.eus e-posta helbidera maiatzaren 25era arte.

Sarek Arrasaten egingo duen agerraldi jendetsura joateko autobusa Sakanatik: Autobusean joan nahi duenak 688 697 219 telefonora deituz izena eman behar du.

Sakanako Mintzakide taldeak martxan: Irurtzunen asteartetan 18:30ean Iratxon eta ostiraletan 9:30ean edo 19:00eatn Pikuxarren, Lakuntzan asteazkenetan 18:30ean jubilatuen elkartean, Arbizun asteartetan 16:00etan eskola zaharrean, Etxarri Aranatzen ostiraletan 18:30ean Xapateron, Altsasun astelehenetan 10:00etan liburutegian eta 16:00etan Gautxorin, ostegunetan 20:00etan Lezean eta ostiraletan 9:30ean Kaixon eta 10:00etan Zubeztia elkartean, Olaztin astelehenetan 17:30ean Ogiberrin eta Ziordin ostiraletan 17:00etan liburutegian. Martxan dauden taldeetan sartu daiteke edo berri bat sortzeko proposamena egin daiteke, kontaktua 600 482 224 edota sakana_mintza@aek.eus posta elektronikoa.

Arbizuko Udako Tailerretan izen ematea zabalik: Arbizuko Udalak antolatutako haurrei zuzendutako tailerretan izena eman daiteke. Informazio gehiago udaletxean, info@arbizu.eus helbidera idatziz edota 948 460 017 telefonora deituz.

Unanuko mediku kontsultategiaren ordutegi berria: Ostegunetan 12:30tik 13:30ra zabalduko da, asteartetan Dorraoko kontsultategira joateko txanda eskatu dezakete unanuarrek.

Dorraoko mediku kontsultategiaren ordutegi berria: Asteartetan 12:30tik 13:30ra zabalduko da, ostegunetan Unanuko kontsultategira joateko txanda eskatu dezakete dorrobarrek.

Irurtzungo festetan etxajua pizteko hautagai proposamenak: Irurtzundarrek pertsona edo taldea proposatu ahal diote kultur kontseiluari. Horretarako, www. irurtzun.eus webgunean dagoen proposamen

Kontsumitzaileei arreta emateko Altsasuko udal bulegoa: Asteartetan, 012 zerbitzuan hitzordua hartuta. Nafarroako Kontsumitzaileen Elkartea, Iratxe.

ESKERTZA

ESKELA

Rufino Unzilla Lakuntza

Rufino Unzilla Lakuntza

Etxarri Aranatzen, 2026ko maiatzaren 26an hil zen

Eskerrak eman nahi dizkizuegu une gogor hauetan gurekin egon zareten guztioi

Beti yonko za gukin

Familia

Etxarriko kintuek

ESKELA

OROIGARRIA

Karmelo Goñi Ijurko

Joseba Jimenez Marin

(1950eko azaroaren 14an jaioa)

Karmelo, eskerrik asko Beti gure biyotzetan yonko za

Zu famelikuek

VI. urteurrena

Zuu bizipoza zuu irrifarra zuu umorie zuu laguntasune ez ttugu sekule ahaztuko Jime ZR

iragarki@guaixe.eus www.iragarkilaburrak.eus

ESKELAK JARTZEKO: 948 56 42 75 Iragarkia jartzeko 948 564 275 iragarki@guaixe.eus www.guaixe.eus/iragarkiak • Astearteko 13:00ak arte jasotako iragarkiak bakarrik iragarriko ditugu.

• Guaixek ez du argitaratzen diren iragarkien ondorioz sor daitezkeen gorabeheren erantzukizunik.

ORDAINTZEKO ATALAK: • EtxebizitzaSaldu/Errentan.

• Lokalak Saldu/Errentan.

• Irakaskuntza ("partikularrak") eman.

• Salmentak, erosketak eta trukeak.

• Iragarkiak Guaixe paperean eta guaixe.eus-en argitaratuko dira.

• Iragarki laburrak: 3 euro aste bakoitzeko (BEZ barne).

• Epea: aste bereko astearteko 13:00ra arte.

edo eskelak@guaixe.eus Eskelen tarifak: 55,90 € / 106,5 € / 143,70€ prezio hauek BEZa barne dute.

Bazkideek % 10eko deskontua dute.

Eskelak jasotzeko azken eguna: Asteazkena goizeko 12:00ak baino lehen.

21

22

KULTURA

Ostirala 2026-06-05 GUAIXE

MUSIKA

"Zerbait egiteko ahotsa daukat " LITERATURA

Kontzertu erraldoia

CHEIKH MBACKE LO IDAZLEA

Haurtzaroa Afrikan, Marokora bidaia eta itsasoa zeharkatzen bizitutakoa jaso du altsasuarrak 'Yakaar. Cartografia de la esperanza' liburuan Txirula da Altsasuko institutuak urtero ikasturtea amaitzen ari denean antolatzen duen kontzertu erraldoiaren instrumenturik nagusiena, baina ez bakarra; izan ere, musika eskoletan instrumenturen bat jotzen dutenek ere parte hartzen dute.

BAZTERRETIK

TRA ekitaldia IRATI PELLEJERO MARIN

Pasa den ostiralean TRA EKITALDIA ikusteko aukera izan nuen. Lehenik eta behin, zorionak eman Joseba Ortigosari eta Naroa Irizarri, beraien ideia eta proiektua hain ondo burutzeagatik, eta, nola ez, Altsasuko merkatariei, beraiek gabe hau ezin izango zelako burutu.

Zergatik TRA? Naroa eta Josebak esan zutenez, TRAdizioa, TRAnsformazioa eta TRAntsizioa adierazi nahi zuten proiektu honekin, etorkizuneko bisioa proiektatuz.

Badakit honen atzean lan asko dagoela, eta benetan oso nabarmena izan zen, ideia kontzeptu gisa zoragarria iruditu zitzaidan eta momentu bikainean datorrela esango nuke. Marketin munduan badirudi dena asmatuta dagoela, baina ez, hemen datoz Altsasuko merkatariak kontrakoa adierazten, eta nire uste apalean erakusleiho itzela sortu zenuten ostiralean.

Ekitaldi honen helburua ez zen bakarrik kontsumoa indartzea, herri batean erostea ez delako hori; ez da soilik erostea, denok badakigu herri bati bizia ematen dionak herritarrak eta eskaintzen dituen zerbitzuak direla.

Gainera, gertutasuneko

komertzioak beste arrazoi sendo asko ditu bertan kontsumitzeko: goxotasuna, ezaguna zara, hau da, ez zara soilik zenbaki bat.

Bestalde, kalean asko entzuten den gai bati buruz hitz egin nahiko nuke: “Ez naiz denda horretara sartzen; ezagutzen naute, eta batere gustatzen ez bazait, ezer erosi gabe ateratzen banaiz, gaizki sentitzen naiz”. Saltzaileek hori ulertzen dute, pertsona guztiok gustu desberdinak ditugu, baita egun ezberdinak ere. Batzuetan ikusten dugun guztia gustuko dugu; aldiz, beste batzuetan ezer. Denoi gertatzen zaigu. Dendariek nahiago dute beraien dendatan sartzea eta zer dagoen begiratzea, maitasun eta dedikazio handia eskaini diotelako beraien eskaintzari, sakandarrei kalitatezko kafea, goxoak, lan materiala, lore konponketa eta arropak eskaintzeko. Eta horrelako ekitaldiarekin, zuen dendatako ateak ireki eta haiek bisitatzera gonbidatu gintuzuen.

Ekitaldian ez en bakarrik desfilea egin. Altsasuko PILOTAJAUKU taldeak pilota partidu batekin erakustaldi txiki bat eskaini zuen, kirolean ere etorkizuna oparoa dagoela erakutsiz. Altsasuko ETORKIZUNA dantza taldeak ere emanaldi bat eskaini zigun zoragarria benetan.

Mila esker eta hurrengo urtean berriz ere bertan ikustea espero dut.

Erkuden Ruiz Barroso ALTSASU Duela hogei bat urte iritsi zen Cheikh Mbacke Lo espainiar estatura. Senegalgo jaioterritik Marokora joan zen, eta Tangerren patera batean Mediterraneoa zeharkatu zuen Andaluziako kostaldera iristeko. Bidaia tragikoa izan zen. Albistegietan aipatzen diren zenbakiei izen abizenak eta memoria eman dizkie altsasuarrak Yakaar.

Cartografia de la esperanza liburuan. Bere istorioa kontatu ez ezik, munduaren inguruan hausnartzeko aukera ematen du liburuak; "zubi lana" egin nahi du.

Zer esan nahi du 'Yakaar' hitzak?

Yakaar itxaropena esan nahi du. Wolof da, nire hizkuntza.

Eta zergatik izenburu hori?

Yakaar bizitzaren alderdi guztietan ikusten delako. Egiten dugun guztia itxaropenarekin egin behar da; zerbait espero dugulako. Liburuan kontatzen den istorioarendako ongi dator.

Zer kontatzen du liburuak? Benetako istorio bat da, autobiografikoa?

Nire benetako istorioa da. Yakaar nire istorioa da. Niri buruz hitz egiten du, nola etorri nintzen eta abar. Flahsback bat da. Hemen nago eta nire betiko lagun Musari gutun bat idazten ari natzaio kontatzeko nola etorri naizen; gutun horretan ere elkartzen naizen emakumeei buruz hitz egiten dut, haurrei buruz... Ahotsa ematen diet ahotsa ez dutenei.

Nire istorioa da, baina liburuan zehar jende askoren istorioak kontatzen dira. Sulayman, Aicha... Badira nahiko pertsonaiaren istorioak. Denak benetakoak.

Fikzioa dago?

Ezer ez; ez dago fikziorik. Lehenengo pertsonan kontatzen dut guztia.

Zenbat pertsonaiaren istorioa daude?

Ni etorri nintzenean pateran etorri nintzen. 31 ginen eta 29 hil ziren. 29 pertsona horiek patera hartu aurretik elkarrekin zerbait bizi izan genuen. Horiek dira agertzen azkenak, kontatu ditudan azken istorioak. Baina nire bizitzan ere zeharkatu diren pertsonak agertzen dira.

Beraz, zure bizitza osoa kontatzen duzu?

Hasieratik. Nire aiton-amonen istorioa ere kontatzen dut, baita nire herriaren historia ere, non dagoen eta abar. Hortik hasi eta espainiar estatura iritsi nintzen arte. Liburuan hiru fase daude: lehenengoa niri buruz hitz egiten dut, nire kultura eta nola bizi nintzen han; bigarrenean Marokora bidaia, eta hirugarrena itsasoa zeharkatu nuenean. Lehenengo zati horretan gurasoekin zeinen zoriontsu nintzen kontatzen dut, herriaren kariñoa; deskripzio bat egiten dut, liburuaren sarrera da. Bertan ere kontatzen dut joateko erabakia eta agurra. Aicharen istorioa tartekatzen da. Aicha mauritaniar-senegaldar bat da eta haurdun gelditu zen. Bertan

emakume bat ezkondu gabe haurdun gelditzea oso gaizki ikusia dago, eta bere bikotekideak ez zuen haurra errekonozitu nahi izan. Gurasoek esan zioten desagertu behar zela. 15 urterekin Gambiara oporretara joan nintzen eta istorio hori ezagutu nuen. Garai horretan Gineatik etortzen zen beste neskato bat ezagutu nuen eta maitemindu ginen. Beraz, maitasun istorio bat agertzen da ere.

Hori lehenengo zatian. Bigarrenean?

"Nire benetako istorioa da, nola etorri nintzen; lagun bati idazten diodan gutuna"

Bigarren zatian hegazkinean nago Marokora joateko. Hegazkinera igotzean migrazioari buruz hitz egiten dut. Zerutik hitz egiten ari naizelako eta jendeari azaltzen saiatzen naiz goian mugarik ez dagoela. Harresirik ikusten ez direla. Zubi lana egiten ari naiz. Nire modura munduan dauden gatazkak elkartzen saiatzen naiz. Detaile askoz gehiago daude, baina laburtzeagatik hori kontatzen da. Orduan, hegazkinetik jaisten naizenean Bakarirekin elkartu nintzen.

Bera ni bezala zegoen, berdina nahi genuen. Tangerrera joan behar ginen eta horretarako tren bat hartu genuen. Bertan Salma Saharakoa eta Aaiun Marokokoa.

Aaiun gitarrarekin joaten zen.

Bidaiaren erdian trena gelditu zen eta musikak elkartu gintuen.

Aaiunen aitona Aljeriakoa zen.

Aljeria Marokorekin gaizki eramaten da, baita Sahara Marokorekin ere. Baina bertan elkarrekin oso elkarrizketa polita sortu zen. Kapitulu hori oso luzea da.

"Ahotsa ematen diet ahotsa ez dutenei; zaurgarriak defendatu nahi ditut"

Fikzioa dirudi, baina egiazkoa da. Niri bizitza da. Hori gertatzen da bigarren zatian. Tangerrera iristen naizenean hirugarren zati hasten da: Itsasorako prestatzen gara. Jende askorekin elkartu ginen eta non geldituko ginen lotan begiratu genuen.

Errealitateak fikzioa gainditzen du.

KULTURA

GUAIXE 2026-06-05 Ostirala

egiten dut; geopolitika guztiari buruz.

Nolakoa izan da idazte prozesua?

Betidanik gustatu izan zait idaztea eta irakurtzea. Pertsona nahiko mugitua naiz. Injustizia askorengatik hasi nintzen prozesu honekin. Gustatzen ez zaizkidan gauzen metaketa baten ondorioz. Ez dut botererik ezer konpontzeko, bakarrik ahotsa daukat, eta zerbait egiteko modu bat da. Idazten hasi nintzenean nire intentzioa zen nire istorioa kontatzea, baina gero dena elkarlotzen zen. Idazten hasi nintzenean lehenengo intentzioa zegoen eta gero erabakia. Erabaki horretan kontatzen dut zergatik Afrika pobrea den, zergatik emigratu dudan eta hortik datorren guztia. Orduan, dena garatzen joan da. Oso barruan izan dut, egiten dudan guztia liburuan pentsatzen egiten dut. Nire buruak ez zuen besterik. Dena zen liburua.

Eta orain kanporatu duzula?

Cheikh Mbacke Lo 'Yakaar. Cartografia de la esperanza' liburuarekin.

Bakari, Omar eta abar elkartu ginen, eta hasiera batean Abderrahimen etxera joan ginen. Ez genuen dirurik, orduan, nire dirua Bakariri eman nion. Berak ez zuen hartu nahi, baina bi alaba zituen eta esan nion beraiengatik egiteko. Ni bizitza bilatzera joan nintzen. Jatetxe bat aurkitu nuen eta zerbitzariak zaborra botatzera itxoin nuen eta orduan zerbait jan nuen. Lo egin nuen eta 4:00etan Bakari etorri zen esatera txalupa bat zegoela. Mohameden etxera joan ginen, mafiosoa. Ez zitzaigun dirua iristen baina nolabait egoera ulertu zuen eta utzi zigun.

Modu klandestinoan hondartzara iritsi ginen eta zodiac bat agertu zen. Jendea etsitu zen beste txalupa mota bat espero zuelako. Baina igo ginen. Igotzen hasi ginen eta 31 pertsona igo ginen, gehienez lau pertsona egon behar zirenean. Igo eta Espainiara. Haiek ez dira igotzen, noski. Lantxa horretan gauza asko gertatu ziren, oso luzea da.

Bakarrik joan zineten? Ez zegoen inor txalupa gidatzen?

Ez. Gu bakarrik geunden, eta oso izututa geunden. Bakarrik 14 kilometro dira. Olatuak zeu-

den eta bidearen erdian motorra hautsi zen. Konpontzen saiatu ginen, eta kostaldea ikusten ari ginen, iristen ari ginela zirudien, baina ez ginen inoiz iristen. Orduan, olatu handi bat etorri zen eta txalupak buelta hartu zuen. Jendea beherantz joaten hasi zen. Momentu horretan oso mehea nintzen eta gaztea eta txaluparen erdian korda bat zegoen eta horri heldu nintzaion. Nik uste horregatik salbatu nintzen, korda horri lotuta iraun nuelako. Itsasbazterrean esnatu nintzen, ez nekien non nengoen.

Ospitalera eraman ninduten.

Bi pertsona iritsi ginen. Bertan esan ziguten non geunden eta gertatu zena. Ospitalera iritsi arte ez nekien oso ongi non geunden. Gero Guardia Zibilak atxilotu gintuen eta hilabete bateko baimena eman ziguten itzulera prestatzeko. Ordutik, klandestinoa izan nintzen.

Hor bukatzen da istorioa?

Hor bukatzen da liburuaren istorioa. Laburpen bat da, 350 orrialde dira. Saiatu naiz kapitulu bakoitza ongi garatzen.

Noiz izan zen?

Duela hogei urte. Nola pasatzen den denbora...

Noiz hasi zinen idazten?

Duela urte bat. Urte batean idatzi dut.

Zergatik?

Uste dudalako beharrezkoa dela.

Beharrezkoa da 29 pertsona horien memoriagatik. Nolabaiteko lasaitasuna eman dit. Bestetik, defendatu nahi ditut defendatu ezin direnak. Zaurgarrienak defendatu nahi ditut: haurrak, afrikarrak... Afrika arpilatuta dago. Mundu guztiari buru hitz

"Beharrezkoa da 29 pertsona horien memoriagatik; lasaitasuna eman dit" "Gehien gustatu zaidana izan da jendeak irakurri ondoren gelditzeko deitu didala"

Bizitza osoan izango dut barruan.

Baina behintzat orain pisu bat gainetik kendu dut, badakidalako zerbait ematen ari naizela.

Badakit badirela gauzak ezin ditudanak konpondu, adibidez, Bakariren bi alabak ez ditut inoiz ezagutuko. Baina ongi sentitzen naiz. Ongi eta beharrezkoa. Ez niregatik, ez nire istorioagatik, baizik eta besteen istorioagatik. Gizadiaren istorioagatik egin dut.

Nola sortu zen publikatzeko aukera?

Idazten ari nintzenean ez nuen publikatzea espero. Niretako egiten nuen. Baina Interneten ikusi nuen bazegoela jendea publikatzen zuena eta Circulo Rojo argitaletxea aurkitu nuen eta idatzi nien. Gutxienez 30 orri bidaltzeko ea gustatzen zitzaien ikusteko esan zidaten, bidali nien, eta oso pozik gelditu ziren.

Nolakoa izan da edizio prozesua?

Idatzi ondoren Alfredo Alvaro Igoa (GUAIXEko erredaktore burua) eta Izaskun Etxeberriarengana joan nintzen eta beraiek asko lagundu ninduten. Azken finean, gaztelania ez da nire ama hizkuntza eta idatzi dut nire buruan itzulpena egiten.

Orduan, asko lagundu ninduten, guztian.

Arrakastatsua izan da, ezta?

Egia esan, bai. Tirada bat etorri zen eta amaitu zen. Arkatz liburudendan aurre salmenta egin daiteke.

23

Eta zer esan dizu jendeak?

Gehien gustatu zaidana izan da jendeak deitu didala. Irakurri ondoren gelditzeko deitu didate.

Hain hunkituta daude nirekin hitz egin nahi dutela horri buruz gehiago jakin nahian. Gustatu zaie eta gehiago jakin nahi dute.

Horrek oso zoriontsu egiten nau, jendeari iritsi zaiolako. Interesatzen zaidana hori da, atzean dagoen mezu hori jendeari iristea.

Eskuinaren eta ultra eskuinaren gorakada dela eta mezu faszista, arrazista, xenofobo eta abar ugaritu direla, liburuak aurre egiten lagun dezake?

Ziur naiz lagun dezakeela. Kapitulu bakoitzean hausnarketa bat dago. Hausnarketa bat egiten dut eta sentsibilizatzen saiatzen naiz. Gai guztiak ukitu ditut: klima aldaketa, mugikorrak...

Dena sartu dut. Dena elkarrekin doalako. Orduan, uste dut irakurtzea merezi duen liburu bat dela. Ez da nik idatzi dudalako, erabilgarria da; beharrezkoa.

Jende horri esango nion irakurtzeko eta mezua handitasunean ikusteko.

Liburua idazteko arrazoietako bat edo beharra sufritu duzun arrazismoa izan da?

Arrazismo asko bizi izan dut, pixka bat denetarik bizi izan dut. Baina liburu honetan zubia izan nahi dut. Ez dut gorrotorik nahi. Dena kontatzen dut; nolakoak diren europarrak eta nola aritzen diren. Ez dut herrialde batean fokalizatzea nahi; orokorrean hitz egiten dut unibertsala izatea nahi dudalako. Orokortzen dut. Gainera, kontesturik gabekoa izatea nahi dut.

Hemendik 30 urtetara irekitzean erabilgarria izatea ere.

Zer izan da zailena?

Batzuetan galtzen nintzela. Koherentzia erortzen zen pixka bat, eta gauzak errepikatzen nituen.

Eta errazena?

Lehenengo zatia. Alde batetik, kontatzeko erraza izan da istorioa ezagutzen dudalako, baina aldi berean emozionalki zaila izan da oso hunkigarria izan delako. Idaztean batzuetan gauza sentsibleak ukitu ditut. Baina saiatu naiz ere irakurleak arnas har dezan, eta batzuetan lagunarekin izaten dudan elkarrizketa modukoa izatea.

Literatur genero aldetik, saiakera bat da?

Ikasketa bat dela esango nuke.

Aurkezpena egingo duzu, ezta?

Bai. Presatzen ari gara.

2026-06-05 Ostirala oso politak dira, oso koloretsuak.

Loreekin proba asko egin izan ditut, gustatzen zait. Behin surfiniak jarri nituen, berehala landare zorria sartu zitzaien eta erabaki nuen: inoiz gehiago.

Baina beste landare batzuk probatu izan ditut, eta oso ongi.

4

Loreak urtetik urtera gorde eta mantentzen dituzu?

Huntza, ez badu izotzik egiten, mantendu egiten da. Negua apala bada, ez da galtzen. Marroitzen dira, eta balkoia itsusia egoten da; nik uste dut jendeak horregatik kentzen dituela. Urteren batean utzi izan ditut, baina ez beti. Aurten izotza handia egin zuen egun batean, -10º C, eta dena galdu zen.

Arantza Amiano Gurrutxaga, Arbizuko Kale Nagusiko bere etxeko balkoian.

11 GALDERA

"Loreek alaitasuna ematen diote etxe bati.

Balkoia hutsik ikustea pena litzateke" ARANTXA AMIANO GURRUTXAGA LORE ZALEA

Arbizura ezkonduta etorri zenean hasi zen loreak jartzen. Bitaminak, beste sekreturik ez dagoela uste du, eta esku ona izaten denborarekin ikasten dela Maider Betelu Ganboa ARBIZU

1

Zenbat urte etxeko balkoian loreak jartzen?

Altzokoa naiz, ezkonduta etorri nintzen Arbizura. Amak loreak jartzen zituen, baina etortzean harritu nintzen; hemen askoz ere gehiago zaintzen ziren loreak.

Besteak bezala, ni ere jartzen hasi nintzen. 35 urte dira jada.

2

Aurretik bazenekien?

3

Zein lore jarri dituzu?

Ez, galdetu nuen. Esan zidaten lorontzi bakoitzean zenbat lore jarri behar nituen, ureztatu beharra nuela eta astean behin bitamina bota behar niela.

Urte askoz huntzak ("hiedra" delakoak) jarri nituen, baina duela hiru urte bestelako loree-

BAZKIDETU

kin nahasten hasi nintzen. Aurten, huntza frantsesita gorriak jarri ditut, eta surfinia antzeko batzuek, lore txikiagoa dutena.

Ez dakit zein izen duten, baina finagoak dira, eta kolore askotakoak: horia, arrosa, morea, lila... Oso bereziak dira, hirugarren urtez jarri ditut. Frantsesitak bezala, hauek ere balkoian zintzilikatzen dira, eta

5

Loreak zein maiztasunarekin ureztatu behar dira?

6

Bitaminak aipatu dituzu.

7

Beste sekreturen bat al duzu?

Loreei hitz egiten diezu?

Eguraldiaren arabera, baina egun hauetako beroekin, egunero. Beti iluntzean ureztatu behar dira, eguzkia ez dagoenean, ur hotzaren eta lur beroaren kontrastearengatik zaina usteldu egiten delako. Bestalde, ur gehiegi botatzea ez da ona, zainak usteldu egiten direlako.

Astean behin botatzen diet bitamina likidoa, urarekin nahasita. Asko egiten die loreei, nabaritzen da.

Ez ba! Herri erdian balkoira atera eta hitz egiten ez naiz hasiko (kar-kar). Loreak landatzeko garaian pixka bat okertuta jartzen ditut, ondoren loreak balkoitik beherantz zintzilikatzeko forma emateko. Loreei balkoiko barra artetik ateratzen eta beheranzko forma hartzen lagundu behar zaie.

8

Arbizun etxeetako loreen txapelketa egin izan da urte askotan. Noizbait saritu zaituzte?

Ez, Arbizun lorez apaindutako balkoi eta leiho polit askoak daude. Azken urteetan ez dute txapelketa egiten.

9

Zeinek lore politagoak, pikea duzue Arbizun? Etxe honetakoek zer egingo dieten horren politak izateko... halako susmoak?

Ez ba! Gainera, nik uste dut ez dagoela sekreturik. Sekretua bitamina da, loreek behar dute.

Eta kokapena. Loreekin esku ona izaten ikasten da. Gurea toki ona, eguzkiak goizean jotzen du, baina arratsaldean ez. Arratsaldean eguzkiak jotzen badu, loreak erre egiten dira. Alde hau oso ona da.

10

Loreak izatea lan handia da?

11

Baina, hala ere, loreak jartzea merezi al du?

Bai, lana eta gastua da.

Gure balkoian 50 landare inguru egongo dira. Atera kontuak.

Eta landareei lurra gehitu behar zaio, nik urtero aldatzen dudalako, bitaminak eta lana. Oporretara edo kanpora zoazenean norbaiti esan behar diozu ureztatzeko, bestela, akabo loreak.

Bai, niri loreak jartzea gustatzen zait. Pena emango lidake balkoia hutsik ikustea. Loreek alaitasuna ematen diote etxe bati, kolorea. Entzuten ari naiz jende oso nagusia dagoen etxeetan geroz eta lore gutxiago jartzen dituztela, lana baduelako. Nire alaba loreak jartzera animatzen dut, eta jartzen ditu. Aldaxkak prestatzen dizkiot eta batzuetan bueltan ekartzen ditu, berak dioen bezala "UCI-an sartzeko" (kar-kar). Baina saiatzen da, eta hori garrantzitsua da, gazteek loreak jartzen jarraitzea.

Izena ...................................................................................................................................................

Izan giltzarri!

Abizenak ..........................................................................................................................................

Hilabetean euro baten truke

Herria .................................................................................................................................................

(Errenta aitorpeneko itzulketa kontuan izanda)

Telefono zenbakia......................................................................................................................

NA/IFZ ..............................................................................................................................................

Helbidea ...........................................................................................................................................

Emaila ................................................................................................................................................

SAKANAKO

GIDA

Bankuko kontu korronte zenbakia: ES

__ ____ ____ __ __________

948 564 275 618 882 675 admin@guaixe.eus www.guaixe.eus