994_GUAIXE

SAKANAKO ASTEKARIA GUAIXE.EUS / TOKIKOM.EUS

2026-05-29 Ostirala 994. ZENBAKIA / 2. AROA

Saharako familiarekin Oporrak Bakean programarekin udan etortzen den Omarrek Lakuntza eta Sahara lotu ditu / 2-4

FUTBOLA

Etxarri Aranatz preferentera igo da, eta jubenila lehen mailara / 18-19

HIZKUNTZA

Euskaraz idatzitako hiru grabatu agertu dira Altsasuko eliz etxean. XVII. mendekoak dira / 12-13 HERRI LANAK

Irañetako Udalak egoera txarrean zegoen Urruntzura erreka gaineko zubia zaharberritu du / 7

AURREKONTUAK

Olatzagutiko Udalak, Kale Txikia berritzeaz aparte, udaletxean eta frontoian lanak eginen ditu / 9 PILOTA

Irurtzungo Pilota Txapelketako final handiak erabakiko dira gaur. Igoa-Arbizu, faboritoak / 16-17

SINADURAK

ANE BAÑASCO EGURZA / 4 ASUN BERASTEGI GARTZIANDIA / 10

ALTSASUKO LIBURUTEGI PUBLIKOA / 22

LITERATURA

Nerea Balda eta Castillo Suarez idazle sakandarrek Bi ahotsetan zikloan parte hartuko dute / 23

2

EZKAATZA

SAHARAKO ERREFUXIATU KANPAMENTUETAN

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

rik. Ezagutzen duzu bertako egoera eta, gainera, bertako jendearekin zaude. Azalpenak ematen dizkizute. Zuzenean bizi duzun zerbait da. Gainera, hango jendearen harrera izugarria da. Daukaten guztia eskaintzen eta ematen dizute". Hala ere, joan aurretik abisua jaso zuten: "pentsatu errefuxiatu eremua dela, han daramatela 50 urte 'utzita'. Egunero ez dira bizi zuek egongo zaretenean bezala". Horregatik aurreikuspen handirik ez zituzten egin. "Baina egoerak ematen dizun zartakoa, benetan, gehiegizkoa da. Nahiz eta jakin zuk ez duzula benetako errealitatea ikusten".

Basamortua Errefuxiatu eremua Aljeria mendebaldean dagoen Tinduf hiriaren kanpoko aldean dago. Hainbat basamortu mota daudela ikasi zuten lakuntzarrek. "Tinduf hamadan dago, harea eta harria. Ez dago inongo baliabiderik. Saharako basamortuak badia izena du, eta haiendako hura paradisua da. Han gameluendako jana, tartean oasiak... bestelako desertua da haiena".

Bost kanpamendu edo wilaya

"Emakumeen ardura hasieran antolaketa eta etxeak eraikitzea izan zen. Auzolana, zerotik hasita"

Sahararrak eta lakuntzarrak garaipenaren ikurra egiten. UTZITAKOA

Duintasun oasia ELKARTASUNA

Jone, Mikel eta Andoni Peña Lakuntza, Jasone Auzmendi Peña eta familiako beste sei kide Tindufeko sahararren errefuxiatu eremuan egon ziren Aste Santuan

Alfredo Alvaro Igoa LAKUNTZA Saharako mutiko batek, Omar, laugarren urtez uda Andoniren etxean pasako du, Uharte Arakilen. Anas elkartearen Oporrak Bakean programaren bidez etorriko da atzera ere. Omar etorriko den azken aldia izanen da, programa lau urterako baita.

"Bere familia eta hango egoera ezagutzeko, bisita bat zor geniola pentsatzen genuen", esan du Andonik. Azkenean familiako hamar kidek bidaiatu zuten Tindufera estreinakoz.

Anasek antolatutako bidaia batean joan ziren. Jakinik hegazkinean, maletan, 23 kilo era-

man zitzaketela eta 10 eskuko poltsan, familiak erabaki zuen maletetan sahararrendako laguntza eramatea. Horretarako, Uharte Arakil, Lakuntza eta Etxarri Aranazko eskoletan eta Lakuntzako farmazian material bilketak egin zituzten. Negurako umeendako arropa, eskola materiala eta botikak eskatu zituzten. 300 bat kilo jaso zituzten eta, azkenean, guztia iritsi zen Tindufera.

Zortzi eguneko egonaldia egin zuten, apirilaren 2tik 11ra, eta "esperientzia itzela" izan zela adierazi dute. "Bidaiak ez dauka turismoarekin batere zerikusi-

"Jasotzen duten laguntzaz bizi dira.

Izugarrizko arriskua da, laguntza murrizten ari dira" Sahararen auzia "mututzeko interes izugarri handia" dagoela ziurtatu dute

SAHARAKO ERREFUXIATU KANPAMENTUETAN EZKAATZA

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

daude. "Bakoitzak Saharako eskualde edo hiri baten izena du". Omarren etxean egin zuten egonaldia, Aaiun wilayan.

"Aaiun, berez, Saharako hiriburua da". Wilaya bakoitza dairetan, "auzo antzekoetan", antolatzen da. Lakuntzarrak Dorako dairan egon ziren. Kanpamenduen egitura emakumezkoek sortu zuten, gizonezkoei gerrara joatea zegokielako. "Emakumezkoen ardura hasieran etxeak eraikitzea eta antolatzea izan zen. Auzolan moduko bat izan zen, zerotik hasita".

Tindufen bizi diren sahararrek "zerbait dute, duela 50 urte baino askoz gehiago, baina, hala ere, oso gutxi da". Bidaian duela 30 urte Tindufen egondako jendearekin bat egin zuten lakuntzarrek.

"Orain hara joateko asfaltatutako errepide bat dago. Orduan haimak (kanpadendak) besterik ez zeuden.

Gaur egun adreiluzko egiturak daude, elektrizitatea dago. Baina jasotzen duten laguntzaz bizi dira.

Hori izugarrizko arriskua da. Eta hori ari da gertatzen: laguntza murrizten ari dira, eta egun batetik bestera batere gabe geldi daitezke".

Jasotzen duten laguntza guztia Mendebaldeko Sahararen nazio askapenerako mugimenduak, Polisarioak, banatzen du. Pertsona bakoitzak jaki kopuru bat jasotzen du. Ura Tinduf hegoaldean dagoen Rabuniko putzutik ateratzen dute. "Kamioien bidez banatzen dute plastikozko biltegietara eta hodi bidez etxe guztietara iristen da. Europako gobernuz kanpoko erakunde batzuen dirulaguntzaren bidez egiten dute urarena. Baina apirilaren bukaeran moztu edo murriztekoak ziren. Aparte, kamioiendako gurpilak behar ziren.

Gu joan aurretik gurpilak bidaltzeko kanpaina egon zen. Eta ura etortzen denean heldu da.

Uraren kontuarekin larri zebiltzan".

Haurrak eskolara joaten dira.

"Eskolan irakasleen lana boluntarioa da, ia ez dute kobratzen".

Omarren arrebak unibertsitatean ikasten ari direla azaldu dute.

Sentitu zuten "emakumezkoek askatasun puntu bat dutela eta erlijioa ez dela oso itxia. 40 urtetik gorako emakumezkoek unibertsitate ikasketak dituzte".

Laguntza ematen dieten Aljerian, Venezuelan eta Kuban ikasi izan dute askok medikuntza. "Komeni zaie jendea ateratzea eta prestatzea".

Anas elkarteak antolatutako bidaian Saharara joandako guztiak. UTZITAKOA

Sahararen banderaren azpian. UTZITAKOA

Egonaldia Bidaiaren helburua umearen familiarekin harremana izatea da. "Omar hasieran hunkitu egin zen. Gure umeak, bere lagunak, ere joan zirenez, baloi batekin, nahiko". Ongi ikusi zuten. "Egonaldi etxekoia izan zen. Haiekin luze egon ginen, polita izan zen. Aitarekin edo amonarekin hitz egitean xarma sortzen zen. Gainera, izebak eta mundu guztia etorri zen. Batzuetan 30 pertsona geunden etxean". Sahararrendako teak abegikortasun eta laguntasuna adierazten du, eta haren bueltan elkartzen ziren. "Edozein etorrita, tearen errituala egiten zuten". Komunikatzeko gaztelania erabiltzen zuten, "han irakasten baitute". Lakuntzarrek egonaldian "erosotasun gehiegi eta guzti" izan zuten.

Baina Omarren familiarekin egoteaz aparte, lakuntzarrek errefuxiatu eremuan sahararrak

Jasotako botikak kontsultategi batean utzi zituzten. UTZITAKOA

Oporrak Bakean Saharako errefuxiatu eremuko haurrak Nafarroan udan bi hilabetez egoteko antolatutako programa da. Anas elkartea da arduraduna. "Programak merezi du. Haurrei mesede egiten die.

Tindufen udan 50 gradu inguru daude. Berotik ihes egiteagatik bakarrik, merezi du. Baina haurren egonaldia baliatzen da osasun azterketak egiteko, han ez baita hain erraza. Eta izan ditzaketen elikadura gabeziak saihesten saiatzeko". Nabarmendu dutenez, Sahararen egoeraren berri emateko beste modu bat da ere programa.

Egonaldiaren ondoren lakuntzarrek argi dute Saharako haurrek horrelako programen beharra dutela. "Omar pozik etortzen da, eta pozik bueltatzen da". Egonaldien balantzea eginda, esan dutenez, "berarendako, guretako eta gure haurrendako mesedegarria izan da, esperientzia oso ona". Azaldu dutenez, programak 1979tik dago martxan, baina gero eta familia gutxiago dago prest halako harrerak egiteko. Esperientzia bi aldeendako ona dela azpimarratu dute. Anasekin harremanetan jarri nahi dutenek anasnavarra@ hotmail.com e-posta helbidera idatzi edo 626 502 495 telefono zenbakira hots egin dezakete.

Omar bezala Oporrak bakean programarekin hona etorri izan ziren heldu askorekin ere topo egin zuten. Denek egonaldiak "politak" izan zirela dute gogoan.

3

garatzen ari diren proiektuak bertatik bertara ezagutzeko aukera izan zuten. Sahararrak beraiek izan ziren haien berri eman zietenak. Hala, desgaitasuna duten haurrendako gizon batek antolatutako eskola bisitatu zuten. Azaldu zienez, "desgaitasuna duten pertsonek izugarrizko estigma dute, eta horri aurre egiteko muntatu zuen eskola". Bestetik, Polisarioren Nafarroako ordezkari Mohamed Gailaniren etxean bazkaldu zuten. "Sahararen berri zabaltzeko eskatu zigun. Hori da beraiendako garrantzitsuena, hemengo gobernuek han gertatzen ari dena isiltzen baitute". Eskolak ere bisitatu zituzten.

Wilaya batetik bestera mugitzeko lakuntzarrak hartu zituen familiak aldiro Protokoloan baimena eskatu behar zuen, "ezin ginen libreki mugitu eta 18:00etarako Aaiunera itzuli behar genuen". Smara, Bojador, Auserd eta Rabunin egon ziren.

Sahararrak beraien herria askatzeko borrokan mende erdi baino gehiago daramate. Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa aldarrikatu zela 50 urte bete ziren otsailaren 27an.

Ramadama zenez, ospakizunak Aste Santura atzeratu zituzten.

"Guk ez genekien ezer". Bi ekitaldi ofizialetan egon ziren: militarren desfile bat eta kirol eta gizarte arloko eragileen desfilea.

Hala ere, Doran bertan ikusitakoa gehiago gustatu zitzaien.

"Familiak eraman gintuen eta zerbait gertuagokoa egin zen.

Emakumezkoak eta haurrak ziren gehienbat. Dantzak, kontzertuak, haurrak abesten, Italiako anarkistak... Denak lurrean eserita geunden, denak banderekin, emakumezkoak hango 'irrintzi' modukoak egiten, tea pasatzen..."

Urteurrenaren berri Espainiako hedabideetan izan zuen oihartzun eskasa salatu dute. Sahararen auzia "mututzeko interes izugarri handia" dagoela ziurtatu dute. Horregatik, eskatu zieten sahararrek haietaz hizketatzeko.

Gerra Marokok eraso egin zuen Guergueraten, eta, ondorioz, sahararrek gerra egoera deklaratu zuten, Marokok hautsi egin zuelako 30 urte luze iraun zuen bake akordioa. Agiri hori Fronte Polisarioak eta Marokok 1991n sinatu zuten. Gaur egun Sahara eta Maroko gerran daude. hurrengo orrialdean segitzen du »

4

EZKAATZA SAHARAKO ERREFUXIATU KANPAMENTUETAN

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

Elkartasun lasterketa Zabalarte mendi taldeak Lakuntza-Aralar mendi lasterketa elkartasun ekimen bihurtuko du.

Lortuko den dirua Anasendako izanen da, Sahararen Lagunen Nafarroako Elkartearendako.

Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoaren 50. urteurreneko ekitaldi ofizial baterako bidean. UTZITAKOA

Maiatzak 30, larunbata 19:00-21:00 Ali Saidah saharar musikariaren kontzertua, plazan.

Bitartean, elkartasun dortsalak borondatearen truke salgai egonen dira, eta elkartasun lasterketan parte hartzeko aukera ematen dute. Haiek apaintzeko aukera izanen da.

Maiatzak 21, igandea 09:45-10:15 Elkartasun lasterketa, plazan.

Elkartasun dortsalak borondatearen truke salgai egonen dira, eta elkartasun lasterketan parte hartzeko aukera ematen dute.

Lasterketa plazari buelta bat ematean datza.

Anasen haiman saharar erara tea nola egin erakutsiko dute.

Eskolako zuzendaritza eta Daura dairako protokolo arduradunarekin. UTZITAKOA

Majo etxean. UTZITAKOA

« aurreko orrialdetik heldu da

Eibarkoak, Italiakoak, Frantziakoak… Herrialde guztietakoak".

Lakuntzarrek gerra girotik ez zuten ezer ikusi, "baina giroan sumatzen da". Ondorioak ikusi zituzten: mutilazioak zituzten gizon helduak, besoak edo hankak falta zituztenak, maki daudenak. "Familia guztiek daukate gerran hildakoren bat. Omarren kasuan, bat baino gehiago".

Bestetik, gaur egun Marokok militarki okupatuta duen lurraldean bizi izandako sahararrak oraindik ere bizirik daude.

"Wilaya batean ez ginen egon, Dakhla. Aparte dago. Saharatik ihesi joaten zen jendea napalm eta fosforo txuriarekin bonbardatu zuen Marokok. Zera psikologikoa dute. Gainera, Tinduf hiri militarra da eta aireportu militarra du. Pertsona haiek ezin zuten jasan hegazkinen zaratarik eta, horregatik, aparte eraman zituzten, lasaiago bizi zitezen".

Marokok militarki okupatutako lurralde eta Saharako lurralde liberatuak 2.700 km-ko harresi batek banatzen ditu, minaz beteta dagoena. "Zazpi milioi daudela esan ziguten. Orain droneei-eta aurre egin behar izaten diete". Azaldu dutenez, Sahara askean jendea bizi da.

Sahararrek eta marokoarrek duten gerra ekipamendua ez du zerikusirik. "Azkenean, jarrera kontu bat da. Horregatik guda pila irabazten dituzte. Marokoko soldaduek ez dute frontean egon nahi. Haiendako lan bat da, besteendako bizitza". Mezu hori Erresistentziaren Museora egindako bisitan jaso zuten. "1976tik 1981era Marokori hartutako armamentu militarra ikusgai dute, tankeak eta abar. Material hori egin duten herrialdeen izena irakurtzen hasten zara eta 50 urte hauetan lagundu diotenak dira: Markinan egindako kanoiak,

Minurso Mendebaldeko Saharako Erreferendumerako Nazio Batuen Misioa da Minurso. Nazio Batuen Erakundearen bake misioa da, 1991n sortua. Bere helburu nagusia saharar herriarendako autodeterminazio erreferenduma antolatzea eta gainbegiratzea eta Marokoren eta Fronte Polisarioaren arteko su-etena zaintzea zen.

"Izugarrizko meritua dute sahararrek. Pasa duten guztia pasa ondoren, duten jarrera izatea...

Saharar pazientzia deitzen dena.

50 urte pasa dira eta beraien sorterrira bueltatzeko itxaroten eta itxaroten ari dira". Sahararrek duten "duintasuna" nabarmendu dute. "50 urte han utzita, inork kasurik egin gabe, eta, hala ere, berean jarraitzen dute. Autodeterminazioa lortuko dutela sinis-

Marokok okupatutakoa eta Sahara liberatuak 2.700 km-ko harresi batek banatzen ditu "Saharar pazientzia.

50 urte pasa dira eta haien sorterrira bueltatzeko itxaroten ari dira" "Egonkortzea sorterrira bueltatzeari uko egitea bezala ikusten dute"

ten dute. Izugarrizko meritua dute". Hala ere, helduen eta gazteen artean aldea sumatu dute.

Gaineratu dutenez, "50 urtetan zerbait egonkortzeko beta eman die, baina errefuxiatu eremuetan ez dute erabat egonkortu nahi.

Batzuek ez dute adreiluzko eraikuntzarik jaso nahi, sorterrira bueltatzeko esperantza dutelako.

Egonkortzea sorterrira bueltatzeari uko egitea bezala ikusten dute. Horregatik, ez dago oso ondo zainduta lekua". Gatazkari buruzko hainbat ideia politikorekin topo egin zuten lakuntzarrek, batzuek ezkor, itxaropentsu besteak. "Baina, orohar, harrotasun puntu bat dute. Eta izugarrizko pazientzia".

Lakuntzarrek esan dutenez, "Espainiarekin erabateko desengainua dute. Gobernuak Marokoren autonomia proposamena onartzeari haiek 'bigarren traizioa' hots egiten diote. Eta diplomazia bidea... Horregatik bueltatu ziren gerrara, Donald Trumpek Sahara marokoarra dela onartu ondoren, denak bere atzetik joan zirelako". Hala ere, "sahararrek politikarien eta herritarren artean bereizten dute.

Hemendik izugarrizko laguntza jasotzen dute eta oso eskertuta daude".

Okupatutako Saharak makina bat baliabide ditu. "Marokok kostaldea, arrantza, kudeatzen du. Ez dakit datu zehatza, baina jaten dugun olagarroaren eta txibien %85 inguru hangoak dira. Bucraako meategietatik fosfatoak ateratzen dituzte. Ez dakit zer den garrantzitsuagoa arlo ekonomiko hori edo Marokok migrazio hesiez egiten duen kudeaketa. Azken horiek zabaltzeko mehatxua egiten du tarteka. Bi gauza horiekin ari da Maroko".

Tindufetik bueltan "maitasun sentimenduarekin batera benetako ezintasuna" sentitzen dute.

Baita amorrua ere. "Etorri eta egunerokoan hasten zara, hura amets bat izan zela dirudi. Eta pentsatzen jarrita: haiek han jarraitzen dute. Haiei buruz hitz egiteko, besterik ez ziguten eskatu. Barrura sartzen zaizu".

Horregatik, material bilketan emandako laguntza eskertzeko, Saharatik bueltan Auzmendik hiru eskoletan Sahararen berri emateko aurkezpenak egin zituen.

Lagunei eta galdetu dioten guztiei eman die Sahararen berri, "Palestinaren berri badute, baina Sahararen berri ez".

IRITZIA

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

5

OBJEKTIBOTIK

ASTEKOA

Kafala sistema ANE BAÑASCO EGURZA

Israelek Libano bonbardatzen duela badakigu. Baina, zarata horren erdian, nor gogoratzen da etxeko langileez? Nork pentsatzen du garai "normaletan" ere abusura kondenatzen dituen sistema batean harrapatuta dauden milaka emakume migratzaileengan?

Libanoko Kafala sistema esklabotza eredu bat da migratzaileentzat, gehienak Etiopiatik, Filipinetatik edo Sri Lankatik etorriak. Enplegatzaile edo agentziek eskainitako lan-baldintza paregabeen bila datoz, baina Libanon etxeko lana ez dago lan-legedian, eta, beraz, lege-babesetik kanpo geratzen dira. Horrek esan nahi du oinarrizko eskubiderik gabe uzten dituztela: etxean giltzapetuak, lanaldi amaigabeak (18 ordukoak), atxikitako soldatak, pasaporteen konfiskazioa eta, kasu gehiegitan, indarkeria fisikoa, psikologikoa eta sexuala.

Gerra aurretik, 250.000 langile baino gehiago bizi ziren sistema horren pean. Giza eskubideen aldeko erakundeek dokumentatu dutenez, emakume migratzaile bat hiltzen da astero Libanon, "suizidio" gisa katalogatuta, abusu-egoeren ondoren; askotan hilketan estaliz, zigorrik gabe noski.

Kamerek Libanon Orain, bonbardaketekin, haien zaurgarritasuna eroritako eraikinak biderkatzen da: erakusten dituzten enplegatzaileek alde egiten dute eta abandonatzen bitartean, bizitza dituzte, dokumentaziorik ikusezinak daude, gabe, babesik gabe eta ihes gizatasuna kentzen egiteko aukerarik gabe.

Gerrak ez ditu injustizia dien sistema batean guztiak sortzen, baina larriagotu egiten ditu. harrapatuta Kamerek eroritako eraikinak erakusten dituzten bitartean, bizitza ikusezinak daude, gizatasuna kentzen dien sistema batean harrapatuta. Libanori buruz hitz egitea gaur ere haiei buruz hitz egitea izan beharko litzateke.

Enara edo elaia Esaera zaharrak dio: bakarrik dabil enara, ez da etorri udara. Ez da kasua. Beste esaerak dio: Enarak goizean txio txioka, eguraldi ona. Kalda ederra, gehiegizko beroa, maiatza izateko. Hara eta hona dabiltza elaiak, jatekoa hartu eta txitoak elikatzen. Haietakoren bat kafitik eroriz gero, toki altu batean utzi eta ez eman jan-edanik, gu aldegitean gurasoak arduratuko dira horretaz.

EGUNEAN BEHIN

ZUZENKETA

Aurreko zenbakian miru gorriaren berri izan zenuten.

Egilea ez zen Asun Berastegi Gartziandia, baizik eta Xabier Lopez Saez de Asteasurena.

Barka sortutako nahasmena.

Erredakzioaren ordutegiak Edukiak jasotzeko epeak hauek izanen dira: • Gutunak: Asteartea 10:00ak arte.

• Agenda: Asteartea 13:00ak arte.

• Zorion agurrak: Asteartea 13:00ak arte.

• Iragarki laburrak: Asteartea 13:00ak arte.

• Hil oharrak: Asteartea 13:00ak arte.

• Eskelak: Asteazkena 12:00ak arte.

GUTUNAK: Karaktereak, gehienez: 1.900 (hutsuneak barne). GUAIXEk eskubidea du gutuna laburtzeko. Gutunak ezin izango dira kapituluka bidali.

Gutunak asteartea 10:00ak baino lehen bidali beharko dira erredakziora.

Gutunarekin batera bidali beharrekoak: egilearen izena eta abizena, NA zenbakia, herria eta harremanetarako telefonoa.

Gutuna helarazteko bideak: Foru plaza, 23 - 1., 31800 Altsasu / gutunak@guaixe.eus

Irratia: Eneida Carreño Mundiñano irratia@guaixe.eus 948 567 074

komunikazio taldea Koordinatzailea: Goizeder Anton Iturralde fundazioa@guaixe.eus Erredakzio burua: Alfredo Alvaro Igoa erredakzioa@guaixe.eus Erredakzioa: Maider Betelu Ganboa kirolak@guaixe.eus eta Erkuden Ruiz Barroso kultura@guaixe.eus

Publizitatea: Eneida Carreño Mundiñano publi@guaixe.eus 661 523 245 Itziar Gastearena Colmenero publizitatea@guaixe.eus 619 821 436 Maketatzailea: Iune Trecet Obeso maketazioa@guaixe.eus GK diseinu zerbitzua: Laura Olmos Aristorena gk@gkomunikazioa.eus Administrazioa: Gema Lakuntza Lopez admin@guaixe.eus

Zuzentzailea: Maite Iparragirre Astitz ARGITARATZAILEA: Guaixe Fundazioa. Foru plaza 23-1.

31800 Altsasu 948 564 275 Lege gordailua: NA-633/1995 Tirada: 3.200 Inprimategia: Zeroa Multimedia GUAIXEk ez du bere gain hartzen aldizkari honetako orrialdeetan kolaboratzaileek adierazitako iritzien erantzukizunik.

LAGUNTZAILEAK

6

SAKANERRIA

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

kasleak eta ikasleak. Giro ederrean bazkaldu ondoren, bingo musikatuan aritu ziren. Noizbait iritsi zitzaien galak atzera ere luzitzeko gogoa. Hurrengo hitzordua Haritza tabernan izan zuten, nahikoa dantza egiteko aukera izan zuten Boletus Rumberus disko jartzaileek jarritako musikarekin.

Matrikulazioa

AEKren ospakizunean parte hartu zutenetako batzuk. UTZITAKOA

Galaz jantzita ospatu dute ikasturte akabera eta euskaltegiaren urteurrena AEKko irakasle eta ikasleak ospakizun eguna izan zuten larunbatean Alfredo Alvaro Igoa ALTSASU Ikasturte akabera iristearekin batera, kurtsoa despeditzeko bazkari-afariak antolatzen dira.

Sakanako AEKk, normalean, txangoak antolatzen ditu. Baina, aldian behin, galazko jantziak soinean jantzi eta ospakizuna antolatzen dute. Azkena duela bizpahiru urte egin zuten eta, atzera ere, larunbatean, errepikatu zuten. Ikasturte akaberarekin batera, Itsasi euskaltegiaren 30. urteurrena ospatu nahi

izan zuten. Euskara irakasteko ikastegia mustu zenean ere galaz jantzi ziren.

Ospakizunari dagokionez, euskaltegian jarri zuten hitzordua, eguerdian. Klaseak aldagela eta makilatze gela bihurtu ziren egun batez. Denak dotore jantzi ondoren, hamabitakoaz gozatzeko aukera izan zuten. Jantzi eta makilatzeei azken ukituak eman ondoren, galaz jantzitako koadrila kalera atera zen. Batzuen eta besteen ezohiko janzkerek

jendearen arreta piztu zuten.

Beste batzuek musikak erakarri zituen, gurdi batean baflea baitzeramaten. Harekin ibili ziren poteoan.

Mahaira eseri aurretik, galaz jantzitako bazkaltiarrak alfonbra gorritik pasa ziren euren galazko jantziak luzitzen. Hori gutxi ez eta argazkilariendako geldialdia egin zuten horretarako propio prestatutako photocallean. Arkangoako mahaien bueltan 40 bat eseri ziren, ira-

AEKk heldu den ikasturterako matrikula zabaldu du, bai ikasten jarraitu edo euskara ikasten hasi nahi dutenendako. Aurrematrikula epea garagarrilaren 30era arte dago zabalik. Orain izena ematen duenak onurak izanen ditu: ikasturte honetako matrikula prezioa ordainduko du; matrikula ordainketa malguago egiteko aukera, epe bat gehituta, eta, azkenik, taldeak osatzerakoan lehentasuna izanen du orain matrikulatzen denak.

Eskaintza hori aurrez aurreko ikastaroetarako balio du, baita heldu den ikasturtean zehar Foruko barnetegira joan nahi dutenendako ere. Eskaintzari buruzko argibideak aek.eus webgunean edo euskaltegia bertan jaso daitezke.

Horretaz aparte, uda euskara ikasteko baliatu nahi duenarendako ere AEKk badu eskaintza. Hainbat euskaltegitan ikastaro trinkoak daude. Horretaz aparte, ohiko barnetegia, barnetegi ibiltaria bizikletan eta online ikastaroak eskaintzen ditu AEKk.

Kronologia laburra Euskaltegia • 1986 Euskaltegia jartzeko, AEKk San Joan kaleko 25. zenbakian etxea erosi zuen.

• 1991-10 AEK San Joan kaleko egoitza utzi (hura berritzeko asmoa zuen) eta Gure Etxea eraikinean kokatu zen.

• 1996-02-16 Euskaltegia mustu zen.

Gartzia Ximenez kaleko 46. zenbakiko lehen solairuan zegoen.

• 2015-09-18 Euskaltegiaren handitzea eta eraberritzea mustu zuten.

• 2026-05-23 Itsasi euskaltegiaren 30. urteurrena ospatu zuten.

Barnetegiak Itsasi euskaltegiaz aparte, AEKk Sakanan barnetegiak izan zituen garai batean.

• 1985 Lakuntzan.

• 1986-87 Etxarri Aranatzen. Hasieran Gasteizko AEKren ardurapean, ondoren Sakanarenean.

Ikaskideak betiko

UTZITAKOA

Bere garaian Altsasu Bigarren Hezkutzako Institutuan ikasketak egindako 21 sakandar bat egin zuten larunbatean. Irurtzun, Lakuntza, Arbizu, Etxarri Aranatz, Urdiain eta Altsasukoak izan ziren hitzordura agertu zirenak. Altsasun bat egin zuten. Eguerdian

elkartu ziren eta ikasle garaiko kontuak biziberritzeaz aparte, elkarren martxaren berri izateko ere baliatu zuten topaketa. Bazkari ederraz gozatu zuten. Jai giroan ospatu zuten aurten 50 urte bete dituztela batzuk, eta beteko dituztela besteak.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

IRURTZUN

7

HERRI LANAK

TRINITATE FESTAK

Irañetako errota ondoko harrizko zubia eraberritu du udalak Herrian anfibioak ugaltzeko bi putzu egin dituzte

ARTXIBOA

OSTIRALA 29 17:45 XXXIV. Irurtzungo Pilota Txapelketako finalak. Bi Aizpe frontoian.

19:00 Bakarrizketa. Kultur etxean.

20:30 Iluntze akustikoa. Larrazpi gazte elkarteak antolatuta, Larrazpin.

LARUNBATA 30 09:30 XI Erlojupeko igoera Ergako Trinitatera, Aska plazatik.

Guan taldeak antolatuta.

14:30 Herri bazkaria, Atakondoa ikastetxeko patioan.

17:30 Mutil Gazteak txarangarekin kalejira, patiotik.

18:30 Erraldoien eta buruhandien konpartsa, plazatik.

20:00-21:30 Trikitrauki fanfarrearekin dantza

plazara, plazan (euriarekin, Barazkigunen).

23:00 Teknogaua: KoldoLC, Breaking the night eta Bromez, Larrazpin. Larrazpi gazte elkarteak antolatuta 00:00 On festa musika, plazan (euriarekin, Barazkigunen).

IGANDEA 31 10:00 Erromeria ErgakoTrinitatera.

10:00-11:30 Hamaiketakoa, Trinitatean.

17:00-19:00 Jolas tradizionalak adin guztiendako, plazan (euriarekin, Barazkigunen).

18:00 Gure Pilota Pala Elkartearen pilota partidak, plazako frontoian (euriarekin, Bi Aizpe frontoian).

BAKAIKU ETA ITURMENDI

SANTA MARINA LARUNBATA 30

12:30-14:30 Ardo banaketa eta trikitilariak, Santa Marinako plazan.

20:00-02:00 DJ Kokonut.

IGANDEA 31 12:00 Meza.

ARTXIBOA

Alfredo Alvaro Igoa IRAÑETA Aralar mendian sortzen den Urruntzurako erreka busti gabe pasatzeko aukera ematen du Irañetako errotaren ondoan, iparraldean, dago zubiak. Haren gainetik pasatzen den ibiltariak Txapelazpi eta Urruntzaldapeta dermioetara daramaten bideak hartzeko aukera izanen du. Harrizko zubi txikia da, aspaldian hondatuta zegoena. Zubia ongi ez zegoela ikusita, eta egoerak okerrera egin aurretik, Irañetako Udalak hura konpontzea erabaki zuen. "Harri edo plantxa handienak errekan zeuden. Handik atera eta, atzera ere, zubian jarri ditugu", azaldu du Iñaki Aranoa Zia alkateak. Harriak zementuz hartu dituzte, bai aldeetako estribuak, baita zubi gaineko babes hormatxoa ere.

Gainera, zubiaren bi aldeetara dauden bi horma horien gaina zementuz errematatu du. Lanek 3.000 euro inguruko aurrekontua izan dute.

Zaharberritutako zubia. UTZITAKOA

Igel jauzkaria Anfibio espezieak behar bezala gara daitezen, Nafarroako Gobernuak Sakanako hainbat herritan urmael edo putzu txikiak egin izan ditu. Betiere, basoan.

Horiek interes handiko habitatetan egiten ditu, zeinetan landare eta animalia espezie ugari dauden. Putzu horiek eginez, anfibioei, zehazki baso igel jauzkariari (Rana dalmatina) ekosistema egokiak eskaini nahi zaizkio.

Ingurumenaren kudeaketarako Nafarroako Gobernuaren enpresa publikoa da Orekan.

Eta berak aginduta halako bi putzu egin ditu Irañetan berriki. "Aurretik bazeuden, baina lurrez eta bestelako materialez bete ziren eta putzuak galdu ziren. Berriro hustu dituzte eta inguruan babes hesia jarri dute", azaldu du Irañetako alkate Iñaki Aranoa Ziak. Jakinarazi duenez, putzuetako bat Urruntzurako bidean egin dute, bestea, berriz, mendian.

Mehatxatutako anfibioa da baso igel jauzkaria. Toki hezeetan bizi da, askak edo basoan

Anfibioendako putzua prestatuarekin batera hesia jarri dute inguruan. UTZITAKOA

dauden putzu txikietan, hariztietan edo haiengandik gertu.

Basoaren sakonean dauden espazio ireki, ongi argiztatuetan, eta ur asko dutenak ditu gogoko.

Elorri, zuhandor edo hurritzak dauden tokien ondoan bizi da.

Halako toki gutxi daude, eta elkarrengandik urrutik, eta igel mota horren "isolamendua" saihesteko eta bere ugalketa errazteko putzuak eraikitzen ari da foru administrazioa udalen laguntzaz.

8

SAKANERRIA

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

HEZKUNTZA

Corazonisten bi ingurumen proiektu jasangarri estatuko txapelketan finalistak Energia berriztagarriei eta biodibertsitateari buruzkoak izan dira finalistak ALTSASU Ingurune hurbilean ingurumen inpaktu positiboa duten ekintza proposamenak jasotzeko deialdia egin zuten PortAventura World Eskola Lehiaketako antolatzaileek. Lehiaketak bost sail zituen eta, guztira, 220 proposamen baino gehiago jaso zituzten. Haien artean Sagrado Corazon ikastetxeko ikasleenak, lehiaketako sail bakoitzera proposamen bana aurkeztu zuena. Lehen Hezkuntzako 5. mailatik Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako 2. mailara bitarteko ikasleen lanak ziren. Epaimahaiak proposamenak baloratu ondoren, Sagrado Corazon ikastetxeko bi ekimen finalista izan dira. "Jasangarritasunaren eta ingurumenaren zaintzaren alorreko eskola ideia eta ekimen onenak saritzen dituen hezkuntza-lehiaketa prestigiotsuan, ikasleen talentuak, kontzientzia ekologikoak eta talde lanak garrantzia handiko aitortza lortu dute", adierazi du ikastetxeko proiektu ordezkari Josune Perezek.

Energia berriztagarrien sailean Chispitas taldeak aurkeztutako Irribarreak pizten leloa zuen proiektua izan da finalista. Taldea. Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailako ikasleek osatu zuten.

Planetan aztarna uzten duten energia tradizionalen ordez iturri garbikoak erabiltzea proposatu zuen taldeak. Perezek azaldu duenez, "beraien proposamenaren ideia da berezko energia garbia sortzeko gai diren ikasgelak egitea, ikasleen ongizatea eta ikaskuntza erraztuko duen ingurune eroso bat sortzeko".

Biodibertsitate saileko lan onenen artean nabarmendu da Las Biodivas taldearen lana.

Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako 1. eta 2. mailako ikasleek osatu zuten taldea. Haien proposamenak "bainu energetikoak edo baso-bainuak" izeneko kontzeptuan oinarritu zuten, eta eskola etapa guztietara egokitu zuten. "Proiektua naturan bost zentzumenekin murgiltzeko gonbidapena da; sakon arnastuz lasaitasuna eta poza esnatzeko, eta gertuko ingurumenean na-

Maider Sayas, Mikel Zelaia eta Eider Mazkiaran errezeta liburuxkekin. UTZITAKOA HEZKUNTZA

Altsasu Institutuak errezeta liburuxka egin du Ekokoras boluntario taldeko kideak. UTZITAKOA

turagunean deskonexio osasuntsua sustatzeko", azaldu du ikastetxeko ordezkariak.

Ekokoras Lehiaketak honako sailak zituen: energia garbiak, ekosistemen babesa, zero hondakinak, klima aldaketa eta itsas hondakinak.

Sagrado Corazon ikastetxeko bost taldeek aurkeztutako ekimenek ikus-entzunezko azalpen proposamen bana zuten. Perezek esan duenez, "bost taldeek maila tekniko eta sortzaile oso altua erakutsi zuten". Horregatik, "ikastetxetik publikoki eskertu eta baloratu nahi izan dute ikasle guztiek aste hauetan erakutsitako inplikazio, ahalegin eta ilusio handia".

Perezek azaldu duenez, "ideia horien guztien atzean eskola orduak ez ezik, ikastetxe osoak konpartitzen duen ingurumen bokazio sakona dago. Parte hartzaileak Ekokoras taldeko kide dira. Talde hori ingurumen boluntariotza egiten du eta ikastetxeko edozein ikaslek har dezake parte nahi izanez gero, adin-mugarik gabe, Lehen Hezkuntzako ikasleetatik hasi eta DBHko 4. mailaraino". Taldea

"Jasangarritasun eta ingurumen zaintzako eskola ideia eta ekimenak saritzen ditu"

"adin mugarik gabeko motor berdea" gisa definitu dute.

Aurretik ere, Sagrado Corazon ikastetxeak ingurumen arloko sariak jaso izan ditu. Esate baterako, Ecoembes Jasangarritasunaren aldeko 50 ekimenak saria, Atresmediaren Hezten duten ekimenak saria edo Felix Rodriguez de la Fuente fundazioaren enArbolar saria. "Beraz, ikasleek ingurumen-gaietan lortutako arrakasta ez da kasualitatea", nabarmendu du Perezek.

Hala ere, PortAventura World lehiaketan lortutako aitortza ikastetxearendako une berezian iritsi da, aurten mende bateko ibilbidea ospatzen ari baita.

Ikastetxeko ordezkariak azaldu duenez, "mende horretan zehar Sagrado Corazon ikastetxeak Altsasurekin batera eboluzionatu du, hezkuntza-proiektu hurbil eta integratzailea sendotuz". Aipatutako aitortzek "agerian uzten du mende bat betetzea, batez ere, Sakanako ikasgeletatik etorkizuna eraikitzen jarraitzeko aukera bat dela".

Ikastetxea zabaldu zela ehun urte bete direla ospatzeko urtean zehar jarduerak eginen dituztela jakinarazi dute zentroko ordezkariek. Aurrenekoa inauterien ingurukoa izan zen, otsailaren 13an. Sagrado Corazon ikastetxeko guraso elkarteak garagarrilaren 6rako antolatutako ikasturte akaberako festan oihartzuna izanen du mendeurrenak.

Altsasuko Institutuak errezeta liburuxka egitean, ibarreko beste ikastetxe batzuen laguntza izan du A.A.I. SAKANA Institutuak Sakanako eta munduko errezeten liburuxka argitaratu berri du. Elkartasun Eskolak proiektuaren barruan sortu dute. Uxua Azpiroz Armendariz ikasketa buruak azaldu duenez, "proiektu horretan betidanik saiatu gara lokala eta globala lotzen. Guk hemen dugun jokabideak munduko beste tokietan eragin handia duela ere irakasten saiatzen gara".

Azpirozek azaldu duenez, "errezeta liburuxka aurreko ikasturtean sortutako proiektua da.

DBHko 4. mailako ikasleek Mirua kooperatibaren eskutik elikadura segurtasunari buruzko prestakuntza jaso zuten. Aldi berean, ikasle horiek beste ikasle batzuk trebatu zituzten". Azken horiek errezetak sortu behar zituzten, ohikoak edo asmatutakoak. "Baina baldintza zen produktu jasangarriak, bertakoak eta sasoikoak izatea". Sakanako baratzeetako produktuez aparte hainbat herrialdetako osagaiak dituen Arroza altxa mundua izeneko errezeta, ikastetxeko sukaldean sortu zuten ikasleek.

Errezeta horren jatorria zein den azaltzen duen bideoa ere egin zuten. Liburuxkan dauden errezetako batzuk dira: Unanuko basurdez betetako piperrak; zzapi, Sakanako pizza, oinarria ibarreko patata duena... "Guztiak ez ditugu prestatu, baina batzuk bai, eta oso goxoak dira", azaldu du Azpirozek. Gaineratu duenez, "hasieratik bukaerara, prozesu

guztian ikasleak izan dira protagonistak".

Eta horretan ari zirela Sakanako beste ikastetxeak proiektuan parte hartzera gonbidatu zituzten. Uharte Arakil, Lakuntza, Arbizu, Iturmendi, Urdiain eta Olatzagutiko eskolak, Sagrado Corazon ikastetxea eta Andra Mari ikastolakoak animatu ziren.

"Nahiko berandu proposatu genien, eta guztiek parte hartu ez izana ulertzekoa da. Hala ere, Sakanako ikastetxeen artean saretxo bat lortu dugulako oso pozik gaude, eta elkarrekin zerbait sortu dugulako. Oso eskertuta gaude, ahalegin handia izan delako". Ez du baztertu etorkizunean ere elkarlanean aritzea.

Liburuxka argitaratzeko dirulaguntza jaso du ikastetxeak.

Ibarreko ikasleen errezetak jasotzen dituzten liburuxkak Sakanako liburutegietan kontsulta daitezke. Gainera, ekimenean parte hartu duten ikastetxeek ale pare bana jaso dute.

Azpirozek esan duenez, "asmoa da etorkizunean bertako produktuekin, ekoizleekin eta ikastetxeekin elkarlanean jarraitzea da". Sakanan ikasi, bizi eta lan.

"Sakana egin", laburtu du.

"Errezeta guztiak ez ditugu hemen prestatu, baina batzuk bai, eta oso goxoak dira"

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

9

Kale Txikian eta udal eraikinetan lanak egiteko txanda iritsi da Sareak eta zorua berrituko dituzte udalak eta Sakanako Mankomunitateak Kale Txikian. Udalak lanak baliatuko ditu kalea Arronga plazaraino luzatzeko.

Udaletxean eta frontoian ere lanak eginen ditu Alfredo Alvaro Igoa OLATZAGUTIA Olatzagutiko Udalak aurten 2.467.040 euro izanen ditu, aurreko urtean baino 175.040 euro gehiago. Joseba Vizuete Askargorta alkateak azaldu duenez, "dirulaguntza gehiago jaso ditugulako hazi dira udalaren diru kontuak". Aurrekontuko 193.000 euro udalaren kirol azpiegituren kudeatzeaz arduratzen den Erburua Olazti SM enpresarendako dira. Olatzagutiko Udal musika eskolak, berriz, 52.000 euroko aurrekontua izanen ditu aurten.

Udalak aurten 434.920 euroko balioa duten inbertsioak aurreikusi ditu. Inbertsio nagusia Kale Txikian eginen du udalak Sakanako Mankomunitateko Ur Zerbitzuarekin batera. Ibarreko erakundea urarekin zerikusia duten sareak berritzeaz arduratuko da eta gainontzeko sareak eta zorua udalak berrituko ditu.

Lanek, guztira, 215.656,65 euroko aurrekontua du, eta dirulaguntza 175.444,33 eurokoa izanen da. Izan ere, lan horiek finantzatzeko, udalak Lurralde Kohesiorako Departamentuaren Tokiko Inbertsioen Planeko dirulaguntza lortu du.

Vizuetek aurreratu duenez, Kale Txikian lanak eginen direla baliatuz, kale hori eta Arronga plaza bat egiteko lanak eginen dituzte. Horretarako lursail bat kale bihurtuko dute. Kalea eta plaza lotu eginen dira "besteak beste, larrialdi zerbitzuek, esate baterako, suhiltzaileak edo anbulantziak, batetik bestera azkar pasa ahal izateko aukera izanen dute", azaldu du alkateak.

Lanak irailean hastea nahi du udalak.

Olatzagutiko Udalak sei kontratazio egin ditu. Haietako bost igerilekuan ariko dira lanean: hiru atezain-garbitzaile eta bi sorosle. Herri lanetan laguntzeko beste pertsona bat ere kontratatu du.

Energia eraginkortasuna

batetik, LED argiak jarriko dituzte argiteria publikoak. Zehazki, elizako auzoan, Memoria parkearen inguruan eta Sarasate eta San Migel plazetan.

Bestetik, Olatzagutiko Udalak instalazio fotovoltaikoa jarriko du eskolako teilatuan. Han sortutako argindarra udal eraikinetan kontsumitu nahi luke udalak.

Eskolan jartzekoak diren eguzki plakak hasiera batean Erburua kiroldegiko teilatuan jarri nahi zituen udalak. Itajuarak zituelako kiroldegiko teilatua konpondu zuten joan zen urtean.

Lan horiengatik udalak 140.493,10 euro ordaindu zituen. Eta, badaezpada, kiroldegiko teilatuan itajura berriak ez sortzeko, eguzki plakak tokiz aldatzea erabaki du.

Arlo horri dagokionez, bi lan eginen ditu aurten udalak. Alde

Udal eraikinak

"Txikia eta Arronga lotuta larrialdi zerbitzuak batetik bestera azkarrago ibiliko dira"

Halako bi eraikinetan lanak egitea aurreikusi du udalak.

Alde batetik, "udaletxeko teilatua eta haren isolamendua berrituko ditugu, itajurak daudelako". Lanak aste honetan hasi dira. Obrak 36.000 euro inguruko balioa du. Bestetik, frontoiak egiteko beste 20.000 euro bide-

Kale Txikiaren ikuspegia. ARTXIBOA

ratuko ditu udalak. Han ere itajurak kentzeko lanak eginen dira. "Gainera, goiko palkuko aulkiak aldatu eta hara igotzeko eskailerak berrituko ditugu.

Gainera, udalak igerilekuan punpa eta filtroak berritu ditu.

Bestetik, haurrendako bi jolas parkeetako zorua berritzeko lanak aurreikusita daude. Memoria parkekoan dagoeneko lanak egin dituzte. Kamiogaina jubilatu elkartearen ondokoa falta da orain. Bakoitzera 12.000 euro bideratu dira. Bestalde, azken parke horri estalpea jartzeko lanak atzeratu eginen ditu udalak.

Baso lanetarako 100.000 euro inguru aurreikusita daude. Auntzetxerako bidearen zati batean hormigoia jartzen ari dira. Obra maiatzaren 13an hasi zen eta garagarrilaren 30era arte iraunen du. Beraz, epe horretan ezin izanen da ibilgailuekin handik pasa.

Arkeologoak bueltan Aranzadi zientzia elkarteak Koskobilo II koban zazpigarren indusketa kanpaina eginen du aurtengo garilean eta agorrilean.

Horretarako Olatzagutiko Uda-

lak 30.000 euro inguru bideratu ditu. Bestetik, kobaren gainean harrobia izandako espazio bat dago. Harrobia leheneratzea eta parke bat egin nahi du udalak. Parke horretarako udalak duen egitasmoa honakoa da: garai batean paraje hauetan bizi ziren animalien berri emanen duen parke egitea. Vizuetek azaldu duenez, Nafarroako Gobernuarekin guztia behar bezala lotzeko hizketan ari dira oraindik.

Azkenik, Olatzagutiko Udalak etxebizitza hutsen gaineko zerga arautzen duen ordenantza fiskala onartu zuen 2025ean.

Araudi horren bidez hutsik dauden etxebizitzak alokatzeko edo saltzeko merkatura ateratzeko bulkada bat izan nahi du zerga hori, alkateak azaldu duenez. Etxebizitzaren kontribuzio zergaren arabera ordaintzen da zerga hori. Joan zen urtean %0,5ekoa zen, aurten %1ekoa eta heldu den urtean %1,5ekoa izanen da. Nafarroako Gobernuaren hutsik daude etxebizitzen erregistroaren arabera bi etxe huts zeuden Olatzagutian 2025ean, aurten hiru etxebizitza dira.

10

SAKANERRIA

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

KOLABORAZIOA

Pagoa, mirestutako zuhaitza ASUN BERASTEGI GARTZIANDIA

Sakana inguratzen duten mendietan pagadia da gehien zabaldua dagoen basoa.

650-675 metroko altitudetik gora pagadia da nagusi. Bere hosto berrien kolore berde distiratsu horrekin agertzen da garai honetan Satrustegitik Urbasaraino barga osoan, Urbasa eta Andian goialdean eta Aralarren.

Iberiar penintsulako pagoa (Fagus sylvatica) Europa osoan aurki daiteke: iparraldetik Noruega eta Suediaraino iristen da; hegoaldetik Italia, Sizilia eta Greziaraino; eta ekialdetik Ukraina, Krimea eta Turkiaraino (Europako aldea). Iberiar penintsulan batez ere iparraldean aurkitzen da, Galiziatik Pirinioetako ekialderaino.

Baldintza ekologikoak: oinak lehor eta burua heze: Pagoa bizi den tokietan prezipitazioa altua izan behar da, iberiar penintsulan 900 mm baino gehiago izan ohi diren tokietan aurkitzen delarik. Hala ere, lainoa ere garrantzitsua izan daiteke, hein batean euri gutxi izatea konpentsatu dezakeelako.

Aldiz, ez da ongi hazten ur

gehiegi izan ohi duten lurretan, leku istilduetatik kanpo behar dituelarik bere sustraiak.

Tenperaturaren aldetik, uda eta neguaren arteko tenperaturaren aldea oso handia ez den lekuetan hazten da normalean pagoa.

Hotzarekiko nahiko erresistentzia handia du geldialdi begetatiboan dagoenean (neguan) baina izotzaldi berantiarrak kalte handia sortu ahal diote (hosto eta lore berrietan).

Biologiari buruzko datu batzuk: Pagoaren loreak hostoekin batera agertzen dira. Bai lore maskulinoak bai femeninoak zuhaitz berean garatuko dira (zuhaitz monoikoa da), udaberrian, eta polinizazioa haizearen bidez gertatzen da.

Fruituak (pagatxak) iraila eta urria artean aurkituko dira erabat garatuta ea azpimarra daiteke balio energetiko handikoak direla. Pagatxen barreiaketan garrantzi handia izango dute, adibidez, eskinosoak eta beste basoko animali batzuk.

Azpimarratzeko da pagoaren kasuan fruituen

ASUN BERASTEGI GARTZIANDIA

uzta oso aldakorra izaten dela, 4-8 urtez behin emanen duelarik uzta handia. Pagatxa udaberrian ernamuinduko da eta udazkeneko uzta handia izan bada eta baldintza ekologikoak egokiak izan badira, landare txiki asko sortuko dira. Landare berriaren bi lehenengo hostotxoak (kotiledoiak) oso desberdinak dira eta hosto normalak hazten doazen heinean desagertu eginen dira.

Ustiaketa eta egitura: Izan duen ustiaketa edo erabilera motaren arabera

DUELA 25

Areto futbola Olatzagutian Sutegi areto futboleko taldeak antolatuta, atzera ere, areto futbol txapelketa jokatzen ari ziren Olatzagutian. Guztira Olatzagutiko eta Sakanako hogei taldek eman zuten izena. Txapelketaren hasierako fasean talde guztiak elkarren kontra jokatu zuten eta sailkapenean puntu gehien lortu zituzten taldeak final zortzirenak jokatzeko sailkatu ziren. Neurketak maiatzean hasi ziren eta finala Santa Ana festetako aurreneko egunean jokatuko zen.

oso egitura desberdina izaten dute pagoek eta pagadiek.

Basogintzako ohizko kudeaketa-irizpideak erabiltzen badira, pagoak, jaiotzen direnetik, dentsitate altuan hazten dira. Handitzen doazen heinean, zuhaitzen arteko berezko konpetentzia dela eta edo basoak argitzeko lanak egiten direlako, dentsitatea jaitsiko da baina beti ere hein batean mantenduko da. Kudeaketa honen ondorioz zuhaitz luze eta zuzenak eta adar gutxikoak sortuko dira eta horrelakoak dira Aralar eta Urbasa-Andiako pagadi asko.

Txarak edo tantaiak esaten zaie.

Aldiz, pagoak leku irekietan hazten badira erabat desberdinak dira, adaburu zabala agertuko dutelarik.

Adaburu zabal horren azpian belarra jaio daiteke eta bazkarako leku aproposak sortuko dira. Mendietako goialdeetan, pago mota honetako adibide ikusgarriak aurki daitezke.

Hirugarren egitura mota txaradi esaten zaiona da.

Hondo edo oinarritik mozten ziren zuhaitzak, oinarri horretatik hainbat adar berri sortzen ziren eta horiek enbor bihurtzen ziren. Txaradiaren kudeaketa oso ohikoa izan zen ikatza ekoizten zen basoetan eta leku askotan ikusten da oraindik ere Sakanako pagadietan.

Izenaz eta izanaz:

Euskera batuan pago izena aukeratu bada ere, Sakanan, adibidez, fago izena erabiltzen da, eta badira beste aukera batzuk ere, adibidez, bago Baztanen, edo pao Amezketan.

Pagoaren izenarekin badago korapilo bat askatu gabea.

Nola izan daiteke hain zabaldua dagoen zuhaitza, hain erabilia izan dena eta hain ezaguna dena, ez edukitzea euskarazko berezko izena? Hain zuzen, pago izena fagus latinezko izenetik dator (eta hau phēgós grezierazko izenetik). Dauden hipotesien artean, izanen zen bere garaian euskarazko izenik (bat edo gehiago), baina erromatarren eraginez eta erromanizazioak aurrera egin zuen heinen euskaldunek latinezko izena barneratu eginen zuten eta gainerako izenak galdu eginen ziren.

Hortxe hausnarketarako haria.

Gehiago jakiteko: Euskaltzaindia.

Euskaltzaindiaren Herri Hizkeren Atlasa. www. euskaltzaindia.eus.

Begiratuta: 2026-05-24.

Flores, M. 2003. Basogintza Sakanan. Nafarroako Gobernua. Hezkuntza Departamentua. Iruña. 120 orr.

Olano Irurtia, M. 2003.

Pagoaren izenaz eta izanaz, palinologiaren argitan. Fontes Linguae Vasconum 92: 115-128.

12

SAKANERRIA

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

Euskaraz idatzitako hiru grabatu agertu dira elizako paretan Hiru idatziak XVII. mendean idatzitakoak dira.

Orduan ez zegoen eliz etxerik eta kaletik irakur zitezkeen. Mezu moralak zabaltzeko garaiko "slogan" modukoak lirateke Alfredo Alvaro Igoa ALTSASU Apaiz etxeko lanek euskaraz idatzitako hiru testu utzi dituzte agerian. Lehenengo solairuan daude testu horiek eta dozena bat metroko luzera hartzen dute gutxi gorabehera. Ezkerretan dagoen testua gela batean dago.

Erdiko testua gela horren eta eskaileraren artean dago. Testu hori zizelkatutako gurutze baten azpian dago. Azkeneko testua, eskuinekoa, lehen solairuko eskailera buruan dago kasik.

Ekaitz Santazilia Salvador lakuntzarra Hizkuntzalaritzako doktorea da, Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakaslea eta euskaltzain urgazlea. Grabatuak bertatik bertara ikusteko Altsasuko elizan izan zen asteartean. Santaziliak azaldu duenez, "Testamentu Zaharretik eta Berritik hartutako eta moldatutako pasarteak dira halakoak. Ez dira testu literalak.

Eta nahiko ohikoak izan ziren Kontrarreformaz geroztik: bereziki XVII. mendearen bukaeran". Altsasukoak garai horretakoak direla uste du Santaziliak.

Gaineratu duenez, "eliza eta etxe garrantzitsu askoren fatxadetan ageri dira halakoak: Aragoin, Bizkaian, Araban, Gipuzkoan, Errioxan, Nafarroan... Kontrarreformaren estrategia bat izan zen, moral kristaua zabaltzeko". Santaziliak argitu duenez, "bereziki ohikoak dira 'En la casa del que jura no faltará desventura' edo 'la maldición de la madre abra-

sa y destruye de raíz hijos y casa', baina baita Altsasun duguna ere". Hala ere, agertu diren hiru grabatuen berezitasuna nabarmendu du: "nik dakidala, euskaraz dauden bakarrak dira. Gainerakoak beti gaztelaniaz aurkitu izan ditut, are Urretxu bezalako leku arras euskaldunetan. Eta susmatzen hasia naiz Burundan bazela euskara idatziz erabiltzeko giro berezi bat XVII-XVIII. mende horretan, beste adibide bakanak ere badirelako, beste inon ikusi ez ditudanak".

Altsasuko parrokiaren liburuetan ikertu beharko da jakiteko zeinek agindu zuen testu horiek elizako fatxadan, lurretik bospasei metrora, zizelkatzea.

Santaziliak aipatu duenez, halakoak egitea garaiko "goi klasekoen artean moda bat " izan zen. "Etxean halakoak jartzeak kristau moralaren defendatzaile irudia ematen zion jabeari.

Eta elizan idatzita, zer esanik ez. Kristautasunaren agerpen publikoak modan jarri ziren garai barrokoan, eta hau ere halako zerbait da". Testua idatzi bai, baina hura irakur zezakeenik izan zitekeela dio Santaziliak:

"Testamentu Zaharretik eta Berritik hartutako eta moldatutako pasarteak dira"

Ezkerrekoa Testu gela batean dago. Baina ezkerrean hitzak falta ditu, harria gastatuta dago. Deuteronomio 6. kapitulua, 6. bertseta dio oin oharrak.

NOLACOA HIEL ETA ALAVA PROTECTOREC ANCO DIRALA

Erdikoa Testu zati bat gelan dago eta bestea eskaileraren azpian. Egilearen izena ez da ikusten, 23. kapitulua, 12. bertseta dio oin oharrak.

ESPIRITU SANTUAREN SENTENCIA IURAMENTU EGVILEAGAN ETA VERE ECHEAN EZTA PLAGA FALTADUCO

Eskuinekoa Eskaileren azpian dago, lehen solairuko eskailera buruan. Timoteoren 8. bertseta dela dio oin oharrak.

GENTILA BAINO GAIZTOAGODA, VCACEN DV FEDEA, GVRASO ONDO NAI EZ TEVENAC CRIATV VERE UMEA.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

"Altsasu pasabidea da eta izan da, eta beti egon da elite alfabetatu bat. Kontrarreformaz geroztik, eliteak herri xehea hezteko ardura zuelako ideia asko indartu zen, eta heztea hori zen: moral kristauaren oinarriak hedatzea. Halako mezuak elite alfabetatuek irakur zitzaketen, baina arazorik gabe azaldu irakurtzen ez zekienari: oso mezu efektistak ziren". Santaziliak datuak jaso eta ikerketa abiarazi zuen.

Estrofak Jose Luis Erdozia Mauleon Euskal Filologian doktorea eta euskaltzain urgazle etxarriarra da.

Berak ez du aukera izan grabatuak bertatik bertara ikusteko, argazki bidez baizik, eta "boteprontoan" eman du iritzia. Ezkerreko grabatuan dagoen HIEL hitz bakarrari erreparatu dio.

Euskaraz behazuna, "bekatuarekin eta sufrimenduarekin lotzen dena Biblian, ondoren datozenen gaia izan daitekeena", azaldu du Erdoziak. Gaineratu duenez, "badirudi idazkunen segida HIEL gaiarekin hasten dela, herri kanta itxura duena ondoren, bost lerrokoa jarraian eta lauko handia amaieran".

Azken horren, eskuineko grabatuaren inguruan, Erdoziak uste du egilea hamar eta zazpi silabatako lerroak egiten ahalegindu zela. Erdikoaren neurria desberdina dela azaldu du Erdoziak. Lehenengo lerroa 11 silabatakoa eta gainerakoak zortzi eta seikoak. Ezkerrean kontserbatzen den grabatuan Erdoziak bost, bost, lau eta bost silabako lerroak neurtu ditu.

Ezkerrekoan eta eskuinekoan lerro pareetan dago errima, erdikoan, berriz, hirugarren eta bosgarren lerrotan.

Hizkuntza Erabilitako euskarari erreparatuta, Santaziliak, lehenik, oharra egin du: "ezin dugu tranparik egin, ezin dugu testua gaur egungo Burundako hizkerarekin lotu, ordukoarekin baizik. Izan ere, Burundako euskara azken mendeetan aldatu egin da". Erdoziak eskuineko grabatua Altsasuko XX. mendeko euskara ekarri du: Jentila baindo gaiztuoo da bee umia ondo azi nai ez dauen guasua, fedia ukatzen dua (dio).

Baita euskara batura ere: Jentila baino gaiztoagoa da bere umea ondo kriatu (hezi) nahi

ez duen gurasoa, fedea ukatzen du (dio).

Santaziliak azpimarratu duenez, "grabatuak orduko Burundako euskaraz dakigun apurrarekin, ez du ezer bertakoa ez dela pentsatzera garamatzanik.

Hori bai, maila jasoko testua da, eta idatzia, beraz, baliteke ahozkoan eta ohiko jardunean egiten ez ziren ezaugarriak izatea. Hori ere espero izatekoa da: euskara oso bizirik zegoen garaian, erregistro desberdinak egotea, eta zeinek bere ezaugarri bereizgarriak izatea". Santaziliak aipatu du orduko Altsasu inguruko testu zaharrak aztertu beharko liratekeela, "Arabakoak batik bat". Idatziak XVII. mendekoak direla jakiteak, Erdoziari bere Altsasuko euskara liburua (2006, Altsasuko Udala eta Sakanako Mankomunitatea) ekarri dio burura. Haren azken atalean Altsasuko bikarioa eta Burundako alkatearen arteko auzia 1648. urtean euskarazko dokumentua aztertu zuen. Orduko testua eta oraingo grabatuak ikusi ondoren, Erdoziak dionez, "egia esan, ez dira oso antzekoak grafiari dagokion heinean behintzat".

Ezaugarriak Bi hizkuntzalariek grabatuak idazteko garaian erabilitako euskararen ezaugarriei buruzko balorazio azkarra egin dute GUAIXEk eskatuta. Eskuineko grabatuan zentratu dira. Santaziliak "gauza interesgarriak" ikusi ditu. "Izen ondoko erlatibozko perpaus bat dugu: 'guraso ondo nahi ez duenak kriatu bere umea'. Horiek galduak daude gaur egun. Orain 'bere umea ondo kriatu nahi ez duen gurasoa' esango genuke, baina testu zaharretan, maila jasoan batik-bat, franko ageri dira eta egitura hori emankorra izan da iraganean, Euskal Herri osoan".

Santaziliaren iritziz, "adizkia ere, 'ez deuena', interesgarria da. Forma zaharragoa da "deu" "du" baino, eta Mendebal zabal osoan gorde da (dau edo deu), gaur egun arte (Bizkaia, Araba,

"Badirudi segida HIEL gaiarekin hasten dela, herri kanta itxura duena ondoren"

Gipuzkoa hegoaldea eta Nafarroako Mendebala). Duda daiteke, gainera, singularra ala plurala den: deu (du) ala deue/ debe (dute). Nik uste singularra dela, baina luze joko luke zergatia azaltzeak..."

Lakuntzarrak gaineratu duenez, "'gaizoago' artikulurik gabe agertzea ere lehenago euskararen ezaugarria da. Halakoak Euskal Herriaren Ekialdean dira gaur egun ohikoagoak, baina testu zaharretan orokorrak dira. Emeki-emeki joan da artikulua halako egituretara zabaltzen". Azkenik, Santaziliak 'ondo' hitzari erreparatu dio: "Mendebal zabalean dagoen forma da: Gipuzkoako leku bakan batzuetan eta Burundatik eskubitara hasten da "ongi"ren eremua, baita garai zaharretan ere".

Erdoziak grafiari erreparatu dio eta zenbait ezaugarri nabarmendu ditu. Batetik, N osoak (baNo, vcaceN) eta hurrengo hizkiarekin elkartutako N-ak daudela (oN o, N i, teveN c).

Bestetik, V, u-ren eta behin egungo b-ren ordez agertzen dela (vcacen dv, gvraso, tevenac [duenak], criatv, vmea, vere [bere]). Horrekin batera, Erdoziak nabarmendu duenez, "C erabilia dago kontsonante herskari belarea denean (tevenaC, Criatu), eta baita txistukari afrikatua izanik ere, vCaCen [ukatzen])". Beste bi grabatuak idazteko "oso antzeko grafia" erabili zutela adierazi du. Eta bi horietan nabarmentzekotan, zera nabarmendu du: "behin bakarrik dago /m/ kontsonante sudurkaria hurrengo bokalarekin lotua: aM".

Etxarriarrak 1648ko dokumentuko ezaugarriak gogorarazi ditu. Batetik, "ze hautsia edo “cedilla” ageri da barra-barra: çurequi, çatoz, çaçu, çaitu, çuc, norc, çara, çure, çerda…" Bestetik, "herskari belarea hitzaren amaieran C da: çuc, suc, guztioc, amoreagatic, orrec…, baina elizatiq, hoquerrorreq, çeurq".

Baina "herskari belarea hitzaren barnean Qu da: çurequi, oquerr, oquerrorrequi… ". Horretaz aparte, "/u/ bokal itxia ageri da beti". Aldi berean, testu hartan nabarmendu da "/b/ ezpainkaria ere, batean ez beste guztietan ageri da". Azkenik, Erdoziak esan duenez, "bestela, elizakoan partikula konparatzailea bano da (ez baoino) eta 1648koan, aldiz, baño da".

Idi begia Altsasuko parrokia etxeko lanek agerian utzi duten bestea idi begi edo leiho borobil bat da. Eskaileraren parean dago, bigarren solairuan. Metro bat inguruko diametroa du eraberritze lanek agerian utzi zuten zuten leiho borobila.

13

14

SAKANERRIA

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

UDAL ERAIKINAK

Kontzejua etxebizitza bat egiteko aukera aztertzen ari da Alfredo Alvaro Igoa LIZARRAGA Lizarragako Kontzejua garai batean eskolak hartu zituen eraikinean etxebizitza bat egiteko aukera aztertzen ari da.

Egon daitezkeen dirulaguntzak eta bestelakoak aztertzen ari dira. Gaur egun erabilira anitzerako ibiltzen duten espazioaren gainean prestatuko lukete etxebizitza. Hala jakinarazi du

kontzejuko kide Eneko Etxarri Amorinek. Gaineratu duenez, "aspaldi eraikin berean beste bi etxebizitza egin zituen kontzejuak". Bestetik, Etxarrik gogorarazi duenez, Lizarragako Kontzejuak Ergoienako udaletxearen ondoan lursaila du, 279 metro karratukoa, han ere etxebizitza eraiki daiteke. Bakarren batek interesa balu kontzejua-

rekin harremanetan jarri beharko luke baldintzen berri izateko.

Berritze lanak ere egin ditu Lizarragako Kontzejuak. Alde batetik, "haurren jolas parkea berritu du. Alde batetik, zorua, zabuak eta haurrak gora eta behera ibiltzeko elementua berriak dira. Ongi zeuden txirrista eta kulunka mantendu ditugu", azaldu du Etxarrik. Bestetik, Irurako bidea berritu zuten 2025ean. Lanak 145.121,24 euroko (BEZ barne) balio izan zuen eta gobernuaren 60.000 euroko laguntza izan zuten.

Lizarragako eskolak hartu zituen eraikina 1941ekoa da. ARTXIBOA

kalitate sailean 30 urte baino gehiago daramatza lanean. Bada, zuzendaritzak bere "ohiko eginkizunak bertan behera utz ditzala eskatu eta, zigor gisa, harrobira lanera bidali zuen.

Lekukoa izan zen langile horrek baja hartu zuen depresioagatik, eta egoera horretan jarraitzen du gaur egun ere", azaldu dute enpresa batzordekoek.

Bi epai

Langileak enpresaren atean egindako elkarretaratze batean. ARTXIBOA LAN GATAZKA

Porlandegiaren "jazarpen eta beldurrarazte kanpaina" salatu dute Laborategiko zazpi langile pairatzen ari dira kanpaina hori. Lan kategoriari buruzko epaiak irabazi ondoren haietako bi lanpostuz aldatu ditu eta besteari aurreratutako jubilazioa ukatu dio OLATZAGUTIA Cementos Portland Valderrivaseko (CPV) enpresa batzordeak (ELAko 6 ordezkarik eta UGTko 3k osatzen dute) publikoki salatu du enpresak zazpi lankideekiko martxan duen jazarpen eta beldurrarazte kanpaina.

Guztiak ere produkzio prozesuaren kalitateaz arduratzen dira eta laborategian lan egiten dute. Sei langilek uste dute egi-

ten dituzten lanak direla eta kategoria altuago bat aitortu behar zaiela: B analistak.

Hala jakinarazi zioten zuzendaritzari. Baina hark langileen eskaerari uko egin zion eta adostutako edozein negoziaziori edo konponbideri atea itxi zion. Hori ikusita, sei langilek erabaki zuten epaitegira jotzea eta dagokien kategoria aldarrikatzea.

Protokoloak hala eskatuta, tal-

dean beharrean, banaka jo zuten epaitegira.

Enpresa batzordeak jakinarazi duenez, sei epaiketetako aurrenekoan epaileak oso modu irmoan eman zion arrazoia langileari. Enpresak berehala erreakzionatu zuen eta demandatzailearen alde epaiketan lekukotza eman zuen CPVko langilearen kontra egin zuen. Lekukotza eman zuen langileak

Bigarren epaiketan ere epaileak langileari arrazoia eman zion, aurreneko kasuan bezala. "Enpresak, atzera ere, modu berean erreakzionatu zuen", azaldu dute enpresa batzordekoek. Hala, kategoria altuagoa aitortzea eskatzen zuen laborategiko langileari, lanpostuan 30 urte baino gehiagoko eskarmentua duena, "lanpostuz aldatzen du eta A mekanikariaren lanpostuan birkokatu zuen, txandaka lan eginaraziz bere ohiko zereginekin zerikusirik ez duen lanpostu batean", azaldu dute langileen ordezkariek.

Argitu dutenez, "egoera horren aurrean, langile horrek depresioagatik edota antsietateagatik baja hartu zuen. Gainera, langileak enpresa jazarpenagatik auzitara eraman zuen eta auzitegiak langilearen alde egin zuen zorrotz. Epaiaren arabera CPVk langileari diru konpentsazioa ordaindu behar dio eta bere ohiko lanpostutik ezin du mugitu. Gainera, gertatutakoa falta larri gisa izendatu zuen".

Enpresa batzordeak jakinarazi duenez, denbora pasa ondoren, zuzendaritzak enpresa epaiketara eraman zuen eta lehen epaia irabazi zuen langilearen kontra jo zuen. "Jakinarazi zion ohiko lanpostua utzi behar zuela, txandakako A mekanikariaren lanpostura aldatuko baitute".

Jubilazio aurreratuarena Kategoria aldaketa eskatu zuen eta oraindik epaiketarik izan ez duen sei langileetako batek 61 urte bete ditu maiatzean. Horregatik, enpresako langileen sailera joan zen jubilazio partziala eskuratzeko dokumentazioa aurkeztu eta jasotzera, ondoren agiri horiek Gizarte Segurantzari eman nahi zizkion erretiroaren tramitazioa egiteko.

Zuzendaritzak agiriak ukatu egin zizkion.

Enpresa batzordekoek azaldu dutenez, "manufakturen errelebo kontratua lan hitzarmenean jasoa dago. 2022. urtez geroztik 61 urte edo gehiago, 6 urteko antzinatasuna enpresan eta 33 urte kotizatu dituzten langile guztiak manufaktura errelebo kontratuari heldu diote, eta orain arte ez dute inolako arazorik izan". Errelebo kontratua eskatu zuen langileak baldintza guztiak betetzen dituela gaztigatu dute enpresa batzordekoek.

Langileen ordezkariek adierazi dutenez, "ezin ditugu enpresaren beldurra eta errebantxa ekintzak onartu". Horretaz gainera, porlandegiko zuzendaritzari hartutako erabakiak "zuzen" ditzala eskatu diote, "ekintza horiek enpresaren eta langileen arteko lan-harremanak are gehiago tenkatzen eta hausten baino ez baitute laguntzen".

Ostiralean, maiatzaren 29an, langileek batzarra eginen dute eta lanuzteak egiteko aukera mahai gainean izanen dute.

"Enpresaren eta langileen arteko lan harremanak are gehiago tenkatzen dute ekintzok"

KIROLAK

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

ATLETISMOA

Bargagaineko ekimen solidariorako prestatzen Dantzaleku Sakana atletismo klubak eta ADANOk, Minbizia duten haurren Nafarroako elkarteak, ekimen solidarioa antolatu dute uztailaren 4tik 5era arte: ADANOrekin elkartasunean, Bargagainera 24 ordutan 24 igoera egitea. Kirolarien erronka gauzatzen den bitartean, bestelako ekimenak izango dira Altsasun, denetarikoak. "Igoera bakoitza taldeka egingo da eta egun osoan zehar ekintza ezberdinak antolatu nahi ditugu: kontzertuak, dantzak, diru bilketa…" azaldu dute Dantzalekutik.

Erronka erraldoia antolatzeko bilerak egiten ari dira. Bere aletxoa jarri nahi duten pertsonek edo taldeek ateak zabalik dituzte euren ekarpena emateko.

Dantzalekuko edo ADANO-ko norbaitekin harremanetan jartzea, ez da gehiago behar. Bilerak irekiak dira, interesatu guztiendako.

TXIRRINDULARITZA

15

TRIATLOIA

Ane Berastegiren taldea, Gipuzkoako IV. Itzuliko eliteko talderik onena

Sakanako Triatloi Campusera animatu dituzte gaztetxoak

Kadeteetan eta eliteetan maila bikaina eman dute txirrindulari sakandarrek Maider B.G. SAKANA Maiatzaren 22tik 24ra Emakumeen Gipuzkoako Itzulia jokatu zen, kadeteen, juniorren, eliteen eta 23 urtez azpiko mailan. Tolosako erlojupekoa eta Deba eta Elgoibarko etapek erabaki zuten proba. Eta beroak.

Kadeteen mailan Mirat Team taldeko Gisela Herrero izan zen irabazlea (2:07:53). Timac Agro taldeko lau sakandarrak primeran aritu ziren. Enara Perez hamalaugarren sailkatu zen, 1:44ra; Eider Razkin 46., 5:43ra; Izaro Etxeberria 63., 8:24ra; eta Ane Rubio 68., 9:16ra. Junior mailan Agueda Sanchez (Tenerife Bike Point) gailendu zen (4:15:12).

Elite mailan lasterketa ikusgarria izan zen. Ane Berastegi Jaka arbizuarraren Grupo Eulan Amenabarrek lan ikaragarria egin zuen Maite Urteaga bere liderraren alde, eta Urteagak Gipuzkoako Itzulia irabaztea lortu zuen (4:01:03). Grupo Eulan Amenabarrek jaso zuen talderik onenaren saria. Nahia Imaz altsasuarra (Massi Baix Ter) hamahirugarren sailkatu zen, 7:18ra; Ane Berastegi 38., 14:01era; eta Ane Beltran de Heredia altsasuarra (Cantabria Rio Miera) 40., 17:22ra.

Campusean primeran pasatzen dute.

Ane Berastegi, Grupo Eulen Amenabarren talde onenaren trofeoa altxatzen. MARTIN EARLY

Sakanako Mankomunitateak 8 eta 16 urte arteko gazteendako Triatloi Campusa antolatu du uztailaren 1etik 15era, 10:00etatik 12:30era, Arbizuko kiroldegian. Monitorea Maalen Beraza Etxarri izango da. Triatloiak biltzen dituen atletismoa, igeriketa eta txirrindularitza landuko dira, eta uztailaren 18an jokatuko den Sakanako Triatloiarekin, esperientzia osatu ahal izango da. Izena ematea zabalik dago ekainaren 16ra arte, edo tokiak bete arte (kirolak@sakana-mank.eus edo 948 464 866).

Prezioa: 50 euro.

ATLETISMOA

Adur Senar, Xabierko gazteluko podiumera igotzear ARALAR TXIRRINDULARITZA TALDEA

Ekai Erdozia, Beran bigarren

Nafarroako Itzulia

Bereziartu eta Gasanzen igoera. ARTXIBOA

Ostegunean afizionatuen 63.

Nafarroako Itzulia hasi zen, Hiriberri Arakilen. Igandean despedituko da, Allon. Amateur onenak daude lehian.

Kadeteak XLVIII. Felix Errandonea Memorialean bildu ziren. Ihes egindako zazpikotean, esprintean Joanes Olaizola (Zu eta Biok) gailendu zitzaion Ekai Erdoziari (Sakana Group). Manex Huarte (Sumelec) 5. eta Mikel Arrizabalaga (Quesos Albeniz) 9. sartu ziren.

Beroa, etsai nagusia. BEROIZ /CASCANTE

IX. Gazteluko Konkista lasterketak Zangoza eta Xabier lotu zituen (8 km). Probak errekorrak apurtu zituen, 700 korrikalari animatu baitziren. Arerio nagusiena beroa izan zen. Kevin Alves beriaindarra izan zen azkarrena (30:08). Beste Iruñako Adur Senar lakuntzarra aurreneko postuetan kokatu zen hasieratik, eta laugarren izan zen (31:22), podiumetik 4 segundora.

Emakumezkoetan Maialen Aldasoro eta Aitana Fernandez altsasuarrak izan ziren lehen sakandarrak (45:57), nesken sailkapenean 18. eta 19. postuetan.

MENDIA

Ezkabako ihesaldia, osatuta Ezkabako ihesaldiaren IV. etapa egin zuten maiatzaren 17an Sakanako Mendizaleek, Sorogain eta Urepel lotuaz.

Urtero etapa bat egin dute.

Ekainaren 21ean dute hurrengo irteera, Ezkaraira.

Aurretik, ekainaren 7an Azkentzale Eguna ospatuko du Larrañetak, eta 14an Aralarrera joko du Iratxok.

SAKANAKO MENDIZALEAK

16

KIROLAK

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

ARETO FUTBOLA

Xotako lehen taldea, oporretan; harrobiko taldeak kopa tituluen bila Mutilen jubenilak eta autonomikoak eta nesken kadeteak, kopako finalerako prest M.B.G. SAKANA Osasuna Magna Xotak lehen mailako salbazioa lortuta, denboraldiari amaiera eman dio eta oporretan dago. Aurreko astean denboraldi bukaerako bazkaria egin zuten jokalariek, staffak eta zuzendaritza batzordeak, eta taldea oporretan dago. Zuzendaritza batzordearendako, aldiz, lan egunak dira hauek, datorren denboraldia behar bezala prestatzeko bilerak egin behar baitituzte. Izan ere, erabaki asko hartu behar baitira. Jokalarien plantilla lotu, eta entrenatzailea

zein izango den erabaki, esaterako. Eta hortik aurrera, klubeko zuzendaritza batzordearen osaketa mahai gainean egonen da, Tatono Arregi presidenteak denboraldi hasieran aipatu zuen bezala, juntako kide asko jubilatuak direlako eta haize berriak behar direlako.

Kluba inbertitzaile pribatu baten bila aritu da entitatearen etorkizuna ziurtatzeko. "Xotak aurrera egin dezan ezinbestekoa da guk albo batera pausoa ematea, eta beste entitate batek ardura hartzea. Jende gaztea eta

ekintzailea behar dugu" azaldu zuen Tatono Arregik. Ea datorren denboraldirako zer datorren.

Aralar Mendi Areto futboleko liga gehienak despedituta, kopako finalak dira jokoan daudenak. Tartean, hirugarren mailako kopako finalerdia jokatu zuen Uharte Arakilgo Aralar Mendik Gazte Berriak-en kontra asteazkenean; beste finalerdian Ibararte eta Ribera de Navarra lehiatu ziren.

Bi irabazleek kopako final handia jokatuko dute.

Miguel Beraza, alboan Aaron Arbizu eta Josu Igoa finalistak dituela. UTZITAKOA PILOTA

Hiru kopa final, eta liga garaipenak

XOTA

XOTA

Xota jubenila. Mutilen jubenilen ligako txapelduna izan da Xota (72 puntu), jokatutako 24 partidak irabazita. Kopako finalerdietan 6-2 irabazi zion Gazte Berriak taldeari eta igandeko finalean Xotak Cintruenigo du aurkari (Anaitasuna, 16:30).

Xota autonomikoa. Mutilen maila autonomikoko kopako finalerdietan Xotak Los Saucesi 3-7 irabazi zion joanekoan, eta 10-1 itzulikoan. Kopako final handian Xotak Gazte Berriak taldea izango du aurkari, larunbatean (Anaitasuna, 16:30).

XOTA

Xota kadeteak. Kopako finalerdietan, joanekoan 3-1 galdu zuen Xotak Orvinaren kontra. Itzulikoan, Xota 3-1 nagusitu ondoren, penaltietan Xota gailendu zen. Horrela, Xotak Cantera Tuteraren kontra jokatuko du kopako finala.

XOTA

Xota A, txapelduna. Xota A nesken maila autonomikoko txapeldun handia da, bigarren faseko 14 jardunaldiak irabazita. Xota B taldeak ere denboraldi ona egin du. Kopako finalerdietan, tamalez, Union Tuteraren kontra erori zen (1-2).

"Irurtzungo Txapelketako finalak gogorrak eta borrokatuak izango dira, ziur" MIGUEL BERAZA LOIDI IRURTZUN PILOTA KLUBEKO PRESIDENTEA

Irurtzunek bi bikote sartu ditu finaletan, Igoa-Arbizu, lehen mailan, eta Salaberria anaiak, bigarrenean Maider Betelu Ganboa IRURTZUN Martxoaren 28an hasi zen 34.

Irurtzungo Pilota Txapelketa.

Lehen mailan hamasei bikote lehiatu dira, eta bigarren mailan beste horrenbeste. 32 bikote edo 64 pilotari guztira, afizionatuen mailako hoberenak. Final handiak gaur, maiatzak 29, ostiralarekin erabakiko dira. Irurtzun klubeko presidente eta arduradun Miguel Beraza Loidik goi mailako final estu eta gogorrak aurreikusten ditu.

Irurtzun Pilota Txapelketa Nafarroan ospe handikoa da. Aurten 34. edizioa

bete du, eta maila handikoa izaten ari dela dio katedrak.

Txapelketa, oro har, borrokatua izan da. Lehia handiko partidak izan dira, bereziki final laurdenetakoak eta finalerdietakoak.

Partida oso-oso gogorrak. Nafarroako afizionatuen pilota zirkuituari erreparatuz gero, gurea lehen eta bigarren mailan jokatzen den torneo bakarra da, Nafarroako Pilota Federazioko txapelketak kontuan hartu gabe, jakina. Praktikoki Nafarroan ez dago maila honetako halako beste torneorik. Horregatik, oso

KIROLAK

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

pilotari onak datoz, hoberenak.

Gustura etortzen dira. Tamalez, zenbait pilotari kanpoan gelditzen dira, ez baitago datarik guztiek jokatzeko aukera izan dezaten. Nafarroako Federazioak pilotari nafarrei lehentasuna ematea eskatzen digunez, gutxienez Nafarroako klub bakoitzeko bikote bat hartzen dugu, baina horretaz gain Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Errioxako pilotariak etortzen dira.

Txapelketa ederra izaten ari da.

hala izango dela, frontoia beteta egongo dela.

Egun aldaketa hori behin betiko izango da?

Ez dakit, ikusiko dugu. Momentuz, ea aurtengo denboraldia nola bukatzen den. Gure txapelketaz gain, NKJ-etako Nafarroako Txapelketak izan ditugu, Euskal Herriko Kluben Artekoa, Nafarroako Herrien Artekoa hasi berri da... torneo eta txapelketa asko dira.

Orain arte zer moduz joan da denboraldia?

Bigarren mailako finala Irurtzun klubeko Salaberria anaiek eta Lazkaoko Lapkeko Egiguren eta Ormaetxek jokatuko dute. Zer nolako finala aurreikusten duzu?

Finalerdietan Salaberria anai goizuetar gazteek 22-18 hartu zituzten mendean euren taldekide Armendariz eta Azanza beteranoagoak, eta Egiguren eta Ormaetxek 20-22 irabazi zieten Irurtzun klubeko Murgiondori eta San Cosmeko Plazari. Lehia gogorra izan zen bi partidetan.

Pareko finala aurreikusten dut, baina esango nuke gipuzkoarrak pixka bat faboritoagoak direla.

Adin gehiago dute eta eginagoak daude, indartsuagoak dira eta esperientzia gehiago dute. Nolanahi ere, partida zaila izango da. Nahiz eta salaberriatarrak jubenil mailakoak izan, alde horretatik, samurragoak, oso onak dira. Etorkizun handia dugu eurekin, enpresa profesionalek kentzen ez badizkigute, behintzat. Izan ere, biek talentua dute.

Lehen mailan Irurtzun klubeko Igoa-Arbizu etxarriarrek Hernaniko Apaolaza-Alberdi dituzte aurkari.

Finala nola ikusten duzu?

Faborito argiak Josu Igoa eta Aaron Arbizu dira, argi eta garbi. Bikote etxarriarra gaur egun afizionatuen mailan dagoen bikoterik onenetakoa da. Eurek ez irabaztea sorpresa handia litzateke.

Azken bi urteetan ikusgarri ari dira Igoa eta Arbizu. Aurten Errege Kopako txapeldunordeak izan dira.

Azken bi denboraldietan uneoro daude txapelketa guztietako finaletan, finalerdietan... Ia dena irabazten ari dira edo, gutxienez, finalerdietara edo finaletara sailkatu dira. Gorenean daude.

Berriro diotsut, Etxarri Aranazko bikotea oso potentea da.

Azken urteetan Irurtzun Pilota Txapelketako finalak Irurtzungo Trinitateko festetako larunbatean jokatzen ziren. Aurten zergatik aurreratu dituzue ostiralera?

17

Iaz Nafarroako Herrien Arteko Txapelketa absolutua irabazi zuen Irurtzunek, meritu handiz. Aurten ezingo du txapela defendatu.

Nafarroako Herrien Arteko Absolutuan, ezin Irurtzunek iaz Nafarroako Herrien Arteko Txapelketa irabazi zuen maila absolutuan, baina aurten ez dute txapela defendatuko. Ustekabeko handia. "Pena handiz, ezin gara lehiatu. Nafarroako Herrien Arteko Txapelketan Irurtzun gisa aritzeko, gure pilotariek Irurtzunen erroldatuta egon behar dute, edo, bestela, euren lehen kluba Irurtzun izan behar da, hau da, Irurtzun klubeko fitxa izan behar dute. Nafarroako Herrien Artekoan kadete, jubenil eta senior mailan lehiatzen da, eta arazoa senior mailan dugu.

Gure pilotariak urteak betetzen doaz, eta helduen mailan dauden pilotariek pilota utzi edo

Larunbatean GARFEko Binakako Txapelketako finalerdiak jokatuko dira Sorian, eta pilotariren bat baino gehiagok bi txapelketetan sailkatzeko aukera zuela ikusten genuenez, gure finalak ostiralera aurreratzea erabaki genuen. Jaialdi oso polita izango da. Hasteko eta behin, Emakumeen VI. Nafarroako Foru Komunitate Pilota Torneoko partida bat jokatuko da, 17:45ean hasita. Sagardui-Mendizabalek Ibarrola-Ruiz de Larramendi izango dituzte aurkari. Finaletarako txartelak daude

dagoeneko ez dute jokatzeko gogorik. Pena handia da, klubarendako batez ere, baina taldea osatzea ezinezkoa izan da, eta aurten Herrien Arteko maila absolutuan ez dugu jokatuko. Txikien mailan lehiatuko gara" azaldu du Miguel Berazak.

Sakana gisa, ezinezkoa Irteeren bila aritu dira Irurtzunen.

"Nik, klub gisa, Nafarroako Euskal Pilota Federazioari eskatu izan diot maila absolutuan Sakana gisa lehiatzen uzteko, Sakanak arazo larria duelako: zenbait pilota talde desagertu dira eta beste batzuetan soilik haurrak dituzte, baina helduen mailan ez

jokoan, eta partida ikusgarria espero da. Eta ondoren gure bi finalak erabakiko dira.

Irurtzungo finalak ikustera pilota zale asko hurbiltzen dira. Uste duzu ostiralera aurreratzeak ikusleengan eragina izango duela?

Ez dut uste. Finaletan beti jende asko hurbiltzen da Bi Aizpe pilotalekura. Iazko txapelketan sarrera oso onak egon ziren txapelketan barna, baina aurtengoan sarrera hobeak egon izan dira, eta sekulako giroa.

Txapelketa urtetik urtera gora doa, eta uste dut finaletan ere

dute jenderik eta ezin dira txapelketara atera. Altsasu eta Arbizu, adibidez, Herrien Arteko Txikien Txapelketan lehiatuko dira, baina ezin dute maila absolutuan talderik atera, guri aurten gertatu zaiguna". Irurtzun klubak iaz eta aurten maila absolutuan Sakana gisa ateratzea eskatu zion federazioari, "baina ezezkoa jaso dugu. Sakanako herriak kontzejuak bagina, Baztanen kasuan bezala, ez genuke arazorik izango, baina Sakanako herri gehienak udalak direnez, ez digute uzten. Pena da, Sakana gisa talde indartsua izango genukeelako, baina ez digute uzten".

"Igoa-Arbizu bikote etxarriarra afizionatuen mailan dagoen bikoterik onenetakoa da" "Oro har denboraldi ona egin dugu.

Fronte guztietan egon gara borrokan" MIGUEL BERAZA LOIDI

Denboraldia ona izan da. Txapelketa guztietan egon gara borrokan. Ohorezko mailako Nafarroako Binakakoan Igoa eta Arbizu finalerdietan erori ziren, baina garrantzitsuena da lehen mailako bikote bat ohorezko mailara igo dela, eta datorren urtean Ohorezko Mailan bi bikote izango ditugula, lehen mailan hiru eta bigarrenean bikote bat. Beraz, sei bikote izango ditugu Nafarroako Txapelketan lehian. Espainiako Txapelketan ligako finala jokatzeko sailkatzear egon ginen, baina buruz burukoan arazoak izan genituen lesioak eta eskuko mina zirela, eta pixka bat herren aritu ginen. Hala ere, helburua lortu genuen. Eta Espainiako Kopan, esandakoa, txapeldunordeak izan ginen.

Eta bestelako txapelketetan?

Euskal Herriko Kluben Arteko Txapelketan edo Euskal Ligan, ohorezko mailako seniorretan finalerdietan erori ginen, Lazkaoko Lapkeren kontra, baina jubenilen mailan, ordea, salaberriatarrek Euskal Herriko Kluben Arteko Txapelketa irabazi zuten. Bestalde, Nafarroako selekzioarekin jokatuta, Espainiako jubenilen Txapelketa irabazi zuten salaberriatarrek. CMO Esku Pilotako Kluben Ligan igandean final laurdenak jokatu genituen Larraunen kontra, Lekunberrin, eta 2-1 galdu genuen. Beraz, oro har, denboraldian ongi egon gara. Fronte guztietan ongi lehiatu gara.

Nafarroako kluben artean Irurtzun klub indartsua da, top-a.

Bai, Nafarroako pilota kluben artean gorenean dago, Oberena eta Larraunekin batera, jubenilen eta senior mailan. Txikienen mailan, aldiz, Bera eta Bortzirietan lan egiten duen Txarutakoek dominatzen dute gehiago.

Gaur egun Irurtzunek 65 pilotari fitxa inguru dauzka, pozik gaude.

18

KIROLAK

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

Etxarri Aranatz, Ribaforada mendean hartu eta preferente mailara igo izana ospatzen, Erriberan. Etxarriar asko hurbildu ziren taldea animatzera. JON SALINAS FUTBOLA

Etxarri Aranatz preferente taldea da, eta jubenilena lehen mailakoa Larunbatean Etxarri erregionala preferentera igo zen, Ribaforadan, eta igandean jubenila lehen mailara, etxean Maider Betelu Ganboa ETXARRI ARANATZ Etxarri Aranatzek ametsa gauzatu du: erregional mailako liga irabazi, eta igoera fasean preferente mailara igotzea. Baina ez hori bakarrik, Etxarri jubenilen taldeak bigarren jubenilen maila irabazi, eta igoera fasean jubenilen lehen mailara igo baita. Ospakizun bikoitza, beraz, Etxarri Aranatz Kirol Elkartearendako.

2023tik, erregionalean Etxarri Aranatz 2022/2023 denboraldian jaitsi zen erregional mailara. Ordutik preferentera bueltatzeko nahia izan du. Iosu Murgiondo Mundiñano etxarriarrak bertatik bizi izan du prozesu guztia. Etxarri Aranazko futbolari izan zen jubenil mailara arte. Segidan, 18 urterekin, klubean entrenatzaile hasi zen, duela hiruzpalau urtera arte.

Egun, presidenteordea da eta futbol koordinatzailea, Aitor Salinasekin batera. Bizitza guztia, Etxarri Aranatz futbol taldeari emana. "Erregionalera jaitsi ginenean, gutxi gorabehera blokea mantendu zen. Erregional mailako azken hiru denboraldi hauetan beti goian aritu gara, eta hiru denboraldietan igoera fasea jokatu dugu. Ez dakit zer den politagoa, preferentean behe alde horretan ibiltzea, edo erregionalean goian aritzea" dio Murgiondok. Txantxa ederra, igoerarekin "ezin pozikago" dagoelako. "Azken egunak urduritasun handikoak izan dira, baina dena ongi atera da eta oso kontentu gaude".

Liga zaila eta injustua da erregional maila, ligako irabazlea ez delako automatikoki preferentera igotzen. Azken hiru denboraldietan Etxarrik ez zuen igoera fasea gainditu. "Aurten baietz, aurten igoko ginela, hala zioten jokalariek beti. Guztiek, Ioseba Bakaikoa entrenatzaileak barne, aurrena jokatu egin beharra zegoela erantzuten genien.

Azkenean arrazoia izan dute, aurten igo gara, baina ongi jokatu ondoren" dio Murgiondok, irribarrez.

Denboraki bikaina Etxarri Aranatzek erregional mailako bosgarren multzoko denboraldia nagusiki irabazi du, jokatutako 24 jardunaldietatik 21 irabazi eta 3 galduta (63 puntu). "Denboraldi ezberdina izan da, futbol zelaiaren obrengatik. Urriaren bukaeran hasi ziren zelai artifiziala jartzeko lanak, eta lehen itzuliko partida gehienak etxetik kanpo jokatu behar izan genituen. Zelaia ilbeltzaren 25ean mustu zen, eta bigarren itzuliko partida asko etxean jokatu ditugu" azaldu du Ioseba Bakaikoa Salceda Etxarri Aranazko entrenatzaile lakuntzarrak. Liga hasieratik mezua oso argia izan zela gogoratu du: "Preferentera igo behar ginela, hori izan zen mezua, eta presio edo motibazio horrekin hasi ginen, iaz igoera fasetik kanpo geratu eta arantza hori barnean geratu zitzaigulako". Eta horre-

tan zentratu ziren buru-belarri.

"Iaz kopa irabazi genuen eta ederra izan zen, baina aurten hasierako ligaxkan kopatik kanpo geratu ginen eta ligan zentratu ginen" dio Murgiondok.

Denboraldi hasieran zenbait jokalari lesionatu ziren. Plantilla zabala du Etxarrik, baina jubenilen beharra izan zuen.

Zentzu horretan, guztiz koordinatuta lan egin dute Ioseba Bakaikoak eta Etxarriko jubenilen entrenatzaile Xabat Goikoetxea Jakak, joan zen urtera arte Etxarri erregionaleko kapitaina zenak. "Talde lan ikaragarria egin dugu biok; behar izan direnean jubenilak erregionalean aritu izan dira, baina jubenilen taldea desorekatu gabe".

Igoera fasean, Ribaforada Erregional mailako bost multzoen txapeldunen artean, Etxarri Aranatzek puntu gehien zituen.

"Aurten igoko ginela zioten jokalariek; igo gara, baina ongi jokatu ondoren"

"Erregionalek eta jubenilek elkarlanean lan egin dezakete; Etxarrin erakutsi da"

IOSU MURGIONDO MUNDIÑANO

IOSEBA BAKAIKOA SALCEDA

"Uste genuen horrek abantaila txikiren bat emango zigula, bueltako partida etxean jokatzea, esaterako, edo puntu gutxien zituenaren kontra jokatzea...

Baina guztia zozketan erabaki zen, eta talderik zailenaren kontra aritzea tokatu zitzaigun: Ribaforada. Gainera, joaneko partida, etxean, eta itzulerakoa, Erriberan. Ez zegoela aitzakiarik eta hori tokatu zitzaigula esan nien jokalariei" gogoan du Bakaikoak. Ribaforada arerioa oso ongi aztertu zuten, "zenbait partidatan ikusiak nituen eta azken astean bideoak errepasatzen egon ginen". Joanekoan partida ona egin zuen Etxarrik, eta 3-0 jarri zen aurretik. "Jokalariei argi esan nien itzulerako partidan ezin genuela konfiatuta jokatu, inola ere ez, bestela partida oso luzea egingo zitzaigula. 3-0 ez da itxita dagoen partida bat, inoiz. Egunero ikusten dugu".

Euforia Itzulian, 2. minuturako lehen gola sartu zuen Ribaforadak.

Horrek airea eman zion, eta 20. minuturako 2-0 aurreratu zen.

"Argi zegoen guk gola sartu beharra genuela, horrek oxigenoa emango zigulako. 40. minutuan 2-1 gerturatu ginen, eta mina egin genien. Baina atsedenaldia baino lehen jokalari bat gutxiagorekin geratu ginen".

Atsedenaldian zenbait aldaketa egin zituzten, "ongi funtzionatu zutenak. Jokalariak hustu egin ziren, ikaragarri lan egin zuten, eta lortu genuen: liga irabazi dugu eta igoera faseko lehen kanporaketan mailaz igo gara.

Poz handia, sekulako euforia bizi izan genuen" horrela bizi izan zuen Bakaikoak larunbata.

Maila pertsonalean, "lortutakoaz harro eta pozik" sentitzen da, "entrenatzaile gisa erronkak betetzea beti pozgarria delako".

Bakaikoak futbola barrenetik bizi du. "Futbola pasioa da niretako. Intentsitate horrekin bizi dudanez, asko ematen dit, baina, aldi berean, asko desgastatzen nau. Argi dagoena da kirolean momentua disfrutatu behar dela, eta orain da disfrutatzeko unea, urte osoko lanaren ondoren liga irabazi dugulako eta preferentera igo garelako".

Sentimendu asko "Halako une batean zer sentitzen den? Sentimendu asko agertzen dira. Gehienbat poza, jokala-

KIROLAK

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

riengatik bereziki, denboraldi guztia gogor entrenatzen eta jokatzen egon direlako, bakoitzak bere alea jarri duelako. Iosebarengatik eta Andoni Goikoetxea "Pirpi" bere bigarrenarengatik poztu nintzen ere bai, denboraldi guztian taldea engantxatuta izatea oso zaila delako. Egia esan, poz handia" hala sentitu zuen Murgiondok.

Ospakizunak Ribaforadan bertan hasi ziren, etxarriar zale asko joan zirelako bertara. Aurreskua, kamiseta berezia, bonboa eta zalaparta. "Ribaforadakoek igoeragatik zoriondu gintuzten, eta Etxarritik zorterik onena opa zitzaien, beraiek igotzeko beste aukera bat dutelako. Giro ederra, hori da behar dena". Bueltatzerakoan, Etxarri Aranatzen harrera egin zitzaion taldeari. Festak luze jo zuen.

Jubenilak ere bai Igandean Etxarriko jubenilek igoera faseko itzuliko partida zuten jokoan San Donato zelaian.

Joanekoan 2-0 galdu zuten Peña Azagresaren kontra, eta etxean hasieratik partidari buelta ematera atera ziren Xabat Goikoetxearen mutilak. "Markagailuari buelta ematea ez zen erraza, baina entrenatzaileak eta jokalariek konfiantza alde zuten, eta 4-1 irabazita, jubenilen lehen mailara igotzea lortu zuten" gozatu zuen Murgiondok. Beraz, bezperako festak segida izan zuen.

Preferenterako asmoak Etxarri Aranatz preferente mailako taldea dela zioten etxarriarrek, eta orain, jada, ofiziala da.

Klubeko junta hurrengo denboraldia prestatzen hasia da. "Datorren bi asteetan erregional mailako jendearekin bilduko gara, euren asmoen berri izate-

ko. Segitu nahi duten edo ez, euren esku dago. Gainontzeko talde guztietan, berdin" azaldu du Murgiondok.

Preferentera igotzeak ez ditu aldaketa asko ekarriko. "Etxeko jendearekin segitu nahiko genuke, horrek eman dizkigulako emaitza hoberenak. Eta ez soilik kirol arloan. Herriko eta inguruko herrietako jendearekin jokatzea garrantzitsua iruditzen zaigu, gero herria zelaira igotzea animatzen delako, partidak ikustera. Etxarri bezalako herri batendako hori da hoberena".

Erregionaletik preferentera ez du aparteko saltorik ikusten.

"Erregionaleko lehenengo bost postuen eta preferentean bosgarren postutik behera dauden taldeen artean ez dut alde handirik ikusten. Preferentean taldeak fisikoki pixka bat prestatuago daude eta partidak irabaztea askoz ere gehiago kostatzen da, baina, bestela, ez dago halako salto handirik". Baikorra da. "Gurea talde gaztea da, baina azken bizpahiru urteetako blokea nahiko berdina da. Alde horretatik, jokalarietan heldutasun gehiago nabaritzen da, esperientzia gehiago. Beraz, oraindik gehiagora joatea espero dugu. Ikusiko dugu hala den edo ez".

Talde lana, ezinbestekoa Ioseba Bakaikoak datozen egunetan futbolaz deskonektatu nahi du, errotik. "Atseden hartu eta indarra hartu nahi dut, indar fisiko eta mentala. Ondoren juntakoekin hitz egingo dut eta egoera baloratuko dugu. Argi dudana da entrenatzen badut, Etxarri Aranatzen entrenatuko dudala; bestela, ez dut entrenatuko. Baina oraintxe bertan, deskonektatu nahi dut" argi du lakuntzarrak.

Etxarri Aranatz Kirol Elkarteari bere lan egiteko modua errespetatzea eskertu dio Bakaikoak. "Etxarrin asko zaintzen naute, eta gustuko dudan bezala lan egiten utzi naute: guztia ahalik eta hobekien kudeatzen, jokalariekin indibidualki elkarrizketa saio asko izaten... Iosu Murgiondo juntaren eta nire arteko bitartekaria da, eta guzti-guztiaren berri ematen diot, jokalariekin sortzen diren gai pertsonalak izan ezik, jakina, horiek ere sortzen baitira. Baina jubenil taldearekin egin den elkarlana nabarmendu nahiko nuke, Xabat Goikoetxea eta biok eskutik helduta joan garelako".

Bakaikoarendako elkarlan hori "ezinbestekoa" izan da. "Beste toki batzuetan, jubenilen taldera begiratzen hasi izan naizenean arazoak izan ditut, baina Etxarrin ez. Jubenilarekin elkarlanean aritu daiteke, gauzak oso ongi egin, eta hor dago emaitza, Etxarrin erakutsi da: bi taldeak liga irabazi eta mailaz igo gara". Hau ongi ateratzeko, "lan handia" dago atzetik. "Jubenilen partida asko ikusi behar dira, eta euren entrenatzailearekin erabateko komunikazioa izan. Erregionalak jubenilen bat behar badu, lesioak edo zigorrak direla, erregionalera igo, baina jubenilen taldea kolokan jarri gabe. Eta jubenilek partida garrantzitsuak dituztenean, euren jokalari onenak ez hartu. Elkar ulertzea eta bat egitea". Erregionalean zazpi-zortzi jubenilek jokatu izan dute.

"Beraiendako esperientzia handia da. Gainera, horren ondorioz, jubenilen taldean jokalari guztiek jokatu dute, adin horretan oso garrantzitsua dena. Erregionalak liga irabaztearen eta igoeraren zati garrantzitsua izan dira jubenilak, guztion elkarlanaren emaitza izan delako".

Igandean jubenilek Peña Azagresa irabaztea eta jubenilen lehen mailara igotzea lortu zuten. JON SALINAS

"Denboraldi borobila izan da.

Guztion babesa eskertzen dugu" IZASKUN ERDOZIA ULAIAR ETXARRI ARANATZ KEKO PRESIDENTEA Etxarri Aranatz Kirol Elkarteko presidente gisa, nola bizi izan duzu denboraldia?

Denboraldi borobila izan da. Batetik, asteburu honetan erregional eta jubenil taldeak mailaz igo dira, eta jokalariendako eta entrenatzaileendako bere lanari aitortza bat da; beraz, oso pozik gaude. Bigarrenik, denboraldi honetan hamar futbol talde izan ditugu jokatzen, horietatik nesken hiru talde. Ia 200 haur eta gazte izan ditugu klubean, eta datorren denboraldiari begira zenbaki hauek gainditzea espero dugu; hori da aurreikuspena. Hirugarrenik, ilbeltzaren 25ean belar artifizialeko futbol zelai berria mustu genuen. Hau urte askotako behar eta eskaria izan da, baina batez ere baloratu nahi dudana da talde bezala sendotzen jarraitzen dugula, jokalarien, entrenatzaileen... partetik babesa sentitzen dugula, familien parte hartzea, eta babesleena eta zaleena. Hori azpimarratu nahiko nuke.

Igoera fasea nola bizi izan duzu?

Fase hauek garrantzitsuak dira eta alde horretatik urduritasun puntu bat egon da azken asteetan. Juntakide bezala gure eginkizuna izan da jokalariak babestea, autobusak antolatzea, jokalariak, teknikariak eta zaleak mugitzen laguntzeko, eta eguneroko lanak egitea. Azken finean... antolatzea eta laguntzea, taldea babestea.

Eta pertsonalki?

Pertsonalki azken aste hau niretako oso gogorra izan da, aita galdu dudalako, baina zuzendaritza talde osoa oso konprometituta gaude, eta juntakide denak lanean gabiltza. Ni saiatu naiz, ahal nuen neurrian, beraiekin antolakuntzan eta laguntza lanetan egoten.

Hemendik aurrera zer? Preferente begira aldaketak aurreikusten dituzue?

Igoerekin ez dira klub bezala ditugun helburuak eta balioak aldatzen. Bai maila gorenean, bai txikietan gure helburua kirola eta parte hartzea sustatzea da. Noski, igoerak bultzada bat dira, ilusioa eta poza dira guretako, eta horrek klub gisa lanean jarraitzeko indarra ematen digu. Etorkizunera edo aurrera begira gure helburua da umiltasunetik, baina alor guztietan, hobetzen jarraitzea.

Jokalariek eta zaleek emozio handiz ospatu zuten igoera. JON SALINAS

19

20

GANBAZELAIA

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

AGENDA

ZINEMA ALTSASU

EMAGUZUE ZUEN EKITALDIEN BERRI ASTEARTEKO 13:00AK BAINO LEHEN: Tel.: 948 56 42 75 / 661 523 245 / kultura@guaixe.eus

OSTIRALA 29 ALTSASU Gazte agenda.

Sexgunea sexologia aholkularitza zerbitzua.

17:30etik 20:30era, Intxostiapunta gazte gunean.

ALTSASU Desfilea. TRA egitasmoa: Tokiko denden desfilea. Gonbidapenak: 1 euro, dendetan.

Burunda frontoian.

18:30 Ateen irekiera.

19:00 Ekitaldiaren hasiera: Pilotajauku pilota taldearen pilota erakustaldia, desfilearen hasiera, Etorkizuna Dantza Taldearen dantza erakustaldia, desfilearen jarraipena eta amaiera.

ALTSASU Dantza. Altsasuko Musika eta Dantza Eskolako 6 eta 13 urte bitarteko euskal dantza eskolako ikasleen ikasturte bukaerako dantza emanaldia. Bi ataletan banatuta: dantza tradizionalak eta euskal dantzetako urratsetan oinarritutako koreografia berriak. Sarrerak: 1 euro.

19:00etan, Iortia kultur gunean.

UHARTE ARAKIL Pobo a feira. X. Pobo a feira, Lugoko Pulpeiro Barallaren eskutik: txurraskoa, olagarroa, itxaskiak, kriollo, Ribeiro, Albariño...

20:00etatik aurrera, plazan.

LARUNBATA 30 ALTSASU Azoka.

Ganbarazelai bigarren eskuko azoka.

IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO HANDIA

IRURTZUN Kolorea gara Rafa Etxarri artistaren erakusketa. Ekainaren 11ra arte. Pikuxar tabernan.

Otadiko Kristo Santuaren plazan (Lezea tabernaren ondoan).

10:00-15:00 Azoka. Tartean, pintxo potea.

13:00 Des conciertadas Nerea Bonito eta Adriana Olmedoren ikuskizuna.

17:00-20:00 Azoka. Tartean, pintxo potea.

18:00 DJ Sevi.

ETXARRI Aranatz Festa.

Andra Mari Ikastolako jaia.

10:30-14:30 Erakusketa, DBHn. 11:00 Pilota partiduak, pilotalekuan.

12:00 Erraldoiak gaiteroekin.

13:00 DBH 4. mailakoei eta langileei omenaldiak, plazan.

13:30 Auzatea Kantuzekin.

15:00 Bazkaria. Kafean, sorpresa.

16:00-19:00 Puzgarriak.

18:00-21:00 DJ Txorekin musika.

21:00 Zezensuzkoa.

UHARTE ARAKIL Pobo a feira. X. Pobo a feira, Lugoko Pulpeiro Barallaren eskutik: txurraskoa, olagarroa, itxaskiak, kriollo, Ribeiro, Albariño...

12:00etatik aurrera (egun osoan zehar), plazan.

ALTSASU Gazte agenda.

Iturgutxi Paintballera irteera (25 euro).

16:15etik 20:30era, Idertzagain kaleko bus geltokian.

UNANU Tailerra.

Sendabelar tailerra: jarabeak. Ergoienako Udalak antolatuta, Euskarabidearen laguntzarekin.

17:00etatik 19:00etara, eskolan.

Cowgirl Igandea 31 19:30 Astelehena 1 19:00 El drama Osteguna 4 19:00

ASTELEHENA 1 ALTSASU Elkarretaratzea.

Sakanako Pentsiodunen pentsio duinen aldeko elkarretaratzea.

12:00etan, udaletxearen aurrean.

ALTSASU Ate irekiak.

Altsasuko Musika eta Dantza Eskolan ate irekiak.

16:00etatik 18:00etara, Altsasuko Musika eta Dantza Eskolan.

ALTSASU Festa. Tardeo: 1980ko hamarkadako musika, karaokea...

18:00etatik 01:00etara, Vemar tabernan.

elkarteko parte hartzearekin: abesti xumeak, zoriontsuak, inuzenteak, lotsagabeak...

19:30ean, Iortia kultur gunean.

LAKUNTZA Kontzertua. Ali Saidh saharar musikariaren kontzertua, Lakuntza-Aralar mendi lasterketa solidarioaren barruan, ANAS Sahararen Lagunak Nafar Elkartearekin elkartasunean. Bitartean, dortsal solidarioak salgai egonen dira.

19:00etatik 21:00etara, plazan.

IGANDEA 31

OLATZAGUTIA Bakarrizketa. Sergio Bezos umoregilearen Monologo barato Madrid.

Sarrerak: 10 euro.

19:00etan, kultur etxean.

ALTSASU Kontzertua.

Barruan duzuen haurra disfrutatu Trasteando taldearen kontzertua Milakolore

ZIORDIA Bizi festa. Bizi festa. Bizikleta ibilaldi berezia, Sakanako Mankomunitateak antolatuta.

09:30 Bi orduko bizikleta ibilbide erraza: 10 km, 60 metroko desnibela.

Bukaeran, partaide guztien artean opariak zozketatuko dira.

11:45 Sakanako Bizikleta Ibilbidearen mustutze ekitaldia.

12:00 Auzatea.

12:30 Jolas herrikoiak eta bizikleta konpontzeko tailerra.

LAKUNTZA Lasterketa.

Lakuntza-Aralar mendi lasterketa solidarioa, Zabalarte

klubak antolatuta, ANAS Sahararen Lagunak Nafar Elkartearekin elkartasunean.

Bi distantzia: luzea, 26 km (Nafarroako Rankingerako puntuagarria eta Euskal Herriko linea kopako puntuagarria); motza, 13 km.

09:45ean, plazatik.

ALTSASU Mendi martxa.

Zundaketak STOP AHT ez! ekimenaren mendi martxa.

10:00etan, Foru plazan.

UHARTE ARAKIL Pobo a feira. X. Pobo a feira, Lugoko Pulpeiro Barallaren eskutik: txurraskoa, olagarroa, itxaskiak, kriollo, Ribeiro, Albariño...

12:00etatik aurrera (egun osoan zehar), plazan.

ETXARRI ARANATZ Maiatza. Maiatza kenduko dute.

18:00etan, Hartzabalen.

OSTIRALA 5 ALTSASU Hitzaldia.

Mugikortasunari buruzko hitzaldia David Hoyos EHUko irakaslearekin, Sakana Trenaren Alde eta Subfluviala ez!-en eskutik. ELA euskal sindikatuak eta Manu Robles Arangiz Fundazioak antolatuta.

10:30ean, Iortia kultur gunean.

ALTSASU Saskibaloia.

Haurrendako saskibaloia: Lehen Hezkuntza eta DBHko gaztetxoei bideratuta.

Corazonistas ikastetxeko gurasoen elkarteak antolatuta, DIAren laguntzarekin.

18:00etatik 20:00etara, Corazonistas ikastetxean.

ALTSASU Mahai ingurua.

Merkataritza bizitza da. Herriko merkataritzaren bideoa eta gonbidatu bereziak, TRA ekitaldiaren barruan.

18:30etik 20:00etara, Iortia kultur gunean.

GANBAZELAIA

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

ESKELA

OROIGARRIA

OROIGARRIA

Rufino Unzilla Lakuntza

Josemari Ustarroz Razkin

–Goian bego–

1939-2025

Juan Ignacio Erdozia Larraza Fidel Larraza Marin Felipe Ceberio Maiza Fco. Javier Guruzeaga Etxarri Jose Antonio Goñi Jaca

Hii leku kuttunenetik fakien fan eiz

Beti gukin

Itxekuek

Zatoaren lagunak

Uharte Arakil

Etxarri Aranazko 1953ko kintuek

IRAGARKI SAILKATUAK LANA/NEGOZIOAK ERRENTAN EMAN

ARBIZUKO JUBILATUEN ELKARTEKO TABERNA FESTETAN ALOKAGAI

(Izen ematea ekainaren 8ra arte) Lehiaketa bidez 250 euroren truke. www.arbizu.eus Irurtzungo Udalak igerilekuetako taberna alokatu nahi du udarako: Baldintzak udaletxean eskura daitezke, irurtzun. eus webgunean ikusgai daude.

LAN ESKAINTZA Uharte Arakilgo igerilekuan lan egiteko bi sorosle behar dira: Informazio gehiago Altsasuko Nafarroako Lan Zerbitzuko bulegoan.

Euskal Herriko hizkuntzen erabileraren kale neurtzaileak behar dira: Soziolinguistika Klusterrak sortutako lanpostuak dira bikoteka egiteko iraila eta urrian zehar, lan baldintza paregabeekin. Informazio gehiago nahi baduzu idatzi nafarroa.hekn@soziolinguistika.eus emailera edo deitu 674 345 749 telefonora.

OHARRAK Altsasuko Udaleko Kirol eskoletan izena emateko epea zabalik: ekainaren 2ra arte, igeriketa ikastaroetan maiatzaren 25etik 29ra arte eta Gazteria ekintzetan ekainaren 2ra arte.

Irurtzungo Musika eskolan izen emateko epea zabalik: Informazio gehiago www.irurtzun.eus web orrian.

Irurtzungo igerilekurako sasoiko abonuak salgai: Tarifak eta informazio gehiago udaletxean edo www.irurtzun.eus web orrian.

Josu Zabala Salegi 'Basajaun'-en heriotza

argitzeko kamisetak: Ekainaren 6an, Etxarri Aranzko plazan eskaerak egiteko mahaia egonen da. Egia Ilunpetik Argira ikerketa babesteko ekarpen ekonomikoa kontu korronte honetan egin dezakezu ES04 3035 0116 92 1160027007.

Sarek Arrasaten egingo duen agerraldi jendetsura joateko autobusa Sakanatik: Autobusean joan nahi duenak 688 697 219 telefonora deituz izena eman behar du.

Arbizuko Udako Tailerretan izen ematea zabalik: Arbizuko Udalak antolatutako haurrei zuzendutako tailerretan izena eman daiteke. Informazio gehiago udaletxean, info@arbizu.eus helbidera idatziz edota 948 460 017 telefonora deituz.

Unanuko mediku kontsultategiaren ordutegi berria: Ostegunetan 12:30tik 13:30ra zabalduko da, asteartetan Dorraoko kontsultategira joateko txanda eskatu dezakete unanuarrek.

Dorraoko mediku kontsultategiaren ordutegi berria: Asteartetan 12:30tik 13:30ra zabalduko da, ostegunetan Unanuko kontsultategira joateko txanda eskatu dezakete dorrobarrek.

Irurtzungo festetan etxajua pizteko hautagai proposamenak: Irurtzundarrek pertsona edo taldea proposatu ahal diote kultur kontseiluari.

Horretarako, www.irurtzun.eus webgunean dagoen proposamen orria bete eta hura kultur etxean utzi edo hara bidali beharko dute kulturetxea@irurtzun.eus e-posta helbidera maiatzaren 25era arte.

Sakanako Mintzakide taldeak martxan: Irurtzunen asteartetan 18:30ean Iratxon eta ostiraletan 9:30ean edo 19:00eatn Pikuxarren, Lakuntzan asteazkenetan 18:30ean jubilatuen elkartean, Arbizun asteartetan 16:00etan eskola zaharrean, Etxarri Aranatzen ostiraletan 18:30ean Xapateron, Altsasun astelehenetan 10:00etan

liburutegian eta 16:00etan Gautxorin, ostegunetan 20:00etan Lezean eta ostiraletan 9:30ean Kaixon eta 10:00etan Zubeztia elkartean, Olaztin astelehenetan 17:30ean Ogiberrin eta Ziordin ostiraletan 17:00etan liburutegian. Martxan dauden taldeetan sartu daiteke edo berri bat sortzeko proposamena egin daiteke, kontaktua 600 482 224 edota sakana_mintza@aek.eus posta elektronikoa.

Kontsumitzaileei arreta emateko Altsasuko udal bulegoa: Asteartetan, 012 zerbitzuan hitzordua hartuta. Nafarroako Kontsumitzaileen Elkartea, Iratxe.

Emakumeen bilgunearen zabalpen zerrenda martxan: Altsasuko Udaleko Emakumeen Bilguneak Whatsapp aplikazioko zabalpen-zerrenda bat sortuko du, Berdintasun Zerbitzutik antolatzen ditugun ekitaldi eta jardueren berri emateko.

Zabalpen-zerrendan parte hartu nahi baduzu, bidali iezaguzu Wha-

Iragarkia jartzeko 948 564 275 iragarki@guaixe.eus www.guaixe.eus/iragarkiak • Astearteko 13:00ak arte jasotako iragarkiak bakarrik iragarriko ditugu.

• Guaixek ez du argitaratzen diren iragarkien ondorioz sor daitezkeen

tsapp-eko mezu bat zure izen-abizenekin eta zerrendan parte hartu nahi duzula adieraziz telefono honetara: 628 32 85 93.

Arbizuko Utzubar Ekogunean konposta eskuragarri: Sakanako Mankomunitateko Hondakin Zerbitzuak gogorarazi du, nahi duen guztiak urte guztian zehar konposta eskuragarri duela bertan.

Informazio gehiago nahi duenak info.hondakinak@ sakana-mank.eus e-postara idatz dezala edo 900 730 450 telefonora hots egin dezala.

Errotuluak euskaraz jartzeko dirulaguntzak: Establezimendu komertzialei, ostalaritzakoei eta elkarteei zuzendutako dirulaguntzak dira. Diruz lagunduko dira errotuluak, toldoak eta ibilgailu komertzialen errotulazioa.

Euskara hutsean idatzita dagoen errotulua jartzen duenari %50 ordainduko zaio, gehienez 500 euro emanen zaizkio. Euskaraz eta erdaraz idatzita daudenei %25a, gehienez 250 euro. Eskabideak aurkezteko epea 2023ko urriaren 31n amaitzen da.

Informazio gehiago www. sakana-mank.eus web orrian.

Kontsumitzaileei arreta emateko Altsasuko udal bulegoa: Asteartetan, 012 zerbitzuan hitzordua hartuta. Nafarroako Kontsumitzaileen Elkartea, Iratxe.

• Iragarki laburrak: 3 euro aste bakoitzeko (BEZ barne).

Aralarko Santutegiko museoan bisita gidatuak egiteko aukera: Aralarko Santutegiko museoa ikusi eta bisita egiteko ordutegiak asteartetik larunbatera 11:00etan, 12:00etan, 16:00etan eta 17:00etan.

Igandeetan 10:30ean, 11:30ean, 13:30ean, 16:00etan eta 17:00etan.

Pertsona bakoitzak 3 euro ordaindu behar ditu.

• Epea: aste bereko astearteko

iragarki@guaixe.eus

13:00ra arte.

www.iragarkilaburrak.eus

gorabeheren erantzukizunik.

ORDAINTZEKO ATALAK: • EtxebizitzaSaldu/Errentan.

• Lokalak Saldu/Errentan.

• Irakaskuntza ("partikularrak") eman.

• Salmentak, erosketak eta trukeak.

• Iragarkiak Guaixe paperean eta guaixe.eus-en argitaratuko dira.

ESKELAK JARTZEKO: 948 56 42 75 edo eskelak@guaixe.eus Eskelen tarifak: 55,90 € / 106,5 € / 143,70€ prezio hauek BEZa barne dute.

Bazkideek % 10eko deskontua dute.

Eskelak jasotzeko azken eguna: Asteazkena goizeko 12:00ak baino lehen.

21

22

KULTURA

Ostirala 2026-05-29 GUAIXE

ANTZERKIA

MUSIKA

Musikariak ikastetxean

Lakuntzako euskalkian

Euskarabideak sustatutako programa izan da Sakanako hainbat ikastetxetan

LAKUNTZAKO HERRI ESKOLA

Laugarren urtez Lakuntzako Herri Eskolako ikasleek herriko euskalkian sortutako antzezlana aurkeztu zuten maiatzaren 22an: Ayuntamentube, denona. Antzezlanaren atzean Ane Miren Iruretagoiena egon da, antzerkiaren sustatzailea, eta jubilatu bada ere "herriko euskalkiarekiko konpromisoarekin" jarraitu du, eta antzerkia gidatzeaz eta gazteak prestatzeaz arduratu da.

BAZTERRETIK

Irakurketa proposamen hauekin gatoz ALTSASUKO LIBURUTEGI PUBLIKOA

HELDUENDAKO: nobela Esker onak / Delphine de Vigan Zer gertatzen da gure esker onak adierazi aurretik hitzak galtzen baditugu? Delphine de Viganek oroimenaren eta isiltasunaren ertzak arakatzen ditu eleberri honetan. Michka, adineko emakume bat, hitzak galtzen hasten da, eta horrekin batera, sortzen zaizkionak ezin adieraziz gelditzen da. Bere ondoan, Mariek eta Jérômek bizitzaren esanahia berriz topatuko dute, esker onaren ahalmenean eta zaurgarritasunaren edertasunean. Marie txikia zenean Michkak zaintzen zuen. Jérôme, berriz, geriatrikoko logopeda da, eta, Michkari laguntzen ari zaio.

Bi ahotsetara egindako narrazio honek oroimenaz, iraganaz, zahartzeaz, hitzez, ontasunaz hitzegiten du.

GAZTEENDAKO, HELDUENDAKO: nobela Fashion / Maribel Aiertza Maddi desagertu egin da eskolakideekin eginiko irteera batean daudela. Ertzainari deitu eta ikerketa-lanak

hasiko dira. Desagerpena ihesa izan da, ordea, sarean ezagutu duen gizon gazte batekin ospa egin du Maddik, sinetsita baitago haren ondoan bere bizitzako ametsa beteko duela: jantzidiseinatzaile bihurtu. Aurki bihurtuko zaio ametsa amesgaizto. Harrapatuta ikusiko du bere burua beste emakume batzuekin batera, jantziak faltsifikatzen dituzten lantegi batean.

HAURRENDAKO – Album ilustratua Galdutako robota /Joe Todd-Stanton Zabortegi baten bihotzean, herdoildutako piezen artean, Mio izeneko robot txiki batek begiak irekitzen ditu lehen aldiz. Ez daki nork utzi duen han. Baina bere barneko zerbaitek esaten dio bere lekua ez dagoela munduak baztertzea erabaki duen gauzen artean.

Horrela hasten da abentura harrigarri bat. Bertan, Miok inork esan ez ziona ikasiko du: ez duela konponketarik behar baliotsua izateko. Bere pieza higatuak eta bere akatsak dira, hain zuzen ere, bakar eta berezi egiten dutenak.

SAKANA Ikasleei euskarazko musika sortzaileen lana hurbiltzea eta euskarazko kultur prestakuntza eta transmisio proiektua izatea du helburu Nafarroako Gobernuaren Musikariak Ikastetxeetan programak. Hain zuzen, Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarazko Departamentuak, Euskarabidea - Euskararen nafar Institutuaren bitartez, antolatu du egitasmoa, eta aurten 52 ikastetxetako 6.400 ikasle baino gehiagorengana iritsi da, Javier Arakama Euskarabideko zuzendari kudeatzaileak Donezteben egindako programaren azken saioan azaldu zuen bezala. Sakanan Altsasuko eta Etxarri Aranazko ikastetxeetan izan dira musikariak; Altsasu BHI, Corazonistas eta Iñigo Aritza ikastola, eta Andra Mari ikastola, hurrenez hurren.

Musikariak Ikastetxeetan programa 2018an hasi zen.

Hasieran Hezkuntza Departamentuaren baitakoa zen, baina 2023-2024 ikasturtetik Euskarabideak kudeatzen du.

Ekimenak euskarazko kultur prestakuntza eta transmisiorako proiektua izatea du helburu, euskara Nafarroako berezko hizkuntzaren garrantzia azpimarratuz. Nafarroako DBHko hirugarren eta laugarren mailetan eta Batxilergoan A ereduko euskara irakasgaia dutenn eta euskaraz ikasten duten ikasleei bideratuta dago.

MUSIKA

Musika ikasleak plazara Ikasturtea amaitzen ari da eta musika eskoletan ikasturteko amaierako entzunaldiak ematen ari dira. Altsasuko Musika eta Dantza Eskolak maiatzaren 25ean Iortia zabalgunean entzunaldia eman zuen, eta gaur, maiatzak 29, euskal dantza eskolako 6 eta 13 urteko taldeen ikuskizuna izanen da, Iortian.

Ines Osinaga eta Javier Arakama Euskarabideako zuzendari kudeatzailea. NAF. GOB.

Musika sortzaileak eskola orduetan joaten dira ikasgeletara eta haien esperientzia eta lana aurkezten dizkiete ikasleei, bere ibilbidea euskal kantagintzaren barruan kokatuz. Ikasleek bertatik bertara adibide bat ezagutzen dute eta azken hamarkadetako euskarazko kultur panoramaren ezagutza globalagoa lortzen dute. Euskarabideatik zabaldu dutenez: "musika nerabeak eta gazteak erakartzeko ahalmena handia duen kultura adierazpena da", eta horregatik pro-

Musikariak Ikastetxeetan programa Altsasun eta Etxarri Aranatzen izan da

grama honen garrantzia azpimarratu dute.

Musikariak 52 ikastetxetan 191 saio egin dira, eta 31 artistak parte hartu dute.

Besteak beste hauek aritu dira: Thierry Biscary, Eñaut Elorrieta, Mikel Markez, Paxkal Irigoyen, Maria Rivero Campo, Jon Basaguren, Ines Osinaga, Inun, Mice (Miren Narbaiza), Xabi San Sebastian, Iker Lauroba, Abereh (Erik Berganza), Ibai Osinaga, Zuriñe Hidalgo, Habia (emakumeak), Iñigito Txapelpunk, Antton Aranburu, Julen Goldarazena (Flako Fanki), Xabi Solano, La Basu (Elena Caballero), Esti Markez, Mikel Urdangarin, Aguxtin Alkhat, Ekiza (Jurgi Ekiza), Tristtan Mourguy, Pelax (Pelayo Perez), Rafa Rueda, Joseba Irazoki, Pantxit Bidart, Xatiro (Unai Unda) eta Odei Barroso.

KULTURA

GUAIXE 2026-05-29 Ostirala

23

LITERATURA

'Story-ak', 'reels'-ak, publikazioak eta literatura 'Nola idatzi poemak eta narrazioak Instagramen garaian' solasaldia eginen dute Nerea Baldak eta Castillo Suarezek, ekainaren 3an, Leitzako liburutegian, Nafarroako IV. Liburuaren Azokaren Bi ahotsetan zikloaren barruan Eneida C. M. eta E. R. B. SAKANA Etxarri Aranatzen elkartu dira Nerea Balda irurtzundarra eta Castillo Suarez altsasuarra, GUAIXE IRRATIAn Eneida Carreño esatariarekin solasaldian aritzeko. Arrazoia Nafarroako VI. Liburu Azokak antolatu dituen Bi ahotsetara Literatura Topaketak liburutegi publikoetan izan da, izan ere, bikote literarioa osatu dute bi sakandarrek. Ekainaren 3an, asteazkena, 18:00etan, Leitzako liburutegian izanen dira, eta gaia Nola idatzi poemak eta narrazioak Instagramen garaian izanen da. Zikloaren barruan, egun eta ordu berean, Lakuntzako liburutegian, Mirande arazo ala gu? Jon Miranderi buruz hizketan ariko dira Irati Jimenez eta Mikel Soto.

"Gauza berria" dela esan du Suarezek; "lehen erdaraz egiten zen eta aurten solasaldi hauek euskaraz egiteko aukera eman digute". Haien burua boluntario aurkeztu zuten, eta Baldak gaineratu duenez, zerrenda bat zegoen "eta gehien ezagutzen nuena Castillo zen". Hitzaldia elkarrekin egitea proposatu zion, eta baiezkoa eman zion. "Halaxe atera zen".

Suarezek poesia idazten du eta Baldak narrazioa, eta Leitzan jorratuko dute gaia, beraz, Nola idatzi poemak eta narrazioak Instagramen garaian izanen da.

Bi idazleek Instagrama ezagutzen dute? "Ezagutu, bai. Aspaldi.

Lanerako ikastaro batean entzun nuen lehenengo aldiz. Kontu bat sortu nuen eta ez nuen ezer egin.

Handik zenbait urtera sartu nintzen. Nerabeekin lan egiten dut eta egunerokotasunean daude". Azken finean, gaztetxoekin lan egiten "reel bat edo story bat" zer den ezagutu behar dute.

"Gainera, askotan ingelesez esaten dira". Liburuak kaleratu izan dituztenean jakinarazteko erabili du Baldak irudien sare soziala, "eta tartean mantendu behar duzu ere, mugimendua egon behar du".

Suarezek literaturarekin lotutako blog bat zuen: Iparraldeko neska. "Hor jartzen nituen

nire testuak eta beste batzuena ere. Sare sozialak post horiek zabaltzeko erabiltzen nituen".

"Harrituta" dago zenbat jendek ikusten zituen. Berriaren baitan zegoen, eta blogak kentzean, Iparraldeko neska ere desagertu zen. Orain Substack deitutako plataforma bat deskubritu du: "Sare sozialak itsaso zabal bat dira, baina honetan idazle asko daude eta interesatzen zaizun idazlea jarrai dezakezu.

Gomendatzen dut". Betikoa gertatzen dela gaineratu du: "Gauza hauek erdaraz daudela nagusiki". Helburua euskal komunitate bat sortzea litzateke.

Suarezek denbora asko darama idazten, eta Baldak azaldu duenez, "idazten hasi-hasi ez, baina argitaratzen" duela gutxi hasi zen. Anekdota bat kontatu du: "Gogoan dut Iruñeko Literatur Lehiaketa batean zuk lehenengo saria irabazi zenuela, Angel Errok bigarrena eta nik hirugarrena". Suarezek idazten jarraitu zuen eta "gorakada" izan zuen, eta Baldak, aldiz, "idazteari utzi nion; ez nuen hain serio hartu". Beranduago hasi zen argitaratzen.

Nerea Balda eta Castillo Suarez idazleak.

"Sakanan sentitu naiz azken antxoa bezala", esan du Suarezek, "ez zetorrelako inor nire atzetik".

Lehenengo liburua Etxarri Aranazko Leku Ona taberna zabaldu zutenean aurkeztu zuen, Bierrik Elkartearen eskutik (gaur egun, GUAIXE FUNDAZIOA), eta aitaponteko Juanjo Olasagarre izan zen; "baina Juanjo Olasagarre dagoeneko aitaponteko bat zen. Gero ez dut izan inor nire atzetik". Jon Arretxe Arbizura bizitzera etorri zen, "baina berak dagoeneko liburu asko zituen egina. Nik pentsatzen nuen: ez du inork idatziko? Ez

da bertsolariren bat idazten hasiko?". Baldak erantzun dio agian bera bezala berandu hasiko den norbait agertuko dela.

Gaur egun Instagram bezala sare sozialetan istorio laburrak eta errazak ikusten dira; egoera horretan, zer leku dute liburuek?

"Nik uste dut hor gaia idaztea baino irakurtzea dela. Garai hauetan nola irakurtzen den".

Sareetan ikusten diren gauzak "azkarrak, motzak eta bisualak" dira, eta ikerketek diotenez, umeek eta gaztetxoek gauzak ikusteko geroz eta pazientzia gutxiago dute: "ez bakarrik umeak, guztiok. Kontzentrazio gaitasun hori galtzen ari da edo behintzat zailagoa da". Lehia "pontente" horretan dago literatura, eta beraz kontraste hori irakurtzean dago.

Suarezek gogoratu du nola arlo akademikoan lan egiten

"Nik uste dut gaia idaztea baino irakurtzea dela;nola irakurtzen den" NEREA BALDA

"Irudiekin oso konektatuta dagoen poesia egiten ari da; ez gogoetarako" CASTILLO SUAREZ

Idazleak

duen ezagun batek esan zion ea zertarako idazten duen inork ez badu irakurtzen: "Nik uste dut hori pasatzen dela". Literatur lehiaketetan ikusi duenez, Instagram Poesia deitzen diotena ikusten ari dira, "irudiekin oso konektatuta dagoena, ez hainbeste gogoetarako poesia bat zer pentsatua izango duena".

Narrazioaren kasuan Baldak ez ditu horrelakorik hainbeste ikusi, baina aipatu duenez sare sozialetan ikusten dira argazki bat eta ondoan testutxo moduko bat, "hor badago beste zerbait".

Gazteak Solasaldiaren izenburuan Instagram hitza agertzen denez, gazteei bideratutako jarduera bat dela pentsa daiteke. Gazteak gerturatuko diren galdetuta, Suarezek apustua bota du: "50 urtetik gorako emakumeak egongo dira, literatur txoko batean daudenak. Nik uste hor badagoela fenomeno bat, pandemiaren geroztik sortu zena". Gazte-gazteak ez direla izango aipatu du.

Hala ere, Baldak mahaiaren gainean jarri du Euskal Herrian badirela "gazte batzuk poesia

egiten", eta bizimoduarekin lotutako zerbait izan daitekeela ondorioztatu dute idazleek. Suarez: "Nobela batek lan jarraitua eskatzen du. Poema sorta bat egin dezakezu poema bat gaur, hemendik hamabost egunera beste bat, aurrera eta atzera ibili. Beste modu batera hartzen da". Poesiak duen idazteko modu horrek gazteek duten bizimoduarekin bat egiten duela gaineratu du. Balda: "Hasi nintzenean poesia idazten nuen, batez ere, eta askotan pentsatzen nuen, horregatik zela. Poema bat ideia batetik egiten duzu, eta gero lan asko dago, noski. Baina zerbait bururatu eta idazten duzu". Narrazioa idazteko orduan bi mota daudela gaineratu du Baldak: "Hasieratik dena idazten dutenak edo ideia batetik hasi eta idazten joaten direnak".

Ekainaren 3ko hitzaldiaren lehenengo pintzeladak eman dituzte GUAIXE IRRATIAn, eta egunean bertan ere jendearen arabera eta interesen araberako solasaldia eginen dutela esan dute. "Penarekin" gelditu dira, egun berean, Lakuntzan, Jon Mirande izanen delako mintzagaia.

2026-05-29 Ostirala 11 GALDERA

"Motorra dago guztiaren erdigunean; hori da batzen gaituena" AITOR, JUAN CARLOS, JOSE MARI ETA FRANCISCO TXOKOGAS

Motorraren inguruan biltzen dira Txokogas elkarteko kideak Txunkai auzoan duten lokalean. Ekainaren 6an, moto topaketa eta festa antolatu dute Erkuden Ruiz Barroso ALTSASU

1

Zer da Txokogas?

Noiz eta nola sortu zen?

Urtarrilean bi urte egin zituen.

Elkar ezagutzen genuen igandetan motorrarekin ruteatzera joaten ginelako. Adiskidetasun hori sortu zen.Gasteizko moto kontzentrazio batera joan ginen eta ikusi genuen beraiek horrelako elkarte bat zutela, eta geuk ere gurea sor genezakeela pentsatu genuen. Hori izan zen hazia.

3

Beraz, aurretik elkar ezagutzen zenuten?

Nahi dugulako elkartzen gara. Ez gara ikusten diren talde horietakoak denak txaleko berdinarekin joaten direnak... Bakoitzak motor mota bat dauka eta izaera batekoa da. Ahoz aho elkartzen joan ginen: nik hau ezagutzen dut... Askatasun izpiritua sortzen ari gara; jendea

Nork parte har dezake?

7

Eta zergatik motorra?

Denetarik dago. Ez dago araurik, irekita dago. Emaitza positiboa izaten ari da uste dugulako Sakanan horrelako zerbait behar zela. Sakanan motor asko dago eta motorzale asko daude, eta nolabait ispilua izan gara: etorri eta elkarbanatuko ditugu gauzak. Inor ez da beste inor baino gehiago.

Motorra dago guztiaren erdigunean; hori da batzen gaituena. Denak berdinak gara.

Odolean daramagu, txikitatik. Jose Mari txikia zenean aitak zurgindegia zeukan eta egurrezko bat egin zuen eta aldapatik jaisten zen.

Motorrak gustuko ditugun pertsona batzuen egitasmo bat da. Motorrarekin ibiltzen kointziditzen genuen, eta erabaki genuen zerbait gehiago sortzea; ez izatea bakarrik igandeko bidaiak, baizik eta zerbait finkatuagoa. Jose Mari eta Aitor izan ziren besteei ea elkarte txiki bat egitea nahiko zuten galdetzeaz arduratu zirenak. Garrantzitsuena: motorrei buruz hitz egitea.

2

6

Aitor Mendikute, Juan Carlos Fernandez, Jose Mari Salgado eta Francisco Martinez

igandeetan etortzen da benetan gogoa duelako. Abiadura gutxienera joaten denera moldatzen gara; segurtasuna oso garrantzitsua da guretako. Jose Marik esperientzia handia du eta erritmoak eta ibilbidea markatzen ditu. Idatzi gabeko arau bat dago: igandeetan, 9:00etan, euririk egiten ez badu, beti egongo da norbait.

4

Zenbat elkartzen zarete?

Elkartean kuota bat ordaintzen dugunak zazpi gara; ruteatzera 50 bat pertsona.

BAZKIDETU

5

Zer egiten duzue?

Elkartea sortu genuenean Papanoelada antolatu genuen Altsasuko Dendarien Elkartearekin batera, eta aurreko Eguberrietan bigarren edizioa egin genuen. Oso arrakastatsua izan zen. Txangoak eta irteera motokulturalak ere antolatzen ditugu; aurreko urtean Guardiara joan ginen. Moto lasterketetara ere joan gara: Jerez, Alcaniz, GP mundialetara... Alcala de Henaresko motor museoan egon ginen, eta gurea bezalako elkartekoekin elkartzen gara.

8

Moto topaketa antolatu duzue ekainaren 6an. Zergatik?

9

Estereotipoekin apurtzeko ere balioko du?

Elkartea sortu genuenean jarri genuen helmuga bat zen, hasieratik egin nahi izan dugu; baina ez zen batere erraza. Errazagoa zen Papanoelada egitea.

Pixkanaka animatzen joan gara.

Beste batzuk ikusi ditugu eta laguntzera ere etorriko dira.

Asteburu horretan Txunkaiko festak ziren eta lokala auzoan dagoenez eta asko hemengoak garenez, motorrak eta Carbonillako festak ospatu ditugu.

Helburua topaketa egitea da.

Motorra dena izango da. Baita ikustaraztea ere. Ikustean motorrean ibiltzen garenak sakandarrak garela, kanpoko jendea ere hurbilduko da, eta Sakana ezagutarazteko balioko du. Oso garrantzitsua iruditzen zaigu, eta motorraren inguruan bada eta Txunkaiko festetan, hobe.

Betiko kiroletatik pixka bat ateratzeagatik ere.

Harrituko zinateke nork daukan motorra. Ez da inolaz ere estereotipo hori. Oso pozgarria da Eguberrietako ekimenean guraso eta haurren erantzuna.

Jendea zoriontsu egin dezakegu; motorra ez da bakarrik zarata, zerbait dibertigarria eta kulturala izan daiteke. Gauzak antolatzeko inertziak eta elkarlana bilatzen dugu, eta ekainaren 6an Corazonistas ikastetxearekin ere zerbait egingo dugu. Oraindik ez dakigu zer, baina egingo dugu. Haurrei pila bat gustatzen zaizkie motorrak.

10

Nola antolatu duzue? Nolakoa izan da prozesua?

11

Gelditzeko sortu al duzue?

Nolakoa izaten ari da! Hemen eguraldiarekin bueltaka ibiltzen gara beti: bazkaria non egin, bestelako ekimenak... Bazkarirako izen ematea zabaldu genuen eta 90 bat pertsonak eman dute izena. Jendeari irekia zen. Motorzaleei opariak egin nahi dizkiegu, motor lehiaketa... Oso eskertuta gaude laguntzaile eta babesleekin. Enpresekin harremanetan jarri ginen eta erantzuna oso baikorra izan zen.

Azken finean, ekonomikoki gastu bat da ere. Motorraren inguruan izango da, baina Txunkai festak ere. Goizean ibilbidea egingo dugu eta hamaiketakoa hartuko dugu; honekin ere motorzaleek Sakana ezagutu dezaten nahi dugu. Bueltan bermuta eta NoNamers taldearen kontzertua izango da; bazkariaren ondoren motor jolasak, zozketak eta kontzertuak izango dira, eta 21:00etan amaituko da.

Izan ere, motorzaleek ezin dute alkoholik edan gero itzuli behar direlako.

Gure nahia da datorren urtean beste bat egitea; hobea.

Izena ...................................................................................................................................................

Izan giltzarri!

Abizenak ..........................................................................................................................................

Hilabetean euro baten truke

Herria .................................................................................................................................................

(Errenta aitorpeneko itzulketa kontuan izanda)

Telefono zenbakia......................................................................................................................

NA/IFZ ..............................................................................................................................................

Helbidea ...........................................................................................................................................

Emaila ................................................................................................................................................

SAKANAKO

GIDA

Bankuko kontu korronte zenbakia: ES

__ ____ ____ __ __________

948 564 275 618 882 675 admin@guaixe.eus www.guaixe.eus