989_GUAIXE

SAKANAKO ASTEKARIA GUAIXE.EUS / TOKIKOM.EUS

2026-04-24 Ostirala 989. ZENBAKIA / 2. AROA

Olaztiko kamioilarien eta garraiolarien omenez Maiatzaren 1ean Kamioien Eguna antolatu dute; besteak beste, argazki zaharren erakusketa izanen da / 2-3

ABELTZAINTZA

Urbasa-Andiako larreak aziendarako zabaldu dira. Joan zen urtean 34.805 abelburu izan ziren / 13

HEZKUNTZA

Lanbide Heziketak ibarren duen garrantziaz hitz egin zuten institutuaren ate irekietan / 11

AUTOMOBILISMOA

Larunbateko Olaztiko Rallysprinterako dena prest. Ander Gurmindo pilotua, "gogotsu eta urduri" / 17

LITERATURA

Ana eta Nerea Balda Sanjuan ahizpek 'Azpimarrak' liburuaren gaztelaniazko bertsioa aurkeztu dute / 23

SINADURAK

ERKUDEN ALDASORO ERREA / 4

ANITZARTEAN KULTURARTEKOTASUN ZERBITZUA / 4

NORA UNCETA ZABALLA / 10

EKHIÑE LUMBRERAS FERNANDEZ DE ARROIABE / 22

2

EZKAATZA

Erkuden Ruiz Barroso OLAZTI Olatzagutia "oso kamioilaria" izan da; tradizio handia izan da. Garai batean estatu mailan biztanleko kamioilari gehien izan zuen herria izan zela aipatu dute Olaztiko Kamioien Lagunak taldeko kideek.

1970 eta 1980ko hamarkadetan loraldiaren urteak izan ziren, eta ehun bat kamioi zeudela esana zion Roberto Zornoza Limon-en aitak. Limon argazki zaharrak ikusten eta berreskuratzen hasi zen, eta horrela, kamioilari batekin eta bestearekin hitz egiten hasi, beste garai batzuk gogoratzen egon, eta Kamioien Eguna antolatzea erabaki zuten; dena Limonek "mugitu" duela esan dute: "Argazki zaharrak ikustearen nostalgiagatik; nire aita kamioilaria zen, haienak ere bai, eta horrela hasi zen; jendeak argazki zaharrak baldin bazituen telefono zenbaki batera bidaltzeko eskatu genuen". Guztira, 280 argazki zahar baino gehiago jaso dituzte, eta horiek erakusgai izanen dira maiatzaren 1ean eginen duten ospakizunean.

Kamioien, kamioilarien eta haien senideen argazki zaharren erakusketa, kamioi zaharren erakusketa, herri bazkaria eta kontzertuak, Pantxo Balbuena eta The Karkamals taldeak, osatuko dute Kamioien Eguneko egitaraua.

"Hasiera batean argazki zaharrak bildu eta erakustea izan zen ideia, eta hori egin behar genuenez, zergatik ez bazkari bat egin, eta bazkaria egiten dugunez, zergatik ez kontzertu bat...". Jende asko mugitu dute, "nahiz eta orain gremioarekin zerikusirik ez izan, aita zela edo senideren bat kamioilaria zen". Besteak beste, zortzi edo bederatzi kamioi zahar etorriko direla konfirmatu dute ere. Hasiera batean San Cristobal eguna proposatu zuten, garraioen eta bideen zaindua, uztailaren 10ean, baina sanferminetako asteburuarekin bat egiten zuenez beste data bat bilatu zuten: maiatzaren 1ean. Topagunea Clinker izanen da.

"Gure aitak oso lagunak ziren, kamioiei buruz hitz egiten egoten ziren, Churrero ere hortik dago...".

Kamioiak dira olaztiar talde ho-

KAMIOIEN EGUNAN

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

Kamioi zaharra Olaztin. UTZITAKOA

Kamioilarien herria AUTOMOBILISMOA

Olaztiko Kamioien Lagunak taldeak Kamioien Eguna antolatu du, Olaztin, maiatzaren 1ean; argazki zaharrak bidlu eta erakusketa eginen dute.

Garraiolariak eta kamioilariak omentzeko topagunea izanen da nen mintzagai nagusia, baina orain arte ez dute horrelako topagunerik antolatu; noizbait bazkariren bat egin izan dute, San Cristobal egunean, hain zuzen, baina lehenengo aldia da bilduko direla. "Olatzagutian ez da inoiz kamioen inguruan ezer egin".

Tradizioa Cementos, Echavarri zerrategia eta fabrika gehiago zeuden Olatzagutian, eta horrek garraio eta kamioi mugimendu handia egoteak erakartzen zuen; 1940ko hamarkadan, esaterako, Echavarri zerrategian bederatzi kamioi zituzten. 1950ko hamarkadan, Esa

urtegia egiteko, Cementosetik eramaten zuten porlana, eta kamioiak kargatzeko ilarak egiten zirela gogoratu dute: "Lehen porlana zakuetan eramaten zen, ez zegoen zisternarik, eta kamioiak pilatzen ziren kargatzeko". 1960ko hamarkadara arte iraun zuen.

Flota handitzen joan zen, eta 1970ko eta 1980ko hamarkadak izan ziren "indartsuenak": "Aurreko egunean Olaztin zenbat kamioi zeuden kontatzen egon nintzen eta PRENASAn bakarrik hemezortzi kamioi egon ziren; norberak bere kamioia zeukan.

Kamoi handiak, gainera". Garai horretan ehun bat kamioi zeuden

herrian, eta gehienak autonomoak ziren: Juan Jose Ascargorta, Aierdi, Iparragirre, Anastasio...

"Kamioiak herrian uzten ziren; txikitan gogoratzen naiz kamioiak kalean zeudela", gogoratu du Limonek. Erakusketaren argazki zaharretan ere herriko txoko asko ikus daitezke, kamioiak, aipatu duten bezala, herrian aparkatzen zituztelako. "Badago argazki bat Farmaziaren aurrean geundena", gogoratu du Julen Perezek. Clinkerreko atzeko kalea, esaterako, kamioien pisuagatik hondoratuta zegoela esan dute.

Garrailari asko zeuden arren, inoiz ez dela talderik egin aipau

dute: "Multzo handia egin zen greban". 1990ko urrian espainiar estatuan garraiolarien greba "handi bat" egin zuten, eta hainbat egunez geldirik egon ziren; hornikuntza arazoak sortu ziren eta enpresak itxi zituzten. "Hortik sortu zen Sakanako garraiolarien kooperatiba", bertako autonomoak bateratzeko helburuarekin.

"Olazti izan zenarekin...". Gaur egun garraiolari autonomo gutxi gelditzen direla esan dute, belaunaldien erreleborik ez dagoela aipatuz; "ez dago, guztian bezala".

Garraio enpresa handiek mugitzen dute garraioaren sektorea gehienbat, "dena hartu dute". Garai batean kamioia izatea "mamitsuagoa" zela gaineratu dute, "kamioi bat zuenak dirua irabazten zuelako; baina gaur egun ez duzu egiten". Zenbat eta gehiago lan egin, orduan eta gastu gehiago sortzen direla gaineratu dute.

Omenaldia Kamioien Eguna herriko garraiolari eta kamioilariendako omenaldia ere izanen da. "Badira errepidean hil diren herriko kamioilariak ere". Bestetik, egiten duten lana errekonozitzeko aukera ere izanen da: "Badago jende asko aste osoa kanpoan pasatzen duena".

"Atzerrian ibiliak gara". Kamioilari batek kontatu duenez, behin astelehen batean 5:00etan atera ziren, gauerdian Frankfurtera iritsi ziren, Alemanian, gaua pasa eta astearte goizean deitu zietenean deskargatu zuten, 13:00etan berriz kargatu, eta asteazkenerako Olaztin bueltan zeuden. "Familia etxean utzi, kamioia kargatu eta batzuetan aste osorako joan izan dira", gogoratu du Limonek.

Denborarekin dena aldatu dela azaldu dute: "Goruntz joaten denak badaki gauez bidaiatu behar duela, horrela hiriak gauez pasatzen dituzu. Bestela, ez dago aparkatzeko eta lo egiteko tokirik". Garai batean, gainera, aduanan gelditu behar ziren. Perez: "Nik aduana ez dut ezagutu; baina iparralderantz joaten ginenean lau ordu eta erdi ibiltzen ginen eta gero lo egiteko gelditu behar ginen...".

KAMIOIEN EGUNA EZKAATZA

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

Kamioiak Olaztin argazki zahar batean. UTZITAKOA

Kamioi "horiekin" bidaiatzen zuten, gainera: "Hori zen... Takograforik ez zegoen, liburu bat bete behar zen. Baina ez zegoen gaur egungo kontrola, ez zegoen ezer; ibiltzen zenuen ibiltzen zenuena". Gaur egun, takografoarkein "dena" kontrolatzen dute: abiadura, atsedenaldiak, zenbait gidatu duten... "Lehen Ederrena errepideko taberna-jatetxe bat zen eta bertan kamioilariak biltzen ziren zerbait jateko, biltzeko eta pixka bat hitz egiteko. Eta ez zen ezer gertatzen gelditzeagatik. Hurrengo egunean ateratzen ziren". Orain dena erregistratzen da. Nafarroako Gobernuak zein Espainiako Gobernuak takografoak eska ditzakete, "pendrive" bat da; "24 urtetan bi aldiz eskatu didate, eta bi inkesta egin dizkidate".

Kamioiak Kamioiak ere "asko-asko" aldatu dira: "Orain Barreiros bat hartuta ez nuke jakingo ibiltzen".

Barrieros markako kamioi bat izan dute hizpide, hain zuzen, Olaztiko kamioi zaleek: "Barreirosek bazuten aldaketa bat eta ez bazenuen ongi egiten kolpe handia jotzen zuen. Interneten irakurri nuen auzokide batek kontatzen zuela kamioilaria konfunditzen zenean eta aldaketa hori gaizki egiten zuenean santu guztiak zerutik jaisten zirela kaguendios eta kaguenlavirgen hasten zelako". Horrekin imajina daiteke zer nolako kolpeak ematen zituen.

Kamioien aldaketa kotxeen garapenarekin alderatu dute:

3

Julen Perez, Jesus Mari Uriarte eta Roberto Zornoza.

"Bi zaldi bat edo Renault 4 bat eta gaur egungo kotxe bat alderatzen baduzu... Gaur egun argiak automatikoki pizten direla eta abar".

Solasaldia bitartean, erakusketarako argazki zahar gehiago iristen joan ziren; Barreiros, Pegaso, MAN... Limon: "Txikitan horiek ditut gogoan". Gaur egun, aldiz, Volvo, Escania, DAF eta IVECO dira ezagunenak. "Marka asko daude eta nahiko antzekoak dira". Prezio aldetik ere antzekoak direla gaineratu dute: "DAF bat 110.000 euro kostatzen da, mota bereko Scania batek 140.000 euro, Volvo batek antzeko, MAN pixkatxo bat merkeagoa da, eta Iveco merkeagoa, 98.000 euro".

8674 AB, 9767AM, 1302Z... Kamioilariek eta kamioi zaleek ohitura bitxi bat dute: "kamioi marka, motorrak eta matrikulak ezagutzen dituzte".

Zeintzuk dira kamioilari izatearen alde onak eta txarrak?

"Dagoeneko onik ez dago". Hortaz, gaur egun garraiolaria izateko gustatu behar zaizula gaineratu dute. "Nire aitari gustatzen zitzaion eta aldi berean ez".

Bestetik, "erlojuaren orduak" kontuan ez izatea garrantzitsua dela aipatu dute; hau da, ordu

asko lan egiten dela. Perez: "Ez dira zortzi ordu, eta niri ez zait inporta. Baina semeak horregatik ez zuen nahi". Gremioa ezagutzen duten senideek badakite "zer dagoen": "Ezkondu nintzenean larunbatetan ere lan egiten nuen, eta lehen igandeetan ateratzen nintzen bidaian".

Larunbatak aipatzen direla, Limonen aitaren anekdota bat kontatu dute: "Pegasorekin ibiltzen zen, eta garai horretan ez zuten kotxerik eta larunbatetan eguerdira arte lan egiten zuten; larunbat ingelesak deitzen ziren".

Larunbat goizean porlana kargatzen zuen astelehenean Gasteizen deskargatzeko. "Orduan, zer egingo dugu eta zer ez dugu egingo pentsatzen egon, eta Gasteizera joaten ziren, kamioia kargatuta, arratsalde pasa".

Hurrengo egunean ere zer egin ez zutela, eta Gasteizera joaten ziren. "Eta astelehenean deskargatzera". Noizbait harrapatu zutela eta ea zergatik ez zuten larunbatean zuzenean deskargatu esan omen zieten, Limonek gaineratu duenez.

Kamioiarekin lanera joan eta beste gauza batzuk egiteko baliatzearena askotan egin izan dute.

"Aita Muruzabalekoa zen eta kotxerik ez genuenez kamioian

"Ez dugu inoiz horrelako ezer egin, ez genuen talderik egina; lehenengo aldia da"

Argazki zaharrak biltzen hasi, eta egun osoko egitaraua egin dute maiatzaren 1erako

joaten ginen". Perezek ere gogoratu du astelehenetik asteazkenera Hendaiara kubarekin joaten zela, eta ostegun eta ostiraletan zakuekin, eta larunbatetan Arrasatera bidaia laburragoa egiten zuenez, emaztearekin eta haurrekin joateko baliatzen zuen, "duela 30 urte inguru". Azkoienera joan eta bidaia aprobetxatzeko familiarekin Logoroñora kargatzera joan eta bertan arratsalde pasa gelditu izan direla ere gogoratu dute, "duela ez hainbeste".

Gaur egun takografoarekin "dena aldatu" dela gogoratu dute.

Anekdotaz anekdota, Limonen aitak izandako beste bat gogora ekarri dute: "Beti kontatzen zuen Andaluziara baloiekin joan zela eta jatetxe batean gelditu zela eta zerbitzariak esan ziola haur batzuk ari zirela kamioian sartzen baloiak hartzeko; tabernatik atera eta... haurra zerbitzarien semea zen!". Gidatu dituzten kilometro bezainbeste anekdota dituzte. Esaterako, "joan zaitez Andaluziarano girotutako airerik gabe!".

Errespetua Kamioilaria izateko, gaur egun, CAP txartela behar da, "200 ordu" direla, karneta atera behar da ere, dirutza baita; bestetik, Garraiolari titulua atera behar da: "Gradu ertaina edo Goi gradua izan behar duzu aurkezteko, eta azterketa gainditu behar duzu gero, noski". Garai batean garraiolarien tituluak eros zitezkeen; ordaintzen ziren.

Garraiolariekiko errespetua galdu dela esan dute olaztiarrek:

"Lehen kamioia iristen zenean, kamioia iristen zen". Deskargatzen eta kargatzen zuten. Orain, gehiago itxoin behar dutela esan dute, "eta orduaren arabera, galdu dituzun minutu horiek, trafiko gehiago aurkitzeak ekar ditzake edo deskargatu behar duzun hurrengo fabrika itxita egotea eta itxoin behar izatea". Beste lanbideetan okertzen bazara, "ez da ezer gertatzen", baina kamioian "isunak" direla azaldu dute, "okerrago ez bada; istripu bat izan daiteke". Istripuengatik lanbidea utzi izan dutenak egon direla gaineratu dute.

Etorkizuna "oso ilun" ikusten dute: "Atzetik ez datorrelako jenderik. Ez daude gazteak, eta gaur egun gauzak dauden moduan, erabaki ona iruditzen zait".

Hori guztia, gainera, gasoilaren eta kamioi batek dituen gastuak alde batera utzita.

Argazkiak "Herriko gauzak direnean, herritik egindakoak, jendeak izena ematen du eta parte hartzen du". Argazki zaharren artean bitxikeria asko ikusi daitezke: "Badago argazki bat plakak eramaten dituen kamioi bat ikusten dena, eta beste argazki batean garabiarekin plaka horiek jaisten agertzen da. Bi argazki desberdin dira, bi pertsona desberdinek egindakoak, eta oso polita da hori jasota izatea". Olaztiar batek kamioien argazkiak egiteko ohitura zeukan.

Instagram kontua sortu dute eta bertan argazkiak ikus daitezke.

4

IRITZIA

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

HARA ZER DIEN

ASTEKOA

Etiketen balioa

Hitzen indarra

ERKUDEN ALDASORO ERREA

GUTUNAK: Gutunak asteartea 10:00ak baino lehen bidali beharko dira erredakziora. Gutunarekin batera bidali beharrekoak: egilearen izena eta abizena, NA zenbakia, herria eta harremanetarako telefonoa.

Gutuna helarazteko bideak: Foru plaza, 23 - 1., 31800 Altsasu / gutunak@guaixe.eus

komunikazio taldea Koordinatzailea: Goizeder Anton Iturralde fundazioa@guaixe.eus Erredakzio burua: Alfredo Alvaro Igoa erredakzioa@guaixe.eus Erredakzioa: Maider Betelu Ganboa kirolak@guaixe.eus eta Erkuden Ruiz Barroso kultura@guaixe.eus

Publizitatea: Eneida Carreño Mundiñano publi@guaixe.eus 661 523 245 Itziar Gastearena Colmenero publizitatea@guaixe.eus 619 821 436 Maketatzailea: Iune Trecet Obeso maketazioa@guaixe.eus GK diseinu zerbitzua: Laura Olmos Aristorena gk@gkomunikazioa.eus Administrazioa: Gema Lakuntza Lopez admin@guaixe.eus

erraza. Ameriketako Estatu Batuak eta Israel buru dituen Mendebaldeko oligarkia mundu erdia txikitzen ari da, adibidetzat Kubako blokeo egoeragatik dauden hildakoak edota Ekialde Hurbileko gerra eta genozidioak ditugu. Beste erdia krisialdian sartzen dabil, erregaiaren prezioaren gorakada honen adibide izanik. Langileriaren pobretzea, gerra eta heriotza, hiruek laburbil dezakete gaur egun jasaten eta albisteetan ikusten ditugunak. Hiruak oligarkiaren interesak defendatzeko beharrezkoak dira, alegia, langileriaren proiektu ez direnak hauspotzeko.

Aski ezagunak ditugun bizitzaren garestitzea edota lan kaleratzeak eskalada

belikoarekin batera gora egingo lukete, hau da, krisi testuingurua areagotuko litzateke gerra inperialistak gora egitekotan. Indarrak batu eta gerra inperialistaren aurka egiteko momentua den honetan Maiatzaren lehena langileria nazioartean egituratzen jarraitzeko aurrerapausoa izan dadila.

Egungo gerra inperialistaren aurka egitea ofentsibaren parte den NATO, mendebaldeko oligarkiaren aparatu militarra desegitea eta sionismoaren proiektu suntsitzaile eta gerrazalea suntsitzea ere bada.

Horregatik, EHKS-k maiatzaren lehenean Iruñean deitutako manifestazioan parte hartzeko deia luzatzea ezinbestekoa da.

SAKANAKO ANITZARTEAN KULTURARTEKOTASUN ZERBITZUA

Azkenaldian, edozein elkarrizketatan, izan sareetan edo lagunartean, seguru entzun diozuela norbaiti "traumatizatuta" dagoela esaten, beste inori buruz "nartzisista" dela baieztatzen, edo harreman bat "toxikoa" dela bermatzen. Lehen psikologiako eremura mugatzen ziren hitzak erabat sartuta daude orain gure eguneroko hizkeran.

Termino horiek erabiltzeak badu bere zeregina: izena ematea minari edo egoera desatsegin bati. Eta horrek lasaitasun puntu bat ekartzen digu, dudarik ez. Izendatzeak ikusgarri egiten du isilpeko ezinegona, eta balioztatu mina. Ziurtatzen du min hori ez dela jada geure asmakeria. Badu izen bat, badu izana.

Baina izen edo etiketa horrek beste zerbait ere egiten du, askotan nahigabe. Zerbaiti, edo norbaiti, etiketa bat jartzean, mugatu egiten dugu, kaxa moduko batean sartu, gugandik apartatu, bazterrean uzten ditu bestelako aukerak.

"Mina izendatzeko Mina izendatzeko erabiltzen ditugun tresnak, erabiltzen ditugun etiketak, babes moduan tresnak, etiketak, izan ditzakegu aldi baterako, baina askotan askotan muga muga sendoegiak marrazten sendoegiak marrazten dituzte: ni biktima, zu erasotzaile; ni zaurgarri, zu dituzte" nartzisista; ni buruargi, zu itsu. Une jakin batean seguruak izan daitezkeen muga horiek arriskugarriak bihur daitezke edozertarako erabiltzen badira, haietatik harago ez bagara joaten soluzio bila.

Arazoa ez da halako terminoak erabiltzea, noski. Arazoa da haietan geratzea. Etiketak tresna bat dira, baina, zer tresna dugu hurrengo pausorako? Izendatu ondoren, hor geldituko gara?

Agian etiketetatik galderetara pasa beharko genuke. "Hau toxikoa da" esan ordez, "zerk egiten du toxiko?" galdetu, adibidez.

Etiketek mugak marrazten dituzte baina galderak itxuragabetzen.

Eta hor, galderen hutsune horretan, hasten da benetako lana.

Izendatu, baliozkotu, bai. Baina gero, ikusi ea etiketetatik harago zer eraiki daitekeen. Muga seguruak jarri, baina zubiak eraikitzeko modukoak badira, hobe. Bestela, hiztegi terapeutikoaren erabilera orokortuak isolamendurako bide zuzen eta oso bakartia besterik ez baitigu emanen.

Irratia: Eneida Carreño Mundiñano irratia@guaixe.eus 948 567 074

Palestinaz hitz egiteari utziz gero, akabo, ezta? Ba halaxe hamaika kontuekin. Gure artean mendeetan diharduen ijito herriarekin gertatzen den bezala.

Ospatu berri da haien nazioarteko eguna. Apirilaren 8an. Eguna, ijitoen komunitatearen eskubideen eta inklusioaren aldeko hausnarketarako eta aldeko aldarrikapenerako aukera gisa finkatu da. Bere hizkuntzaren eta historiaren ezagutza sustatzen da. Europako hainbat herrialdek ijitoen herriaren ondare kultural aberatsa nabarmentzen dute eta elkartasuna eta elkar ulertzea

sustatzen dute. Ederra, bidezkoa bezala.

Tamalez, etnozentrismoak indarrean jarraitzen du. Bai ijitoen herriarekiko, nola beste kulturekiko ere.

Zer da etnozentrismoa, ordea?

Espainiako Errege Akademiaren Gaztelaniazko Hiztegiaren arabera, etnozentrismoa: "norberaren kultura beste talde, arraza edo gizarte batzuen portaerak interpretatzeko irizpide esklusibo bihurtzen duen joera emozionala, da". Osatu gabeko definizioa, ordea.

AfroDiccionario-k eskaintzen duen definizioak ñabardura gako bat gehitzen baitu: "beste gizabanakoak desberdinak izateagatik diskriminatzera eramaten du" etnozentrismoak.

Horretan ote gaude? Eta hala balitz? Zer egin dezakegu/nahi dugu? Zinez onartzen ditugu?

Hitzen indarraz…

Zuzentzailea: Patxi Flores Lazkoz ARGITARATZAILEA: Guaixe Fundazioa. Foru plaza 23-1.

31800 Altsasu 948 564 275 Lege gordailua: NA-633/1995 Tirada: 3.200 Inprimategia: Zeroa Multimedia GUAIXEk ez du bere gain hartzen aldizkari honetako orrialdeetan kolaboratzaileek adierazitako iritzien erantzukizunik.

Berebiziko garrantzia, hitzek daukatena. Izan ere, hitzek eri edo senda dezakete. Inolako zalantzarik gabe.

Esaten ez dena, ez da existitzen; ez du izenik, ez gorputzik, ezta toki fisikorik, ere. Esaten denak aldiz, onerako edota txarrerako, badu tokirik. Aipatzen ez dena, ordea, (hala ez bada ere) ez da.

Asko dira…(a)ren nazioarteko egunak. Zer lortzen da halako ekimenekin?

Nahi dena? Ziurrenik, ez.

Baina, gutxienean bada ere, "ospatuko" den horri, tokia ematea bai, ikusgarri egitea, entzutea, horren inguruan hitz egitea. Ez da gutxi.

GUTUNAK

Maiatzaren Lehena TELMO ZULAIKA PEREZ

"Itoko duzuen ahotsa ahaltsuagoa izango da etorkizunean nik orain esan ditzakedan hitz guztiak baino". Hitz hauek Chicagoko martirietako Spiesek oihukatu zizkion bere borreroari.

Langileriaren Nazioarteko Eguna maiatzaren lehenean ospatzen da Estatu Batuetan 1886an hasitako protesta egunen oroigarri gisa, milaka langilek lanaldia zortzi ordura murriztea eskatu zutenean.

Gaur, mundu osoko milioika langilek Chicagoko martirien eta haien ondorengo guztien lekukoa hartu dute.

Maiatzaren lehena gainean dugu eta egungo egoera ez da

LAGUNTZAILEAK

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

Mank-ek euskara ikasteko dirulaguntzak handitzea onartu du Euskaltegietako ikasleek matrikula dohainik izateko pausoa da SAKANA EH Bildu eta Geroa Bai ados jarrita, Sakanako Mankomunitateak euskara ikasteko dirulaguntzak handitzea aho batez onartu zuen apirilaren 16ako batzarrean. Erabaki horrekin euskaltegietan euskara ikasten duten sakandarrek matrikula dohainik izanen dute. Mank-eko batzarkideek nabarmendu dutenez, "neurria hizkuntza eskubideen bermea indartzeko eta euskararen ezagutza zein erabilera sustatzeko pauso esanguratsua da. Halaber, euskararen ofizialtasunaren aldeko norabidean aurrera egiteko borondatea berresten du". Horrekin batera, Mank-eko batzarkideek azpimarratu nahi izan dutenez, "erabakia mugimendu politiko desberdinen arteko akordio zabal batean oinarritu da, eta horrek erakusten du ibarrean euskarak duen kontsentsu sozial eta politikoa, integraziorako eta kohesiorako bide gisa".

Tramitazio bakarra Orain arte euskaltegian euskara ikasten zuten sakandarrek Mank-en dirulaguntza eskatzeko aukera zuten. Matrikula gastuaren %100 estaltzen ez zuenez, Sakanako hamar udalek erabaki zuten falta zen zatia osatzea herriko dirulaguntza deialdien bidez. Horrek ekartzen zuen hamar herri horietako euskara ikasleek dirulaguntza eskaerak bitan egitea: Mank-i eta udalari.

Sakanako Mankomunitatearen eratze batzarra. ARTXIBOA

Hori jakinda, Mank-eko batzarrak erabaki du dirulaguntzak eskatzeko izapideak erraztea.

Beraz, hemendik aurrera tramite guztiak Mank-eko Euskara Zerbitzuak egingo ditu. Beraz, aurrerantzean, tramite bakarra izateaz aparte, eta eskubide bera izango dute sakandar guztiek, edozein dela herria, guztiek matrikula dohainik izanen dute.

Euskara ikasteko doakotasunerako pausoa da hartutako erabakia. Hala ere, euskara ikasi nahi dutenek euskaltegiko matrikula ordaindu behar izaten dute eta, ondoren, erakundeek dirulaguntza ematen diete. Hau da, euskara ikasteko dirua aurreratu beharra dagoela. Horren jakitun dira Mank-en eta, etorkizunean, euskara ikasteko matrikula ordaindu behar ez izatea da dute helburu. Horretarako pausoak emanen dituzte.

Mank-ek Hondakin Zerbitzurako kamioi berria erosi du SAKANA Sakanako Mankomunitateak papera eta kartoia biltzeko kamioi berria erosi du. Harengatik 222.441,56 euro ordaindu dizkio FFS Equipos Urbanos, SA enpresari. Ibarreko erakundeak erosketa finantzatzeko Nafarroako Hondakinen Funtsaren %90eko dirulaguntza izan du. Sakanako Mankomu-

nitateko Hondakin Zerbitzuak zortzi kamioi ditu, trasteak biltzeko kaxa irekiko kamioia eta garbigune mugikorra. Ibarreko erakundeak zerbitzuko kamioi flota berritzeari aurreko legegintzaldian, 2020ean, ekin zion. Ordutik zortzi ibilgailu erosi ditu, haietako bat elektrikoa. Gaur egungo flota, beraz, nahiko berria da.

Mank-ek aurten 50.000 euroko ditu. Diruz lagunduko dira 2025eko irailaren 1etik 2026ko agorrilaren 31ra arte egindako ikastaroen matrikulak. Lagundutako ikastaroak dira estentsiboak, trinkoak, barnetegiak eta informatika bidezkoak, C2 mailakoak barne.

Eskabideak aurkezteko irailaren 30ra artekoa izanen da.

Eskabide ofiziala beteta aurkeztearekin batera, honako dokumentazioa aurkeztu beharko da: nortasun agiriaren kopia; erroldatze ziurtagiria; euskaltegiak eginiko asistentziari buruzko ziurtagiria eta matrikula ordaindu izanaren agiria; beste erakundeetan egindako laguntza eskae(ra)ren kopia(k) eta aitorpena, administrazio publikoei edo entitate pribatuei eskatutako edo haiek emandako dirulaguntza guztiena.

Kamioien erosketan lagundu duen Nafarroako Hondakinen Partzuergoa Iruñerrikoa ez beste Nafarroako gainontzeko mankomunitateek osatzen dute.

Besteak beste, hondakinen eragina arintzen duten neurriak finantzatzeko tresna bat da. Bere aurrekontua hondakinak zabortegian botatzean edota erraustean ordaindu beharreko zergez osatzen du. Funtsak, ondoren, tokiko erakundeei eta enpresei prebentzioa, gaikako bilketa eta birziklapena hobetzeko dirulaguntzak ematen dizkie.

5

Sakanako euskalgintzari eta euskara sustatzeko jardueretarako laguntzak Sakanako Mankomunitateak deialdia egin du. Eskabideak maiatzaren 31ra arte aurkez daitezke SAKANA Sakanako Mankomunitateko Euskara Zerbitzuak ibarreko euskalgintzari eta euskara sustatzeko jarduerei diruz laguntzeko deialdia egin du. Deialdiaren helburua da laguntzea euskararen ezagutza eta erabilera areagotzeko helburua duten egitasmoak zein euskararekiko jarrera hobetzekoa dutenak.

Zehazki, honako egitasmoak lagunduko ditu: ezagutzatik erabilerarako jauzia egitea helburu duten egitasmoak; euskara ez dakiten euskal herritarrak euskarara hurbil daitezen helburua duten egitasmoak; euskararen ondarea jaso, gorde edota hedatzea helburu duten egitasmoak; euskararen hainbat alderdi aztertzea helburu duten jardunaldiak; euskalgintzan ibilbide oparoa izateagatik nabarmendutako pertsonak edo elkarteak omentzeko egitasmoak; euskararen familia bidezko transmisioa sendotzea helburu duten egitasmoak; euskaraz irakurtzeko zaletasuna sustatzea helburu duten egitasmoak; euskarazko sormen kulturala bultzatzea helburu duten egitasmoak (hitzaldiak, erakusketak, kontzer-

Pikuxarren antolatutako aurkezpena.

tuak, antzerki-emanaldiak eta lantegiak); etorkinen artean euskararen erabilera sustatzea helburu duten egitasmoak eta euskarazko jostailu, joko eta denbora-pasak.

Mank-ek 7.000 euro ditu. Eskabideaz aparte, aurkeztu behar dira: IFKren fotokopia; jardueraren plangintza zehaztua; jarduerei lotutako diru-sarreren eta gastuen gaineko aurrekontua, eta aitorpena, beste administrazio publikoei edo entitate pribatuei eskatutako edo jasotako laguntzena.

BIZIA

ECI ILEAPAINDEGIA IZENA: Eciane Da Silva.

LEKUA/KOKAPENA: Pilotajoko zeharbidea, 7 Altsasu.

NOIZTIK ZABALIK: 2026ko otsailaren 2tik zabalik.

PRODUKTU/ZERBITZUAK: Ilea moztu eta orraztea, kolorazioa, ilearen tratamenduak, produktuen salmenta eta premium zerbitzua (ilea indartu eta konpontzen duen kolorea).

6

SAKANERRIA

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

Josefina Arregi klinika psikogeriatrikoak egoitza berria izanen du Iruñean Hiriburuko Cordovilla auzokoa itxi eta Buztintxuri auzoan zabalduko dute berria garila baino lehen.

Psikogeriatriakoak lau zerbitzu eskainiko ditu.

Klinikak hamar lanpostu berri sortuko ditu

Eguneko zentro berria ezagutu zuten agintariek. UTZITAKOA

ALTSASU Josefina Arregi klinika psikogeriatrikoak Iruñeko Cordovilla auzoan egoitza zabalik du 2020ko udazkena akaberaz geroztik.

Baina handik Buztintxuri auzora aldatuko da. Egoitza berriko lanak aurreratuta daude eta garilerako han izanen da klinikaren egoitza berria. Zentroa Alzheimerra eta beste dementzia batzuk dituzten adineko pertsonen arretan espezializatuta egongo da. Honako baliabideak izango ditu: psikogeriatriako eguneko zentro bat (30 plaza), kontsulta medikoak, familia arnaserako zerbitzua eta Autonomia Sustatzeko Zerbitzua.

Azken zerbitzu hori Nafarroako Pertsonen Autonomia eta Garapenerako Agentziarekin hitzartuta egongo da, eta hainbat mendekotasun maila dituzten adineko pertsonei zuzenduta egongo da. Helburua da arreta espezializatu mota hori Iruñerrira eta Nafarroa osora hurbiltzea.

Horretaz aparte, klinikak Iruñeko Udalari eskatu dio 400 metro koadro inguruko kanpo espazio bat erabiltzeko baimena, patio terapeutiko gisa erabiltzeko.

Elementu hori funtsezkotzat jo dute klinikaren arreta ereduan.

Klinikako gerente Angel Gardachalek esan duenez, "espazio hori izateak dementzietan ohikoak diren alterazioak (agitazioa, desorientazioa edo antsietatea) modu eraginkorragoan lantzea ahalbidetuko du, esku-hartze ez

farmakologikoen bidez". Gerenteak nabarmendu duenez, "pertsonen bizi-kalitatea hobetzen duten eta tratamendu farmakologikoetara jotzeko beharra murrizten duten alternatibak eskaintzeko aukera ematen digu".

Izan ere, natura ingurunearekin kontaktua, modu autonomoan paseatzeko aukerak edo aire libreko jardueretan parte hartzeak aldartea hobetzen, autonomia sustatzen eta isolamendua murrizten laguntzen dute.

Enpleguari dagokionez, zentroak 15 profesionaleko taldea izango du, eta horrek 10 lanpostu berri sortzea ekarriko du.

Gehikuntza horrekin batera, Altsasuko Eguneko Zentroaren erreformarekin eta handitzearekin, baita ospitalearen handitzearekin lotutako kontratazioekin ere, erakundeak ehun langile baino gehiago izango ditu Altsasu, Iruñea eta Gasteizko zentroen artean.

Adierazpenak Egoitza berria klinikaren plan estrategikoaren parte da. Zentro berriko eguneko zentroko plaza guztiak Nafarroako Gobernuarekin hitzartzea eskatuko dute klinikako arduradunek. Horretaz aparte, narriadura kognitiboa duten pertsonendako baliabideen sarea indartzeko aukera emango du, arreta espezifikoa behar duen profila baita. Gardachalek esan duenez, "ez gara soilik adineko pertsonez ari, baizik eta behar kognitibo konplexuak

dituzten pertsonez; beste ikuspegi bat, espezializatuagoa eta pertsonan oinarritua behar dute".

Klinikak gero eta erabiltzaile gehiago ditu eta halako baliabideen beharra gero eta handiagoa dela adierazi dute arduradunek.

Egoitza berriarekin "arreta ahalik eta pertsona gehienengana hurbiltzeko apustua indartzen du". Felipe Leceak sortutako Klinika irabazi-asmorik gabeko erakundea da, gizarte-interesekotzat aitortua eta mezenasgo sozialaren erregimenean sartua.

Horrek interes orokorrari egiten dion ekarpena eta osasun eta gizarte arloan duen eginkizuna aitortzen ditu.

Egoitza berria ezagutzeko aukera izan zuten agintariek apirilaren 16an egindako bisitan.

Bertan izan ziren Ines Frances (Pertsonen Autonomiarako eta Garapenerako Nafarroako Agentziako zuzendari nagusia), Txema Mauleon (Iruñeko Udaleko Gizarte Ekintzako zinegotzia), Joseba Arregi (Felipe Lezea fundazioko lehendakaria), Mª Carmen Maeztu (Gizarte Eskubideen kontseilaria), Angel Gardachal (klinikako gerentea), Aitor Larraza (Sakanako Mankomunitateko lehendakaria) eta Sara Ruiz de Erentxun (klinikako kidea).

Datuak 3.500 esku-hartze Baino gehiago egin ditu klinikak kanpoko kontsultetan (psikogeriatrian) azken urtean.

2.500 Pertsona ingururi eman die arreta azken urtean.

30 urte Baino gehiagoko esperientzia du psikogeriatrian klinikak.

Lankidetza estua izan du sistema publikoarekin, Nafarroako Gobernuko gizarte zerbitzuekin hitzartutako plazen bidez.

500.000 euro Inguruko inbertsioa eskatu du egoitza berriak.

600 metro koadro Eraikitako azalera gutxi gorabehera hori izango du.

8

SAKANERRIA

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

Irurtzun eta Basaburua lotzen duen garraio zerbitzua

Eskaerak egin menopausian eta klimaterioan osasun arreta jasotzeko Osasun etxeetan eta ospitaleetan aurkezteko deialdia da egin dute Klimaterio Garaia taldeko kideek SAKANA Klimaterio Garaia taldeko kideak Etxarri Aranatzen elkartu ziren apirilaren 18an, larunbatarekin.

Topaketaren ondoren taldekideek dei egin dute menopausian eta klimaterioan osasun arreta jasotzeko eskaera sinatzeko. Eskaera eredua menstrualmentehablando.com/menopausia/ webgunean dago. Hura beteta, osasun etxeetan, ospitaleetan edo, instantzia orokor bidez, telematikoki aurkezteko deialdia egin dute. Klimaterio Garaia taldeko kideek adierazi dutenez, "erre-

gistratutako eskaera bakoitzak erakusten du zer falta den, mina non dagoen eta zer jaso behar duen foru planak benetan baliagarria izateko".

Taldeak sustatuta, Nafarroako Parlamentuak mozioa onartu zuen otsailean. Haren bidez, Nafarroako Gobernuari eskatu zion urtebeteko epean klimaterioari eta menopausiari arreta emateko foru plan integral bat onartzea eta, horrela, Foru Lege betetzea.

Larunbateko topaketaren ondoren, Klimaterio Garaia talde-

Klimaterio Garaia taldeko kideak. UTZITAKOA

ko kideek adierazi zutenez, "gaur hemen eskatu duguna izan da ez diezaiotela garrantzia kendu gure eguneroko bizitza, atsedena, lana eta harremanak baldintzatzen dituen zerbaiti". Klimaterio Garaia taldekoek gainera-

Altsasun zabalduko ditu LABek Langileen Eguneko aldarrikapenak. ARTXIBOA MAIATZAK 1

LABek Maiatzaren Lehenean Altsasun manifestatzera deitu du Gerraren eta bizitzaren garestitzearen aurrean, langileen aldeko politikak SAKANA Langileen Egunerako LAB sindikatuak Langileok eragin leloa aukeratu du. Egun horretan lau aldarrikapen zabaldu nahi dituzte. Aurrena, 1.500 euroko gutxieneko soldata eta pentsio duina denondako, bizitzaren garestitzeari aurre egiteko. Aldi berean, arrakala matxista, arrazista, eta belaunaldi arrakalarik ez egotea aldarrikatuko du. Hurrena zerbitzu publikoak sen-

dotzeko aldarrikapena da, hezkuntza, osasuna edota zaintza eskubidea bermatzeko. Horiekin batera, etxebizitzaren gaineko espekulazioarekin bukatzeko eskatuko du LABek. Zabalduko duen atzeneko aldarrikapena industrian trantsizio ekosoziala bideratzea eta enplegua defendatzea izanen da.

Gutxieneko soldata aldarrikatzeko martxoaren 17an deitutako greba orokorraren on-

doren heldu da Langileen Eguna. LABeko kideek uste dute egun hartan "langileon ahotsa entzunarazi genuen, patronal eta instituzioen aurrean indar posizio hobean egotea lortuz eta gutxieneko soldata negoziazio kolektiboaren bidez hobetzeko bideari bulkada eman genion".

LABeko ordezkarien iritziz, "CENek, CCOOk eta UGTk Nafarroan gutxieneko soldata propioa negoziatzeari betoa jarri

tu zutenez, "informazioa jasotzea, lagunduta sentitzea eta tresnak izatea eskatzera gatoz, klimaterioa eta menopausia ahalik eta baldintza onenetan eta gure eskubideekiko errespetu osoz pasatzeko".

diote, grebaren osteko negoziazio mahaiei uko eginez". Aldarrikapena Nafarroako Parlamentuan gutxigatik ez zuela aurrera egin gogoratu ondoren, EH Bilduk, ERCk eta BNGk aldarrikapena Espainiako Kongresura eramateko asmoa dutela nabarmendu dute.

Munduari erreparatzean LAB sindikatuko kideek "zanpaketa eta gerra" ikusten dituzte nonahi: Palestina, Venezuela, Kuba, Groenlandia, Libano, Iran…

Zein izango da hurrengoa?

Trump eta Netanyahu bezalako faxistek eta genozidek jo puntuan dituzte munduko herriak eta langileak". LABeko kideek salatu dutenez, "euren menpe jarri dira Europako agintari gehienak. Mozorrorik gabe azaltzen zaigu kapitalismoa: sistema bortitza, koloniala, heteropatriarkala da".

Horren aurrean, "antolakuntza eta borroka kolektiboaren bidez posible da munduan, Europan eta, bereziki, Euskal Herrian beste eredu bat eraikitzea". Eta gerraren kontrako aldarria zabaldu du. "Gutxi batzuen etekinak baino, denon bizitzak erdigunean jarriko dituen ereduaren alde borrokatzen ari gara. Birbanaketa politikak aldarrikatzen ditugu; enplegua, zaintza lanak eta ondasuna banatzea", azpimarratu dute.

LABek deitutako manifestazioa Altsasuko Foru plazatik abiatuko da maiatzaren 1ean, ostirala, 12:00etan.

IRURTZUN Lurralde Kohesio Departamentuko Garraio eta Mugikortasun Iraunkorreko Zuzendaritza Nagusiak Basaburua eta Irurtzun arteko garraio publikoko zerbitzua martxan jarri zuen apirilaren 7an. Proiektu pilotua da eta eskaeraren arabera funtzionatuko du. Basaburuko hamabi herrietako 817 herritarrei emanen die zerbitzua. Orain arte Basaburuan ez da garraio publikoko emakidarik izan.

Orokietako Martin Perurena Beltzak Basaburuko taxi lizentzia duela bi urte du. Departamentuak harekin hitzarmena sinatu du garraio publikoko zerbitzua eman dezan. 15.000 euroko aurrekontua du. Taxista Ultzamako Auza eta Irurtzun artean ibiliko da, bi herri horiek autobus zerbitzu erregularra baitute. Basaburua eta Irurtzun lotuko dituen zerbitzua astegunetan eskaintzen da. Taxista Irurtzunera 10:49an iritsiko da, Iruñerako autobusa hartzeko garaiz. Bueltako bidaia, berriz, 17:25ean abiatuko da Irurtzundik, Iruñeko autobusa etorri ondoren.

Gainera, astearteetan Irurtzungo azokara etortzeko zerbitzua ere izanen da 10:30ean, 13:00etan Basaburura bueltatuko dena.

Zerbitzua erabiltzeko aurretik plaza erreserbatu beharra dago eta 3 euro balio ditu.

Gaur egun, Garraioen eta Mugikortasun Iraunkorraren Zuzendaritza Nagusia Iruña-Donostia emakidaren zerbitzuak diseinatzen ari da.

Gobernuko eta Basaburuko kideak.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

Lanak direla eta, semaforoak jarri dituzte Urbasako portuan

9

Aizkorberako errepidea berrituta

Gerrietu baten ondorioz harri lubetak eraikitzen ari dira OLATZAGUTIA Lurralde Kohesio Departamentuak Lizarra eta Olatzagutia lotzen dituen NA-718 errepidean lanak egiten hasi zen martxoan.

Zehazki Urbasako portuko 33,280 km puntuan. Han gerrietua edo luizia izan zen. Sortutako kalteei aurre egiteko, eta uraren irteera errazteko, porlaneztatutako harri lubeta bat egiten ari dira, 5 metroko altuerakoa eta 25 metroko luzerakoa. Horretaz aparte, 13 metroko beste harri lubeta bat eraikitzen ari dira, gerrietuaren ondoren agerian gelditutakoa estaltzeko. Azken harri lubeta horren azalera kanporantz aterata egonen da, ura ezpondaren barrualdera ez sartzeko. Lanak maiatzaren lehen hamabostaldian despeditzea aurreikusten da. Obrak 370.000 euroko (BEZa barne) aurrekontua du.

Eraikuntza enpresako langileek lanak behar bezala egiteko, eta haiek irauten duten bitartean beharrezko segurtasun bermeak izateko, hainbat neurri hartu dituzte, baina errepidea ez da trafikorako moztu. Errei bat itxi

behar izan da. Trafikoa bideratzeko semaforoak jarrita daude eta, norabide bakoitzean, trafikoari txandaka ematen diote pasa. Lan horretaz aparte, gobernuak portuko hainbat puntutan zorua berritu egin du.

Harri lubetak egiteko lanak egiten dituzten bitartean errei bat dago bakarrik.

Gobernuak Aizkorbeko sarbidea osorik berritu du, bidegurutzetik herriguneraino. Horretarako, ezponda egonkortu, luiziek eragindako galtzada zatiak saneatu, harri lubeta bat eraiki, drainadurak, asfalto berria, seinaleztapen eta segurtasun hesi metaliko bat jarri dituzte. Lanak otsaila eta martxoa bitartean egin ziren, eta 198.295,97 euroko inbertsioa (BEZa barne) eskatu zuten.

10

SAKANERRIA

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

BAZTERRETIK

Historiaurreko bizimodua berreraikitzen NORA UNCETA ZABALLA

Historian zehar, gizakiak bere bizi ohiturak moldatu behar izan ditu ingurumenean gertatu diren aldaketetara egokitzeko.

Historiaurrean, gizakia ehiztari-biltzaile izatetik nekazari eta abeltzain izatera pasa zenean, elikadura ohiturak aldatu eta animaliak ukuiluratu edo etxekotu behar izan zituen.

Objektu eta material arkeologikoek (zeramika, hezurrak, silexa, ehunak edo sedimentuak) informazioz betetako arrastoak gorde ditzakete. Begi bistaz aztarnarik ikusi ez arren, teknika aurreratuekin aztertuz gero, mendeetan zehar ezkutuan egon den informazioa lor daiteke.

Zeramiketan janaria prestatu, zerbitzatu eta gordetzen zen eta hondakin organikoak sarritan zeramikaren gainazalean atxikita edo mikroporoetan metatuta geratzen ziren.

Jatorrizko elikagaiak

deskonposatzen baziren ere, molekula batzuk egonkor mantendu dira milaka urtez, beren egitura kimikoari eta zeramikak eskaintzen duen babes fisikoari esker.

Konposatu kimiko horiek analizatuz, bertan esnekiak, haragia, arraina edo landareak prestatu edo gorde ziren jakin daiteke. Horrela jakin da, adibidez, Europan esnearen kontsumoa oso goiz hasi zela. Duela 7.000 urteko hainbat zeramiketan esneak dituen gantz azidoak eta hormonak (progesterona, estrona, estriola eta estradiola) identifikatu dira, garai hartan gizakiak esnea egunerokotasunean kontsumitzen zuela adieraziz. Arrainen kontsumoa identifikatzeko, hainbat lipidoren degradazio produktuak erabiltzen dira, hala nola isoprenoideak (pristanoa eta fitanoa) eta animalia urtarretan espezifikoak diren gantz azido asegabeen degradazio arrastoak. Era berean, ardoa

DUELA 25

Bertso afaria Lizarragabengoan Bordatxo elkartea leporaino bete zuten 50 bat pertsonak larunbat gauean, ia denak lizerrengotarrak ziren, nahiz eta senide edo kanpotarren bat ere egon. Afaria despeditzear zela hasi ziren bertsotan Iñaki Murua eta Millan Telleria. Bertso librean aritu ziren hasieran, ondoren Ramon Arratibelek, Rayok, jarritako gaien inguruan aritu ziren bertsotan. Arratibel bera izan zen bertso afaria goitik behera antolatu zuena.

eta garagardoaren biltegiratzea identifikatzen dituzten hainbat konposatu kimiko aurkitu dira.

Garagardoaren hartziduran sortzen den kaltzio oxalatoaren hondakinen identifikazioak garagardoaren lehen ekoizpena duela 13.000 urte kokatzen du.

Aztarna arkeologiko horiek sarritan beste kontsumo ohitura batzuei buruzko informazioa ematen dute. Opio belarraren (Papaver somniferum) erabilera ere antzinakoa da, K.A. XIV mendeko ontzietan opioaren alkaloideak diren papaberina, morfina, kodeina eta tebaina aurkitu baitira. Tabakoari dagokionez, zeramikazko pipa eta beste hainbat zeramika zatitan nikotina aurkitu da, ebidentzia zaharrena orain dela 12.000 urtekoa da.

Aztarnategietan aurkitzen diren sedimentuek ere informazio baliagarria

ematen dute antzinako gizakien abeltzaintza jardueren garapenari buruz.

Animaliak ukuiluratzen ziren kokalekuetan pilatzen zen simaurra artzainek erre egiten zuten. Erreketa horien ondorioz, aztarnategietan fumier izeneko egitura topatzen da (frantsesezko fumier hitzetik, “simaurra”).

Egitura horietan hiru geruza desberdin topatzen dira: goialdean geruza grisa (errautsak, errekuntza osoa), erdian geruza beltza (ikatza, errekuntza partziala) eta azpian marroia (erre gabeko materia organikoa).

Erretako fumierrak milaka urtez irauten dute eta informazio arkeobiologiko oso konplexua gordetzen dute. Bertan aurki daitezkeen konposatu organikoek ukuiluratutako animalia espeziekin erlaziona daitezke.

Betaesterolen proportzioak, adibidez, espezieen arabera desberdinak izaten dira eta

animalia orojaleak edo belarjaleak zeuden zehaztu dezakete, baita gizakiarengandik bereizi ere.

Esterolekin batera, behazun azidoen aztarnak aurkitzen badira, animalia espeziea ere identifikatu daiteke, behia, txerria, ardia edo zaldiak etxekotu ziren zehazteraino.

Gainera, fumierretan aurki daitezkeen landareen hondakin mineralizatuek (fitolitoak) animalien dieta (belar espezieak, zerealak, hostoak…) eta gizakiak emandako elikadura kontrolatua (lastoa, uzta hondarrak) zehazten laguntzen dute.

Antzinako gizakien bizi ohituren ikerketa hauek diziplina anitzeko ikuspegitik egiten dira non arkeologo, kimikari eta biologoen arteko elkarlana ezinbestekoa den. Horri esker, elikadura, nekazaritza eta abeltzaintza praktikak eta ingurumen baldintzak berreraiki daitezke.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

HEZKUNTZA

'Sakanan ikasi, bizi eta lan' leloarekin bat egiten duen modeloa Sakana LH institutuaren ate irekien jardunaldietan, ibarreko eragileekin mahai ingurua egin zuten Erkuden Ruiz Barroso ALTSASU Apirilaren 20tik 30era Nafarroako Lanbide Heziketan izena emateko epea zabalik izanen da, eta Sakana LH institutuan ate irekien jardunaldiak egin zituzten apirilaren 16an eta 18an. Jende asko hurbildu zen ikastetxearen eskaintza ezagutzeko. Apirilaren 16an, ate irekien jardueren barruan, ibarreko eragileen mahai ingurua egin zuten zentroan bertan. Lanbide Heziketa "ikastetxe eta industria sarearen arteko zubi perfektua eta laneratzeko gaitasuna eta lehiakortasuna" hobetzeko tresna dela azaltzeko antolatu zuten: "Lanbide Heziketak Sakanan ikasi, bizi eta lan leloarekin bat egiten du, eta ibarrak behar dituen etorkizuneko langileak trebatzeko aukera eskaintzen du".

Mahai inguruan AES Sakanako Enpresarien Elkarteko Javier Artetxek, Sakanako Garapen Agentziako Odei Arregik, Nafarroako Lansareko Vicente Claverrek, Nafarroako Hezkuntza Departamentuko Diego Uhartek, Etxarri Aranazko Gizarte Zerbitzuetako Ana Balda teknikariak eta Ignacio Urbitarte Sakana LH institutuko zuzendariak parte hartu zuten.

Sakanako baloreaz, Lanbide Heziketaren egiten ikasten duen ahalmena, dibertsifikazio eta arrakasta kasuak eta matrikulazioari buruz hitz egin zuten, besteak beste.

Institutuko eskaintzak Sakanako eskariarekin bat izaten saiatzen direla esan zuen Diego Uharte Hezkuntza departamentu kideak: "Hemen Sakanan enpresa sareari egokitzen da".

Hortaz, institutuak eskaintzen dituen ikasketa asko industriara bideratzen dira, "baina gizartea alde batera utzi gabe; dibertsifikatu da". Ikastetxean eskain-

Sakana eta LHari buruzko mahai ingurua. SAKANA LH

tza bat sartu aurretik, eragile guztiekin lantzen dute. Ignacio Urbitarte zuzendariak gaineratu zuen zonaldeko beharretara egokitzen diren ikasketak eskaintzen dituztela, "zentro industriala izatetik, departamentuari esker, zerbitzu sektorea handitzera iritsi da". Batzuk jarri dituzte eta "ez dute jarraipenik izan", eta beste batzuk aurrera egiten dute eta mantentzen dira. "Zaila da, baina ari gara".

Vicente Claver Nafarroako Lansareko teknikariak aipatu duenez, industrian krisialdia egon den arren, Sunsundegiren itxierarekin, esaterako, indus-

triarekin lotutako lan eskaintzak betetzeko arazoak dituztela: "Gehienbat, mekatronika, mantenimendua, soldadura eta automatizazio industriala".

Enpresek geroz eta lan "kontsolidatuagoak eta sofistikatuagoak" eskatzen dituzte, eta horregatik lansarerako institutua "apustua bada; horregatik lagundu nahi dugu profil horiek betetzen".

Sakanako Enpresarien Elkarteak eta Sakanako Garapen Agentziak, azaldu zuen Javier Artetxek, Sakana LHa bultzatzeko apustua egin dute: "Historikoa da eta aspalditik dator enpresek arazoak dituztela lan-

postuak betetzeko, gehienbat tekniko espezializatuak metalurgian, mekanikoak, soldadoreak, elektrizistak...". Duela hiru urte eragile guztiei esker galdaragintza eta soldadura ikasketak berreskuratu zituzten, "gure industrian oinarrizkoak direnak".

Zikloak berreskuratu zituzten enpresen inplikazio konpromisoarekin: "Formazio dualarekin, intentsiboa, praktika ordu gehiago eta ordaindutakoak. Bakarrik lau gradu daude Nafarroan, eta hiru hemen daude". Robotika, soldadura eta kaldereria dira gradu horiek, eta orain administrazioa ere.

Eskaintza eta eskaerari eta gazteek ikasi nahi dutena erreparatzeari ez ezik, Odei Arregik garapen agentziatik aipatu zuen garrantzitsua dela enplegarritasunari ere erreparatzea: "Gero enpresek zer eskaini dezaketen enplegu bezala. Agian gazteek nahi dutena jar dezakegu, baina Sakanan ez badago enplegu hori, kanpora joango dira eta azkenean bertan bizitzen geldituko dira". Kontraste hori egiten saiatu behar direla gaineratu zuen. "Azpimarratu nahiko nuke, plan estrategikoa martxan jarri genuenean duela hamar urte institutuan gradu erdiak zeudela, sei, gaur hamabi daude. 20.000 biztanleko haran baterako sekulako eskaintza da, aukera eta esfortzua".

98 matrikulatuetatik gaur egun 200 bat matrikulatuetara pasa dela esan zuen ere, "bikoiztu egin da, lanketa izugarria izan da, eta guztiok egin dugu ahalegina".

Sakana LHn urteak daramatzate ikasketa dualagatik apustua egiten, baina duela hiru urte legea eta paradigma aldatu zela azaldu zuen Urbitartek.

"Oso polita da esatea, paper gainean dena oso polita ikusten delako, baina gero kostatzen da. Klaustroa inplikatzen da, enpresak ere inplikatzen ari dira". Enpresari eta pertsona bakoitzari aplikatutako praktikak egiten dituzte, "eta lan handia da". Bidean ari dira.

"Ezin dugu egun batetik bestera dena aldatu, lan ona da,

11

bai, baina denbora behar du eta bidean ikusiko dugu zer gauza hobetu behar diren eta zerk funtzionatzen duen". Bide berean, Uhartek gaineratu zuen Nafarroan urteak zeramatzatela "Europako modeloa begiratzen", eta legea "etorri" zela: "Nik uste itxoin genezakeela pixka bat; badakit gai mugitua dela, eta agian inplantatzeko itxoin ahalko genuen". Baina Espainiako Ministeritzatik onartu zuten. "Nafarroan esperimentatzen egon ginen eta egia da ez ginela inoiz prest egongo". Ikasleendako hasieratik enpresara joatea oso ona dela aipatu zuen: "Ez bakarrik lan bat ikasteko,beste gauza batzuk ere ikasten direlako".

Enpresarien elkartetik "kontzientziatuta" daudela esan zuen Artetxek.

"Makinetatik pertsonetara pasako gara orain", esan zuen Ana Baldak, institutuaren eskaintzen dituen osasun zikloei buruz hitz egiteko. "Garrantzia handia" dutela esan zuen Etxarri Aranazko gizarte zerbitzuetako teknikariak: "Gure lana da dependentzia gradu desberdina duten pertsonak zaintzea etxetik atera gabe". Hortaz, praktikak egitera joaten diren ikasleak oso gaztetxoak direla aipatu du: "Agurtu, nola dauden galdetu eta horrelako gauzak ikasten dute ere". Ikasgelan agian ikasten ez diren gauzak.

Erronkak Industria gizonezkoena eta zaintzak eta zerbitzuak emakumezkoenak; buelta ematea da "gizarte bezala ere" dituzten erronkak.

Artetxe: "Enpresek pertsonak behar eta bilatzen dituzte". Urrats oso txikiak eman direla aipatu zuten. Euskararen presentzia ere "pixkanaka" sartzen ari da.

Baloreaz, egiten ikasteko ahalmenaz, dibertsifikazioaz eta arrakastaz hitz egin zuten Hamar urtetan LHko institutuan ikasketak eta matrikulazioak bikoiztu egin dira

12

SAKANERRIA

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

Uharte Arakilgo Erreka kaleko lanak aurki hasiko dira UHARTE ARAKIL Erreka kalea eraberritzeko lanak Excavaciones Fermin Oses SMri ematea erabaki du Uharte Arakilgo Udalak. Egitekoaren truke enpresak 2.622.108,21 euro (BEZ barne) jasoko ditu. Bestalde, lan horien obra zuzendaritzako eta segurtasun eta osasun koordinazioko laguntza teknikoaz Guallart Estudio de Ingenieria

SM enpresa arduratuko da. Egitekoaren truke 103.414,52 euro (BEZ barne) jasoko du. Txomin Uharte Baleztena alkateak jakinarazi duenez, lanak maiatzaren 4rako hasiko dira. Obrak 18 hilabeteko iraupena izanen du.

Herria iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duen kale nagusia da. Haren sareak eta zorua berritzeaz aparte, lurperatutako

errekarendako bidea ere berritu beharko da. Lana faseka egin beharko da. Eta euria egiten badu lurpeko erreka bideratzeko lanei eragin diezaieke.

Bestalde, udalak eskolako eraikina berritu zuen joan zen urtean.

Hiru lan egin zituen: eraikinaren inguratzaile termikoa hobetu, behe tentsioko instalazio elektrikoa egin eta eguzki plakak jarri eta biomasa galdara jarri zuten. Lan horien inguruko azalpenak emanen dituzte teknikariek eskolan bertan apirilaren 28an, 16:00etan.

Marka berria pantailan eta Ibon Mimentza de Irala azalpenak ematen. UTZITAKOA

Garalurrek GoiNafarroa turismo marka aurkeztu du "Lurralde helmuga jasangarri, kohesionatu eta lehiakor gisa sendotzea helburu duen ekimen estrategikoa da"

Aimar Flores (Arbizu, 21 urte)

Ingeniaritza Mekanikoa graduko 4. maila ikasten ari da Mondragon Unibertsitatean Zergatik aukeratu zenuen mekanika gradua? Eta zergatik Mondragon Unibertsitatea?

Betidanik gustatu zait ingeniaritza eta gauzen funtzionamendua ulertzea. Mondragon Unibertsitatea aukeratu nuen enpresekin duen loturagatik, eta batxilergoko hainbat ikaskidek ere bertan jarraitzeko asmoa zutelako.

Nola balioetsiko zenuke orain arteko esperientzia?

Orokorrean ona izan da. Talde txikiek harremanak errazten dituzte, eta irakasleek zalantzak azkar argitzen dituzte. Ez da erraza izan, baina gustura egon naiz.

Nola definituko zenuke ikasteko metodologia?

Alde praktikoa azpimarratuko nuke. Seihileko bakoitzean talde-proiektu bat egiten da, non arazo bati konponbidea bilatzen zaion irakaslearen gidaritzarekin.

Horrek teoria praktikara eramatea ahalbidetzen du.

Zer da gehien gustatzen zaizuna? Eta zerbait hobetzeko?

Dualean hasteko aukera nabarmenduko nuke; hasieratik apro-

"Hasieratik aprobetxatuz gero, gradutik 3 urteko lan-esperientziarekin ateratzen zara" Definitu apur bat zure burua: non egin dituzu orain arteko ikasketak? Baduzu hobbie edo zaletasunik?

DBH arte Etxarri Aranazko Andra Mari ikastolan ikasi nuen; ondoren, Goierri Eskolan batxilergo teknologikoa egin nuen. Aurten ingeniaritza mekanikoko azken urtean nago. Denbora librea familia eta lagunekin egoteko eta kirola egiteko erabiltzen dut. Ez dut kirol bakar bat egin: gaztetan esku pilota eta futbola, eta 2023an kickboxinga egin nuen bi urtez.

betxatuz gero, gradutik 3 urteko lan-esperientziarekin ateratzen zara. Unibertsitateak erraztasun handiak ematen ditu. Hobetzekoa, kostu ekonomikoa da. Irakasleen artean, batzuk oso motibatuta daude, baina beste batzuei esperientzia falta sumatzen zaie.

Lanean ari zara Dualean. Non eta zer egiten duzu?

GH Cranes & Components enpresan nabil. Garabi baten estandarizazioa berritzen ari naiz: hornitzaileen eskaintzak aztertzen ditut, diseinua optimizatzen, kalkulu estrukturalak egiten eta dokumentazioa prestatzen, hasieratik bukaerara.

Zer ekarpen egiten dizu Dualak?

Denbora hobeto kudeatzen ikasi dut, eta klaseak gehiago aprobetxatzen. Lanari esker, ikasketa teorikoetatik kanpoko ezagutzak jasotzen ditut, eta arazo errealak konpontzen ditut. Gainera, jende berria ezagutzeko eta esperientzia duten pertsonengandik ikasteko aukera eman dit.

Etorkizunerako asmoak?

Datorren urtean ingeniaritza industrialeko masterra egitea dut helburu, Mondragonen jarraituz eta GHn lanean segituz. Ez dut doktoregorik egiteko asmorik.

www.mondragon.edu/prest

SAKANA Cederna Garalur elkarteak GoiNafarroa / AltaNavarra turismo marka berria aurkeztu zuen Larraintzarren apirilaren 17an.

Proiektua Turismo Helmuga Jasangarrirako Planen baitan garatu dute. Garalurrek zuzendari gerente Ibon Mimentza de Iralak azaldu duenez, "markaren sorrera gobernantza parte hartzaileko prozesu baten emaitza da, non azpimarketako batzorde teknikoek, erakunde publiko eta pribatuek eta tokiko eragileek parte hartu duten". Proiektua Europako NextGeneration funtsen bidez finantzatu dute.

Marka nagusi horren bidez, Garalurrek sustapen estrategia bateratua bulkatuko du, "markak aniztasuna bateratzen duen kontakizun komun bat eraikiz", azaldu du. Turismo marka berriaren baitan bost azpimarka daude: Nafarroako Pirinioak, Baztan-Bidasoa, Zangozaldea-Pirinioaurrea, Urdina ibilbidea eta Plazaola-Sakana-Ultzamaldea.

Bai markak bai azpimarkek beraien logotipoak dituzte. Aurkezpenean esan zutenez, horiek “helmugaren balioak eta posizionamendua definitzen dituen identitate bisual eta narratiboa” dira. Aldi berean, “lurraldearekiko lotura emozionala indartzen duen soinu-identitate berritzailea” sortu dute. Eta “lurraldearen funtsa eta erakargarritasuna transmititzeko sortutako ikus-entzunezko edukiak” egin dituzte.

Adierazpenak Garalur elkarteko presidenteak, Arantxa Arregi Alberrok nabarmendu dutenez, "marka berria tresna erabilgarria izan nahi du lurraldeko turismo ekosistema osoarendako". Azpimarratu dutenez, "udalen, enpresen eta tokiko eragileen inplikazioa funtsezkoa izango da haren garapenerako eta sendotzerako".

Arregik, azpimarratu duenez, "sektore publikoa eta pribatua elkarlanean aritzen direnean , lurraldeak askoz urrunago heltzen direla , eta marka hau horren adibide dela". Bestetik, gaineratu du "elkarlan horrek emaitza zehatzak ekarri dituela, esaterako, lurraldeko eskaintza indartuko duten 40 turismo produktu sortzea".

Bestetik, Mimentzak adierazi duenez, "logo batetik harago joan nahi izan da: marka hau lurraldea beste modu batera ikusteko eta osotasun gisa posizionatzeko tresna da". Nabarmendu duenez, "azken urteetan 20 inbertsio jasangarri egin direla Turismo Helmuga Jasangarrirako Planen bidez , eta marka honek lan horri balioa ematen lagunduko duela".

"Marka lurraldea bestela ikusteko eta osotasun gisa posizionatzeko tresna da"

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

13

Urbasa-Andia natur parkean 34.805 abelburu izan ziren joan zen urtean Baimendutako azienda sartzeko epea apirilaren 15ean zabaldu zen. Abeltzainek abelburuak abenduaren 15era arte izan ditzakete mendian. %70 ardiak dira, %14,64 behorrak eta %12 behiak Alfredo Alvaro Igoa SAKANA Nafar abeltzainek tradiziozko eskubidea dute beraien azienda Urbasa-Andia natur parkean larratzeko. Mendiko larre horiek, gainera, 2018az geroztik Nafarroako ekoizpen ekologikoko ziurtagiria dute. 15.817 hektarea ditu natur parkeak, 11.445 Urbasak eta 4.372 Andiak. Larreak aziendarako dagoeneko zabalik daude.

Baina baimena emateko abeltzainek otsail aldera eskaera egin eta dokumentazioa behar izan zuten. Zeregin horretan lan handia egiten du Irurtzungo Eskualdeko Abeltzaintza Bulegoak. Izan ere, azienda mendira igotzeko tramiteak egiteaz aparte, Europako Nekazaritza Politika Bateraturako mendian abeltzainek erabilitako azaleraren inguruan azalpenak eman eta laguntza eskaerak tramitatzen ditu. Abeltzainek azienda mendira igotzean sarrerako kontrola pasatzen dute. 2025ean natur parkera 34.805 buru igo zituzten, 2024an baino 3.260 buru eta % 8,56 gutxiago. Jaitsiera hori izan zen rasa arrazako artalde handi bat ez zelako mendira igo. Zaldi-azienda gehiago, 5.097 buru, igo zuten joan zen urtean (458 buru eta %2,46 gehiago).

Behi-aziendaren kopurua, 4.237, bere horretan mantendu zen (8 eta %1,06 gehiago). Ahuntzek, berriz, jaitsiera txikia izan zuten (848, 95 eta %0,04 gutxiago).

Andian Urbasan baino 1.377 buru gehiago izan ziren joan

zen urtean. Andiak aziendaren %51,98 hartu zuen eta Urbasak, berriz, %48,02. Orokorrean, ahuntz eta zaldi aziendek nahiago dituzte Andiako larreak, eta behi aziendak, berriz, Urbasakoak. Artaldeak bi mendietan banatzen dira, eta Andia mendilerroa da nagusi. Ustiategi kopuruari dagokionez, handiagoa da Urbasan, baina Andian baino ustiategi txikiagoak dira, batez ere ardi, ahuntz eta zaldi aziendetan.

Orokorrean, natur parkean abelburuen bilakaerak gora egin du azken hamar urteetan. Urbasak balio altuagoak eta egonkorragoak mantentzen ditu azken hamarkadan, hazkunde neurritsuarekin 2023ra arte eta jaitsiera txikiarekin azken aldian.

Andia, berriz, balio txikiagoekin hasten da, bilakaera aldakorragoarekin, baina hazkunde handiarekin azken urteetan. 2025ean Urbasaren antzeko mailara iritsi zen.

Aziendaren jatorria Urbasa-Andian aziendaren %65 eta ustiategien %68 Olloibar, Goñi, Gesalatz, Lezaun, Deierrikoa eta Sakanakoa da. Azienda Larriaren Unitatea (ALU) abeltzaintzan erabiltzen den indize estandar bat da, hainbat animalia espezie eta adin eskala komun batean bihurtzeko. Indize horrek erraztasuna ematen du abeltzaintza kargaren kalkulua, elikadura eta beharrezko espazioa zehazteko. Urbasa-Andian

Ardiak, behorrak eta behiak Andian. Abeltzain batzuek azienda mota bat baino gehiago igotzen dute. ARTXIBOA

13.155 ALU izan ziren 2025ean.

Haren ekialdean dauden ibarretakoa da ALU bolumen handiena.

Sakanako azienda Urbasan nabarmentzen da bereziki (2.164 ALU eta 97 ustiapen). Mendi horretan Mendialdetik datorren aziendarik ia ez baitago. Andian, berriz, aziendaren eta ustiategien ia erdia ekialdeko ibarretakoa da, baina Sakanako (1.577 ALU eta 41 ustiapen) eta Kantauriko ibarretako (Araitz) aziendak ere garrantzitsuak dira.

Aziendaka Zaldi aziendaren presentzia natur parkean joan zen urtean %9,87 hazi zen. Guztira 5.097 buru egon ziren, 3.111 Andian (%61,04) eta 1.986 Urbasan (%38,96). Zaldi aziendaren %25,82 (1.319 buru) Sakanako abeltzainena zen (709 Andian eta 607

Urbasa-Andia natur parkean 2025ean 2024an baino 3.260 buru eta %8,56 gutxiago izan ziren Mendira igotako aziendaren %51,98 Andiak hartu zuen eta Urbasak, berriz, %48,02

Urbasan). Sakandarrek 2024an baino %6,99 zaldi azienda gehiago igo zuten natur parkera.

Natur parkeak urte batetik bestera hartu duen behi azienda kopurua %0,19 hazi zen 2025ean.

Guztira 4.237 buru egon ziren, 2.664 (%62,87) Urbasan eta gainontzeko 1.573 (%37,13) Andian.

Urbasa-Andian egondako behi aziendako 697 buru (%16,45) sakandar abeltzainenak ziren (588 buru Urbasan eta 109 Andian). Kopuru hori 2024an baino %4,52 txikiagoa da.

Ardi aziendaren presentzia %12,85 jaitsi zen joan zen urtean Urbasa-Andian. Guztira 24.633 buru izan ziren. Haietatik 12.922 (%52,46) Andian eta 11.711 (%47,54) Urbasan. Mendian izan ziren 11.238 ardi (%45,62) Sakanakoak ziren (6.224 Urbasan eta 5.014 Andian), aurreko urtean baino %8,21 buru gutxiago.

Azkenik, ahuntz aziendaren presentziak %10,18 egin zuen behera Gesalazko saldoak ez baitziren igo. Guztira 838 buru izan ziren natur parkean, haietatik 485 (%57,88) Andian eta 353 (%42,12) Urbasan. Sakanako ustiategietako 282 ahuntz buru (%33,65) sakandarrak ziren, 2024an baino %18,99 gehiago.

Haietatik 233 Urbasan egon ziren eta gainerako 49ak Andian.

Ustiategiak Guztira 339 ustiapenetako azienda igo zen mendira joan zen urtean, haietatik 132 sakandarrak ziren. Azienda igo zuten 31 us-

tiapen berriak ziren, baina 2024an igo zuten 30 ustiapenek 2025ean ez zuten aziendarik igo. Ustiategietako jabeen adinari dagokionez, %48 40 eta 60 urte artean dituzte. 18 eta 39 eta 61 eta 80 urte arteko abeltzainek %24nako presentzia dute mendian eta gainerako %4 80 urte baino gehiagoko abeltzainak dira.

Azienda igo zuen abeltzain gazteenak 19 urte zituen, zaharrenak, berriz, 94.

Bestalde, mendira azienda igotzen duten 148 ustiapenek (%43) lehentasunezkoak dira, hau da, jabeek jarduera nagusi gisa abeltzaintza dute, bakarka edo elkarte gisa eratuta.

Ustiategi bakoitzeko abelburu kopuruari dagokionez, behi eta zaldi azienden ustiategietan hobera egin du, ardietan beherakada txikia izan da eta ahuntzenetan nabarmenagoa.

Erleak Natur parkean bost erlezainen 540 erlauntza egon ziren joan zen urtean, 2024an baino %7 gehiago. Ia erlauntz gehienak, 531, Andian jarri zituzten, han ilar gehiago baitago.

Erlauntzak itxituren barruan jartzen dira eta haien inguruan erlauntzak daudela jakinarazten duten kartelak jartzen dituzte.

14

SAKANERRIA

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

ETXARRI ARANATZ

Amalur azokan artilea izanen da protagonista Dozena bat ekoizle eta hamalau artisau izanen dira igandean. Artilea lantzeko bi tailer izanen dira Eneida C.M. eta Alfredo A.I. ETXARRI Hamahirugarren aldiz Etxarri Aranatzek Amalur azoka hartuko du. Haren antolaketan Sakanako ekoizleak batzen dituen Belardi elkartea, Etxarri Aranazko Udala, Kalaska kooperatiba eta Sakanako Garapen Agentzia daude. Aurten antolatzaileek artileari garrantzia eman nahi diote. Esan dutenez, "artileak potentzial handia izaten jarraitzen du, bai ikuspegi ekonomikotik, bai ingurumen eta jasangarritasun ikuspegitik".

Horregatik, lehengai hori erabiltzen duten artisauak izanen dira azokan. Eta artilea lehengaia duten bi tailer ere izanen dira.

Alain Floresek eta Adriana Ojerrek Artilezko nomadak proiektua sortu zuten. Beraien produktuak ekoizteko fieltro teknika erabiltzen dute. "Oso teknika zaharra da. Gauza batzuk eskuz egiten ditugu. Eta handiak, makinekin". Landutako artilearekin egiten dituzten produktuak dira: etxeko zapatilak, oinetakoendako plantillak, mantak, artilezko belakia duten xaboiak, lanparak, berokiak, txalekoak…

Berriki baratzean erabiltzeko mantak egiten hasi dira. "Artile manta lur gainean jarri eta lurra babesten du. Plastikoak ez bezala, transpiratzen uzten du. Eta hezetasuna eta gainerako guztia mantentzen laguntzen du". Nafarroako Unibertsitate Publikoarekin eta Bodegas Otazurekin batera ikerketa eta garapen proiektua lantzen ari dira.

"Halako mantek mahastiei zer onura ematen dieten ikertzen ari dira. Latxa ardiaren artilea hemen erabiltzeko aukera ona dela ikusten dugu. Plastikoaren ordezkoa izan daiteke". Produktu hori ere salgai dute.

Amalurra azokan beilaki naturalen tailerra eskainiko dute.

"Saltzen dugun produktua nola egiten den erakutsiko dugu.

Jendeak egiteko aukera izan dezan. Koloretako artileak ekarriko ditugu. Esperientzia polita eta dibertigarria da txikiendako", azaldu du. Zalantzak dituenak Amalurra azokan argitu ditzake.

Lore tailerra Sandra Cliville da Maduixa Gorria izenaren atzean dagoen artisaua. GUAIXE IRRATIAn esan duenez, baserria erosi eta artaldea jarri zuten 2004an. "Baina ehungintzarekin betidanik izan dut lotura. Katalunian gurasoek zuten jantzigintza tailerrean jaio nintzen. Haiek ez zuten nik egiten dudan artile ehuna egiten. Baina gauza asko errazak zaizkit txikitatik bizi izan ditudalako". Clivillek agronomia ingeniaritza ikasi zuen.

"Konpostaz eta hondakinez hitz egiten zen orduan".

Artilearekin ezer ez zela egiten jabetuta, ez botatzea eta hura lantzen hastea erabaki zuen Clivillek. Artilearen inguruan ikertzeko bidaia eta opor asko hartu zituen. "Etxean ikerketa eta garapena egiten duzu", esan du barrez.

Gaur egun tailerrak ematen ditu ikastetxeetan, irakasleei edo ikasleei zuzenduta. Bestetik, jantziak, txanoak, oinetakoak, haiendako plantillak, panpinak eta dekorazio elementuak sortzen ditu. Azokan produktuak erakusgai izanen ditu, baina aitortu duenez, "beroarekin saltzea oso zaila da". Artilezko gauzez aparte, kotoiko eta naturako tinduekin egindako produktuak ekarriko ditu.

Amalurra azokan artilezko loreak egiten erakutsiko du Clivillek. Azokara materiala nahikoa prest ekarriko dute. "Parte hartzaileek beraien lorea eginen dute. Solte eramanen ditugu eta azokan elkartu beharko dituzte.

Adin guztietakoendako tailer oso ederra da. Loreak orri markatzaile gisa erabil litezke".

Beste aukera bat da lorea etxera eraman eta hari kateorratz bat jostea lorea paparreko orratz bezala erabiltzeko.

AMALURRA AZOKA IGANDEA 26 10:00-14:00 Azoka Gardena, plazan. Sakanako eta Nafarroako ekoizle eta artisauak produktuekin: gazta, ardoa, ukenduak, ogia... eta Etxarriko gaiteroekin musika.

10:30 Artilezko loreen tailerra, plazan.

11:00 Artilezko belaki naturalen tailerra, plazan. 8 urtetik aurrera; plaza mugatuak: kultura@etxarriaranatz.eus.

11:30 Rural Kutxa Aizkora txapelketa, plazan.

12:30 Arkume errearen dastaketa, plazan.

13:30 Urbasa-Andiako larren irekiera. Animaliek plazatik UrbasaAndiarako bideari ekingo diote, Joxe Aldasoro eta Eneida Carreñorekin.

13:30 Palestinaren aldeko joskintza tailerreko kideek egindako lau poltso eta bi kojinen zozketa. Egunean zehar zozketarako txartelak salduko dituzte.

Etxarri Palestina elkartasun taldeak antolatuta.

ARTXIBOA

ETXARRI ARANATZ Urbasa-Andiako larretarako bideari ekingo diote animaliek. Etxarriko plazatik, igandean, 13:30ean.

BAKAIKU

ZIORDIA

MAIATZA

MAIATZA

OSTIRALA 1

OSTIRALA 1

09:00 Gosariaren ondoren, Iditxarrera zuhaitzaren bila joan, moztu eta Hartzabalera eramanen dute. Eguerdi aldera, maiatza jasotzen hasiko dira.

11:30 Maiatza Bargan zutitu.

15:00 Bazkaria, elkartean.

18:30 Maiatza txikia zutitu, Txoperan.

ETXARRI ARANATZ

MAIATZA OSTIRALA 1 12:00 Baizako gainaren bestaldean momentuan aukeratutako pagoa moztu eta Hartzabalera bizkar gainean eramanen dute, bertan zutitzeko.

ARTXIBOA

ITURMENDI

MAIATZA ARTXIBOA

ALTSASU

OSTIRALA 1 18:00 Maiatza altxatzea, herriko plazan. Ondoren, herriko dantzariak eta auzatea.

ALDE ZAHARREKO FESTAK OSTIRALA 1

Artilezko beilaki naturalak eta loreak egiten ikasteko tailer bana izanen dira

20:00 Colla Castellera Jove de Barcelonari ongi etorria.

Aurreskua, Kukuerreka kantu pote taldea eta Etorkizuna dantza taldea, Kukuerreka plazan.

ARTXIBOA

UTZITAKOA

KIROLAK

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

Etxarri Aranazko Gure Pilota klubeko palistak, Ventura Mundiñano eta Miguel Angel Aristorenarekin.

15

Etxarri Aranazko erraldoien kalejirarekin abiatu ziren mustutze ospakizunak

PILOTA

Euskalerriari pilotalekuak itxura paregabearekin ireki ditu berriz ateak Etxarri Aranazko Udalak larunbatean mustu zituen Euskalerriari pilotalekuan egindako lanak. Lanak luzatu dira, eguraldiagatik eta zailtasunengatik, baina pilotalekua martxan da Gure Pilotakoen eta etxarriarren gozamenerako

Ventura Mundiñanok eta Miguel Angel Aristorenak ohorezko sakea egin zuten.

Maider Betelu Ganboa ETXARRI ARANATZ Etxarriarrek gogotsu mustu zituzten Euskalerria frontoiko berritze lanak. Erraldoien kalejiraren ondoren Maria Saez de Albeniz alkateak obraren nondik norakoak azaldu zituen, eta urte luzez Etxarriko pilota eskola gidatu zuen Ventura Mundiñanok eta egun Gure Pilotako pala arduraduna den Miguel Angel Aristorenak ohorezko sakea egin zuten. Igandean pala eta esku pilota jaialdi ederrak izan ziren.

Maria Saez de Albeniz alkateak "egun pozgarria" zela nabarmen-

nezkoa izan da". Beste lan batzuk pendiente geratu dira. "Aldagelak txukundu nahi ditugu, sarrera nagusian komunak egin eta beste. Epe ertainera egingo ditugu. Frontoiko sarea ekartzen dutenean, leihoak garbitzeko probestuko dugu".

Miguel Angel Aristorena kontentu zegoen. "Alkateak ongi azaldu du prozesua. Nik eskatuko nuke honekin segitzeko, frontoia ongi zaindu eta aurrerago komuna egin dezatela".

Orain arte Sakanako beste frontoietan aritu dira entrenatzen,

du zuen. Lanak uste baino gehiago luzatu direnez, gastuak gora egin du. Azkenean 420.000 euro izan dira; horietatik 155.000 euro Nafarroako Gobernutik iritsi dira zuzenean, EH Bilduk aurrekontuei aurkeztutako zuzenketa bati esker. "Euriak eta haizeak obra asko atzeratu zuten, eta gauzak korapilatu ziren.

Teilatuak soilik uralita zuela uste zuten, baina sekulako plaka zuen, eta kentzea zaila izan zen. Goiko sarearen azpiko zurgintza metalikoak ere obra zaildu zuen, kutsadura gutxitzeko

plaka akustikoak jartzea kostatu zen, eta pinturarekin ere atzerapena izan genuen".

Asegarce berdea izeneko kolorea erabili dute. "Parte hartze prozesua egin genuen pilotariekin, enpresekin eta Gure Pilotakoekin. Guri Arrasateko morea asko gustatzen zitzaigun, baina denek esan ziguten aproposena Asegarce berdea zela". Pilareak bere horretan utzi behar izan dituzte. "Harmailetatik frontoia ikusteko oztopo besterik ez dute egiten, baina estrukturalak dira, teilatuari eusten diote, eta ezi-

"eta oso eskertuta gaude, elegante portatu dira gurekin Urdiain, Lakuntza, Dorrao eta Bakaikuko udalak". Orain etxean entrenatuko dute. "Frontoiak martxa hartu du. Federaziotik frontoia eskatu digute bizpahiru jaialdi politetarako; ari gara".

Ventura Mundiñanok jasotako omenaldi txikia eskertu zuen.

"Oso polita izan da". Etxarriko gaztetxoak pilotan trebatzen urte asko eman zituen. "Ez dakit zenbat, baina asko. 26-27 urterekin hasiko nintzen...". Etxarri Aranazko pilotari gehienak bere eskuetatik pasa ziren. Aspaldi utzi zuen, baina pilotaren mundua gertutik jarraitzen du. Lehen pilotari asko ateratzen ziren Sakanatik, "baina aspaldi honetan, ez dakit zer pasatzen den, baina ez dira ateratzen". Berritutako frontoia "oso polita da, argiagoa".

"Frontoia oso polita geratu da, argiagoa da. Eta omenaldia, oso polita" Egindako lanei esker frontoi berritua oso argitsua da.

Asteburuan makina bat pala eta esku pilota partida jokatu ziren Etxarri Aranatzen.

VENTURA MUNDIÑANO

16

KIROLAK

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

AIZKORA

Izar Berriak txapelketa berriko hirugarren kanporaketa, Etxarri Aranatzen Igandean Goikoetxea-Erdozia, Oiarbidetarrak eta Goena-Esnaola lehiatuko dira M.B.G. ETXARRI ARANATZ Aizkolari gazteek txapelketa berri bat badute: Izar Berriak.

"Juan Luis Bengoa erretiratu eta gero neguko txapelketak, Urrezko Aizkorak, despeditu ziren. Ondorioz, aizkolari gazteak eta emakumezko aizkolariak aukerarik gabe geratu ziren.

Profesionaletan Xabat Olaizolak talde bat sortu du eta profesionalak, Larrañaga, Vicente, Txikia eta ingurukoak, lehiatzen aritu dira baina gazteak ez.

Zorionez, Zertzena herri kirol taldea sortu da, eta gazteen eta emakumeen mailako txapelketak antolatzen hasi da" azaldu du Cesar Goikoetxeak, Joan Goikoetxea aizkolari etxarriarraren aitak. Zertzena taldearen atzealdean Xabi Barrenetxea Malen Barrenetxea aizkolariaren aita, eta saralegitarrak dabiltza, beste batzuen artean.

Txapelketa berria Horrela, Zertzena taldeak Rural Kutxa Txapelketa sortu du, bi modalitateetan: Izar Gazteak Binakako Aizkora Txapelketa, eta Emakumezkoen Binakako Aizkora Txapelketa. Azken honetan lau bikote ari dira lehian:

Bigarren jardunaldia apirilaren 18an jokatu zen Donezteben.

Mikel Santesteban eta Igoin Pikabea izan ziren azkarrenak (17:10), Osinalde-Romaironeren (18:03) eta Senosiain-Iturralderen (18:58) aurretik. Lehenengo bi bikoteek finalerdietarako txartela lortu zuten.

Etxarriko jardunaldia

Mitxelena eta Izeta Agurainen gailendu eta finalerdietan daude. PUNTODEMIRA.ONLINE

Malen Barrenetxea-Nerea Arruti, Irati-Astondoa-Ainize Perez, Oihana Fernandez de Barrena-Ekiñe Lopez, eta Uxue Ansorregi-Maika Ariztegi.

Izar Gazteak Binakako Aizkora Txapelketan 23 urtez azpiko bederatzi bikote ari dira lehian: Haritz Goena-Eneko Esnaola II, Igoin Pikabea II-Mikel Santesteban, Jon Zaldua II-Joanes Izagirre "Ipiña", Unai Osinalde-Unai Romairone, Beñat Senosiain-Markel Iturralde, Julen Urrutia-Kimetz Alzola, Aritz Oiarbide-Eñaut Oiarbide, Ioan

Goikoetxea-Jon Erdozia eta Oier Mitxelena-Jakes "Izeta V". Azken hiru bikoteak, Jakes Izeta V.-a ez ezik, sakandarrak dira.

Txapelketa apirilaren 6an hasi zen, Agurainen. Izar Gazteak Txapelketako lehen jardunaldia jokatu zen, eta lan guztiak egiten (zutika, kolpeka eta lan luzeak) Oier Mitxelena altsasuarra eta Jakes Izeta V izan ziren azkarrenak (18:19), Zaldua-Ipiñaren (19:30) aurretik. Bi bikoak finalerdietarako sailkatu ziren. Hirugarrenak, Alzola-Izagirre, txapelketatik kanpo geratu ziren.

Apirilaren 26an, igandea, 11:30ak aldera hasiko da Izar Gazteak Txapelketako hirugarren jardunaldia. Haritz Goena-Eneko-Esnaola II.a, Jon Erdozia-Ioan Goikoetxea eta Eñaut Oiarbide-Aritz Oiarbide bikoteak lehiatuko dira zutika, kolpeka eta lan luzeetan, finalerdietako beste bi txartelen bila. Sakandarrek dena eman nahi dute bertan egoteko.

Horretaz gain, Emakumeen Binakako Aizkora Txapelketako jardunaldia jokatuko da Etxarrin.

Malen Barrenetxea-Nerea Arruti eta Uxue Ansorregi-Maika Ariztegi izanen dira lehian.

Tartean, Lierni Osa harri jasotzailearen saioak eta altxaldiak tartekatuko dira.

Finalerdietako bat, Altsasun Izar Gazteak eta Emakumeen Binakako Aizkora Txapelketako lehen finalerdia Altsasun erabakiko da maiatzaren 2an, Alde Zaharreko festetan. Bigarrena Urnietan jokatuko da maiatza erdialdean, eta final handia Hernanin, oraindik zehaztu ez den datan.

SASKIBALOIA

Mutilen bigarren mailako CBASK-ek Lauko Finalak ditu jokoan asteburuan Talde altsasuarrak larunbateko finalerdietan Larraona Claret du aurkari. Irabaziz gero, igandeko finalerako sailkatuko da M.B.G. ALTSASU Berri oso onak ditu Altsasuko CBASK Saskibaloi klubak. Nesken lehen senior maila autonomikoan CBASK Xabi Gorriz Micropigmentacion taldea Lauko Finalerako sailkatua dago liga despeditzeko hainbat jardunaldiren faltan. Bada, asteburuan mutilen bigarren maila autonomikoko CBASK Narum Fisioterapia taldea batu zaie.

Mutilen bigarren maila autonomikoan 1 eta 8 postuen sailkatze faseko itzulera partida jokatu zuen CBASK-ek San Ig-

nacio Nasabiren kontra. Joanekoan talde altsasuarrak 81-62 irabazi zuen, abantaila lortuaz.

Itzulerako partida borrokatuan 63ra berdindu zuten bi taldeek eta CBASK-ek egin du aurrera.

"Sufrituta, gogor lan eginda eta merezimendu osoz. San Ignacioren aurkako itzuliko partida tentsio handikoa izan zen, eta markagailuak berdinketarekin amaitu bazuen ere (63-63), joaneko partidan lortutako aldeari esker sailkatzea lortu dugu" azaldu du, pozarren, CBASK klubak sare sozialetan.

Mutilen bigarren mailako CBASK Narum Fisioterapia, pozarren. CBASK

Lauko finala, asteburuan Asteburuan jokatuko da Lauko Finala, Noainen. Larunbatean, 17:00etan, Noainen eta Humiclimaren arteko finalerdia jokatuko da, eta 19:00etan Larraona Clareten eta CBASK-en artekoa.

Ea altsasuarrak ongi aritu eta aurrera egiten duten. Bi talde irabazleek final handia igandean jokatuko dute, 18:00etan, Noainen.

CBASK-ek final horretan egoteko dena emango du, eta prest daude Iosu Mendiolaren mutilak.

FUTBOLA

Nesken hirugarren mailan Altsasuk ligako azken jardunaldia du Nesken hirugarren mailan Ardoiren kontra 2-4 irabazi zuen Altsasuk. Sailkapenean seigarren da, eta ligako azken jardunaldian Tudelano hartuko du, igandean, Dantzalekun (17:30).

Mutilen preferente mailan Altsasu ikusgarri aritu zen Beriainen kontra, 8-1 gailenduz.

Sailkapenean laugarren da, igoerako postuen puntu berdinekin. Igandean San Miguelen kontra jokatuko du Larragan (16:00).

Mutilen erregional mailan Etxarri Aranatz liderrak Universidad de Navarraren kontra galdu egin zuen, 0-1. Lagun Arteak atseden jarduna zuen. Etxarrik lider jarraitzen du eta Aurrera hartuko du larunbatean, San Donaton (17:00). Lagun Artea laugarren da, igoera fasera sartzeko aukerarik gabe.

Gaur, ostirala, Mutilvera D du aurkari Arangurenen (20:00).

Elomendiko Txapelketan Zaldua Arakil bosgarren da. Bihar Roka du arerio Larrabiden.

ARETO FUTBOLA

Asteburua nahiko txukuna izan zen talde sakandarrendako Mutilen hirugarren mailako ligan Aralar Mendik 8-2 irabazi zion Ardoiri eta Altsasuk launa berdindu zuen Gazte Berriak-ekin. Larunbatean Altsasuk Ardoi du aurkari Zizurren (15:30) eta igandean Aralar Mendik San Juan, Iruñean (12:00).

Nesken lehen maila autonomikoan, igoera fasean Xota A liderrak Marcilla Aurorari 5-3 irabazi zion, lider segitzen du eta gaur, ostirala, Cortes du arerio Erriberan (19:45). Kopako multzoan Xota B-k 1-2 irabazi zion Lacturale Orvinari, hirugarren da, eta igandean Larragako San Miguel hartuko du Irurtzunen (11:15).

Azkenik, mutilen lehen maila autonomikoan kopako hirugarren jardunaldia jokatu zen. Lehen multzoan Xotak 10-1 irabazi zion Oliteri, lider da, eta gaur Mendialdea du aurkari Berriozarren (20:30). Bigarren multzoan Altsasuk 5-1 galdu zuen Tafaren kontra, laugarren da, eta asteburuan atsedena dagokio.

KIROLAK

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

17

Larunbatean VII. Olaztiko Rallysprintean ariko zara. 5,39 km-ko tramoak denetatik du. Hasieran Olaztiko kale estuetan denetariko bihurguneak ditu, gero Urbasarantz Altamira igo eta jaitsi egiten du.

Nolako zirkuitua da?

Denetarik du. Hasieran oso mantsoa eta teknikoa da, eta gero azkarragoa, Altamira igo eta jaisteko tartean. Urteak aurrera joan ahala, geroz eta apurtuagoa dago Altamirako jaitsiera hori.

Herrian zentzu handiz ibili beharra dago, pixka bat despistatuz gero espaloia jo eta akabo. Bigarren zatia gustatzen zait gehiena, igoera eta jaitsiera. Pena jaitsiera pixka bat luzeago ez izatea.

Zenbat talde egongo dira?

Ander Gurmindo Vicente Renault Clio Sport autoarekin, Urbasako Igoeran. Asistentzia gunean bertan du etxeko bajera.

AUTOMOBILISMOA

"Olaztiko Rallysprintean giro polita egoten da goizetik, egiaztapenetatik" ANDER GURMINDO VICENTE PILOTUA

Olaztiko Rallysprintean 42 taldek hartuko dute parte, Ander Gurmindok eta Asier Cruzek tartean Maider Betelu Ganboa OLAZTI Sakana Motorsport-en atzerakontu betean daude, larunbatean VII. Olaztiko Rallysprinta jokatuko baita. 42 taldek eman dute izena, zenbait sakandarrek tartean. Horietako bat Ander Gurmindo Vicente pilotu olaztiarra da (Renault Clio Sport), Asier Cruz kopilotuarekin ariko dena.

Olaztiarra izanik motorzalea izatea ez da arraroa.

Urbasako Igoera hasten den kalean bizi naiz, eta txikitatik ikusi izan dut. Eta, azkenean, animatu.

Noiz hasi zinen lasterketetan?

2018an seriezko Renault Clio bat erosi nuen Urbasako Igoeran parte hartzeko, baina justu igoera bertan behera gelditu zen urte famatua izan zen hura.

Beraz, 2019an hasi nintzen lehiatzen. Aurrerago autoarekin zer egin erabaki behar izan nuen, hobetu edo aldatu, eta beste Clio bat ekarri nuen, urdina, pixka bat hobea. Eta iaz egun dudan autoa ekarri nuen, Clio Sport txuri eta larrosa. Dena desmuntatu eta gure gustura jarri genuen.

Hirurak Renault Clioak, mundu horretan ezagunak. Zergatik?

Ez dakit, hala tokatu da. Sakandarra izanda Renault bat izatea nahiko ohikoa da (kar-kar).

Nahiz eta mekanikariak ez izan, mekanikaz ulertzen duzue.

Pixka bat. Zaletasuna da, eta egunero zer edo zer ikasten dugu.

Bestela, autoa tailerrera eraman beharko genuke. Berez kirol garestia da, tailer batera eraman beharko bagenu, pentsa.

Zein lasterketetan aritzen zara?

Bertakoetan, Nafarroako egutegikoak bereziki. Aurten denboraldia Opakuako Igoeran hasi nuen, apirilaren 11n. Gehienbat autoa probatzeko atera nintzen, dena ongi zegoela ikusteko. Ongi aritu nintzen, gustura. Dena bere lekuan dagoela ikusi genuen, ez genuen ezer apurtu eta etxera buelta, pozik. Zure marka hobetzea beti izaten duzu buruen, baina hoberena autoa osorik ekartzea eta ongi pasatzea da.

Rallysprintak edo mendi igoerak, zer nahiago?

Rallysprintak. Mendi igoerak azkarrak dira, di-da pilotuak bakarrik igotzea. Rallysprintetan, aldiz, kopilotuarekin batera aritzen gara eta denbora gehiago gidatzen dugu, normalean tramo luzeagoak direlako.

Zein da zure kopilotua?

Asier Cruz. Ongi moldatzen eta elkar ulertzen dugu, hori ezinbestekoa da. Gainera, berak nire autoa ondo ezagutzen du, laguntzen ibiltzen da, eta bien artean zer edo zer egiten dugu.

Iaz 57 inguru izan ziren, eta aurten 42. Euskal Herriko Txapelketako beste lasterketa bat egun berean jokatuko da Gipuzkoan, Erniope Rallysprinta, eta nabaritu da. Bestela, iazko kopuru berean egongo ginateke.

Gogotsu zaude?

Bai, eta pixka bat urduri ere bai. Etxeko probetan urduri jartzen naiz, pilotua izateaz gain antolakuntzan nagoelako.

ARTXIBOA

Olaztiko Rallysprinta Nafarroako Asfaltozko Rally Txapelketarako baliagarria da. Larunbatean, 9:00etan autoen egiaztapenak hasiko dira, plazan. 12:30ean autoak irteerako parke itxirantz abiatuko dira eta 13:30ean hasiko da proba.

Lau aldiz osatuko dute ibilbidea. Bukaeran, sari ematea San Miguel plazan.

Antolakuntza lanak nola doaz?

Zerbait ixtea falta da, baina nahiko ongi, jendea ongi portatzen da. Baimen kontuak, izena emateak eta halakoak dira aurretiazko lanak, eta azken egunotan zirkuitua prestatu eta bestelakoak.

Olaztiarra izanik, ibilbidea goitik behera ezagututa, nolabaiteko abantaila da hori?

Agian abantaila txikia, baina presio gehiago, etxean ongi egin nahi duzulako.

Zein litzateke helburua?

Bosgarren klasean nago, eta klase zailena da, lehia handia dago maila horretan. Jendea oso azkar joaten da. Amaitu eta disfrutatzea, hori da helburua. Iaz autoa berria zen, ez genuen probatu eta ez genuen asko disfrutatu. Aurten, zentzu horretan, lasaiago gaude.

Olaztin giro polita egoten da goiz goizetik.

Bai, autoen egiaztapenetik, 9:00etatik aurrera jendea biltzen da. Egun polita da.

Ikuslea bazina non jarriko zinateke?

Altamirako jaitsieran, zalantzarik gabe. Jende gehiena herrian egoten da, autoa bertan aparkatu eta asko ibili gabe bihurgune eta gauza asko ikusi ahal dituzulako. Helmugan ere jendea biltzen da.

Sakana Motorsporteko kide gisa, nola dago eskuderia? Jende nahikoa zaudete?

Beno... Urte asko dira eta bakoitzak badaki zer eta nola egin behar duen. Gure artean oso ondo moldatzen gara, makineria martxan dago.

Sari ematea plazan egingo da?

Bai, iaz hasi ginen bukaeran autoak plazan uzten eta sari ematea herri erdian egiten, probatzeko. Oso ongi joan zen eta aurten ere errepikatuko dugu.

Aurtengo helburua zein da?

Etxeko probak. Olaztiko Rallysprintean dena ongi badoa Lazkaoko Rallya egin nahiko nuke.

Orain arte ez naiz Rally batean aritu, eta probatu nahi dut, kilometro asko egiten direlako eta hori zer den bizitzeko. Eta, jakina, Urbasako Igoera. Nahiz eta igoerak asko ez gustatu, Urbasakoa derrigorrezkoa da.

"Rallysprintak denetatik du.

Bigarren zatia gustatzen zait gehiago, Altamira"

18

KIROLAK

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

rena aukerakoa da, hori nabarmenduko nuke. Guztiak lehiaketarako prestatzen dituzte, baina lehiatzea ez da derrigorrezkoa. Nahi dutenak txapelketetanlehiatzen dira, eta beste batzuk ez" gaineratu du Edurne Igoak. Igeriketa beste kirolekin osagarria dela argi dute. "Bateragarria da futbolarekin, saskibaloiarekin, pilotarekin...". Horregatik, malgutasunez jokatzen dute ordutegiarekin. "Badaude astean hiru entrenamendutara etortzen diren igerilariak, eta astean bitara etortzen direnak.

Malgutasuna eskaini nahi diegu, denetara heldu eta gustura egon daitezen" azaldu dute monitoreek.

Sakana Igeriketa Taldea

Igeri egiten ikasteko Altsasuko edo Arbizuko igerileku estalietan udalek antolatutako igeriketa ikastaroak daude. Ikastaro horiek bukatzerakoan igeriketan jarraitu nahi dutenek Sakana Igeriketa Taldean dute tokia.

Primerakoa da igeriketan sakondu eta euren teknika hobetu nahi dutenendako, igeriketa egitea gustuko dutenendako eta lehiatzea gogoko dutenendako.

"Gazteek igeriketa egiten segitzeko tokia da gure taldea.

Igeriketan sakontzeko espazio bat da, igeriketa estiloetan eta teknikan hobetzeko gunea" azaldu du Eloy Jakak. "Lehiaketa-

Ane Arregik eta Oihane Razkinek "gogotsu" hartu zuten taldea gidatzeko erronka. "Olatz Azazetak taldea utziko zuela esan zigunean, justu sorosle ikastaroa egina genuen, eta aurrerago monitore ikastaroa egin genuen" gogoan du Oihanek. "Olatzek esan zigun guk taldea hartzea aukera bat zela. Gauza bat eta beste, animatu ginen" dio Anek.

Sakanako Igeriketa Taldeko hamabost igerilarien artean helduenak 16-17 urte ditu, eta txikienak 8-9. "Nahiz eta gutxi izan, adin ezberdinak dira. Batez ere duten mailarengatik eta lehiaketa adinagatik sailkatzen ditugu, gehienek Nafarroako Kirol Jokoetako (NKJ) Igeriketa Txapelketetan parte hartzen dutelako" diote monitoreek.

Hiru talde dira: txikiak, ertainak eta handiak. "Handiak normalean junior kategoriagoak dira, ertainak kimuetatik infantiletara artekoak eta txikiak benjaminak, hasiberrienak".

Sakana Igeriketa Taldeak astean hiru entrenamendu ditu Zelandin, astelehenetan, asteazkenetan eta ostegunetan, 17:30etik 19:00etara. "Hiru kategoriakoak batera etortzen dira. Txikiak ordu bat egoten dira, eta gainontzekoak ordu eta erdia".

Taldea gidatzeko Olatz Azazetarekin lantzen zutenean oinarritu dira Ane eta Oihane, baina elementu berriak sartu di-

"Sakanan gazteek igeriketa egiten segitzeko tokia da gure taldea"

"Asko hobetu dugula nabaritzen dut, garapen bat egon da"

ELOY JAKA

OIHANE RAZKIN

Sakanako Igeriketa Taldeko kideak, Ane Arregi eta Oihane Razkin monitoreekin. Guztiek giro oso ederra dutela nabarmendu dute. SAKANA IGERIKETA TALDEA

Maider Betelu Ganboa ALTSASU Sakana Igeriketa Taldean trantsizio urtea da aurtengoa. Joan zen denboraldi bukaeran igerilari dezentek taldea utzi zuten, nagusienek. Halakoak sarritan gertatzen dira kirol klubetan, bereziki kirolariek 18 urte bete eta ikasketa ibilbide berrietan hasten direnean. Ziklo aldaketak izaten dira, eta aurtengoan eraberritzea tokatu zaio Sakana Igeriketa Taldeari.

Klubean nobedadeak izan dira.

Orain arteko monitore Olatz Azazeta Pelaezek klubaren ardura utzi behar izan du, lan kontuengatik, baina errelebo bikaina utzita, iaz bere ikasleak ziren Ane Arregi eta Oihane Razkin baitira taldeko lemazain berriak. Bestalde, juntan mugimendua izan da. Eloy Jaka da lehendakari berria, Edurne Igoa kontuhartzailea eta Josemi Razkin idazkaria. Guztiak elkarrekin trantsizio ederra egiten ari dira, eta Sakanako Igeriketa Taldea bizi-bizirik dago, bertara batu nahi diren igerilariak hartzeko prest.

Aurrekariak Sakana Igeriketa Taldea 1995. urtean jaio zen, beste izen batekin: Intxostia Igeriketa Taldea.

Irurtzungo igerilekuetan entrenatzen ziren hasieran. Arbizuko Kiroldegia egin zenean Arbizun lanean hasi zen Sakana Igeriketa Taldea, eta 2010. urte inguruan Altsasuko Zelandi kiroldegira lekualdatu zen.

IGERIKETA

Sakana Igeriketa Taldea, igeriketan sakondu eta ongi pasatzeko gunea, giro ederrean Trantsizio urteari buelta eman dio Sakana Igeriketa Taldeak. Monitore berriak, junta berria, kide berriak... eta ateak, zabal-zabalik. Bat egin eta igeriketaz gozatzera animatu dituzte sakandarrak Mikel Galan urte luzez izan zen taldeko entrenatzailea. Bere atzetik beste hainbat aritu ziren, azkena Olatz Azazeta altsasuarra.

Berak uzterakoan, aukera bila hasi ziren. Ez da batere erraza, prestakuntza duen pertsona behar delako, batetik, eta ordutegi prestutasuna, bestetik, entrenamenduak arratsaldez baitira, eta asteburu askotan txapelketak jokatzen baitira.

Erreleboa Zorionez, azkenean Ane Arregi eta Oihane Razkin taldeko ige-

rilari ohiak animatu ziren taldeko ardura hartzera. "Orain arte eskolako igerilariak ginen, baina aurten asko unibertsitatean hasi, igeriketa utzi eta nagusienen taldea, nolabait, desegin egin zen. Taldean igerilari jaitsiera handia egon da" azaldu dute Arregik eta Razkinek.

Aurten hamabost igerilari dira trebatzen ari direnak. "Txikienek jarraitu dute, baina gutxi gara.

Dena den, talde berria ongi egokitu da monitore berrietara, eta gustura daude. Orain gure burua ezagutzera eman nahi dugu, ea

jendea animatu eta taldera batzen den" azaldu du Eloy Jaka presidenteak. Asmo horrekin Gabonetan eta Aste Santuan igeriketa campusa antolatu zuten, eta igerilari berriak batu dira.

Igerilari askok taldea uzteak juntan aldaketa ekarri du, haien gurasoak juntako kideak zirelako. "Gutxika jartzen ari gara.

Gainera, juntakide ohiek asko laguntzen digute, edozein zalantzarekin edo Zelandin txapelketak jokatzen direnean".

Teknika eta estiloetan sakondu

KIROLAK

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

Larunbatean txikienek NKJ-eko txapelketak izan zituzten Zelandin. SAKANA IGERIKETA

tuzte. "Asko hobetu dugula nabaritu dut, garapen bat egon da" dio Oihanek. Maila bakoitzerako eta helburuen araberako entrenamenduak dira. "Adibidez, egun batean handiei karga sartzea tokatzen da, metroak egiten ohitzeko, txikienek teknika eguna eta ertainek tximeleta eguna dute. Ildo honetan, guztiei ongi etortzen zaie estilo guztiak eta entrenamendu mota guztiak lantzea".

NKJ-etan "oso gustura" lehiatzen dira. "Jubenilek gustuko dituzten estilo eta distantziak aukeratzen dituzte lehiatzeko, probak espezifikoagoak dira; ertainekin eta txikiekin, aldiz, orokorragoa da, denetatik egin dezaten. Azkenean, igeriketa hori da, estilo guztiak lantzea, eta guk ere hori sustatzen dugu".

Asteburuan, Altsasun

Altsasun lehiatu ziren sakandarrak, monitoreekin. SAKANA IGERIKETA

Larunbatean NKJ-etako Igeriketa Txapelketako saioa jokatu zen Zelandin. Benjaminak eta kimuak aritu ziren. Sakanako Igeriketako juntakideek eta gurasoek lana izan zuten guztia prestatu eta kronometratze lanak egiten. "Txapelketetan ongi pasatzen dugu. Igeriketan ez da hainbeste irabazi edo galtzearen kontu hori. Gehiago da zuk zure buruarekin duzun erronka: denbora hobea egitea, teknika hobea lantzean gutxiago nekatzea... gauza horiek" argi du Oihanek.

"Haurrek hobekuntza ikusten dute, eta pozik daude" dio Jakak.

"Igeriketan horrek engantxatzen du, gehiago arituta, normalean, hobekuntza ikusten duzula", gaineratzen du Igoak.

TXIRRINDULARITZA

19

TXIRRINDULARITZA

Luca martinez, selekzioarekin ikusgarri

Aimar Tadeo, selekzioarekin Asturiasko Vueltara

Luca Martinez. FEDERAZIOA

Aimar Tadeo. EQUIPO CORTIZO

Luca Martinez Los Santos (Tolosa Danena) txirrindulari junior lakuntzarrak emaitza ikusgarriak lortu zituen asteburuan Espainiako selekzioarekin. Apirilaren 16tik 18ra jokatutako Volta Castelló-nen bi bigarren postu lortu zituen eta sailkapen orokorrean zazpigarren sailkatu zen, merezimendu handiz.

Azkenik, apirilaren 19an jokatutako Trofeo Victor Cabedon lasterketa esanguratsuan Luca Martinez hamabigarren izan zen, Aitor Martinez taldekidearen garaipenerako talde lan bikaina egin eta gero.

Apirilaren 23an hasi eta apirilaren 26ra arte jokatuko den Asturiasko Vueltan Espainiako afizionatuen mailako txirrindularitza selekzioa parte hartzen ari da. Bertan aritzeko deia jaso zuen Aimar Tadeo Arkauz lakuntzarrak (Equipo Cortizo).

Tadeok aurten laugarren denboraldia du amateur tropelean eta talde berria mustu du, Equipo Cortizo, Finisher eta Euskadi Fundaziotik pasa eta gero.

Berriki Gorlako Igoera irabazi zuen Tadeok, afizionatuen bere lehen garaipena. Selekzioarekin aritzea sari ederra da.

HANDBIKE-A

Iñaki Mujika, berriz Titan Desert-en

Oso pozik

Ane Arregi eta Oihane Razkin monitoreak, eta juntako Eloy Jaka eta Edurne Igoa.

Juntakideak gustura daude monitore berriekin. "Lana pila bat erraztu digute, eta garrantzitsuena da igerilariak gustura daudela beraiekin. Oso pozik datoz. Talde polita sortu dute, eta sekulako giroa dute. Ezin dugu gehiago eskatu" argi du Igoak. Sakana Igeriketa Taldean "ateak zabal-zabalik" dituztela gogoratu dute. Maiatzean zabalduko da ikasturte berrirako kirol eskoletan izena emateko epea, baina edozein unean jo daiteke. "Gutxienez taldea mantendu, hori da gure nahia, kirola ez galtzea, Sakanan igeri egin nahi dutenek aritzeko toki bat izan dezaten. Helburua ez da Michael Phelps bat ateratzea; igeri egiteko aukera hori egotea eta gustura ibiltzea baizik".

@MARTA_BACARDIT_PHOTOGRAPHY

Apirilaren 26an hasi eta maiatzaren 1ean despedituko da Skoda Titan Desert Morocco basamortuko lasterketa. Iaz Institut Guttmann taldearekin handbike-an historian lehenengoz Titan Deserta osatu ondoren, aurten berriro bertan lehiatuko da Iñaki Mujika altsasuarra, baina KH7 Titan Team taldearekin ariko da.

Nabigazio lasterketa eta erronka honetan 580 km eta 6.000 m baino gehiago ditu aurretik.

20

GANBAZELAIA

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

AGENDA

EUSKARAZ

EMAGUZUE ZUEN EKITALDIEN BERRI ASTEARTEKO 13:00AK BAINO LEHEN: Tel.: 948 56 42 75 / 661 523 245 / kultura@guaixe.eus

OSTIRALA 24 ZIORDIA Tailerra. Haur filosofia tailerra.

17:00etatik 18:30era, liburutegian.

ITURMENDI Hitzaldia.

Egoerak eta liburuak Joseba Sarrionandiaren hitzaldia, Literatura Geraldiak programaren barruan.

18:00etan, Iturmendiko udaletxean.

ALTSASU Gazte agenda.

Ubuntu co-create: Gu garelako naiz ni hitzaldia.

18:00etan, Intxostiapunta gazte gunean.

ALTSASU Hitzaldia.

Inperialismoa eta gerra: zer gertatzen ari da? Kontseilu Sozialistaren hitzaldia.

18:00etan, Gure Etxean.

ALTSASU Kontzertua. OSN/ NOS Nafarroako Orkestra Sinfonikoaren kontzertua.

Zuzendaria: Sebastian Zinca.

Sarrerak: 10 euro.

19:30ean, Iortia kultur gunean.

ETXARRI ARANATZ Etxera

eguna.

20:00 Azken ostirala.

20:30 Auzatea, gaztetxean.

22:00 Kontzertuak: Fan Matxine eta Bulkada.

LARUNBATA 25 IRURTZUN Mendi martxa.

XXXV. Sakanako Ibilaldia, Iratxo elkarteak antolatuta.

El Salvador Elkartasuna plataforma lagunduko du.

06:00 Martxa luzea, Atakondoa frontoitik: 54,3 km eta 3388 metroko desnibela.

08:00 Martxa Laburra, Atakondoa frontoitik: 25,5 km eta 1440 metroko desnibela.

09:30 Martxa Txikia, Atakondoa frontoitik:14 km eta 736 metroko desnibela.

OLAZTI Rallya. VII. Olazti Urbasa Rallysprinta, Sakana Motorsport taldeak antolatuta. Nafarroako Rallyen Txapelketarako baliagarria.

09:00-12:00 Autoen egiaztapenak, kultur etxean.

13:30 Lehen eremuko lehen

IRURTZUN Esentzia onirikoa eta Beste begirada Mikel Montesinos argazkilariaren argazki erakusketa. Martxoaren 26tik aurrera apirilaren bukaerara arte. Pikuxar tabernan. parte hartzailearen abiatzea. Jarraian, beste hiru eremuen txanda.

Bukaeran, sari ematea, San Migel plazan.

LAKUNTZA Bilketa.

Kubarako elkartasun bilketa, EHKS-k eta IAS-ek antolatuta, Euskadi-Cuba Elkartearekin elkarlanean.

10:00etatik 14:00etara, plazan.

ETXARRI ARANATZ Etxera Eguna.

10:00 Mural margoketaren amaiera, rotondan.

12:00 Erakusketa: Borrokak ereindakotik loratu den Herria. Espetxe politikaren kronika gure herrian.

13:00 Sakanako Etxera Kantuz topaketa.

15:00 Bazkaria, fronotian.

20:00 Ekitaldia, plazan.

20:30 Elkartasun taloak, plazan.

21:00 Kontzertuak: La Mala Pekora, Txalainak eta Ekintza.

IRURTZUN Magia ikuskizuna. Hodei Magoaren 3 Elementu Esperientzia Magiko Murgiltzailea ikuskizunaren emanaldia. 7 urtetik gorakoendako; 12 urtetik beherakoak heldu batekin joan behar dira. Ikuskizun parte hartzailea (hizkuntza ongi ulertu behar da). Sarrerak: 5 euro.

17:00etan eta 19:00etan, kultur etxean.

Foru plazan.

11:00-13:00 Tailerrak: henna, euskal dantzak, txapak...

12:00 Fandabila txaranga.

12:30 Hamaiketakoa.

13:00 Zelanditxorekin ekitaldia.

13:30 Postre zozketa.

13:45 Festa amaiera erraldoiekin.

IRURTZUN Magia ikuskizuna. Hodei Magoaren 3 Elementu Esperientzia Magiko Murgiltzailea ikuskizunaren emanaldia.

7 urtetik gorakoendako; 12 urtetik beherakoak heldu batekin joan behar dira.

Ikuskizun parte hartzailea.

Gaztelaniaz. Sarrerak: 5 euro.

18:00etan, kultur etxean.

ALTSASU Antzerkia. El club de las personas a-normales Iortia antzerki taldearen antzezlanaren emanaldia: Hausnarketa dibertigarria, ironikoa eta musikaz betea da, normala izatearen inguruan.

Katixaren istorioa kontatzen dute, egun normal bat besterik nahi ez duen neska gazte bat, baina nork erabakitzen du zer den normala eta ezer ez?

Sarrerak (azkenak): 5 euro.

19:30ean, Iortia kultur gunean.

ALTSASU Gazte agenda.

Gazte zinema.

18:00etan, Intxostiapunta gazte gunean.

IGANDEA 26

ZIORDIA Tailerra. Ongizate fisikoa eta emozionala lantzeko Chi Kung tailerra emakumeendako.

10:00etatik 13:00etara, gimnasioan.

ARBIZU Txirrindularitza.

I. Arbizu Emakumeen Udal Sari Nagusia, kadeteen eta juniorren mailako lasterketa: 47,46 km; Arbizu, Uharte Arakil eta Ergoien artean.

Aralar Txirrindularitza Taldeak antolatuta.

09:30ean, plazatik.

ALTSASU Festa. Sakanako Herri Eskolen jaia, Sakanako Herri Eskolak-ek, Zelandi Herri Eskolak eta Zelandiko Guraso Elkarteak antolatuta.

IRURTZUN Kontzertua.

Gwilym Bowen Rhys Galesko folklore abeslariaren kontzertua.

13:00etan, Pikuxarren.

ASTELEHENA 27 ALTSASU Elkarretaratzea.

Sakanako Pentsiodunen pentsio duinen aldeko elkarretaratzea.

12:00etan, Zumalakarregi plazan.

ASTEAZKENA 29 ALTSASU Tailerra. Hodeiak dantzan, zu zara protagonista haurrendako tailerra, Manolita Thunders artistaren eskutik.

Altsasuko Liburutegiak Liburuaren egunaren harira antolatuta.

17:30ean, liburutegian.

OSTEGUNA 30 IRURTZUN Aurkezpena.

La caza de brujas en Pamplona. Sal del tormento, procesión infamante y hoguera

ZINEMA ALTSASU IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO HANDIA Super Mario Galaxy: la película Igandea 26 17:00 Boulevard Igandea 26 19:30 Astelehena 27 19:00 IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO TXIKIA Historias del buen valle Igandea 26 19:30

Leire San Martin Marcosen liburuaren aurkezpena.

19:00etan, kultur etxean.

OSTIRALA 1 ETXEBERRI Txirrindularitza. Lacturale Saria, junior mailako lasterketa: Etxeberritik Goldaratzera, 89,100 km.

Ermitagaña Klubak antolatuta.

10:30ean, Lacturaletik.

OLAZTI Kamioien eguna.

Olaztiko garraiolariei eta txoferrei omenaldia. Olazti Kamioi Lagunak antolatuta.

Clinker.

11:00 Kamioien 250 argazki zaharren erakusketa, Clinker tabernan.

11:00 Kamioi erakusketa, Clinker tabernaren kanpoaldean.

15:00 Bazkaria, Clinkerren (irekia; izen ematea: 948 562 374, 20 euro).

16:30 Pantxo Balbuena mariatxiaren kontzertua, Clinker tabernan.

19:30 The Karkamals taldearen kontzertua, Clinker tabernan.

ALTSASU Manifestazioa.

Nazioarteko langileen eguna.

M1 Langileok eragin LABek antolatuta.

12:00etan, Foru plazatik.

GANBAZELAIA

GUAIXE 2026-04-24 Ostirala

OROIGARRIA

Jose Mari Mercero Lizarraga VII. urteurrena (2019ko apirilaren 25ean hil zen)

Alaitasunaren iturritik edan genuen elkarrekin oroimenean izango zara zu beti gurekin Etxekoak Unanu

IRAGARKI SAILKATUAK LANA/NEGOZIOAK LAN ESKAERA Emakume nikaraguarrak bere burua eskaintzen du barne-langile gisa lan egiteko: Vilma dut izena, 51 urte ditut eta adineko pertsonekin esperientzia dut, nire burua eskaintzen dut barne-langile gisa lan egiteko. Vilma 612 219 711.

IKASTAROAK Sendabelar ikastaroa Unanun: maiatzaren 16ean eta 30ean. Informazio gehiago www. ergoiena.com web orrian.

OHARRAK Maiatzaren 1ean Olaztin egingo den Kamioi Eguneko bazkarirako izena eman nahi duenak: Clinker jatetxera deitu behar du.

Irurtzungo liburutegia: apirilaren 27tik maiatzaren 3ra itxita egongo da.

Josu Zabala Salegi 'Basajaun'-en heriotza argitzeko ikerketa: Egia Ilunpetik Argira Ekimenak zure laguntza behar du, egin ekarpen ekonomikoa kontu korronte honetan ES04 3035 0116 92 1160027007.

Sakanako Mintzakide taldeak martxan: Irurtzunen asteartetan 18:30ean Iratxon eta ostiraletan 09:30ean edo 19:00eatn Pikuxarren, Lakuntzan asteazkenetan 18:30ean jubilatuen elkartean, Arbizun asteartetan 16:00etan eskola zaharrean, Etxarri Aranatzen ostiraletan 18:30ean Xapateron, Altsasun astelehenetan 10:00etan liburutegian eta 16:00etan Gautxorin, ostegunetan 20:00etan Lezean eta ostiraletan 9:30ean Kaixon eta 10:00etan Zubeztia elkartean, Olaztin astelehenetan 17:30ean Ogiberrin eta Ziordin ostiraletan 17:00etan liburutegian. Martxan

dauden taldeetan sartu daiteke edo berri bat sortzeko proposamena egin daiteke, kontaktua 600 482 224 edota sakana_mintza@aek.eus posta elektronikoa.

Kontsumitzaileei arreta emateko Altsasuko udal bulegoa: Asteartetan, 012 zerbitzuan hitzordua hartuta. Nafarroako Kontsumitzaileen Elkartea, Iratxe.

Irurtzungo abesbatzak ahots berriak bilatzen ditu: Tenore eta baxuak bereziki. Interesa baduzu Fermin Idaretarekin harremanetan jarri.

Euskara ikasleendako dirulaguntzak: Sakana Mankomunitateko Euskara Zerbitzuak euskalduntzen edo alfabetatzen ari diren sakandarrei zuzenduta. Informazio gehiago www.sakana-mank.eus web orrian.

Emakumeen bilgunearen zabalpen zerrenda martxan: Altsasuko Udaleko Emakumeen Bilguneak Whatsapp aplikazioko zabalpen-zerrenda bat sortuko du,

Berdintasun Zerbitzutik antolatzen ditugun ekitaldi eta jardueren berri emateko. Zabalpen-zerrendan parte hartu nahi baduzu, bidali iezaguzu Whatsapp-eko mezu bat zure izen-abizenekin eta zerrendan parte hartu nahi duzula adieraziz telefono honetara: 628 32 85 93.

Arbizuko Utzubar Ekogunean konposta eskuragarri: Sakanako Mankomunitateko Hondakin Zerbitzuak gogorarazi du, nahi duen guztiak urte guztian zehar konposta eskuragarri duela bertan. Informazio gehiago nahi duenak info.hondakinak@sakana-mank.eus e-postara idatz dezala edo 900 730 450 telefonora hots egin dezala.

Su hartu zuen Arberoa ikastola laguntzeko kanpaina: Kalte material izugarriak izan zituzten sutearen ondorioz eta bertako familiek sostengu kanpaina martxan jarri dute, online denda honetan: arberoadenda. wixsite.com/ikastola,

diru ekarpenak egiteko kontu zenbaki honetan: FR76 1005 7195 2500 0202 0160 520 edota materiala eman nahi duenak haiekin harremanetan jarri daiteke arberoakoikastola@gmail. com.

Errotuluak euskaraz jartzeko dirulaguntzak: Establezimendu komertzialei, ostalaritzakoei eta elkarteei zuzendutako dirulaguntzak dira. Diruz lagunduko dira errotuluak, toldoak eta ibilgailu komertzialen errotulazioa. Euskara hutsean idatzita dagoen errotulua jartzen duenari %50 ordainduko zaio, gehienez 500 euro emanen zaizkio. Euskaraz eta erdaraz idatzita daudenei %25a, gehienez 250 euro. Eskabideak aurkezteko epea 2023ko urriaren 31n amaitzen da.

Informazio gehiago www. sakana-mank.eus web orrian.

Aralarko Santutegiko museoan bisita gidatuak egiteko aukera: Aralarko Santutegiko museoa ikusi eta bisita

egiteko ordutegiak asteartetik larunbatera 11:00etan, 12:00etan, 16:00etan eta 17:00etan.

Igandeetan 10:30ean, 11:30ean, 13:30ean, 16:00etan eta 17:00etan.

Pertsona bakoitzak 3 euro ordaindu behar ditu.

Kontsumitzaileei arreta emateko Altsasuko udal bulegoa: Asteartetan, 012 zerbitzuan hitzordua hartuta. Nafarroako Kontsumitzaileen Elkartea, Iratxe.

Etxarri Aranazko Abesbatza Txikiak zure ahotsa behar du: 6 – 15 urte bitarteko haurrez osatuta dago abesbatza eta kide berrien bila dabil. Interesa duenak harremanetan jar dadila corotxikis@gmail.com helbidera idatziz. Informazio gehiago www. coraldetxarriaranaz.com web orrian. iragarki@guaixe.eus www.iragarkilaburrak.eus

Iragarkia jartzeko 948 564 275 iragarki@guaixe.eus www.guaixe.eus/iragarkiak • Astearteko 13:00ak arte jasotako iragarkiak bakarrik iragarriko ditugu.

• Guaixek ez du argitaratzen diren iragarkien ondorioz sor daitezkeen gorabeheren erantzukizunik.

ORDAINTZEKO ATALAK: • EtxebizitzaSaldu/Errentan.

• Lokalak Saldu/Errentan.

• Irakaskuntza ("partikularrak") eman.

• Salmentak, erosketak eta trukeak.

• Iragarkiak Guaixe paperean eta guaixe.eus-en argitaratuko dira.

• Iragarki laburrak: 3 euro aste bakoitzeko (BEZ barne).

• Epea: aste bereko astearteko 13:00ra arte.

ESKELAK JARTZEKO: 948 56 42 75 edo eskelak@guaixe.eus Eskelen tarifak: 55,90 € / 106,5 € / 143,70€ prezio hauek BEZa barne dute.

Bazkideek % 10eko deskontua dute.

Eskelak jasotzeko azken eguna: Asteazkena goizeko 12:00ak baino lehen.

21

22

KULTURA ANTZERKIA

ANTZERKIA

Antzezlan berria mustuko du, bihar, Iortia Antzerki Taldeak ALTSASU Bihar, apirilak 25, larunbata, 19:30ean, El club de las personas a-normales antzezlanaren emanaldia eginen du Iortia Antzerki Tailerrak, Altsasuko Iortia kultur gunean. Antzezlanak "normala" izatearen hausnarketa dibertigarria, ironikoa eta musikaz betea proposatzen du, tailerretik azaldu dutenez, "nolakoak izan behar dugun esaten digun mundu batean". Katixaren istorioa kontatzen du, egun normal bat besterik nahi ez duen neska gazte bat, "baina nork erabakitzen du zer den normala eta zer ez?". Erantzunak ikusleak harrituko dituela gaineratu dute antzerki taldetik.

Amelia Lapuente, Izaskun Salegi, Juli Alvaro, Isabel Borrega, Alberto Alvaro, Jone Pelaez eta Juana Santano dira Iortia Antzerki Tailerreko antzezleak, eta Elisa, Maria, Gervasia, Puri, Katixa, Leon Troski, Briyit eta Linaren paperetan

sartuko dira, hurrenez hurren.

Esperientzia handiko taldea da, eta urtero haiek sortutako antzezlan bat egiten dute. Tailerra udazkenetik udaberrira egiten dute. Emanaldi arrakastatsuak egiten dituzte, eta aurtengo estreinaldirako ere sarrera gutxi gelditzen dira; Iortia kultur guneko webgunean eta txarteldegian eros daitezke, 5 eurotan.

Antzezlanaren une bat. @IORTIA_KULTURA

BAZTERRETIK

Musika babesleku: buru-osasuna gazteen belaunaldian EKHIÑE LUMBRERAS FERNANDEZ DE ARROIABE

Azken urteotan musikaren eta osasun mentalaren arteko harremana gero eta nabarmenagoa da, batez ere gazteen artean. Musika jada ez da entretenimendua bakarrik: emozioen babesgune, adierazpen eta, kasu askotan, antsietate edo tristura uneetan eusteko modu bihurtu da.

Musika irakaslea naizen aldetik sarritan ikusten dut ikasleek nola jotzen duten zenbait kantutara, ez bakarrik gozatzeko, baizik eta sentitzen dutena erregulatzeko. Musikak askotariko egoera emozionalak laguntzeko gaitasuna du: hitzetan jartzea lortzen ez dena baretu, aktibatu, kontsolatu edo adierazten lagundu dezake.

Hainbat ikerketak erakutsi dute musika entzuteak estresa murriztu, minaren pertzepzioa gutxitu eta aldartea hobetu dezakeela. Testuinguru

Ostirala 2026-04-24 GUAIXE

terapeutikoetan, gero eta ohikoagoa da antsietatearekin edo depresioarekin lotutako prozesuetan erabiltzea, beste tratamendu batzuen tresna osagarri gisa jarduten baitu.

Hala ere, bada hain agerikoa ez den aurpegi bat ere. Letra edo estilo musikal batzuek egoera emozional negatiboak indartu ditzakete, etengabe edo hausnarketarik gabe kontsumitzen badira. Kontua ez da zentsuratzea, baizik eta ulertzea nola eragiten duen entzuten dugunak gure oreka emozionalean.

Testuinguru horretan, musika, hizkuntza unibertsal bihurtzen da, eta emozio eta digital-esposizio handiarekin bizi den belaunaldi bati laguntzen dio. Inoiz baino gehiago, musika entzutea geure burua ulertzeko modu bat ere bada.

Sormena topagune Pajaros Pintados antzerki konpainiak sormen bitartekaritza proiektua sortu du Erkuden Ruiz Barroso ALTSASU Zuhaitzak mozten direnean enborraren azalean zati desberdinak daude, zati gazteena albura deitzen da, eta bertatik izerdia pasatzen da. Albura ere Victoria Alvarez Musseti altsasuar-olaztiarraren Pajaros Pintados antzerki konpainiak sortu duen sormen bitartekaritza proiektu berria ere horrela deitzen da; Albura Sormen Zukua, hain zuzen ere. Besteak beste, Olaiaren lorategian antzezlanean oinarritutako belaunaldiarteko esperientziak antolatu dituzte Irurtzunen eta Altsasun apirilaren 13tik 16ko astean, eta esperientzia "ederra" izan dela esan du antzerkigileak.

"Orain arte egiten genituen gauzei estruktura bat ematea da ideia; konpainia hasi genuenetik arte erresidentziak egin ditugu, jendeak sormen prozesuan parte hartzen du, tailerrak ere egin izan ditugu...". Pajaros Pintados komunitateari lotuta dagoen antzerki konpainia da eta gai sentiberekin lan egiten dute, "barrutik, istorioetatik, eta hori ezin da egin pertsonekin harremanik ez badago". Urte hauetan gauzak egiten joan dira baina "estruktura" baten falta sumatzen zuten, eta Fundacion Caja Navarra eta Fundacion La Caixaren Innova proiektuen bitartez Albura martxan jartzea erabaki zuten, "eta aurrera atera da". Hasiera batean konpainiaren proiektuetatik sortzen ari dira "ezagutzen dugulako eta metodologia eta estruktura bat planteatzeko", baina ideia da irekitzen joatea eta artista gehiagok proiektuarekin bat egitea, "komunitatea elkartzea".

Mussetik "herrira itzultzeko" beharra zuela esan du, eta proiektu honek horretarako aukera eman dio: "Azken urteetan nolabaiteko urrunketa bat izan dut, azkenean lan honekin alde batetik bestera ibiltzen naiz, baina garrantzitsua da esatea nondik datorren. Alde batetik, Uruguaitik nator, baina hemengoa ere banaiz". Lotura "berrabiarazteko" beharra zuela esan du antzerkigileak, baita nerabe zenean he-

Victoria A. Musseti 'Olaiaren lorategia'-ren ondoren, Altsasun. VERONICA ARIZCUREN

rrian ez zeuden espazioak sortzeko ere: "Gai zailei buruz hitz egiteko espazioak, esaterako, dolua, ahanztura, memoria...".

Aurretik gauzak egin izan direla esan du, "baina egiten diren gauza horiek ezagutarazteko egitura bat izatea". Gaineratu duenez, herrian jende sortzaile asko dago, eta Sakanako naturarekin eta paisaje horiekin inguratuta eta sinbologiarekin, lurraldearekiko lotura handitzen da.

Sormena "Ideia da dagoena hartu eta dauden espazioak ezagutzera eman eta errekonozitu. Badira hemen elkarte asko ez nituenak ezagutzen ere. Alburaren bidez horiek biltzea espero dugu". Irurtzunen eta Altsasun eman dituzte lehenengo urratsak, baina Sakana osora hedatzea espero dute, baita Nafarroa osora ere; Agoitzen, Los Arcosen eta abar izanen dira egunotan. "Lurraldera lotutako proiektua bat da; antzerkiaren bidez komunitate espazioak sortzea. Antzerkia ez ikustea artea bezala bakarrik, antzezlana ikustera joatea eta horretan gelditzea, baizik eta arteak ere zerbaiterako balio

Antzezlan baten prozesu osoa bizitzea da ideia: aurretik, emanaldia eta ondoren

duela ikustea". Antzerkiaren indarra erakutsi nahi dute Albura proiektuaren bidez, "topagunea badela".

Antzezlan baten prozesu osoa bizitzea da ideia: antzerkira joan aurretik, antzezlana bera eta ondoren. "Aurretik eta ondoren sare sozialetan proiektua jakitera ematea izan daiteke; hurbiltzeko modu bat da". Bestela, tailerrak, eskola kanpainak, belaunaldien arteko esperientziak eta abar planteatzen dituzte: "Adineko jendea gazteekin elkartzea eta bertan sortzen dena, ikuspuntu desberdinak ikustea, oso polita da". Jendeak prozesuaren etapa desberdinetan parte har dezake, "ez dugu inor behartzen", baina bide osoa egitea "aberasgarriagoa" dela esan du Mussetik. Hortaz, mota desberdineko ekimenak antolatzen dituzte, adibidez, Irurtzunen bakardade ez hautatuko talde batekin lan egin zuten, "talde zehatzagoa" edo ikastetxeetan ere lan egiten dute; bestetik, talde irekiak ere antolatu dituzte, "gure ideia da elebitan egitea, jende guztiarendako irisgarriagoa izateko". Doakoak dira, dirua eragozpena ez izateko.

Lehenengo esperientzietan Olaiaren lorategia lana oinarri hartuta doluaren gaia landu dute, eta horretarako Goizargi elkartearekin ere lan egin dute.

Tailerretan, besteak beste, collage teknikaren bidez haien oroitzapenen lorategiak sortu zituzten.

KULTURA

GUAIXE 2026-04-24 OSTIRALA

A. 2024ko gabonetarako izan zen; oparia izateko. Argitaratzeko denbora pasa da. Buelta asko ematen dira; nik ez dut sekula idatzi liburu bat.

N. Itzulpenaren proposamena egin genienetik baiezkoa eman arte boladatxo bat pasa zen; argitaletxeek eskuizkribuak jasotzen dituzte eta abar. Iaz eman zuten baiezkoa, urte bat pasa da, argitaratu arte. Argitaletxeek plangintzak izaten dituzte, aurten liburu kopuru bat argitaratuko dute, eta datorren urterako, aurten, argitaratzeko baiezkoa eman ziguten. Egia da luzatzen dela. Edizioa dago, zuzenketak...

Ana, nolako lanketa egin duzu?

Nerea eta Ana Balda Sanjuan 'Entre líneas' eta 'Azpimarrak' liburuekin. UTZITAKOA LITERATURA

"Euskarazkoak bere bidea egin du, orain beste tokietara irits daiteke" NEREA ETA ANA BALDA SANJUAN IDAZLEA ETA ITZULTZAILEA

'Azpimarrak' liburua itzuli eta gaztelaniazko bertsioa aurkeztu dute: 'Entre líneas'. Amarendako opari bezala hasi zen proiektua Eneida C. M. eta E. R. B. IRURTZUN 2023ko maiatzean Nerea Balda Sanjuanek Azpimarrak liburua kaleratu zuen. Selva eta Andreu dira protagonistak; Selvak ama izan nahi du baina gertaera latz batek kolokan jartzen du asmo hori eta une kritiko horretan Andreurekin topo egiten du.

Apaldiko ezagunak dira, eta Andreu ere une kritiko batean dago. Hortik abiatzen da haien arteko harreman eta horretan mugitzen da liburua, idazle irurtzundarrak azaldu duenez. Hiru urte geroago, atzo, Liburuaren Egunean, Ana Balda Sanjuan ahizpak egindako itzulpena aurkeztu zuten: Entre líneas.

Zergatik gaztelaniazko itzulpena egin?

Ana. Oso gauza sinplea. Ama erdalduna da. Bere aita euskalduna zen, Irañetakoa, eta gure aitaren gurasoak ere euskaldu-

nak ziren, baina gerra ondoan jaio zirenez, ez zuten transmititu. Gure ama eta beste ama batzuk ere, nik erdaraz ikasi nuen, eta Nereak euskaraz. Gure amari asko gustatzen zaio irakurtzea, eta ama guztiei bezala gustatzen zaie seme-alabek egiten dutena. Nereak idazten dituen olerkiak eta egiten dituen gauzekin ama txalotzera joaten da; baina ez du ulertzen. Orduan, esaten zigun: itzuliko didazue...

Egun batean gabonetako opari bezala egiten hasi nintzen. Nahiz eta erdaldunak izan, euskara eman diote seme-alabei, eta pena da irakurtzeko aukera ez izatea.

Horrela egin nuen. Hasi nintzen eta horrela sortu zen. Behar domestiko batengatik.

Nerea. Halako batean esan zidan: hau itzultzen ari naiz. Nik noizbait buruan izan dut; aurreko liburuarekin hasi nintzen Anak

esan duenagatik, amak eskatzen zuelako. Baina ez nintzen eroso sentitzen, ez nuen nire burua ikusten, eta utzi nuen. Buruan nuen baina ez nion inoiz heldu.

Bera hasi zenean oso ongi iruditu zitzaidan. Eta behin bukatuta eta aurrera eginda, pentsatu nuen: lan hau egina badago, zergatik ez aukera eman beste batzuei ere irakurtzeko. Irurtzunen jende askok agertu du nire lanagatik interesa, sariak jaso ditudanean, eta arrazoi batengatik edo bestengatik ezin dute irakurri. Askotan esan didate ea erdaraz kaleratuko ditudan. Horiei ere aukera bat ematea. Beraz, behin lan hori eginda zegoela, txukundu eta bukatuta zegoenean Ereini proposamena egin nion. Esan nien: hau daukagu. Begiratu zuten eta baiezkoa eman zuten.

Noiz egin zenuen?

A. Askotan egin izan ditut lanerako itzulpenak, artikuluak, gauza laburrak, teknikoak eta objektiboak, nolabait. Nik ez dut inolako ikastarorik egin, eta honekin hasi nintzenean konturatu nintzen zerbait sortzaileagoa izan behar nintzela.

Ezin da itzulpen zuzena izan.

Batzuetan oso zaila da, ez dut sekula egin. Irakurtzen duzu eta liburuan jartzen duena gauza bera erdaraz jartzea eta batzuetan ez duzu lortzen. Orduan, irakurtzen duzu beste behin, eta hau gaizki gelditzen da, hau oso kolokiala... Buelta asko. Eta hau nola esango zenuke? Lanketa desberdina da. Esaldi bat ez da esaldi bat; barrutik esanahi dauka, eta euskaraz zer esan nahi duzun eta gero erdaraz esatea, sentimendu berdinarekin eta entonazio berdinarekin... Hori da zailena egin zaidana. Itzulpenak egin ditut, hori ez da hain zaila egin; literatura itzultzea zailagoa ikusten dut.

Behin baino gehiagotan deitu eta elkarrekin egin duzue? Konplizitatea garrantzitsua izan da?

N. Gero berak egindakoa niri pasa eta nik orraztu dut. Honek ona dauka itzulpeneko hizkuntza badakidala eta ulertzen dudala; menperatzen dut. Alemanierara itzuliko balute, nik ez nuke jakingo, eta ezingo nuke esan horrela edo horrela den.

Baina gaztelaniaz bai. Nik irakurtzen nuen eta hau bai edo hau ez, hemen galdu du eta beste esaten nuen. Pixka bat fintzea posible izan dugu.

A. Nereari ongi etorri zaio konfiantza hori izatea eta esatea: Ana, hau horrela ez... Inongo filtrorik gabe. Orduan, begiratu eta beste modu batera jarri dut.

N. Gertatu izan da ere nik esatea hau ez da horrela eta berak

23

baietz eta baietz horrela dela.

Eta nik ezetz, ez dela horrela esaten, eta hirugarren batengana jo; amari galdetzea, adibidez.

Konfiantza hori ongi egon da.

Orduan, ez da amarendako sorpresa izan?

A. Bai, bai. Sorpresa izan zen.

Lehenengo bertsioa word batean egin genion, eta argitaratzearena enteratu ginenean findu genuen.

N. Argitaletxeak ere proposamenak eta zuzenketak egiten ditu, beste orrazketa bat, eta horrekin ere ibili ginen bueltak ematen.

Aurkezpena egin duzue, prozesuaren parte da, ezta?

N. Liburuaren egunean egin dugu, edozein liburu aurkezteko egun egokia da, baina hau aurkezteko are egokiagoa, izan ere, istorioaren abiapuntua Sant Jordi eguna da eta Katalunian kokatzen da, eta liburu batek ere garrantzia du. Orduan, beste esanahai bat ere badu eta nahiko kasualitatez izan da egun horretan, eta kasualitateak ere garrantzia handia badu liburuan ere. Egia esan, oso ongi etorria eguna.

Itzulpen gehiago etorriko dira?

A. Orain amak nahiko du.

N. Uda baino lehen hirugarren liburua aurkeztuko dut, Zure arnasa zaintzeko, eta Anak esan zuen horrekin hasi beharko zela.

Azken bertsiora arte itxoiteko esan nion. Egia da Azpimarrak argitaratu zenetik denbora pasa dela, eta nik uste hori ere ongi dagoela, euskarazkoak bere bidea egin duelako. Idazle handiek nahiko batera argitaratzen dute, eta euskarazkoa iristen ez den tokitara irits daiteke. Baina batera aterako balira, ziur euskaraz irakurri duen jende askok gaztelaniaz irakurriko lukeela.

Horrela euskaraz irakurri eta ulertu dute. Hori ere inportantea da.

"Behin lana egina badago, zergatik ez aukera eman beste batzuei irakurtzeko?"

"Amak beti Nerearen lanak itzultzeko esaten zigun; behar domestiko batetik sortu zen"

2026-04-24 Ostirala 11 GALDERA

"Ardiak ile asko baldin badauka sufritu egiten du" JESUS MARI BALDA MERCERO ARTZAINA

Ardi motxaileen sasoia da oraingoa. Artzain askok artaldea mendira igo aurretik ardiei ilea moztu nahi izaten diete

Alfredo Alvaro Igoa UNANU

1

Artilezko arroparik erabili duzu sekula?

Bai, artilezko galtzak erabili ditugu. Lehenago artilea oso garrantzitsua zen. Duela 50 urte artilea diru sarrera oso garrantzitsua zen artzaiondako.

Artilearekin gauza asko egiten ziren: jertseak, koltxoiak... Bukatu da hori.

2

Zeinek egindakoak ziren artilezko arropa haiek?

Gogoratzen naiz nire amiñek etxean galtzak egiten zituela.

Traste bat zuen eta ilearekin artilea egiten zuen, eta artile horrekin etxean egiten zituen.

3

Apain jartzeko ardiei ile-apaintzailea etxera etortzen zaie?

Hala da. Badira urte batzuk urtean bitan mozten diegula ilea: ernari daudenean, umeak egin baino hilabete bat lehenago. Irail bukaeran edo lastailaren hasieran izaten da hori. Maiatzean berriz moztuko diegu.

4

Zergatik moztu behar zaie ilea?

Garbitasuna da. Ardia osasuntsuago dago. Ileak ardia "jan" egiten du. Ardiak ile asko baldin badauka, beroarekin ardiak ez du hain-

beste jaten. Sufritu egiten du.

5

Badira ardi batzuk, ez da merke izanen, ezta?

diot. Ongarriaren hartzidura horrekin artilea desagertzen da. Esaten dutenez, ongarritarako ona da artilea, nitrogeno pixka bat du.

Merke ez da. Baina den lanerako, nik uste merkea dela. Zeren nik moztu izan diet ilea ardiei eta oso lan gogorra da. Eta duen prezioarekin ez da hain garestia. Niretako, behintzat. Beste batzuk garestia dela esanen dute. Den lanerako, ordaindu daiteke diru hori.

8

Bestela zer egin beharko zenuke?

6

9

Ez dago beste irtenbiderik?

Ardi motxaileak badaude?

Geroan eta geroan gutxiago.

Daudenak zaharrak dira. Gazte gutxi dago. Sobra ere gazteek ez dute nahi. Eta daudenak pixka bat ikututa daude. Bizkarrarekin egin behar duzu lan. Dena fisikoa da. Egunero, egunero, egunero aritzen dira.

Denboraldian, beharbada, martxotik garilera arte egunero lanean. Ez dago astebururik.

Lan gogorra da.

7

Ardi motxaileek moztutako artilearekin zer egiten duzu?

Gaur egun artileak ez du ezer balio. Artilea orain arazoa da.

Nik bordatik ongarria lautan ateratzen dut. Eta ateratzen dudanean artilea ongarriarekin nahasten dut. Ondoren pixka bat mugitzen dut, buelta ematen

BAZKIDETU

Sakanako Mankomunitateko Hondakin Zerbitzuari eman eta tasa bat ordaindu. Mankomunitateak Artaxoako enpresa batera eramaten du, han konposta egiteko.

Hor dabiltza zerbait egiten.

Baina hainbeste ardi eta hainbeste ile da... Gaizki dago.

10

Zergatik galdu du artileak balioa?

Ez dakit zer gertatu den hor.

Petrolioaren subproduktuak sartu dituzte. Sintetikoa dela, bestea dela, eta artilea baztertuta utzi dute. Esaten dute artilearen tratamendua asko kostatzen zela. Ilea garbitu behar zen, ondoren artilea egin... Esku askotatik pasa behar zuen. Eta esku askotatik pasatzean dirua kostatzen da.

Baina gaur egun merkea nahi dute. Ez du inporta ona edo txarra, baina merkea izan dadila. Eta artile merkea, ezin da.

Belarra dagoenez, Baldak egunero ateratzen du artaldea larrera.

11

Artileari noizbait balioa bueltatuko zaio?

Ez dut uste. Nahiago nuke hala balitz. Azkenean, artzainendako

diru sarrera da. Behar duzu hori. Bizitzeko esnea eta arkumeak ditugu, eta beste zerbait gehiago baldin badago, hobe!

Izena ...................................................................................................................................................

Izan giltzarri!

Abizenak ..........................................................................................................................................

Hilabetean euro baten truke

Herria .................................................................................................................................................

(Errenta aitorpeneko itzulketa kontuan izanda)

Telefono zenbakia......................................................................................................................

NA/IFZ ..............................................................................................................................................

Helbidea ...........................................................................................................................................

Emaila ................................................................................................................................................

SAKANAKO

GIDA

Bankuko kontu korronte zenbakia: ES

__ ____ ____ __ __________

948 564 275 618 882 675 admin@guaixe.eus www.guaixe.eus