1005_GUAIXE

SAKANAKO ASTEKARIA GUAIXE.EUS / TOKIKOM.EUS

2026-09-11 Ostirala 1.005. ZENBAKIA / 2. AROA

Ospatzeko garaia Komunitatea Ehuntzenek eta Osasun Publikoaren Alde plataformak piztu zituzten Altsasuko festak; astelehenera arte ospatuko dituzte. Igandean Arakilgo eta Irurtzungo Ganadu Azoka izanen da / 11-14

HERRI LANAK

ARETO FUTBOLA

"Hobeki gaude, baina oraindik egoera zailean.

Hala ere, liga hasteko gogotsu" Roberto Martil Magna Xotako bigarren entrenatzaileak aurtengo liga oso zaila izango dela azaldu du / 18-19

UTZITAKOA

Irurtzungo Lizarra kalea oinezkoendako bihurtzeko lanak asteartean hasiko dituzte / 7

ONDAREA

Cedernak Migratutako ondarea proiektuarekin Sakanako 9 ondasun katalogatu ditu / 2-3

SINADURAK

MUSIKA

RAF ATXURI / 4

SAKANAKO ANITZARTEAN ZERBITZUA / 4

ASUN BERASTEGI GARTZIANDIA / 10

ANNE AZKONA UNANUA / 22

Alicia Griffith Turrillas harpa jotzaileak kontzertua eman zuen Uharteko Zamartze santutegian / 22

EZKAATZA

2

ONDARE MIGRATUA

ONDAREA

Migratutako ondarearen atzetik Jatorrizko tokitik hainbat arrazoirengatik desagertutako ibarreko bederatzi ondasun deskribatu eta katalogatu dituzte. Objektu horiek "gure historia bizia" direla adierazi dute proiektuaren sustatzaileek Alfredo Alvaro Igoa SAKANA Cederna Garalur elkarteak Nafarroako Mendialdeko Ondare migratua proiektua landu du. Haren bidez Nafarroako Mendialdeko 115 ondasunen memoria berreskuratu du. Ondasun horien guztien bereizgarria da jatorrizko kokalekutik desagertu zirela. Horretarako arrazoiak izan zitezkeen salmenta, lagapena, indarrezko lapurreta, utzikeria eta ahanztura. Garalurrek landutako proiektu horren bidez ondasun horiek deskribatu eta katalogatu egin dira.

Garalurreko presidente Arantxa Arregi Alberrok adierazi zuenez, "proiektuak gure sustraien parte diren ondasunei lotutako memoria kolektiboa berreskuratzen du. Ondareak gure historiaz eta nortasunaz hitz egiten digu, nondik gatozen ulertzen laguntzen digu eta gure komunitatearekiko

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

loturak sendotzen laguntzen digu". Arregik gaineratu zuenez, "ondarea ez da iraganeko zerbait soilik, gure nortasuna ere definitzen du. Gazteek arimadun lekuetan bizi nahi dute.

Gure historia gure nagusien bidez berreskuratzeak belaunaldien arteko loturak estutzea, gure nortasuna eraikitzea eta gure herriekin lotura emozionala sortzea esan nahi du".

Landa Garapeneko zuzendari nagusia Ruben Goñi Urrozek, berriz, azpimarratu zuen "ondareak ekonomia baliabide gisa duen ahala, turismoaren esparrutik haratago ere, hori baita ekonomia garapenerako programen helburuetako bat".

Aurkikuntza horiek zabaltzeko eta haien memoria kolektiboa gordetzeko, patrimoniomigradonavarra.eus webgunean katalogoa dago. Fitxa bakoitzak ondasunaren deskribapena, lekualdaketari edo egungo kokapenari buruzko informazioa eta, batzuetan, lehengoratzeko edo berreskuratzeko proposamenak daude.

UHARTE ARAKIL

UHARTE ARAKIL

Santutegirako Cigak egindako mihiseak XX. MENDEA | ARTE ONDAREA | ERLIJIO ERABILERA | JAVIER CIGA Javier Cigak Aralarko San Migel santutegirako egindako formatu handiko hiru margolan dira, pieza nagusiek 500 x 375 cm-ko dimentsioa dute. Mihise gaineko olioz eginda, marouflage teknikaren bidez, margolan hauek santutegiaren arkitektura sakratuan integratzeko berariaz sortuak izan ziren. Haien diseinu fisikoa arretaz aztertu zen; formak eta egiturak absideen kurbadurara eta frontalen konfiguraziora zehaztasunez egokitzeko pentsatuta zeuden, espazio arkitektonikoa artearen eta tenpluaren arteko sinbiosi osoa bilatzen zuen diskurtso bisual baten euskarri natural bihurtuz. Mihiseak dira: "Eukaristiaren Gorazarrea", "Aingeru onen eta aingeru matxinoen arteko borroka" epikoa eta "Done Mikelen agerraldia Teodosio Goñikoari" historikoa.

1974ko santutegiaren zaharberritzearen eta Vatikanoko II. Kontzilioaren ondorengo joera estetiko berrien ondorioz, elizak aldareez eta barruko pinturez biluzten joan ziren. Gotzaindegiak pinturak Nafarroako Diputazioari eman zizkion.

ETXARRI ARANATZ

Esanak Proiektuaren alderdi teknikoaz arduratu zen Aranzadi zientzia elkarteko Juantxo Agirre Mauleon. Berak tokiko elkarteen eta norbanakoen inplikazioa azpimarratu zuen: "inbentario hau posible izan da gutxienez ehun informatzaileren laguntza eskuzabalari esker. Katalogoa landa lan mardularen emaitza da, herriz herri bisitak eginez eta herritarrekin harreman zuzenak ezarriz lortu dena".

Horri esker, "115 ondasun higigarri identifikatu eta deskribatu ahal izan dira, oso kategoria eta garai desberdinetakoak.

Katalogoa tresna irekia eta dinamikoa da, eta etorkizunean ekarpen berriak egiteko aukera emanen du".

Aralarko santutegiko esmalteak

San Gregorio eta Kontzezioko hilarriak

ERDI AROA | ARTE ONDAREA | ERLIJIO ERABILERA | EGILE EZEZAGUNA XII. mendeko Limogesko esmaltegintzaren eta arte erromanikoaren gailurreko obretako bat da Aralarko San Migel santutegiko aldarea. Hura 1979ko martxoaren 3tik 4rako gauean lapurtu zuten René Alphonse van den Berghe arte lapur entzutetsuak, Erik el Belga, eta bere taldeak. Lapurretak, gizarte eta kultura zirraraldi sakona eragin zuen. Nazioarteko polizia ikerketa konplexu baten eta gaizkilearen beraren ondorengo atxiloketaren ondoren (zigorra murrizteko asmoz agintariekin kolaboratzen amaitu zuen), altxor artistiko horren zati gehienak 1981 eta 1983 urteen artean berreskuratu ziren Europako hainbat tokitan. Horri esker, aldarearen zaharberritze xehea eta 1984an santutegian berrezartzea ahalbidetu zen.

Itzultze operazioen arrakasta handia izanda ere, aldarearen multzoa ez dago osorik jatorrizko hiru esmalte inoiz ez baitziren lokalizatu eta gaur egun toki ezezagunean jarraitzen dute.

XII. ETA XIV. MENDEEN ARTEAN | ETNOGRAFIA ONDAREA | ERLIJIO ERABILERA | EGILE EZEZAGUNA Lau hilarri diskoidal dira, bertako harrobietako harriz eginak: marroi kolorezko hareharria. Ohiko itxura dute: buru borobil edo obalatua eta profil trapezoidala. Diskoen diametroak 42 eta 52 cm artekoak dira; altuera, berriz, 44 eta 54 cm artekoa da eta 15 eta 16 cm-ko lodiera dute. Horrek haien egonkortasuna eta kontserbazio egoera bikaina bermatu du. Harriaren gainean erliebean landutako dekorazioa aberatsa da geometria, lore eta izar sinbologian, eta motibo apaingarriak bi aldeetan errepikatzen dira.

Piezak Erdi Aro Garai eta Berantiarrekoak dira. Hain zuzen ere Etxarri Aranazko hiri bildua 1312an sortu zen, inguruko herrixketako jendeak toki bakarrean bizitzen jartzean. Hilarriek hileta eta oroitzapen funtzioa bete zuten, herriko antzinako baselizen inguruan aire zabalean kokatutako nekropolietan mugarri bisual gisa balio baitzuten.

Etxarriar batek jaso eta zaindu zituen, udalari dohaintzan eman arte. Elizako mendebaldeko estalpean daude ikusgai.

ONDARE MIGRATUA EZKAATZA

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

ETXARRI ARANATZ

Bataiarria XIII. ETA XV. MENDEEN ARTEKOA | ARKITEKTURA ONDAREA | ERLIJIO ERABILERA | EGILE EZEZAGUNA Despopulatuko eliza hondatzean, bakarren batek bataiarria hautsi zuen. Etxarriar batek bataiarriko piezak jaso, zaindu eta babestu zituen. Hareharrizko zazpi zati dira, tamaina desberdin eta forma irregularrak dituztenak. Honakoak dira: bataiarriaren oinari dagokion zati handi bat; bataiarriaren ertza eta horma kurbatuak osatzeko elkarrekin ahokatzen diren bost zati; eta tamaina txikiagoko zati solte bat.

Bere estetikagatik Sakanan Erdi Aroan egindakoen antzekoa da: goiko kopa zabala eta joera geometrikoa duen oin sendoa. Bataiarriaren kopak 70-85 cm arteko kanpo diametroa izanen zuen, eta dauden piezen altuera 60 cm-koa da.

ETXARRI ARANATZ / BAKAIKU

Irumugetako mugarria ERDI AROA | ETNOGRAFIA ONDAREA | ERABILERA ZIBILA | EGILE EZEZAGUNA Irumugetako harrizko mugarria da eta 965 metroko altueran kokatuta dago. Toki estrategikoan dago: Etxarri Aranatz, Ataun eta Burundako Ibarreko udal mugarteek bat egiten duten tokian. Gainera, Kantauri eta Mediterraneo aldeko uren banalerroan dago.

1777. urtean egindako mugarria hareharrizko bloke bat da, eta bere aurpegi bertikaletan zizelez grabatutako marka eta inskripzio epigrafikoak ikus daitezke, lurraldeak historikoki mugatzen dituztenak; horien artean nabarmentzekoak dira zenbakiak (estazioko ondoz ondoko 5, 6 eta 7 mugarriei lotutakoak) eta jurisdikzio/udal edo probintzia bakoitzari dagozkion letrak. Denborak itxura primitibo eta totemikoa ematen diote harriari, eta gaur egun XVIII. mendean finkatutako muga trazatu bera jarraitzen duten txarrantxa hesiaren ondoan dago. Mugarriaren inguruko kondairak Sakanako eta Goierriko nortasun kolektiboaren zati banaezina dira. Haietan artzain, egurgile eta kontrabandistak ageri dira. Bere jatorrizko tokian jarri zuten berriro.

OLATZAGUTIA

Dinosauro buruhezurra GOIKO KRETAZEO | ARKEOLOGIA ONDAREA | NATURA ERABILERA | EGILE EZEZAGUNA Goi Kretazikoan Sakanan klima tropikala eta itsaso epel eta ez oso sakona zegoen. Egibil harrobiko sedimentu harrien geruzek (margak eta kareharriak) agerian uzten du eremu horri azaleko itsas ingurunearen eta itsas mailaren aldaketek eragiten ziola. Horrek baldintza egokiak sortu zituen bai uretan bai inguruko lur azaleratuetan bizi zen

BAKAIKU / ITURMENDI

OLATZAGUTIA

Trinitateko hilarria ERDI AROA | ETNOGRAFIA ONDAREA | ERLIJIO ERABILERA | EGILE EZEZAGUNA Bakaikuko eta Iturmendiko Santa Marina baselizako erlijio eremuan ezaguna eta bistan zegoen estela diskoidal bakarra da.

Baselizaren eraikinen ondoan zegoen, eta mendiko larre ingurunean nabarmentzen zen. Deboziozko estimua zioten, eta bizilagun eta erromes guztiek ezagutzen zuten, haren esanahia eta historia ez zekiten arren. Hilarri borobila, buru biribilekoa, biribilaren barruan gurutze bat zizelkaturik zuen, eta oin leun zein zuzena lurrean ainguratzeko. Bakarren batek lapurtu zuen, edo desagertu egin zen.

ALTSASU

Zubiria y Compañia izeneko paper fabrikaren zigilua XIX. MENDEA | INDUSTRIA ONDAREA | ADMINISTRAZIO ERABILERA | EGILE EZEZAGUNA Altsasuko paper fabrika 1877ko azaroaren 8an hasi zen, Donostian Zubiría y Compañía sozietatea eratu zen, Fernando Zubiria Albizu Iturmendiko industrialaren partaidetzarekin. Fabrika Altsasuko burdinola zahar baten lursailetan finkatu zen (Beheko benta auzoan). Helburu nagusia lastozko papera eta kartoia fabrikatzea eta saltzea zen, bai estatuko merkaturako, bai bertako kolonietarako.

Sute batek lantegia txikitu zuen 1883ko martxoan. Guztia berregin zuten, baina 1884ko irailaren 24an, atzera ere, sutea izan zen.

Orduko hartan lantegia txikituta gelditu zen. Aparte, paper fabrikak lehengai gabezia larria izan zen. Baina metatutako zorraren ondorioz, legeak behartuta, enpresak industria jarduera guztiak behin betiko eten zituen 1890. urtean. Bertako makineria eta tresna guztien salmentaren ondorioz ondarea galdu zen.

biodibertsitate aberatsaren sedimentaziorako eta ondorengo fosilizaziorako. Beraz, Egibilgoak bezalako Goiko Kretazeoko formazioetan dinosauroen aztarna fosilak egotea zientifikoki probablea da.

Animalia hauek kostaldetik gertu hiltzen zirenean edo haien gorpuak ibaiek itsasorantz eramaten zituztenean, itsas korronteek sakonera gutxiko hondo lohitsuetan jozten zituzten; bertan, gaur egun harrobiko kareharriak formatzen dituzten sedimentuek azkar estaltzen zituzten, sarraskijaleengandik eta erosiotik babestuz.

Lekualdatze arrazoia: bildumazaletasuna eta paleontologia alorrean harrobiaren ustiapenean kontrol eza.

Aldoiarko giza hezurrak NEOLITIKO AKABERA EDO CALCOLITIKO HASIERA | ARKEOLOGIA ONDAREA | ERLIJIO ERABILERA | EGILE EZEZAGUNA Gazte olaztiar batzuek Aldoiarko koban hezurrak opatu zituzten, guztira giza hezurren 280 zati baino gehiago: heldu baten buru hezur bat, garezurreko 92 zati, 20 saihets hezur, 13 orno eta gorputz adar, esku, oin eta pelbisetako 130 aztarna eta hortzak.

Material gehienak zoriz salbatu ziren eta hamarkadetan Cementos Portland enpresako kaxetan kontserbatu dira.

Olaztiarrek Vianako Printzea erakundeari eta Jose Migel Barandiarani erakutsi zizkieten, baina haiek ez zuten interes handirik agertu. Ondoren, Portland enpresako medikuari utzi zizkioten, eta hark oinarrizko sailkapen bat egin zuen hezur moten arabera. Hamarkadetan egon ziren medikuaren etxean, baina hura eraitsi zuten eta baliteke barruan material gehiago egon izana eta galdu izana. Hezur batzuk eta silexezko gezi punta bat salbatu dira, oso lanketa onekoa eta kontserbazio egoera bikainean dagoena.

3

4

IRITZIA

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

ASTEKOA

Erregosi gaituen uda RAF ATXURI

2003koan Europak pairatu zuen kanikula txit larria. Batzuek salbuespenezko egoera izan zela iritzi zioten bitartean hainbat adituk gaztigatu zuten serioski bero sapa jasanezin horiek ohikoak izanen zirela aurrerantzean.

Esan eta gertatu, geroztik izan dira hainbeste berote latz uztail eta abuztuan zehar. Inoiz ez. ordea, ekaina ere hartu duena. Herritarrak hasieran sinetsi ezinik, etxetresna saltokietan aire mugigailuen xerkan ibili dira, aste itogarri haiek arinxeago igarotzeko menturaz.

Izan ere, uda honetako beroerre, idor, ihar eta lehorrak bazterrak eta jendea ongi izorraturik utzi ditu ondoez etengabe batean, goiz, arratsalde eta gau. Betor udazkena, hortaz, ahalik eta lasterren.

Besterik ere eduki du udak, Guaixeren milagarren zenbakia, esate baterako. San Fermin garaian iritsi zen. Mila zenbakiotan barrena astekari honek (hastapenean hilabetekari) Sakanako berri eman du, arin eta jostari, luze eta sakon, mota guztietako albisteak eta erreportajeak ekarriz, milaka sakandarren irudiak, elkarrizketak eta iritziak paperera eta sarera ekarriz. Guaixe hamarkada hauetan ezinbesteko tresna eta erreferente bilakatu da Burunda-Aranatz-Arakil eskualdean. Betoz beste mila.

Ceutako gertakari konplexuak, bestalde, erakutsi digu, egungo interes geoestrategikoen neurria. Eragile dexentek parte hartzen duten partida da, eta Maroko (giltza nagusia duena) ixilik dago.

140 lagun inguru hil ziren itsasoan, eta Ceutan sarturiko hainbat neskak sexu erasoak sufritu dituztela aipatzen da.

Abuztuaren 12an eklipsea izan genuen ilunabar liluragarri batean. Ilargi eta eguzkiaren arteko jolas zoragarri eta efimero bat, naturak tarteka eskaintzen duen opari eder horietako bat.

Udazkena ere argi bizi, ñabar, eta xarmagarriaren tenorea da, argi berezi eta itzal motelen garaia. Udazkenaz goza gaitezen.

HARA ZER DIEN

Gorputz zurien pribilegioez SAKANAKO ANITZARTEAN KULTURARTEKOTASUN ARTEKO ZERBITZUA

Talde jakin batzuen abantailak dira pribilegioak, eta testuinguru batzuetan, nagusitzat jotzen den talde sozialeko kide izatetik datoz.

Ez dira oso nabarmenak izaten, eguneroko bizitzaren parte direlako.

Pribilegioez hitz egiteak ez du esan nahi pertsona zuri guztiek bizitza erraza dutenik, ezta izan ditzaketen zailtasunak ukatzen dituenik ere.

Klasearekin, generoarekin, sexu orientazioarekin, etniarekin, desgaitasunarekin eta abarrekin gurutzatzen dira, eta testuinguruak, gizarte klaseak, kokapen geografikoak eta bestelako identitateek eragina dute.

Gorputz zuria "normaltzat" jotzen den edo azalpenik

Irratia: Eneida Carreño Mundiñano irratia@guaixe.eus 948 567 074

komunikazio taldea Koordinatzailea: Goizeder Anton Iturralde fundazioa@guaixe.eus Erredakzio burua: Alfredo Alvaro Igoa erredakzioa@guaixe.eus Erredakzioa: Maider Betelu Ganboa kirolak@guaixe.eus eta Erkuden Ruiz Barroso kultura@guaixe.eus

Publizitatea: Eneida Carreño Mundiñano publi@guaixe.eus 661 523 245 Itziar Gastearena Colmenero publizitatea@guaixe.eus 619 821 436 Maketatzailea: Iune Trecet Obeso maketazioa@guaixe.eus GK diseinu zerbitzua: Laura Olmos Aristorena gk@gkomunikazioa.eus Administrazioa: Gema Lakuntza Lopez admin@guaixe.eus

Zuzentzailea: Patxi Flores Lazkoz ARGITARATZAILEA: Guaixe Fundazioa. Foru plaza 23-1.

31800 Altsasu 948 564 275 Lege gordailua: NA-633/1995 Tirada: 3.200 Inprimategia: Zeroa Multimedia GUAIXEk ez du bere gain hartzen aldizkari honetako orrialdeetan kolaboratzaileek adierazitako iritzien erantzukizunik.

GUTUNAK

Inork zalantzarik izanez gero, arrazakeria aurrera doa ikaragarrizko urratsetan.

Ceutan gertatutakoari begiratu besterik ez dago manteroei edo eta pertsona arrazializatuei egiten zaien jazarpena ikusteko. Europak milioika ukrainar hartu zituenean, estatu espainiarrak 300.000tik gora, ez zen inolako arazorik izan gure elkartasuna eskaintzeko, baina orain ez gara gai inperialismoak eragindako miseriatik eta gerretatik ihesi doazen 2.000 adingabe hartzeko. Harrera bai, baina… pertsona arrazializatuak eta pobreak badira, orduan ez?

Horri ARRAZAKERIA deitzen zaio, eta euren burua demokratatzat duten alderdi eta gobernuek euren egunerokoan horrela jarduten dutenean, euren lege eta manifestazioekin, pertsona

horiek txanpon truke gisa erabiliz, horri FAXISMOA deitzen zaio. Maroko, Israel edo Estatu Batuak internazional faxistaren buru dira.

Baina Palestinan egoera askoz ere okerragoa da. Hiru urteko su eten faltsuaren ondoren, kolapsoa erabatekoa da: argindarrik, urik, osasunik, janaririk eta oinarrizko zerbitzurik gabe daudela, Israelgo Estatu terroristak genozidioarekin jarraitzen du, beste alde batera begiratzen duen Europaren konplizitatearekin, sionistei saldutako armekin edo Estatu Batuetako politika inperialista kriminalari men egiten dietenean.

1.500 pertsona baino gehiago hil dituzte tregua faltsu hartatik, Israelek Gazaren %60 anexionatu du, eta erakunde humanitarioak kriminalizatu eta euren lana egitea debekatu diete, nazioarteko arau eta lege guztiak urratuz.

Zisjordanian kolonoek Palestinaren aurkako programa eta razziekin jarraitzen dute, herriak eta lurrak suntsitzen eta

kokaleku berriekin anexionatzen. Herrialde mugakideen aurkako erasoak ere salatzen ditugu, bidean berriz ere miseria eta heriotza piztuz.

Beraz, ez dugu geure burua engainatzen utzi behar: ahate bat ematen badu eta ahate bat bezala badabil ahatea da, edo beste modu batez esanda: Faxistak dira eta badakigu zer nahi duten, baina gurekin jai!

Irailaren 12an, larunbata, 19:00etan, Altsasuko udaletxe aurrean Palestinako genozidioaren eta gerra inperialisten aurka mobilizatuko gara. Palestina, ez zaituztegu ahazten!

eskatzen ez duten espazioetan mugi daiteke. Erreferente kultural, profesional edota mediatikoak erraz aurkitu; ia edonon sar daiteke, txuri ez diren gorputzek jasan ditzaketen susmo, errezelo edo estigmatizazioa sufritu gabe.

Gutxiagotan jartzen da zalantzan jatorria, eta gutxiagotan da negatiboki estereotipatua.

Pribilegioa ez da nahitaez norberaren hautua, eta ez du esan nahi pribilegioen jabe direnek kontziente direnik.

Pertsonen aukera berdintasuna, ordezkatua izateko eskubidea eta errekonozimendua, modu ez parekideetan banatu dituzten egitura historiko-sozialen emaitza da. Egoera horrek pertsona zuriak ez direnen gainetik jartzen ditu. Kontua ez da gorputz zuria errudun egitea, baizik eta pribilegioak normaltzat hartzean, ezkutuan gera litezkeen desberdintasunak agerian jartzea.

Pribilegioak aitortzea erantzukizun ariketa da,

norberaren aukerei uko egin gabe, eta beste batzuek norberak bizi ez dituen oztopo "estrak" izan ditzaketela ulertuz.

Kontzientzia honetatik, itxuraz neutralak diren egoerak zalantzan jartzen dira; eta eskubideak, aukerak eta duintasuna eskuratzeko sarbideak, itxura fisikoa gailentzen ez duten espazioak eraikitzen laguntzen dute.

Eta zuk, pribilegioak dituzulako kontzientziarik ba al duzu?

Ez ahaztu Palestinaz, gerra inperialistei ez!

JOSU RUBIO MENDILUZE SAKANA HARRERA HARANA

LAGUNTZAILEAK

GUTUNAK: Karaktereak, gehienez: 1.900 (hutsuneak barne). GUAIXEk eskubidea du gutuna laburtzeko.

Gutunak ezin izango dira kapituluka bidali. Gutunak asteartea 10:00ak baino lehen bidali beharko dira erredakziora. Gutunarekin batera bidali beharrekoak: egilearen izena eta abizena, NA zenbakia, herria eta harremanetarako telefonoa.

Gutuna helarazteko bideak: Foru plaza, 23 - 1., 31800 Altsasu / gutunak@ guaixe.eus

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

GUTUNAK

Altsasuko gaiteroek ez dute festetan joko JOSE LUIS OJER ETA MIGUEL ANGEL LEAL ALTSASUKO GAITEROAK

Zuen komunikabidera, eta, batez ere, gure herritarrengana jotzen dugu, minez azaltzeko zergatik jaietan Altsasuko gaiteroak ez garen jotzen ari. Jai egitaraua zabaltzean asko harritu egingo ziren gaitariek goizak dianekin ez ditugula alaituko eta erraldoien dantzari soinurik jarriko ez diogula ikustean. Ez da erabaki erraza izan, baina planto egin behar izan dugu.

Irabazi asmorik gabeko kultur elkartea gara. Ez gara enpresa bat eta ez dugu aberastu nahi; herriaren tradizioak bizirik mantentzea da gure helburu bakarra. Hala eta guztiz ere, Udalak Jarduera Ekonomikoen gaineko Zerga (EJZ) ordaintzeko eskatu digu.

Tokiko kolektiboak itotzen dituen bidegabekeriatzat jotzen dugunaren aurrean, protesta gisa ekiteari uko egitea erabaki dugu.

Alkateari ez zion on egin gure jarrerak, baina hitz eman zuen bilera batera deituko gintuela elkarrizketa bidezko irteera bat bilatzeko. Gaur egun, bilera hori ez da inoiz gertatu. Udalak nahiago izan du jaietako egitaraua argitaratzea eta gu baztertzea, bere musikariekin hitz egitera eta entzutera eseri baino.

Auzokoei jakinarazi nahi diegu min ematen digula gure herrian ez jotzeak.

Hala ere, ezin dugu onartu auzo elkarte bat ekonomikoki zigortzea, herriari artea eta kultura baino itzultzen ez diona.

Jai hauetan Altsasuko gaiteroen isiltasunaren arduradunak bilatu nahi dituenak, begiratu dezala alkatetzaren bulegora, ez gure gaitetara.

Adeitasunez.

Ana Garisoain, Dimitri Argiryou, Diana Iribarren, Joan Mumbru, Miren Bajo eta Sahir Ariel Villacis. UTZITAKOA EUSKALDUNTZEA

Euskara ikasleen hausnarketak eta esperientziak bideoan jasota Sare sozialen eta guaixe.eus webgunearen bidez zabaltzen ari dira bideoak Alfredo Alvaro Igoa SAKANA Sakanako Mankomunitateko Euskara Zerbitzuak euskaltegiko ikasle sakandarren ahotsa entzun nahi izan du. Horretarako euskaltegian euskara ikasten ari den sei sakandarrengana jo du: Miren Bajo Palacios satrustegiarra, Diana Iribarren Etxarren ubertearra, Joan Mumbru Llavina lakuntzarra, Dimitris Argiryou dorrobarra, Ana Garisoain Ibañez eta Sahir Villacis Cabezas altsasuarrak.

Atzeneko laurak Sakanako AEKko ikasleak dira, ubertearra Maizpide euskaltegiko ikaslea da eta Miren bietan aritu da euskara ikasten.

Euskara ikasle bakoitzarekin ikasketa prozesuari buruz izandako elkarrizketak grabatu egin zituen Aitor Karasatorre Muguruzak. Berak bost bideo labur sortu ditu. Bost bideo horietako BAKARDADE EZ HAUTATUA

Teknoadinekok bi prestakuntza saio antolatu ditu Aurrena irailaren 24ean, 10:00etatik 13:00etara, Adinkeria: estereotipoak, aurreiritziak eta diskriminazioa gaia landuko dute.

Hurrengo egunean komunitate ekintza dute eta bazkaria izanen dira. Saioak Hiriberriko kontzeju etxean izanen dira. Izen ematea doakoa da eta teknoadineko@garaian.eus e-postaren bidez egin daiteke, irailaren 22ra

bakoitzean euskara ikasleek galdera banari erantzun diote.

Euskara ikasteko arrazoien ingurukoa izan zen aurreneko galdera. Horren ondoren euskaltegian duten giroaz argibideak emanen zituen boskoteak. Euskara ikasteak bakoitzari zer eman dion azaldu dute beste bideo batean. Aldi berean, euskara ikasteko dauden dirulaguntzen inguruan ere hizketatzen dira bost ikasleak. Azkenik, ikasitakoa praktikatzeko aukera ematen duen Mintzakide programaz ere aritu dira pantailaren aurrean.

Bideo horiek orain hasi dira zabaltzen Euskara Zerbitzuko teknikariak, euskaltegian matrikulazio garaia denean. Zabalkundea sare sozialen bidez eta guaixe.eus webgunearen bidez egiten ari dira. Euskara teknikariek azaldu dutenez, euskal-

arte. Informazio jasotzeko 688 75 67 08 zenbakira hots egin.

Hurrena, harremanen bidez ongizatea sustatzeko ikastaroa eta elkarri laguntzeko taldea da. Horretarako landuko dituzte: gizarte trebetasunak, komunitate partaidetza, harreman berriak, komunikazio eraginkorra, elkar zaintza eta ohitura osasungarriak sustatzea. Iraila eta abendua bitartean 10 saio eginen dituzte. Saioetan lehentasuna 65 urtetik gorakoek dute.

Informazioa: 613 136 448 edo 613 136 446.

tegien eskaintzaren eta dirulaguntzen berri izan nahi duenak euskara2@sakana-mank.eus posta elektronikoko helbidera idatzi edo 948 464 840 telefono zenbakira dei dezake. Elaide.eus webgunean ere informazio guztia dago.

300.000 gehiago Euskalgintzaren Kontseiluak euskara eta euskal hiztun komunitatea larrialdi egoeran zeudela adierazi zuen 2024an.

Ordutik hainbat ekinbide abiarazi ditu euskararen normalizazio eta biziberritze prozesua onbideratzeko. Esate baterako, euskaltzaletasuna hauspotzea, ofizialtasunaren beharra azpimarratzea edo hizkuntza politiketan jauzia emateko premia.

Kontseiluak berak aurtengo maiatzean erronka zehatz bat jarri zuen mahai gainean: hamar

5

urtean 300.000 euskaldun berri lortzea.

Erronka hori lortzeko funtsezkoa da helduen euskalduntze-alfabetatze sektorea. AEK, Maizpide, Leizaur, Elkarlan, Batuz eta Kontseiluko kideek elkarrekin prentsaurrekoan agertu ziren irailaren 8an. Euskara ikastea doakoa izan behar duela aldarrikatu zuten.

Agerraldian azaldu zutenez, euskararen normalizazio-prozesuak erronka berriei aurre egin behar die. Esaterako, milaka euskal herritar berri ditugu gurean. "Hortaz, haiei euskara eskaintzeko, ezinbestekoa da sektorearen estrategikotasuna aitortzea, eta euskara eskuratzeko aukerak eta baliabideak bermatzea". Euskaltegietako ordezkariek esan zutenez, "eskaintza hori egiteko, beharrezkoa da euskalduntze eta alfabetatze bere jarduna egokitzea".

Azaldu zutenez, Kontseiluak jarritako erronka anbiziotsua baina egingarria da". Horregatik, "ausardia politikoa, nahikoa baliabide eta gizarte osoaren inplikazioa" behar direla nabarmendu zuten.

Euskaltegian izena emateko garaia da iraila, eta sektoreko ikastetxeetako ordezkariek herritar guztiei euskara ikasteko deia egin zieten. Era berean, matrikulazio kanpaina zabaltzen laguntzeko eskatu zieten gizarte eragileei, sindikatuei, enpresei, ikastetxeei, komunikabideei eta erakunde publikoei.

Kontseiluak erronka zehatza bota du: hamar urtean 300.000 euskaldun berri lortzea

6

SAKANERRIA

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

HISTORIA MEMORIA

Gogoratzea justizia ekintza dela aldarrikatu dute Otsaportilloko ekitaldian

Uharte eta Irañetako udal ordezkariak.

Ekitaldia errepresaliatuei lore eskaintza eginez bukatu zen.

Otsaportilloko lezean identifikatu diren hildako eta gordetako pertsonen izen zerrenda duen plaka bat mustu zen irailaren 6ko ekitaldian. DNAren bidez identifikazioak egin ahala zerrenda osatuko dute Alfredo Alvaro Igoa SAKANA Sakanan 1936ko estatu kolpearen ondoren errepresioa jasan zuten pertsonak oroitzeko ekitaldia hartu zuen Otsaportillok igandean. Udal antolatzaileen izenean Susana Azkona Biurrunek (Irañetako zinegotzia) eta Arkaitz Los Arcos Bertizek (Uharte Arakilgo zinegotzia) hartu zuten hitza.

Esan zutenez, "gizarte demokratiko batek ezin du bere etorkizuna eraiki indarkeriaren eta errepresioaren biktima izan zirenak ahanzturan utzita". Gaineratu zutenez, "Otsaportillo bezalako lekuak historia memoria gordetu, biktimak oroitu eta itxaropena, justizia eta erreparazioa ekarriko duten zubiak eraikitzeko tokiak dira".

Azkonak eta Los Arcosek nabarmendu zutenez, hildakoen "balioak, ametsak eta askatasunaren defentsa gure historiaren eta gure egunerokotasunaren parte dira. Egun, bere balioek eta ideiek eragiten digute irmo borrokatzeko gizarte plural, integratzaile, barneratzaile eta baketsu baten alde, eta balio horien defentsan lan egiten jarraituko dugu banaka eta taldean".

Udaletako ordezkariek gaineratu zutenez, "gogoratzea ez da iraganari kateatuta bizitzea.

Gogoratzea oraina defendatzea da, etorkizuna babestu eta bermatzeko". Eta hainbat modutara errepresioa pairatu zuten familiei eskerrak eman zizkieten "amore ez emateagatik".

Ana Ollo Hualde bigarren lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetza, Kanpo Ekintza eta Euskara kontseilariak esan zuenez, "memoriak Sakanan bizirik iraun du. Baita errepresioaren beldur, isila eta zuhurra izatera behartu zutenean ere".

Nafarroako Gobernuaren memoria politiketan Otsaportillo erreferentziazko gunea izan zela aipatu zuen. Lezea Memoria Tokia izendapena duela gaineratu zuen. Ollok azaldu zuenez, "tamalez ezin izan ditugu genetikoki identifikatu Emilio Garcia, Avelino Gil, Sabino Lizarraga, Joaquin Lizarraga eta Faustino Rubio, nahiz eta sinetsita gauden hemen erail zituztela. Horretan lanean jarraituko dugu", ziurtatu zuen.

Ollok "bizi dugun unearen larritasuna azpimarratu" zuen: "ultraeskuindarren bolada bateko gerra danbor eta guzti, memoriaren, bizikidetzaren eta giza eskubideen politiketan aurreratutako guztia aurretik eramateko mehatxua eginez. Leku askotan egin dute dagoeneko.

Halako topaketetan erakundeek eta herritarrek beraien konpromisoa berresten dute".

"Halako topaketetan erakundeek eta herritarrek beraien konpromisoa berresten dute"

Errepresaliatuen senideak izan ziren eraildako eta identifikatuen izen-abizenak jasotzen dituen plaka agerian utzi zutenak.

Fermin Balentzia kantatzen.

Nerea Balda Sanjuan errezitatzen.

Ana Ollo Hualde kontseilaria.

Estatu kolpearen ondorioz errepresaliatutakoei aurreskua dantzatu zieten.

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

7

MUGIKORTASUNA

Irurtzun erdigunea oinezkoendako bihurtzeko lanak hastear Udalaren mugikortasun planari ginga jarriko dio lanak Alfredo Alvaro Igoa IRURTZUN Lizarra kalean oinezkoendako bihurtzeko lanak irailaren 15ean, asteartean, hasiko dira eta otsailera arte iraunen dute. Obra Lakita SA enpresak eginen du eta horien truke 375.987,61 euro (BEZik gabe) jasoko ditu. Irurtzungo Udalak lanak finantzatzeko Nafarroako Gobernuaren aurrekontutik 250.000 euro jasoko ditu EH Bilduk aurkeztutako zuzenketa bati esker. Lanak iraun bitartean, eta ondoren ere, motordun ibilgailuen trafikoa saihesbidetik bideratuko da. Bestetik, obrak irauten duen bitartean astearteroko azoka Gernika plazan eginen da.

Irurtzungo Udalaren mugikortasun planaren lanik garrantzitsuena, eta azkena, da Lizarra kalekoa. Plan horren barruan autoen aparkalekuen ordenazio berria egin da zenbait kaletan, aparkaleku berri bat egin da, beste aparkaleku bat erabat berritu da, kaleak margotu dira eta mugikortasun murriztuta duten pertsonendako aparkalekuak egin dira.

Ugaldeta eta Larraun kaleen artean dagoen aparkalekua berritu zenetik, Ugaldeta kalea norabide bakarrekoa bihurtu zen, Lizarra kalearen ondoko zatian izan ezik. Eginen diren lanen artean hango espaloia zabaltzea aurreikusi da, eta, hori eginda, Ugaldeta kale guztia norabide bakarreko kalea izanen da. Auto gidarien dinamikak aztertuko ditu udalak eta, horren arabera, etorkizunean Intxaurreta kalearen inguruan erabakiren bat hartuko luke.

Egitekoak Lanak despeditzean Lizarra kaleko zoru guztia altuera berean egonen da (2.650 m2). Ez da arkitektura oztoporik izanen San Martin kaletik Lizarra kaleko Orcaray dendaraino eta plazatik Amaia kaleraino. Foru plazan dauden harlauzen modukoak jarriko dira zoruan, eta ibilgailuak pasako diren tokietan galtzadarriak. Bestalde, Amaia kalea noranzko bakarrekoa bihurtuko da, sarrera Ardubil

Garbigune berriaren ikuspegia.

HONDAKINEN KUDEAKETA

Irurtzungo garbigunea irailaren 14an zabalduko du Mank-ek Akaborro industrialdea eta herrigunea banatzen dituen berdegunean dago

Irurtzundarrak Lizarra kalea zeharkatzen.

kaletik izanen du eta irteera Oskia kaletik. Amaia kaleak gaur egun duen sarbideen kontrola mantenduko du. Eta erdigunean sarbideen beste hiru kontrol jarriko dira: San Martin eta Lizarra kaleak elkartzen diren tokian, Lizarra kalea eta Ugaldeta kalea elkartzen diren tokian eta Oskia kalean.

Lizarra kalearen ekialdean zuhaitzak jarriko dira eta jendea egoteko tokiak sortuko dira.

Frontoia eta Lizarra kaleak bat egiten duten tokia klima babeslekua izanen da. Han dauden zuhaitzak mantenduko dira eta gehiago landatu. Zola iragazlea jarriko da eta zutabeak eta baranda kenduko dira. Aldapan dagoen lorategia sortuko da.

Altzari berriak ere jarriko ditu udalak. Parean dagoen iturriko plazatxoa egon lekua bihurtzeko zoladura, altzariak eta lorezaintza hobetuko dira.

Bestetik, Lizarra eta Ugaldeta kaleen bidegurutzetik aparkalekurainoko espaloiak 3,5 eta 4 metro arteko zabalera izanen du, mugikortasun arazoak dituztenendako erosoagoa izateko.

Horretaz aparte, Lizarra kalean, San Martin kalearen ondoan,

Irurtzundarrek duela 24 urte egindako aldarrikapen bat gauzatuta ikusiko dute

taxiendako gunea eginen da.

Azkenik, Lizarra kalean dauden edukiontziak itxitura baten barruan sartuko dituzte.

Aldi berean, Amaia kalean Atakondoa eskolara joateko ibilbide segurua eginen dute oinezkoendako, behar bezala seinaleztatuko dutena. Horri lotuta, eskolaren sarrera ondoan dagoen egonlekua birmoldatuko du udalak. 140 m2-ri eraginen dio lanak.

Parte hartzea Erdigunea birpentsatzeko parte hartze prozesua aurreko legegintzaldian abiarazi zuen Irurtzungo Udalak, dendari eta elkarteekin saio bat egin zuten.

2023an saihesbidea zabaldu zen eta 2025ean Lizarra kalea udalaren jabetzakoa izatera pasa zen. Parte hartze prozesuaren bigarren fasean 50 bat irurtzundarrek topaketa batean parte hartu zuten azaroaren 27an.

Jasotako iritziekin proposamen bat ondu zuen udalak, udaletxean ikusgai izan zena. Gainera, proposamena azaltzeko hitzaldia antolatu zuen martxoaren 11n.

Parte hartze prozesua despeditzeko herri galdeketa egin zen martxoaren 15ean.

Lanak despeditzen direnean irurtzundarrek aspaldiko aldarrikapen bat beteta ikusiko dute.

Izan ere, 2002ko ilbeltzaren 5ean eratu zen herrian saihesbidearen aldeko plataforma. Saihesbideak trafiko handia kendu zuen herri gunetik, eta ibilgailuen tokia aurki oinezkoek hartuko dute.

IRURTZUN Sakanako Mankomunitateak bere Garbiguneen Sarea osatuko du irailaren 14an, astelehenean, Irurtzungoa zabaltzean.

Hondakinen kudeaketarako azpiegitura berriak 1.500 metro karratu inguruko azalera du, eta bi altueratan banatuta. Goikoak herritarrek sei industria edukiontzietara hondakinak botatzeko balioko du. Behekoak, berriz, kamioiek aipatu edukiontziak jasotzeko aukera ematen du. Gainera, behean kontrol etxola, eta etxeko eta antzeko beste hondakin batzuk kudeatzeko espazioa dago, metalezko estalki bat. Bi zirkuituetara autoz edo oinez sartu eta ateratzeko aukera dago. Garbiguneak Irurtzun, Arakil, Irañeta eta Uharte Arakilgo 6.415 biztanle eta 49 saltokiri emango die zerbitzua.

Irurtzungo garbigunea astegunetan egonen da zabalik: astelehen, asteazken eta ostiraletan 09:00etatik 14:30era eta astearte eta ostegunetan 13:00etatik 18:30era. Garbigunean Mankeko Hondakin Zerbitzuko langile bat izanen da hondakin mota bakoitza non utzi behar diren azaltzeko.

Irurtzungoaz aparte, Sakanako Garbigune Sarea Arbizuko eta Altsasuko garbigune finkoek eta garbigune mugikorrak osatzen dute. Mank-eko presidente Aitor Larraza Carrerak esan duenez, "garbigune honek Sakana Nafarroan gehien birzikla-

tzen duen mankomunitatea izaten jarraitzen lagunduko du.

Aldi berean, hainbat herritan gertatzen diren legez kanpoko hondakinen isurketei aurre egiteko aukera eskainiko du".

Hondakin bereziendako Garbigune horietan hiri hondakin bereziak kudeatzeko aukera dago. Hau da, kamioi batek har ez ditzakeen hondakinak jasotzen dira garbiguneen sarean, bai arriskutsuak direlako, bai kamioiaren mekanismoa hautsi dezaketelako, edota legez debekatuta dagoelako. Larrazak jakinarazi duenez, "garbigunean ez da industriako hondakin berezirik onartuko, horiek kudeatzaile pribatu baten bitartez kudeatu beharreko hondakinak baitira".

Azpiegitura berriaren inguruko edozein galdera izanez gero, 900 730 450 doako telefono zenbakira hots egin edo info.hondakinak@sakana-mank.eus posta elektronikora idatzi daiteke.

Obra Guillen Obras y Proyectosek egin du 499.908,42 euroren (BEZ barne) truke. Mank-ek Europako Next Generation funtsaren laguntza izan du.

"Sakana Nafarroan gehien birziklatzen duen eskualdea izaten jarraitzen lagunduko du"

8

SAKANERRIA

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

HERRI LANAK

Udalak 425.183 euroko balioa duten lanak eman ditu Kaleak konpondu, seinaleztapena berritu eta Ibarrean hobekuntzak eginen dira A.A.I. ALTSASU Altsasuko kaleetan hobekuntza lanak egiteko kontratua Xcava Obras y Servicios enpresak eskuratu du. Udalak 175.614 euro (BEZik gabe) ordainduko dizkio.

Zehazki, Garcia Ximenez eta San Juan kaleen arteko bidegurutzeko eta Idertzagain kaleko asfaltoa berrituko du, 550 eta 2.200 metro karratuko azalera, hurrenez hurren. Garcia Ximenez eta Sorgingainbera bidegurutzean asfaltoa berrituko da (360 metro karratu). Gainera, Sorgingainbera kalean produktu irristagaitz kapa bat emanen dute (410 metro karratu).

Ameztia auzoan egindako harri lubetaren gaineko parteko asfaltoa ere berrituko du udalak.

San Pedro bidea kaleko hornidura hodia berritu (165 metro) eta espaloia zabaldu eginen da, irisgarritasuna hobetzeko.

San Pedrorako bide kalean, Larrainbide Amandrea kaleen artean, espaloia aldatuko du udalak. Bestetik, Larrainbide kalean ur beltzen sarean kolektore berria eginen du. Azken lan horren helburua da hainbat eraikinetako ur beltzak kolektore horretara bideratzea. Kale berean espaloia berrituko da.

Gehiago Kaleetako seinaleztapena berritzeko kontratua Api Movilidad enpresak eskuratu du 56.939 euroren (BEZik gabe) truke.

Bere egitekoa 149 zebrabide eta bestelako seinaleztapenak be-

Otadiako kirol pista ezkerretan eta jolas parkea eskuinean.

KIROL AZPIEGITURAK

Altsasuko kalistenia gunea Otadian jarriko da Ibarrea industrialdea berritzeko lanen lehen fasea eginen da. ARTXIBOA

rritzea izanen da. Gainera, Alde Zaharreko argiteria publikoa hobetzeko beste hogei argi jarriko ditu udalak. Lan horiek Telman enpresak eginen ditu 24.193 euroren truke.

Ondarria industrialdean hainbat berrikuntza lan egin ondoren, Altsasuko Udalak aurten Ibarrea industrialdean konponketak egiteari ekinen dio. Aurreneko fasean kolektoreak berritu eta ur gune sare bat eginen da. Lanak Xcava Obras y Servicios enpresak eginen ditu eta horien-

Gainera, Alde Zaharreko argiteria publikoa hobetzeko beste hogei argi jarriko ditu udalak

OSASUNA

Klinikako erabiltzaileek abiaraziko dute Alzheimer Martxa ALTSASU Alzheimerraren nazioarteko eguna dela eta, V. Alzheimerrarekiko Herri Martxa antolatu du Josefina Arregi klinika psikogeriatrikoak Altsasun irailaren 20rako. Oinezko ibilaldia 10:00etan abiatuko da klinikako atetik. Martxaren hasiera klinikako erabiltzaile eta pazienteen kolektiboak egingo du, baita

ekimenean parte hartu nahi duten 65 urtetik gorako pertsonek ere. Haiek eginen dituzte ibilbideko lehen metroak egiteaz, martxari hasiera emanez.

Parte hartzaileek 4 eta 8 km-ko ibilbideak dituzte aukeran. Izena emateagatik 10 euro ordaindu behar dira eta, trukean, kamiseta eta dortsala jasoko ditu parte hartzaileak. 16 urtetik

gatik 114.487 euro (BEZik gabe) jasoko ditu.

Bestetik, Idertzegain kaletik Altzania ibairantz abiatzen den bidea, Larruntza dermiora daramana, haren konponketa lanak irailaren 10ean hasi ziren. Bide hori faseka konpontzeko asmoa du Altsasuko Udalak. Lanen lehen fasea Naturex Obras y Energia, SM eginen du. Horien truke 53.950 euro (BEZik gabe) jasoko ditu.

Azkenik, udako oporrak baliatuta, Altsasuko Udalak Zelandi ikastetxe publikoan bi berrikuntza lan egin ditu. Alde batetik, Haur Hezkuntzako bigarren zikloko ikasleen portxeko teilatua berritu du. Lanak Almacenes Lastadik egin ditu 22.264 euroren truke. Beste aldetik, musika gela isolatu du udalak. Lan hori Reformas Portuk egin du 11.253 euroren truke.

beherakoendako izen ematea doakoa da, baina ez du kamiseta barne hartuko. Nahi izanez gero, kamiseta erosi ahal izango da ekarpena egiteko, 10 euroko prezioan. 0 DORTSALAren bidez parte hartzeko aukera ere badago. Izen ematea josefinaarregui.com webgunean edo klinikaren egoitzetan eman daiteke irailaren 19ra arte. Martxaren egunean, klinikan bertan, 09:00etatik aurrera aukera izanen da ere. Bitartean estalpean hainbat jarduera izanen dira 10:30etik aurrera.

Han dagoen kirol pistaren eta haur parkearen ondoan egonen da kirol azpiegitura berria A.A.I. ALTSASU Altsasuko Udalak gorputzaren pisuarekin ariketa fisikoa egiteko zirkuitua, kalistenia instalazioa, jarriko du. Otadiako kirol pista eta haurren jolas parkearen artean jarriko dela jakinarazi du Javier Ollo Martinez alkateak. Gaineratu duenez, "elementuak belardia errespetatuz jarriko dira". Udalak kirol azpiegitura berria jartzeko 16.971 euro bideratuko ditu.

Hasiera batean udalak Otadiako kirol pista kalistenia instalazioaren kokalekua izan zitekeela aipatu zuen. Horrek hainbat altsasuarren erreakzioa sortu zuen. Antolatu eta kirol pista mantentzearen aldeko Txiokako zelaia ez itxi lelopean sinadura bilketa egin zuten.

Sinatzaileek kalistenia zirkuituarendako beste kokaleku egoki bat bilatzea eta kirol pista bere horretan mantentzea eskatu zuten.

Atsedenerako eskubidea Sortutako eztabaidaren kontura, Otadiako parkearen inguruko auzotarrek oharra zabaldu zuten agorrilean. Auzotarrek adierazi zutenez, "guk urteetan eskatu izan duguna kirol instalazioa arautzea izan da, hau da, ordutegi bat ezartzea, denon elkarbizitzarako. Denok komunitate bateko partaideak baikara eta ez baita onuragarria gauero ordu txikiak arte (02:00etaraino ere) inor builaka eta baloiarekin dinbi-danba aritzea pistaren

metalezko hesiaren kontra, zarata izugarria sortzen duena".

Beraz, parkearen inguruko auzotarrek "denon elkarbizitzarako ordutegi batzuk errespetatzea" eskatu dute, "gazteen aisialdirako eta bizilagunen atsedenerako". Eta Zizur Nagusiko kirol pista baten adibidea eman dute: neguan, lastailaren 1etik maiatzaren 31ra, 09:00etatik 22:00etara erabil daiteke eta udan, garagarrilaren 1etik irailaren 30era, 09:00etatik 23:00etara.

Otadiako parkearen inguruko auzotarrek azaldu dutenez, "duela pare bat urte udalak ordutegiak jakinarazten zituen kartel txiki bat jarri zuen kirol instalazioaren sarreran, baina berehala kendu zuten. Berriro jarri bazen ere, gauza bera gertatu zen".

EH Bildu Koalizioak Otadiako espazioaren inguruko parte hartze prozesua egitea proposatu zuen: "interesa, kezka eta baloratu behar diren hainbat eskaera eta egoera daude". Horregatik, Altsasuko EH Bilduk eztabaida eta deliberazio mahai irekia sortzea proposatu zuen.

Auzotarrek "denon elkarbizitzarako ordutegi batzuk errespetatzea" eskatu dute

SAKANERRIA

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

HERIOTZA

Ihabarko kanpo santuan kolunbarioak jarri ditu kontzejuak Horrek hilerriaren erabilera arautzen zuen ordenantza berritzea ekarri du Alfredo Alvaro Igoa IHABAR Duela gutxira arte Ihabarko hilerrian lurrean edo nitxoetan hobiratzeko aukera besterik ez zegoen. Baina Ihabarko Kontzejuak hilerrian 40 kolunbario jarri ditu, eta orain, beraz, ihabartarrek hiru aukera dituzte hil ondorenerako. Herri lan horrek aukera gehiago ekarri dituenez, horiek jaso egin behar ziren hilerria arautzen duen ordenantzan, eta ehorzketak arautzen dituen araudia berritu du Ihabarko Kontzejuak. Kanpo santua behar bezala kudeatzeko ordenantzak sei kapitulu ditu.

Hartan zehazten dira, besteak beste, hilobien, nitxoen eta kolunbarioen kontzesio epea eta baldintzak, ehorzketa eskubidearen akabera, hilobien mantentzea eta zainketa, hilobien erregistroa eta zergak.

Kontzejuko presidente Samuel Arraras Irañetak azaldu duenez, "hildakoaren errautsak gordetzeko, gero eta jende gehiagok eskatzen zuen hilerrian kolunbarioak jartzea. Gainera, gero eta gutxiago dira lurrean hobiratzen direnak", jakinarazi du Arrarasek.

Lurperatzea egin behar denean, duela hamar urtetik, enpresa bat arduratzen da hilkutxarendako zuloa egiteaz. Arrarasek azaldu duenez, aurretik iharbadarrak beraiek arduratzen ziren egiteko horretaz: "ardura etxez etxe pasatzen zen".

Auzolana aipatuta, Arrarasek jakinarazi duenez, etxeko urte-

Kolunbarioak sarrerako atearen ondoan jarri dituzte.

ro hiru auzolan egin behar dira Ihabarren. Badira herritar batzuk auzolanen truke garbiketa lan batzuk bere gain hartzen dituztenak, esaterako, parkea, plaza edo hilerriarena.

Egitasmoa Ihabarko Kontzejua gaztainondoak berreskuratzeko proiektuan buru-belarri sartuta dago. Kontzejuko presidenteak jakinarazi duenez, "aurten hogei bat gaztainondo landatu ditugu. Landaketa hori aurreko urteetan landatutakoak ordezkatzeko izan

MUGIKORTASUNA

Altsasuko Udalak asteburuetan gaueko autobus zerbitzua eskatu du A.A.I. ALTSASU Altsasuko Udalak, aho batez, Nafarroako Gobernuko Garraio eta Mugikortasun Iraunkorreko Zuzendaritza Nagusiari eskaera egin dio: Iruñea-Gasteiz autobus linean gaueko zerbitzuak eskaintzea. Araban halako zerbitzua badela jakinarazi zuen eskaera egin zuenak. Altsasuar batek udalari egindako eskae-

rari horrela bide eman zioten udalean ordezkaritza duten bi koalizioek.

Nafarroako Gobernuak linea horretako zerbitzua Burundesa enpresari kontratatu zion. Eskaera bete ahal izateko kontratu hori moldatu beharko litzateke. "Zeren kontratu horretatik kanpo dagoena, esaterako, sanferminetarako zerbitzua indar-

da, haiek lehortuta baitzeuden.

Negura begira, gaztainaditik sasiak kenduko ditugu", jakinarazi du Arrarasek.

Bestetik, Ihabarko Kontzejuak San Joan eta Doneztebe kaleetako sareak berritu nahi lituzke.

Nafarroako Gobernuaren Tokiko Inbertsio Planerako proposamena aurkeztu zuen, baina foru administrazioak lana erreserban utzi zuen. Bitartean sarean zeuden ur ihesak konpondu ditu Ihabarko Kontzejuak, baina beste batzuk gelditzen dira.

tzea, konpainiak bere kabuz eta egoki jotzen duen kostura egiten du, ohi baino garestiago. Zerbitzu hori ez baitago diruz lagunduta", azaldu zuen Javier Ollo Martinez alkateak.

EH Bilduko Juanjo Goikoetxea San Roman esan zuenez, "mozioarekin lortu nahiko genuke autobus zerbitzua ematen den baldintzen eta ordutegien inguruko eztabaidaren premia agerian uztea. Zeren Altsasun gaueko autobusa eskatuko dugu. Baina beste herrietan zerbitzuaren inguruko eskaerak daude".

9

MUGIKORTASUNA

Jaibusaren joaneko bidaia eskaerapekoa da Ergoienan Bueltako bidaia beti bezala egiten da. Neurri bera aurretik Lizarragabengoan indarrean da Alfredo Alvaro Igoa ERGOIENA Sakanako festetara Jaibusean joan nahi duten unenuar, dorrobar eta lizerratarrek aurretik beraien asmoaren berri eman behar dute. Egunean bertan eta Jaibus zerbitzua martxan jarri aurretik jakinarazi behar dute autobus zerbitzua erabili nahi dutela. Horretarako interesa duten ergoendarrek 663 217 538 telefono zenbakira Whatsapp deia egin edo mezua idatzi behar dute. Bestela, zerbitzuaren Instagrameko jaibus_sakana kontuaren bidez harremanetan jar daitezke. Jakinarazpenak 22:00etarako egitea eskatu dute zerbitzuko arduradunek.

Irurtzun, Etxarri Aranatz eta Altsasuko Oinarrizko Gizarte Zerbitzuetako prebentzio programetako teknikarien ardurapean dago zerbitzua. Azaldu dutenez, "autobusean joaten diren arduradunen balorazioetan ikusten dugu jendea zein herritan igotzen den eta zeinetan ez.

Horietan oinarrituta, ikusi izan dugu herri txikietan jendeak festara joateko ez duela Jaibusik hartzen".

Ergoienan hori gertatzen zela ikusita, teknikariak udalarekin

harremanetan jarri ziren eta eskaerapeko Jaibus zerbitzua eskaintza egin zioten. Udalak onartu egin zuen eta garilaren 6az geroztik hala funtzionatzen du Jaibusak Ergoienan. Teknikariek nabarmendu dutenez, "zerbitzua bermatuta dago. Ergoendar batek bere herritik festetara autobusean joan nahi badu, gurekin harremanetan jarri eta autobusa pasako da".

Ziurtatu dutenez, "martxan egon den bi hilabete hauetan ongi funtzionatu du". Teknikariek azpimarratu dutenez, "etxera bueltako zerbitzuak orain arte bezala, berdin-berdin funtzionatzen du. Jendeak eskatzen duen herrira eramanen du autobusak".

Eta argitu dutenez, neurri bera hartu zuten duela bi urte Lizarragabengoan.

Eskaerapeko Jaibusarekin teknikariek nahi dute zerbitzua hobetzea. "Lehen herri guztietatik pasatzera behartuta zegoen autobusa, baina, beharbada ez zuen inor jasotzen. Eskaerapeko zerbitzuarekin, sakandar guztiei zerbitzua eskaintzeaz aparte, autobusaren alferrikako bidaiak saihesten dira eta ordutegiak zorrotz betetzeko aukera du.

HONDAKIN URAK

Araztegiko lanen bigarren fasea

Olatzagutiko araztegi berria 2025eko garilaren 22an mustu zuten. Aldamenean araztegi zaharra gelditu zen. Hura botatzeko lanak agorrilaren 10ean hasi ziren. Haren tokian segurtasun aintzira bat jarriko da, nahiz eta bertako elementuetako batzuk berria egiteko egokitu diren. Lanak Fermin Oses SM enpresa egiten ari da 535.354,82 euroren (BEZ barne) truke. Enpresak hiru hilabete ditu egitekoak despeditzeko.

10

SAKANERRIA

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

KOLABORAZIOA

Berbena eta sendabelarrak: gogoetarako gaia ASUN BERASTEGI GARTZIANDIA BIOLOGOA ETA BOTANIKARIA

Berbenaren deskribapena, habitata eta banaketa eremua Berbena landarea identifikatzeko jakin behar da landare belarkara dela eta tamaina ertainekoa (40-100 cm garaiera izan ohi du). Hostoek 4-8 cm luzera eta 1,5-4 cm zabalera izaten dute; normalean oposatuak dira zurtoinean (bata bestearen aurrealdean); handiagoak dira azpialdeko hostoak eta txikiagoak zurtoinaren goialdean daudenak.

Hostoaren forma oso berezia da eta nahiko ongi bereizten da beste landare batzuengandik: luzexkak dira eta ertzean hortz berezi batzuk dituzte, forma eta sakonera desberdinetakoak, irregularrak. Ekaina eta urria artean loratzen da. Loreak landarearen goialdean garatzen dira, ardatz luzeetan ezarrita; 4,5-6,5 mm tamaina dute eta lila arrosa tarteko kolorekoak dira.

Bere habitatari buruz leku ireki, argitsu eta dinamikoetan hazten dela esan daiteke, bide bazterretan edo larre ez oso itxietan gehienbat. Europa osoan, Asian eta Afrika iparraldean du bere banaketa eremu naturala, gaur egun bere eremu naturaletik kanpo asko zabaldu bada ere, hego eta ipar Amerikan bereziki.

Berbenaren erabilerak Berbena oso sendabelar ezaguna da eta hainbat osasun arazo tratatzeko erabili izan

DUELA 25

da. Modu desberdin askotan prestatu edo hartu izan da (ukenduak, infusioak, kataplasmak, alkohola, olioa, gargarak eta abar), horien artean bereziki zabaldua kataplasma izan delarik.

Berbena kataplasma bat egiteko, lehenengo zartaginean olioa berotzen jarri behar da. Olioa bero dagoenean berbena gehitzen da. Ez da landarea erre behar, baizik eta berotu eta bigundu besterik ez. Ondoren, arrautza bat edo biren zuringoa gehitu behar da eta berbenarekin tortilla moduko bat egin.

Tortilla hori zapi batean bilduko da gero eta arazoa dagoen tokian jarri.

Berbenaren egindako kataplasmak hainbat arazotarako erabili izan dira medikuntza tradizionalean, hala nola, katarro edo biriketako kongestio arinak tratatzeko, zauriak edo babak sendatzeko, sinusitisarentzat, lunbagoarentzat, hanturentzat, eta abar.

Medikamentuak, sendabelarren produktuak eta medikuntza tradizionala Berbenaren gaiak sendagai modura erabiltzen diren landareei buruzko gogoeta egiteko bidea ematen du. Hiru multzo bereizi daitezke.

Batetik, landarez egindako medikamentuak daude. Hauek, edozein medikamentuk bete behar duen araudi bera bete beharko dute. Medikamentuak, jakina, farmazietan saltzen

dira, normalean medikuaren preskripzioari edo farmazialariaren aholkuari jarraituz hartzen dira eta, askotan, medikuaren errezeta behar dute. Adibidez, hagina edo galantoa medikamentuak sortzeko erabiltzen dira.

Bigarren multzoan landarez osatuta dauden eta zehazki medikamentuak ez diren produktuak daude (sendabelarren produktuak ere esaten zaie). Ez daude medikamentuen erregulazio zorrotzaren menpe baina, hori bai, beraien produkzio eta komertzializazioan arau eta irizpide zehatz batzuk ere jarraitu behar dira. Belar dendetan saltzen dira normalean edo, farmaziaren barruan, parafarmazia atalean. Ez dute errezetarik behar eta osasun arazoen prebentziorako oso estimatuak dira. Ezagunak dira, adibidez, arnika, erromeroa, izpilikua, ezkaia, ezkia, kamamila eta abar.

Hirugarren multzoan medikuntza tradizionalean erabiltzen diren landareak daude, haien erabilera ahoz aho eta belaunaldiz belaunaldi, herri edo gizarte komunitateetan denboran zehar transmititu den ezagutzan oinarritzen dena.

Hiru multzoko sailkapen horri, noski, xehetasun asko gehitu ahal zaizkio eta gogoeta sakon eta luzerako gaia izan daiteke, hain zuzen ere, landare asko hiru multzo horietan sailkatu daitezkeelako.

Verbena officinalis in Otto Wilhelm Thome, Flora von Deutschland, Osterreich und der Schweiz, 1885.

Ezagutza eta ikerketa Landareak betidanik izan dira garrantzitsuak sendagaiak lortzeko. XIX. mendearen amaiera arte sendagai gehienak naturatik zetozela esan daiteke, eta horietako asko landareetatik. Geroago, landareak gordetzen dituzten printzipio aktibo zehatzen

Omenaldia sokatira taldeari Sakanako sokatira taldeak Munduko Lehiaketako irabazi zuen agorrilaren 25ean izandako lehiaketan. Aurreko urteetan jokatutako lehiaketetan ez bezala, sari banaketa garaian TWIF (Munduka sokatira Federazioa) arduradunek Espainiako bandera jaso eta haren himnoa jarri zuten. Tiralari sakandarrak podiumetik jaitsi eta podiumean ikurrina eta euskal selekzioaren aldeko bandera jarri zituzten. Beste taldeei bostekoa eman eta alde egin zuten.

identifikazioan aurrerapen handia egon da eta asko garatu dira printzipio aktibo horien ekoizpena metodo sintetikoen bidez egiteko ezagutza. Ikerketa medikamentu berriak sortzeko edo medikamentuen eragina hobetzeko ezinbestekoa izan da eta da gaur egun ere.

Horretaz gain, ikerketak, sendabelarren produktuen erabilerak gero eta oinarri zientifiko sendoagoak izatea ere baliatuko du. Eta azkenik, merezi du balioan jartzea medikuntza tradizionala eta ezagutza etnobotanikotik etorri daitekeen ekarpena, sendagai berriak deskubritzeko edo existitzen direnak hobetzeko bidean, medikuntza tradizionalaren eta etnobotanikaren ezagutza informazio eta inspirazio iturri oso garrantzitsuak izan daitezkeelako.

11

GUAIXE 2026-09-11 OSTIRALA

FESTAK HERRIGINTZA

Herrigintzaren ospakizuna

hainbeste hilabeteko lanaren ondoren errekonozimendu hori eskertzen da". Zerbait "oso ona" dela gaineratu zuen Llamasek: "Batez ere parte hartzen duen jendeak ikustea horren parte dela". Ez zuen inoiz pentsatu txupinazoaren egoera horretan egotea. Armendariz: "Nik ezta. Uste dut gure lan hori eta inplikazio hori islatzen dela, eta ilusioa ematen digu".

Errekonozimendua garrantzitsuena dela gaineratu zuen Donlok: "Zerbait egiten duzuenean eta erantzun sozial hori dagoenean errekonozimendu hori baduzu, baina maila honetan izatea ere oso garrantzitsua da". Donlo aurretik Altsasuko festen hasierako txupinazoaren unetxo horretan izan da, "eta ez diot horren garrantzirik ematen"; "borroka" soziala balorean jartzeari garrantzia ematen dio.

"Hori mundiala iruditzen zait".

Jarraitzeko gogoa ematen duela gaineratu zuen: "Dena dela, adin bat daukat, eta atzetik jendea etortzea gustatuko litzaiguke".

Altsasuko txupinazoa izan aurretik argi zuten Gure Etxeako balkoitik helaraziko zuten mezua; Armendariz: "Zaila egiten zaigu esan nahi dugun guztia segundo gutxitan esatea, baina gutxi gora behera baditugu horrelako puntuak: errekonozimendua eskertzea eta jendea sistema publikoa eta komunitarioa defendatzera animatzea eta inplikatzea; Eta gure partetik jarraitu parte hartze eta zaintza komunitario hori sustatzen maila guztietara".

Osasun Publikoaren Aldeko plataformako eta Komunitatea Ehuntzen egitasmoko kideek piztu zuten Altsasuko festei hasiera eman zion suziria Erkuden Ruiz Barroso ALTSASU Idatzita ez dagoen ohitura bati jarraituz, Altsasuko Udalaren ordezkaritza duten taldeen artean txandakatzen dute festei hasiera emateko etxajua pizteko ardura, eta aurten EH Bilduri zegokion.

Alderdiak Komunitatea Ehuntzen eta Altsasuko Osasun Publikoaren Aldeko Plataformari eman zien atzo, irailaren 10ean, txupinazoa pizteko ardura. Bi kolektiboen ordezkaritza izan zen atzo, irailaren 10ean, Gure Etxeako balkoian.

"Oso pozik eta eskertuta" jaso zuten Osasun Publikoaren Aldeko plataformako kideek Altsasuko txupinazoa botatzeko proposamena, Joxean Donlo plataformako kideak txupinazoaren aurretik azaldu zuen bezala: "Herrigintzaren eskutik errekonozimendu hori izateagatik". Osasun publiko, kalitatezkoa eta unibertsalaren alde lan egiten dute, "gehienbat lehen arretan, herritarrengandik gertuen dagoena", eta aktibismo

sozial hori balorean jartzea oso garrantzitsua dela gaineratu zuen: "Gustatuko litzaiguke jendeak gehiago parte hartzea aktibismo sozialaren alderdi guztietan: hezkuntza, osasuna...".

Komunitatea Ehuntzen prozesuaren aldetik ere "errekonozimendu oso handia" dela esan dute Oihane Armendariz eta Ainhoa Llamas egitasmoaren sustatzaileek. Llamas: "Hainbeste denbora gauza txikiak egiten, egunerokotasunean ikusten ez diren gauzak, bilerak, dinamikak prestatu eta parte hartzen duen jendearekin elkartu... Herrian horren garrantzitsua den festen hasieran islatzeak ilusio handia ematen du".

"Beldurra" ere ematen duela gaineratu zuen gizarte langileak, "ardura hori badugulako".

Txupinazoa botatzeko proposamena "sorpresaz" hartu zutela azaldu zuen Armendarizek: "Hasieran petit comitean esan ziguten ea gustatuko litzaigukeen Osasun Publikoaren Aldeko plataformarekin batera piztea, eta, esandakoa,

Oihane Armendariz, Joxean Donlo eta Ainhoa Llamas altsasuarrak Gure Etxean.

hurrengo orrian du segida »

12

FESTAK

2026-09-11 OSTIRALA GUAIXE

Ainhoa eta Oihane, Komunitatea Ehuntzen, eta Joxean, Osasun Publikoaren Alde.

« aurreko orritik dator Donlok Komunitatea Ehuntzen egitasmoak lantzen duen aspektu sozio sanitarioa goraipatzeko baliatu du: "Oso garrantzitsua iruditzen zait. Prebentzioa da. Medikuntzan zuzenean diagnostikoa eta tratamendua ematen dute, pastillak, baina aurretik osasun ohiturak sustatzea ezinbestekoa da". Bestetik, txupinazoaren une horretan ere "sufritzen" duten herriak gogoan izango zituela esan zuen: "Gora Kuba, Gora Sahara, Gora Palestina eta gora munduko herriak oihukatuko nuke. Barruan dudan zerbait da".

Altsasuko udaletxea obretan dagoenez, txupinazoa Gure Etxeako balkoitik izan zen: "Oso ideia ona iruditu zaigu jende gehiago sartzen delako, eta nahi genuen ikustea jende askok parte hartzen duela prozesu honetan". Armendariz eta Llamas aritzen dira

"ahotsa" ematen, baina Komunitatea Ehuntzen proiektuan jende asko aritzen dela islatu nahi izan zuten txupinazoan. Gainera, balkoia "herritik" gertuago dagoela sentitu zuten ere.

Festak Donlok normalean txupinazoa "lasai" hartzen du: "Lasai ikusten dut; gustatzen zait jendearen zoriontasuna ikustea". Llamasek osasun etxetik "entzuten" du, "urrutitik, baina gero bazkidea egin izan ohi dugu". Armendariz ere lanean egoten da, "baina ahal dudanean egoten saiatzen naiz".

Aurten txupinazoa "topagune" izan da, lanaren emaitza "ospatzeko" momentua.

Festak ere "topera" disfrutatu nahi dituzte. Gogo "handiagoarekin" hartu dituztela azaldu zuen Armendarizek: "Bileretan beti esaten dugu lan egin ez ezik, gauzak os-

patu behar direla; ongi ateratzen diren gauzak ospatu behar direla.

Ospakizun alde hori ere garrantzitsua dela". Lan taldearekin ez ezik, kuadrillarekin disfrutatzeko aukera ere izanen du.

"Lagunekin egotea eta herri bazkarian parte hartzea" dira Donloren unetxoak: "Laguntzen egoten naiz beti, kozinatzen; oso nekatuta bukatzen dugu, adinak ez du barkatzen, baina gaztetan auzolanaren dinamika hori hartzen duzuenean, ez zara gelditzen". Sakana Kantuzen sortzen den giroa ere gustatzen zaio: "Sakanatik jendea etortzen da, biltzen gara, eta gero gu ere beste herrietara joaten gara".

"Niri gustatzen zait herri osoa plazan biltzen denean kontzertu bat dagoenean, Puro Relajo, esaterako, baina edozein izan daiteke. Jendearen artean galtzen zara eta bata bestearekin elkartzen zara". Momentutxo horiek "izugarri" gustatzen zaizkiola azaldu zuen Llamasek.

Festen ondoren eta txupinazoa piztearen aitortzarekin egitasmoekin indarrarekin jarraituko dute aurrera. Osasun Publikoaren Aldeko plataformak gehienbat "arazoak" daudenean ateratzen direla esan du Donlok: "Pediatria zerbitzuagatik, esaterako". Osasun publiko, kalitatezkoa eta unibertsalaren alde jende gehiago biltzera deitu du altsasuarrak.

Komunitatea Ehuntzen proiektuak ikasturte berria hasiko du orain, "udan pixka bat gelditu dugu eta orain jarduera berrien egutegia osatu behar dugu".

ALTSASU

FESTAK OSTIRALA 11

AJBREN PEÑEN EGUNA 09:30 Fandabila txarangarekin dianak, herritik.

11:30-14:30 Txiki Parka eta Txu Txu trena, Iortia zabalgunean.

12:00 Auzatea Zubeztia elkarteak eskainia, Foru plazan.

Aizkora apustua, AJBren txoznan. AJBk antolatuta.

13:00 Aiurri ikuskizuna Aukeran dantza konpainiarekin, Foru plazan.

13:00 Errigorako pintxo dastaketa, Herri Txokoaren txoznan. Herri Txokoak antolatuta.

15:00 Makarroi jatea, karpan.

AJBk eta Altsasuko Peñakek antolatuta.

16:00-19:00 Txiki Parka eta Txu Txu Trena, Iortia zabalgunean.

16:30 Peñen kafea.

17:00 Elkartepoteoa eta Kuadrillen Eguneko bigarren proba. AJBk antolatuta.

17:30 Erremontari herriz herri erremonte jaialdia, Burunda pilotalekuan.

18:00 Xaiborrekin disko festa, Garcia Ximenez kalean.

19:30 Buruhandiak, Foru plazan.

19:30 Me vale madre musika emanaldi ibiltaria, Foru plazan zehar.

20:00 Peñen jaitsiera Txaranga Txorongorekin, Zumalakarregi plazatik Foru plazara.

Ondoren. Altsasuko zortzikoa Burunda Txistulariekin eta Larrain Dantza Etxarri Aranazko gaita jotzaileekin. Ondoren, Zezensuzkoa.

21:00 Bokata jatea, AJBren txoznan. AJBk antolatuta.

23:00 Kontzertuak, karpan: Skaregekasko eta Sedientos de Cumbia. AJBk antolatuta.

23:30 Nocturnal Amaral taldeari omenaldi kontzertua, Foru plazan.

00:00-05:00 DJak, Zumalakarregi plazan.

01:00-04:00 DJ Gaua, Herri Txokoaren txoznan. Herri Txokoak antolatuta.

LARUNBATA 12 AJBREN FAXISMOAREN KONTRAKO EGUNA

09:30 Dianak Burundar Txistulariekin.

10:30-13:30 Eskolarteko txirrindularitza proba,

Zumalakarregi plazan. CC Burunda TxEk antolatuta.

11:00-14:00 Larun gunea: euskal mitologian oinarritutako jolasak, Iortia zabalgunean.

12:00 Auzatea Beti Jaten elkarteak eskainia, Foru plazan.

13:00 Ortzadar taldearekin plaza dantza, Foru plazan.

13:00 Mural margoketa, AJBren txoznan. AJBk antolatuta.

13:30 Argazki antifaxista.

Euskal Herria irabaztera! Herri Txokoaren txoznan. Herri Txokoak antolatuta.

15:00 Herri bazkari antifaxista, Zelandin. AJBk antolatuta.

16:30 Peñen kafea, Foru plazan.

17:00-20:00 Peñen kalejira, Txorongo Txarangarekin.

17:00 Pilota jaialdia profesionala: Pelota Pro Liga, Burunda pilotalekuan.

18:00 Superbichos Coscorron taldearen ikuskizuna ibiltaria, Iortia zabalguneatik.

18:00-02:00 Teknoa, AJBren karpan: Raze, Patxi + Izei eta Anabea. AJBk antolatuta.

19:00 Gerra inperialisten kontrako mobilizazioa: ez ahaztu Palestina, Libano, Sahara, Sudan..., udaletxearen aurrean.

Sakana Harrera Haranak deituta.

19:30 Buruhandiak, Foru plazan.

20:00 Etzakit taldearen kontzertua, Foru plazan.

20:30 Peñen jaitxiera, Txorongo Txarangarekin. Ondoren, Altsasuko zortzikoa Burundar Txistulariekin eta Larrain dantza Etxarri Aranazko gaiteroekin.

Ondoren, Zezensuzkoa.

21:00-23:00 Bokata jatea, AJBren txoznan.

00:00-02:30 Pura Verbenarekin dantzaldia, Foru plazan.

00:00 Kontzertuak, , gaztetxean: Mortem Komite eta Kailas y Legend. AJBk antolatuta.

00:30 Peñen igoera, Txorongo Txarangarekin, Foru plazatik Zumalarregi plazaraino.

02:00 2010 Gaua, AJBren karpan.

AJBk antolatuta.

IGANDEA 13

AJBREN KUADRILLEN EGUNA 11:00 Dianak Haize Berriak bandarekin.

10:00-13:00 Altsasuko XCVII. Txirrindularitza proba. Altsasuko Kirol Elkarteak antolatuta.

11:30-13:00 Erraldoi eta buruhandien kalejira, Burundar Txistulariak eta Etxarri Aranazko gaiteroak lagun, Iortia zabalgunetik Foru plazaraino.

FESTAK

GUAIXE 2026-09-11 OSTIRALA

13

Etxeberriarrek etxez etxeko errondan etena egin zuten talde argazkia egiteko. UTZITAKOA

Festa batzordeko Leire Bergerak eta Eñaut San Vicentek piztu zuten etxajua.

Hiriberriarrek festak baliatzen dituzte herri argazkia egiteko. UTZITAKOA

12:00 Auzatea Otai elkarteak eskainia.

12:00 Haurrendako tirolina, AJBren txoznan. AJBk antolatuta.

13:00 Haize Berriak bandaren kontzertua, Foru plazan.

15:00 Kuadrillen eguneko bazkaria, AJBren karpan. AJBk antolatuta.

16:30 Peñen kafea eta bingoa, , AJBren karpan. AJBk antolatuta.

17:00-20:00 Peñen kalejira Txorongo Txarangarekin.

17:00-20:00 Kuadrillen eguneko taldeen arteko probak, karpatik.

AJBk antolatuta.

18:00 Otadiako Santo Kristo Pilota Txapelketaren LIV. Edizioko finalak, Burunda pilotalekuan.

Pilotajauku klubak antolatuta.

18:00 Playback lehiaketa eta txokolate jana Kukuerreka elkarteak eskainia, Iortia zabalgunean.

19:30 Buruhandiak, Foru plazan.

19:30 Las Divas taldearen kontzertua, Foru plazan.

20:30 Peñen jaitsiera Txorongo Txarangarekin, Zumalakarregi plazatik Foru plazaraino.

Ondoren, Altsasuko zortzikoa Altsasuko txistulariekin eta larrain dantza Etxarri Aranazko gaiteroekin. Ondoren, Zezensuzkoa.

22:00 Edu Zardoyaren kontzertua, Herri Txokoaren txoznan. Herri

Txokoak antolatuta.

22:30 Kuadrillen eguneko gala eta sari banaketa, AJBren karpan.

AJBk antolatuta.

23:00 Zunba ikuskizuna, Zummba ta puntorekin, AJBren karpan.

AJBk antolatuta.

23:30 Txapela Brava taldearen kontzertua, Foru plazan.

00:00 Herriko DJak, AJBren karpan. AJBk antolatuta.

ASTELEHENA 14 10:30 Udalbatzaren irteera Otadiako Santo Kristo ermitara, Altsasuko txistulariek lagunduta, udaletxetik.

12:00 Azken errepika eta zortzikoa, Foru plazan.

12:00 Elvi bentrilokuoa, Iortia zabalgunean.

12:00 Herriko nagusiei omenaldia, abardien eskaintza Fandabila txarangak lagunduta.

12:00 Auzatea Amandrea elkarteak eskainia, Foru plazan.

12:00 Jauziak, AJBren txoznan.

AJBk antolatuta.

13:00 Trasteando taldearen kontzertua, Foru plazan.

14:30-20:00 Adinekoen omenezko bazkaria eta Fidelekin dantzaldia, jubilatuen egoitza.

15:00 Erorien bazkaria, AJBren karpan (oharra: AJBk mahaiak

eta menajea jarriko ditu). AJBk antolatuta.

16:30 Peñen kafeak, Foru plazan.

17:00 Andoni Ollokiegiren emanaldia, AJBren karpan. AJBk antolatuta.

17:00 Aura bataila, Iortia zabalgunean.

17:00-20:00 Peñan kalejira, Foru plazatik Zumalakarregi

plazaraino.

18:00 Aranburugoitiarrak Xabier Artieda eta Lorena Arangoaren kale antzerkia: bi anai-arreba herri kiroletan arituko dira, baina ez zaie dena lehengoan aterako, Iortia zabalgunean.

19:00 Auzatea Kukuerreka elkarteak eskainia, Foru plazan.

19:30 Buruhandiak, Foru plazan.

19:30-21:30 Puro Relajoren kontzertua, Foru plazan.

20:30 Peñen jaitsiera Txorongo Txarangarekin, Zumalakarregi

plazatik Foru plazaraino.

Ondoren, Altsasuko zortzikoa Altsasuko txistulariekin eta larrain dantza Etxarri Aranazko gaiteroekin. Ondoren, Zezensuzkoa.

Ondoren, festen amaiera: su artifizialen ikuskizuna eta azken traka, udaletxean.

00:00 Peñen kalejira Txorongo Txarangarekin.

01:00 Mikro irekia, AJBren karpan. AJBk antolatuta.

01:30 AJBren festen amaiera.

14

FESTAK

2026-09-11 OSTIRALA GUAIXE

ARAKIL ETA IRURTZUN

XIII. ARAKILGO ETA IRURTZUNGO GANADU AZOKA OSTIRALA 11 HIRIBERRI ARAKIL

18:00 Euskal Herriko ardoen dastaketa, Txiteran.

IGANDEA 13 IRURTZUN

10:00-14:30 Azoka, plazan: janaria eta artisautza

produktuak.

Ganadu erakusketa, frontoian.

Erakusketak, jolasak, forja erakustaldia, kale animazioa, musika, taloak eta publiko guztiarendako jarduerak.

12:00 Artzai Gaztaren dastaketa eta herri lehiaketa (oharra: txartelak informazio gunean).

12:30 Pottoka haragiarekin egindako pintxoak PAUSOKAren eskutik.

Unai Razkin Iriarte eta Alfonso Nuin Cartujo, azokako bi gune ezker-eskuin dituztela.

TOKIKO EKOIZPENA

Bertako ekoizle eta arrazei ikusgarritasuna eman nahi dien azoka Irurtzunen Horiek elikadura sistemaren erdigunean jarri nahi ditu igandeko azokak Alfredo Alvaro Igoa IRURTZUN Hamahirugarren edizioa du aurtengoa Irurtzungo eta Arakilgo bertako ganadu azokak.

"Arrakasta izan du. Egun polita eta berezia da, jendea etortzen da", azaldu du Alfonso Nuin Cartujo, Arakilgo zinegotziak.

Unai Razkin Iriartek, Irurtzungo alkateak, azaldu duenez, "helburua hasierako bera izaten jarraitzen du. Alde batetik, tokiko elikadura eta herri nekazaritzari bulkada ematea. Tokiko elikaduraren aldeko apustua egiten dugu. Uste dugu sektore garrantzitsuak direla, gertuko elikadura eta nekazaritza zaindu behar dira. Zero kilometroko produktuak kontsumitzea garrantzitsua da, kalitatea bermatzen du. Azoka horren erakusle da. Haren bidez, herritarrak eredu horietara hurbildu nahi ditugu. Kontzientziazio lan hori egiteko jaio zen azoka, eta horretan jarraitzen dugu".

Azokak hiru espazio ditu eta 10:00etatik 14:30era zabalik iza-

nen dira. Tokiko ganadu arrazen erakusketa hartuko du plazako frontoiak. Han ardiak, behiak, txerriak, zaldiak, oiloak, astoak eta beste izanen dira ikusgai.

Foru plazan, berriz, hainbat produkturen ekoizleek eta nekazarik zuzenean saltzen egonen dira. Besteak beste, ogia, barazkiak, gaztak, euskal txerriarekin egindako produktuak... Guztiak agroekologian landuak. Eta, azkenik, Lizarra kalean Arbaso artisau elkarteko kideen postuak izanen dira: zapatagileak, pilotagileak, bitxigileak...

Ohi bezala, gazta lehiaketa jokatuko da igandean. Razkinek azaldu duenez, "jendeari gustatzen zaio. Plazako informazio

"Garrantzitsua da 0 km-ko produktuak kontsumitzea, kalitatea bermatzen du"

gunean jendeak izena eman behar du. Kuota txiki bat ordaintzen du. Horrek azokan dauden gazta guztiak probatzeko eta gogokoaren alde botoa emateko aukera ematen die".

Pottoka Lagun elkarteko kideek azoka baliatuko dute Pausoka proiektuari eta mikromezenazgo kanpainari buruzko informazioa emateko. Gainera, pottoka haragiz egindako produktuak dastatzera emanen dituzte.

Azokaren aurretik, ardo dastaketa eginen da Hiriberri Arakilgo Txitera elkartean gaur, irailak 11, 18:00etan.

Bosgarren urtea da antolatzen dutena, eta "arrakastatsua da.

Beti betetzen da. Hain ezaguna ez den upategi batetik etorriko dira beraien ibilbidearen eta ardoen inguruko azalpenak ematera. Behar bada tabernetan opatzen ez ditugun ardoak dira". Nuinek gaineratu duenez, 30 plazak beteta daude dagoeneko, eta jendea kanpoan gelditu da.

KIROLAK

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

KIROLDEGIA

Kirol egutegia, gainezka Ergoienako Biratik Etxarriko Mendira Joan Etorrira, badago non izena eman Maider Betelu Ganboa SAKANA Uda kontuak gutxika atzean uzten ari garen honetan, kirol denboraldi berria martxan hasiko da aurki. Berehala hasiko dira Nafarroako kirol federazio ezberdinek antolatutako futbol, areto futbol, saskibaloi eta bestelako kirolen ligak. Horretaz aparte, Sakanako kirol egutegia hartu eta iraila-urria kirol proba eta lasterketaz beteta dagoela agerikoa da. Datozen asteetan atletismoz, mendi lasterketaz, herri kirolez eta bizikletaz beteko zaigu Sakana. Behean ze-

rrendatutako lasterketa eta probetan izena emateak zabalik daude egunotan, eta non parte hartu erabaki eta izena emateko garaia da. Antolatzaileek aipatutako ekitaldi guztietan izena ematea lehenbailehen egitea eskatu dute, antolakuntza lanetan laguntzeko.

Emakumeen atletismo eskola

Unanuk Ergoienako XX. Bira eta Sakanako Herri Kirol Eguna hartuko ditu aurten. ARTXIBOA

Sakanako Mankomunitateko Kirol Zerbitzuak antolatutako Sakanako Emakumeendako Atletismo Eskola irailaren 18an hasiko da martxan, Altsasuko Dantzalekun. Ostiraletan izango da, maiatzaren 21era arte, eta bi talde antolatu dituzte: 17:00etan hobekuntza taldekoen txanda izango da, eta 18:00etan hastapenen taldekoena. Euskaraz izango da. Izena ematea zabalik dago Mank-en (683 343 854, kirolak@sakana-mank.eus).

Datozen kirol probak

Irailak 19, XX. Ergoienako Bira Unanun Unanu, Dorrao eta Lizarraga batzen dituen lasterketa, 9:30ean hasiko da Unanun.

Hasieran kategoria txikikoen lasterketak jokatuko dira, eta segidan helduen proba (8,5 km). Izena ematea, RockTheSport webgunean.

Irailak 19, Sakanako Herri Kirol Eguna Unanun Modalitate ezberdinetan aritzen diren herri kirolari sakandarrak Unanun bilduko dira 12:00etan, euren festan. Hasieran omenaldia egingo zaio urte luzez Sakanako Aizkora Eskolako arima eta bihotza izandako Juanito Erdoziari.

Irailak 20, XVII. Uharte Arakil Beriain Km Bertikala Aralar Mendi elkarteak antolatutako lasterketa ezaguna Euskal Herriko Kluben Arteko Txapelketa izango da eta 10:00etan abiatuko da Uharte Arakildik. Izena ematea zabalik dago Kronoak webgunean irailaren 16ra arte.

Irailak 20, XXXII. Sakanako Bizikleta Eguna Ziorditik abiatuko da, 9:00etan, Irurtzunera heltzeko (39 km). 10 urtetik beherakoak aduradunekin joan beharko dira. Izena ematea zabalik dago Sakanako ikastetxeetan eta Mankomunitatean (683 343 854). Azken eguna: irailak 14.

Irailak 20, Josefina Arregi V. Alzheimerraren Martxa Josefina Arregi Klinikak antolatuta, 10:00etan abiatuko dira, klinikatik, antolatutako bi martxak, 4 km-koa eta 8 km-koa. Foru plazan despedituko dira. Izena ematea zabalik dago klinikako webgunean edota Altsasu edo Iruñeko kliniketan.

Irailak 26, XVIII. Olazagutia Urbasa mendi lasterketa Sutegi elkarteak antolatutako mendi lasterketa ederra Olaztitik abiatuko da 10:00etan, eta Urbasako paraje ikusgarrietatik barna 16,4 km eta 850 m+ desnibela du. Izena ematea zabalik dago irailaren 22ra arte RockTheSport webgunean.

Urriak 3, XLIV. Urbasako Igoera Sakana Motorsportek antolatuta, 12:00etan hasiko dira autoen entrenamendu ofizialak eta segidan lehen eta bigarren mangak jokatuko dira.

Izena ematea zabalik dago Nafarroako Automobilismo Federazioko webgunean (Fenauto) irailaren 21era arte.

Urriak 4, 51. Mendira Joan Etorria, Etxarri Aranatzen Udaberri elkarteak Etxarri Aranazko ferietan antolatuta, 11:00etan abiatuko dira korrikalariak plazatik Bargarantz, mendi puntara (10 km, 570 m desnibela). Izena ematea zabalik dago Kronoak webgunean, urriaren 2ko 20:00ak arte.

15

MENDI LASTERKETAK

Olatz Azazeta, Panticosako Valle de Tena 8K ultran hirugarren M.B.G. SAKANA Asteburuan Panticosa mendi korrikalarien bilgune bilakatu zen. Izan ere, Valle de Tena Trailean zazpi lasterketa jokatu ziren guztira, distantzia ezberdinetan. Tartean, zenbait sakandar lehiatu ziren Pirinioetako bihotzean jokatutako probetan.

Olatz Azazeta Pelaez altsasuarra (Aiaramendi korrikalariak) ikusgarri aritu zen Valle de Tenako ultra trail luzeenean, 8K proban (80 km, 6.820 m+).

Proba ikusgarria osatzeko ia 17 ordu eta erdi behar izan zituen (17:28:44) eta hirugarren izan zen, Fatima Sanmartinen (15:58:43) eta Sabrina Solanaren (16:40:53) atzetik. Gizonezkoetan Aritz Sardina izan zen azkarrena (13:56:30). Ander Erice arbizuarra (Iradier) hamaikagarren izan zen (16:03:45), eta Patxi Rubio uhartearra (Aralar Mendi) hamalaugarren (16:07:57).

4K proban (42,5 km, 3.500 m+) emakumezkoetan Oihana Zubillaga izan zen lehena (7:03:19).

Aizea Beraza irintarra (Aralar Mendi) zortzigarren sailkatu zen (8:47:30).

2K proban (20 km, 1230 m+) Javier Ballarin (2:08:00) gailendu zen. Julen Fuentes altsasuarra (Dantzaleku) hamargarren sailkatu zen (2:30:34). 1K proban (11 km, 620 m+) emakumezkoetan Ana Herasek irabazi zuen (1:14:33). Aralar Mendiko Ane Rubio bederatzigarren sailkatu zen (1:30:26) eta klub bereko Aran Larrañaga hamaikagarren (1:32:15).

Olatz Azazeta, helmugan. VALLE DE TENA

16

KIROLAK

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

KIROLDEGIA

FUTBOLA

Altsasuko festek Mastersa, Kristo Deuna, erremontea eta txirrindularitza dakarte

Lagun Artea, Etxarri eta Altsasu erregionalak, lanera

Ezkurdiak eta Zabaletak Masterseko finalerdietako txartelagatik borrokatuko dute M.B.G. ALTSASU Altsasuko festetan kirolaren aldeko apustua egiten dute beti, eta aurten ezin zitekeen beste modu batera izan. Kirolaz gozatzeko aukera aparta izango da festetan, eta Burunda frontoia eta herriko kaleak izango dira kirolaren epizentro nagusiak.

MARTIN EARLY

Afizionatuen Altsasu Proba, aurrera

Erremontari Altsasun Gaur, ostirala, eguerdian aizkora apustua antolatu dute Altsasuko Jai Batzordearen txoznan.

Arratsaldean, ordea, Erremontari Herriz Herri txapelketaren barruan bi erremonte partida daude jokoan Burunda frontoian (17:30), Oriamendi Bizi Erremontea enpresak antolatutakoak.

Lehen partidan Martixpe-Zubirik Goikoetxea V-Aiestaran VI izango dituzte aurkari hiru setetan erabakiko den norgehiagokan. Lehen bi setak 15 tantora jokatuko dira, eta hirugarrena 8 tantora. Bigarren partidan Ezkurra-Juaneneak Aldabe-Azpirozen kontra jokatuko dute aurreko partidako sistema berberarekin, hiru setera.

Ezkurdia eta Zabaletaren lehia Pelota Pro Ligak antolatutako CaixaBank Masterseko zazpigarren eta azken jardunaldia Altsasura helduko da larunbatean (17:00), eta gainera partida oso erabakigarria izango da, Ezkurdiak eta Albisuk, alde batetik, eta Larrazabal-Zabaletak, beste alde batetik, bina puntu dituztelako eta irabazten duenak

Ezkurdia-Albisuk Larrazabal-Zabaleta izango dituzte arerio Mastersean. GAIZKA PORTILLO

Masterseko finalerdietan sailkatzeko aukera izango duelako.

Izan ere, Masterseko sailkapena oso estu dago. Elordi-Mariezkurrena (4 puntu) eta Zabala-Iztueta (4 puntu) daude buruan, eta finalerdietarako txartela ziurtatuta dute dagoeneko.

Atzean daude Artola-Rezusta (3 puntu) eta Larrazabal-Zabaleta, Laso-Martija eta Ezkurdia-Albisu, azken hirurak bina punturekin. Hain zuzen ere lau bikote hauen artean erabakiko dira finalerdietako beste bi tokiak, sailkapenaren behealdean dauden Altuna-Imazek puntu bakarra dutelako eta aukerarik gabe daudelako.

Beraz, Altsasuko partidan emozioa ziurtatuta dago. Jaialdia zabaltzen duen partidan, Bakaikoa-Arangurenek Apezetxea II-Gaskueren kontra jokatuko dute.

54. Otadiko txapelak jokoan Iazko etenaren ondoren, igandean Pilotajaukuk antolatutako 54.

Otadiko Kristo Deuna Pilota Txapelketako finalak erabakiko dira (18:00). Jubenilen lau eta erdian Baleztena eta Paraguayo VII.a lehiatuko dira nor baino nor; promesen lau eta erdian Sagastibeltzaren eta Zabaletaren arteko lehia estua espero da; azkenik, eliteen binakakoan finalerdietan itxura ezin hobea eman duten Irribarria-Goikoetxearen eta Etxeberria-Santestebanen arteko dema.

Amateurren Otadiko Kristo Deuna Pilota Txapelketa bueltan da. Aurten 54. edizioa du

Txirrindularitzak bi hitzordu nagusi ditu Altsasuko festetan.

Batetik, larunbatean Altsasu Eskolarteko lasterketak erabakiko dira Zumalakarregi plazan (10:30), Burunda klubak antolatuta.

Altsasu Kirol Elkarteak antolatutako afizionatuen mailako Altsasu Txirrindularitza Probak 97. edizioa beteko du igandean (10:00). Estatuko proba zaharrenetakoa da, eta urtetik urtera antolakuntzarendako zailagoa da antolatzea, boluntario nahikorik ez daudelako. Aurten, atzera ere, herritarren laguntza eskatu dute. 141 km-ko lasterketan Altamira zazpitan igoko dute txirrindulariek, lasterketa azkar eta bizian.

M.B.G. SAKANA Nafarroako Futbol Federazioak antolatutako 2026/2027 futbol denboraldia abian dago. Hirugarren maila eta lehen maila autonomikoa aurreko astean hasi ziren, eta asteburu honetan erregional mailako taldeen ligen txanda izango da.

Preferentea, Altsasu eta Etxarri Erregional preferente mailako lehen multzoan Altsasu eta Etxarri Aranatz lehiatuko dira. Igandean Altsasuk Soto-Ibarbaso hartuko du Dantzalekun (17:00), eta egun eta ordu berean Etxarri Aranatzek Subiza Zendea de Galar B hartuko du San Donato futbol zelaian.

Erregionala, Lagun eta Altsasu Erregional mailako bosgarren multzoan bi talde ditugu: Lagun Artea eta aurten sortutako Altsasu erregionala. Larunbatean Lagun Arteak Aurrera du aurkari Leitzan (17:00). Egun eta ordu berberean Altsasu B taldeak Lekunberriko Beti Kozkor B hartuko du Dantzalekun.

Jubenilen eta kadeteen mailako futbol ligak irailaren hirugarren asteburuan hasiko dira, eta infantil mailakoak irailaren hirugarren asteburuan.

Emakumezkoak, beranduago Emakumezkoen futbol ligen kasuan, jubenilen eta kadeteen ligak irailaren laugarren asteburuan hasiko dira, eta kadeteenak urriaren lehen asteburuan.

FRONTENISA

Migel eta Barban Ziordian nagusi Gaztetxeak antolatutako II. Ziordiko Frontenis Txapelketan 32 bikote lehiatu dira ekainetik hasita. Ziordiko festetan erabaki ziren finalak, primerako giroan. Finalean Bados-Alejo olaztiarrei 15-25 irabazi zieten Migel-Barban etxarriarrek. Hirugarrenak Iosu-David izan ziren, eta laugarrenak Alberto-Andoni.

Altsasuko preferentea. ALTSASU K.E. UTZITAKOA

KIROLAK

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

17

FUTBOLA

Etxarri Aranatz Kirol Elkarteak 11 talde aurkeztu ditu 2026/2027 denboraldirako

Nesken hiru talde ditu Etxarrik.

Erregional preferentean ariko da aurten Etxarri. Entrenatzaile berria dute, Mikel Nagore.

Etxarri Aranatz Kirol Elkarteak 11 futbol taldeak, 220 jokalariak eta 21 entrenatzaileak aurkeztu zituen San Donato zelaiko aurkezpen festan. Hastear dauden ligekin ilusionatuta eta gogotsu daude Maider Betelu Ganboa ETXARRI ARANATZ Etxarri Aranatz Kirol Elkarteak larunbatean ospatutako aurkezpen festa politarekin mustu du 2026/2027 denboraldia. "Ideia zen denboraldia hasi baino lehen egun bat finkatzea, gure futbol taldeen familia argazki bat egiteko. Ekitaldi xume honetan talde bakoitzaren argazkia atera dugu, bertaratutako jende guztiarendako auzatea prestatu, eta, azkenik, erregional preferentearen eta beteranoen arteko futbol partida antolatu dugu, garai batean taldean aritu zirenek zelaiaz disfruta zezaten" azaldu zuen juntako presidente Izaskun Erdozia Ulaiarrek. Etxarri klubari lotutako aurpegi ezagun asko bildu ziren festara.

Talde bat gehiago 2026/2027 denboraldirako 11 futbol talde ditu Etxarri Aranatzek, iaz baino talde bat gehiago. Horietatik hiru nesken taldeak dira –neska kimuak, infantilak eta kadeteak–, eta mutilen zortzi talde: benjaminak, kimuen bi talde (2015 eta 2016 urtekoak), infantilak, kadeteak, jubenilen bi talde (bigarren mailakoa eta preferente mailara igo dena) eta erregional preferente mailakoa.

"Nesken kimuen taldean neska pila bat daude, baina bizpahiru jokalari gehiago beharko genituzke bi talde egiteko".

Talde erregionala iaz mailaz igo zen, eta aurten preferente maila mustuko du. "Berez ez dugu aldaketa handirik sumatu.

Gastuak handiagoak dira, ordea, arbitroa izateaz gain, kategoria honetan linierra behar delako".

Aldaketa handiena entrenatzailearena izan da, Ioseba Bakaikoak utzi duelako. "Iaz, azkenean, urte bat gehiago aritzera animatu zen, baina denbora eskatzen dio, eta nekea dela eta, utzi nahi izatea ulergarria da. Bere tokia Mikel Nagore iruindarrak hartu du. Euskalduna da, guretako garrantzitsua dena. Denboraldi aurrean taldea gustura aritu da.

Espero dezagun talde guztiak denboraldian gustura ibiltzea, eta zentzu guztietan, denboraldi ona egitea".

San Donato zelaiko festara jende ugari hurbildu zen. Prestatutako auzate oparoarekin ederki gozatu zuten, eta erregional preferenteak eta beteranoek jokatutako partidarekin zer esanik ez. Erregionalak gailendu ziren, 5-0. Atsedenaldian bingoa izan zen, giro alaian.

Juntakoak, prakak bete lan.

"Denboraldi bat bukatu eta bestea hasi, lana ez da bukatzen, baina, zorionez, juntan asko gara. Boluntario egiten diren lanak partekatu eta banatu ahal badira, denendako hobeki".

Taldeak banaka atera ziren hasieran; bukaeran, guztiek elkarrekin argazkia atera zuten.

Neska kadeteen taldea, Ixa Araña entrenatzailearekin.

Bildutakoendako auzate ederra izan zen.

"Espero dezagun guztiek denboraldi ona egin dezatela, zentzu guztietan" IZASKUN ERDOZIA ULAIAR

Beteranoek ez zuten huts egin.

Erregional preferentearen eta beteranoen arteko partidak ikusmina piztu zuen.

18

KIROLAK

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

lotu zuten, eta epaitua izango da.

Eskandaluak Xota bete-betean harrapatu zuen, eta klubaren beraren existentzia kolokan egon da.

Aurreko denboraldia gogorra izan zela aipatu dugu, baina ondoren etorri zena, uda, askoz ere latzagoa izan da. Kluba pertsona horren eskuetan erori zen, eta berarekin egotea oso zaila izan da. Lankide batzuek kluba utzi zuten, beste batzuei kanpora joateko esan zitzaien... Etxeko jokalari batzuek, Dani Saldisek eta Ion Cerviñok, joan behar izan zuten. Jokalariei askatasun eskutitza eman zitzaien eta iazko plantilla ia osoa joan zen. Guztia oso zaila izan da. Eskerrak aldaketa etorri zela eta Sentimiento Verde izeneko plataformak hartu duela Xotaren ardura eta zuzendaritza, klubetik oso gertu dauden pertsonak.

Irurtzundarra Xotari lotuta egon da beti: jokalari ohia harrobiko arduraduna eta lehen taldeko bigarren entrenatzailea da. XOTA ARETO FUTBOLA

"Egunotan "bizirik gaude" esaten dugu. Duela aste batzuk ez geunden bizirik" ROBERTO MARTIL FERNANDEZ MAGNA XOTAKO BIGARREN ENTRENATZAILEA / HARROBIA

Desagertzear egon den Magna Xotak Jaen hartuko du gaur, ostirala, Anaitasunan. Lehen maila zaila dute aurretik, baina hasteko gogotsu daude Maider Betelu Ganboa IRURTZUN Garai latzak ditu eta oraindik ere bizitzen ari da Xota areto futbol klub irurtzundarra. Zorionez, Sentimiento Verde izeneko plataformak hartu du taldearen zuzendaritza, kluba, aste batzuetan zehar, iruzurragatik epaitua izanen den Ramon Lazaro enpresari korellarraren esku egon eta ia desagertu eta gero. Zuzendaritza berriak taldeari itxaropenerako bidea eman dio, eta uneotan berpizkunde eta berreraikitze prozesuan murgilduta dago Xota. Egoera ez da erraza, baina gaur, ostirala, Anaitasunan Jaen Paraiso Interior taldea hartu, eta 2026/2027 Liga Prime Futsal berrituan hasteko gogoz daudela nabarmendu du Xotako harrobiko koordinatzaile eta lehen mailako taldeko bigarren entrenatzaile Roberto Martil Fernandezek.

Xota 1978an jaio eta 1998an lehen mailara igo zenetik taldeak denboraldi gorabeheratsuren bat izan badu, aurtengoa izan da.

1998/1999 denboralditik lehen mailan dago Xota, baina kategoriari eustea ez da erraza. Taldeek geroz eta maila handiagoa dute.

Gorabeheratsua, erabat. Egia esan, goraldiak baino, beheraldiak izan dira gehiago.

Joan zen denboraldian, azkeneko postuetatik atera ezinik, lehen mailari eusteko borrokan izan zineten.

Juntak Imanol Arregi taldeko entrenatzaile historikoarengana jo zuen, azken txanpan taldea gida zezan. Salbazioa azken jardunaldian lortu zen, denboraldi oso zailean.

Lehen El Pozo Murcia, Inter Movistar eta Barça ziren faboritoak, eta gainontzekoak paretsu aritzen ginen. Orain aipatutako hiruez gain, Palma, Cartagena, Jaen... zazpi-zortzi talde dira kategoriako faboritoak.

Behealdean dauden taldeen maila igo da. Ondorioz, lehenengo maila geroz eta politagoa da, baina geroz eta gogorragoa.

Oso denboraldi gogorra izan genuen. Partidak irabaztea kosta egiten zitzaigun, eta gero, gainera, entrenatzaile aldaketa izan genuen. Miguel Hernandez kanporatzea latza izan zen. Imanol Arregi etorri zen eta mailari eutsi genion, eskerrak. Azkenean salbatu ginen, baina oso gogorra izan zen.

XOTA, KINKA LARRIAN Lehen mailari eutsi, baina gutxi iraun zuen pozak. Liga bukatu berri, guztiak eztanda egin zuen.

Klubak inbertsore berria lortu zuen, Ramon Lazaro enpresaria eta Ribera Navarrako presidentea, eta bera egin zen klubaren jabe. Baina kirol ustelkeria kasuengatik atxi-

Sentimiento Verde plataforma Xotaren egoerari irtenbide bat emateko sortu zen. Zuzendaritza eskuratu, eta Asier Cotelo da presidentea, 2021etik Xotako komunikazio arduraduna zena. Esteban Iturbe presidenteordea da, Kabo jatetxeko sukaldari Aaron Ortiz diruzaina, eta Miguel Angel Maeztu idazkaria.

Orain hobeki gaude, baina ez da ahaztu behar oraindik egoera zailean gaudela. Junta berria ongi ari da lanean, baina fitxaketak egiteko erlojuaren kontra ari gara. Jokalariak lotzen oso berandu gabiltza. Lehen mailako gainontzeko klubek euren taldeak osatuta dituzte eta orain fitxaketak egitea zaila da. Eskerrak harrobiko jokalariak ditugula; gure gaztetxoak gurekin ari dira lanean. Beraiekin oso pozik gaude.

2026ko irailean, liga hastear dagoela, zenbat jokalari ditu Magna Xotak?

Joan zen urteko taldetik momentuz Josu Mendive eta Asier Llamas atezain irurtzundarra ditugu, eta zorionez Ion Cerviño irurtzundarra bueltan da. Hasiera batean Kroaziara joan zen, baina zuzendaritza aldaketaren ondoren itzuli egin zen. Bestalde, iaz lehen mailan debutatu zuen Aimar Iraurgi altsasuarra lehen taldera igo da. Etxekoez gain, beste fitxaketa batzuk egin ditugu: David Vatamaniuc, Gabriele Ugherani, Bruno Petry, Marc Campàs, Miguel Planillo, Joaquin Exposito... Orain bederatzi jokalari ditugu, baina gutxienez hamabi behar ditugu.

Taldea eraikitze lanetan zaudetenez, nobedadeak iritsiko dira.

Merkatua arakatzen ari gara, ea zer nolako aukerak ditugun.

Beste klubekin ere hitz egin dugu, jokalariren bat utzita etor daitekeen galdetzeko. Aukera guztiak ari gara aztertzen. Agian Jaenen kontra jokatuko dugun ligako lehen partidan ez gara denak egongo; kasu horretan harrobiko jokalariek euren aukera izango dute. Javi Larrea urdiaindarra, Julen Fernandez irintarra, Oier Amezgarai olaztiarra, Oinatz Zabarte gasteiztarra... gurekin ari dira lanean.

Eskerrak beraiek ditugula.

Elkarrizketa hau egiterakoan Magna Xotak oraindik ez du entrenatzailerik, Kapu Jimenez taldetik atera zelako. Entrenatzaile berria iritsi bitartean zu ari zara entrenamenduak gidatzen.

Nire lana batez ere harrobiaren martxa gidatzea da, eta lehen mailako taldeko bigarren entrenatzaile izatea. Orain lehen taldea gidatzen ari naiz, baina entrenatzaile berria izango dena lehenbailehen iristeko desiotan nago. Oxala lerro hauek argitaratzerakoan hemen egotea.

Ardura hau guztia zure gain izatea ez da makala izango.

Hemen lan handia dago eta laguntza behar dugu. Horrela transmititzen diot juntari, badakite, eta entrenatzailea bilatzeko lanean ari dira. Hautagai askorekin hitz egin dugu, baina talde hau hartzera hona etortzea zaila da, kontziente gara.

IRURTZUNGO HERRIAREN BABESA Xotarekin gertatu den guztia nola bizi izan da Irurtzunen?

Zaila izan da; herritarrek kezka askorekin bizi izan dute egoera, oso urduri, oso triste. Badakite nortzuk garen eta nortzuk gauden hor lan egiten. Egoera ulertzen dute eta animo handiak ematen dizkigute. Betiko jarrai-

"Eskerrak Sentimiento Verde plataformak Xotaren ardura hartu duela.

Bestela..."

"Orain zaila da jokalariak lotzea.

Iritsi bitartean, harrobikoek izango dute aukera"

tzaileak dira asko, eta gurekin daudela agerikoa da. Uda osoan barna jendea taldea ea zer moduz dagoen galdetzera gerturatu zait, eta, horretaz gain, ni neu nola nagoen interesatzera. Askotan.

Eta hori bihotzez eskertzen da.

Teknikariak, jokalariak... nola gauden galdezka egon dira herritarrak, eta hemendik eskerrik beroenak ematen dizkiet guztiei.

Beti izan dugu zaleen babesa; gure jendeak Xotarekiko sentimendu handia du, eta lagundu nahi du. Jende asko ari da abonua berritzen eta bazkide egiten.

XOTA

Beraz, babes eta kariño hori nabaritu duzue.

Bai, asko. Uda honetan ez naiz horrenbeste atera, momentu oso gogorrak bizi izan ditugulako, baina jende asko hurbildu da laguntzera. Aurten harrobietako taldeetarako entrenatzaile gehiago animatu dira, Endika Mendinueta arbizuarrak bigarren taldearen ardura hartu du eta lehen taldean gurekin dago, ahal duenean laguntzen... Halako laguntza eta prestutasuna eskertzekoa da.

Harrobi guztia kolokan egon zen.

Zenbat taldez ari gara?

Lehen mailako taldeaz aparte, Xotak hamaika-hamabi talde ditu. Gaztetxo asko dira, 110-120 neska-mutil, areto futbolera jokatu nahi duten jokalari asko, eta atzetik euren familiak daude.

Jende asko egon da azken unera arte ea zer gertatuko ote zen itxaroten. Kezka handia egon da; jendeak jakin nahi zuen taldeak aterako ote ziren, entrenatzaileak nor izango ziren, noiz hasiko ginen... Guk ere ez genekien zer gertatuko zen, ezin genuen ezer esan. Denboraldia, beraz, beste baldintza batzuetan hasiko da, baina jendea oso ongi portatzen ari da, eta, alde horretatik, lasaitasuna izan dugu.

"Iraurgi lehen taldera igo da.

Larrea, Fernandez, Amezgarai... gurekin ari dira entrenatzen" "Beti izan dugu zaleen babesa; gure jendeak Xotarekiko sentimendu handia du, lagundu nahi du"

19

KIROLAK

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

Abonu kanpaina Roberto Martil, lehen mailako Magna Xota taldeko astearteko entrenamendua gidatzen. XOTA

Mezua argia izan da: "lasai, egingo dugu, hasiko gara ahal den moduan, aterako gara..." Oso eskertuta gaude.

2026/2027 PRIME FUTSAL LIGA ABIAN Aurten nobedade handiekin dator lehen maila. Ligak izen berria hartu du: Prime Futsal Liga. Ez da liga erregularra izango. Bi fase izango ditu: lehena irekiera fasea, eta bigarrena itxiera fasea. Fase bakoitzean 15 jardunaldi jokatuko dira, eta bakoitzak bere txapelduna izango du. Bi faseak bukatzen direnean, bien puntuak batu, eta hortik aterako dira ligako titulua lortzeko play-offetan borrokatuko duten taldeak eta mailaz jaitsiko direnak.

Liga sistema zergatik aldatu duten ez dut ulertzen. Sistema berria ez zait asko gustatzen, aitortzen dut, baina halakoa da, eta aurrera. Guretako, behealdean egongo garen taldeendako, ez da asko aldatuko. Bi faseetako puntuak batu, eta antzekoa izango da, baina bi fase egoteak nahasmen txikia ekarriko du, bigarren fasean gaudenean sailkapenari begiratzen hasi eta puntu horiei lehen fasekoak gehitu beharko dizkiogulako. Gu lehen fasean puntuak lortzen saiatuko gara; ea zer gertatzen den. Kontziente gara aurtengo denboraldia oso zaila izango dela guretako, taldearen egoera ez baita onena.

Baina espero dugu punturen bat lortzea eta itxiera fasean borrokan egotea.

Taldea oraindik osatu gabe duzue, jokalari ia gehienak berriak dira eta gazteak. Horren alde ona da jendea

konplexurik gabe aterako dela bere onena ematera, beldurrik gabe.

berria etxean mustuko duzue. Jaen talde handia da, zer espero duzue?

Bai. Jokalari guztiek lehenengo mailako jokalariak direla erakutsi nahi izango dute aretoan.

Partida oso zailak ditugu aurretik, baina espero dugu beste partida batzuetan gure aukerak izatea. Ea horietan irabazterik ahal dugun. Pixkanaka-pixkanaka joango gara, gauzak ongi egiten saiatuz eta gure jokalariak babesten, lasaitzen eta ongi egon daitezen ziurtatuz. Ez dakigu zein mailan egongo garen eta jokoan nolakoak izango garen, oraindik jokalari batzuk falta direlako, baina hau ostiralean (gaur) hasten da, eta ez dugu denborarik. Ezin duguna da denboraldi guztian negar egiten egon.

Duguna dugu, eta guztiok gure %150 eman beharko dugu. Ea noraino iristen garen, eta denboraldia bukatzen denean gure lanarekin harro gauden.

Jaenek asteburuan Superkopa jokatu zuen Barçaren kontra, eta penaltietan erori ziren. Talde gogorra da, jokalari asko eta onak ditu. Baina eurak bost jokalari aterako dira jokatzera, gu beste bost, eta astean zehar landu duguna martxan jartzen saiatuko gara. Ziur aski partida gogorra izango da, polita aldi berean, berezia, bai klubarendako eta jokalariendako ere bai.

Ligako lehen partida da, eta gogo handiarekin daude, azkenaldian buruan gauza asko izan ditugulako bueltan. Lehen partida iristeko eta jokatzeko gogotsu gaude, hori baita gustatzen zaiguna.

Gogo faltagatik ez dadila izan. Dena ematera atera, eta gero, gerokoak.

Hori da, beti egin izan dugun bezala, baina badakigu aurten zailagoa izango dela. Astean zehar gure lana ongi egin, entrenamendu bakoitzean %100 eman eta partidetan berdin. Partidetan gurea egin eta dena ematen badugu, ezin badugu irabazi triste egongo gara, baina gure buruarekin lasai, dena eman dugulako.

Magna Xota izenarekin lehiatuko zarete, Magnesitas Navarras-ek zuen babesle izaten segiko duelako.

Gaur, irailak 11, ostirala, Jaen Paraiso Interior hartuko duzue Anaitasunan (19:30). Prime Futsal Liga

Azken uneko erabakirik ez badago, entrenatzaile gisa aterako zara.

Zaila izango da partidarako entrenatzaile berria lotzea, baina lehen partida honetarako ezin bada, ni aterako naiz eta neure buruarekin harro egongo naiz.

Mutilei laguntzen saiatuko naiz; ea denon artean elkarri laguntzen diogun eta ea zer gertatzen den.

Harrobia osasuntsu dago, eta lehen mailako taldea bidean. Gertatutakoari buelta eman diozue nolabait.

Zuen kolorea berdea da, esperantzarena. Horri helduko diogu, itxaropenari?

(Kar-kar) Horri eta edozein gauzari, berde esperantzari eta bestelakoei. Behar den guztiari, dena beharko baitugu.

Eta batez ere zaletuei, inoiz baino gehiago behar dituzuelako.

Hala da. Gertatutakoaren ondorengo lehen partida da ostirale-

Xotako zaleei denboraldiko abonua internet bidez berritzeko edo egiteko aukera eskaini die juntak lehenengoz. Presentzialki ere egin ahal izango dute.

Bestalde, aurten "zaletuaren figura" sortu dute, sarreretan deskontuak eta bestelako hobariak dituena.

koa, gainera ligako lehena. Denboraldi desberdina izango da, eta gogorra, baina lehen partidara jendea ilusioarekin etor dadila, taldeari eta gazteei anima diezaiela, oso talde gaztea dugulako eta harmailaren laguntza behar dutelako. Ziurrenik jende asko etorriko da Anaitasunara, guri laguntzera eta disfrutatzera.

Inork ez daki denboraldia nola joango den, baina gertatzen dena gertatuta, harro egoteko modukoa izango da, zailena lortu duzuelako: desagertzear zegoen Xota aurrera ateratzea.

Bai, egun hauetan sarritan esan dugu: "bizirik gaude". Duela aste batzuk ez geunden bizirik, eta bizirik ateratzea lortu dugu.

Hortaz, hemendik aurrera, eta lanarekin, aurrera egingo dugu.

Gerta zer gerta, horrekin bakarrik, aurrera.

Xota inoiz baino sakandarragoa izango da.

Hori da! Aurretik irurtzundarrak aritu izan gara, baina oraingo gazteekin sakandarren kopurua handitu da eta sakandarren babesa izango dute, jakina. Ea hurrengo elkarrizketa egiten dugunean poltsikoan puntuak baditugun.

20

GANBAZELAIA AGENDA

EMAGUZUE ZUEN EKITALDIEN BERRI ASTEARTEKO 13:00AK BAINO LEHEN: Tel.: 948 56 42 75 / 661 523 245 / kultura@guaixe.eus

LARUNBATA 12 IRURTZUN Mendi irteera.

Mendi irteera Mendebaldeko Pirinioetara: Bisaurin 12 kilometro eta 1250 metroko desnibel positiboa; Sarrios Bailara 13 kilometro eta 700 metroko desnibel positiboa.

Iratxok eta Pikuxarrek antolatuta.

05:30ean, autobus geltokian.

IGANDEA 13 EUSKARAZ

IRURTZUN Zozketa. Posta euskaraz ekimenaren zozketa.

12:00etan, Pikuxar tabernan.

IRURTZUN Kontzertua.

Bidenabar taldearen kontzertua.

19:30ean, Pikuxar plazan.

ASTEAZKENA 16 ALTSASU Batzarra.

Etxebizitza kooperatiboaren inguruko Nasuvinsaren hitzaldia.

18:00etan, Iortia kultur gunean.

EUSKARAZ

IRURTZUN. Irakurle taldea.

19:00etan, Pikuxar elkartean.

LAKUNTZA Krisi humanitarioa Palestinan erakusketa.

Liburutegian.

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

GANBAZELAIA

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

ESKELA

ESKELA

Xabier Goñi

Xabi Goñi

'Cecyl'

'Cecyl'

1987-2026

Suabe-suabe, hi abots eztiye, betiko geldittuek, guztiyon belarriten.

Hi bajo, ensayo, kontzertu, bizipenak... gukin gelditzen ttuk betiko!!!

Hi kuadrille

ESKELAK JARTZEKO: 948 56 42 75 edo eskelak@guaixe.eus Eskelen tarifak: 55,90 € / 106,5 € / 143,70€ prezio hauek BEZa barne dute.

Bazkideek % 10eko deskontua dute.

Eskelak jasotzeko azken eguna: Asteazkena goizeko 12:00ak baino lehen.

IRAGARKI SAILKATUAK LANA/NEGOZIOAK LAN ESKAINTZA Hondakin zerbitzuak hiru peoi-gidari kontratatzeko oposaketa egingo du: Baldintzak eta izen emateak sakana-mank. eus webgunean daude.

Uharte Arakilgo Jubilatu elkartea tabernari bila dabil: Elkarteko zuzendaritzak hautagaiak elkarrizketatuko ditu, izena emateko haiekin harremanetan jarri.

Udalaren egoitza elektronikoan.

IKASTAROAK Irurtzungo Belaunaldien arteko tailerretan izena

ematea zabalik: Irurtzungo Udalak eta Jubilociok antolatutako tailerrak irailean izanen dira, izena emateak, kultur etxean.

Teknoadineko Sareak bi jarduera antolatu ditu irailerako: Doakoak dira eta izen ematea zabalik dago. Elkar zaintzen prebentziorako ikastaroa eta

Iragarkia jartzeko 948 564 275 iragarki@guaixe.eus

Aralarko santutegiko taberna kudeatzeko langile bila: Santutegiko arduradunak ostalaritza zerbitzua kudeatu nahi duten pertsonen bila ari dira. Egiteko horretan interesa duen pertsonarik balego, 649 313 984 edo 618 574 631 telefono zenbakietara hots egin dezake.

www.guaixe.eus/iragarkiak

Etxarri Aranatz eta Olaztiko Udalek aldi baterako kultur teknikaria kontratatu eta lan poltsa osatu nahi dute: Hautaprobak elkarrekin eginen dituzte horretarako. Informazio gehiago eta izen emateak Etxarri Aranazko

• Irakaskuntza ("partikularrak") eman.

• Astearteko 13:00ak arte jasotako iragarkiak bakarrik iragarriko ditugu.

• Guaixek ez du argitaratzen diren iragarkien ondorioz sor daitezkeen gorabeheren erantzukizunik.

formakuntzan Edadismo eta Ekintza komunitarioaren inguruko ikastaroak.

OHARRAK Altsasuko Txantxari ludotekan izen ematea zabalik: Urritik maiatzera egoten da aukera joateko, ordutegiak eta informazio gehiago 948 012 012 telefonora deituz edota udaleko webgunean.

Olaztiko ludotekan izena emateko epea zabalik: Ludoteka astelehenetik ostegunera zabalik egoten da, 17:00etatik 19:00etara. Izen ematea udaletxean.

guaixe.eus-en argitaratuko dira.

Nekazaritza ibilgailuen IAT pasatzeko unitate mugikorra irailean Sakanan barna ibiliko da: 14an eta 15ean Etxarri Aranatzen, 16an eta 17an Iturmendin, 18an eta 21ean Altsasun, 22an Olaztin eta 23an Ziordian.

Herri guztietan, goizeko 9:30tik 14:15era.

• Iragarki laburrak: 3 euro aste bakoitzeko (BEZ barne).

iragarki@guaixe.eus

• Epea: aste bereko astearteko 13:00ra arte.

www.iragarkilaburrak.eus

ORDAINTZEKO ATALAK: • Etxebizitza Saldu/Errentan.

• Lokalak Saldu/Errentan.

• Salmentak, erosketak eta trukeak.

• Iragarkiak Guaixe paperean eta

21

22

KULTURA

Ostirala 2026-09-11 GUAIXE

DANTZA

MUSIKA

Harpa Zamartzen

Dantza egoitza Iortian

Alicia Griffith Turrillas harpistak kontzertua eman zuen Uharte Arakilen

@CULTURANAVARRA

Idoia Rodriguez dantzaria eta sortzailea DNA Nafarroako Gobernuko dantza garaikidea sustatzeko programaren egoitza egiten ari da, Altsasuko Iortia kultur gunean. Threshold pieza sortzen ari da, eta lehen asteetan dantzariek piezarekin lehen harremana izan dute. Irailaren 14tik 25era jarraituko du arte erresidentziarekin. Saioa Iraizoz dantzari altsasuarra ere DNA programan parte hartzen ari da; Lesakan egin du egoitza.

BAZTERRETIK

Errutinara buelta!

ANNE AZKONA UNANUA

Merezitako oporren ondoren, gure ohitura osasungarriei berriro heltzeko une ezin hobea da, eta horretarako, zergatik ez gure elikadurari arreta jartzea?

Nutrizionista naizen aldetik, errutinara itzultzeko hainbat gomendio ematen dizkizut jarraian: Errutinari berriro ekiteko gakoetako bat otorduetarako ordutegi erregularra ezartzea da. Horrek, gure gorputzari hobeto funtzionatzen laguntzeaz gain, gure digestioa eta apetituaren kontrola hobetzen ditu.

Zure aliaturik onena, plangintza: funtsezkoa da elikadura orekatua mantentzeko. Eman denbora bat astero zure otorduak planifikatzeko eta erosketa osasungarriaren zerrenda bat egiteko. Asteburuetan denbora gehiago baduzu, janaria aurreraturik uztea gomendatzen dizut, astean zehar, denbora faltak osasuntsuak ez diren elikagaiak hautatzea eragin ez dezan.

Hidratatuta egotea funtsezkoa da gure ongizate orokorrerako.

Eraman ezazu zurekin botila bat ur, eta oroigarriak ere jar ditzakezu nahikoa edan duzula ziurtatzeko. Infusioak eta azukrerik gabeko teak ere hauta ditzakezu pixka bat aldatzeko.

Eguneko lehenengo otorduak nutritiboa izan behar du. Gosaria ez da otordurik garrantzitsuena, askotan esan dizuten bezala, baina zuk egiten duzun eguneko lehenengo otordua zuntz, proteina, hidrato konplexu eta kalitatezko gantzetan aberatsa izatea lagungarria izango zaizu egunari hobeto aurre egiteko eta gose-tontorrik ez izateko. Adibidez, jogurta fruta, fruitu lehor eta oloarekin hartzea edo tostada integrala oliba olio, tomate eta arrautza nahasiarekin.

Saihestu elikagai ultraprozesatuak: produktu hauek tentagarriak izan daitezke, batez ere, udan zehar horien kontsumoa handia izan bada, baina garrantzitsua da horien kontsumoa mugatzea, azukre, koipe ase eta gehigarri kantitate handiak baitituzte. Elikagai freskoak aukeratu itzazu eta janaria etxean prestatu ahal den guztietan. Modu honetan, energia gehiago eta umore hobea izango duzu.

Jarduera fisikoa egiten hasi edo berrartu: udan, beroa dela eta, ospakizunak, oporrak... askotan, erritmoa jaisten dugu.

Iraila una aproposa da egiteke dugun jarduera fisiko horri berriro ekiteko.

Planifikazio eta dedikazio pixka batekin, elikadura osasungarria mantendu dezakezu, egunerokotasunari aurre egiteko behar duzun energia eta bizitasuna emango dizuna.

UHARTE ARAKIL Duela lau urte inguru Alicia Griffith Turrillas harpa jotzailea Urritzolara bizitzera joan zen.

Udan harpa topaketa antolatzen zuen eta espainiar estatu osotik harpa jotzaileak Arakilgo herrira joan izan dira instrumentua jotzeko eta trebatzeko. Udaleku bereziaren amaieran kontzertua ematen zuten Urritzolako elizan.

Aurten topaketaren bosgarren edizioa izango zen, baina Griffithek ezin izan du "ezer" antolatu, "eta izugarrizko pena ematen dit". Hala ere, udaren erdian azaldu zuenez, "zerbait" antolatuko zuen, "ziur; ikastaro bat ez bada, agian jardunaldi bat edo kontzerturen bat... Zerbait".

Alicia Griffith publikoaren aurrean Zamartzen. UTZITAKOA

Kontzertua "Ez dut uda pasatzea nahi izan ibarren musikarekin zerikusia duen zerbait egin gabe". Pentsatu eta egin; irailaren 6an harpa kontzertua eman zuen Uharte Arakilgo Zamartze santutegian. "Bertan haiekin bideo bat grabatzen egon nintzen duela zenbait hilabete, eta eskertza moduan, kontzertua eskaintzen diet". Emanaldia"oso ongi" joan zela esan du Griffithek. "Eliza bete egin zen, publikoa oso ona izan zen eta asko disfrutatu zuen". Elizaren akustika ere "oso ona" zela aipatu du musikariak, "nik joz asko disfrutatu nuen".

Oso txikitatik harpa gustatu izan zaiola azaldu zuen musikariak; ez daki nondik datorkion

Alicia Griffith harpa jotzailea Zamartzen. UTZITAKOA

zaletasuna, baina zazpi urterekin instrumentua aukeratu behar zuenean gitarra aukeratu zuen, "oso pozik, "baina harpa eskatzen jarraitu zuen eta kontserbatorioan harpa ikasketak jarri zutenean hasi zen.

MUSIKA

Enrike Zelaiari omenaldi berezia Altsasuko festetan ALTSASU Enrike Zelaia akordeoilari eta folklorista altsasuarrak 80 urte bete zituenean Joseba Salegi zinemagileak Aurrera Enrike abestia oparitu zion Zelaiak urtebetetzea Bartzelonan pasa behar zuelako, eta lehenengo aldia zen sanferminetan kanpoan izanen zela.

Hortaz, Salegik bueltatu ze-

nean, kanta sortu zuen "animoa" igotzeko.

Horrela, Montseren, Zelaiaren errainaren eta hogei bat altsasuarraren laguntzarekin, 2019ko uztailean Aurrera Altsasu abestia kantatu zioten balkoiaren azpian. Urteekin akordeoilariak abestia moldatu zuen eta zazpi urteko lanaren ondoren, irailaren 5ean, Aurrera Enrike

"Gogo" handia zuenez, "ez ninduen inork gelditu", eta goi maila egitera iritsi zen, Londresen.

Hamabost urtez ikasten aritu da harpa, eta orain musika klasikoa ez ezik, beste estiloekin ere uztartzen du instrumentua.

abestiaren bideoklipa mustu zuten.

Omenaldia Atzo, irailak 10, Altsasuko festak hasi ziren eta festak iraun bitartean, astelehenera arte, peñek jaitsiera egiten dute. Zumalakarregi eta Foru plazaren arteko kalejira horretan Zelaiaren balkoitik pasatzen dira, eta hori baliatuta txarangak Aurrera Enrike abestia joko du eta musikariak akordeoiarekin lagunduko du. Lorenzo Aziluk txarangara egokitu du.

KULTURA

GUAIXE 2026-09-11 Ostirala

23

KULTUR AGENDA Bidenabar, zuzenean Bidenabar talde baztandarraren kontzertua izanen da, igandean, irailak 13, 19:30ean, Pikuxar plazan. Hiru musikarik osatzen dute taldea, eta diskoaren aurkezpena eginen dute Irurtzunen.

Irakurle taldea martxan Irailaren 16an, asteazkena, 19:00etan, Pikuxar elkarteko Irakurle taldearen ikasturteko lehenengo topaketa izanen da, Pikuxarren; Irati Elorrieta idazlearen Neguko argiak liburuari buruz hitz eginen dute irakurleek.

Trasteandoren 20ak Altsasuko festetan Sakanako eta Altsasuko kultur taldeen emanaldiak izanen dira, bestak beste, Haize Berriak bandaren kontzertua izanen da igandean, irailak 13, eguerdiko kontzertua, eta igandean, 14an, Trasteandoren ohiko kontzertua ere izanen da, eguerdian, baina aurten xarma berezia izanen du talde altsasuarrak 20 urte betetzen dituelako.

Bestetik, Altsasuko gaiteroek ez dute festetan joko protesta moduan; irabazi asmorik gabeko elkarte bat da, eta udalak zerga bat ordaintzea eskatu diela eta ez direla haiekin bildu salatu dute.

Etxarri Aranazko abesbatza Bihar, irailak 12, larunbata, Etxarri Aranazko Abesbatzaren kontzertua izanen da, Ugao-Miraballesko San Bartolome elizan, Ugao-Miraballesko Jai Batzordeak antolatuta.

Jon Ander Urkiaga idazlea 'Ikastolan mamuak daude' Iker Uribek ilustratutako liburuarekin. EREIN

Iker Uriberen ilustrazioak LITERATURA

Erein argitaletxeak argitaratutako 'Ikastolan mamuak daude' liburuaren marrazkiak egin ditu ilustratzaile lakuntzarrak; lehenengo aldia da argitaletxe baterako lan egiten duela. Horma irudiak egiten jarraitzen du

Orain arte landu izan dituen lanak, aldiz, haur gaztetxoagoendako dira eta album ilustratuen forma dute: "irudiek eta testuek pisu bera dute".

Album ilustratuak sortzen dituztenean idazlearekin "hartu emana" estuagoa izan ohi dela azaldu du ilustratzaileak: "Azkenean bion arteko lan bat delako; harremana oso estua da.

Idazleak askotan gauzak proposatzen ditu, hau horrela konta dezakegu edo irudietan beste hau sartuko nuke. Beste modu batera egiten da".

Horma irudiak Erkuden Ruiz Barroso LAKUNTZA Iker Uribe ilustratzaile eta horma irudigileak Ikastolan mamuak daude Jon Ander Urkiaga idazlearen liburuaren marrazkiak egin ditu. Erein argitaletxetik ilustratzaile lakuntzarrarekin harremanetan jarri ziren, eta argitaletxearen Igelio Igela saileko liburua ilustratzeko proposatu zioten. Lehehengo aldia da Uribek argitaletxe batek "zuzenean" deitzen duena, "bai proposatu izan didatela pertsona partikularrek edo idazleek haiek idatzitako ipuinak edo liburuak ilustratzeko, baina argitaletxe bat lehenengoa aldia da".

Proiektuari baiezkoa eman ondoren, Urkiagarekin harremanetan jarri zen Uribe: "Hitz egiten egon ginen eta argitaletxeak ere ipuina bidali zidan; irakurri nuen, barneratu nuen

eta zuzenean marrazkiak egiten hasi nintzen". Idazlearekin eta argitaletxearekin "hartu emana" egon zela azaldu du ilustratzaileak: "Bozetoak bidali nizkien eta nondik norakoak bidaltzen zizkidaten". Pixkanaka itxura hartzen joan zen.

"Jon Anderrek askatasun handia eman zidan. Bozetoak egin nituenean, bidali nizkion eta gustatu zitzaizkion; asko.

Askatasun hori eman zidan".

Hasiera batean Uribek modu batean planteatu zuen, "eta argitaletxeak aholkuak eman zizkidan; kasu honetan argitaletxe bat, bilduma baten parte denez, zeresan handia dauka argitaletxeak".

Besteak beste, Uribek 'Ni neu galtzeta' eta Xaxardi ipuin ilustratuak Joana Zigandarekin eta Lakuntzako kondaira kontatzen duen Astoaren putza Garazi

Otsagabiarekin liburuak argitaratu ditu. "Kasu honetan, Ikastolan mamuak daude ipuina irakurtzen dakiten eta irakurzaletasuna sustatzeko haurrei zuzenduta dago, 8 urtetik gorako gaztetxoendako da". Hortaz, ilustratzaileak azaldu duenez, istorioak pisu handiagoa dauka eta testua luzea da: "Niri sei ilustrazio eta azala egitea eskatu zidaten". Liburua hartuta pisu gehiena testuak duela azaldu du: "Ilustrazioek testua janzten dute, kolorea ematen diote kontatzen den istorio horri".

"Idazleak askatasun handia eman zidan; bozetoak egin nituenean, asko gustatu zitzaizkion"

"Momentu honetan horma irudietan lan asko daukat". Azken lanen artean Eritzegoitiko Perratokia eta Leire mendizerrako Erronkariko artzainen borda daude. Gainera, ilustrazio, marrazki eta horma irudien ikastaroak eta tailerrak ere egiten ditu Uribek. "Esan dezakegu liburuen mundua, tamalez, ez dela hainbeste irakurtzen, eta euskaraz gutxiago, orduan zailagoa da hortik bidea egitea".

Horma irudiak margotzen hasi zen eta "asko" gustatu zitzaion: "Hortik gehiago jaten dut eta gehiago mugitzen naiz".

Ipuinak ilustratzeko "proiektutxo" batzuk baditu hortik, "baina askotan izaten dira borondatezkoagoak edo pertsonalagoak". Negu aldean horma irudien sasoia jaisten denean, ilustrazio proiektuetan sartzen da. "Zerbait badago".

2026-09-11 Ostirala Urte hasieran batzar orokorra egiten dugu eta bertan bilerara joaten den pertsona bakoitzak bozka bat eman behar du, eta bozka gehien jasotzen dituena juntakide bihurtzen da. Sorpresa izan zen; hau hirugarren aldia da juntakide nagoela. Lau urtetan ezin zaituzte berriro bozkatu.

4

Nola antolatzen da elkartea?

Berez presidentea dago, diruzaina, bodegeroa eta beste pertsona bat laguntzen. Gu antolatu gara: diruzaina, denen artean kamarak antolatzen ditugu eta elkartera joaten garenean zerbait falta den begiratzen dugu, eta eskaerak egiten pertsona bat arduratzen da bestela nahasketa handia delako. Horrela funtzionatzen dugu, eta oso ongi.

Joxi Jaka, Maite Vitoria, Eduardo Escudero eta Amaia Armendariz Txapel Azpi elkarteko juntakideak. UTZITAKOA 11 GALDERA

"Festak, Olentzero, Santa Ageda, inauteriak... denak elkartean dira" MAITE VITORIA TXAPEL AZPI ELKARTEKO JUNTAKIDEA

Irañetako "eremu" berdinean daude frontoia, parkea eta Txapel Azpi elkartea; herriko bizitzaren erdigunea. Orain, elkartearen eraikinean portxea eraiki dute Erkuden Ruiz Barroso IRAÑETA

1

Zenbat urte ditu elkarteak?

Urteak zehazki ez dakit. Aldaketa 2006 inguruan egin zela esango nuke. Lehen taberna bezala erabiltzen zen eta obra egin behar zen. Hasieran elkarte bat bezala funtzionatzeko

aukera zegoen begiratu zuten, eta ondoren obra egin zen.

2

Zenbat bazkide ditu?

110 inguru izango ditu. Bazkide izateko berez loturaren bat izan beharko duzu Irañeta herriarekin. Ez da beharezkoa erroldatuta egotea herrian, bai-

BAZKIDETU

na bai binkuloren bat izan behar duzu: etxea, herriko norbaiten senidea, uda pasatzea herriko etxe batean...

3

Nola iritsi zara juntakide izatera?

Lau juntakide gara; lau kide.

Bozkaren bidez aukeratzen da.

5

Zein da elkartearen helburua edo erabilera?

Berez jendea egoteko toki bat da. Jendea futbola ikusten egoten da, haurrak parkean dauden bitartean gurasoak egoteko toki bat, eta haurrak egoteko ere.

Irañetan ez dago horrelako besterik; guztiok elkartzen gara hor.

6

Edonor sar daiteke?

7

Egunerokotasunean jendea egoten da?

Beti bazkide batekin sartu beharko zara.

Egunerokotasunean gutxi. Arratsaldean agian kafea hartzera eta ostiraletan jende gehiago egoten da. Udan herrian frontenis txapelketa antolatzen da eta hor bai egoten dela jendea.

Orain herriari bizitza pixka bat emateko afariak antolatzen dira.

Badira afari arduradun batzuk eta astero afaria antolatzeaz

arduratzen dira. Nahi duenak eman dezake izena. Herriari mugimendua emateko.

8

Elkartetik zerbait gehiago antolatzen duzue?

9

Elkarteari estalpea jarri diozue.

Zergatik?

Bazkidearen eguna antolatzen dugu, maiatza aldera; bazkaria, haurrendako puzgarriak, trikitixak... Erdoziak Irañetako dermioen mapa egin zuen eta hori pixka bat bultzatzeko mendi martxa egin genuen, Inauterietako bazkaria elkartean egiten da, Olentzeroren txistorra jatea elkarteak egiten du ere, Santa Agedan elkartean biltzen gara, herritik ibiltzen gara eta elkartera iristen gara berriz...

Egia da euria egiten zuenean ez zegoela horrelako eremurik kalean egoteko. Frontoia estalita dago, baina horma bat irekia da. Orduan, egoteko beste toki bat da.

10

Nolakoa izan da obra?

11

Mustutzeko zerbait egingo duzue?

Pila bat atzeratu da. Gure junta garaian egin da, baina honek urte pila bat daramatza.

Hasieran eginda ote zegoen txutxumutxuak zabaldu ziren: behin baiezkoa erabakita baimenak eskatu zituzten eta baimenekin arazoak egon ziren...

Festetarako egina zegoen eta erabiltzen hasi gara. Ez dakit zerbait berezia egingo dugun.

Juntakideok ez gara oraindik bildu eta ez dugu horri buruz hitz egin. Bazkide egunerako egina egongo izan balitz mustutze sinple bat egin behar genuen, sinbolikoa, zinta moztu eta luntxa. Baina ez zegoenez egina erabiltzen hasi gara.

Izena ...................................................................................................................................................

Izan giltzarri!

Abizenak ..........................................................................................................................................

Hilabetean euro baten truke

Herria .................................................................................................................................................

(Errenta aitorpeneko itzulketa kontuan izanda)

Telefono zenbakia......................................................................................................................

NA/IFZ ..............................................................................................................................................

Helbidea ...........................................................................................................................................

Emaila ................................................................................................................................................

SAKANAKO

GIDA

Bankuko kontu korronte zenbakia: ES

__ ____ ____ __ __________

948 564 275 618 882 675 admin@guaixe.eus www.guaixe.eus