HRLM 88 by Jeannette Eversen

HRLM88 INTERVIEW ✶

STADSGLOSSY

› 88 HRLM ✶ 34

Fotografie: Rob Eversen.

✶ ZOMAAR

2 ✶ HRLM 88

Mede-oprichter en artdirector Rob Eversen (1951-2018) Uitgever en hoofdredacteur Jeannette Eversen Vormgeving Jeannette Eversen en Adrian de Groen Redactie Victoria van der Werff Tekst- en eindredactie Marcel Lee Advertentieverkoop Redactie HRLM Administratie Romijn Bedrijfsadvies Distributie Redactie HRLM en BusinessPost Raad van Advies Ella Blommaert-Zander, Hans Romijn, Bernt Schneiders en Baud Schoenmaeckers. Aan HRLM werken mee Jos Ahlers, Michaëla Bijlsma, Jolanda Beyer, Marc de Beyer, Dolly Bellefleur, Falco Bloemendal, Eric J. Coolen,Yorick Coolen, Joost Dobbe, Evelien Erichsen Franklin van der Erf, Jonne van der Fange, Madelon Griekspoor, Christhilde Klein, Linda Llambias, Hans Looijen, Warry van der Leen, Meta van der Meijden, George Moormann, Marelie van Rongen, Daan Ruijter, Henk Tijbosch, Jos Wienen en Hélène Wiesenhaan. Redactie-adres Lange Boogaardstraat 8 zwart, 2011 WV Haarlem, (023) 551 1227, post@haarlemse-stadsglossy.nl, www. hrlm-online.nl en volg ons ook op www.facebook.com/ haarlemsestadsglossy en Instagram @haarlemse_stadsglossy. Mediapartner van Bevrijdingspop Haarlem, Theatergroep Eglentier, Project Fors, Theater De Liefde, Productiehuis de Verbinding Samenwerking met Het Ampzing Genootschap, COC Kennemerland, Kunstlijn Haarlem, Noord-Hollands Archief, Nieuwe Gracht Producties en de Zingende Zaag. Verspreiding Haarlem, Spaarndam, Heemstede, Overveen, Bloemendaal, Aerdenhout en Hoofddorp. Gratis verkrijgbaar bij Onze adverteerders, VVV Haarlem, bibliotheken, lees-en wachtruimtes, Primera, Ako, Bruna en Cigo.

Welkom Fotografie: Linda Llambias.

Wij maken HRLM

Wat een maand!

Jeannette Eversen is hoofdredacteur, weduwe van Rob en haar hondje heet Saartje.

Het is inmiddels november, maar de maand september gonst nog door op de redactie. Het was een maand van afscheid nemen. In de vorige editie schreef ik dat onze Sammy is overleden. Max en Sammy waren dikke maatjes, deden echt alles samen. Max kon het verlies van zijn broertje niet aan, en is veertien dagen na het overlijden van Sammy uit verdriet overleden. Wat een drama en verdriet. In dezelfde maand kregen we ook de mededeling dat onze Victoria ons gaat verlaten. Per 1 november gaat ze werken bij een boekenuitgeverij, deze mooie stap gunnen we haar natuurlijk van harte, en we wensen haar alle goeds bij haar nieuwe werkgever. Maar we zullen haar wel heel erg gaan missen op onze redactie. September was ook de maand van een nieuw begin. Ik stond klaar om samen met een vriendin de spulletjes en het eten van Sammy en Max naar het asiel te brengen... Tot ik plotseling een appje kreeg van Verhuisdieren. Ze hadden een herplaatsertje – ook een Frans bulletje – een teefje dat uit de fokindustrie was gered. Vier of vijf jaar heeft ze in een kelder gezeten – zonder daglicht – om puppy’s te baren, die daarna op Marktplaats werden verkocht. Vreselijk... wie doet zoiets en waarom kopen mensen nog steeds puppy’s op Marktplaats? Stop daarmee! De keuze was snel gemaakt; mijn vriendin en ik zijn naar Zwolle gereden, daar was de bul door een stichting opgevangen. Bij het zien van deze schat, smolten onze harten. Wat een lieverd. Dus hebben we haar meegenomen en nu loopt op de redactie Saartje rond. Ze heeft het heel erg naar haar zin en is inmiddels de ster van de straat. En nu gezellig naar de feestdagen, hopelijk verlopen deze wat rustiger dan de afgelopen maanden. Ik ga fijn met Saartje de winkelstraten van Haarlem afstruinen. In deze editie staan de feestdagen centraal, dus laat je verrassen door wat Haarlem te bieden heeft tijdens deze gezellige periode. Ik wens iedereen fijne feestdagen en een mooie jaarwisseling. Tot 2024!

Jeannette 88 HRLM ✶ 3

OVER HRLM Reacties van lezers, ontvangen via de mail, onze social media-kanalen, gehoord van voorbijgangers en bezoekers op de redactie.

Reacties op nummer 87 Paul: Ik vind het toch elke keer weer een wonder dat jullie het blad vol krijgen. Paul: Ik vind het toch elke keer weer een wonder dat jullie Lisette: Laatst zag ik een HRLMtje liggen, had geen idee dat jullie die ook mahet blad vol krijgen. ken, leuk! Johan: HRLM is gratis, dat kan toch niet in deze tijd, hoe doen jullie dat?

LISETTE: LAATST ZAG IK EEN HRLMTJE LIGGEN, HAD GEEN IDEE DAT JULLIE DIE OOK MAKEN, WAT LEUK! Alex: Geweldig, die nieuwe rubrieken ‘Gezichten van Haarlem’, ‘Mijn Stijl’ en ‘Mijn Straat’. Jullie geven de ‘gewone’ Haarlemmer een stem, mijn complimenten!

Johan: HRLM is gratis, dat kan toch niet in deze tijd! Hoe doen jullie dat? Annebell: Ik kom uit Frankrijk, wat een feest van het herkenning: Frankrijk in HRLM. Ik heb gelijk de Bigallet gekocht

RENE: GOED DAT DOLLY BELLEFLEUR IN JULLIE BLAD SCHRIJFT. IK WORD ELKE KEER WEER HEEL BLIJ VAN HAAR COLUMN! Mariska: Ik zag laatst Eric J. Coolen optreden met het Ampzing Genootschap en nu staat hij ook in HRLM! Ik wist niet dat hij zo goed kon tekenen. Wat een talent.

Ook reageren op HRLM? Mail je reactie naar: post@haarlemse-stadsglossy.nl

4 ✶ HRLM 88

INHOUD november - december 2023 15de jaargang

THEMA Feestdagen 20 Sinterklaas 22 Kerstmis 23 Sogno di Pasta 25 Oud & Nieuw 64 Triovierstemmig 92 Sinterklaas Stroopkoekjes 94 Kerstmis Knolselderij scallops 96 Oud & Nieuw Fruitige tartaar

CULTUUR 48 Naaiatelier 50 Schuur 53 Frans Hals Musseum Blik op 54 Theater De Liefde 55 Jong Talent 58 Stadsschouwburg Foto expo 60 Ampzing en Eglantier 65 Verwey Museum Haarlem

INTERVIEW 9 Nina Spijkers 42 Sonja Polderman 104 Taxidermisten REPORTAGE

PUUR HAARLEMS 14 HRLMSE BRTN 16 Zo Haarlems Thee 17 Zo Haarlems Appeltaart 31 Gezichten van Haarlem 82 Beeldend Haarlem

DIEREN

LEZEN 112 Boeken Haarlemse Nieuwe

69 95 108 34 38

64 94

Fotoreportage Bibliotheek Mijn stijl Lotte de Wilde Zaterdagochtend bij Martin Busker Stadsmormels Klaar voor de toekomst

WINKELEN 41 76

De wereld van Jansje Het leukste volgens HRLM

Wonen

KUNST 37 George Moormann 99 Het Atelier Helmuth van Galen EN OOK 79 Gespot 85 Afscheid 111 Beste wensen 114 HRLM vrienden

HRLM88

STADSGLOSSY

www.hrlm-online.nl

2023 Gratis exemplaar waarde € 7,05

HISTORIE 27 Pareltje Het boek van Loutje 32 Toen en Nu Oudeweg 36 Toen De dames van Droste 1948

Mijn Haarlem In beeld

HRLM november - december 2023

COLUMNS 7 Jos Wienen Bomans 19 Karbonkel LCHTKSTLN 35 Jos Ikke, Ikke, Ikke 39 Falco Zoete troost 49 Lidewij Wandelen door een schilderij 57 Jolanda Veelkoppig monster 63 Edwin Coulissen 89 Dolly Belleﬂeur Enkel liefde

86 110

Coverfoto: Linda Llambias.

OPTICIEN KUIPERS Zijlstraat 97 | 2011 TM Haarlem | 023 531 0181

Jouw advertentie hier? HRLM Adverteer vanaf € 150,in het leukste tijdschrift van Haarlem! Samen met ondernemers bedenken en maken we lezenswaardige mooie artikelen. Met jouw bedrijf als betrouwbare en inspirerende informatiebron. Dat wordt gelezen, gewaardeerd én herinnerd! HRLM ontvangt hartverwarmende en lovende reacties op de edities. Proﬁteer nu van het bereik en van de aandacht die jouw advertentie krijgt in het grootste tijdschrift van Haarlem.

Warmoesstraat 2 | 2011 HP Haarlem 023 532 4309 | www.sipkesedelsmeden.nl

Voor meer informatie ga naar

www.hrlm-online.nl/adverteren

COLUMN ✶

Jos Wienen

is burgemeester van Haarlem.

BOMANS Haarlem is van oudsher een stad van schrijvers. Dat we daar trots op zijn steken we niet onder stoelen of banken. Op mooie plekken in de stad vinden we verwijzingen naar schrijvers die aan Haarlem zijn verbonden. Zo staat op de Grote Markt een bronzen borstbeeld van een jonge Harry Mulisch. Daar vlakbij is ter ere van Willem Bilderdijk aan de gevel van diens voormalige woonhuis in het huidige Brinkmanncomplex een herdenkingssteen te zien. Op de Oude Groenmarkt vinden we het aan Lennaert Nijgh gewijde kunstwerk A tot Z en een beeldje van Samuel Ampzing. Nicolaas Beets (alias Hildebrand) en diens werk komt terug in het Hildebrandmonument in de Haarlemmerhout en een plaquette aan zijn geboortehuis in de Koningstraat. In het Frederikspark staat naast het provinciehuis de Kleine Johannes, geesteskind van de Haarlemse schrijver Frederik van Eeden. En van Louis Ferron vinden we tot slot een borstbeeld op het Doelenplein. Van de veelzijdige en humoristische Haarlemse schrijver Godfried Bomans is sinds 1982 in onze stad ook een fraai bronzen beeldje te vinden. Dat staat echter wat verscholen in de Wijngaardtuin, tussen de Smedestraat en de Jansstraat. Bomans doet evenwel bepaald niet onder voor de hierboven genoemde schrijvers, en zeker niet als het gaat om de verbondenheid met Haarlem. Hij richtte bijvoorbeeld in 1936 met zijn schoolvriend Harry Prenen bij wijze van grap de ‘Rijnlandsche Academie’ op. In Haarlems Dagblad van 8 juni 1937 verscheen van dit schertsgenootschap een hoogdravende ingezonden brief met een pleidooi tegen de voorgenomen demping van de Bakenessergracht. Of de brief de oorzaak was weten we niet, maar de Bakenessergracht is nooit gedempt. In 1949 stichtte Bomans overigens

ook een ‘echt’ Haarlems genootschap: sociëteit Teisterbant, gericht op de bevordering van kunst en cultuur. Een kleine tweehonderd kunstenaars en intellectuelen uit stad en regio werden lid, onder wie de schrijvers Lodewijk van Deyssel en Harry Mulisch en de beeldend kunstenaar Mari Andriessen. Bomans verdient dus wat mij betreft meer dan een beeldje op een verscholen plek in onze stad. Gelukkig vinden we dankzij de Stichting Literair Haarlem sinds 2021, Bomans’ vijftigste sterfjaar, op toepasselijke plekken in Haarlem alsnog vindingrijke verwijzingen naar deze op-en-top Haarlemse schrijver. Twee van zijn kernachtige citaten verfraaien nu in grote letters de noordzijde van het station: “Men gaat op reis om thuis te komen” en “Ook deze tijd zal eenmaal de goede oude tijd worden”. Zelf heb ik in juni 2021 aan de Bakenessergracht, hoek Kokstraat, een replica mogen onthullen van de krantenpagina met de hierboven genoemde ingezonden brief van de ‘Rijnlandsche Academie’. Ondertekend door ‘Hercules Prenen, Algemeen secretaris’ en ‘Godfried Bomans, Algemeen president’. En bij zijn oude woonhuis aan de Zonnelaan in Haarlem is sinds eind vorig jaar ook een tekst van Bomans aangebracht: “Wie veel reist zal ervaren dat hij het wezenlijk interessante aan de mensen ook in zijn eigen straat had kunnen opmerken.” Bomans zou waarschijnlijk ook wel een humoristische draai hebben gegeven aan zijn verstopte beeldje in de Wijngaardtuin. Op de sokkel staat immers niet voor niks een ander kenmerkend citaat van hem gegraveerd: “Humor is het vermogen de dingen betrekkelijk te zien.”

88 HRLM ✶ 7

8 ✶ HRLM 88

INTERVIEW ✶

Regisseur, anglofiel en woordkunstenaar

Nina Spijkers De geboren theatermaker staat met de kerstdagen in de Schuur om het publiek te voorzien van een avond vol verbinding en lekker eten. HRLM sprak met Nina over haar inspiratiebronnen, de zoektocht naar zekerheid en de voorstelling Onder Ons.

Naar eigen zeggen is Nina in de theaterwereld geboren. Haar beide ouders zijn acteur en inmiddels ook schrijver en regisseur. Vanaf haar geboorte werd ze al meegenomen naar het theater, naar repetities en al het andere dat daar mee te maken had. “Het werd mij eigenlijk met de paplepel ingegoten.” Toch vindt ze het niet vanzelfsprekend dat ze nu zelf werkzaam is in dit veld. “Mijn broertje heeft dezelfde jeugd gehad als ik, maar heeft nul interesse in theater”, zegt ze grappend. Voor Nina is het altijd duidelijk geweest dat ze haar hele leven aan theater verbonden zou blijven. Rond haar zesde zag ze Shakespeare’s Hamlet voor het eerst en toen wist ze het zeker: ze wilde actrice worden. Ze was niet weg te slaan uit theaters en dat is eigenlijk nooit meer veranderd. “Theater is voor kinderen een heel magische plek”, legt ze uit. “Het gaat over fantasie en doen alsof. Er worden tijdens repetities veel werelden gecreëerd.”

TOEKOMST ALS ACTRICE Al wilde ze graag actrice worden, momenteel is ze vooral een geliefd regisseur. “Als kind zie je alleen de acteurs en dan wil je daar graag bij horen”, vertelt ze. Tijdens oud en nieuw probeerde ze als kind al in de rol van de regisseur te kruipen. “Ik probeerde mijn hele familie te besturen om een stuk te maken. Als kind kon ik al vrij dwingend zijn met spelen.” Al blijft het idee om regisseur te worden in haar hoofd hangen, toch focust Nina zich vooral op een toekomst als actrice. Dat idee sleept haar door haar middelbareschoolcarrière heen, waar ze het gevoel heeft nergens bij te horen. “Die acteerdroom kon ik niet loslaten. Toch wens ik soms dat ik dat wel had gedaan, want ik denk dat ik stiekem wist dat ik geen actrice ging worden.” ›

88 HRLM ✶ 9

10 ✶ HRLM 88

INTERVIEW ✶

› 88 HRLM ✶ 11

‘Dit is iets wat ik wilde, kon en waar ik van wist dat ik het de rest van mijn leven wilde doen’

Na de middelbare school denkt Nina eraan om naar de toneelschool te gaan, maar de kans om als een ‘kindje van’ gezien te worden weerhoudt haar. “Ik ben dol op Shakespeare en ben een echte anglofiel, dus het was vanzelfsprekend dat ik in Engeland zou studeren.” Samen met haar beste vriendin gaat ze in Engeland alle mogelijke universiteiten langs. Ze belandt op de universiteit van Kent en gaat daar theaterwetenschappen studeren. Helaas overspoelt het gevoel er niet bij te horen haar opnieuw. Tijdens een gesprek met de schoolpsycholoog durft ze eindelijk hardop te zeggen wat ze écht wil. “Ik zei tegen haar dat ik eigenlijk wilde regisseren. Toen ze mij vroeg waarom ik dat dan niet ging doen, zei ik dat ik bang was dat er niemand zou komen kijken.” Nina’s schoolpsycholoog belooft dat ze wel komt kijken. “Dat gebeurde natuurlijk niet, maar het is eigenlijk wel heel grappig. De vrouw die mij heeft aangemoedigd heeft nog nooit een stuk van mij gezien.” SAMEN KNEUTEREN Vanaf het moment dat Nina besluit te gaan regisseren valt alles op zijn plek. “Dit is iets

12 ✶ HRLM 88

wat ik wilde, kon en waar ik van wist dat ik het de rest van mijn leven wilde doen.” Eenmaal terug in Nederland meldt ze zich aan voor een regieopleiding in Amsterdam. Het samen maken van een productie is voor haar dan ook het belangrijkst. “Het klinkt misschien raar, aangezien je als regisseur de kapitein bent.” Toch wil ze mensen inspireren om samen een kunstwerk te maken. De repetitieruimte is voor haar dan ook een magische plek. “Dat is waar alles ontstaat. Je hebt een idee of een tekst die nog niet zoveel voorstelt. Samen met de acteurs ga je kneuteren tot er iets ineens kan opstijgen.” Ze omschrijft het als iets vol betekenis dat ineens heel veel emotie krijgt. “Mijn hart ligt bij teksttoneel”, vertelt Nina. Ze denkt dat dat door haar opvoeding en grote liefde voor het klassieke repertoire komt. Extreem ouderwetse, of zelfs verouderde teksten spreken haar het meest aan. “Veel daarvan is veel racistisch of seksistisch”, legt ze uit. “Het is belangrijk dat ik daarmee iets duidelijk kan maken over het huidige tijdperk.” Het moet een

beetje schuren, maar de bezoeker ook aan het denken zetten. De voorstelling maakt ze modern, maar het taalgebruik laat ze het liefst voor wat het is. In de klassieke tragedie Coriolanus van Shakespeare veranderde ze de mannelijke Romeinse generaal in een vrouw. “Dat maakte het ineens een heel urgent en modern stuk. De vrouwelijke woede stond nu centraal.” Nina wordt veel geprezen voor haar taalspelingen in haar voorstellingen, waardoor ze niet meer weg te denken is uit de huidige theaterwereld. In 2015 won Nina de Top Naeff Prijs; een aanmoedigingsprijs voor veelbelovende studenten. “Dat voelde als een hele liefdevolle erkenning.” HOOFD VOL LAADJES Ondanks de vele successen, legt Nina uit dat het soms wel erg lastig is om aan een goed onderwerp te komen. Ze kijkt graag naar urgente zaken in de maatschappij, waardoor ze soms bijna gedwongen wordt om de toekomst te voorspellen. “Soms zie ik iets belangrijks en dan wil ik mij gelijk in kunst uitdrukken. Helaas kan dat niet altijd, dat is jammer.”

INTERVIEW ✶

‘Voor actualiteit heb je de krant, voor zelfreflectie heb je het theater’ globale onderwerpen die interessant blijven.” Nu zit ze in de fase waarbij ze weet wat ze over twee jaar wil doen. Er is een globaal idee. “Dan opent er een laadje in mijn hoofd voor extra inspiratie”, vertelt ze. “Als ik iemand over het perron zie lopen, dan krijg ik inspiratie voor mijn personages.” Twee jaar lang neemt ze al het interessante tot zich. Ze omschrijft het als een eekhoorn die nootjes verzameld. “Dat hele laadje vol met nootjes trek ik open als we gaan repeteren.” Het is het belangrijkste onderdeel van haar creatieve proces. “En dan ben ik ook nog eens enorm verslaafd aan fotoboeken. Als ik geïnspireerd wil worden, pak ik de boeken erbij en geef ik mij over aan het creatieve proces.” Nina vindt zelf dat ze vrij collectief werkt en vindt het belangrijk om samen iets te maken. “Ik probeer helder leiderschap te vertonen,

maar iedereens idee is altijd welkom.” Het idee van de stagiair is voor haar net zo belangrijk als dat van de hoofdrolspeler. “Daar ben ik niet egoïstisch in. Ik wil niets doordrukken, maar ik wil enkel het beste.” Volgens de regisseur is het belangrijk dat iedereen zich veilig en geliefd voelt. “Ik regisseer liever via een compliment dan via een kritische noot.” GEEN BENUL Verbinding is een onderwerp dat niet alleen van belang is in haar manier van werken, maar ook in de muzikale voorstelling Onder Ons, die tijdens de kerstdagen in de Schuur te zien is. Een verhaal over de behoefte naar, maar het onvermogen tot, verbinding met een ander. “Het idee voor deze voorstelling is eigenlijk ontstaan in het staartje van corona”, vertelt Nina. “We staken de koppen bij elkaar en kwamen tot de conclusie dat het iets liefdevols moest zijn dat mensen oproept tot verbinding.” Het verhaal gaat over vier bewoners van een flatgebouw die boven elkaar wonen. Al wonen ze zo dicht bij elkaar, toch hebben ze geen enkele vorm van contact. Al zitten hun toiletten boven elkaar, ze hebben geen benul wie ze zijn. “Sommigen zullen tegelijkertijd poepen, en sommigen slapen een meter van elkaar af ”, grapt Nina. Het idee ontstond overigens niet alleen door corona, maar ook door het lopen langs gebouwen waar achter elk raam een ander verhaal speelt. “Het gaat op een bepaalde manier over eenzaamheid, maar we gebruiken muziek om de mensen met elkaar te verbinden, bijvoorbeeld door samen te zingen.” Niet alleen de acteurs ontmoeten elkaar, maar ook de bezoekers in de zaal. “Voorafgaande aan de kerstvoorstellingen beginnen we met een gemeenschappelijk diner”, legt ze uit. “Tijdens de voorstelling

staat er een kok om het publiek heen die bezig is met het bereiden van het dessert.” Het is de bedoeling dat het dessert na de voorstelling gezamenlijk wordt opgegeten door zowel het publiek als de spelers en medewerkers van de Schuur. “Het is een letterlijke ontmoeting, waarbij samen iets eten de verbindende factor is.” DELEN MET EEN VREEMDE Nina kijkt uit naar de voorstellingen in Haarlem. Onder Ons heeft al eerder in Nederland gespeeld en de reacties waren lovend. Ze wil dat bezoekers een beetje warm vanbinnen worden en medeleven voelen voor de mens. Alleen zo zal het een ultieme kerstvoorstelling worden. Tijdens de gesprekken met het publiek hoorde de regisseur erg bijzondere verhalen. “Een stel vertelde dat ze recentelijk de geboorte van het kind van de bovenburen hadden gehoord. Ze lagen in bed, hebben elkaars handen gepakt en hebben even gehuild toen het moment daar was.” Het doel van de voorstelling is dan ook om inderdaad dit soort mooie verhalen te delen met een vreemde. Mensen worden volgens Nina weer echt eventjes ‘mens’. Ze vindt het prachtig om van bezoekers te horen dat zij emotionele en persoonlijke verhalen hebben gedeeld met wildvreemden. “Ik kan niet wachten om dit met de kerstdagen te doen. Dan is het gevoel van verbinding natuurlijk nog sterker.” ✶

ONDER ONS is exclusief in Schuur Haarlem te zien van 21 t/m 30 december 2023. Reserveer kaarten via www.schuur.nl. Regie: Nina Spijkers. Met: Malou Gorter, Michael Muller, Teuntje Post en Charlene Sancho.

88 HRLM ✶ 13

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Sanne Peper en Nienke Veneboer.

Inspiratie haalt ze uit alles dat ze voorgeschoteld krijgt. “Ik zorg ervoor dat mijn inhoudelijke voelsprieten altijd aanstaan.” Ze volgt het nieuws, en de ontwikkelingen binnen de literaire, cinematische en muzikale wereld. “Voor actualiteit heb je de krant, voor zelfreflectie heb je het theater.” Nina vindt dat er langere lijnen zijn dan enkel de krant en ziet theater als een secundair medium voor de mens. “Als ik mij voorbereid, dan is de voorstelling over drie jaar af. Daarom moet ik vooral nadenken over

Mick en Mick en Rick Rick krijgen krijgen van van Pé Pé Pipidum, Pipidum, een een rondleiding rondleiding door door de de 111 111 buurten buurten van van de de stad. stad. Deze zijn Deze zijn onderverdeeld onderverdeeld in in 21 21 wijken wijken

HRLMse BRTN Illustraties Eric J. Coolen. Tekst Michaëla Bijlsma.Vormgeving: Henk Tijbosch

In Schalkwijk zijn vier wijken, de Boerhaavewijk, de Molenwijk, de Meerwijk en de Europawijk r- we n p o lde R o m o le u u r t b n K r u ide ae r le n Sch o o uu rt nb L a n de o r n ho De Ee n u r t- we s t bu Ste de n u r t- o o s t bu Ste de n

We buurten nog eventjes verder in de Europawijk en we nemen een kijkje in de kruidenbuurt

Wat leuk!

Ze hebben hier een grasdak!

Dit zijn de “Hangende tuinen” van Wiek Röhling. Hij was stadsarchitect van 1970-1988.

Wiek Röhling is ook de ontwerper van dit muziekkoepeltje dat in de Hout staat.

Waar kennen we die van?

We gaan nu naar de landenbuurt. Aan de Frankrijklaan ligt de Ontmoetingskerk. Dat is een protestantse kerk.

Aha!

We gaan nu naar de laan van Angers.

Dit is het stadswapen van Haarlem, maar waar is dit stadswapen van?

Waar ligt Angers en wat betekent dat?

14 ✶ HRLM 88

Van de stad Angers! Haarlem heeft een stedenband met deze stad. Angers ligt in Frankrijk en heeft sinds 1964 met Haarlem een stedenband. Dat betekent dat Haarlemmers en mensen uit Angers bij elkaar op bezoek gaan om kennis te maken met hun cultuur.

Heeft Haarlem nog met andere landen een stedenband? Ja zeker, met Duitsland met de stad Osnabrück

Laan van Osnabrück

Aan de laan van Angers ligt ook de Eenhoorn.

INTERVIEW ✶

Wat is dat? Dat is een speeltuinvereniging, ontmoetingscentrum en een kinderboerderij. Aan de Engelandlaan ligt het Rudolf Steiner College, een school voor Mavo, Havo en VWO.

Leuk

met echte kippen!!!

Rudolf Steiner (1861-1925) was een Wie was Oostenrijkse schrijver, filosoof, architect die Rudolf Steiner Piep: Rudolf Steiner (1861-1925) was een Oostenrijkse s die een geheel eigen zienswijze had op de eigenlijk? eigen zienswijze had op de opvoedkunde. Hij is de grond opvoedkunde. Hij ook is dewel grondlegger van genoemd Steiner scholen worden Vrije Scholen de antroposofie. De Rudolf Steiner scholen ook een wel park! Vrije Scholen genoemd. Rick: worden Hier is ook Hier is ook een park!

Ik heb eigenlijk wel zin in een ijsje! Ja, ook dat hebben we in de landenbuurt, helemaal in het zuidpuntje van de Europawijk aan de Engelenburg. Naast de Jumbo!

Ja, dat is het Engelandpark. Piep: Ja, dat is het Engelandpark.

Gezellig met al die eendjes!

Rick: Ik heb eigenlijk wel zin in een ijsje!

Leuke tas!

Piep: Ja, ook dat hebben we in de landenbuurt, helemaal Engelenburg. Naast de Jumbo! En dan gaan we nu over de Schouwbroekerbrug naar de Molenwijk! Wordt vervolgd

Wordt vervolgd. 88 HRLM ✶ 15

ZO HAARLEMS KNUSSE BOEL Bij de koude dagen hoort een gezellig en warm kopje thee. Deze Haarlemse kerstthee is speciaal samengesteld met ingrediënten als zwarte thee, kaneel, rozenbloesems en sinaasappelschillen. Leuk om cadeau te doen, maar ook om zelf te drinken na het kerstdiner. Te koop bij The Art of tea, Grote Houtstraat, vanaf € 5,48.

16 ✶ HRLM 88

VERS, AMBACHTELIJK EN SOCIAAL De appeltaarten worden hier met liefde en trots gebakken. Het Haarlemse Appeltaart Imperium is een sociaal bedrijf met een degelijke werkwijze en rustige sfeer. Alle ingrediënten worden met zorg gekozen en bereid. Volledig eerlijk en heerlijk! Te koop via appeltaartimperium.nl vanaf € 12,-.

88 HRLM ✶ 17

Onze Boetiek Met veel passie en toewijding hebben wij onze boetiek tot een heel gezellige winkel gemaakt. Je bent altijd welkom en we geven je graag een goed advies, en je kunt kiezen uit diverse kwaliteitsproducten tegen een betaalbare prijs. Sinds 1933 willen wij het beste voor je huisdier. Wij hebben een breed assortiment met veel diversiteiten. En keer op keer willen wij je ook verrassen met unieke, vernieuwende en creatieve producten in de gehele breedte van ons assortiment. Kom gerust langs in onze boetiek. Geopend van dinsdag t/m zaterdag van 09.00 tot 17.00 uur Gierstraat 60-64

UITVAARTVERZORGING LOES HOFHUIS

Tot ziens, team beasdierenboetiek

STIENS

OPTIEK

sinds 1930

EEN MOOIE UITVAART REGEL JE SAMEN De dood vormt een wezenlijk onderdeel van het leven. En toch komt een overlijden in de meeste gevallen onverwacht. Naast alle emotionele zorgen zijn er plotseling veel praktische zaken die geregeld moeten worden. Het kan u veel troost geven als een persoonlijk afscheid goed georganiseerd is. Ik informeer u graag over de mogelijkheden en denk met u mee, zodat u ondanks alle verdriet er met een goed gevoel op terug kunt kijken.

Voor informatie of vragen kunt u bellen met 06 55 79 75 85. WWW.LOESHOFHUIS.NL

Geef je ogen de precisie die ze verdienen 95% van alle mensen hebben ogen die gevoeliger zijn dan de huidige standaard oogmeting kan registreren. AVA is ontwikkeld om iedere brildrager de meest geavanceerde kijkbeleving te geven. Ontgrendel het volledige potentieel van je ogen en geef ze de precisie die ze verdienen. Maak een afspraak voor een preciezere oogmeting.

Gierstraat 27 | Haarlem | (023) 531 1921 www.stiensoptiek.nl

Fotografie: Merlijn de Graaff.

COLUMN ✶

LCHTKSTLN, LCHTBLNNN, LCHTZKKN Je kent natuurlijk het verhaal van die roeiploeg. De Acht met Stuurman. Die niet zo goed gingen. Waarna de Bond besloot een stuurman toe te voegen, ten koste van een roeier. Waarna het niet veel beter ging, en men besloot nog zo’n man met een toeter extra aan te trekken, en nog een roeier naar huis te sturen. Omdat resultaten ook nu nog steeds uitbleven, werd er nog een stuurman bij gezet. Op een gegeven moment bestond de ploeg uit 8 stuurlui en 1 roeier. Omdat de Olympische Kwalificatie desondanks zodanig stroef verliep dat gevreesd moest worden voor plaatsing, werd uiteindelijk gekozen voor het aantrekken van nog één toeteraar, en de laatste roeier zijn congé te geven. Wat deze ploeg (in de volksmond al spoedig ‘de 9 zonder’ genaamd) gaat doen, weten we volgend jaar. De mannen zijn inmiddels hard aan het oefenen op de Bosbaan, waar 200 hectoliter Seine-water aan is toegevoegd voor een zo optimaal mogelijke beleving. De consultancyplegers, want daar hebben we het natuurlijk over, zijn als de oud-testamentische sprinkhanenplagen. Met dat verschil, dat hun komst in die Bijbelse dagen door een vertoornde God werd veroorzaakt. Of, voor wie dat allemaal onzin vindt, werd beschouwd als an Act of God, zoals natuurrampen merkwaardigerwijze door ongelovigen worden genoemd. Tegenwoordig vragen we er zelf om. Van het noodlijdende ziekenhuis, het gestripte bejaardenoord en de ondergefundeerde opvangcentra tot ’s lands hoogste ministeries toe. Overal wordt extra geld gevraagd, en overal gaat dat geld weer op aan deze moderne adviesmanagers, terwijl intussen het hulpzoekende bedrijf of de wat zwalkende instelling tot op het bot wordt kaalgevreten, waarna Uitstel van Betaling wordt aangevraagd, gevolgd door het Faillissement.

Karbonkel Karbonkel is publicist, geschiedenisfreak en Haarlemoloog. Hij laat zijn licht schijnen op zaken van Wisselende Importantie...

De zwerm is dan al lang weer doorgetrokken naar het volgende schip in nood. Als de krochten waarvandaan al dat management komt nu maar een béétje zouden lijken op die blubberbibberende, in glibberige slijmzakken pulserende reuzeneieren in de broedkamer van dat moedermonster uit Aliens, dan zouden we er gewoon wat starfleetjagers op afsturen en elkaar aan het eind van de film moe en modderig, maar trots en voldaan omarmen. Maar de kasteeltjes, faculteitjes en bijbehorende dispuutjes waar deze eieren worden opgewarmd tot de harde snaveltjes door het zachte kalk breken, zien er allemaal best netjes uit – zeker zolang er geen zelfvervaardigde en ook uitsluitend voor eigen gebruik bedoelde filmpjes opduiken van derlui ontgroenings-, après-ski- en andere brulbroeierige initiatiefeestjes... Ze leren daar twee dingen: mensen ontslaan en prijzen verhogen. Waarom duurt het dan toch vier jaar, voor de jongeheren hun Master-titel krijgen opgespeld, zul je wellicht zeggen… Wel, die tijd wordt gebruikt om het jargon en elkaar te leren kennen. Dat gemeenschappelijke taalgebruik is van grote importantie voor beroepsgroepen met een gezamenlijk belang – in vroeger eeuwen spraken artsen en priesters latijn, zodat hun volstrekte onwetendheid in aether- en wierooknevelen gehuld bleef, en dat is bij de huidige economische sjamanen niet anders. En ook zij kenden maar twee truukjes: mensen duur laten betalen, in ruil voor aderlatingen respectievelijk rozenkransen. En elkaar leren kénnen is uiteraard ook essentieel – niet alleen omdat een old boys network gewoon gezéllig is en je je later ook wel eens, net als vroeger ‘op school’, wilt kunnen ontspannen onder gelijken, zonder dat er meteen van alles geroepen wordt door het gewone volk, maar je elkaar zo ook écht diensten kunt bewijzen, vooral door nieuwe grazige weiden aan te geven, waar de groene blaadjes smakelijk glinsteren in de ochtenddauw. Als Dante nu geleefd zou hebben, zou zijn Hel tenminste één Kring extra tellen…

88 HRLM ✶ 19

GEZELLIGE FEESTDAGEN IN HAARLEM

20 ✶ HRLM 88

NTDEK HOUSE OF RITUALS

En geniet van een complete winkelervaring midden op het Spui in Amsterdam met premium collecties en home & lifestyle innovaties.

SINTERKLAAS

SHOPPING FEESTDAGEN ✶

Spui 10, Amsterdam | 020 705 5180 www.rituals.com

Vrolijk aan tafel Bij Glazuur aardewerk vind je altijd wel een geschikt cadeau. Ga eens langs voor bijzonder servies en cadeaus om lekker van te smullen! Open: woensdag t/m vrijdag 11.00 – 17.30 uur, zaterdag 10.30 – 17.00 uur

Glazuur aardewerk | Jacobijnestraat 6 | www.glazuur.com

Gezellig avondje

SFEERMAKER In deze leuke sfeerlichthouder kun je een theelichtje laten branden. Zet hem neer op een kast of tafel; de rondingen in het oranje glas zorgen voor een speelse uitstraling van het kaarslicht. Een perfect kleinigheidje om cadeau te doen. HEMA | Grote Houtstraat 70 | www.hema.nl

MOOIE BENEN

Stemm Voetiek al bijna 23 jaar een begrip in Haarlem! Een gezellig knusse winkel stampvol met alles voor de winter voor de voetjes en benen. Eigenaresse ianthe maakt samen met haar collega allerlei gedurfde combinaties met de allermooiste panty’s als je met je beeldige nieuwe aankopen van een bijvoorbeeld nieuwe jurkje en schoeisel binnenkomt. Ze vinden altijd een oplossing! Voor de heren heeft ianthe een grote collectie sokken en kniekousen van onder meer Falke Burlington Xpooos en Hudson. Hudson heeft sokken met boorden die niet knellen. Nu is de tijd om de sokkenen pantymandjes op te ruimen voor de winter en je garderobe een gehele nieuw uitstraling te geven. En dat bereik je direct met nieuwe ‘beenbekleding’. Stemm Voetiek | Anegang 30 Di - vrij 10.30-18.00 | Za 10-17.00 | Zo 13-17.00 | Ma gesloten

88 HRLM ✶ 21

KERSTMIS

Betoverende bloemen

Bloemsierkunst Teeuwen is een familiebedrijf dat al sinds 1970 is gevestigd op het Marsmanplein. Gerard Teeuwen begon ooit met de verkoop van losse bloemen vanuit een oude bestelauto. Door het grote succes werd er een bloemenwinkel gebouwd en kwam zoon Sander bij de zaak. De winkel is een begrip in Haarlem waar voor elke gelegenheid iets is te vinden. Denk aan een bruiloft, geboorte of bloemstuk voor een uitvaart. Ook ben je hier aan het goede adres voor een mooie bos bloemen voor thuis, maar ook een gezellig kerststukje. Alles is te halen, maar ook te bestellen. Bloemsierkunst Teeuwen | Marsmanplein 228 www.bloemsierkunstteeuwen.nl

Duurzame Conceptstore NYHAVN

erst op z’n Engels

Wil je graag een extra vleugje magie tijdens de kerstdagen? Versier jouw kersttafel met de originele en feestelijke Christmas Crackers van Tom Smith. Deze luxe versiersels zijn een leuke aanvulling op je diner, geheel volgens de Engelse traditie! Pop de knalbonbons open en creëer nog meer sfeer aan tafel. De hele collectie is te koop in de winkel, maar Jan Monnikendam is ook van vrijdag 8 t/m 10 december op de Haarlemse kerstmarkt te vinden. De kraam staat in de Gierstraat. Jan Monnikendam Feestartikelen Gedempte Raamgracht 7 www.monnikendam.nl

Oh Dennen boom

Maak van je (kerst)feest een feest om nooit te vergeten. Duurzame Conceptstore NYHAVN heeft alles wat je nodig hebt! Mooie serviezen, kaarsen en unieke accessoires die je ook na de feestdagen blijft gebruiken. Of net dat ene speciale cadeautje waarmee je jouw familie of vriend(in) mee kunt verrassen. Voor een gezellige kerst of een intiem diner met je geliefde, NYHAVN heeft keuze te over. En alles bij NYHAVN is duurzaam, dus je draagt ook bij aan een betere wereld. Kom naar de Koningstraat 15 te Haarlem voor jouw dosis inspiratie. Liever vanuit je luie stoel? Snuffel dan rond op www.nyhavnwebshop.com. Koningsstraat 15 | www.conceptstore-nyhavn.nl

PURE PASSIE VOOR CHOCOLADE

Chocolaterie Pierre is uniek in zijn soort en een begrip in de omgeving. Het is een van de eerste chocolaterieën met een open productieruimte, waarbij iedereen kan kijken hoe dat lekkers wordt gemaakt. Behalve voor prachtige stukken chocolade, kun je hier ook terecht voor hun eigen kofﬁemelange genaamd Café Pierre Noir, een lekkere kop chocolademelk en een befaamd bokkenpootje volgens familierecept. Chocolaterie Pierre | Kleine Houtstraat 1 www.chocolateriepierre.nl

22 ✶ HRLM 88

SHOPPING FEESTDAGEN ✶

Sogno di Pasta Natale Vier de laatste maanden van dit jaar met een heerlijke Italiaanse Panettone; een bijzondere Italiaanse cake in verschillende smaken voor een uitgebreid ontbijt, lunch of als dessert. Uit Milaan, Sicilië, Venetië en Bologna.

Van oorsprong komt de Panettone uit Milaan. Tomasso Baj bakt zijn Panettone dan ook volgens recept uit 1768. De hoge cake afgemaakt met suiker, de Pandoro classico, is zijn specialiteit. De beste Panettones uit Sicilië zijn van Fiasconaro en naast de vele verschillende smaken zijn er ook weer de Fiasconaro Panettone in de kleurrijke blikken van Dolce & Gabbana. Een feest om te geven in een bijpassende prachtige geschenktas. Cipriani uit de Veneto heeft een geweldige pasta, Panettone en Fugassa, smaakvol en fraai verpakt als geschenk. De aparte smaken Panettone zijn van Leonardi met Balsamico en van Fabbri met de beroemde Amarena-kersen. Voor de fijnproevers zijn er voor het eerst dit jaar ook Panettone en Pandoro van Nicola Olivieri uit de Veneto. Zijn Panettones zijn supervers en heerlijk zacht van structuur. PASSIE VOOR ITALIAANSE PRODUCTEN IN HET CENTRUM VAN HAARLEM De liefde voor Italië is overgegaan van grootvader op vader op zoon. Bij Sogno di Pasta houden ze van Italiaanse producten en hebben een mooi assortiment. Zij jagen hun Italiaanse droom na door uit iedere streek speciale producten in hun winkel aan te bieden. Ze zullen met passie vertellen over hun producten en maken ook graag Italiaanse cadeaus. Loop binnen bij Sogno di Pasta, Zijlstraat 59 in Haarlem.

88 HRLM ✶ 23

Memorable Moments Collection

In het leven maken we herinneringen. Vanaf onze geboorte komen er talloze speciale momenten voorbij die ons een glimlach geven. Deze herinneringen zijn blijvend in onze gedachten. Deze momenten zijn vastgelegd in bijzondere ontwerpen, waardoor sieraden ‘Meer dan alleen mooi’ zijn. Een Haarlems team van gepassioneerde goudsmeden vertalen deze ontwerpen met vakmanschap, passie én gebruik van hoogwaardige materialen in een vrouwelijke sieradencollectie MEMORABLE MOMENTS. www.marijkemul.nl | Gierstraat 67, Haarlem | 023 - 531 72 77

24 ✶ HRLM 88

OUD & NIEUW

Proost op 2024

SHOPPING FEESTDAGEN ✶

HÉT ULTIEME CADEAUBOEK De zeven zussen van Lucinda Riley is het eerste deel uit een zevendelige serie over liefde, verlies en de zoektocht naar wie je werkelijk bent. De luxe uitvoering van het eerste deel in de bestsellerserie is prachtig uitgevoerd: gebonden, met gouden folieletters en een extra katern met exclusief, nooit eerder gepubliceerd materiaal. Hét cadeauboek voor de feestmaanden: als prachtige herinnering in de boekenkast, voor iedereen die nog niet heeft kennisgemaakt met De zeven zussen, of om de verzameling compleet te maken. Xander Uitgevers

HRLM geeft 10 exemplaren van dit prachtige boek weg! Stuur een mail naar: post@haarlemse-stadsglossy.nl

VOEL JE ZELFVERZEKERD EN SEXY Word je net als wij op slag verliefd op deze fantastische serie Fauve Amour van Lise Charmel? Prachtig zwart kant met rosé gouden borduursels die je kunt combineren met een gerafﬁneerde panterprint. Deze en nog veel meer bijzondere lingerie vanaf maat A t/m K is verkrijgbaar bij Nencies Luxury. Ook het hele jaar door hebben ze badmode en bijpassende accessoires. Wil je deze koude periode lekker op de bank chillen, ga dan langs voor nacht-homewear of mooie badjassen. De luxury ladies staan voor je klaar om je te verrassen en adviseren. Tot ziens bij Nencies Luxury! Gierstraat 77 | 023 531 55 37 www.nenciesluxury.nl

Kyra * No Man’s Land * Repeat * Cambio * Dea Kudibal * Belluna * Mulberry LIGNE S Warmoesstraat 16 | Haarlem 023 531 21 40 | www.lignes.nl

88 HRLM ✶ 25

MET PLEZIER WERKEN AAN JE LIJF!

Scan voor een proeﬂes

ONZE KRACHT • Alleen vrouwen • Sporten wanneer het jou uitkomt • Circuittraining van 30 minuten • Kracht- én cardiotraining • Persoonlijke begeleiding

Er is een toenemende belangstelling voor sportscholen waar alleen vrouwen kunnen trainen. Bij Fit4lady Haarlem ben je aan het juiste adres. Hier is iedere vrouw welkom, ongeacht leeftijd, conditie of gewicht. Hier kunnen vrouwen veilig trainen en met veel plezier werken aan hun kracht, ﬁtheid en gezonde leefstijl.

Of loop binnen GEEF JE OP VOOR GRATIS PROEFLES! Wil je meer energie? Een betere conditie? Een strakker lichaam? Meer spierkracht? Van je rugklachten af? Kom dan sporten bij Fit4lady en bereik jouw doelen.

KRACHT- EN CONDITIETRAINING VOOR VROUWEN Bij Fit4lady in Haarlem-Noord voel jij je vast en zeker op je gemak. Iedereen is welkom, ongeacht leeftijd en conditie. Onze training – onder begeleiding – bestaat uit een circuit van 30 minuten voor kracht én conditie. Je weet dus precies waar je aan toe bent. Hoe ﬁjn is dat!

Haarlem-Noord • Rijksstraatweg248a • 06 82306260 • Gratis parkeren in de nabije omgeving • ﬁt4lady.nl

HISTORIE ✶

Pareltje uit het Noord-Hollands Archief

HET BOEK VAN LOUTJE

Een van de vele afbeeldingen van het standbeeld van ‘Loutje’, ca. 1856-1860.

Elke Haarlemmer kent het standbeeld op de Grote Markt van een man die in zijn linkerhand een boek en in zijn rechterhand iets kleins omhoog houdt. Kennelijk heeft hij iets zo belangrijks in zijn rechterhand dat we het allemaal móeten aanschouwen. Maar weten we ook wat dat is? Wie heel goed kijkt, kan de letter A ontwaren. Maar wat is daar zo belangrijk aan? De inscriptie op de sokkel geeft al iets van het antwoord weg. Daar staat het volgende: ‘Laurens Janszoon Coster, hulde van het Nederlandsche volk, MDCCCLVI. Uitvinder van de boekdrukkunst met beweegbare uit metaal gegoten letters’. › 88 HRLM ✶ 27

BEELDENSTRIJD In de volksmond wordt het beeld ook wel liefkozend ‘Loutje’ genoemd. In 1856 werd dit beeld van Coster als uitvinder van de boekdrukkunst opgericht. De initiatiefnemer J.J.F. Noordziek, onder-bibliothecaris van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, vond het van belang dat er een groter beeld naar 19de-eeuws ontwerp geplaatst zou worden, vanwege de revolutionaire uitvinding van deze Coster. In zijn ogen zou het een smaakvoller beeld moeten worden, dan het 18de-eeuwse beeld dat er destijds stond en daarna verplaatst zou worden naar de Hortus Medicus. Maar dat was niet de enige reden. Er was op Europees niveau geharrewar wie nu de echte uitvinder van de boekdrukkunst was. In Mainz, Duitsland, had men al eerder ontdekt dat Johannes Gutenberg erg goede papieren had als uitvinder en daarom werd er in 1840 een groot standbeeld van Gutenberg in Mainz geplaatst.Van deze Duitser was bekend dat hij samen met zijn compagnons een 42-regelige bijbel had gedrukt tussen de jaren 1450 en 1455. Wat kon de Haarlemse uitvinder daar tegenover stellen? XYLO-TYPOGRAFIE Volgens een 16de-eeuwse overlevering uit de Batavia van de geschiedschrijver Hadrianus Junius zou Laurens Janszoon Coster meerdere boeken hebben gedrukt vanaf het jaar 1440, dus al eerder dan Gutenberg. Op basis van getuigenissen zou het eerste boek dat Coster drukte een combinatie zijn van gedrukte tekst met losse letters en afbeeldingen door middel van afdrukken of afwrijvingen met houtsneden. Dit wordt ook wel xylo-typografie genoemd. Het drukwerk betreft het zogenoemde Speculum humanae salvationis, ofwel de Spiegel der menselijker behoudenis. Dit betreft een theologisch werk dat in de middeleeuwen enorm populair was. Het omvat zo’n 29 hoofdstukken waarin een gebeurtenis uit het Bijbelse Nieuwe Testament centraal staat en wordt gekoppeld aan drie gebeurtenissen uit

28 ✶ HRLM 88

‘Wereldwijd zijn de verschillende edities uiterst zeldzaam en daarom is het bijzonder dat het NHA meerdere uitgaven heeft in de collectie van de voormalige Stadsbibliotheek Haarlem’ het Oude Testament. Het oudst bekende middeleeuwse handschrift van het Speculum is geschreven in 1324. Voor zover we weten zijn er honderden kopieën afgeschreven in het Latijn, waarvan er nog zo’n 300 bewaard zijn gebleven. ZELDZAAM Veel schaarser is het eerste drukwerk in xylo-typografische vorm van het Speculum. Er zijn wereldwijd maar een aantal edities bekend in deze vorm. Naast de twee Latijnse edities, waarvan er een tiental exemplaren in bibliotheken terug te vinden zijn, bestaan er ook twee Middelnederlandse edities, waarvan de overgeleverde exemplaren zelfs maar op één hand te tellen zijn. Nog steeds wordt de Middelnederlandse editie uit circa 1471 gezien als het oudste Nederlandstalige boek met losse metalen letters gedrukt. TITELPAGINA Dat het om oud drukwerk gaat, daar kunnen we misschien wel inkomen, maar hoe weten we dat dit boek in 1440 gedrukt zou zijn? En meer nog, hoe weten we dat Laurens Janszoon Coster de drukker is geweest? Bij een modern boek kunnen we dit soort gegevens in de meeste gevallen terugvinden op de titelpagina of in een colofon. Maar helaas, al deze gegevens ontbreken bij de Speculum- en Spiegel-uitgaven. Op geen enkele bladzijde staat aangegeven dat Coster deze boeken zou hebben gedrukt. Ook kunnen we los van Junius’ verhaal niets terugvinden in de archieven dat ene Laurens Janszoon Coster zich bezighield met het drukken van boeken. FICTIEF Toch bleef men in de 16de eeuw en later onvermoeibaar zoeken naar bewijzen om dit

oude drukwerk te linken aan Coster. Een van de 17de-eeuwse, waarschijnlijk Haarlemse, drukkers maakte het zelfs zo bont om door middel van het toevoegen van een fictieve titelpagina aan het eigenlijke drukwerk bewijs te creëren dat het daadwerkelijk door Coster gedrukt zou zijn. Op de titelpagina prijkt de titel met het jaar en de plaats van uitgave, ook wordt de uitgever met naam en toenaam genoemd. Completer kan het bewijs niet worden geleverd. Helaas voor de ijverige drukker trappen we daar niet in, want het papier en de drukletters zijn van zo’n andere orde in vergelijking met het originele drukwerk dat zelfs een leek kan zien dat deze titelpagina niet in het eigenlijke boek thuishoort. MYSTERIE Zodoende blijven de vroege Speculumdrukken omgeven met mysterie. Tot op de dag van vandaag wordt er onderzoek gedaan naar allerlei facetten van deze uitgaven, zoals de typografie, maar ook het papier wordt onderzocht om de edities te kunnen dateren en lokaliseren. Wereldwijd zijn de verschillende edities dus uiterst zeldzaam en daarom is het bijzonder dat het NoordHollands Archief (NHA) meerdere uitgaven heeft in de collectie van de voormalige Stadsbibliotheek Haarlem. En dit hebben we dan weer te danken aan ‘Loutje’ en het verhaal van Hadrianus Junius. Zonder hen hadden we deze rijkdom in de stad Haarlem niet gehad. ✶ Vanaf 23 november zal er in het Noord-Hollands Archief een Speculumuitgave worden getoond in een expositie over de vermeende uitvinder Laurens Janszoon Coster.

HISTORIE ✶

Tekst: Hannah Goedbloed. Fotograﬁe: Noord-Hollands Archief.

Latijnse Speculum-editie uit circa 1468. Linksboven de aankondiging van de geboorte van Jezus aan Maria door de engel Gabriël, met daarnaast drie afbeeldingen uit het Oude Testament.

De Middelnederlandse Speculum-editie uit circa 1471 wordt tot op heden gezien als het oudste Nederlandstalige gedrukte boek.

Fictieve titelpagina van de Latijnse Speculumeditie, ca. 17de eeuw.

88 HRLM ✶ 29

Stal je fiets gratis en voor niets Stalling Hortusplein

Open!

30 ✶ HRLM 78

haarlem.nl/fietsenstallingen

GEZICHTEN VAN HAARLEM

�

MARTIJN SAHIELA

Fotografie: Franklin van der Erf.

Wij zijn geboren en getogen Haarlemmers. Acht jaar geleden leerden wij elkaar kennen tijdens ons muzikantenbestaan. Samen hebben we toen een fantastische tijd gehad in de Vijfhoek. Nu we twee kinderen hebben, wonen we in het rustigere en kindvriendelijke Haarlem-Noord. De luxe dat drukte en rust zo dichtbij zijn, maakt ons gelukkig hier. Binnen een paar minuten ben je in de duinen of een mooi bos, of in de binnenstad voor een drankje en livemuziek. Naast natuurwandelingen maken we ook beiden actief muziek. We zien jullie vast nog wel bij podia in en rondom Haarlem!

88 HRLM ✶ 31

Fotografie: Noord-Hollands Archief.

TOEN

Oudeweg

32 ✶ HRLM 88

Fotorafie: Franklin van der Erf.

Oudeweg

88 HRLM ✶ 33

Stadsmormels

Fotografie: Linda Llambias.

Foto’s die je ontroeren of versteld doen staan van het verborgen leven van dieren in onze stad en omstreken.

34 ✶ HRLM 88

Fotografie: Linda Llambias.

COLUMN ✶

Jos Ahlers is naast schrijver, spreker, acteur ook ondernemer.

IKKE, IKKE, IKKE Recent las ik (op Tiktok nota bene) over ‘main character syndrome’. Main character syndrome kun je letterlijk vertalen als ‘hoofdpersonagesyndroom’. Het is de licht ziekelijke neiging jezelf voortdurend te zien als de belangrijkste persoon in iedere situatie. Kortom: alles draait altijd om jou. Jij bent de superster in de film van het leven. En je verwacht, vaak onbewust, dat jouw omgeving zich altijd naar jou schikt, want dat zijn maar spelers van het tweede plan. Ik las over dit fenomeen en ik moest direct denken aan Haarlem. En ook wel een beetje aan Bloemendaal. Volgens mij hebben we in Zuid-Kennemerland een oververtegenwoordiging van mensen die leiden aan hoofdpersonagesyndroom.Wetenschappelijk bewijs heb ik niet, maar er schoten me direct een aantal zaken te binnen. Loop je op zaterdag de stad in, dan struikel je over de fietsen die op een behoorlijk egoïstische manier zijn neergezet. Straten zijn geblokkeerd, de witte looplijnen voor slechtzienden en rolstoelers zijn volgeparkeerd, stoepen zijn onbegaanbaar. En de gratis fietsenstallingen zijn leeg. Die fietsenstallingen zijn natuurlijk voor de figuranten. De echte sterren mogen hun fiets overal neerpleuren. Nu we toch over fietsen hebben: hou op met dat eindeloze gebel als je op een elektrische fiets rijdt. De fietspaden in Haarlem zijn vaak smal, daar moet je rekening mee houden. Je kunt niet altijd direct inhalen. Ik weet het: jouw ritje van A naar B is vele malen belangrijker dan dat van mij. Maar je hebt geen donorhart onder je snelbinders, dus iets meer zelfbeheersing kan geen kwaad. Op een elektrische fiets hoef je geen sterallures te hebben. Ander punt: we hebben in Haarlem een gemeenteraad met twaalf partijen, waarvan vier met één zetel. Die verdelen samen een luttele

39 zetels. Zitten die mensen daar voor de zaak? Of voor zichzelf? Willen ze Haarlem mooier maken? Of willen ze vooral zelf ‘shinen’? Ik vraag het maar. En over het aantal hoofdpersonagesyndroompatiënten in de Bloemendaalse politiek durf ik het niet eens te hebben. Voor je het weet heb je een haatcampagne of smaadproces aan je broek. Wie wel eens een concert in het Patronaat bezoekt, weet dat je vaak moeite moet doen de band te horen over het gekwaak van het publiek. Het idee dat de mensen om hen heen niet voor hen zijn gekomen, maar voor de artiesten op het podium is vaak niet te bevatten voor ze. Laatst tikte ik een vrouw op haar schouder, wees naar het podium en zei: “Sorry, maar ik kom om hen te horen, niet jou.” Ze ontplofte en bleef me de hele avond duidelijk maken dat ik haar avond had verpest. Hoofdpersonen horen niet graag dat ze eigenlijk bijfiguren zijn. En concurrentie van een echte ster dulden ze niet. En als je nu nog niet bent overtuigd van het grote aantal hoofdpersonagesyndroom-patiënten in Haarlem en omstreken: praat even met iemand die in de horeca werkt. Of in het onderwijs. Of de zorg. Gelukkig is dit de tijd van goede voornemens. Voor een groot aantal Haarlemmers weet ik er dus wel eentje. Neem wat vaker genoegen met een bijrol en stel je wat vaker op als dienende speler. Neem het leven serieus, maar jezelf niet.

88 HRLM ✶ 35

Foto: Noord-Hollands Archief.

✶ TOEN

Dames zijn druk bezig met het glaceren van bonbons in de Droste chocoladefabriek - 1948

36 ✶ HRLM 88

oëzie

George Moormann

George Moormann is naast dichter en beeldend kunstenaar ook essayist, boekenmaker en schrijfdocent (Schrijversvakschool Amsterdam). Hij was onder meer werkzaam als redacteur bij Tirade (Uitgeverij Van Oorschot)) en als eerste officiële stadsdichter van de Gemeente Haarlem. Met zijn poëzielaboratorium De Zingende Zaag verbindt hij sinds 1989 poëzie, performance, beeld en grafische vormgeving. Naar aanleiding van de tentoonstelling Blik op Haarlem. Ruisdael - Berckheyde - Van Goyen schreef George dit gedicht. Meer informatie: www.dezingendezaag.com

Gezicht op Haarlem uit het noordwesten, met de blekerijen op de voorgrond, Jacob Isaacksz van Ruisdael, ca.1650 - ca.1682. Rijksmuseum Amsterdam.

DE GROTE WANDELING De straten zijn brandschoon en het is er altijd mooi weer. De tijd dat mensen nauwelijks wisten hoe oud ze waren. Leeftijdsziek dat zal je afleren, zelfs tot op de dag weet jij hoe oud je bent. Naar het werkelijk niet precies van zichzelf geweten kijken wij. Leeftijdsloos is onze blik oud en jong in strijd met jaren de diepte van impasto verf de toeschouwer en het schilderij beiden badend in zonlicht, daar en hier onder één vertrouwde Hollandse wolkenlucht.

88 HRLM ✶ 37

KLAAR VOOR DE

Kat in het bakkie

Het merk Petlux maakt de zaken niet alleen voor jou, maar ook voor je huisdier een stuk comfortabeler. Met drie verschillende soorten kattenbakken, is er keus genoeg. Kies voor het kasteel, met een handige uitneembare bak die schoonmaken een stuk gemakkelijker maakt. Daarbij kan je kat lekker bovenop liggen en toekijken hoe het allemaal gebeurt. Voor de luxepoezen is het ook mogelijk om een geheel automatische kattenbak van Petlux aan te schaffen. Deze keren het grit per gebruik om en neutraliseren geurtjes met behulp van een UV-sterilisator die ervoor zorgt dat ziektekiemen en bacteriën zich niet verspreiden.

Liefdevol handgemaakt Deze mooie bakken en opbergdoosjes van Pino worden handgemaakt in hun atelier in het Belgische Kortrijk. Behalve dat hun assortiment ﬁjn voor het oog is, zijn alle producten ook nog eens gemaakt van natuurlijke materialen, zonder plastic en andere toegevoegde troep waardoor ze extra lang meegaan.

aibaar

ETENSTIJD! Houd je kat op gewicht en geef hem de juiste hoeveelheid voeding. Dit is altijd een lastige taak, maar nu niet meer. Kies de juiste hoeveelheid, interval en volg alles gemakkelijk via de app op je telefoon.

Verwen je kat met deze geweldige automatische borstel. Door de draaiende beweging zorgt dit apparaatje voor een heerlijke massage die verzorgt, verwent en helpt bij het borstelen van jouw viervoeter.

Alle producten op deze pagina zijn te koop bij Bea’s Dierenboetiek.

Fotografie: Cindy van Rees.

COLUMN ✶

Falco Bloemendal Is centrummanager in Haarlem en actief in verschillende besturen. Hij houdt zich in zijn vrije tijd bezig met imkeren, tuinieren en duurzaamheid.

Zoete troost in tijden van verandering De feestdagen staan weer voor de deur. Terwijl we ons verheugen op Sinterklaas en kerst zijn er twee zaken die mijn gedachten dit jaar in beslag nemen: de invasieve Amerikaanse rivierkreeften en de onverwacht schaarse honingoogst. Mijn jaarlijkse honingoogst, meestal een overvloedige bron van zoete vreugde, is dit jaar dramatisch gedaald met een ontmoedigende 70 procent ten opzichte van vorig jaar. Na het delen van potten honing met familie en vrienden is mijn eigen voorraad bijna uitgeput. Deze tegenvaller herinnert me er maar weer eens aan dat de eenvoudige geneugten in het leven kostbaar zijn. Terwijl we onze tafels dekken met overvloedige maaltijden en geschenken, is het belangrijk om te waarderen wat we hebben en vrijgevig te delen met degenen die misschien minder geluk hebben. Dan het vraagstuk van de rivierkreeften. Deze Amerikaanse indringers hebben onze waterwegen gekaapt, de inheemse Europese kreeften verdrongen en onze sloten en kanalen omgetoverd tot hun eigen speelparadijs. Zo ook in Haarlem, waar je de beestjes zomaar kunt treffen rondom bijvoorbeeld de Bolwerken en de Jan Gijzenkade. Meer dieren, dat klinkt misschien goed, maar de opkomst van deze invasieve kreeftenpopulatie is uitgegroeid tot een plaag van immense proporties. Ze beschadigen de oevers en tasten de waterkwaliteit aan. Gelukkig staat de overheid op het punt om particulieren toestemming te geven om deze kreeften te vangen, wat bij moet dragen aan het herstel van de natuurlijke balans in onze wateren. Wie weet brengen deze overheidsmaatregelen meteen een nieuwe traditie in onze feestmaaltijden met zich mee. Rivierkreeft is namelijk een ware delicatesse en daarom wil ik een supersimpel recept voor

een voorgerecht delen: gevulde avocado met rivierkreeftsalade. Zo zijn de schaaldieren die onze ecosystemen verstoren perfect geschikt om op de feesttafel te schitteren. En laten we dan, terwijl we genieten van deze smakelijke rivierkreeftsalade, niet vergeten hoe belangrijk het is om de inheemse fauna te beschermen en de balans in onze ecosystemen te herstellen. AVOCADO RIVIERKREEFTSALADE Voor 4 personen Ingrediënten: • 2 eetrijpe avocado’s • 200 g gekookte Amerikaanse rivierkreeften • 75 g Zaanse mayonaise • 1 fijngesneden ui • 1/2 knoflookteentje • 1/2 tl kerrie • Plukje basilicum, paprika, partje limoen BEREIDING Snijd de rivierkreeften, ui en knoflook fijn en meng deze met de mayonaise en kerrie. Halveer de avocado’s, verwijder de pit en verdeel de 4 helften op 4 borden met de snijzijde omhoog. Vul de avocado met de rivierkreeftsalade en garneer met basilicum, paprika en limoen. TIPS De rivierkreeftsalade is ook erg lekker op een toastje! Geen rivierkreeft te krijgen of een budget-versie? Vervang de rivierkreeft door surimi.

88 HRLM ✶ 39

DE EERSTE TREIN NAAR STRATEN VAN GOUD Ontdek Haarlem, stad met een verhaal.

VISITHAARLEM.COM

Fee dagen!

Jansje heeft prachtige vilten kersthangers, kerstslingers en kerststalletjes van Sjaal met Verhaal. Allemaal handgemaakt door vrouwen in Nepal. En met de verkoop creëert Sjaal met Verhaal werk voor inmiddels meer dan duizend vrouwen in Nepal en Thailand. Economisch zelfstandig kunnen zijn heeft een enorme positieve impact op hun leven en dat van hun kinderen. Deze missie staat altijd voorop en dat maakt Sjaal met Verhaal een ‘Social Enterprise’: een onderneming die het maken van winst niet als doel heeft, maar als middel ziet voor het bijdragen aan een betere wereld.

Dat bijdragen aan een betere wereld doet Sjaal met Verhaal niet alleen met het ondernemen, maar ook met het ondersteunen van verschillende projecten zoals het bouwen van een medische post, en ook het kindertehuis waar het allemaal begon kan nog steeds rekenen op steun. In tijden van crisis – zoals na de grote aardbeving of de uitbraak van corona – zet Sjaal met Verhaal extra stappen om de gemeenschap te helpen.

Catering

De focus ligt weer op de feestdagen; er komen rond deze tijd heel veel leuke aanvragen binnen voor kerstborrels en -brunches. Wil je ook iets feestelijks organiseren voor je collega’s of vrienden en vriendinnen, mail dan naar catering@jansje.org en informeer naar de mogelijkheden.

KERSTMARKT IN HAARLEM Tijdens de kerstmarkt in Haarlem staat er voor de deur van Jansje een kersthuisje met allemaal heerlijks uit de keuken van Jansje en eentje met prachtige cadeautjes voor onder de boom. De medewerkers van Jansje kijken er naar uit je daar te ontmoeten!

De Wereld van Jansje is een initiatief van de Doopsgezinde Gemeente Haarlem en De Hartekamp Groep.

88 HRLM ✶ 41

42 ✶ HRLM 88

INTERVIEW ✶

WERELDWIJDE BELANGSTELLING VOOR

‘De rillingen liepen over mijn rug toen ik Truus de hand schudde’

‘het meisje met het rode haar’

De Haarlemse Sophie Poldermans is de afgelopen jaren veel in de media geweest betreffende haar onderzoeken naar verzetsheldin Hannie Schaft. In april van dit jaar verscheen haar boek Desnoods met wapens, waar ze nieuwe onthullingen doet over de levens van Hannie en haar vriendinnen Truus en Freddie Oversteegen. Op de dagen die van belang zijn voor verzetsstrijdster Hannie Schaft eert Sophie haar met een bos bloemen of een mooie roos bij de erebegraafplaats. De bloemen moeten rood zijn, want dat staat symbool voor Hannie’s rode haar, maar ook het communisme dat voor haar van groot belang was. “Hannie is al vijfentwintig jaar een groot onderdeel van mijn leven. Ik denk ontzettend vaak aan haar.” WERKSTUK Sophie groeit in Haarlem op en gaat daar ook naar school. Op haar zestiende krijgt ze als huiswerk de opdracht een werkstuk te schrijven over een onderwerp dat haar persoonlijk aanspreekt. “Ik had net De aanslag van Harry Mulisch gelezen”, vertelt de auteur. “Op dat punt was ik net zo oud als Truus Oversteegen, en ik begon na te denken hoe het voor mij zou zijn om zo’n oorlog mee te maken.” De vraag houdt haar erg bezig en het is gelijk duidelijk dat haar werkstuk over Hannie Schaft en de zussen Oversteegen zal gaan. Sophie komt uit een historisch nest, aangezien haar vader op dat moment de stadsarcheoloog van Haarlem is. Hij helpt haar op weg en ze krijgt toegang tot een hoop bronnen. “Via mijn vaders netwerk kwam ik erachter dat Truus nog leefde”, zegt ze. “Ik vond haar telefoonnummer en belde met de vraag of ik haar mocht interviewen.” Met een bandrecorder, geleend van de vader van een vriendinnetje, staat ze bij Truus op de stoep. De eerste kennismaking ervaart ze als erg bijzonder. “De rillingen liepen over mijn rug toen ik haar de hand schudde”, vertelt ze. “Dit was dezelfde hand die een wapen had vastgehouden.” Truus ontvangt Sophie alsof het haar eigen kleinkind is, dus geen thee zonder koekje. Ze omschrijft de verzetsstrijdster als een warme vrouw met wie ze gelijk een goede klik had. Truus deelt haar hele levensverhaal met de jonge scholiere en stelt haar uiteindelijk ook voor aan haar zus en medeverzetsstrijdster Freddie Oversteegen. “Een bijzondere vrouw, maar niet spraakzaam over de oorlog. Dat was te traumatisch voor haar.”

›

88 HRLM ✶ 43

Erebegraafplaats Bloemendaal.

Grafsteen Hannie Schaft, Erebegraafplaats Bloemendaal.

Freddie (links) en Truus (rechts) Oversteegen.

Onderkomen van het verzet aan de Wagenweg.

Hannie Schaft als student.

44 ✶ HRLM 88

Truus Oversteegen met stengun na de oorlog.

INTERVIEW ✶

De zussen Oversteegen willen graag dat de jonge Sophie zal spreken op de Nationale Hannie Schaft Herdenking. “Ik kon ze niet afwijzen.” Zo leert ze verzetsleden uit hun groep kennen en kan het onderwerp daarna eigenlijk niet meer loslaten. “Uiteindelijk heb ik tien jaar bij de Hannie Schaft Stichting gezeten.” Ze creëert een hechte band met de zussen en gaat intussen ook frequent op bezoek om een kopje thee te drinken. “Ze hadden net mijn oma’s kunnen zijn.” AMERIKAANSE KRANT Sophie gaat uiteindelijk rechten studeren, waar ze automatisch weer in de voetsporen van Hannie stapt. Behalve internationaal recht, wil ze zich ook focussen op vrouwenrechten en oorlogsmisdaden. “Het was Hannie’s droom om in Genève voor de Verenigde Naties te werken”, vertelt ze. De verhalen van de verzetsstrijdster komen telkens weer op Sophie’s pad, waardoor ‘het meisje met het rode haar’ als rode draad door haar leven loopt. “Soms was ik er ook wel eens klaar mee hoor, dan wilde ik mij even op de oorlog in Joegoslavië of Rwanda focussen”, zegt ze met een lach. “Dan liep ik weer tegen het feit dat juist vrouwen in die landen zich verzetten en een grote rol spelen in de wederopbouw. Zo was ik weer terug bij af.” In 2018 is Sophie weer woonachtig in Haarlem. Op dat moment vervult ze een bestuursfunctie bij de Hannie Schaft Stichting. Ze worden benaderd door de Amerikaanse krant The Washington Post, die graag een

‘Alles zit erin: jonge vrouwen, seks en geweld’ necrologie wil schrijven over de Haarlemse verzetstrijdster. “Ze hadden geen Engelse informatie”, legt ze uit. “Die had ik natuurlijk wel en wilde ik graag delen.” Aangezien er veel belangstelling vanuit Amerika was, vindt de Haarlemse het belangrijk dat ook zij het verhaal van Hannie Schaft leren kennen. “Het is ook een spannend verhaal. Alles zit erin: jonge vrouwen, seks en geweld.”

Engelstalige boek Killing And Seducing Nazi’s. “Het boek is geschreven als narratieve non-fictie”, legt ze uit. “Het boek is geen wetenschappelijke verhandeling, maar het is wel zoals de gemiddelde Nederlander graag zijn of haar boek leest.” Het boek vertelt tot in detail het verhaal van Hannie en de zussen Oversteegen, maar het leest als een goede roman. “Ook dit boek is erg goed ontvangen en maakt veel bij mensen los.”

TIENDUIZEND STUKS Het verhaal van The Washington Post gaat viraal en Sophie wordt overspoeld door pers die meer wil weten over het verhaal van die drie heldhaftige meiden uit Haarlem. “Dat was het perfecte moment om een historisch boek te schrijven.” Het Engelstalige boek Killing And Seducing Nazi’s verschijnt daarna snel. De bekende Amerikaanse krant New York Post pakt het nieuws gelijk op, en binnen een oogwenk staat het boek van de Haarlemse op de bestsellerlijst van de krant. “Het was echt te bizar voor woorden. Het eerste stuk dat ik schreef was voor Time Magazine”, vertelt ze met nog steeds een beetje ongeloof in haar stem.

Met haar boek wil Sophie graag lezers laten nadenken over dit verhaal. Tijdens het schijfproces kwam ze, ondanks dat ze al bijna alles weet van Hannie, tot nieuwe ontdekkingen. Zo vond ze haar celnummer, maar ook foto’s van de zolder van Hannie’s ouderlijk huis, waar twee van haar Joodse vriendinnen zaten ondergedoken. “De Tweede Wereldoorlog en het gewapend verzet zijn zaken die voor ons ver weg lijken. Toch kun je dit ook vertalen naar alledaagse problemen”, vertelt ze. “Denk aan kinderen die worden gepest op school of discriminatie op de werkvloer.”

Van het boek zijn inmiddels al meer dan tienduizend stuks over de toonbank gegaan. Daarna dacht Sophie dat de wervelwind van pers voorbij zou zijn, maar niets is minder waar. Ze wordt in de schijnwerpers gezet door Jinek, schuift aan bij tv-programma Op1 en wordt opgemerkt door een Nederlandse boekenuitgeverij. “Ze vroegen mij of ik interesse had om een Nederlandse versie van het boek te schrijven” NIEUWE ONTDEKKINGEN In april van dit jaar verscheen dan eindelijk het Nederlandse boek Desnoods met wapens, dat eigenlijk niet is te vergelijken met haar

De reacties van lezers raken haar het meest. Talloze Amerikanen en Nederlanders bedankten haar voor het delen van het bijzondere verhaal van de Haarlemse verzetsstrijdsters die ook hen aan het denken hebben gezet over hun familieverleden. “Dan realiseer ik mij hoe uniek dit alles is. Dan ben ik erg blij dat ik op zo’n jonge leeftijd met dit project ben gestart.” ✶ HERDENKING Hannie Schaft is op 27 november 1945 herbegraven op de Erebegraafplaats te Bloemendaal. Elk jaar wordt de Nationale Hannie Schaft Herdenking gehouden op de laatste zondag van november. Dit jaar begint het op 26 november in Bloemendaal.

88 HRLM ✶ 45

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Daan Ruijter en Noord-Hollands Archief.

HECHTE BAND Sophie levert haar werkstuk in en krijgt een tien van haar geschiedenisdocent. “Volgens mij vond mijn leraar dat ik het wel héél serieus had genomen”, zegt ze grappend. Behalve dat ze het verhaal heeft opgeschreven, heeft ze het werkstuk ook voorzien van foto’s van de plekken in Haarlem waar de aanslagen hebben plaatsgevonden. Ze is er maanden mee bezig. “Truus kwam daarna op bezoek bij mijn ouders en vertelde mij om even te gaan zitten. Ze moest iets belangrijks vertellen, zei ze.”

H HRLM’S

EXCLUSIEVE

COLLECTIE

46 ✶ HRLM 83

N OV E M B E R - D E C E M B E R 2 0 2 3

WYBRAND HENDRIKS WAS HIER!

www.naaiatelierhaarlem.nl

KRACHTIG IN NAAIATELIER HAARLEM Pas anderhalf jaar is de laagdrempelige plek voor kunst Naaiatelier Haarlem actief in de stad. Vanaf de eerste expositie, De Stripdagen Haarlem, weet Naaiatelier steeds iets bijzonders te brengen. Beeldende kunstenaars, fotografen, performancekunstenaars, lichtinstallaties, illustratoren, muzikanten en zelfs een koor hebben de ruimte mogen gebruiken. Iedere keer iets nieuws, iedere keer lekker kort. En het mooie is: de kunstenaar is altijd aanwezig! Krachtig – een expositie met schilderijen van Jacky Ghijsen: 11 t/m 14 januari 2024 Jacky Ghijsen schildert met acrylverf op canvasdoek. Haar werk is voornamelijk geïnspireerd door bloemen. Het hele proces van knop via de bloem in bloei naar het verwelken van de bloem volgt zij erg nauw. Tegenstellingen spelen een belangrijke rol, zoals groei en verval, licht en donker, orde en chaos. Het leven is gevuld met deze contrasten en de schilder past ze graag toe in haar schilderijen. Dat het leven van de ene op de andere dag ontzettend kan omslaan is iets waar Jacky al op jonge leeftijd achter kwam. Regelmatig werd zij geconfronteerd met de diagnose kanker, waardoor ze veel moest inleveren. Onder andere haar rechteroog en andere delen in dat gebied zijn verwijderd. “Het oog dat ik nog heb is ook beschadigd door de kanker en de behandelingen die erop volgden. Als resultaat is mijn gezichtsvermogen ongeveer 10% van dat van een gezond oog.” Vanaf 2012 schildert Jacky. Haar manier van werken is zeer bijzonder. Door haar beperkte zicht houdt ze een vergrootglas in haar linkerhand, een penseel in de rechterhand en haar neus raakt bijna het canvas. Ze doet veel met haar vingers. “Dan wrijf ik het op het doek, als het ware.” In schilderen en schrijven kan ze de inspiratie kwijt om te laten zien wie ze is en wat haar motiveert. “Hiermee wil ik mensen stimuleren meer out of the box te gaan denken, vrij van vooroordelen en verwachtingen.” Naast schilderen is ook schrijven voor Jacky belangrijk. Vorig jaar is de autobiograﬁe Verbloemen gelanceerd. Krachtig geeft stof tot nadenken, inspiratie en een dosis punitiviteit. De expositie is te zien van 11 t/m 14 januari 2024 van 12.00 tot 17.00 uur in Naaiatelier Haarlem, een informele plek voor kunst, is gevestigd in Spaarnwouderstraat 124.

DE AGENDA IN HET NIEUWE JAAR 4 februari 2024 Gluren bij de Buren met Vocal Group Harlem Jive. 22 t/m 25 februari 2024 Op De Vlakte van kunstschilder Antoinette Grote Gansey. 21 t/m 24 maart 2024 Een gezamenlijke expositie van het Garenkokerskollektief. 25 t/m 28 april 2024 Installatiekunst van aanstormend talent Indi de Pindi. 16 t/m 19 mei 2024 Gerard van ‘t Wout – schilderkunst. 31 mei t/m 2 juni 2024 Stripdagen Haarlem 2024.

48 ✶ HRLM 88

Fotograﬁe: Jacqueline de Haas.

Deze column wordt afgewisseld door: Marc de Beyer (directeur Teylers Museum), Hans Looijen (directeur Museum van de Geest HaarlemAmsterdam) en Lidewij de Koekkoek (directeur Frans Hals Museum).

Lidewij de Koekkoek

WANDELEN DOOR EEN SCHILDERIJ MET TWEE GEZICHTEN Dagelijks wandel ik door Haarlem, op weg naar het Frans Hals Museum of terug naar huis. Een hoogtepunt is voor mij altijd de Grote Markt met de Bavo, het stadhuis en ‘onze’ Vleeshal. Het is telkens alsof ik door een schilderij wandel, door één van de Haarlempjes waar ik tijdens mijn studie Kunstgeschiedenis al zo gek op was. Onze mooie stad, waar de zon altijd lijkt te schijnen. Inmiddels ken ik de stad goed, vanaf de jaren ‘90 toen ik hier drie jaar werkte. Tijdens mijn dagelijkse wandeling kijk ik omhoog om de gevels te bewonderen. Ik moet oppassen dat ik niet tegen een lantaarnpaal aan loop! Iedere keer weer ervaar ik een historische sensatie. Komt dit alleen door de aangeharkte en opgepoetste buitenkant vol monumenten die mij zoveel vertelt over het verleden en het heden van de stad? Wanneer ik in ons museum naar de schilderijen van stadsgezichten uit de 17de eeuw kijk, zie ik wat de kunstenaar mij wilde láten zien. Deze vroege vorm van citymarketing speelde in op nostalgisch verlangen naar de hoogtijdagen van Haarlem en natuurlijk op de aantrekkingskracht van de ‘schoongeboude en wel gelegen’ stad, zoals Haarlem in de 17de eeuw werd beschreven. Dit beeld was toen erg populair en nu nog steeds. Wat er verder speelt zie je niet. Maar net als een mens met een eigen karakter, heeft ook het Haarlem van toen en nu verschillende lagen met twee of zelfs meer gezichten. Een diversiteit aan mensen, verschillen tussen arm en rijk, verborgen groen in hofjes en steegjes en door meeuwen opengetrokken vuilniszakken. En juist die tegenstellingen bepalen het karakter van de stad. Daarom willen we in ons museum niet alleen de mooiste blik op Haarlem van topkunstenaars uit

de 17de eeuw laten zien, maar ook de verschillende hedendaagse blikken op de stad tonen. Met de fotowedstrijd die we nu organiseren kun je ook kans maken om met jouw foto in de tentoonstelling Blik op Haarlem opgenomen te worden. Dat kan een foto zijn van een bekende of juist een onbekende plek. Een foto die in al zijn schoon- of lelijkheid vertelt wat de stad voor jou betekent en wat jouw blik op Haarlem is. Hoe zie jij de toekomst van Haarlem, van de omgeving en de bewoners, waar maak je je zorgen om, waar ben je trots op? De kunst van de stad voor de generaties van de toekomst restaureren en behouden. Dat is wat we doen in het museum. Maar doen we dat ook met de stad zelf? En met de natuur daarin en omheen? Als museum zijn we rentmeester, we passen tijdelijk op iets waardevols om te zorgen dat het over honderden jaren nog bestaat. Als inwoners van deze stad en van de aarde hebben we zo’n zelfde verantwoordelijkheid voor elkaar, voor onze omgeving, voor dieren en planten, voor onze planeet. Want Haarlem is geen openluchtmuseum maar een stad die eeuwenlang met de tijd is meegegroeid en veranderd door de impact van de mens. Laten we er samen voor zorgen dat we nog heel lang kunnen blijven genieten van deze stad met haar vele gezichten. En van al die verschillende blikken op Haarlem. Fotowedstrijd – Wat is jouw blik op Haarlem? Meedoen met de fotowedstrijd kan tot en met 7 januari 2024 via franshalsmuseum.nl/jouwblik. De tentoonstelling Blik op Haarlem. Ruisdael – Berckheyde – Van Goyen is nog tot en met 7 januari 2024 te zien in het Frans Hals Museum aan het Groot Heiligland in Haarlem. Meer informatie via franshalsmuseum.nl/blikophaarlem.

88 HRLM ✶ 49

www.schuur.nl

HET NUT VAN EDO DOMPELMANS

Orkater Het Nut van Edo Dompelmans is een muzikaal portret van een man die erachter komt dat hij in vrijwel elk opzicht van zijn leven volstrekt inwisselbaar is. Een voorstelling over de vraag in hoeverre wij als mens vervangbaar zijn en de angst voor het antwoord op die vraag. Wanneer: 22 t/m 25 november

CINEMINI (2+) TAARTROVERS

Tijdens Cinemini Taartrovers worden mooie, lieve, spannende, abstracte, verhalende en soms ook uitdagende korte films vertoond, speciaal voor peuters en kleuters. Daarna spelen de bezoekers samen in een lichtlandschap. Veel kinderen beleven met Cinemini hun eerste bioscoopbezoek op een manier die perfect bij hen past: de films worden vertoond met gedimd licht, het geluid staat niet te hard, de sfeer is ontspannen, de kinderen kunnen vrij bewegen en reageren op de films. Na afloop verwerken de kinderen hun ervaring met al hun zintuigen. Wanneer: 26 november

Fotografie: Almichael Fraay, Anne Claire de Brey en Esther Noyens.

HEREDITARY

Ari Aster - 2018 Hereditary schokte een wereldwijd publiek met een verhaal over erfelijkheid en schuld, en zette regisseur Ari Aster (Midsommar, Beau is Afraid) definitief op de kaart. Filmvertoning in het kader van het I’m Into Horror-filmprogramma. Wanneer: 22 november

SUPERPOSITION

Toneelschuur Producties – Vanja Rukovina Een idealistische en academische voorstelling vol karaoke, cocktailparty’s en een hartstochtelijk wiskundig seminar. Een internationaal team van Nederlandse en Japanse wiskundigen is dicht bij het ontdekken van een formule die cultuurverschillen verklaart. Hun clashes en misverstanden onderling vormen het beste argument dat hun model broodnodig is. Wanneer: 15 t/m 17 december

50 ✶ HRLM 88

ANDERS KIJKEN MET…

FOTOGRAAF CHRIS HOEFSMIT

De werken van Chris zijn momenteel te bewonderen in het ABC Architectuurmuseum, waar de tentoonstelling Blik op Haarlem – zand – water – vest – stad te zien is. Deze expositie richt zich op de stedelijke ontwikkeling van de Spaarnestad. Hij fotografeert al lange tijd voor het architectuurmuseum, zo kreeg hij de opdracht om het hedendaagse beeld vast te leggen van de werken die momenteel in het Frans Hals Museum te zien zijn. ZOEK DE VERSCHILLEN “Ik zou best eens in het Haarlem van honderd jaar geleden willen lopen”, vertelt Chris. Door de jaren heen heeft hij een aantal boeken gemaakt over de stad, waarin hij graag laat zien hoe hij Haarlem door zijn camera ziet. Voor de tentoonstelling in het architectuurmuseum heeft hij onder meer een werk gekozen van Gerrit Berckheyde. Het gaat echt om de Bavokerk, dat is duidelijk te zien”, zegt hij. “Het is een waanzinnig gebouw met zoveel details aan de achterkant. Overal zijn verschillende hoeken, ramen en opbouwtjes.” Het verschil met de voorkant van de kerk vindt hij dan ook groot. “Die is heel strak ontworpen, maar als je goed kijkt, weet je niet wat je allemaal ziet. Heel indrukwekkend.” Wie goed kijkt, ziet dat de foto’s van Chris niet veel verschillen van de werken die in de 17de eeuw zijn gemaakt. “Zelfs de stand van de zon en de schaduwen komen overeen”, zegt hij trots. Je kunt zelfs op de hedendaagse foto zien waar het raam

in de Bavo zat toen Gerrit Berckheyde het werk maakte. Volgens Chris vullen de exposities in de musea elkaar perfect aan op dit onderwerp. “Je krijgt een duidelijk beeld van hoe het was en hoe het nu is”, legt hij uit. Bezoekers verlaten het Frans Hals Museum met het idee van hoe Haarlem er vroeger uitzag. Om de tijdslijn compleet te maken, hoeven zij alleen maar over te steken om in het ABC Architectuurmuseum te kijken hoe de stad er vandaag de dag uitziet en wat er nog over is uit de 17de eeuw.

Gerrit Berckheyde (1638-1698), De Grote Markt gezien vanuit de Pandpoort, ca. 1670. Brussel, Koninklijke Musea voor schone Kunsten van België. Blik op Haarlem is te zien tot en met 7 januari 2024 in het Frans Hals Museum. Daarnaast toont het ABC Architectuurmuseum de tentoonstelling Blik op Haarlem – zand – water – vest – stad, die te bewonderen is tot en met 25 februari 2024.

88 HRLM ✶ 53

Tekst: Victoria van der Werff. Fotograﬁe: Chris Hoefsmit.

Het Frans Hals Museum toont de komende maanden bijzondere Haarlemse stadsgezichten uit de 17de eeuw. Fotograaf Chris Hoefsmit bezocht de tentoonstelling Blik op Haarlem en ging de stad in om deze kunstwerken zo goed mogelijk na te maken met zijn camera.

www.theaterdeliefde.nl

FUAD HASSEN: VOGELVRIJ Fuad Hassen is geboren in Eritrea en vertrok op 5-jarige leeftijd naar Nederland om tijdens carnaval aan te komen in Den Bosch. In 2006 waagde hij met succes zijn eerste stappen op het stand-up podium. Twee jaar later won hij met grote overmacht de jury- en publieksprijs van de Culture Comedy Award 2008. “Fuad heeft bravoure en is een goede verteller”, aldus de jury. In 2013 haalde hij de ﬁnale van Cameretten. Op 22 december speelt hij in De Liefde zijn vierde solovoorstelling. Vogelvrij gaat over allerlei vormen van vrijheid. We willen het graag, maar kunnen we het wel aan? Zijn wij niet te gedomesticeerd? Fuad is meester in het uitspelen van komische situaties. Een show vol imitaties, typetjes en publieksinteracties. Vrijdag 22 december, 20.30 uur

ODE AAN DE HYSTERISCHE VROUW Met een mix van opera, musical, kleinkunst en klassieke muziek brengt Valentina Toth een ode aan de hysterische vrouw. In deze tragikomische, muzikale en over de top one woman show verkent ze de grenzen en clichés van het vrouwbeeld in onze maatschappij. Gewapend met een ﬂinke dosis muzikaliteit, humor, snelle schakels en grote personages, houdt ze in Wildbloei haar publiek onder schot en brengt ze hopelijk een beetje sympathie teweeg. Of bevreemding. Ook goed. Valentina Tóth is actrice, zangeres, theatermaker en liedjesschrijver. In 2022 was ze de winnares van het Amsterdams Kleinkunst Festival. Daar ontving ze zowel de jury- als de publieksprijs. Ook werd ze door De Volkskrant uitgeroepen tot comedy talent van 2023. Donderdag 30 november, 20.30 uur

54 ✶ HRLM 88

BEVALLIGE KLEINSCHALIGHEID “Freek de Jonge, die heb ik ooit nog eens in een zaaltje van niets zien spelen, voor drie man en een halve paardenkop.” Ik had een oom die dat áltijd zei. En ja, dat is één van de leuke kanten van een klein theater; je ziet er beginnende artiesten van wie je, als je jaren later bij ze op rij één zit in Carré, met gepaste trots kunt zeggen: “Ik was erbij toen-ie begon.” Zo kan het gaan. Geen speld tussen te krijgen. Toch stribbelt iets in mij tegen bij die gedachte. Alsof de kleine zaal alleen maar bestaat bij de gratie van de grote zaal. De kleine zaal: voor ‘krabbelaars’, de grote zaal: voor ‘sterren’. Zo kan het zijn. Maar dat is niet het hele verhaal. De kleine zaal dankt haar bestaansrecht nu juist aan haar bevallige kleinschaligheid. Omdat er godzijdank voorstellingen worden gemaakt die speciaal bedoeld zijn voor die kleine zaal. Voorstellingen die helemaal niet de ambitie hebben op een groot toneel te staan voor een publiek van 800 man. Ik zwom afgelopen zomer bijna dagelijks in ’t Wed. Iedere keer weer overviel me de schoonheid van het compacte duinmeer. Geen haar op mijn hoofd die dacht: wacht jij maar meertje, ooit word jij een echte zee. Er speelt deze winter weer zoveel moois in ons theater, zoveel artiesten, jong en oud, die met hun optredens precies passen in onze zaal. Kom maar kijken. En houd onze agenda in de gaten; er staan weleens hele grote namen op die na weken in een uitverkocht Carré hunkeren naar de knusheid van de kleine zaal.

Mylou Frencken

JONG TALENT

NOTULIST Noah Tukker (15), beter bekend als Notulist, is erg goed bezig als rapartiest. Zo bereikte hij in 2022 de finale van Holland’s Got Talent, bracht veel muziek uit en won ook nog eens twee lokale muziekcontests in Haarlem. Hoog tijd om deze talentvolle jongen te spreken!

Wanneer ben je begonnen met teksten schrijven en rappen? “In april 2020, tijdens de coronapandemie, ben ik begonnen met het schrijven van mijn eerste eigen rapteksten. Toen zat ik nog in groep 8 en mijn meester stimuleerde mij om voor een talentenjacht op school een nummer te schrijven over corona. Ik schreef al vaker gedichtjes voor meesters en juffen op school, voor als ze bijvoorbeeld zoveel jaar op school zaten of als ze een andere baan kregen.” Wat leuk! Dus dat schrijven zat er al vroeg in. Maar hoe kwam je bij de rapmuziek terecht? “Dat komt eigenlijk vooral door mijn vader. Hij is muzikant en heeft een eigen homestudio. Toen hij mij eens oude albums van Kraantje Pappie liet horen, was ik gelijk geïnteresseerd in rapmuziek. Samen met mijn vader maak ik nu ook de beats voor mijn nummers.”

Hoe gaat dat precies in z’n werk? “Mijn vader schrijft voor het grootste gedeelte de muziek en ik schrijf de teksten. Maar het komt ook weleens voor dat ik al een melodie heb bedacht en dat mijn vader dat meer muzikaal uitbreidt. Het is een fijne wisselwerking die veel liedjes oplevert.” Je hebt een toffe artiestennaam. Hoe ben je daar zo opgekomen? “De naam Notulist heeft een dubbele betekenis: NOTU in Notulist staat voor Noah Tukker en Notulist is iemand die dingen opschrijft, en dat doe ik natuurlijk ook met mijn teksten.” Je hebt al heel wat bereikt. Zo stond je in de finale van het tv-programma Holland’s Got Talent en won je de laatste edities van de Rob Acda Award en Next Up. Hoe kijk je daarop terug? “Tijdens Holland’s Got Talent heb ik ontzettend veel leuke mensen ontmoet

Jouw muziek gaat ook erg over de stappen die je maakt als artiest. Schrijf je voornamelijk persoonlijke teksten? “Ik vind het makkelijk om over mezelf te schrijven en over wat ik beleef. Maar ik wil uiteindelijk wel meer universelere teksten schrijven. Onlangs heb ik het nummer Geachte Wereld geschreven en dat gaat over een aantal problemen in de wereld en wat dat met mij doet. Ik merk tijdens optredens dat dat soort nummers wel goed ontvangen worden.” Wat zijn je muzikale plannen de komende tijd? “Ik wil heel graag meer gaan optreden. Verder heb ik veel muziek liggen dat ik binnenkort ga uitbrengen. Ook ben ik veel bezig op social media. Ik probeer daar grappige concepten te bedenken, zoals ter plekke rappen over een bepaald onderwerp of op een bepaalde beat. Ik merk dat dat goed aanslaat. Maar bovenal wil ik mijn talent nog verder ontwikkelen, zodat ik uiteindelijk een professionele artiest kan worden.” Benieuwd geworden naar Notulist? Check www.notulist.eu en zijn nummers op Spotify!

88 HRLM ✶ 55

Tekst: Joost Dobbe.

Foto: Marcus van Dam.

en het heeft me ook de nodige aandacht opgeleverd. Vooral op social media heb ik veel volgers gekregen. De Rob Acda Award in Patronaat heeft vooral gezorgd voor veel bekendheid en optredens in Haarlem en omgeving. Doordat ik de Rob Acda Award had gewonnen, mocht ik bijvoorbeeld optreden tijdens Bevrijdingspop. En met het winnen van Next Up van Triple Threat heb ik 1.500 euro gewonnen en heb ik meer naam gemaakt in de Haarlemse urban scene. Dus iedere stap bracht me weer iets.”

Algemeen directeur Patronaat

Jolanda Beyer

VEELKOPPIG MONSTER Time ﬂies: even knipperen met de ogen en het jaar is voorbij. Het moment om uitgebreid terug te kijken is echter nog zeker niet daar. Bovendien struikel je als je te veel achteromkijkt, én ben ik vooral van moedig voorwaarts gaan.Toch heb ik de hersenspinsels die ik sinds ruim een jaar hier met jullie mag delen maar eens teruggelezen. In eerste instantie om niet in herhaling te vallen. Wat me vooral opviel is hoeveel onderwerpen terug blijven komen doordat ze nog steeds actueel zijn.

een veelkoppig monster dat niet vanzelf weggaat, of waar omwonenden zich bij neer willen leggen. En laten we eerlijk zijn; je zal maar uit je bed gedreund worden of ’s ochtends kots en glasscherven uit je voortuin moeten vegen. Niemand wil dat.

Aan de andere kant is uitgaan en grenzen verkennen voor jongeren echt een belangrijk onderdeel van opgroeien en jezelf ontdekken. Het blijkt écht een uitdaging voor alle betrokkenen om ruimte voor jongeren en (nacht)cultuur te vinden. De balans tussen uitgaan, wonen, rust en levendigheid Zo heb ik hier al vaker (het ontbreken van) is lastig en vergt continu bijstelling. Een dilemma van mogelijkheden voor de jongeren qua (nacht) alle tijden. cultuur in Haarlem aangekaart. Inmiddels is er Ik heb niet de illusie dat er geen overlast meer veroorzaakt veel gebeurd op dat vlak: Patronaat startte met en ervaren zal worden in onze drukbevolkte stad. Ik zal niet CLUB3 en sloot weer, popcentrum Slachthuis beweren dat ik de heilige graal heb om dit op te lossen, maar opende de deuren voor programmering, bereikte wat mij betreft ligt de kern in het opvoeden van de jongeren. veel jongeren en... sloot weer. De langverwachte Hóe ga je uit? Waar liggen de grenzen? De pandemie heeft pilot betreft vrije openingstijden kwam erdoor laten zien dat het uitgaansleven, en hoe je je daar gedraagt, en startte op 1 juni 2023 voor zeventien locaties een leerproces is. Er zijn legale plekken nodig om je grenzen en... stopte deels weer. Tenminste: in augustus te verkennen in een veilige omgeving. Daarbij wordt ook heeft “de voorzieningenrechter de besluiten van meteen geleerd om rekening te houden met een ander. de verleende vergunningen geschorst voor de Rekening houden met de ander die naast je staat te dansen, Smedesstraat”. Ik denk dat dat betekent dat de met de medewerkers die voor jouw veiligheid zorgen en pilot daar (nog) niet door kan gaan. Al deze zaken zeker ook met de omwonenden. kennen een gemeenschappelijke deler; overlast met Met meer plek en (culturele) evenementen voor jongeren, als gevolg vaak inperking, dan wel sluiting voor de juist ook onder de achttien, zouden we het verschil kunnen desbetreffende locatie. maken. Nu is het moeilijk met de huidige regels, maar het moet ons er niet van weerhouden om juist evenementen De ervaren overlast kent verschillende voor hen te organiseren. Hoe beter zij hun grenzen kennen, vormen. Bij CLUB3 gaat het om overlast van de hoe makkelijker het wordt om overlast te beperken. geluidsinstallatie na middernacht. In de Smedesstraat Dit vergt vanuit alle partijen inspanning en water bij de wijn. en bij Slachthuis vooral om de ervaren overlast Bij Patronaat betekent dat een ﬁkse investering in isolatie, buiten. De overlast beperkt zich zeker niet alleen zodat de overburen weer goede nachtrust hebben. Voor tot binnen of vaste uitgaansplekken (en overigens anderen zal meer begeleiding in de omgeving helpen. En als ook niet uitsluitend tot jongeren, maar dat terzijde). het écht moet knallen, dan moeten we misschien voor een Zoals we ook tijdens de pandemie hebben mogen nachtje een hotel boeken voor de buren. Zo kan iedereen ervaren, is de behoefte om samen te feesten op diens eigen manier een steentje bijdragen aan een goede dusdanig groot dat hier altijd wel een manier en uitgaansomgeving met oog voor jongeren en omwonenden. plek voor wordt gevonden. In een park, een bunker, een oude schuur of gewoon thuis. Ook daar Wij zijn er klaar voor en de geluidsisolatie van CLUB3 wordt dit al snel als overlast ervaren. Overlast is bijna ook!

88 HRLM ✶ 57

STADSSCHOUWBURG

Hanneke Drenth

Wigbolt en Bert

Anniek Pheiffer

FOTO-EXPOSITIE THEATERPORTRETTEN Acteurs vastgelegd in hun favoriete rol

Sinds september hangt op de verbouwde derde verdieping van de Stadsschouwburg een portrettengalerij van bekende Haarlemse toneelacteurs en artiesten. Fjodor Buis fotografeerde hen op het podium van de schouwburg. Haarlem kent een lange traditie van portretten maken en tentoonstellen, meent Fjodor. “Denk aan de schuttersstukken en de soloportretten van Frans Hals, de portretten van Verweij en de verhalende portretten over Haarlemmers van Lennaert Nijgh. Mensen laten zich graag vastleggen. Het leek mij mooi om deze traditie voort te zetten met een fotogalerij. Een moderne toevoeging aan de Haarlemse portretgeschiedenis.” Fjodor raakte geïnspireerd door de fotogalerij in de Nieuwe DeLaMar in Amsterdam. In het theater hangen grote foto’s van Nederlandse acteurs onder meer gefotografeerd door

58 ✶ HRLM 88

Erwin Olaf. “De Haarlemse Stadsschouwburg werd verbouwd, een uitstekend moment voor iets nieuws aan de wanden. Zo’n portrettengalerij zou ook hier goed passen, dacht ik, maar dan van Haarlemse toneelacteurs in stijl van de schuttersstukken uit 1700.”

fotograferen met decorstukken, spots en rook, een beetje theatraal. We hebben met deze serie portretten diegenen die Haarlem in de Nederlandse toneelwereld vertegenwoordigen vastgelegd. Een fotogalerij van acteurs, artiesten, cabaretiers en één regisseur.”

THEATRALE SETTING De geportretteerden traden al eerder op in de Stadsschouwburg of spelen er nog steeds toneel. Ze hebben een band met de Haarlemse schouwburg. “Ik wilde ze daarom op het toneel

Uit een lange lijst zijn zeventien Haarlemmers gekozen die door de jaren heen hun sporen hebben verdiend in een breed scala aan toneelproducties. Zo zijn onder anderen Erik van Muiswinkel, Pim Muda, Hans Klok, René van het Hof, Anniek

Pim Mida

Veldhuis en Kemper

Steef de Jong

Erik van Muiswinkel Pheifer en Hadewych Minis op de gevoelige plaat vastgelegd. “Het was even puzzelen om uiteindelijk tot deze groep mensen te komen. De eerste zes bekende acteurs en artiesten bedacht ik zelf. De anderen hebben algemeen directeur van de Stadsschouwburg, Edwin van Balken en collega’s aangedragen. Regisseur Liesbeth Colhof, iemand achter de schermen, is eveneens door hen gesuggereerd. Ze betekent veel voor het Haarlemse toneel, dus ook zij mocht vereeuwigd worden.”

MACBETH EN MEDEA De acteurs en artiesten zijn geportretteerd in de outfit voor een bepaalde rol. “De bedoeling is dat de portretten nog lang in de schouwburg blijven hangen. Het leek mij oninteressant om de acteurs en artiesten in hun gewone kloffie vast te leggen. Het is wel fotografie natuurlijk. Ik stelde ze voor zich te kleden naar een bepaald archetype of in de kleding van een bijzondere rol die ze speelden of graag zouden willen spelen. We zijn om de tafel gaan zitten en hebben samen de outfits bedacht. De een wilde bijvoorbeeld als Macbeth, de ander als Medea. Sommige kleding was al aanwezig, enkele outfits moesten we huren. Er ging behoorlijk wat geregel vooraf aan de fotosessies. Het was niet zomaar een kiekje maken op het toneel van de Schouwburg.” De Stadsschouwburg stelde voor het

fotograferen de gehele technische dienst beschikbaar om in overleg het licht neer te zetten dat bij de rol van de geportretteerden hoorde. Karakters uit bekende stukken werden verbeeld met de juiste aankleding, visagie en licht, om zo een theatersfeer te creëren die past bij de omgeving en de gefotografeerde zelf. “Het ziet er allemaal erg fraai uit. We hebben veel plezier gehad tijdens de fotosessies. Het was ontzettend leuk, daar zijn het natuurlijk ook artiesten voor. Ze weten hoe ze de toeschouwer moeten vermaken. Ze voelen zich al gauw op hun gemak op het toneel én voor de camera, meer dan wie ook. Als acteurs en cabaretiers ook nog speciaal gekleed zijn, is het voor hen nog makkelijker om in een bepaalde rol te stappen en te poseren zonder gêne.”

88 HRLM ✶ 59

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Fjodor Buis.

‘Poseren zonder gêne’

AMPZING GENOOTSCHAP EN THEATERGROEP EGLENTIER Nemen afscheid (van hun jubileumjaar)

‘Twee eigenzinnige groepen die elkaar hebben gevonden in het maken van mooie muziek en tegendraads theater’

Een jaar lang je jubileum vieren gaat je niet in de koude kleren zitten. Daarom zijn Theatergroep Eglentier en het Ampzing Genootschap blij dat ze afscheid kunnen nemen. Van hun jubileumjaar uiteraard. Want spelen blijven ze. En dat laten ze zien en vooral horen met een feestelijke galavoorstelling vol liedjes en acts uit de lange geschiedenissen van de twee jubilarissen. Op 6 maart 1923 werd in Haarlem de toneelvereniging VZOD opgericht. Vriendschap Zij Ons Doel. De groep speelde met wisselend succes toneelstukken in en rond Haarlem. Na ruim een halve eeuw kwam de vereniging in zwaar weer wat betreft ledenaantal. Het werd steeds moeilijker volwaardige producties te spelen. De Haarlemse toneelgroep Rokato (Rooms Katholiek Toneel) was opgericht tijdens de bezetting in de oorlog. Ook Rokato kreeg het in de jaren ’70 steeds moeilijker en kwam mensen te kort. Een fusie eind jaren ’70 leek de beste oplossing. Eerst onder de naam VZOD/Rokato, later als Haarlemse Toneelvereniging Eglentier. De fusie loste niet alle problemen op, maar door de inspanning van Boy van der Erf, die zijn hele familie op het podium zette, overleefde de groep. MEER DAN ALLEEN TONEELSPELEN Eind jaren tachtig werd de weg omhoog gevonden. De kwaliteit van de voorstellingen nam snel toe en na een verjonging rond de eeuwwisseling ontstond de groep in zijn huidige vorm. Tegenwoordig doet Eglentier meer dan alleen maar toneelspelen. Grote muziekproducties zoals de I Love-serie en locatietheater behoren nu tot het repertoire. “Terugkijkend denk ik dat we ergens in de jaren negentig goed hebben aangevoeld dat het culturele landschap snel aan het veranderen was”, zegt voorzitter Rudolf Mensen, “zowel subsidiegevers als het publiek wilde ander, eigenzinniger theater. We moesten meer risico nemen. Niet alleen spannendere stukken maken, maar ook productioneel. De keuze voor grote muziekproducties voor een breed publiek in Patronaat konden we afwisselen met voorstellingen waarin we lekker de rand konden opzoeken.” SAMUEL AMPZING In 1998, rond de tijd dat Eglentier zich transformeerde tot de theatergroep die het nu is, werd de gelegenheidsband Wilt Vleesch opgericht. Wilt Vleesch zou een of twee keer

60 ✶ HRLM 88

Het Ampzing Genootschap en Theatergroep Eglentier gezellig aan de koffie.

optreden in Ruigoord met zelfgeschreven nummers, maar het spelen beviel zo goed dat werd besloten door te gaan. NEDERLANDSE TAAL Wilt Vleesch werd later Ampzing Genootschap. De naamgever was Samuel Ampzing (1590-1632). Deze Haarlemse dominee en schrijver ergerde zich groen en geel aan het gebruik van buitenlandse leenwoorden in de Nederlandse taal. Het Ampzing Genootschap ergert zich ook, maar dan aan Engelse leenwoorden. “Ampzing is een mooie verzameling getalenteerde muzikanten, schrijvers en kunstenaars”, zegt mede-oprichter Henny Leeflang. “Samen maken we niet alleen veel lol, maar ook mooie dingen. We hebben heel veel meegemaakt in die vijfentwintig jaar. We hebben veel om trots op te zijn, ook al zijn we daar niet zo goed in.” In de vijfentwintig jaar van hun bestaan is het Ampzing ongekend productief geweest. Bijna wekelijks treden ze op. Niet alleen in Haarlem maar in heel Nederland en ook

België. Er werd samengewerkt met mensen als Boudewijn de Groot, Rob de Nijs en Cor Bakker. Een hoogtepunt van hun jubileumjaar (naast deze voorstelling met Eglentier) is hun opnamesessie in de beroemde Abbey Road Studios in Londen. VIJFDE SAMENWERKING Zo’n tien jaar geleden werkte Ampzing en Eglentier voor het eerst samen. Dat beviel zo goed dat dit inmiddels de vijfde samenwerking is. Twee eigenzinnige groepen die elkaar hebben gevonden in het maken van mooie muziek en tegendraads theater. Om te vieren dat ze al zo lang in het hart van de stad geworteld zitten, wordt de voorstelling gespeeld in het Stedelijk Gymnasium, dat in het hart van de stad gevestigd is. Waar: Gymnasium, Jacobijnenstraat 24 Wanneer: 18 en 19 november om 15.30 uur en om 20.15 uur Kaarten: zijn uitsluitend te koop via www.eglentier.nl

88 HRLM ✶ 61

62 ✶ HRLM 87

Fotograﬁe: Bibi Veth.

Deze column wordt afgewisseld door Edwin van Balken, directeur Stadsschouwburg en PHIL en Marelie van Rongen, directeur De Schuur.

Edwin van Balken

COULISSEN ‘Wat er speelt achter de coulissen’, ken je die uitdrukking? Vast. Maar heb je je wel eens afgevraagd wat dat nou precies zijn, ‘coulissen’, en waar je die kan vinden? De uitdrukking gaat over dingen die je niet ziet, die op de achtergrond plaatsvinden. In het theater is dat letterlijk zo. Wat op het podium gebeurt, kan het publiek zien. Maar wat zich achter de coulissen afspeelt, is aan het zicht onttrokken. Het woord ‘coulisse’ komt van het Franse ‘couler’ en betekent vloeien of glijden. Een coulisse is een ‘schuifvenster’, ofwel een verplaatsbaar stuk van het toneeldecor. De wereld achter de coulissen ontstaat pas als er coulissen zijn. Dat klinkt logisch, maar doordat coulissen kunnen schuiven, is die wereld er soms wel en soms niet. In 2017 heb ik de Nederlandse versie van het toneelstuk Noises Off geproduceerd met Tjitske Reidinga in de hoofdrol. Een hilarische komedie waarvan de eerste helft zich afspeelt achter de coulissen van een toneelstuk. Het publiek kan zien wat daar allemaal misgaat. Ruziënde acteurs, een vrijage, kwijtgeraakte rekwisieten, spelers die niet opkomen omdat ze verdwenen zijn; de chaos is compleet. In de tweede helft draait het decor om en ziet het publiek het echte toneelstuk terwijl het inmiddels weet wat er allemaal misgaat achter de coulissen. Weten wat er misgaat achter de coulissen geeft zo een totaal andere dimensie. Normaal zie je dat immers niet. Nu zag je een actrice huilend opkomen terwijl dat niet in haar rol past, maar het publiek weet inmiddels wel waarom. Een coulisse is nodig om ruimte te krijgen voor zaken die het publiek niet mag zien. Het kan een gordijn zijn of een decorstuk. En coulissen zijn aan

twee kanten van het toneel, vandaar het meervoud. Natuurlijk is de chaos achter de coulissen die ik net beschreef niet de normale realiteit in het theater. Die is gelukkig een stuk minder heftig, maar zeker wel interessant. Ik kan ontzettend genieten van de concentratie en het professionalisme van technici, acteurs en mensen die met kleding, grime en rekwisieten in de weer zijn. Zeker bij grote theaterproducties gebeurt er heel veel achter de coulissen. Zo speelde begin oktober Midzomernachtdroom, waar 35 mensen op het toneel staan en maar liefst 12 mensen ‘backstage’. Het was een ongekend gekrioel met acteurs die zich verkleden, rekkende en strekkende dansers én open aﬂopende musici. Dat vraagt om een strakke en zeer gedisciplineerde organisatie. Zo zijn er tafels met vakjes waarin rekwistieten of pruiken op volgorde liggen. Kostuums hangen op volgorde van rol en scène in garderoberekken en er zijn kleedsters voor snelle verkledingen. Dit gaat allemaal in volledige stilte en opperste concentratie, want het publiek mag natuurlijk niets merken. Voor een theaterdier zoals ik is dit echt een feest om van dichtbij mee te maken. Daarom ben ik vaak net wat opgetogener als er een grote productie bij ons komt spelen. Zo zie ik extra uit naar Mozart’s Zauberﬂöte van Theu Boermans begin november, de opera De Apocalyps van Bach in januari of The Fairy Queen in april 2024. Als bezoeker zie je ‘slechts’ het spektakel op het podium. Maar achter de coulissen geniet ik stilletjes met je mee…

88 HRLM ✶ 63

KERST KAN WÉL LEUK ZIJN! De mafste en gekste kerstshow van Haarlem gaat in reprise! Van 14 tot en met 17 december laat Trio Vierstemmig zien dat kerst wél leuk kan zijn. In het theaterzaaltje van Hello I’m Local in de Spaarnwouderstraat kan iedereen weer uit volle borst meezingen en lachen met de hilarische kerstballentombola.

Fotograﬁe: Rob Bruijnen.

Wat is er niet mooier dan samen zingen en samen zorgen dat dit jaar de kerst wél onvergetelijk wordt? Juist! Kerst kan wél leuk zijn door Trio Vierstemmig zorgt dat het ultieme kerstgevoel bij iedereen boven komt. En natuurlijk komen alle kerstclichés weer voorbij. Wie maakt wat te eten klaar op Eerste of Tweede Kerstdag? Doen we dit jaar weer een echte of toch maar een nepboom? Wat zit er dit jaar in het kerstpakket? Welke kerstﬁlm bekijken we nu weer met zijn allen? Trio Vierstemmig neemt de bezoekers mee op een reisje langs de leukste kerstliedjes en verrast iedereen weer met veel hilariteit. De tombola is gevuld met kerstballen, hierop staan de kerstcliches die tijdens de show aan bod komen. Elke avond is weer anders, want de ballen laten zich niet in volgorde uit de tombola halen. Zangers en acteurs Evelien Hofhuis, Michel Corten, Jos Ahlers en Hans Goes vormen al jaren het overbekende Trio Vierstemmig. Deze drie mannen en een kleinkunstmeisje nemen zichzelf vooral niet te serieus. En helemaal met kerst niet. Om iedereen een hart onder de riem te steken in deze donkere dagen. Want kerst kan wél leuk zijn!

64 ✶ HRLM 88

Door: Trio Vierstemmig Waar: Hello I’m Local, theaterzaal Spaarnwouderstraat 74 Wanneer: 14 t/m 17 december Hoe laat: 20.00 uur Kaarten: reserveren via www.triovierstemmig.nl

Groot Heiligland 47 – 7 dagen per week geopend.

VERBORGEN SCHATTEN Verwey Museum Haarlem staat de komende maanden in het teken van sterke Turkse vrouwen. De tentoonstelling Vrouwelijke Turkse pioniers vertelt het verhaal van de vrouwelijke arbeidsmigranten in Haarlem, hun dochters en kleindochters. Dat heeft het Haarlems Sieraad Collectief geïnspireerd tot het maken van unieke sieraden. Tot en met 21 januari 2024 zijn in het Kabinet van Verwey Museum Haarlem bijzondere sieraden te bezichtigen. Het Kabinet, de kleine zaal in het museum, is omgetoverd tot een schatkamer waar hedendaagse sieraden, gemaakt van zilver, porselein, aluminium, goud, textiel, aluin en kunststof, geëxposeerd worden. ARADA Ook nog te zien tot en met 21 januari in de Galerij en het café is de tentoonstelling Arada van fotograaf Olgaç Bozalp. Arada (Turks voor ‘tussenin’) is een spontane verbeelding van Olgaçs recente reis met zijn moeder naar Japan. De serie weerspiegelt de ruimte die zijn moeder inneemt of eigenlijk het gebrek aan eigen ruimte. VROUWELIJKE TURKSE PIONIERS Dit jaar is het zestig jaar geleden dat de eerste Turkse gastarbeiders naar Haarlem kwamen. En dit waren niet alleen mannen. Sommige bedrijven waren juist op zoek naar vrouwen. De tentoonstelling geeft een podium aan de eerste, tweede en derde generatie Turkse vrouwen in Haarlem en zij die teruggingen. Het zijn verhalen van krachtige vrouwelijke pioniers die hier een nieuw bestaan moesten opbouwen, die leerden omgaan met een dubbele cultuur met alle voor- en nadelen. Inmiddels wonen er vier generaties in Haarlem, die elk in hun eigen tijd pionier waren en zijn.

Verborgen Schatten - Hilde Foks - Traan van kristal, t/m 21 januari 2024

Arada - Olgaç Bozalp, Hiroshima feb. 2023 t/m 21 jan. 2024

Vrouwelijke Turkse pioniers t/m 7 april 2024

88 HRLM ✶ 65

PROOST!

Maak oud en nieuw extra leuk met deze lichtgroene coupe. Staat de champagne al koud? HEMA, € 4,60.

Opgeruimd aat netjes

Hier kun je al je geliefde bezittingen een mooie plek geven. Door dezelfde hoogtemaat tussen de planken blijft het georganiseerd. Een kast die overal in huis past; of dat nou tegen de muur of los in een ruimte is. Van Duivenboden Interieur, prijs op aanvraag.

Oud in nieuw jasje

VROUWENPOWER De vrouwen op de borden vertegenwoordigen de verschillende vrouwen van de wereld en zijn handgeschilderd in Thailand. Hang het decoratieve bord aan de muur of gebruik voor een gezellig gedekte tafel. WAAR, € 19,95.

66 ✶ HRLM 88

Rugsteuntje

Een gezellig geweven kussenhoes van merinoswol met Marimekko’s bekende Viitta-patroon waar ze in de jaren zestig veel bekendheid door kreeg. Niet alleen een kussen, maar eigenlijk een kunstwerk voor in huis. Ekster&Jay, € 85,-

SHOPPING WONEN ✶

feermaker

Deze vaas is alleenstaand al mooi, maar stel je voor hoeveel leuker deze kan worden met een paar verse bloemen of een theelichtje erin. NYHAVN, € 37,95.

UITBLINKER

Tijdloze klasse zonder toeters een bellen en een speciale uitstraling. Door de subtiele vormen en combinatie van materialen raak je niet snel uitgekeken op deze lamp. Sissy-Boy, € 179,99.

WARME VOETEN Geweven lijnen die samen een ruitpatroon vormen en aan weerszijden eindigen bij een opvallend rode rand – oogstrelend en prima plaatsbaar. De lage pool is geluiddempend en aangenaam om op te lopen. IKEA, € 249,-.

ZITCOMFORT Fauteuil Rezzo is een prachtige aanvulling op jouw interieur. Door de combinatie van kleuren en materiaal krijgt de stoel een retro uitstraling. Deze comfortabele fauteuil heeft een groene, zachte bekleding en de armleuningen en poten zijn gemaakt van hout. Kwantum, € 159,-.

88 HRLM ✶ 67

BINNEN ZONDER KLOPPEN

Inspirerend vergaderen en werken

• Het Seinwezen: duurzaam verbouwd industrieel erfgoed. • Voor ruime flex-werkplekken en bijzondere vergaderzalen. • Ongedwongen zakelijkheid dichtbij Haarlem CS. • Broedplaats van sociale innovatie in de buurt.

Gierstraat 78 023 532 4600

Foto: Hans Peter Föllmi

• 12 bieren op de tap • 12 wereldwijnen • Ruim assortiment jenevers en malt whisky’s • Heerlijke happa’s • Dat alles op een oergezellig en warm terras!

Seinwezen.nl Inspirerend erfgoed aan het spoor Kinderhuissingel 1 2013 AS Haarlem 023 5317118

INTERVIEW ✶

I B Hier is plek voor iedereen L I

De bibliotheek heeft de afgelopen jaren succesvol geprobeerd het saaie en stofﬁge imago van zich af te schudden. Het is geen plek meer waar men enkel komt om een boek te lenen. Iedereen, van welke leeftijd dan ook, kan hier komen voor sociale, taalvaardige en digitale ontwikkeling. Lees het verhaal van deze zes enthousiaste medewerkers.

› 88 HRLM ✶ 69

BRIGITTA FIJEN Fondsenwerver ‘We zeggen wel eens dat de bezoeker hier van collectie naar connectie gaat’ “Partners vonden vroeger dat de bibliotheek een stoffig en saai imago had. Tegenwoordig, vooral als we nieuwe ontwikkelingen hebben, dan denken ze gelijk aan ons en wat wij voor hen kunnen betekenen. Fijn voor ons, want het was vroeger een kwestie van leuren.” “Als kind wilde ik altijd bibliothecaresse worden. Toen ik naar de introductiedag ging leek het mij ook heel saai. Pas toen ik voor deze functie solliciteerde zag ik hoe breed het aanbod vandaag de dag is. We zeggen wel eens dat men hier van collectie naar connectie gaat. Mensen willen hier hun dag beginnen, samen koffiedrinken of aan de leestafel bespreken wat er in het nieuws staat. We helpen mensen die de taal minder goed spreken, maar ook ouderen die hun weg proberen te vinden in de digitale wereld. Om dit te kunnen financieren krijgen we subsidies van de gemeente en de Rijksoverheid. Helaas is dat niet altijd genoeg en is het aan mij de taak om investeerders te zoeken. We zijn erg blij met de vrienden van de bibliotheek.” “Voorheen waren we een organisatie die enkel kennis bracht, maar nu zijn we een plek waar bezoekers kennis met elkaar kunnen delen. Het is een soort multi-flexibele werkplek waar iedereen mag langskomen en je gerust je eigen eten en drinken mee kan nemen.”

70 ✶ HRLM 88

GERTRUDE HOOGENDOORN Manager programmering

INTERVIEW ✶

‘Het is onze missie als bibliotheek om Nederland taalvaardiger te maken’ “De bibliotheek is een plek waar je kan binnenwandelen zonder dat je iets hoeft te ondernemen. Behalve een boek lenen of lezen, kan je hier ook studeren, mensen ontmoeten en workshops volgen. Het is een plek waar je aan jezelf kan blijven werken.” “Het is onze missie als bibliotheek om Nederland taalvaardiger te maken. In internationale onderzoeken scoren Nederlandse jongeren heel slecht. Een kwart van de vijftienjarigen loopt risico om laaggeletterd van school te komen. Met mijn team zijn we bezig met veranderingen en mensen plezier te laten krijgen in lezen en taal. We werken veel samen met scholen, kinderopvangcentra en sociale en culturele partners. Het beestje op mijn schouder is een Beebot. Deze robots kunnen door jonge kinderen geprogrammeerd worden waardoor zij zelf spelenderwijs leren om zowel digitaal als taalvaardig te worden. Door dit soort programma’s voegen wij echt wat toe aan de maatschappij. Je merkt dat het een positief effect op jonge kinderen heeft.” “Gelukkig ziet de landelijke politiek de waarde van de bibliotheek in. Er werd namelijk flink bezuinigd, maar we hebben een belangrijke maatschappelijke rol te vervullen. Ik ben blij en dankbaar dat ik daaraan mee mag werken.”

› 88 HRLM ✶ 71

THEO BLOK Teamleider facilitair ‘Geen dag is hetzelfde en dat maakt het juist zo fijn’

“Tijdens het eerste gesprek klikte het meteen. Ik voelde meteen dat dit de plek was waar ik wilde werken. Nadat ik twintig jaar in de transportwereld had gewerkt was het tijd voor iets anders. Het klonk dienstverlenend en gelukkig ben ik zo ingesteld.” “In de facilitaire dienst is het belangrijk dat wij klussen opknappen, zonder dat iemand het ook maar door heeft. Zo moet het koffiezetapparaat natuurlijk altijd werken en zorgen we ervoor dat als iemand een zaal huurt, zij een fijne dag hebben met een lunch en alles erop en eraan. We hebben tien bibliotheken die onder mijn beheer staan. In het team verdelen we de taken goed en blijven we altijd communiceren. Dat is niet alleen heel gezellig, maar ook belangrijk voor de continuïteit. Zo kunnen we veel met elkaar sparren en nemen we moeiteloos zaken van elkaar over. Geen dag is hetzelfde en dat maakt het juist zo fijn. Alles wat ik hier doe, doe ik eigenlijk met heel veel plezier.” “Het mag niet worden vergeten dat mijn collega’s mijn werk zo leuk maken. De transportwereld was hele andere koek. Eenzaam en keiharde concurrentie. Bij de bibliotheek ben ik helemaal op mijn plek en ik gun iedereen zo’n werkplek.”

72 ✶ HRLM 88

SANDRA DIJKERS Klantenservice- en baliemedewerker

INTERVIEW ✶

‘Het geeft mij voldoening als iemand tevreden naar huis gaat’ “Ik werk hier alweer sinds 1986. Dat is een lange tijd, hè? Deze functie zag ik voorbijkomen in de voormalige Brinkmanpassage bij een uitzendbureau. Ik solliciteerde voor de baan, werd uitgenodigd voor een gesprek en kon binnen no time aan de slag bij de bibliotheek.” “Als klanten met een vraag, probleem of soms zelfs boos binnenkomen, dan zet ik graag een extra stapje voor hen. Het is fijn om mensen zo goed mogelijk te kunnen helpen. Het meest hoor ik dat bezoekers hun pas niet bij zich hebben. Geen probleem, want we hebben tegenwoordig een mooie app waarop je boeken kunt lenen. Vaak download ik de app samen met bezoekers en laat ik zien hoe deze werkt. Meestal zijn ze dan tevreden en blij. Het geeft mij voldoening als iemand tevreden naar huis gaat. Wanneer je iemand complimenteert op bijvoorbeeld hun blouse, dan heb je vaak hun dag al helemaal gemaakt. Daar doe ik het graag voor.” “Het is heerlijk om te zien wanneer mensen of jonge kinderen helemaal verstopt zitten in een boek. Eigenlijk zou ik dan zo een foto willen maken, maar dat kan natuurlijk niet. De bibliotheek is een speciaal plekje waar iedereen welkom is.”

› 88 HRLM ✶ 73

ABIDA CHOWDHRIE Boekstartcoach ‘We raden ouders aan voor te lezen in de taal die zij het beste beheersen’ “Als ik ouders vertel dat zij hun kind al vanaf nul maanden kunnen voorlezen, dan kijken ze mij verrast aan. Je kunt je kind gemakkelijk introduceren aan een boek of verhaal. Het is cruciaal dat kinderen tussen de nul en drie jaar worden voorgelezen.” “Een keer per week ga ik als boekstartcoach op bezoek bij een consultatiebureau. Hier geef ik ouders informatie over het belang van voorlezen op jonge leeftijd. Mijn taak is om te vertellen wat de bibliotheek voor extra aanvulling heeft op taalvaardigheid. Het is voor ouders dus mogelijk om dit BoekStart-koffertje gratis op te halen bij de bibliotheek en hun kind gratis in te schrijven. Dat maakt ouders enthousiast. Bij de peuterbieb lezen we voor door middel van een vertelkastje. Hier zijn illustraties uit het boek groot afgebeeld. Dan kunnen peuters een verhaal leren herkennen en beleven door middel van zingen, dansen en gedichtjes.” “We raden ouders aan voor te lezen in de taal die zij het best beheersen. Vaak denken anderstalige ouders dat zij in het Nederlands moeten voorlezen omdat zij nu in Nederland wonen, maar dat is niet zo. Op deze manier geef je een kind juist gebrekkige taal mee.”

74 ✶ HRLM 88

LOU BARENDREGT Vrijwilligerscoördinator

INTERVIEW ✶

‘Dingen kunnen voor ons vanzelfsprekend zijn, maar niet voor laaggeletterden’

“Het leukste moment is wanneer je een vrijwilliger kan plaatsen op een plek die perfect bij hun past. Mensen komen vaak binnen en hebben geen idee hoeveel de bibliotheek te bieden heeft. Vaak melden mensen zich aan voor iets algemeens, terwijl ze misschien ook heel goed digitale les kunnen geven aan ouderen. Wanneer ik met ze bel gaan we kijken naar wat ze kunnen doen en wat goed bij hen zou passen. Als ik later van de programmamaker hoor dat iemand zijn plek heeft gevonden; dan maakt dat mij gelukkig. Vrijwilligers willen graag wat doen voor mensen die hulp nodig hebben, dat is fijn om te zien. Dingen kunnen voor ons vanzelfsprekend zijn, maar niet voor laaggeletterden.” “Ondanks dat de bibliotheek aan het bewegen is, blijft het een kenniscentrum. Mensen zijn actief bezig met het vergaren van kennis. Het is ook van belang dat er een plek is waar mensen op een eerlijke en toegankelijke manier kennis op kunnen doen.”

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Hélène Wiesenhaan en Pixabay.

“Er is een enorm animo om vrijwilliger bij de bibliotheek te worden. Het zijn er zelfs zoveel dat we soms mensen af moeten wijzen. Deze plek heeft een enorme gunfactor. Je merkt dat mensen iets willen doen dat meerwaarde geeft aan hun leven en de maatschappij.”

›

88 HRLM ✶ 75

HET LEUKSTE VOLGENS HRLM

De redacteuren van HRLM tippen wat je écht moet zien, hebben, lezen, horen of doen!

MAY DECEMBER

Disco als vanouds

Disco Als Vanouds is een nieuw dansconcept gericht op mensen die de dansvloer nog niet moe zijn. Bij Disco Als Vanouds ontmoet je de leukste mensen uit je regio. Onder het genot van een hapje en een drankje. Met muziek die jou aanspreekt en die tot jouw verbeelding spreekt. Op het grote videoscherm zie je bij de muziek ook de originele beelden. En verzoekjes zijn heel erg welkom Kom jij ook dansen bij Disco Als Vanouds? Uiteraard maken ze het gezellig met een hapje en een drankje. Waar: Badhuis - Leidseplein Wanneer: vrijdag 24 november 14.30 tot 17.00 uur Toegang: gratis, reserveren is niet nodig

Twintig jaar nadat hun affaire breed werd uitgemeten in de roddelbladen bereiden Gracie (Julianne Moore) en haar 23 jaar jongere man Joe zich voor op het afstudeerfeest van hun tweeling. De familierelaties komen echter onder druk te staan als Hollywood-actrice Elizabeth Berry (Natalie Portman) arriveert om het stel te bestuderen voor haar nieuwe ﬁlmrol, waarin ze Gracie zal vertolken. Terwijl de twee vrouwen elkaar bestuderen, beginnen de verschillen en overeenkomsten tussen hen langzaam in elkaar over te vloeien. May December is de tiende speelﬁlm van regisseur Todd Haynes (Carol, Dark Waters, Far From Heaven), met Oscar-winnaars Julianne Moore en Natalie Portman in de hoofdrollen. Waar: De Koepel Wanneer: vanaf 30 november

SAMENZANG KERST

nieke hangers

Met een paar mooie oorbellen maak je iedereen gelukkig. Het feit dat ze handgemaakt zijn maakt het nog specialer. Een ideaal cadeau voor jezelf of natuurliijk voor iemand anders. Callysta, € 47,50.

76 ✶ HRLM 88

Lekker meegalmen en genieten van de sfeervolste en gezelligste kerstzang in Haarlem. De Harmonie de Spaarnebazuin zal je weer als vanouds begeleiden met mooiste oud-Hollandse kerstliederen. Waar: Nieuwe Kerkplein - De Vijfhoek Wanneer: 24 december, 24.00 uur

Kamermuziek

Liza Ferschtman (viool) en Enrico Pace (piano) beloven samen met Ivan Karizna (cello) een smaakvol programma en indrukwekkend viool- en pianospel met werken van Schubert, Oestvolskaja, Sjostakovitsj, Widmann en Brahms Waar: Phil - Kleine Zaal Wanneer: zondag 10 december, 15.00 - 17.00 uur Toegang: € 27,50 – € 32,50

ONTDEK DE STAD

Even reflecteren Een ﬁjne podcast die je even goed aan het denken zet. Psycholoog Marissa van der Sluis gaat samen met andere collega’s uit het vakgebied in gesprek over kwesties die ons allemaal aangaan. Van een gebroken hart tot aan traumaverwerking; ze zoeken naar de beste oplossing om je zo goed mogelijk te helpen. Te beluisteren via de Spotify-app.

VET HANDIG Het hebben van een gecombineerde of vettige huid kan vervelend zijn. Het vinden van een prettige, niet te zware, dagcrème is soms lastig. Deze van Dr. Hauschka matteert niet alleen, maar voelt ook lekker licht op de huid. Je huid raakt in balans en zal steeds zuiverder ogen. Oveirgens is de crème ook een perfecte basis voor make-up. Drogisterij Van der Pigge, € 28,50.

MADE BY ELLEN

Made by Ellen’s zuurdesembroden ‘Classic’ bestaan vooral uit tarwebloem, speltbloem en een klein beetje roggemeel. De broden wegen tussen de 600 en 700 gram en worden met de hand gemaakt. Als je bij Made by Ellen bent, vergeet dan vooral ook niet haar kaneelbroodjes te proeven! Pieter Kiesstraat 78a.

Tijdloze klassieker

De dieren in Animal Farm komen in opstand tegen hun meester – de mens – en nemen zelf de macht in handen. De varkens, die lang tevoren in het geheim hebben leren lezen en schrijven, werpen zich op als de natuurlijke leiders van de revolutie. Zij staan immers op een hoger intellectueel peil dan de andere dieren. De Vries Van Stockum, € 18,99.

88 HRLM ✶ 77

Bosbeek JacobKliniek Klein België Meerhoeve Nieuw Delftweide Nieuw Overbos Schalkweide

Zie jij mensen zoals ze nu zijn maar ook zoals ze ooit waren? Dan is werken bij Sint Jacob iets voor jou! Want goed voor iemand zorgen begint met iemand goed kennen.

Wij zoeken collega’s Binnen vaste teams en in onze interne flexpool hebben we plek voor:

 Verzorgende IG  Helpende Zorg & Welzijn  Zorgondersteuner Wil je leren en werken in de zorg? We bieden ook diverse opleidingsmogelijkheden.

Gespot

Fotografie: Linda Llambias.

Lopend in onze mooie stad moet je soms even stilstaan bij een opvallend en verrassend plekje.

88 HRLM ✶ 79

Zuider Stationsweg 33, Bloemendaal

Bla

BINNENKORT STARTEN WE MET HET

NIEUWBOUWPROJECT TE HILLEGOM

Florapark 5, Haarlem € 3.700.000,-

€

67 rijzen 5. vana 00 f 0, -

€ 1.675.000,-

‘FLORA EN ELDORA’ Lonbar Petrilaan 3, Overveen € 4.375.000,-

Ursulastraat 14 zw, Haarlem € 485.000,-

DMC OVERVEEN Bloemendaalseweg 245

DMC HAARLEM Kleverparkweg 24

Blauwe Tramstraat 40, Haarlem

Burgemeester Fenemaplein 2, Zandvoort

Cruquiusdijk 40 A, Cruquius

€ 700.000,-

€ 1.775.000,-

€ 1.100.000,-

Clarionlaan 9, Santpoort-Zuid

Kastanjelaan 16, Bloemendaal

Kennemerweg 3, Zandvoort

€ 1.925.000,-

€ 600.000,-

€ 3.500.000,-

Nassaulaan 17 C, Haarlem

Lt-Generaal Foulkeslaan 3, Aerdenhout

Pernambucolaan 43, Overveen

€ 825.000,-

€ 900.000,-

€ 935.000,-

Vondellaan 9, Aerdenhout

Zijlweg 60, Haarlem

Prins Hendriklaan 31, Overveen

€ 2.995.000,-

€ 1.425.000,-

€ 1.150.000,-

DMC AMSTERDAM Vijzelstraat 68-78

WWW.DM C M AKELAARS . N L 023-5410041

Herdenkingsmonumenten Koningkerk Op zondagavond 23 maart 2003 is er een grote uitslaande brand in de Koningkerk aan de Kloppersingel. Het werd al snel duidelijk dat de kerk niet meer te behouden was. De inzet van de brandweer richtte zich dan ook op het direct en indirect beschermen van de omgeving. Een halfuur na het uitslaan van de brand valt onverwacht één van de buitenmuren van de kerk om en komen drie brandweermensen om het leven. In 2007 is een nieuwe Koningkerk gebouwd. Binnenin de kerk staat een beeld als herinnering aan de omgekomen brandweermensen. Het beeld toont drie treurende personen. Tegenover de nieuwe Koningkerk is ook een herdenkingsmonument geplaatst. Het monument bestaat uit een gefragmenteerde brandweerhelm, geplaatst op een stenen sokkel.

82 ✶ HRLM 88

88 HRLM ✶ 83

Illustratie: Eric J. Coolen. Tekst: Yorick Coolen.

eer keuzes bij uitvaart

In Nederland kun je kiezen tussen cremeren of begraven. Nieuwe uitvaartmethodes als resomeren en veraarden behoren straks wellicht ook tot de mogelijkheden als de Wet op de lijkbezorging wordt herzien. Martine en Elise van hart & ziel uitvaarten volgen de ontwikkelingen. Elise: “Rond het begin van onze jaartelling was cremeren gebruikelijk in Nederland tot het uit de gratie raakte. De oorzaak daarvan is waarschijnlijk het christendom. Volgens dat geloof moet het lichaam van de overledene intact blijven.” Martine: “De kerk heeft cremeren lang tegengehouden. Pas in 1968 werd crematie officieel een nieuwe vorm van lijkbezorging.” Elise: “De Wet op de lijkbezorging is toe aan herziening, de laatste keer was in 1991. In dertig jaar is er een hoop veranderd.” Leven met de aarde Elise: “Resomeren is een nieuwe uitvaartmethode. Tijdens een chemisch proces lost het lichaam op in een vloeistof. Het is nog niet duidelijk wat er met het restproduct van water met zuur moet gebeuren. TNO zit in de laatste onderzoeksfase. De onderzoekers bekijken of het restproduct direct geloosd kan worden of dat zuivering nodig is.” Martine: “In de huidige maatschappij is duurzaamheid belangrijk. Steeds meer mensen willen één zijn met de natuur en terug naar een leven met de aarde en niet van de aarde. Veraarden ligt in die lijn.” Elise: “Bij deze methode wordt het lichaam omhuld in natuurlijke producten als vilt, zijde of hennep. Daarna wordt het toegedekt met een aarde-achtige substantie, waar bacteriën aan zijn toegevoegd die zorgen voor een snelle afbraak. In negen maanden tijd verteert het lichaam en wordt opgenomen door de aarde. Die grond is daarna als compost te gebruiken.”

Het gesprek aangaan Martine: “We zijn de afgelopen vijftig jaar ver van de dood afgeraakt, we hebben het weggestopt. De dood is niet leuk, maar het hoort wel bij het leven. Er ligt veel druk op de dag van de uitvaart. Veraarden is een proces, het gaat langzamer en geeft mensen meer ruimte en rust voor het afscheid.” Elise: “We weten allemaal dat we doodgaan. Het is best een goed idee om vast na te denken over wat je wilt na het overlijden. Wat vind je belangrijk en wat past bij jou?” Martine: “We dagen mensen uit om verder te kijken dan ‘hoe het hoort’. Resomeren en veraarden zijn niet voor iedereen aantrekkelijk, maar deze nieuwe uitvaartmethodes kunnen wel het gesprek starten. Wat wil je dan wel? We komen regelmatig bij mensen thuis, die de dood nog nooit besproken hebben. Dat zorgt voor onduidelijkheid en onrust. Dus: maak je wensen kenbaar aan elkaar.” Elise: “En niets is in beton gegoten, je mening mag veranderen. Wat nu bij je past kan over dertig jaar anders zijn. Zie het als een proces.” HEB JE VRAGEN AAN ELISE EN MARTINE OVER EEN UITVAART? Je kan hart & ziel uitvaarten altijd bellen en een vrijblijvende afspraak maken. Een eerste oriëntatiegesprek is zonder kosten. (023) 820 0920 of kijk op www.hartenzieluitvaarten.nl.

LAAT ONS VERAARDEN Wat als je na de dood een bron kunt zijn voor nieuw leven, onderdeel van de natuurlijk kringloop? En we daarmee na onze dood iets bijdragen aan het herstel van de aarde? Deze vragen stelt Stichting Veraarden zich. Zij onderzoeken veraarden en kijken wat er nodig is om deze nieuwe uitvaartvorm in Nederland mogelijk te maken. Meer informatie en steunbetuigingen op www.veraarden.nl

MILIEUBEWUST UIT HAARLEM Deze kist is gemaakt van natuurlijk biologisch afbreekbare materialen die volledig circulair geproduceerd zijn. De kist is door het ontwerp eenvoudig in elkaar te zetten met gebruik van wiggen. Het ontwerp is van Veldtwerk, ze worden geproduceerd op het ‘Maak-terrein’ in de Waarderpolder. De kist is te bestellen via hart & ziel uitvaarten. Meer informatie ook via www.veldtwerk.info

LIEF ENGELTJE Klein porseleinen engeltje met een kaarsje. Lief troostgeschenk om op te sturen of te geven aan iemand die het nodig heeft. Te bestellen bij www.heerlijkfijn.nl

88 HRLM ✶ 85

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Esmee van Loon (portret), Curly and Straight. Still: Judith Cappon.

AFSCHEID ✶

86 ✶ HRLM 88

INTERVIEW ✶

MIJN STRAAT

MONIQUE over de VERSPRONCKWEG

HOELANG WOON JE HIER AL? “Ik woon hier sinds 2006, toen ik bij mijn man introk. Frank woonde hier al wat langer, hij woont nu zo’n 20 jaar in dit huis. Voor ik hier kwam wonen, zat ik in een studio aan de Rijksstraatweg. Ik kwam net terug van een reis door Afrika en was klaar om te gaan settelen in Haarlem.” WAAROM WILDE JE GRAAG IN HAARLEM WONEN? “Het is de combinatie van alles: de zee, de stad en Amsterdam dichtbij. Je bent ook zo in de natuur; de duinen, het bos. En het centrum van Haarlem heeft een heerlijke sfeer. Het is niet zo groot en druk als Amsterdam, maar wel gezellig.” HEBBEN JULLIE DOOR DE JAREN HEEN NOG IETS GEDAAN AAN HET HUIS? “Ja, we hebben veel aan het huis verbouwd. Zo hebben we de woonkamer uitgebouwd met een mooie serre. Dat geeft veel extra ruimte en licht. Daarnaast hebben we de badkamer uitgebouwd en de zolder aangepakt, zodat we er een extra kamer van konden maken.” HOE IS HET OM AAN DE VERSPRONCKWEG TE WONEN? “We wonen hier met heel veel plezier. Het is een fijn huis met een, voor Haarlemse begrippen, riante tuin, die we extra gezellig

‘Het is de combinatie van alles: de zee, de stad en Amsterdam dichtbij. Je bent ook zo in de natuur; de duinen, het bos’ maken met lichtjes en allerlei soorten vogelhuisjes in de boom. We hebben geen achterom, zodat het er erg rustig is. Je merkt in de tuin eigenlijk weinig van de drukte voor het huis. En er is genoeg ruimte voor een trampoline en af en toe ligt er zelfs een sup. Met de sup gaan de kinderen het water in aan de overkant van de weg. Daar ligt een watertje met de naam De Delft. Er is een steigertje waar vanaf de kinderen zo het water in kunnen. Heerlijk voor ze!” EN HOE IS DE BUURT? “De buurt, voornamelijk achter ons huis gelegen, is heel knus. Er komen ook steeds meer winkeltjes en gezellige tentjes in de buurt. Het is best kneuterig, maar dat vind ik juist leuk. Als ik in de zomervakantie hier door de buurt naar de supermarkt loop, voelt het haast als een soort camping. Hier en daar een praatje en vooral een relaxed gevoel.” HEBBEN JULLIE VEEL CONTACT MET JULLIE BUREN IN DE STRAAT? “Jazeker, hoewel sinds corona het buurtgevoel wel meer gegroeid is. We waren meer op elkaar aangewezen en waren natuurlijk ook meer thuis. Doordat de kinderen lekker met elkaar buiten gingen spelen, hebben we vooral beter contact gekregen met andere jonge gezinnen. Zo ontstonden er af en toe borreltjes in de voortuin, uiteraard op

afstand. Het werd allemaal wat vriendelijker en vriendschappelijker. We hebben ook een groepsapp waarin we elkaar op de hoogte houden en elkaar kunnen helpen.” IS ER OOK IETS MINDER POSITIEFS TE MELDEN OVER DE STRAAT? “De Verspronckweg blijft natuurlijk wel een drukke weg met veel verkeer. Hoewel het juist aan onze kant wel rustiger is; richting het station is het veel drukker. Toen we kinderen kregen hebben we wel even getwijfeld of het veilig genoeg was, maar Bob en Keet hebben altijd met veel buurtkinderen veilig buiten kunnen spelen op de grote, brede stoep.” DENK JE DAT JULLIE OOIT NOG WELEENS ZULLEN VERHUIZEN? “Als we wat ouder zijn en de kinderen zijn het huis uit, zouden we het wel heel leuk vinden om wat kleiner te gaan wonen in de Vijfhoek. Dat lijkt me een heerlijke buurt om oud te worden: alles wat je nodig hebt op loopafstand en ook nog steeds lekker de gezelligheid van de stad om je heen, zoals het theater!” Voor meer informatie over de workshops en cursussen van Monique zie www.deleuksteworkshop.nl en de cursus ‘Kennismaken met theatersport’ bij Hart Haarlem.

88 HRLM ✶ 87

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Daan Ruijter.

Monique Verkerk woont samen met haar man Frank, zoon Bob (12) en dochter Keet (10) aan de Verspronckweg in de Kleverparkbuurt. Een buurt in de wijk Ter Kleefkwartier in stadsdeel HaarlemNoord. Monique is improvisator en geeft dan ook cursussen én workshops met toegepast improvisatietheater voor onder andere bedrijven.

88 ✶ HRLM 88

illustratie: Wilbert van der Steen.

COLUMN ✶

Dolly Bellefleur Dolly Bellefleur is het alter ego van cabaretier en tekstdichter Ruud Douma. Als boegbeeld van de LHBT+-beweging vraagt Dolly al ruim drie decennia op haar geheel eigen wijze aandacht voor mensenrechten in het algemeen en de acceptatie van LHBT+ in het bijzonder. Voor haar tomeloze inzet voor de emancipatiestrijd van LHBT+ mocht ze in 2014 uit handen van Eberhard van der Laan de Andreaspenning van de stad Amsterdam ontvangen. In 2020 werd door COC Nederland de Bob Angelo Penning aan Dolly uitgereikt.

ENKEL DE LIEFDE Martin Luther King: ‘Duisternis kan geen duisternis verdrijven, enkel het licht is daartoe in staat. Haat kan geen haat verdrijven, enkel de liefde is daartoe in staat’. Om toenemende gevoelens van machteloosheid te verdrijven grijp ik steeds vaker naar een pen om kaartjes te schrijven. Meer en meer doe ik op social media een oproep en vraag dan aan mijn volgers wie er een hart onder de riem kan gebruiken? Zijzelf wellicht of mensen in hun omgeving? Het schrijven van de kaartjes geeft mij een beetje rust. Het is een geruststellende gedachte dat ik heel even voor een piepklein lichtpuntje kan zorgen in een steeds bozere en duistere buitenwereld. Het gevoel dat ik met dit kleine gebaar iets voor een ander kan betekenen door letterlijk kaartjes en enveloppen te betekenen. Je zou mij iedere maandagochtend eens naar hartenlust met vilt- of lippenstift moeten zien krabbelen en kleuren. Niets heerlijker ook om al die post met rode en roze hartjes te beplakken. Dat doe ik trouwens ook als ik bloedserieuze berichten moet sturen naar instanties. In plaats van mij vreselijk te verbijten zit ik dan zo’n brief fanatiek vol te plakken en vrolijk vol te krijten. Ik kan je verzekeren: dat lucht heerlijk op. Ook de belastingdienst, je weet wel van die slogan leuker kunnen we het niet maken?, heeft in de loop der jaren van mij heel wat enveloppen vol hartjes mogen ontvangen. Het schijnt trouwens dat de sorteermachines aldaar regelmatig vastlopen en haperen door die

overvloed aan hartjes. In die zin zou je het dus ook een verzetsdaad kunnen noemen. Een reden om extra uit te pakken en nog meer hartjes te plakken?! Over verzetsdaad gesproken: is de pen nog steeds machtiger dan het zwaard? Laten we de proef op de som nemen. Kan ik jullie verleiden om in deze verwarrende tijden postzakken vol liefde te verspreiden? Stuur een kaartje naar iemand die volgens jou wel een duwtje of steuntje in de rug kan gebruiken. Plak je helemaal suf in the name of LUV. Ga er maar eens lekker voor zitten. Schenk voor jezelf je lievelingsdrankje in en laat ter verhoging van de feestvreugde tijdens het schrijven songs als We are family en What the world needs now is love sweet love door je kamer schallen. Het liefst met je ramen wijd open. Gooi hartjes uit het raam naar mensen die je huis voorbijlopen. Neem de grote mensenwereld heerlijk te grazen door tijdens een vergadering ineens te gaan bellenblazen. Het is trouwens een kunst op zichzelf, een kaart op de juiste tijd te doen aankomen. Een ontvangen kaart kan ons ‘s morgens heel iets anders doen dan ‘s avonds. Dus mocht je in de gelegenheid zijn? Gooi je kaart dan zelf bij iemand op het juiste moment in de bus. Zelf behoefte aan een hartverwarmend kaartje? Laat het mij weten via dolly@dollybellefleur.nl. Ik kan niet wachten om extra feestelijk uit te pakken door een aan jou gerichte kaart uitbundig met hartjes vol te plakken. Zin om je helemaal onder te dompelen in de liefde? De Roze Kunstlijn heeft er zelfs een tentoonstelling aan gewijd in het Raadhuis van Heemstede. Gaat dat zien!

88 HRLM ✶ 89

21 OKTOBER 2023

ROMAN RACHELLE BOOI

NU VERKRIJGBAAR IN ALLE BOEKHANDELS EN VIA BOL.COM

Fotografie: Ursula van de Bunte. Ontwerp: Camilla Oostewechel

BOEKPRESENTATIE DEBUUT

VRIJ GEVOCHTEN omvat drieënzeventig verhalen waarin de lezer een intieme en rauwe kijk krijgt in het leven van schrijfster Rachelle Booi. Op luchtige, humoristische, eerlijke en inspirerende wijze schrijft zij over haar avonturen in binnen- en buitenland, haar ervaringen in de liefde en de lust, maar stipt zij ook schaamteloos de donkere randjes van het leven aan. De losse verhalen zetten stuk voor stuk aan tot nadenken over verschillende thema’s zonder daarbij een kant-enklaar antwoord te geven: hierdoor krijgt de lezer de kans om bestaande normen en waarden zelf tegen het licht te houden of te herformuleren. Het boek leest alsof je flirt met een vrije denkgeest. De vraag is: is dat met de vrije denkgeest van de schrijfster of stiekem met jezelf? Rachelle Booi (1974) is haar carrière begonnen als docente Frans om later haar passie voor andere talen, reizen en schrijven te combineren met een baan als hotelreceptioniste. Haar vlotte, pure en oprechte schrijfstijl heeft zij zichzelf eigen gemaakt door vanaf haar elfde haar gevoel te vertalen in talloze dagboeken. Haar vechtlust vindt zijn oorsprong in het bloed van de Guajirosindianen dat door haar aderen stroomt. Ze omarmt zowel de zon- als schaduwzijde die het leven haar brengt en schrijft veelal teksten die uit het leven gegrepen zijn. Via de thema’s vrijheid, echtheid, verbondenheid en avontuur hoopt ze bij te kunnen dragen aan een toegankelijkere en vrijere wereld.

Sillver Studio

by Deb ©

haarstudio

Gedempte Raamgracht 28 zw 2011 WH Haarlem - 023 534 39 59 maandag en dinsdag gesloten

VEST: VINTAGE DEPOT AMSTERDAM

TAS: ZELFGEMAAKT

TRUI: VINTED

Lotte

de Wilde

‘Ik ben eigenlijk een soort moderne cowboy’ “De inspiratie haal ik van Pinterest, maar ook gewoon door naar mensen te kijken. Dan kijk ik of de kleuren van hun kleding bij elkaar passen en hoe de stijl is. Dan zie ik bijvoorbeeld een combinatie waarvan ik denk: dat kan ik ook nog eens proberen.” “Comfort gaat voor mij boven alles. Ik vind het leuk om met kleuren bezig te zijn en ervoor te zorgen dat alles bij elkaar past. Ik houd mij niet bezig met gender als ik kleding koop. Alles in een winkel is voor mij een optie. Tijdens de coronaperiode was er een keerpunt in mijn kledingstijl. Daarvoor had ik een soort skaterlook, en in die periode viel de druk van me af wat betreft wat ik aan moest trekken. Niemand zag me toch. Daarna ben ik veel naar tweedehandswinkels gegaan, aangezien ik duurzaamheid belangrijk vind en daar ook voldoening uit haal. Alles wat ik nu draag, is tweedehands. Deze parels van cowboylaarzen heb ik gekocht bij de Stijlloods. Ik zag ze veel in Haarlem, en toen dacht ik: hier kan ik wel wat mee. Ik ben eigenlijk een soort moderne cowboy.”

BROEK: EPISODE

COWBOYLAARZEN: STIJLLOODS

“Er is een jas die ik nog heel graag zou willen kopen; dat is een vintage Carhartt Detroitjas. Een keer per maand ga ik naar de winkel om ernaar te kijken, maar kopen doe ik niet. Die jassen kosten tussen de twee- en driehonderd euro. Ik heb besloten deze aan mezelf cadeau te doen als ik een mijlpaal heb bereikt.”

88 HRLM ✶ 91

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Franklin van der Erf.

SJAALTJE: EPISODE

OORBELLEN: ZELFGEMAAKT VAN VEILIGHEIDSSPELDEN

MIJN STIJL

Sinterklaas Stroopkoekjes Er zijn heel veel landen met hun eigen traditionele recept voor gekruide koekjes, zoals gingerbread, speculaas en pepparkakor. Het recept van stroopkoekjes komt het meest overeen met die laatste, Zweedse variant. Misschien ken je die grote blikken die ze bij een niet nader te noemen Zweedse meubelgigant verkopen… Of herinner je je nog die aflevering van Pippi Langkous waarin ze een enorme lap deeg op de grond uitrolt en soortgelijke koeken maakt in de vorm van haar aapje, paard en schoen? INGREDIËNTEN VOOR EEN HELE TROMMEL VOL

EVENTUEEL VOOR DE VERSIERING

• 175 g plantaardige bakboter • 150 g fijne suiker of basterdsuiker • 150 g keukenstroop • 400 g bloem • 1 el gemberpoeder • 1 el kaneel • 1 tl fijngemalen peper • 1 tl kardemompoeder • 1 tl bakpoeder • ½ tl zout

• 100 g poedersuiker • een paar druppels citroensap • vegan sprinkles met natuurlijke kleurstoffen

EXTRA BENODIGDHEDEN • elektrische handmixer • deegroller • bakvormpjes • klein spuitzakje, voor de glazuur

BEREIDINGSWIJZE Doe de boter met de suiker in een kom. Klop de boter met een elektrische handmixer kort los tot hij er romig (maar niet al te luchtig) uitziet. Voeg de keukenstroop toe en klop hem door de boter tot er een egaal mengsel ontstaat. Doe alle droge ingrediënten in een andere kom, meng goed; meng er ook het botermengsel door. Breng alles samen tot een deeg zonder echt te kneden, want daar wordt je deeg taai van. Verpak het deeg en laat het minimaal een halfuur, maar liever nog een hele nacht, in de koelkast rusten. Verwarm de oven voor op 170°C. Rol het deeg uit op een met bloem bestoven werkblad. Steek er mooie vormen uit en leg ze met wat tussenruimte op een met bakpapier beklede bakplaat. Bak ze in ca. 10 min. krokant in de oven. Let goed op, want ze verbranden snel als je ze te lang of te heet bakt! Je kunt de koekjes puur laten of versieren met glazuur. Meng voor het glazuur de poedersuiker met het citroensap tot yoghurtdikte. Voeg niet te veel citroensap in één keer toe, want het glazuur wordt al snel te dun. Bestrooi naar wens met strooisels.

92 ✶ HRLM 88

Fotografie recept: Lisette Kreischer. Sfeerfoto: Pixabay.

KOKEN ✶

88 HRLM ✶ 93

94 ✶ HRLM 88

Fotografie recept: Lisette Kreischer. Sfeerbeeld: Pixabay.

Kerstmis

KOKEN ✶

Knolselderij-scallops

Als je van creatief koken houdt is dit een leuk recept om uit te proberen. Knolselderij is een mooie, grote groente die je makkelijk in allerlei vormen kunt snijden. Door er kleine schijfjes van te maken, kun je een sint-jakobsschelpeffect creëren. Ze worden vervolgens gesmoord met plantaardige boter, waardoor ze een botermalse textuur krijgen. Zo maak je met een goedkope groente een heel chic gerechtje. INGREDIËNTEN VOOR CA. 6 PERSONEN

EXTRA BENODIGDHEDEN

• 1 knolselderij, in dikke plakken van ca. 3 cm dik • 75 g plantaardige bakboter • 2 takjes dragon • 1 teen knoflook, geplet • zout en peper naar smaak • 100 g zeekraal • eetbare bloemetjes, ter garnering

• koeksteker, Ø 4 à 5 cm

BEREIDINGSWIJZE Steek met de koeksteker rondjes uit de knolselderijplakken. Je wilt twee tot drie stuks per bordje kunnen serveren. Snijd in één kant van de rondjes met een scherp mesje een rasterpatroon. Verhit de boter in een koekenpan en bak de rondjes aan beide kanten in de boter tot ze mooi gekleurd zijn. Bak de takjes dragon en de geplette teen knoflook mee. Draai alle rondjes met de ingekerfde kant naar boven toe. Voeg 200 ml water toe. Breng royaal op smaak met zout en peper (je hebt zeker wel 1 tl zout nodig). Hiermee valt of staat de smaak van het gerecht. Laat het vocht helemaal inkoken op laag vuur. De rondjes nemen de boter op, waardoor ze een heerlijke textuur krijgen. Als het vocht helemaal verdampt is, zijn de rondjes als het goed is perfect gegaard. Breng een pannetje met water aan de kook en blancheer de zeekraal enkele seconden. Giet af in een vergiet en spoel meteen na met koud water om het garingsproces te stoppen. Schep 1 tot 2 el bearnaisesaus op de bordjes, zet de bolle kant van een lepel erin en maak een snelle zwier over het bordje. Leg twee of drie knolselderijrondjes (met de ingekerfde kant naar boven) in de saus. Garneer met de zeekraal en eetbare bloemetjes.

BEARNAISESAUS Bearnaise is een klassieke saus op basis van een wijnreductie met dragon, en heerlijk bij allerlei soorten groenten. Het is net als mayonaise een saus die zich vormt op basis van een emulsificatieproces, maar dan voor warme bereidingen. INGREDIËNTEN • 100 ml droge witte wijn • 2 el azijn • 1 sjalot, gesnipperd • 5 takjes dragon • 200 g ongezouten plantaardige harde boter, gesmolten en afgekoeld tot lauwwarm • 100 ml sojamelk (dit kun je niet vervangen door een andere melk) • 1½ tl mosterd • 1 tl zout

EXTRA BENODIGDHEDEN • maatbeker • staafmixer

BEREIDINGSWIJZE Laat de witte wijn met de azijn, het sjalotje en drie takjes dragon in een steelpan zachtjes trekken. Het mag tot ongeveer de helft inkoken. Giet het door een zeef en weeg af. Je moet uiteindelijk 50 g overhouden. Kook de gezeefde reductie eventueel nog iets meer in tot er 50 g over is. Voordat je de volgende stap zet, mag je absoluut niet roeren of mengen. Doe de gesmolten boter in een maatbeker. Voeg de sojamelk, mosterd, het zout en de 50 g wijnreductie toe. Roer dit dus niet door elkaar, maar laat de laagjes los op elkaar liggen. Zet een staafmixer onder in de beker, laat draaien en trek langzaam omhoog. Zo kan zich een mooie emulsie vormen. Hak de blaadjes van de overige twee takjes dragon fijn en voeg ze toe aan de saus. Serveer de saus lauwwarm.

88 HRLM ✶ 95

96 ✶ HRLM 88

Fotografie: recept Lisette Kreischer. sfeer Pixabay.

KOKEN ✶

Oud en Nieuw Fruitige tartaar met engelenhaar Dit lichte voorgerechtje is perfect om te maken als je gasten krijgt met de jaarwisseling. Je kunt alles van tevoren al voorbereiden en het opmaken is eenvoudig. De smaken zijn zinderend en spectaculair, en stomen je smaakpapillen klaar voor een hoofdgerecht. Snijd de groenten en vruchten in mooie, fijne blokjes, dan blijven de torentjes straks goed staan.

GENIETEN VOOR IEDEREEN Van borrelplanken tot baksels, van oliebollen tot een veganistische ‘garnalencocktail’... Met dit boek kun je zestig keer uitpakken tijdens Sinterklaas, Kerstmis en Oud en Nieuw en wel geheel plantaardig. Very Merry Vegan December bevat de lekkerste recepten uit eerdere kookboeken van auteur Maartje Borst. Kosmos Uitgevers, € 24,99.

INGREDIËNTEN VOOR CA. 4 PERSONEN

EXTRA BENODIGDHEDEN

• ¼ cantaloupe, in kleine blokjes gesneden • 1 mango, in kleine blokjes gesneden • 2 tomaten, in kleine blokjes gesneden en een beetje uitgelekt • ½ komkommer, in kleine blokjes gesneden • 1 verse rode peper (of zo veel als je aankunt), fijngehakt • sap en geraspte schil van 1 onbespoten limoen • klein stukje verse gemberwortel, geraspt • zout naar smaak • olie, om in te frituren • ca. 50 g rijstvermicelli of mihoen

• bakring • keukenpapier • vergiet

BEREIDINGSWIJZE Meng de stukjes cantaloupe, mango, tomaat en komkommer. Breng op smaak met de rode peper, het limoensap en de rasp, de gember en het zout. Laat even staan zodat de smaken kunnen mengen. Maak intussen het engelenhaar. Verhit hiervoor een pannetje met een flinke laag frituurolie (gebruik een klein gietijzeren pannetje en ca. 200 ml olie). Test met een mihoensliertje of de olie heet genoeg is, het moet meteen wit oppoffen. Zet een met keukenpapier bedekte vergiet of kom klaar. Trek de rijstvermicelli een beetje uit elkaar en frituur kleine plukjes tegelijk, slechts enkele seconden. Je wilt de plukjes mooi wit houden en niet bruin bakken. Gebruik een bakring om op elk bord een mooi tartaartorentje te maken. Vul de ring met de stukjes groenten en vruchten en druk een beetje aan. Trek de ring er voorzichtig, recht omhoog, af en zet een toef engelenhaar boven op de tartaar.

88 HRLM ✶ 97

98 ✶ HRLM 77

samen met HRLM ✶

Kunstlijn en HRLM op atelierbezoek bij…

Helmuth van Galen

‘Het gaat mij om het ritme en de vormen’ Helmuth van Galen schildert landschappen. Althans zo lijkt het voor de beschouwer. Volgens de kunstenaar zijn het buitenruimten, horizontalen en verticalen. “Ik ben bovenal een ouderwetse schilder die genoeg heeft aan de verf en de materie los van een thema.”

› 88 HRLM ✶ 99

‘Ik wil mezelf blijven verrassen’

‘Het beeld moet herkenbaar zijn voor mij’

Het atelier van Helmuth aan de Gedempte Voldersgracht in Haarlem is een mooie, hoge ruimte. Aan de wanden hangen grote en kleine werken. Op de tafel in het midden staan verfpotten en liggen spatels, kwasten, doeken en linialen in verschillende maten. De tegels achter de brede wasbak zitten vol met verfspetters. Daarboven hangt een rij platte kwasten te drogen. Voor anno 2000 was binnenruimte het thema van de kunstenaar; abstracte interieurs. Daarna werd buitenruimte zijn onderwerp; referenties aan landschappen. Een thema waar hij inmiddels al lange tijd goed mee uit de voeten kan. Helmuth vindt zichzelf geen landschapsschilder. Hij schildert de buitenruimte, geen traditionele landschappen met koetjes en dorpjes. “Het woord landschap is zo bepalend, zo vul je alles gelijk in voor de beschouwer. Buitenruimte is voor mij veel meer omvattend. Ik probeer door banen verf en kleur ruimtelijkheid en een landschappelijke sfeer op te roepen. Daarbij vermijdend dat de lucht, de wolken of het water te realistisch worden. Als ik voor een thema kies onderzoek ik daarbinnen alle mogelijkheden. Wat vermeed ik eerst en durf ik nu wel toe te passen, en hoe doe ik dat dan? Het is een gevecht op de vierkante millimeter.” POT MET HERINNERINGEN Landschappen zijn wel een inspiratiebron voor de kunstenaar. Buiten in de natuur slurpt hij alle indrukken op. Die beelden worden ergens opgeslagen in zijn hoofd. “Ik begin zonder een vooropgezet plan met schilderen, het ontstaat vanzelf. Blijkbaar trek ik dan de pot met herinneringen open. Er verschijnt een soort landschap waarvan ik de sfeer of het beeld denk te herkennen. Ik zie mijn werk op een bepaalde manier, anderen beschouwen het soms anders. Als iemand mijn schilderij mooi vindt, vraag ik me af of ze ervaren wat ik zie. De associatie met het strand bij bepaalde werken snap ik goed, maar voor mij is het eerder een soort rivierlandschap.” In het atelier hangen twee grote en een aantal kleinere werken met duinen bosachtige voorstellingen. Normaal staan er ook diverse doeken op de grond, maar vandaag heeft Helmuth opgeruimd. De meeste schilderijen zijn opgeborgen achter een wit gordijn. Hij toont wat daar staat, de werken plakken aan elkaar als hij erdoorheen ‘bladert’. Naast de opslag staan op houten ezels kleine doeken met de achterkant naar voren. “Ik ben met verschillende schilderijen tegelijk bezig, soms wel zes. Ze staan met het gezicht van me afgewend zodat ik

100 ✶ HRLM 88

samen met HRLM ✶

niet afgeleid raak tijdens het werken. Ik pak een doek, werk daar twee uurtjes aan, draai het om en kies een volgend werk. Soms zet ik er drie neer en kijk welke me prikkelt om verder te schilderen. Dit is er zo eentje.” Hij pakt een doek uit de rij schilderijen. “Ik weet nog niet wat hier mist. Een warme kleur misschien, zoals oranje, maar het moet niet ordinair oranje worden. Regelmatig ben ik een hele ochtend alleen maar met schilderijen aan het schuiven voordat ik echt aan de slag ga.”

SCHILDERIJ VERPESTEN Te lang aan eenzelfde doek werken kan het schilderij verpesten, meent Helmuth. Het werk even wegzetten en later met frisse moed er weer tegenaan, voorkomt dat de ‘schwung’ eruit gaat. “Ik vaar blind op een gegeven moment. Een schilderij verkloten is dan zo gebeurd. De kleuren passen niet bij elkaar, het is te plat geschilderd of er is geen contrast bijvoorbeeld. Ik kan niet op de automatische piloot schilderen. Het is altijd weer opnieuw uitdokteren hoe en

wat. Ik werk uit mijn hoofd, er is geen voorbeeld waarop ik kan zien hoe het uiteindelijk moet worden.” De schilder werkt staand aan de kleinere werken. De grote schilderijen legt hij op de grond. Meestal kiest Helmuth willekeurig voor een paar plakken verf op zijn palet. Soms neemt hij juist afwijkende kleuren om zichzelf te forceren. “Ik begin bijna altijd met felle kleuren, maar dat is nooit blijvend. Ik ga daar al snel overheen op zoek naar harmonie. Door het verfijnen van de kleur ontstaat ›

88 HRLM ✶ 101

‘Na een dag worstelen blij naar huis, lekker!’ een geheel. Een kleurstemming en atmosfeer die ik gezien kan hebben. Het beeld moet wel herkenbaar zijn voor mij. Er bestaat geen lelijke kleur, of het goed uitpakt hangt af van het mengen en combineren met andere kleuren. Ik probeer me niet te beperken, maar merk wel dat sommige kleuren lastig te verwerken zijn. Groen en rood bijvoorbeeld. Blauw werkt goed voor mij. Helder en fris in combinatie met andere kleuren.” KNOEIEN MET VERF De kunstenaar doet gemiddeld een aantal weken over een schilderij, maar het kan soms ook maanden of zelfs jaren duren voordat een werk af is. Hij wijst op een van de twee grote doeken van twee bij twee meter veertig. “Dit werk is van 2006, daar ben ik al zeventien jaar mee bezig. Het doek heeft al zoveel kleuren gehad, er zit een enorme laag verf op. Het schilderij is loodzwaar. Nu is het klaar, denk ik”, zegt hij lachend. Na twintig jaar horizontalen schilderen besloot Helmuth in de coronatijd te switchen van thema. Hij stapte over op verticalen. ”Ik had langer door kunnen gaan met de horizontalen, ik schilder ze nog, maar ik wilde eens een ander gebaar maken. Meer knoeien met verf vooral op grote doeken. De verf erop gieten in plaats van smeren en er met mijn vingers in wroeten.” Hij staat op en loopt naar het grote schilderij met boomachtige vormen en voelt aan de verf. “Soms breng ik de verf dik aan en doe er water bij tot er plassen ontstaan. Bijna zoals een kind met verf speelt. Die neiging heb ik minder bij de horizontalen, dat is meer esthetisch schilderen. De verticalen zijn rauwer, de structuur van de werken past beter bij de woud- en bosachtige voorstellingen. Ik ben geen bomen in het bos aan het schilderen. Het gaat mij om het ritme en de vormen.” KLEINE WERELDREISJES Helmuth werkt niet vanuit een bepaald beeld in zijn hoofd, maar schildert ook niet in het luchtledige. Hij heeft een uitgangspunt, de associatie met boomstammen is overduidelijk. “Uiteindelijk is het voor mij hoofdzakelijk een schilderij. Het gaat me om het materiaal waar ik mee werk en de techniek. Hoe breng ik de verf aan? Wat is het ritme van de lijnen? Van dichtbij zie je allemaal kloddertjes verf en ongerijmdheden, prachtig. Ik bepaal de afstand tussen de lijnen, breder of juist smaller. Ik bekijk het abstract en technisch. Het moet in mijn ogen ook goed geschilderd zijn.” Een nieuw thema wordt niet door iedereen gewaardeerd. De meeste mensen reageren enthousiast op de verticalen, volgens Helmuth. Een aantal geeft aan zijn ‘weidse landschappen’ mooier te vinden. “De horizontalen hebben een algemener thema wat de meesten aanspreekt. Niet iedereen heeft iets met bossen. Velen ervaren het bos als besloten of eng. Ik vind het

102 ✶ HRLM 88

heel bescheiden van mezelf, dat ik slechts met enkele thema’s werk. Uiteraard zullen er ook mensen zijn die zeggen: ‘Ja, nou weten we het wel, die lijntjes van Helmuth’. Die kijken te oppervlakkig. Ik zie steeds weer veranderingen ontstaan, voor mij zijn het kleine wereldreisjes. Als je beter waarneemt zie je echt verschillen, dat kan niet iedereen.” ONTEVREDEN EN CHAGRIJNIG De schilder is in principe zeven dagen per week in zijn atelier te vinden. Hij vindt het een heerlijke plek. Ook al komt er de ene dag meer uit zijn handen dan de andere. “Het is niet alleen maar Hosanna en de hele dag vrolijk fluitend schilderen. Ik heb lang niet goed kunnen accepteren dat het soms niet lukt. Dan loop ik te klooien en te zoeken, zo’n dag eindig ik ontevreden en chagrijnig. Toch blijf ik elke dag schilderen, soms tegen beter weten in. Zo’n lastige schilderfase kan een dag duren, maar ook maanden. Aan de andere kant voel ik me na een dag in mijn atelier, hoe weinig ik ook gedaan heb, prettiger dan wanneer ik niet ga. Ik denk altijd: morgen er weer fris tegenaan. Niet elke dag kan een hoogtepunt zijn. Het blijft lastig om op zo’n manier te schilderen dat het niet lijkt op wat ik de dag ervoor heb gedaan. Ik probeer steeds weer iets nieuws te laten ontstaan door andere technieken of kleuren. Geen herhaling zodat het ook voor mezelf een verrassing blijft, dat is pas echt leuk. Na een dag worstelen blij naar huis, lekker!” ✶

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Christhilde Klein.

samen met HRLM ✶

‘Mijn verticalen zijn rauwer’

88 HRLM ✶ 103

104 ✶ HRLM 88

INTERVIEW ✶

TAXIDERMISTEN ‘We tonen de schoonheid van dode dieren’ Geen opgezette huisdieren of mussen op een tak. Jaap Sinke en Ferry van Tongeren maken tableaus met niet gebruikelijke combinaties van exotische dieren. De taxidermisten laten zich inspireren door zeventiende-eeuwse schilders. Darwin, Sinke & Van Tongeren Taxidermisten is gevestigd op een bedrijventerrein in Haarlem. De grote werkplaats staat vol antiek en opgezette dieren. Aan de wand hangt een ornament van slangen, daartegenover een reuzenkrab. Een ﬂamingo, pauw en kip staan naast elkaar op een kast. Aan het plafond hangt een vijf meter lange krokodil. Links van de entree is een grote ruimte met nog te gebruiken voorwerpen als glazen stolpen, vogelkooien, ijzeren kettingen, lijsten en kastdelen. Op de achtergrond klinkt een constant brommen van de vrieskisten waar dode dieren in liggen. Midden in het atelier staan diverse dino-skeletten, en een gigantische dino-schedel op een voet bekleed met roze velours. Jaap: “We zijn benaderd door een paleontoloog uit Italië en een geldschieter. Dit maakt het mogelijk een het dino-collectie te maken op onze manier.” De twee vrienden werkten beiden jarenlang als art director in de reclame. Veertien jaar geleden besloot Ferry (56) te stoppen. “Ik was klaar met die wereld.” Hij ging met zijn gezin een jaar reizen. Op Borneo hield hij een fotodagboek bij van ‘roadkills’. Op het eiland werd veel oerwoud gekapt voor palmolieplantages. Dieren gevlucht uit de jungle kwamen in botsing met het vrachtverkeer. “Langs de weg lagen platgereden exotische dieren zoals civetkatten, leguanen en apen. Totaal zonde, ik had hierdoor wel de kans om die dieren van dichtbij te bekijken. Wel even wat anders dan een overreden duif. Ik ben ze gaan fotograferen en raakte benieuwd hoe het zou zijn om ze op te zetten.” Terug in Nederland ging Ferry een jaar in de leer bij taxidermist Erwin van Zoelen. Uiteindelijk wist hij ook Jaap te enthousiasmeren voor het vak. VEREN EN HAREN SCHILDEREN Jaap (50): “We zijn al dertig jaar vrienden en hebben lang samengewerkt. In de reclamewereld ben je de hele dag van alles aan het bedenken. We weten precies wat de ander denkt of wil gaan zeggen, we zijn op elkaar ingespeeld.” Ze bespraken al vaker wat ze zouden gaan doen na ‘de reclame’. Diverse wilde plannen passeerden de revue. “We hebben onder meer overwogen gek beschilderde auto’s te verhuren. Ferry vertelde me wat hij leerde over het opzetten van dieren. Volgens hem kon dat veel mooier en bijzonderder. Het was een nog niet bewandeld pad, waar een kans lag.” Ze gaven elkaar twee jaar om te onderzoeken of de taxidermie echt iets voor ze was. In het vak komen alle ambachten samen. Je bent kapper, beeldhouwer, schilder en chirurg tegelijk, meent Jaap. Eigenlijk wilde hij tekenaar worden. “Op de kunstacademie leerde ik anatomie tekenen, dat komt nu goed van pas. Als taxidermist moet je ook kunnen lassen en hout bewerken.” “Het villen en prepareren van de dieren doe ik” zegt Ferry, “maar er komt

meer bij kijken. Wanneer het dier is opgezet, moet al het naakte vel waar geen veren of haren meer zitten geschilderd worden. Als de huid gelooid is wordt het zwart namelijk. De kleuren brengen we aan met penselen en oude schildertechnieken, laag over laag.” Jaap: “Meestal natuurgetrouw, maar niet altijd. Kippen bijvoorbeeld hebben felgele ogen. Ze kijken een beetje satanisch, dat vinden we niet mooi. Ik maak ze iets zachter van kleur.” Ferry vult aan: “Het gaat bij ons om de pose van het dier, als de ogen aﬂeiden, dan dringen we die terug.” Jaap: “We kijken naar het geheel. We zijn beiden geïntrigeerd door de schoonheid van dode dieren. De composities die we maken zijn ook niet natuurgetrouw. We kiezen ervoor om een pauw met een ibis samen te voegen op één ornament. Een ‘normale’ taxidermist zal dit niet snel doen. In de natuur leven deze vogels niet naast elkaar. Biologen ergeren zich hier kapot aan.” VISUELE IMPACT EN DRAMA De preparateurs halen inspiratie uit zeventiende-eeuwse schilderijen met dieren. In die tijd werden op schepen dieren uit alle windstreken meegenomen, vertelt Jaap. “Mensen wilden opscheppen met wat ze in Azië en Amerika allemaal hadden verzameld. Die dieren waren toen nog heel bijzonder. De barokke stijl van de schilderijen vinden we interessant. Niet alleen hoe dieren werden afgebeeld, maar ook mensen. De houding van een geportretteerde man bijvoorbeeld, die een appel plukt.” Jaap draait zijn romp iets naar links en steekt elegant een arm omhoog. “Een beetje sexy eigenlijk, dat is veel toffer om naar te kijken. Datzelfde geldt voor de ›

88 HRLM ✶ 105

106 ✶ HRLM 88

INTERVIEW ✶

Ferry is naar eigen zeggen geboren voor het vak taxidermie. De opleiding vond hij fascinerend en het werk noemt hij fantastisch. Het is monnikenwerk. “Ik wist niet van mezelf dat ik dat kon. In de reclame had ik totaal geen geduld en hier zit ik dagen te pielen. Een dier villen betekent uren met een scalpeltje tussen de huid en het vlees snijden. Als dat goed lukt, ligt er uiteindelijk een huid met daarnaast een heel dier op de werktafel. Ik werk het liefst aan vogels, ze hebben de meeste magie in zich. Na het wassen en föhnen van de veren komt het verenkleed weer helemaal tot leven. Het kleurverloop is van dichtbij echt fenomenaal.” Jaap: “Daar kan je niet tegenop schilderen. Vogels vind ik afstandelijker dan bijvoorbeeld herten. Ze zijn meer decoratief en daardoor minder emotioneel voor mij.” “Een aap komt echt dicht bij een mens”, zegt Ferry. “Het uitvillen van een apenhandje is wel wat anders dan een vleugel bewerken. Er ligt een soort minimensje op je werkblad. Het is onwaarschijnlijk hoeveel we op elkaar lijken.” HANDEL IN EXOTISCHE DIERSOORTEN Met het opzetten van de meeste dieren heeft Ferry geen enkele moeite. Als de dieren vers

‘Nooit meer werken met assholes’ zijn ingevroren stinken ze niet tijdens het prepareren, vertelt hij. Hooguit ruikt het naar vlees zoals bij de slager. Slangen villen vindt hij minder prettig. “Die stinken, vooral aan de binnenkant. Eigenlijk hebben alle reptielen een specifieke geur, niet fijn.” Jaap en Ferry halen de dode dieren bij kwekers en dierentuinen in heel Europa. In Nederland zijn veel tropische vogelkwekerijen, met name in Brabant en in het oosten van het land. De handel in exotische diersoorten is gereguleerd. Daar zijn internationaal afspraken over gemaakt. “Papegaaien en toekans bijvoorbeeld komen niet meer rechtstreeks uit de jungle, maar bij de kweker vandaan”, vertelt Ferry. “Overal heb je tegenwoordig papieren voor nodig en alle vogels moeten geringd zijn. De ‘uitval’ bij de kweker nemen wij over. We hebben voldoende aanvoer, er gaan iedere dag dieren dood. Wilde dieren zoals tijgers zitten in fokprogramma’s. Ze worden gefokt om de soort in het wild in stand te houden. De dieren gaan de hele wereld over. Ook dierentuinen wisselen gefokte, jonge zeldzame dieren uit om de genenpool divers te houden.” Alle tableaus worden door Jaap en Ferry bedacht en gecreëerd. Ze werken ook in opdracht, maar bepalen zelf de uitvoering. Jaap: “Meestal krijgen we de vraag iets te maken voor een bepaalde plek. Ter plaatse bekijken we wat de mogelijkheden zijn. Sommige opdrachtgevers hebben een duidelijke voorkeur voor specifieke dieren. Wij beslissen hoe het geheel eruit gaat zien. Voor zo’n opdracht maken we wel schetsen vooraf. De ervaring leert dat hoe meer betrokken de opdrachtgevers raken, hoe sneller wij afhaken. Toen we uit de reclame

stapten, hebben we afgesproken nooit meer met assholes te werken en niet meer te vergaderen. Als mensen vervelend zijn, dan stoppen we ermee.” BIBLIOTHEEK AAN CREATIVITEIT Terwijl Ferry de dieren prepareert, tekent, schildert en kleit Jaap details voor de composities. Daarnaast fotografeert hij het hele proces. Ook is Jaap verantwoordelijk voor het aanvragen van vergunningen en het verschepen van de tableaus naar klanten over de hele wereld. Daar komen een hoop regelgeving en administratieve beslommeringen bij. Zo ook tijdens de inschrijving bij de Kamer van Koophandel in 2012. “Darwin, Sinke & Van Tongeren vonden we een leuke naam, maar we hadden er gelijk spijt van bij het inschrijven. Het was meteen gezeik. Bij het noemen van onze bedrijfsnaam vroeg de man achter de balie: ‘Waar is Darwin? Jullie moeten hier allemaal tekenen.’ Ik legde uit dat Darwin dood is. Zijn reactie was dat we ons niet konden inschrijven omdat we ons anders voordeden dan we zijn, namelijk met drie oprichters in plaats van twee. Ferry liep al naar buiten, die haakte af. Uiteindelijk is het toch goed gekomen na het ondertekenen van een speciaal formuliertje.” Zonder vijfentwintig jaar ervaring in de reclame zouden ze dit werk niet kunnen doen, meent Jaap. “We beheersen daardoor zoveel ‘skills’, alles wat je nodig hebt om een visueel bedrijf neer te zetten. We hebben gevoel ontwikkeld voor wat wel en niet werkt en kunnen snel beslissingen nemen.” Ferry: “Toen we hier aan begonnen, konden we niet overzien waar dit werk toe zou leiden. Hoeveel tijd zou erin gaan zitten en wat zou zo’n tableau uiteindelijk moeten kosten bij verkoop? Door onze ervaring in de reclame konden we wel inschatten dat dit bedrijf bestaansrecht heeft. We zitten natuurlijk in een niche van een niche.” Jaap: “Beiden hebben we een bibliotheek aan creativiteit van anderen in ons hoofd. We weten wat er al is gemaakt. Dat neem je mee in de besluiten om tot eigen werk te komen. Er zijn nog zoveel mooie creaties die we willen maken.” Ferry: “Ideeën genoeg, we hebben alleen een gebrek aan tijd.” ✶

88 HRLM ✶ 107

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Christhilde Klein.

houding van de dieren, er zit een verhaal in.” Ferry: “De pose moet een visuele impact hebben, er hoort drama in te zitten.” “Een extra laag die het opgezette dier overstijgt om de schoonheid te tonen. Het dier in zijn optimale vorm zoals wij dat zien”, aldus Jaap. Ferry: “Op die oude schilderijen zie je hoe de schilders de bijzondere aspecten van het dier benadrukken. Als een vogel een mooie vleugel had, schilderden ze die geheel gespreid. Daar werd over nagedacht.” Jaap: “In één houding alle fraaie delen laten zien, dat proberen wij ook.” Volgens Ferry is het nodig om hiervoor de binnenkant van de dieren zelf te maken, een sculptuur te bouwen om ze die houding te kunnen geven. “In rust zal het dier nooit zo poseren, maar wat we maken is anatomisch wel mogelijk. Het is een houding die je in een beweging kan zien. Als het beeldhouwwerk klopt, kan ik de huid er zo overheen ‘schuiven’ en past ieder okseltje en kiertje precies.”

108 ✶ HRLM 88

Zaterdagochtend met…

MARTIN BUSKER ‘Je draagt letterlijk je steentje bij aan de toekomst van Haarlem’

“Aan de Bakernessegracht was ik op dat moment bezig met het opnieuw indelen van een kerk. Daar stonden nog een paar glas-inloodramen waar ik iets mee wilde doen. Toen ontstond het idee om striptekenaars in te schakelen om figuren op het glas te plaatsen. Zes striptekenaars hebben uiteindelijk hun bijdrage geleverd. Dat pakte zó goed uit dat ik daarna gevelstenen heb ontworpen voor de wijk aan de Leidsevaart waar vroeger de remise was. Alle straten werden vernoemd naar bussen en trams die daar werden gebruikt. Het leek mij een leuk idee om dat terug te laten komen in de panden. Dat is toen ook gebeurd.” “Je draagt letterlijk je steentje bij aan de toekomst van Haarlem. Panden krijgen iets unieks en je zet de geschiedenis van de stad vast. Illustrator Thé Tjong Khing is nu ook bezig met het ontwerp voor een gevelsteen die volgend jaar in de Stephensonstraat zal worden geplaatst.”

88 HRLM ✶ 109

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Madelon Griekspoor.

Martin: “Oude spullen zijn altijd al in mijn leven geweest. Als restaurateur kwam ik veel ambacht tegen, zo ook gevelstenen en beeldhouwwerk. Toen ik al met pensioen was, werd ik benaderd door Vereniging Haarlem. Zij vroegen mij of ik interesse had in het helpen bij het plaatsen van nieuwe gevelstenen in de stad.”

IN BEELD

Er is weer heel veel te doen in Haarlem. HRLM-fotograaf Franklin van der Erf legt voorstellingen en evenementen vast. HAARLEM JAZZ

HI-HA-HONDENLUL SHOW POPRONDE

PROEFPARK

STEM IN DE STADFESTIVAL

NAMENS IEDEREEN VAN DE HRLM-REDACTIE:

Fotografie: Rob Eversen.

Een gezellige pakjesavond, een (hopelijk) mooie witte kerst en een geweldige jaarwisseling.

88 HRLM ✶ 111

Uitgelicht Beste lezer, open de kluis. Daarin vind je het onderzoeksmateriaal voor een true crimeboek. Lees alle documenten zorgvuldig door, en neem daarna een beslissing. Vernietig je alles? Of breng je het naar de politie? Het materiaal heeft alles te maken met de mysterieuze Alperton Angels-sekte. Achttien jaar geleden verdween Holly, een van de belangrijkste leden van de sekte, met haar baby. True crime-auteur en journalist Amanda Bailey denkt haar op het spoor te zijn, en hoopt met deze scoop haar tanende carrière te redden. Als ze gedwongen wordt samen te werken met een collega-journalist, blijkt de waarheid nog veel duisterder en vreemder… en zelfs levensgevaarlijk. De zaak van leven of dood is een gloednieuwe puzzelthriller van Janice Hallett. Xander Uitgevers, € 22,99.

HAARLEMSE NIEUWE

VARIATIE AAN LEKKERS Ramen is hét boek voor ramenliefhebbers. Met deze overheerlijke en gemakkelijk te bereiden recepten zet jij in een mum van tijd een dampende kop noedelsoep op tafel. Duik met Lelia Castello de keuken in en maak een traditionele Japanse variant met runderbouillon en gekaramelliseerde varkensreepjes of bereid een fantastische vegetarische variant zoals de tofuramen met paddenstoelen. Becht, € 15,99.

Stadsoase

Japanse invasie

Zusters van Tarakan van de Haarlemse David Meijer is het waargebeurde verhaal van Mila Herman, die tijdens de Tweede Wereldoorlog vermist raakte en doodverklaard werd. 75 jaar later reconstrueert haar kleinzoon David haar verhaal, zich baserend op jarenlang onderzoek. Een liefdevol monument voor Mila Herman en haar moedige collega’s. Atlas Contact, € 23,99.

PLOTSELING VERLIES De Haarlemse Marlous de Vries stelt zich kwetsbaar op in haar debuut Op een zaterdag stierf mijn vader. Vijf jaar na zijn overleden kwam de bundel tot stand en laat ze de moeilijke weg zien die volgt na het verlies van een ouder als jongvolwassene bent. Uitgeverij Boekscout, € 16,99.

Alle boeken op deze pagina’s zijn verkrijgbaar bij De Vries Van Stockum.

112 ✶ HRLM 88

In het kader van het Nederlands kampioenschap Tegelwippen heeft Katja Staring het boek Van tegeltuin naar jungle geschreven. Hier leer je hoe je een saaie betegelde tuin kunt omtoveren tot een ware groene oase. Een tuin waar je ruimte voor jezelf, plant én dier hebt. KNNV Uitgeverij, € 24,95.

LEZEN ✶

De keuze van De Vries Van Stockum EIGENWIJS Joseﬁen is een klein vleermuisje. Ze moet voor het eerst naar school, net als iedereen. Maar ze weigert, verzet zich en schreeuwt het uit. De andere dieren marcheren gehoorzaam naar school, maar Joseﬁen kan het niets schelen. In Nooit niet! herinnert Beatrice Alemagna ons eraan dat kleine kinderen hun ouders in de buurt nodig hebben... maar niet té dichtbij. Boycott Books, € 18,95. AAN TAFEL! Net als iedereen kent Miljuschka Witzenhausen de ratrace van het dagelijks leven, waardoor het eten er vaak tussendoor piept. In Makkelijk met Miljuschka ontdek je de magie van koken met minimale moeite en maximale smaak. Van doordeweekse maaltijden die in een halfuur op tafel staan tot zondagse showstoppers die een eitje zijn. Miljuschka Publishing, € 19,95. TOEGANKELIJK PRACHTBOEK De Kunstmeisjes laten je op een vermakelijke en voor iedereen begrijpelijke wijze kennismaken met vrouwelijke kunstenaars die je versteld zullen doen staan en het waard zijn om nooit meer te vergeten. In Meer dan muze praten De Kunstmeisjes je bij over de levens en het werk van tientallen vrouwen die de kunstwereld hebben opgeschud en verrijkt. Meulenhoff Boekerij, € 24,99. FAMILIEGEHEIMEN Gevierd kunstenaar Hugo Adema stamt uit een roemruchte familie die al decennia haar stempel op de moderne tijd drukt. Zijn grootvader Willem Adema stichtte zijn offshoreimperium na een dubieuze rol in de Tweede Wereldoorlog: aanvankelijk vecht hij aan Duitse zijde aan het oostfront, maar halverwege de oorlog sluit hij zich aan bij het verzet. In Nirwana begint de zoektocht naar het leven van deze geslepen opportunist. De Bezige Bij, € 29,99. MEESLEPEND LIEFDESVERHAAL Jack en Elizabeth ontmoeten elkaar tijdens hun studie in het Chicago van de jaren negentig. Door een gedeelde liefde voor muziek en kunst ontstaat er snel een innige band tussen de twee. Inmiddels herkennen zij zichzelf en elkaar niet meer. Allebei hebben ze last van onvervulde ambities en pijnlijke herinneringen aan hun eigen disfunctionele families. In Welzijn gaan zij allebei op zoek naar wie ze echt zijn. De Bezige Bij, € 29,99.

Jeltjes favoriete boek

STEM VAN HET VOLK Sinds het lezen van Het kleine meisje van meneer Linh ben ik fan van deze auteur, wat een fantastische schrijver! Schemering speelt zich af in een ingedut dorp aan de rand van een keizerrijk in het midden van Europa. In de winter wordt de plaatselijke priester dood aangetroffen. Zijn hoofd is verbrijzeld door een steen. Wie kan deze man zo hebben gehaat? De moord veroorzaakt een schokgolf in het dorp waar christenen en moslims altijd in harmonie hebben geleefd. Voor politieman Nourio, geholpen door zijn trouwe assistent Baraj, is deze zaak een welkome onderbreking van zijn eentonige dagen. In de maanden die volgen ontvouwt zich een tragedie waarbij de slechte gewoonten van de mensheid en de misdaden en wreedheden tussen buren een hoofdrol spelen. Heeft het zin om je te verzetten tegen de onstuitbare loop der gebeurtenissen? De Bezige Bij, € 24,99.

JELTJE DE VRIES Directeur De Vries Van Stockum

88 HRLM ✶ 113

Word nú Vriend van HRLM voor slechts € 32,50 per jaar! Als dank krijg je thuisgestuurd: • 6x HRLM stadsglossy én • 2x HRLMtje

Omdat wij van lezen houden en ook blij zijn met onze vrienden, verrassen we elke editie een vriend met een mooi boek uit onze boekenrubriek.

Dit keer het boek: Zusters van Tarakan van David Meijer. Wil je ook kans maken op een boek? Ga dan naar onze website en word vriend! – De winnaar krijgt schriftelijk bericht –

Ga naar www.hrlm-online.nl/vrienden

Fotograﬁe: Hélène Wiesenhaan.

EXCLUSIEF VOOR VRIENDEN!

waar je kwaliteit beleeft

De specialist in Haarlem en omgeving voor al uw audio-, video- en witgoedapparatuur. Al sinds 1965 staan wij voor u klaar. Offline & Online!

KLEVERPARKWEG 11 . 023 5271424 . INFO@ANDREA .NL . WWW. ANDREA .NL

Spaarneduin makelaars

Gedempte Raamgracht 14 zw

023-5340949