HRLM 78

HRLM78 INTERVIEW ✶

STADSGLOSSY

›

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN 78 HRLM ✶ 1

Fotografie: Rob Eversen.

✶ ZO MAAR

2 ✶ HRLM 78

Verzet begint niet met grote woorden

Jeannette Evers en is hoofdredact eur. Ze was getrouw d met wijlen Ro b en heeft twee hondj es Sammy en Max .

Verzet begint niet met grote woorden, maar met kleine daden. Zoals een storm met zacht geritsel in de tuin of de kat die de kolder in zijn kop krijgt Zoals brede rivieren met een kleine bron verscholen in het woud Zoals een vuurzee met dezelfde lucifer die een sigaret aansteekt Zoals liefde met een blik een aanraking Iets dat je opvalt in een stem

Fotografie: Linda Llambias.

Welkom Jezelf een vraag stellen daarmee begint verzet en dan die vraag aan een ander stellen. Aan dit gedicht van Remco Campert moest ik gelijk denken, toen we daadwerkelijk die vraag kregen. Paul Karabin van Ekster and Jay, zijn vader was Oekraïens, stelde ons deze vraag: “Wil HRLM meewerken aan een grote sticker-actie, voor steun aan Oekraïne. De volledige opbrengst komt ten goede aan Anna Ivanchenko’s Haarlem Inzamelactie foundation for Ukraine.” En als deze vraag wordt gesteld, dan kunnen we toch niet anders dan ‘ja’ zeggen? In verzet gaan tegen deze zinloze oorlog met deze kleine daad. Koop deze sticker en plak haar als verzetsdaad op je raam. De stickers zijn te koop via de winkel van Ekster & Jay en op hun website. (18x18cm € 5,- en 5x5cm € 2,-). En op pagina 30 lees je het persoonlijke verhaal van Anna. Laten we hopen dat vrede en gezond verstand gaat overwinnen! En eigenlijk heb ik ook de hoop dat op 23 maart, als de huidige editie van HRLM uitkomt, deze Welkom gedateerd is en alle ellende voorbij is.

Jeannette 78 HRLM ✶ 3

Vers gemalen, niet uit capsules

JURA – If you love coffee

andrea XL | Kleverparkweg 11 | 2023 CA Haarlem | 023 527 14 24 | www.andrea.nl

INHOUD

78

Maart - April 2022 14e jaargang

DUURZAAM HAARLEM 43 De Pinguïn 44 Duurzaam wonen Tiny house 49 Zeg! Eet jij nog vlees 50 Zo Duurzaam Dubbeltje 51 Zo Duurzaam Neem plaats 52 De Klusbakfiets 53 Duurzaam winkelen INTERVIEW 9 Irene Moors 28 Kim Horsnell 30 Een openhartig gesprek Anna 80 In gesprek met Nicolien Mizee

REPORTAGE 67 Hollandse Glorie 86 Mijn Haarlem Jeroen Peters 106 Sint Jacob Generatiekloof? EN OOK 76 HRLM Vrienden 77 Gespot 85 Afscheid 114 Stadsmormels

PUUR HAARLEMS 16 Zo Haarlems Bitterzoet 17 Zo Haarlems Postduif 38 Nieuw in de Regio 40 Nieuws uit de buurt 78 HRLMse BRTN 96 Beeldend Haarlem

78

www.hrlm-online.nl

HRLM78 STADSGLOSSY

2022

Coverfoto Linda Llambias

Gratis exemplaar waarde € 7,05

LEZEN 108 Boeken Top 5 en Uitgelicht

KUNST 4 Zomaar een foto 99 Atelier Marinus de Beer

maart - april 2022

HISTORIE 25 Historie Een Haarlems jaarboek 36 Toen Zijlbrug 1979 74 Toen Houtplein 1989 94 Toen en Nu Antoniestraat

CULTUUR 56 Theater de Liefde 57 Schuur Dagboek 44 45 58 Jong Talent Moos 59 Museum van de Geest 60 Patronaat 61 Kweekcafé Midzomernachtsdroom 63 Schuur 64 De Vijfhoekkunstroute 65 Column Edwin

KOKEN 110 Koreaanse steak tartare 112 Geleipudding met sake

HRLM

WINKELEN 21 Ontdek Heemstede 22 Ontdek De Vijfhoek 88 Dieren 90 De Wereld van Jansje

COLUMNS 7 Jos Een minder bekend museum 19 Karbonkel XXX 37 Jos Trotse burgertrut 75 Rian Instagram-poëzie 89 Jan Willem Aliens 105 Falco De natuur ontwaakt

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

COVER 78.BOOT2.indd 1

Wij maken HRLM Mede-oprichter en artdirector Rob Eversen (1951-2018) Uitgever en hoofdredacteur Jeannette Eversen Vormgeving Jeannette Eversen en Adrian de Groen Redactie Victoria van der Werff Tekst- en eindredactie Marcel Lee Fotografie Linda Llambias Advertentieverkoop Redactie HRLM Administratie Adela Bot/Romijn Bedrijfsadvies Distributie Hélène van der Werff, Tjibbe van der Werff en Paswerk/BusinessPost Raad van Advies Ella Blommaert-Zander, Hans Romijn, Bernt Schneiders en Baud Schoenmaeckers. Aan HRLM werken mee Jos Ahlers, Edwin van Balken, Michaëla Bijlsma, Falco Bloemendal, Alexander de Bruin, Eric J. Coolen, Joost Dobbe, Franklin van der Erf, Linda Gottmer, Warry van der Leen, Meta van der Meijden, George Moormann, Pixabay, Marelie van Rongen, Henk Tijbosch, Rian Visser, Jos Wienen, Haarlemse wijkraden Redactie-adres Lange Boogaardstraat 8 zwart, 2011 WV Haarlem, (023) 551 1227, post@haarlemse-stadsglossy.nl, www. hrlm-online.nl en volg ons ook op www.facebook.com/haarlemsestadsglossy. Mediapartner van Bevrijdingspop Haarlem, Theatergroep Eglentier, Project Fors, Theater De Liefde, Haarlemmer Houtfestival, Productiehuis de Verbinding Samenwerking met Het Ampzing Genootschap, COC Kennemerland, De Coalitie, Kunstlijn Haarlem, Noord-Hollands Archief en Nieuwe Gracht Producties.

Verspreiding

Haarlem, Spaarndam, Heemstede, Overveen, Bloemendaal, Aerdenhout en Hoofddorp. Gratis verkrijgbaar bij onze adverteerders, VVV Haarlem, Bibliotheken, lees- en wachtruimtes, Primera, Ako, Bruna en Cigo.

02-03-2022 11:36

Inspirerend vergaderen en werken

• Het Seinwezen: duurzaam verbouwd industrieel erfgoed. • Voor ruime flex-werkplekken en bijzondere vergaderzalen. • Ongedwongen zakelijkheid dichtbij Haarlem CS. • Broedplaats van sociale innovatie in de buurt.

Foto: Hans Peter Föllmi

OPTICIEN KUIPERS Zijlstraat 97 | 2011TM Haarlem | Tel. 023-5310181

Seinwezen.nl Inspirerend erfgoed aan het spoor Kinderhuissingel 1 2013 AS Haarlem 023 5317118

Basis Bedrijfskleding | Mollerusweg 96 | 2031 BZ HAARLEM 023 5358086 | www.basisbedrijfskleding.nl info@basisbedrijfskleding.nl

Jos Een minder bekend Haarlems museum

Jos Wienen is si nds 2016 burgemeester va n onze stad.

Haarlem telt maar liefst twaalf musea. Teylers Museum en het Frans Hals Museum Hof en Hal zijn onbetwiste parels aan de kroon en genieten daarom bekendheid tot ver buiten de stadsgrenzen. Maar op onze tien andere musea zijn we niet minder trots, inclusief de minder bekende. Of het nou gaat om het Archeologisch Museum, Museum Haarlem, het Corrie ten Boomhuis of het kleinste museum van Haarlem aan de Gedempte Oude Gracht; ze zijn allemaal een bezoek meer dan waard. De meeste Haarlemse musea zijn te vinden in de historische binnenstad. Het Dolhuys en het KathedraalMuseum in de Koepelkathedraal bevinden zich even buiten de singels. Alleen het Draaiorgelmuseum en het NZH Vervoer Museum staan verder buiten het centrum: in het bedrijvenpark De Waarderpolder, een stadsdeel waar je eigenlijk geen museum verwacht. Misschien zijn ze daarom wat minder bekend. Wat mij betreft mag dat snel veranderen. Het NZH Vervoer Museum vertelt een boeiend verhaal waarin Haarlem een voorname rol speelt. De Noord-Zuid-Hollandse Vervoermaatschappij, kortweg de NZH, was de complete vorige eeuw ons lokale openbaar vervoerbedrijf. Veel pronkstukken uit deze interessante vervoersgeschiedenis staan in het NZH Vervoer Museum, zorgvuldig geconserveerd door een groep enthousiaste vrijwilligers. Prachtige historische autobussen, maar ook rijtuigen van de legendarische Blauwe Tram. De geschiedenis van de Blauwe Tram is onlosmakelijk verbonden met Haarlem. Onze stad was in de eerste helft van de vorige eeuw een druk knooppunt in een wijdvertakt netwerk van tramspoorlijnen, die liepen van Den Haag tot Amsterdam, met daartussen tal van halteplaatsen in de Bollenstreek en aan de kust. Het Haarlemse bedrijf J.J. Beijnes was een belangrijke leverancier van materieel voor de Blauwe Tram. De Blauwe Tram overleefde de naoorlogse wederopbouwjaren niet. Het laatste rijdende exemplaar viel in 1961 ten prooi aan de slopershamer. Tegenwoordig neemt de belangstelling voor de rijtuigen van deze monumentale tram echter weer volop toe. Vanuit nostalgie bij de mensen die het vervoermiddel nog hebben meegemaakt. En vanuit nieuwsgierigheid bij een toenemend aantal leden van de jongere generaties. Mooie boeken, tijdschriften en websites met veel fotomateriaal beantwoorden daar voor een deel aan. Maar niets is natuurlijk leuker dan een rijtuig in het echt te kunnen bewonderen. Zien en voelen hoe het was, die Blauwe Tram. In het NZH Vervoer Museum kan dat. Niet lang geleden heb ik in het museum het gereconstrueerde tweelingtramstel A619/A620 officieel mogen dopen. Dit prachtige stukje rijdend erfgoed is nu in volle glorie te zien in het NZH Vervoer Museum, naast een aantal andere fraaie rijtuigen van de Blauwe Tram. Het NZH Vervoer Museum is te vinden aan de A. Hofmanweg 35 in de Waarderpolder. Kijk voor de openingstijden op nzh-vervoermuseum.nl.

78 HRLM ✶ 7

De bedenkers van eigentijdse sieraden Warmoesstraat 2 | Haarlem | T 023 532 43 09 | www.sipkesedelsmeden.nl

Sillver Studio

by Deb ©

haarstudio Gedempte Raamgracht 28 zw 2011 WH Haarlem - 023 534 39 59 maandag en dinsdag gesloten

INTERVIEW ✶

Irene Moors Neemt afscheid van dertig jaar typetjes

› 78 HRLM ✶ 9

I

De allereerste persfoto samen met vriend en collega Carlo Boszhart wanneer zij het programma Hitbingo presenteren.

Irene Moors kroop op haar eigen hilarische manier in de huid van onder meer Patricia Paay, Madonna en Kim Holland, maar na dertig jaar vindt ze het mooi geweest. Zonder vast programma of contract geeft Irene het stokje door aan de volgende generatie. Erg? “Welnee, achter de schermen is het ook leuk.” In eerste instantie is ze helemaal niet van plan om op televisie te verschijnen, vertelt Irene. “Eigenlijk wilde ik verpleegster worden.” Ze is achttien jaar oud als ze samen met haar ouders in een nieuwbouwhuis in Schalkwijk woont. Ze komt net van de havo af, maar is nog te jong om te beginnen met een verpleegopleiding. “Ik nam een tussenjaar en volgde een opleiding tot medisch secretaresse. Zo zou ik alle medische termen leren kennen en kon ik in een keer door”, legt ze uit. Toch slaan de twijfels toe en vraagt Irene zich af of de rol van verpleegkundige wel op haar lijf is geschreven. “Ik was achttien en wist echt niet wat ik wilde. Het liefst wilde ik gewoon mijn rijbewijs halen, een autootje kopen en op mijzelf gaan wonen als ik daar de centen voor had.”

MARKETINGASSISTENTE Haar vader is op dat moment werkzaam bij VNU, een uitgeversmaatschappij die was gevestigd in de buurt van het winkelcentrum van Schalkwijk. “Mijn vader werkte daar en hield in de gaten of er een leuke vacature vrij kwam.” Eerst werkt Irene daar als secretaresse op de afdeling personeelsverzekeringen, en daarna komt ze terecht op de marketingafdeling van stripblad Donald Duck. Als marketingassistente komt ze al snel in aanraking met de televisie. “Net als VNU had ook NCRV een Disney-licentie en zo ontstond er een samenwerking. Tijdens de Donald Duck Disney-theaterdagen moest ik wel eens kinderen bezighouden voordat ze de show in gingen. Ik presenteerde de Willie Wortel Wedstrijd in de foyer.” Iemand van de televisie laat Irene weten dat ze leuk in de omgang is met de kinderen. Er wordt haar gevraagd om een screentest te komen doen, om zo te kijken of de tv-wereld wel aan haar is besteed. “En zo, in 1988, is het allemaal begonnen.” SAMENWERKEN Bij RTL gaat ze het jaar daarop het populaire kinderprogramma Telekids presenteren. In die periode leert ze Carlo Boszhard kennen waarmee ze in 1991 ondertussen ook het programma Hitbingo presenteert. “Helaas was dat niet zo’n succes”, zegt ze lachend.

10 ✶ HRLM 78

INTERVIEW ✶

Irene is twintig jaar oud wanneer zij de Willie Wortel Wedstrijd presenteert.

Ze kruipen in de huid van tovenaars Giechel en Goochel. Geen truc is hen te gek.

In 1989 gaat Irene van start bij het kinderprogramma Telekids.

‘Ik was achttien en wist echt niet wat ik wilde’

Wanneer er een extra presentator nodig is bij Telekids, begint het tijdperk van het gouden duo.

›

78 HRLM ✶ 11

‘We konden alles doen wat we wilden, het werd hoe langer hoe gekker’

“We waren eigenlijk te jong voor de grote televisiestudio’s van Joop van de Ende.” Het was de eerste show van de Postcode Loterij en de twee hebben het een jaar volgehouden. “Het ging zeker niet slecht, maar het was niet op ons lijf geschreven.” Het duo werkt los van elkaar waardoor, volgens Irene, niet valt te zien hoe goed zij en Carlo daadwerkelijk kunnen samenwerken. Twee jaar later is het bij Telekids tijd om uit te breiden. Er moet nog een presentator bij en die rol wordt vervuld door Carlo. “We konden alles doen wat we wilden. Het werd hoe langer hoe gekker.” Als onderdeel van het kinderprogramma ontstaat Pittige Tijden, een persiflage op de soap Goede Tijden, Slechte Tijden. “Dat is waar onze eerste typetjes ontstonden.” Het wordt een hit, want nu gaan zelfs studenten trouw naar de uitzending kijken. “Telekids werd van zeven uur ’s ochtends tot twaalf uur ’s middags uitgezonden. Rond een uurtje of half twaalf begonnen we met Pittige Tijden, dan waren die studenten inmiddels wel wakker.” KARIKATUREN Na tien jaar stopt Telekids en het gouden duo gaat samen verder met het programma Life & Cooking op de zondagmiddag. Ook daar maken de typetjes een terugkeer. “De eerste serie die we deden was gebaseerd op toen nog prins Willem-Alexander en prinses Maxima”, vertelt Irene. “Ze waren net verloofd en zouden een tour door Nederland gaan maken, dat gingen wij natuurlijk ook doen.” De uitzendingen worden naar eigen zeggen een knaller en de kijkcijfers van Life & Cooking stijgen. Andere persiflages die volgen zijn: Op zoek naar Talent met Mari & Marianne, Showtime, De Veerbootjes en De wereld slaat door. Nederland kan er geen genoeg van krijgen. Na negen jaar plezier op de zondagmiddag krijgt het programma een sponsorwissel en maakt een doorstart onder de titel Life 4 You. “De typetjes keerden niet terug op de zondagmiddag, maar kregen een eigen programma. Carlo verzon De TV Kantine”, vertelt ze. “Het was spannend, want je had toen al programma’s als Koefnoen en Kopspijkers, maar toch durfde Carlo het aan.” De TV-Kantine is vanaf het begin af aan razend populair. De kijkcijfers zijn goed, maar toch is het voor Irene spannend. “Ik dacht dat onze kop eraf zou gaan. Wie dachten wij niet dat we waren om met iedereen zo de draak te steken?” Volgens haar heeft Carlo geen moment getwijfeld, en dat blijkt dan voor een goede reden. Al in het tweede seizoen van de show ontvangt het duo de Televizier Ring van 2010. Daarop volgen nog elf seizoenen van de serie. Irene blikt terug op een van haar eerste karikaturen, die haar nog steeds aan het lachen maakt. “Iedereen dacht dat de uitspraak; “een hele geile goedemorgen” van mij was, maar dat was gewoon een uitspraak van de echte Kim Holland.” De grap sloeg aan en de woordspelingen ook. Niets werd over het hoofd gezien. “We sloegen compleet door met Kim. Ik had een redelijk braaf imago, maar als ik haar kon spelen ging ik helemaal los.” Na vijftien jaar besluiten Irene en Carlo te stoppen met de uitzendingen op de zondagmiddag.

12 ✶ HRLM 78

Samen maken ze een plan voor een volgende stap. Een vrijdagavondprogramma, om zo het weekend in te luiden. “Toevallig was dat ook het jaar dat RTL Late Night begon met uitzendingen van maandag tot vrijdag. Dat wisten we niet, dus het was natuurlijk even schrikken toen de directie ons meldde dat er helemaal geen ruimte was op de vrijdagavond. Carlo vroeg zich af of we de zondag wel los moesten laten, maar die beslissing hadden we al genomen, dan is het voor mij een gesloten boek. Op een gegeven moment moest er een stap gemaakt worden, maar dat is niet gebeurd en ging ook niet gebeuren. En natuurlijk was dat jammer, maar ik ging ervan uit dat die doorstart er nog wel ging komen. Helaas is dat niet gebeurd.” CONTRACT Voor Irene heeft RTL helaas geen ander programma in het verschiet. “De presentatoren-stal was groot en er was weinig ruimte voor nieuwe programma’s”, legt ze uit. “Er is mij toen wel een bestaand programma aangeboden waarvan ik vond dat dat niet bij mij paste, omdat ik echt iets nieuws wilde gaan doen.” Het contract dat zij bij de televisiezender heeft loopt af in december 2015 na ruim zesentwintig jaar. Dat kan ze zelf eerst ook niet geloven. Als er zich nieuwe projecten zullen voordoen, denken ze aan haar. “Ik kon wel wachten tot iemand mij ging bellen, maar wie betaalt je in de tussentijd?” Dan komt SBS6 op haar pad en biedt haar een driejarig contract aan. Ze maakt met

›

INTERVIEW ✶

78 HRLM ✶ 13

In 2001 verlooft onze huidige koning zich met zijn Máxima. Ook daar moest natuurlijk even de draad mee gestoken worden.

Carlo en Irene gaan als sterrenvisagist Mari van de Ven en X-factorjurylid Marianne van Wijnkoop verkleed. Opnieuw wordt er lekker overdreven.

Een van Irene’s bekendste persiflages was Kim Holland. Met de uitspraak “Een hele geile goedemorgen” kreeg ze heel Nederland aan het lachen.

Als onderdeel van Telekids maken Carlo en Irene Pittige Tijden. Een persiflage op de soap Goede Tijden, Slechte Tijden.

14 ✶ HRLM 78

In 2016 presenteert het duo het ‘nieuwe’ programma Life 4 You, dat voorheen bekend stond als Life & Cooking.

INTERVIEW ✶

veel plezier tien verschillende producties waaronder de latenightshow Naar bed met Irene. “Ik kreeg alle ruimte om te doen wat ik wilde.” Voor haar perfect, want Irene is niet vies van een uitdaging. Na drie jaar prettig werken voor de zender, zitten de kijkcijfers toch een beetje in de weg. Ze zijn te laag en het lijkt in die tijd wel of niemand de zender kan vinden. “Ik zeg altijd ‘de kijker heeft altijd gelijk’ maar in dit geval had ik het programma meer kijkers gegund”, vertelt ze. Er is namelijk hard aan het programma gewerkt. “Mijn contract liep af, dus in het proces wilde ik iets anders doen.” Om haar terrein te verbreden besluit de presentatrice te gaan freelancen. “U vraagt, wij draaien was mijn idee”, vertelt ze met een lach. Zo valt ze in bij Koffietijd en 5 Uur Live, zit ze bij de jury van Dancing With The Stars en valt ze in voor André van Duijn bij het programma Doorbakken. “Ineens deed ik weer dingen bij RTL en het liep heel goed. Helaas deed kort daarna corona zijn intrede en gebeurde er niet veel meer.” Naast haar programma’s geeft Irene presentatie- en mediacoaching, maar opnieuw gooit corona roet in het eten. “Het is fijn dat we in die moeilijke tijd elkaar via Zoom of Teams konden spreken, maar ik moet mensen een beetje kunnen aanvoelen.” Ze noemt zichzelf van de oude stempel en kijkt liever iemand in de ogen tijdens een gesprek. “Vanmorgen zat ik ook in een online vergadering, maar ik merk toch dat ik er dan niet helemaal bij ben”, legt ze uit. Naast de laatste opnames voor De TV Kantine, besluit Irene zich meer te focussen op haar rol als coach.

TWAALF SEIZOENEN Wanneer De TV Kantine in de afrondende fase zit, krijgt ze de vraag of er een boek kan verschijnen over het programma. “Eigenlijk is de show meer het project van Carlo en zijn vriend Herald, dus ik zei dat ze met de vraag een loketje verder moesten zijn.” Irene pakt een stapel boeken uit de kast waarin ze de twaalf seizoenen van de TV Kantine heeft vastgelegd met foto’s. Reden genoeg voor Carlo om aan Irene te vragen of zij het boek niet zelf wil maken. “Hij heeft het momenteel natuurlijk drukker dan ik, dus ik kwam met een plan.” Het moet volgens haar niet alleen over De TV Kantine gaan, maar over dertig jaar aan typetjes. Waar het is begonnen, maar ook waar het nu eindigt. “Op deze manier kon ik aangeven dat ik na dertig jaar stop met het spelen van typetjes. Door het boek kan ik daar nu een mooie strik om doen.”

dat ze, nu het minder druk is, ook andere dingen gaat proberen. “Ik ging ook gitaar leren spelen, dat wilde ik altijd nog doen.”

De zolder van Irene is inmiddels dan ook opgeruimd. “Er hingen zoveel spullen van oude typetjes die ik had gespeeld”, vertelt ze lachend. “Ik heb alles een zwieper gegeven. Ik doe er niets mee. In plaats van een zolder vol heb ik nu een mooi boek.”

Op de vraag waar zij zichzelf ziet over tien jaar, heeft Irene geen concreet antwoord. “Dan ben ik alweer vijfenzestig, ik heb geen idee. Mijn leven is een aaneenschakeling van dingen.” Ze vertrouwt erop dat er wat op haar pad komt. “Kansen komen wel weer.” Voor haar is het nu een moment om te resetten. Ze zal voorlopig nog door blijven gaan met het geven van coaching en trainingen. “Met alle liefde maak ik plaats voor de nieuwe generatie. Ik hoef niet zo nodig meer, maar ik wil wel leuke dingen blijven doen.” Angst om niet meer bekend te zijn heeft ze ook niet. “Dat zou ik helemaal niet erg vinden. Voor alles is een tijd en ik heb het vierendertig jaar hartstikke leuk gehad.” ✶

ONTWIKKELEN Toch is het voor haar even schakelen nu ze haar dagelijks leven een andere invulling geeft. Stilzitten is voor haar namelijk nog steeds geen optie. “Op mijn computer heb ik een mapje dat ‘schrijfsels’ heet. Schrijven heb ik altijd heel erg leuk gevonden, dus ik wilde eens zien wat er zou gebeuren als ik dat weer oppak.” Aangezien ze al vanaf haar achttiende levensjaar werkt, legt Irene uit

Er zijn geen dingen die ze nog wil doen. Naar eigen zeggen doet ze nu namelijk al wat ze wil. “Nu ben ik veel bezig met mijn sociale leven, zo spreek ik bij voorbeeld meer af. Voorheen zei ik tegen familie dat ik ze snel weer zou zien, maar nu doe ik dat ook daadwerkelijk.” De verplichtingen zijn minder geworden en dat valt dan ook te merken in de planning. Waar ze voorheen rekening moet houden met vakanties, kan ze nu gaan en staan waar ze wil. “Als iemand mij vraagt om een weekendje mee te gaan naar iets leuks, dan is dat gezellig en kan dat gewoon. Ik heb nu de tijd om mijzelf verder te ontwikkelen.”

78 HRLM ✶ 15

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Nick van Ormondt voor Food First Network en Laura Oldenbroek voor RTL4.

Samen met schrijver Eric de Munck presenteren Carlo en Irene hun boek Typisch Carlo & Irene bij RTL Boulevard. Typisch Carlo & Irene, Noblesse Uitgevers, € 27,50.

ZO HAARLEMS

BITTERZOET Deze bitters hebben een astrologisch tintje. De naam House 5 staat namelijk voor het vijfde huis in de sterren dat creativiteit, genot en entertainment bezorgt. De Zodiac Line is de eerste set. Elk bittertje is speciaal gemaakt voor de zintuigen van hun eigen dierenriemteken. Of het nu bloemig of warm, kruidig of subtiel is, elke bitter is totaal anders. Druppel een beetje in bijvoorbeeld een cocktail en geniet! Te koop vanaf € 16,95 via www.house5.eu

16 ✶ HRLM 78

ZO HAARLEMS

POSTDUIF Onze columnist en Haarlems centrummanager Falco Bloemendal heeft naast zijn flora en fauna-hobby ook een liefde voor schilderen met olieverf. In 2021 maakte hij negen kleine schilderijen van bekende en onbekende zangvogels. Hiervan zijn ansichtkaarten gedrukt die worden geleverd in een luxe doosje. Naar wie stuur jij zo’n mooi kaartje? Voor € 10,- verkrijgbaar via www.haarlemsewinkels.nl

78 HRLM ✶ 17

Onze Boetiek Met veel passie en toewijding hebben wij onze boetiek tot een heel gezellige winkel gemaakt. Je bent altijd welkom en we geven je graag een goed advies en je kunt kiezen uit diverse kwaliteitsproducten tegen een betaalbare prijs. Sinds 1933 willen wij het beste voor je huisdier. Wij hebben een breed assortiment met veel diversiteiten. En keer op keer willen wij je ook verrassen met unieke, vernieuwende en creatieve producten in de gehele breedte van ons assortiment.

Gierstraat 60-64

UITVAARTVERZORGING LOES HOFHUIS

Kom gerust langs in onze boetiek (helaas mag je huisdier nog even niet naar binnen).

Tot ziens, team beasdierenboetiek.

Jouw advertentie hier? HRLM

Adverteer vanaf € 52,50 in het leukste tijdschrift van Haarlem!

EEN MOOIE UITVAART REGEL JE SAMEN De dood vormt een wezenlijk onderdeel van het leven. En toch komt een overlijden in de meeste gevallen onverwacht. Naast alle emotionele zorgen zijn er plotseling veel praktische zaken die geregeld moeten worden. Het kan u veel troost geven als een persoonlijk afscheid goed georganiseerd is. Ik informeer u graag over de mogelijkheden en denk met u mee, zodat u ondanks alle verdriet er met een goed gevoel op terug kunt kijken.

Voor informatie of vragen kunt u bellen met 06 55 79 75 85. WWW.LOESHOFHUIS.NL

Samen met ondernemers bedenken en maken we lezenswaardige mooie artikelen. Met jouw bedrijf als betrouwbare en inspirerende informatiebron. Dat wordt gelezen, gewaardeerd én herinnerd! HRLM ontvangt hartverwarmende en lovende reacties op de edities. Profiteer nu van het bereik en van de aandacht die jouw advertentie krijgt in het grootste tijdschrift van Haarlem. Voor meer informatie ga naar www.hrlm-online.nl/adverteren

K arbonkel Karbonkel is pu blicist, geschiedenisfrea k en Haarlemoloo g. Hij laat zijn licht schijnen op zake n van Wisselende Impo rtantie...

XXX Het leven hangt van delicate spinraagsels aan elkaar. Zo zou ik er, om maar meteen met de deur in huis te vallen, zonder de Eerste Wereldoorlog niet zijn geweest. Mijn grootvader, geboren in Leeuwarden, werd in 1914 gemobiliseerd, en ontmoette aldus te onzent mijn grootmoeder uit Bloemendaal. Zonder die oorlog was dat ongetwijfeld niet gebeurd. En als die massaslachting destijds ook onze grenzen zou zijn overgestoken óók niet – dan had hij waarschijnlijk, net als miljoenen lotgenoten, ergens in een modderige loopgraaf tijdens een zoveelste artillerie-barrage, voorafgaand aan een zoveelste grootscheepse ‘laatste’ aanval, zijn einde gevonden – in plaats van, zoals nu het geval is geweest, ‘veronderstelde luchtaanval’ te oefenen aan onze rustige kust. En kalmpjes zowel het eerste vliegtuig als de eerste maanlanding mee te maken. Voor de gein, en natuurlijk ook een béétje omdat ik nu eenmaal een piekeraar ben (maar geen tobber!), heb ik me wel eens afgevraagd of, als hij één dag (of één uur, of één minuut) later zijn zaad had verschoten, mijn vader dan mijn vader zou zijn geweest of niet – en daarmee ik zelf. Je bent dan weliswaar zoiets als je eigen broer (of neef, zelfs), maar dat is toch iemand ánders, nietwaar? Dit soort overwegingen maakt een mens bescheiden. Wat geen kwaad kan, want ondanks de opeenstapeling van toevalligheden die, als er maar even érgens iets anders was gegaan, een totaal ander resultaat zou hebben gehad (jij was er zomaar niét geweest), hebben we allemaal nu eenmaal de neiging om onszelf als het meest levende wezen te beschouwen dat we kennen. De kroon op een millennia lange evolutionaire voortgang. Hoe dat kan ontaarden in een zelfgecentreerd wereldbeeld, zien we dagelijks op social media en op straat. ‘Ik denk, dus ik ben’ is daar al lang overgegaan in ‘Ik denk het, dus het is zo’ – en dat is dan weer het

basismateriaal waaruit wereldoorlogen geknutseld worden. En jij en ik dus, uiteindelijk. Voor liefhebbende historici roept dit alles ook meteen de vraag op: hoe zullen we later herinnerd worden? Er zijn hele volksstammen geweest die hebben gezongen, gevochten, gehuild, gebeden, gelachen, gewerkt en bewonderd, maar die desondanks door ons bondig worden samengevat als ‘Klokbeker-cultuur’ of ‘Bandkeramiek-cultuur’, doordat er van al hun activiteiten uiteindelijk alleen wat potscherven over zijn gebleven, diep in de Hendrik-Ido-Ambachtse hei of de Medemblikse modder. Al het andere werd opgeslagen in lucht, en is voorgoed onvindbaar. Over tienduizend jaar zullen verbaasde archeologen ons waarschijnlijk de ‘Glasplaat-cultuur’ noemen, om dezelfde redenen. En zullen er seminars gehouden worden, met verhitte discussies over wat die mensen toen met al die rechthoekige tabletten van glas déden…en of ze dachten dat die zouden helpen tegen de toen naderende Grote Vloed en de bijkomende zesde Great Extinction. Ongetwijfeld zullen er in die dagen ook grote ontdekkingen worden gedaan: op Mars zullen karretjes worden gevonden vol aan de aardse verwante bacteriën, en diep in de ruimte zal een onnatuurlijk vehikel worden waargenomen en geborgen, vol inscripties op gouden schijven, waarmee de oude vraag of we alleen zijn in het heelal eindelijk beantwoord zal worden. En, kosmisch gezien niet lang daarna, zal het heelal zodanig open uitgerekt zijn, dat er van geen één punt, waar dan ook, ooit nog een ander lichtpunt valt waar te nemen, en iedereen zal zijn als een blinde, die zijn ogen dicht doet in een donkere kamer bij nacht. Een geruststellend vooruitzicht. Want het kan dus altijd érger…

78 HRLM ✶ 19

VAN DUIVENBODEN

INTERIEUR

Van Duivenboden Interieur, met meer dan 800 vierkante meter showroomoppervlakte voor de totaalinrichting van nu, in eeuwenoude herenhuizen, die een overweldigend decor vormen. Een ruim assortiment aan meubelen, verlichting, textiel en woonaccessoires, belooft samen met een gepassioneerd team van ontwerpers en adviseurs een onvergetelijke interieurbeleving.

Een van onze nieuwe aanwinsten is de Prime van Gelderland! Dit is een bank met een knappe combinatie van minimalisme en tegelijkertijd weelderige kussens welke een grote aantrekkingskracht uitoefenen. De hoge poten, de smalle basis waarop de kussens liggen en de goede verhoudingen geven de bank een architecturaal voorkomen. Het overweldigende comfort maakt het geheel af. Probeer hier maar eens koelbloedig aan voorbij te lopen.

Gedempte Oude Gracht 90-94 | 2011 GV Haarlem | 023 - 531 3840 | www.vanduivenboden.nl

Ontdek

HEEMSTEDE

BOEKENWEEK 2022

Zaterdag 9 april: signeersessie Nicci French De gunst tussen 16.30 – 17.30 uur Zondag 10 april: interview Gerbrand Bakker over De Kapperszoon aanvang 15.00 uur Donderdag 14 april: voordracht en signeren Ilja Leonard Pfeijffer boekenweekgeschenk 2022 aanvang 15.00 uur Zaterdag 16 april: wandelen met Koos Dijksterhuis op het strand van IJmuiden aanvang11.00 uur

Esqualo Oui G-Maxx Tramontana Rosner Modstrom Olsen Monari Zoso Brax

MEAZReyngoud Binnenweg 121

Ontdek

DE VIJFHOEK Een gezellig buurtrestaurant voor lunch borrel en diner Open dinsdag, woensdag en donderdag vanaf 15.00 uur. Vrijdag, zaterdag en zondag vanaf 12.00 uur.

Restaurant Brick staat met alle liefde klaar voor jouw lunch of diner.

info@restaurantaantplein.nl Lange Annastraat 56, 2011 XJ Haarlem 023 - 3036 896

Elke dag vanaf 12.00 uur zijn wij geopend. Ons chefsmenu en wijnarrangement wisselen om de 3 weken. Team Brick Breestraat 24 (023) 551 1870 www.restaurantbrick.nl

Gierstraat 34, Haarlem www.okhuysen.nl +31 (0)23 53 12 240

Al meer dan 155 jaar wijnontdekkers Ontdek het zelf in onze winkel!

22 ✶ HRLM 78

Openingstijden Dinsdag t/m zaterdag: 09.30 - 18.00 uur

haarstudio Gedempte Raamgracht 28 zw 2011 WJ Haarlem • 023 534 39 59 www.haarmodesilverstudio.nl maandag en dinsdag gesloten

thuis in de Vijfhoek

Realisatie van Turn key projecten in de private bouw, utiliteitsbouw, restauratiebouw en weg- en waterbouw. Doelstraat 14 zw, 2011 XC Haarlem E-mail: eric@lapislabor.com Website: www.lapislabor.com

REINIGEN - ZUIVEREN - PARFUMEREN PARFUMVERSPREIDER MET STICKS DUALITY 180ml Angélique Noire

LAMPE BERGER DUALITY PRUNE incl. 250ml Angélique Noire

van € 34,95

€ 45,00

voor € 29,95

Verkrijgbaar bij: Bijde Heren, Gierstraat 52-54, Haarlem Gierstraat 52-54, 2011 GE Haarlem, (023) 542 383, info@bijdeheren.nl, www.bijdeheren.nl

Een typische Aurora-boekband van blauw linnen met uitbundige goudstempeling.

HISTORIE ✶

Een Pareltje uit het Noord-Hollands Archief

Een jaarboek in een Haarlems jasje › 78 HRLM ✶ 25

Illustratie uit 1851 (staalgravure) naar een schilderij van J.A. Kruseman uit de kunstverzameling van baron van Brienen van de Groote Lindt. In de 19de eeuw was het lezen van jaarboeken en almanakken een populair tijdverdrijf. Het Noord-Hollands Archief bewaart veel jaarboeken, waarvan één serie direct in het oog springt door de opvallende boekbanden. Geen banden van degelijk leer, maar uitbundig gedecoreerd met gouddruk op een variëteit aan gekleurd linnen. Het gaat hier over het zogenoemde prachtjaarboek Aurora. In 1839 zag het eerste deel het licht en sindsdien werd het elk jaar uitgegeven tot 1878. De bedenkers van dit jaarboek richtten zich vooral op een vrouwelijk publiek uit de gegoede burgerij met interesse voor poëzie en proza. In 1877 werd het jaarboek geprezen als ‘een prachtalmanak, geschikt om met Sinterklaas of andere feestdagen te schenken aan de een of andere dame in wie men meer dan gewoon belang stelt.’ De prijs was opvallend hoog vergeleken met andere jaarboeken uit die tijd. Gemiddelde prijzen van een doorsnee jaarboek waren rond de 70 cent, terwijl een Auroraexemplaar voor ongeveer vijf gulden over de toonbank ging. Maar het verschil mocht er dan ook wezen.

26 ✶ HRLM 78

Vooral de delen (1850-1865) van de Haarlemse uitgever A.C. Kruseman zijn van een uitmuntende kwaliteit. Kruseman heeft zijn hele leven in Haarlem gewoond en gewerkt en was in die tijd een van de grootste uitgevers in Nederland. Zijn netwerk in het boekenvak oversteeg de landsgrenzen, maar een bekende Haarlemse schrijver als Nicolaas Beets en de Haarlemse kunstschilder J.A. Kruseman kregen ieder een plek in Aurora. Beets schreef zelfs in het jaarboekje van 1856 een ode aan Haarlem, waarvan de eerste strofe als volgt luidt: ‘Tusschen bosschen, beemden, duinen, Ligt de grijze Spaarnestad, Midden in haar rijke tuinen, Als een steen in goud gevat’

Opmerkelijk zijn de twee delen van 1854 en 1855, die niet alleen zijn uitgegeven door Kruseman, maar ook letterlijk van zijn drukpersen afkomstig waren. Ze wijken enigszins af van de andere delen qua typografie, maar ook qua boekband. Het exemplaar van 1855 is zelfs in fluweel gestoken. De rug en platten zijn versierd met papier-maché decoraties in hoogreliëf. Een fraai stukje versierkunst van de boekbinder. In veel gevallen is het lastig te achterhalen wie de band heeft vervaardigd, maar in dit geval hebben we geluk. Aan de binnenkant van het voorplat staat de naam van de binder. En saillant detail: ook de band blijkt nog eens van Haarlemse makelij! ✶

HISTORIE ✶

Tekst: Hannah Goedbloed (conservator Oude Boekerij en Bijzondere Collecties).

Het exemplaar uit 1855 met fluwelen band en fragiele decoraties van papier-maché.

Gegraveerde titelpagina van Krusemans uitgave uit 1862.

78 HRLM ✶ 27

Kim Horsnell van Check-in Genderzorg Praktijk voor kinderen met gender-identiteitsvraagstukken

Midden in de Vijfhoek vind je Checkin Genderzorg, een praktijk voor kinderen met gendervraagstukken en hun naasten. Wij spraken er Kim Horsnell, arts, psycholoog en oprichter van Check-in Genderzorg. Als je Check-in Genderzorg binnenstapt, lijkt het niet op een praktijk, eerder op een mooi ingericht huis met een relaxte sfeer. Dat is alleen maar fijn, want bij Check-in begeleiden Kim en haar acht collega’s kinderen, jongeren en hun families bij gendervraagstukken, coming-out-trajecten en sociale transities. En als dat nodig blijkt, helpen zij jongeren bij de voorbereiding richting een medisch traject. In een van de fijne ruimtes beginnen Kim en ik ons gesprek… Kun je allereerst iets meer over jezelf en je werkachtergrond vertellen? “Ik ben in Rotterdam opgeleid tot kinderarts en uiteindelijk tot kinderintensivist. Dat is een kinderarts die gespecialiseerd is in intensive care-zorg. Van 1999 tot 2012 werkte ik in het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam op de kinder-IC. In 2013 verhuisden mijn gezine en ik naar Boston, U.S.A., vanwege het werk van mijn man. Daar ben ik psychologie gaan studeren aan Harvard. Mijn aandachtsgebied werd al snel identiteitsontwikkeling, met in het bijzonder genderidentiteit.” Hoe kwam genderidentiteit zo op je pad? “In het semester waarin het ging over psychologische veerkracht, werden vier transjongens uitgenodigd om hun verhaal te doen. Zij vertelden hun persoonlijke verhalen over hoe moeilijk het voor hen was geweest om te komen tot waar ze op dat moment waren.

28 ✶ HRLM 78

INTERVIEW ✶

‘Mijn doel is het normaliseren van het bestaan van genderdiversiteit’

Hoe kwam dat zo? “Ik kan niet goed tegen onrechtvaardigheid. En wat uit de verhalen van die jongens naar voren kwam, was extreme onrechtvaardigheid. Sommigen werden zelfs verstoten door hun familie. Hoezo? Hoezo mag jij als persoon niet bestaan? Omdat je niet in de gecreëerde sociale constructie van twee genders past? Wat een nonsens! Daar word ik nog steeds boos om… Het voelde direct als mijn missie om daar iets aan te doen. Vanaf dat moment werden identiteit en identiteitsontwikkeling mijn aandachtsgebieden.” Een start van een nieuwe carrière dus… “Precies! Toen ik samen met mijn gezin naar Nederland terugkeerde en in Haarlem terechtkwam, ben ik al snel de praktijk Check-in Genderzorg begonnen om meer te kunnen betekenen voor kinderen en jongeren met genderidentiteitvraagstukken.” Inmiddels werken er negen specialisten in de praktijk. Ben je helemaal alleen begonnen? “Nee, vanaf het begin was Tjitske Poolman erbij om met mij de praktijk op te starten. Toevallig kwam ik haar via via in Haarlem tegen. Zij is Gezondheidszorgpsycholoog Kind en Jeugd en weet ontzettend veel van genderkinderen. Zij heeft in het verleden op de genderpoli van de VU gewerkt.”

Hoe gaan jullie precies met de kinderen en jongeren te werk? “Uiteraard door goed met elkaar te praten en met kinderen beelden we vooral uit wat zij voelen. Dit doen we bijvoorbeeld via tekenen, schilderen of met Lego en handpoppen. Voor nadere diagnostiek maken wij gebruik van verschillende vragenlijsten en we kunnen zo nodig een psychologisch onderzoek afnemen of onze psychiater vragen om mee te kijken.” Zoals je eerder vertelde, hebben genderkinderen het vaak zwaar tijdens hun zoektocht naar hun ware zelf. Wat moet er gebeuren om het voor hen in de samenleving makkelijker te maken? “De meeste mensen zullen zeggen dat we ze moeten accepteren, maar eigenlijk is dat het niet. We moeten ze niet accepteren, maar genderdiversiteit normaliseren, zodat niemand er meer over nadenkt.” Hoe doe je dat? “Ten eerste door alle soorten gender zichtbaar en bespreekbaar te maken. Die zichtbaarheid zie je steeds vaker en gelukkig ook in Haarlem. Je ziet bijvoorbeeld steeds meer regenboogvlaggen wapperen. Daarmee ben je er nog niet, maar het is wel ontzettend belangrijk voor jongeren die met hun gender worstelen. Het is sowieso heel gaaf om te zien hoe de generatie die nu op het voorgezet onderwijs zit, heel anders naar genderdiversiteit kijkt. Het wordt veel meer fluïde. Gelukkig maar, want onderzoekscijfers laten zien dat een

op de vijfentwintig kinderen op een bepaald moment worstelt met het gendergevoel. Dan is het zo fijn als daar open over gesproken kan worden. Mijn grootste doel is dan ook het normaliseren van het bestaan van genderdiversiteit.” Kun je iets meer vertellen over de kinderen die hier langskomen? “De jongste kinderen zijn vijf. Omdat we jeugdzorg bieden, zijn kinderen tot 18 bij ons welkom. Het is een heel diverse doelgroep; van jongeren die twijfelen over wat ze precies zijn tot aan jongeren die zo snel mogelijk aan de hormonen willen en daarbij hulp zoeken. De kinderen komen uit heel Nederland en dat geeft aan dat er te weinig plekken zoals Check-in Genderzorg zijn.” Dat lijkt me een probleem… “Ja, dat is het ook! Bij ons is er nu een wachtlijst en we hebben daarom een stop ingelast voor het aannemen van nieuwe cliënten. Dat is echt vreselijk, omdat we natuurlijk eigenlijk iedereen zouden willen helpen. Laten we daarom hopen dat er in Nederland meer plekken voor genderzorg ontstaan!” Je vindt de praktijk in de Lange Lakenstraat nummer 19 in Haarlem. Check-in Genderzorg komt ook op scholen voor informatie en begeleiding op het gebied van identiteit en genderidentiteit.Voor meer info zie www.check-in-genderzorg.nl.

78 HRLM ✶ 29

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Linda Llambias.

Op de een of andere manier gingen die verhalen direct mijn hart in.”

30 ✶ HRLM 78

INTERVIEW ✶

d

Een openhartig gesprek met…

Anna Roelofs-Ivanchenko

‘De kracht die ik nu ervaar ken ik niet van mezelf’

De Haarlemse ondernemer Anna RoelofsIvanchenko besloot op de ochtend dat de oorlog uitbrak tussen Rusland en Oekraïne direct de Oekraïners te helpen. Ze wilde niet machteloos toekijken, maar handelen. Haar inzamelingsactie is een succes, er wordt gul gedoneerd. “Ik voel me enorm gesteund door iedereen, dat houdt me staande anders was ik allang ingestort.” Anna, een lange slanke verschijning, staat voor de deur van het inzamelpunt op de Grote Markt te praten met een man, hij wil een grote hoeveelheid voedsel doneren. Tussendoor informeert een teamlid of het vervoer al rond is. Een aantal mensen op het plein wacht het moment af waarop ze hun tassen met goederen kunnen inleveren. De telefoon van Anna gaat over, ze noteert wat en roept een mededeling naar binnen. Alert en energiek kijkt ze rond, het snelle schakelen lijkt haar makkelijk af te gaan.

› 78 HRLM ✶ 31

‘Ik ben bang dat ik mijn familie nooit meer ga zien’ “Op vrijdagochtend 25 februari ben ik spontaan met deze actie begonnen. Ik verwachtte een paar tasjes te ontvangen, maar het is volledig uit de hand gelopen in positieve zin. In het begin kregen we veel kleding. In mijn vintagewinkel in de Koningstraat had ik daar geen plek voor, daarom verhuisden we met de inname naar jeugdcentrum Flinty’s. Ook daar konden we de grote hoeveelheid goederen niet aan. Hier op de Grote Markt zitten we perfect.” Binnen in de kale ruimte staan diverse puinzakken met dekens, slaapzakken en kussens. Op de tafels staan dozen met babyverzorgingsartikelen, EHBO spullen, toiletpapier, powerbanks en kinderparacetamol. “Kleding hebben we genoeg. Medicatie is nu nummer één, daar is de meeste vraag naar.” BIJNA NIET GESLAPEN Ze stelt voor om verder te praten bij de buren, café Brinkmann waar de bovenverdieping is opengesteld voor Anna en haar teamleden. “Zo aardig en we krijgen ook nog gratis consumpties aangeboden.” Ze neemt plaats aan een tafel en begint te vertellen. “Ik heb de laatste dagen bijna niet geslapen. Gelukkig hebben we inmiddels een team van vrijwilligers, zodat ik af een toe even weg kan. Sinds de dag dat de oorlog begon, ben ik alleen nog maar met de inzamelingsactie bezig geweest.” Bij het NOS journaal zag Anna een man uit Roosendaal spullen inzamelen voor kinderen

32 ✶ HRLM 78

in Oekraïne. Zo kwam ze op het idee om zelf een inzameling te starten. “Vijf minuten later zat ik al aan de telefoon om te kijken hoe ik dat ook kon organiseren. Vanaf dat moment ging het als een trein, mijn leven is compleet omgegooid. Het is fantastisch dat dit betrekkelijk eenvoudig te regelen is en dat mensen zo gul doneren.” Het feit dat Anna Russisch en Oekraïens spreekt, maakt het makkelijker om ervoor te zorgen dat de spullen ook echt op de juiste locatie terecht komen. Ze laat bijvoorbeeld uitzoeken of de organisaties waar ze mee werkt wel betrouwbaar zijn. “We hebben contact met de mensen ter plekke. Ik kan met ze overleggen of alles goed is aangekomen en of het artikelen zijn waar ze wat aan hebben. Die feedback is erg belangrijk, het is echt een voordeel dat ik de talen spreek.” BURGERS WORDEN BEDREIGD Inmiddels zijn al meerdere vrachtwagens en bussen met goederen in Polen en Oekraïne aangekomen. “De chauffeurs rijden ook naar grote steden als Kiev en Charkov, daar zitten kinderen in weeshuizen. Het is heel lastig om bij die steden te komen, de chauffeurs doen echt hun best. Het is gevaarlijk, ze lopen het risico opgepakt of doodgeschoten te worden. Maar ja, het moet.” Anna (30) woont al 16 jaar in Nederland. Na de scheiding van haar ouders werd haar moeder verliefd op een Nederlander. Een groot deel van Anna’s jeugd woonde

ze in de Oekraïense stad Cherson. Haar familie van vaders kant en een deel van haar moeders kant woont daar nog steeds. Ook veel van haar vrienden en oud-klasgenoten. “In Cherson worden burgers bedreigd: ‘Als je niet luistert, slachten we iedereen af ’, zeggen de Russen. De inwoners houden zich stil en volgen de regels. Ik vind dat heel heftig. Ze durven niet tegen de Russen in te gaan uit angst dat ze wraak zullen nemen op alle inwoners. Maar veel Oekraïners zijn strijdbaar, dat komt nu los. Ik denk dat de Russen dat niet hebben zien aankomen. Van vrienden hoor ik dat de burgermeester van Cherson de inwoners heeft opgeroepen zich rustig te houden, hij wil ze beschermen. Boodschappen doen lukt niet meer, Russen nemen de winkels over. Sommige burgers plunderen winkels om te overleven, het is echt heel erg. Er is een voedsel- en watertekort. Gelukkig hebben mijn opa en oma een waterpomp, zij wonen buiten de stad en leveren water aan de hele wijk.” Anna doet nuchter verslag en toont weinig emotie, maar het verdriet is zichtbaar op haar gezicht. “Normaal ben ik zeer emotioneel. Ik moet al huilen als ik een puppy zie. De kracht die ik nu ervaar, is nieuw voor mij. Oekraïense vrienden bellen me huilend op, vreselijk, maar ik mag niet instorten. Ik moet een robot zijn, mijn doel is om uiteindelijk ook in Cherson goederen te leveren en dat gaat me lukken. Als ik mij teveel laat meeslepen door emotie lukt dat niet. Natuurlijk gebeurt het af en toe dat ik moet huilen, maar dan zet ik gelijk de

INTERVIEW ✶

‘De vluchtende kinderen raken me het meest’

› 78 HRLM ✶ 33

‘Oekraïne is verwoest en de vluchtelingenstroom is gigantisch’ knop weer om. Ik weet dat het hard nodig is én helpt wat we doen.” FAMILIES UIT ELKAAR GERUKT Ze vult haar dagen met heen en weer peddelen tussen de verschillende locaties, telefoneren en organiseren. Ze vindt het pijnlijk dat ze haar baby van vijf maanden niet ziet, daar zorgt haar moeder voor of haar man als hij Anna niet bijstaat. “Ik heb mijn kindje een week niet gezien, dat is mijn offer aan het goede doel. Hopelijk als alles straks op rolletjes loopt, kan ik een stapje terug doen en vaker thuis zijn. Nu ik zelf moeder ben, merk ik dat de vluchtende kinderen me het meest raken. Hartverscheurend vind ik dat. Er komt een soort oer-gevoel bij mij naar boven, ik wil die kinderen beschermen. Wat er in Oekraïne gebeurt is een drama, niet te bevatten. Families worden uit elkaar gerukt. Vrouwen en kinderen vluchten, de mannen en zoons moeten achter blijven, die hebben dienstplicht. Ik ben nu het meest bang dat ik mijn familie nooit meer ga zien. Mijn opa en oma hebben ook die angst, als ik ze spreek klinkt het alsof ze zich daar al bij neer hebben gelegd. Ik kan en wil dat niet geloven, duw die gedachte weg, maar het is zo erg daar. Elk moment kan het leven afgelopen zijn. Het land is verwoest en de vluchtelingenstroom is gigantisch. Toch mag ik niet opgeven, er zijn teveel partijen afhankelijk van mij.” Tijdens het interview krijgt Anna constant

34 ✶ HRLM 78

vragen voorgelegd over praktische zaken en stromen de berichten op haar telefoon binnen. Een teamlid vraagt of ze überhaupt iets gegeten heeft vandaag. Ze is het totaal vergeten. Er wordt thee en een salade met geitenkaas voor haar besteld. Anna vertelt verder: “Eigenlijk realiseer ik me nog steeds niet echt wat er allemaal gebeurt, ik ben alleen maar aan het rennen.

‘Ik mag niet instorten, teveel partijen zijn afhankelijk van mij’ Er komen hier Oekraïense en Russische mensen langs, die vragen of ze bij ons aanwezig mogen zijn. Ze worden gek thuis. We zijn een plek geworden waar mensen elkaar vinden en steunen, ze hebben allemaal familie daar. Ervaringen en gevoelens delen is goed.” REIZEN STAAT GELIJK AAN ZELFMOORD Anna heeft een fijne jeugd gehad in Cherson. Haar familie hoorde bij de middenklasse, ze hadden het goed. Haar opa was kapitein op een schip en reisde de hele wereld over, hij zorgde voor een stabiel inkomen. Op de vraag of ze ooit weer in Oekraïne wil wonen, antwoordt ze ontkennend. “Ik wil graag in

Nederland blijven, maar ik zou er wel graag op de korte termijn heen willen. Mijn opa en oma heb ik al drie jaar niet gezien, eerst door corona, toen mijn zwangerschap en nu de oorlog. Normaal zie ik ze tweemaal per jaar.” Ze heeft geprobeerd haar grootouders in Nederland te krijgen. Ze was bezig tickets via Turkije voor ze te regelen, maar toen was het al te laat. “Op het moment staat reizen gelijk aan zelfmoord. De hele stad is omsingeld. Het is veel te gevaarlijk om in de auto te stappen en naar het westen te rijden. Bovendien zijn mijn grootouders 75 jaar oud, het is veiliger nu om thuis te blijven. Wanneer het luchtalarm afgaat of als er bombardementen zijn, gaan ze naar de schuilkelder. Als het iets rustiger is, wil ik er zo snel mogelijk heen of ze alsnog hierheen halen.” ✶

Naast goederen zijn gelddonaties ook zeer welkom. Kijk voor actuele informatie over de inzamelactie op de Instagrampagina: haarlem.inzamelactie

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Linda Llambias.

INTERVIEW ✶

78 HRLM ✶ 35

Fotografie: Noord-Hollands Archief. Fotopersbureau De Boer.

✶ TOEN

Zijlbrug - Haarlemmers genieten op het terras van elkaars gezelschap en een drankje - 1979

36 ✶ HRLM 78

Jos Ahlers is na ast schrijver, spreker en onde rnemer ook vo orzitter van COC Kennemer land.

Trotse burgertrut Terugkijken; eerlijk gezegd ben ik daar niet zo van. Maar soms loop je tegen een moment aan waarop je eigenlijk niet anders kan. Zo’n moment heb ik in april. Dan ben ik dertig jaar samen met mijn man. Drie decennia samen. Ik vind het nogal wat. Natuurlijk, er zijn zat stellen die veel langer samen zijn. Sla de krant open en je ziet een foto van twee oude gebakjes die gebakjes eten omdat ze zeventig jaar zijn getrouwd. Maar die dertig jaar van ons zijn ook bijzonder, vind ik. Terugkijkend zijn de overheersende emoties: verwondering en dankbaarheid. Dertig jaar geleden durfde ik niet te dromen van het leven dat we uiteindelijk samen zijn gaan leven. En nu kijk ik erop terug. Opgroeiend in het Schalkwijk van de jaren tachtig van de vorige eeuw, zonder internet, zonder rolmodellen, zonder toekomstplannen, verwachtte ik er niet veel van. Van het leven, zeg maar. Als jonge homo in het aidstijdperk was het niet verstandig veel verwachtingen en ambities te koesteren. Een aangenaam en veilig leven in de marge leek mij zo’n beetje het maximaal haalbare. Overigens, ik had geen last van zelfmedelijden of zelfhaat. Ik had gewoon pech. Pech hoort bij het leven en dit was mijn pech. Soms droomde ik er wel eens van hoe geweldig het zou zijn om ’s ochtends wakker te worden naast iemand. Of hoe heerlijk het zou zijn als er iemand thuis zou zijn als ik zelf thuis zou komen. Tegen een kussen aan slapen en je proberen voor te stellen hoe het zou voelen als iemand van je hield. Het waren kleine, burgerlijke fantasieën. Wensdromen van onbereikbaar huis, tuin en keukengeluk. Die dromen zijn uiteindelijk gewoon uitgekomen. De dromen van die kleine, teleurgestelde jongen uit Schalkwijk bleken minder

onbereikbaar dan hij steeds had gedacht. Dertig jaar geleden werden we aan elkaar voorgesteld. Op tweede paasdag 1992 sloeg de vonk over en binnen drie weken woonden we samen en openden we een en/of-rekening. Na een paar maanden besloten we samen oud te worden. De maatschappelijke veranderingen die we de laatste dertig jaar hebben gezien, zie ik ook terug in ons leven. Eerst was het een wonder dat we samen een huis konden kopen. We konden levensverzekeringen afsluiten op elkaar. Pensioenen konden worden geregeld. Na tien jaar samen konden we zelfs trouwen. We hoefden niet in de marge, in het verborgene te leven, maar konden zichtbaar en zelfverzekerd in de wereld staan. En die veranderingen zie ik niet alleen bij mezelf. Om me heen zie ik mannen- en vrouwenstellen met kinderen. Dertig jaar geleden ondenkbaar, nu breed geaccepteerd. Overal zie ik rolmodellen. Geweld tegen lhbti+-ers, dertig jaar geleden stelselmatig onder het tapijt geveegd, is nu onderwerp van brede maatschappelijke woede. Het is nog lang niet overal goed, maar het is op veel plekken wel beter dan het ooit is geweest. Er is nog veel om voor te strijden. We zijn er nog lang niet. Zelfgenoegzaamheid is onze grootste vijand, maar soms mag je ook in verwondering terugkijken. Na een problematische start is mijn leven zoveel beter geworden dan ik ooit had durven dromen. Ik denk dat mijn man en ik er nog minstens dertig burgertruttige jaren aan vast gaan knopen, maar ik ga niet zo lang wachten op mijn gebakje. Die eet ik lekker elke week.

78 HRLM ✶ 37

Fotografie: Linda Llambias.

Jos

NIEUW in de Regio NIEUWE PLEKJES, WINKELTJES EN RESTAURANTS IN HAARLEM EN HEEMSTEDE, VOOR JOU OP EEN RIJTJE. ZONDER POESPAS Bij Brasserie Boudewijn kun je eenvoudig en lekker eten zonder allures. De kleine gerechtjes zijn geschikt om te delen met je tafelgenoten en lang van te genieten. Laat je jezelf liever verassen door de chef? Dat kan natuurlijk ook. De sfeer in de nieuwe Heemsteedse brasserie is warm, persoonlijk en toegankelijk. Kortom: een plek voor iedereen. Jan van Goyenstraat 31 | 023 529 1892 www.brasserieboudewijn.nl

KEK KLEURENPALET De bekende conceptstore Drifter heeft begin dit jaar een shop-inshop geopend in samenwerking met het Deense merk HAY. Hier kun je alles vinden op het gebied van wonen. Liefhebbers van strakke, kleurrijke en duurzame ontwerpen kunnen hier kun hart ophalen. Op zoek naar een nieuwe bank, een leuke kandelaar of glaswerk? Dan zit je hier aan het goede adres.

Samenstelling en tekst: Victoria van der Werff.

Gierstraat 4

DOBBEREN Hier kom je niet alleen voor een goede kop koffie en goede muziek, maar ook om al je benodigdheden voor het surfen te vinden. Met een breed aanbod aan surfgadgets en ook lifestyle artikelen weet je dat je bij B.R.A.S.C.O zult slagen! Gierstraat 59

38 ✶ HRLM 78

EEN SPAANSE TWIST Of je nu komt voor een dynamische diner beleving aan de chefs table of een ontspannen lunch op het overdekte en verwarmde terras, hier ben je ten alle tijden welkom. Een cocktail na middernacht onder het genot van lekkere deuntjes gevolgd door een glas verse jus d’orange de volgende ochtend. Bij Arroz kan het allemaal. Botermarkt 7 | 06 5468 6763 | www.arrozhaarlem.nl

DESKUNDIG Kris haalt veel voldoening uit het behandelen van de huid. Door het verlichten of zelfs wegnemen van huidproblemen raakt ze gemotiveerd. Na veel ervaring te hebben opgedaan is het nu tijd voor haar om een eigen salon te openen. Bij KRIS. Skin Improvement wil ze haar klanten op een gezonde en natuurlijke manier aan een stralende huid helpen. Koningstraat 54 | 023 212 3100 www.krisskinimprovement.com

OUD EN VERTROUWD De broers Zeki en Zekai fantaseerden al jarenlang over het hebben van hun eigen restaurant. Gelukkig kwam met het Turkse restaurant PeperZout deze droom uit. Na een hevige brand hebben de broers het pand verbouwd en zijn ze weer volop aan de slag. Hier zit het rond etenstijd vol met allerlei soorten gasten. Van senioren tot baby’s eerste afspraakjes en verjaardagen. Dat is volgens hen de kracht van hun restaurant. Marsmanplein 218 | 023 202 2955 www.restaurantpeperzout.nl

OOST WEST, THUIS BEST LOFT zal gaan dienen als de nieuwe huiskamer van Heemstede. Hier kom je voor een lekkere kop koffie, of een goed belegd en heerlijk vers broodje. Tijd om het weekend in te luiden? Dan zit je hier ook goed voor een gezellige vrijdagmiddagborrel. Het restaurant biedt de mogelijkheid om elke bedenkbare gelegenheid te komen vieren. Raadhuisstraat 62 | 023 888 2175 www.loftheemstede.nl

78 HRLM ✶ 39

NIEUWS uit de buurt SLACHTHUISBUURT EEN WIJK RIJK AAN HISTORIE EN CULTUUR De buurt is vernoemd naar het kenmerkende gebouw dat het middelpunt van de wijk is, namelijk het Gemeentelijk Slachthuis. Ontworpen door de Haarlemse stadsarchitecten J. Leijh en L.C. Dumont als het eerste openbare slachthuis van de stad waar oudere buurtbewoners prachtige verhalen over kunnen vertellen. Bijvoorbeeld ontsnapte koeien die door slagers in witte jassen weer gevangen moesten worden. Ook diende het pand als een belangrijke werkgever voor buurtbewoners. In 2010 is het complex aangewezen als gemeentelijk monument. Tot voor kort werden er culturele activiteiten gehouden die te maken hadden met muziek, theater en exposities. Dat is in de toekomst weer terug te zien. Nog even terug in de tijd; In de loop van de 19e eeuw worden er plannen gemaakt voor het centraliseren van de slachtactiviteiten in Haarlem, vanuit het oogpunt van hygiëne en kwaliteit van het vlees. Tot die tijd gebeurde dit in zo’n 150 particuliere slachterijen, verdeeld over de stad, wat de controle lastig maakt. Dit leidt tot de bouw van het Gemeentelijk Slachthuis in de periode 1906-1907. Het gebouw verrijst als een eenzaam gebouw in de Romolenpolder, ver buiten de stad. Het complex wordt, voor aan en afvoer, door middel van de Slachthuisstraat verbonden met het Spaarne. De Slachthuisbuurt is momenteel volop in ontwikkeling. Er worden op meerdere plekken, onder andere langs de Schipholweg, nieuwbouwwoningen gerealiseerd om bij te dragen aan de opgave van de gemeente Haarlem om voor 2025 tienduizend nieuwe woningen te realiseren. Ook het Slachthuisterrein wordt opnieuw ontwikkeld tot een plek waar werk, wonen, cultuur en ontspanning samenkomen. Maar gelukkig staat, ruim een eeuw na de oprichting, de toren van het slachthuis nog fier overeind!

40 ✶ HRLM 78

ZUID-WEST ONTWIKKELZONE ZUID-WEST GEEF PLASTIC EEN NIEUW LEVEN Bij de creatieve broedplaats De Stookkamer kan je vanaf nu jouw lege shampooflessen en ander huishoudelijk plastic inleveren. Aan het hek in de Stephensonstraat 38 in Haarlem zuidwest staan recyclebakken met verdere informatie over het inzamelen. In de container op de buitenplaats gaan wij plastic afval recyclen om zo een mondiaal en lokaal probleem aan te pakken. In het Precious Plastic atelier van Snippr design werkt Eline naar een systeem waar plastic afval wordt omgetoverd in duurzame producten. Ze werkt regelmatig in haar atelier, waar iedereen altijd welkom is om een kijkje te komen nemen. Heb jij nog een boel plastic afval liggen? Neem het mee! Eline maakt er graag een nieuw product van zoals een kekke sleutelhanger of een leuke onderzetter voor op de keukentafel. Let op: er wordt alleen maar plastic aangenomen waar de symbolen PP of HDPE op staat. Ook worden we blij van plastic doppen en al het andere moois. Help mee en laat je plastic niet belanden in zee! Kijk voor meer informatie of inspiratie op @snippr.design op Instagram of www.stookkamer.nl.

MEERWIJK KLEUR OP HET LEONARDO DA VINCIPLEIN Het hart van Meerwijk is het ruime Leonardo da Vinciplein. Winkels, wijkcentrum, kinderopvang, het heeft van alles. En toch miste er iets. De wijkraad, en Liesbeth Groenewegen in het bijzonder, zijn jaren bezig geweest om de grauwe sfeer te verjagen. Het was 2007 en met veel feestelijkheden werd het nieuwe hart van Meerwijk geopend. Waar eerst een school, een wijkgebouwtje en een keienveld waren, stonden nu twee mooi vormgegeven gebouwen. Op de begane grond winkels en voorzieningen, daarboven appartementen. Tussen de gebouwen lag een nieuw plein. Een plein zonder auto’s, een plek om uit te rusten, in de zon te zitten, de kinderen te laten spelen. Om na het winkelen buurtgenoten te ontmoeten en een praatje te maken. Genoeg ruimte om activiteiten te organiseren als Koningsdag, de Meerwijkse midzomermarkt of kerstzang. Rond de bomen waren betonnen zitbanken gemaakt en ook de fraai gewelfde nooduitgang van de parkeergarage kreeg banken. Dit alles met de bedoeling om er een gezellige en levendige ontmoetingsplek van te maken. Toch, als je tien jaar later bezoekers vroeg hoe ze het plein ervoeren, kreeg je hetzelfde antwoord: saai en grijs. Liesbeth Groenewegen, bewoonster van het plein en lid van de wijkraad, beet zich erin vast: het moest groener en kleurrijker worden. Het idee om de banken te mozaïeken kwam op. Met veel creativiteit in het zoeken naar potjes met geld lukte het Liesbeth en de wijkraad om vanaf 2018 stuk voor stuk de banken op te laten vrolijken met Mondriaanachtige mozaïekpatronen. Ook werd Liesbeth adoptiemoeder van zeven grote plantenbakken, die ze trouw onderhoudt. De parel op de kroon, de grootste blikvanger, is de nooduitgang van de parkeergarage. De betonnen rand, jarenlang verwaarloosd, groen uitgeslagen en vuil, danst nu van kleur. Hij trekt de zon het plein op, zelfs als de lucht grijs is.

PLANETENWIJK INZETTEN OP EEN BETER GROENPLAN De gemeente Haarlem heeft recent een concept groenbeleidsplan uitgebracht. De wijkraad Planetenwijk waardeert de ambitie van de gemeente om in te zetten op vergroening van de stad. Dat is ook hard nodig, want Haarlem behoort tot de vijf meest versteende steden van Nederland. In een groot aantal buurten is te weinig ruimte voor openbaar groen, concludeert Stichting Natuur & Milieu naar aanleiding van recent onderzoek.

De gemeente heeft het over samen meer groen met de bewoners. Maar hoe gaat de gemeente bijvoorbeeld de geveltuinen-aanleg of tuinvergroening stimuleren en hoe wil ze het zelfbeheer vormgeven. CONCREET STELT DE WIJKRAAD VOOR: • Maak de vergroting van het vergroeningsdoel concreter en meetbaar in vierkante meters en ook in ecologische waarde. • Zorg voor tijdige, hoogwaardige groenplannen bij de nieuwbouwplannen in de ontwikkelzones, en zie toe op de uitvoering. • Pas bij geveltuinen en boomspiegels de Leidse methode toe. Dat betekent dat de initiatiefnemers actief door de gemeente geholpen worden. Bijvoorbeeld met zaken als afvoer van tegels. Door dit tegelijk per straat aan te pakken is het ook voor de gemeente haalbaar. • Stimuleer woningeigenaren om vijftig procent van hun tuin groen te maken.

Jouw buurt ook in HRLM? Mail dan naar: post@haarlemse-stadsglossy.nl

78 HRLM ✶ 41

Samenstelling en tekst: Victoria van der Werff.

Echter, het nieuwe plan van de gemeente is helaas weinig concreet en we vinden de definitie van groen onduidelijk. Er is in de gemeente hoofdzakelijk laagwaardig groen, zoals plantsoen of een enkele boom in de straat. Maar deze vormen van groen voegen ecologisch nauwelijks iets toe. We lezen dat de gemeente wel tot hoogwaardig groen wil komen, maar niet hoe. Wij missen een meetbare ambitie op deze beide aspecten. Zo is het onduidelijk wat de startsituatie is en wat het vergroeningsdoel concreet is, bijvoorbeeld in vierkante meters. De wijkraad hecht aan de kwaliteit van groen en niet alleen aan de kwantiteit.

Stal je fiets gratis en voor niets Stalling Hortusplein

Open!

42 ✶ HRLM 78

haarlem.nl/fietsenstallingen

Opgeruimd staat netjes De hoeveelheid zwerfafval op straat neemt elke dag toe. De plastic soep in de oceanen groeit gestaag. De vervuiling rijst de pan uit. In deze rubriek laten we Haarlemmers aan het woord die ieder op hun eigen manier het zwerfafval in hun stad aanpakken. Deze editie geven we het woord aan De Pinguïn

Gezamenlijk maken we schoon schip - De Pinguïn Samen met zijn compagnon Lenny Houwaard vist Sander van Weert de Haarlemse wateren schoon. Ze zijn net iets langer dan een half jaar bezig met hun missie, maar hebben nu al 325 kilo afval uit het water geruimd. Graag willen ze anderen enthousiast maken om bij hen aan boort te stappen.

TWAALF KILO PLASTIC De missie van de twee is om Haarlem te voorzien van het schoonste water in Nederland. “Wat we hier doen is een druppel op de hete plaat. Alles wat je hier in het water gooit komt uiteindelijk in de Noordzee terecht”, vertelt Sander. Doormiddel van hun concept willen ze anderen aansporen om aan boord te komen en het probleem onder ogen te zien. “Je kunt twee uur lang met ze praten en ze met anderen ogen hier naar laten kijken. We kunnen met zijn allen een grote boodschap naar buiten brengen.” Elke zaterdag tussen elf uur ’s ochtends en één uur ’s middags gaat stichting De Pinguïn het water op met vrijwilligers en halen ze kilo’s plastic uit het water. Populair is deze weekendbesteding wel, want Sander vertelt dat ze tot eind april helemaal volgeboekt zitten. “Als iemand nog kapitein wil zijn, dan hoor ik dat graag. Die brengen het verhaal nog leuker over.” Met het vaarseizoen op komst, laat Sander weten zijn hart een beetje vast te houden. Troep die zonder probleem over boord wordt gegooid, maar bovenal; ballonen. “Dat is mijn grote frustratie. Boten die rondvaren met een hele zooi ballonnen aan boord die in het water terecht komen. Die zijn helemaal funest voor het zeeleven.” Hij raadt aan dat alle booteigenaren een netje meenemen aan boord zodat zij ook kunnen meehelpen met het schoonhouden van het water. “Een kleine moeite, maar alle beetjes helpen.”

78 HRLM ✶ 43

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Daniel Maissan.

Elke vaart halen ze gemiddeld twaalf kilo vuilnis uit het water. Sander vertelt dat de boosdoeners voornamelijk plastic boodschappentassen zijn. Toch is er de afgelopen jaren een opvallende nieuwkomer bijgekomen. “We vissen bijzonder veel kokertjes op waar joints in hebben gezeten”, legt hij uit. Daarnaast zijn er nog veel klassiekers te vinden zoals lege blikjes. Ondanks minder rokers blijven de sigarettenfilters toch zichtbaar in het Spaarne. “Je hebt het vaak niet door dat de filters in het water liggen, maar wanneer je het net omhoog trekt zie je toch dat er veel bij meekomen.” De nieuwe frustratie van Sander en Lenny komt bij de mondkapjes vandaan. “Afgelopen zaterdag hebben wij met een enkele vaart achtentachtig maskers uit het water gehaald”, vertelt hij.

COMFORTABEL WONEN OP MINDER DAN DERTIG VIERKANTE METER Met minder spullen kan Vera Pollmann inmiddels wel leven. Ze ruilde haar doorsnee woning in Haarlem-Noord in voor een tiny house midden in de natuur. Elke dag leert ze meer over hoe ze zo groen en duurzaam mogelijk kan wonen. Dat is soms niet gemakkelijk, maar volgens haar is het inmiddels een soort sport geworden.

44 ✶ HRLM 78

DUURZAAM WONEN ✶

‘Je wordt gedwongen om anders na te denken’ Langs de Europaweg ligt tussen de bomen een oase van rust. Een groot stuk land met daarop tien tiny houses die samen net een klein dorp vormen. Wie het terrein oploopt wordt begroet door een groene waas van bloemen en bomen. “Eigenlijk ben ik hier per ongeluk terecht gekomen”, vertelt bewoonster Vera. Op de onroerend goed website Funda stuit ze in 2019 op deze bijzondere woning. Ze trekt de stoute schoenen aan en besluit het pand te kopen. Dit doet ze overigens wel met een reden. “Mijn dochter had een huis nodig en tegenwoordig is dat bijna onmogelijk”, legt Vera uit. Door het kopen van dit tiny house kan ze ervoor zorgen dat haar kinderen een betere kans op de huidige woningmarkt hebben. “Daar heb ik geen spijt van, ik vind het helemaal goed.” Het enige wat ze meeneemt uit haar oude woning is een foto van haar grootouders, kleding en de keukeninventaris. KRAAKVERS Vanaf een jonge leeftijd is Vera al bezig met duurzaam leven. Wanneer zij in haar nieuwe woning trekt, merkt ze dat er nog veel te verbeteren is. “Je wordt gedwongen om anders na te denken”, vertelt ze. “Doordat ik bijvoorbeeld geheel offline leef, moet ik met de seizoenen werken, maar ook zeker met het weer. Maandag wasdag bestaat hier niet.” Ze vertelt hoe ze in stadia steeds groener gaat leven. Zo heeft ze geen waterleiding en maakt ze gebruik van een tank waar tweeduizend liter water in zit, verdeeld over vier compartimenten. “Het is kraakvers water”, zegt ze trots. “Het regenwater komt binnen en gaat langs de zuiverende halofyten planten de ton in. Het water uit de badkamer en keuken gaat via een leiding naar boven en wordt op dezelfde manier gezuiverd.” Het systeem is de gehele dag bezig met een grote schoonmaak, alleen is er nog een belangrijk punt waar Vera op moet letten. “Alles wat ik eet of drink komt in mijn water terecht, dus is het belangrijk dat ik biologisch afbreekbare producten gebruik.” In de keuken staat dan ook speciaal afwasmiddel en in de badkamer kun je afbreekbaar wasmiddel en plasticvrije tandpasta tabletjes vinden. Als Vera in haar huis trekt, heeft ze het gevoel dat ze alles in mindere aantallen moet aanschaffen. Gelukkig heeft ze voldoende onderbroeken meegenomen, anders komt ze niet uit met haar was. “Het is niet voor iedereen weggelegd. Je moet hier met de juiste instelling wonen”, vertelt ze. Haar collega’s schijnen dat nog niet zo goed te begrijpen wanneer ze een nieuwe koptelefoon nodig heeft. “Ze gaven mij de nieuwste mee, maar daar had ik stroom voor nodig.” Ze legt uit dat ze wel stroompunten heeft, maar niet genoeg om vervolgens nog een koptelefoon op de kunnen laden. “Die gadget-mannen snappen dat niet”, zegt ze lachend. “Doe mijn maar een die ik simpelweg in mijn laptop kan stoppen.”

›

78 HRLM ✶ 45

‘Het is niet voor iedereen weggelegd’

CREATIEF De regen is momenteel Vera’s beste vriend. Met de stortbuien in de afgelopen weken raakt haar watertank weer aardig vol. Wanneer de zon schijnt en de temperaturen oplopen, wordt dit voor haar een stuk lastiger. Als de zonnepanelen profiteren van het goede weer, zal het water in de tank langzaam verdampen. “Het kan zeker voorkomen dat ik te weinig water heb om te douchen”, vertelt ze. “Je moet creatief zijn op dit soort momenten. De was doe ik sowieso al weinig, ongeveer één keer per maand.” Aan het watertekort zit uiteindelijk ook een sociaal aspect voor haar. Zo woont haar moeder om de hoek en zou ze daar eventueel gebruik kunnen maken van een douche. Als ze de was wil doen, kan ze ook bij vrienden aankloppen. “Er zijn genoeg vrienden die voorstellen om de was samen te delen.” Deze oplossing ziet ze als een mogelijkheid voor iedereen die wat duurzamer wil leven vanuit een doorsnee woning. “Je gaat gewoon gezellig op bezoek, drinkt een kopje koffie, eet wat en dat wasje draait ondertussen wel.” TIERLANTIJNTJES In de knusse woning staat binnen zachtjes een pelletkachel te branden. Een gasloos alternatief voor de gebruikelijke kachels in

46 ✶ HRLM 78

Nederland. Vera laat hem twee uur per dag branden. Dat is genoeg om haar woning de gehele dag warm te houden. Wie de bijzondere woning binnentreedt, valt het op dat de woning ondanks zijn grootte een fijne sfeer uitstraalt. In de woonkamer hangt een grote foto van Vera’s grootouders aan de muur, staat een mooie houten tafel en hangt een boekenplank met allerlei tierlantijntjes. “Ik ben er helemaal van overtuigd dat je met minder spullen heel ver komt”. Ze wijst naar de kast in de woonkamer en legt uit hoe te grote spullen tot ergernis leiden. “Laatst heb ik deze kast gekocht, maar ik heb er eigenlijk alweer spijt van, omdat-ie net te groot is voor het huis.” Soms moet ze zichzelf even bedwingen wanneer ze iets leuks ziet voor in haar tiny house. “Op zo’n moment bedenk ik mij dat ik eigenlijk niet meer nodig heb.” Ze wordt niet alleen creatiever in het inrichten van haar huis, maar ook in het maken van gerechten. In het knusse keukentje is geen gasfornuis te zien. Verstopt op het aanrecht staat een mobiele inductieplaat met plek voor één pan. “Gelukkig heb ik nog een mooie stoomoven waar ik heel wat mee kan”, antwoordt Vera op de vraag of ze alleen maar eenpansgerechten kan maken. “Ik kan gemakkelijk een deel van het gerecht

klaarmaken en het warm houden in de hooikist terwijl ik verder ga.” Ze is niet jaloers op de buren die twee gaspitten in hun aanrecht hebben zitten. “Nu heb ik lekker de ruimte als ik met iets anders bezig ben in de keuken.” PRIKKELS VAN BUITENAF Wanneer ze door haar tuin loopt wijst ze naar de moestuin van de buurvrouw. Ze legt uit dat hier genoeg eetbaar onkruid is. “Het zit vol met mineralen en vitaminen.” Ze klinkt als een doorgewinterde ‘tinyhouser’, maar zo ziet ze zichzelf niet. “Ik ben helemaal blanco begonnen, maar dit zijn eigenlijk gloednieuwe en moderne huizen”, zegt ze. “Het is geen joert in een weiland, maar geavanceerd werk.” Terwijl Vera vol trots haar zelf gevlochten bankje van wilgentakken laat zien, legt ze uit dat ze sinds ze hier woont een stuk rustiger is geworden. “In mijn huis is geen televisie of radio te vinden”, vertelt ze. “In de ochtend luister ik een podcast om op de hoogte van het nieuws te blijven, de rest van de dag ben ik offline.” Als er belangrijk nieuws is, gaat ze ervan uit dat ze het wel hoort. “Ik hoef niet om het halfuur te weten hoeveel coronabesmettingen er zijn.” Prikkels van buitenaf ontvangt Vera minder goed nu ze hier woont. Geen constante stroom aan

DUURZAAM WONEN ✶

‘In mijn huis is geen radio of televisie te vinden’

Het meer leven in de buitenlucht doet haar ook goed. In de winter heeft ze dan ook vaak de dubbele voordeur van haar woning open staan. “Sommige mensen zijn rond die tijd nog geen enkele keer op hun balkon geweest”, grapt ze. “Hier ben je veel gemakkelijker buiten. Wanneer het zonnetje schijnt zit ik hier op het stoepje voor de deur.” STAPELBED Eenmaal terug in de woning klimt ze op de ladder naast de keuken die bij haar bed uit komt. Naast het bed bevinden zich wandpanelen die geopend kunnen worden en functioneren als opbergruimte. “Mooi, hé? Die heeft mijn broertje voor mij gemaakt”, vertelt Vera met een lach op haar gezicht. Ze heeft een duidelijk antwoord op de vraag of ze ooit ruimte te kort komt. “Nee, ik heb denk ik zelfs ruimte over, doordat ik helemaal ben overgegaan op het hebben van minder spullen.” Wanneer ze soepel via de ladder naar beneden klautert wordt er gesproken over de toekomst. Zal ze als ze tachtig is nog steeds in dit tiny house kunnen wonen?

Gaat de ladder beklimmen geen onmogelijke optie worden? “Als je ergens aan gewend bent geraakt, kan je dat nog heel lang doen”, legt Vera uit. “Ik heb heel lang in een stapelbed geslapen.” Ze legt uit dat het ook nog een mogelijkheid is om een uitschuifbaar bed te maken in het plateau waar de bank momenteel op staat. “Mijn buurvrouw heeft dat ook zo opgelost, want je hebt hier de hoogte om dat te doen.” Het is een idee, maar voorlopig vindt ze het nog zonde van de ruimte. COMFORTABEL EN GROEN Wie denkt dat het leven van een ‘tiny houser’ gecompliceerd is, heeft het volgens haar mis. “Je hoeft niet over meer na te denken, maar over andere dingen.” Terwijl ze laat zien hoe de ledlampen opladen, vertelt ze dat het een soort sport is geworden om zo comfortabel en groen mogelijk te leven. “Het gebeurt zeker wel eens dat je vergeet de lampen op te laden wanneer de zon schijnt. Dat doe je een paar keer en dan leer je het wel.” Aan haar oude woning mist Vera niets. “Ik vind het een prachtig avontuur”, ligt ze toe. “Elke dag ben ik aan het leren hoe ik zo duurzaam mogelijk kan leven.” ✶

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Linda Llambias.

informatie, maar ook de mindere hoeveelheid spullen doet haar goed. “Het is veel minder schoonmaak- en opruimwerk.”

78 HRLM ✶ 47

48 ✶ HRLM 77

DUURZAAM ✶

ZEG, EET JIJ NOG VLEES? De Haarlemmer Rutger Anema is werkzaam als hoofdredacteur van Allerhande wanneer hij in contact komt met vegetarische chefs. Langzaam wordt hij steeds bewuster van de impact dat vlees heeft. Hij besluit zijn eetgewoontes aan te passen en vaker plantaardig te eten. “Thuis heb ik twee kasten vol met kookboeken, maar het was best lastig om de stap naar veganistisch te maken.” Als hij het lastig vindt, dan zijn er vast meer mensen die moeite hebben met plantaardig koken, neemt Rutger aan. “Als ik anderen kan helpen met mijn ervaring, zou dat alleen maar mooi zijn.” Het idee is om maaltijden op de markt te brengen die zelfs in de smaak vallen bij de grootste vleeseter. Zo wordt Good Chef geboren. Thuis gaat hij aan de slag en gebruikt zijn vrienden als testpanel. “Alles wat ik ze heb voorgeschoteld heb ik aangepast tot ze tevreden waren”, legt hij uit. “Na ongeveer een jaar begonnen ze het echt lekker te vinden. Veel merkten niet eens dat ze een volledig plantaardige maaltijd aten.”

EXPERIMENTEREN Volgens Rutger is koken het leukste wat er is. Hij snapt ook dat de gemiddelde mens doordeweeks weinig tijd heeft om lang in de keuken te staan, maar wel veganistisch wil eten. Voor die doelgroep bedacht hij het concept van Good Chef. “Je hebt alleen een magnetron of oven nodig om van deze maaltijden te kunnen genieten”, legt hij uit. “Het beschikt over tweehonderd gram groenten en bevat bronnen van eiwitten en vezels.” Op deze manier wil Rutger mensen op een gemakkelijke manier kennis laten maken met plantaardig eten. “Ik hoop ze aan te sporen om anders te koken en te experimenteren.” Verse, gezonde gerechten, zonder toevoegingen die in een handomdraai klaar zijn. “Alleen groenten eten kan echt ontzettend lekker zijn. Ik wil mensen prikkelen om anders te eten.” De maaltijden van Good Chef zijn landelijk verkrijgbaar bij de boodschappenservice Flink.

78 HRLM ✶ 49

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Linda Llambias.

Zelf kijkt hij veel documentaires om een beter beeld te krijgen van onze huidige voedselindustrie. “Mijn drive om plantaardig te eten komt vanuit de planeet. Ik wil mijn kinderen graag achterlaten op een planeet waar ze lekker kunnen leven.” Rutgers kroost moet dan ook wennen wanneer hij voor het eerst met vegetarische schnitzels thuiskomt. “Ik kon het wel vergeten de eerste keer. Inmiddels vinden ze plantaardig eten lekker.” Want een goede pasta kan ook worden gemaakt zonder gehakt, is hij van mening. “Het vlees in een bolognese saus kan je gewoon vervangen door gebruik te maken van zeer fijn gehakte champignons, Japanse miso en sojasaus.” De overstap naar een plantaardig leven ziet hij als een reis. “De laatste tijd krijgt het veel meer aandacht. De nieuwe generatie doet veel meer met veganistische voeding”, vertelt hij. “Deze verandering is onomkeerbaar, maar gelukkig hebben we genoeg alternatieven.” Vlees eten ziet Rutger als naar de kerk gaan. “Vroeger ging je iedere zondag, nu alleen met kerst. Met het eten van vlees zal dat op dezelfde manier gaan.”

ZO DUURZAAM

DUBBELTJE OP Z’N KANT Deze handgemaakte portemonnee heeft zijn leven te danken aan de restpartijen leer waarmee wordt gewerkt in het Haarlemse atelier van Puc in de Tuchthuisstraat 14. Wanneer je een bestelling plaatst wordt deze pas gemaakt. Zo blijft je product duurzaam en circulair. Te bestellen vanaf € 29,- via www.pucbag.nl

50 ✶ HRLM 78

ZO DUURZAAM NEEM PLAATS De Bullstoel wordt door de Haarlemse Studio Hamerhaai gemaakt van transportkisten die worden geïmporteerd vanuit de Verenigde Staten. De stoel is op bestelling te krijgen, dus houdt rekening met een levertijd. Te bestellen voor € 225,- via www.studiohamerhaai.nl

78 HRLM ✶ 51

De klusbakfiets

rijdt nu ook in Haarlem! Duurzaam, snel en betrokken voor een laag tarief Anneke is sinds eind vorig jaar begonnen met De Klusbakfiets Haarlem. De pijlers die staan voor deze organisatie, zijn ook haar eigen overtuigingen: passie, willen leren, autonoom en balans tussen je werk en privé. Samen iets moois maken op een sympathieke en laagdrempelige manier. “Ik ben een ondernemersdochter. Mijn hele leven is één grote onderneming. Ik ben opgegroeid in Nijmegen waar ik na het behalen van mijn doktersassistente opleiding mezelf afvroeg: ga ik dit mijn hele leven doen? De onrust en het zoeken naar de juiste richting heeft me altijd in beweging gezet en heeft me veel van de wereld laten zien. Fantastische jaren Ik heb vele jaren van alles gedaan wat me rijk heeft gemaakt met ervaringen. Deze jaren had ik voor geen goud willen missen en heeft me gemaakt wie ik vandaag de dag ben. Met vallen en opstaan leer je de grote levenslessen. Uiteindelijk ben ik in Haarlem

52 ✶ HRLM 78

beland en heb daar kledingwinkels gehad, Jeanslounge en Highschool café. Na zeven jaren als ‘gastvrouw’ in de winkel te hebben gestaan in een gezellig team, was het tijd voor wat anders. En dat gebeurde ook! Ik werd verliefd op – inmiddels – de vader van mijn dochter en emigreerde naar Shanghai in China. Na een aantal fantastische jaren ben ik alleen teruggekomen met mijn dochter en hebben we samen ons leven opgezet in Nederland. Dat was best pittig, zeker in combinatie met een jong kind. Om mijn leven op de rails te krijgen ben ik aan het werk gegaan als accountmanager bij diverse organisaties. Heel leerzaam maar ik wilde meer balans en ging in de horeca werken. Daar vond ik een fijne plek enwaardoor ik overdag kon werken en in de avonden thuis kon zijn. Maar ja, toen kwam corona… Gevoel van thuiskomen In die periode ben ik op zoek gegaan naar mezelf en wat ik wilde gaan doen. Toen ik Martijn Ebbinge, eigenaar van De Klusbakfiets, leerde kennen, voelde dit als thuiskomen. Martijn is De Klusbakfiets begonnen vanuit een groot bouwbedrijf. Maar steeds vaker was er geen tijd meer voor klanten met kleine klus vragen. Elke keer ‘nee’ verkopen voelde niet goed. Vanuit die gedachte is De

Klusbakfiets ontstaan en deze vragen kunnen we nu beantwoorden. We helpen mensen door het hele land. Als partner van De Klusbakfiets voor Haarlem (en omstreken), zet ik me in om met ons klusteam, die kleine en grotere klussen te gaan klaren. Er zijn zoveel klussen te doen en de lijstjes zijn heel divers. Dat geldt ook voor onze klussers, zij hebben bewust gekozen om op deze manier te gaan werken. We zijn geen grote aannemer en kunnen snel de mensen helpen, met een persoonlijk contact, in overleg met heldere afspraken. Het is zo bevredigend en we krijgen erg leuke positieve reacties. Of het nu gaat om het behangen van een muur, of eindelijk die planken op te hangen zodat je meer bergruimte hebt. Of dat we de keuken moeten voorbereiden voordat de keukenzetter komt of je wil een basketbalveldje in je tuin, we komen langs! Daarnaast bieden we ook een helpende hand voor bedrijven, waar we de reguliere technische dienst kunnen ondersteunen. Fantastisch om met regelmaat ons klusteam in te zetten waar dit nodig is. De Klusbakfiets Haarlem Duurzaam | snel | betrokken Schieten je al wat klusjes te binnen? www.deklusbakfiets.nl

ULTIEME DORSTLESSER De perfecte vriend voor een lange wandeling. Deze flessen zijn gemaakt van hoogwaardig RVS, bevatten geen synthetische stoffen en zijn volledig recyclebaar. IJskoude dranken blijven tot vierentwintig uur koud en warme dranken blijven tot zes uur lang stomend warm. Soellaart, vanaf € 47,99.

Tandje lager Als je op gas kookt, zet het vuur dan niet te hoog. Met half of laag vuur duurt het weliswaar langer voordat je eten klaar is, maar je bespaart er wel 45 tot 80% energie mee.

VOLLEDIG ORGANISCH Een donsjas voor elke gelegenheid, zolang het maar een beetje fris is. Deze jas is lichtgewicht en winddicht. Zo hoef je niet op de lente te wachten om het aangenaam te hebben. De buitenkant is van geheel gerecycled en duurzaam riptop polyester. De dons is afkomstig van Europese ganzen die nooit gedwangvoed of levend geplukt zijn. Bever, € 229,95.

GROENE TRENDS OP STAP Met deze hippe en moderne rugzak kom je de dag goed door. De tas is vuil- en waterafstotend door de milieuvriendelijke siliconen afwerking. Door het gebruik van klittenband, een ritssysteem en extra vakjes is deze rugzak voor iedereen gebruiksvriendelijk. Jansje, € 89,99.

Nagenieten KRAAKHELDER Gemaakt van gerecycled glas en een opkikker voor je interieur. Door de organische vormen van deze vaas zullen je bloemen nog meer stralen, maar ook zonder inhoud is dit glaswerk een toevoeging op zich. NYHAVN, € 24,50.

Wist je dat…

Gooi het laatste beetje chocoladepasta niet weg! Giet warme melk in de pot met restjes voor een zalige beker chocolademelk.

…we per persoon jaarlijks ongeveer 34 kilo voedsel weggooien dat gemiddeld 120 euro kost? 78 HRLM ✶ 53

THUIS BIJ JORDAENS

Jacob Jordaens, Zo de ouden zongen, zo piepen de jongen, c. 1640 – 1645, The Phoebus Foundation, Antwerpen

VERLENGD T/M 8 MEI 2022

HOF

TICKETS: FRANSHALSMUSEUM.NL Deze tentoonstelling is georganiseerd door het Frans Hals Museum en The Phoebus Foundation met ondersteuning van Katoen Natie en Indaver.

M A A RT - A P R I L 2 0 2 2

THUIS BIJ

VERLENGD T/M 8 MEI 2022

Jacob Jordaens, Zo de ouden zongen, zo piepen de jongen, c. 1640 – 1645, The Phoebus Foundation, Antwerpen

HRLM’S

JORDAENS

HOF

EXCLUSIEVE

COLLECTIE

TICKETS: FRANSHALSMUSEUM.NL Deze tentoonstelling is georganiseerd door het Frans Hals Museum en The Phoebus Foundation met ondersteuning van Katoen Natie en Indaver.

FHM_2022_Jordaens_Ad_HRLM_220x273_85_v1.indd 1

24-02-2022 15:07

THEATER DE LIEFDE

DE LIEFDE GONST ‘Het gonst in Amsterdam’, fluistert een bezoeker in het oor van Mylou Frencken. ‘Je moet naar Theater de Liefde in Haarlem.’ De vrouw komt zelf uit Amsterdam, en ze hoorde het van Amsterdamse vrienden. Op diezelfde avond is ook een gezelschap uit Leiden vertegenwoordigd. De geruchten gonzen blijkbaar meerdere kanten uit. In haar korte maar veelbewogen bestaan zag De Liefde al veel voorbijkomen: Theo Maassen, cameraploegen, onbekend talent, aanstormend talent, nieuwsgierig publiek, samenzang, cabaret, stand up comedy, de Goldbergvariaties, jeugdtheater, gevestigde namen, trouwe bezoekers. De zaal werd verhuurd aan uiteenlopende gezelschappen en individuen.

En als na de ceremoniële plechtigheid de boel is aangeveegd, wordt de trouwlocatie weer een Theater. Daarmee gaat niets van de magie verloren. Zelfs de dagelijkse routines ademen een vleug magie, als alles in dienst staat van mooie illusies. Alles voor u, oh lief publiek.

Op 24 september 2021 opent De Liefde voor het eerst haar armen voor een jong, moedig koppel dat elkaar het ja-woord wil geven. De gemeente geeft toestemming aan De Liefde om die dag als trouwlocatie dienst te doen. De buitengewone ambtenaar parkeert haar stadsfiets tegen de oude muur en proeft voor het eerst de warme sfeer van de theaterzaal. Ze kan haar geluk niet op: een huwelijk in De Liefde, kan het mooier? Vrienden vertellen op het podium hun verhalen over de jonge man, over de jonge vrouw, heel veel houden van komt over het voetlicht. Vaders en moeders pinken traantjes weg. De zaal vol familie en vrienden zindert mee. De dames van het bestuur zitten naast elkaar te snotteren op de achterste rij, ieder met eigen herinneringen en met gepaste trots, want het lijkt ook een beetje of onze dochter, het Theater zelf, nu volwassen is geworden en gaat trouwen. Binnenkort opent De Liefde opnieuw haar armen voor zo’n moedig jong liefdeskoppel. Wij zien er naar uit.

Er komt weer veel moois aan. Muziektheater, verteltheater, klassieke zang, Theater na De Dam op 4 mei, het theaterseizoen is nog lang niet ten einde. De dochter is gelukkig in de liefde, en het Theater wacht op de thuiskeer van een van haar grote zonen. Mag ik het zeggen? Ik mag het zeggen, het is toch al uitverkocht. Op vrijdag dertien mei drukt Theater de Liefde Freek de Jonge aan haar weelderige boezem. En ja, dan zijn moeders trots, heel trots.

56 ✶ HRLM 78

SCHUUR

DAGBOEK 44 45 te zien tijdens Theater Na De Dam

Dagboek 44 45 vertelt het waargebeurde oorlogsverhaal van verzetsheld Hetty van der Togt in een spannende choreografie. Als negentienjarige jongedame werd Hetty in het laatste oorlogsjaar in 1944 gevangengenomen vanwege het verspreiden van illegale krantjes. Zij hield een dagboek bij over haar belevenissen in verschillende gevangenissen en kampen in die verschrikkelijke periode en over alles wat ze vond en smokkelde deze fragmenten tijdens haar gevangenschap op haar lichaam met zich mee. De fragmenten komen tot leven in de indrukwekkende dansvoorstelling Dagboek 44 45. Een voorstelling over verraad, verzet, verdrukking en verdriet, maar vooral over hoop. ZE SCHREEF ZELFS OP TOILETPAPIER Verzetsstrijder Hetty belandde na haar arrestatie in 1944 in verschillende gevangenissen, waaronder het Oranjehotel in Den Haag. “Hetty omschreef haar leven in gevangenschap op kleine briefjes, stukjes karton en zelfs op toiletpapier. Ze droeg alles heimelijk op haar lichaam met zich mee met als doel om na de oorlog het verhaal verder te vertellen. De notities hebben, net als Hetty, de oorlog overleefd, maar de belevenissen bleken te aangrijpend voor Hetty om te vertellen aan haar kinderen,” vertelt choreograaf en artistiek leider van Dansgroep Haarlem Haya Maëla. “Nooit heeft Hetty over de dagboekfragmenten gesproken. Na haar overlijden in 2011, vonden haar kinderen in een tas op zolder allerlei soorten briefjes met daarop teksten en namen.” HOE LEEF JE VERDER NA DE OORLOG? Dochter van Hetty, Dorien Reitsma-Hoogeweegen, die de teruggevonden teksten uitwerkte tot een chronologisch verhaal, kwam in contact met choreograaf Haya Maëla van Dansgroep Haarlem. Haya: “We besloten er een voorstelling van te maken. Tijdens het stuk volgen we de chronologie van Hetty’s verhaal. Ik ben met mijn dansers op zoek gegaan naar de mensen

Fotografie: Studio Rutger Vos.

Op de avond van Dodenherdenking is om 20.30 uur in de Schuur de voorstelling Dagboek 44 45 van Dansgroep Haarlem te zien tijdens Theater Na De Dam, een landelijke theatermanifestatie, dat jaarlijks plaatsvindt op 4 mei na de nationale herdenking. In verschillende theaters in Nederland worden meer dan tachtig theatervoorstellingen gelijktijdig opgevoerd die inhoudelijk betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog.

achter de namen die op de notities voorkomen. We proberen een antwoord te vinden op vragen hoe je dergelijke verschrikkingen overleeft, hoe belangrijk de vriendschappen zijn die je ter plekke maakt en hoe je weer verder moet met je leven na de oorlog.” HOOP OP BETER LEVEN In de dansvoorstelling straalt in elke scène wel een sprankje hoop door bij de personages. Hoop op een beter leven. Dagboek 44 45 - Een verhaal dat Hetty zelf nooit kon vertellen. Nu dan op de planken in een aangrijpende choreografie op muziek van Henrik Schwarz.

DAGBOEK 44 45 door Dansgroep Haarlem is te zien op 4 mei om 20.30 uur tijdens Theater Na De Dam in de Schuur, Kaarten en overige speeldata via www.dansgroephaarlem.nl.

78 HRLM ✶ 57

JONG TALENT

MOOS Een nieuwe Haarlemse band MOOS bestaat uit David Breebaart (zang, keys), Thomas Geleijnse (keys), Fabrice Prins (drums) en Emile Hillen (bassist). De jongens maken dansbare synthpop met Engelstalige teksten. Tijdens de lockdown spraken we met David en Thomas via een videogesprek. Ten eerste: hoe zijn jullie bij de naam MOOS gekomen? David: “Mijn ex-vriendinnetje heet Simone, ik noem haar altijd Moos. Toen Thomas en ik samen zaten te denken aan een bandnaam, belde Moos mij toevallig op. Ineens hadden we de goede naam te pakken!” Hoe is MOOS ontstaan? Thomas: “David en ik kennen elkaar al heel lang, al vanaf de basisschool. Maar we werden pas echte vrienden op de middelbare school. Ik kende Emile van een studentenbandje waarin we samen covers speelden en Fabrice leerden we kennen via een vriend van mij. Met hem erbij was de band compleet.” Sinds wanneer bestaat de band? David: “Toen corona uitbrak, zijn Thomas en ik begonnen met het schrijven en opnemen van onze eigen liedjes in de homestudio van Thomas. Dat is het prille begin geweest van MOOS.” Thomas: “Uiteindelijk kwamen we erachter dat we een band nodig hadden om de liedjes ook live te kunnen spelen. Vanaf het begin dit jaar, toen de andere twee erbij kwamen, bestaat de band MOOS dus eigenlijk pas echt.”

Hoe zouden jullie de sound van MOOS omschrijven? David: “Je kunt het popsoul, discopop of eighties pop noemen. Onze eerste songs klinken wel wat meer gelikt dan de muziek die we nu maken, nu we echt een band zijn. Maar het synthesizergeluid is in onze muziek sowieso overheersend, omdat Thomas en ik natuurlijk allebei op een synthesizer spelen.” Thomas: “We houden allebei van muziek uit de jaren ’80 en dat is zeker terug te horen in onze sound. Zo luistert David veel naar Michael Jackson en ik naar Prince. Maar onze eigen muziek moet ook weer niet te veel klinken alsof het uit de jaren ’80 komt. Ik probeer het in mijn studio altijd te vertalen naar een iets moderner geluid. Een sound die past bij de huidige tijd.” Wat zijn de toekomstplannen met MOOS? David: “We willen een EP uitbrengen en uiteraard heel veel live spelen, zodat we wat meer naamsbekendheid krijgen. Dat mensen weten wie we zijn en ons graag live willen zien. Laten we hopen dat we weer snel ergens op een podium kunnen staan!” Benieuwd geworden naar MOOS? Voor alle info zie www.instagram.com/moosband en www.facebook.com/moosband.

58 ✶ HRLM 78

Tekst: Joost Dobbe.

Er staan nu twee songs van jullie op Spotify. Hebben jullie nog meer liedjes? David: “Bij elkaar hebben we zeven eigen liedjes die we live kunnen spelen. We hebben wel veel meer liedjes op de plank liggen, dus daar gaan we de komende tijd met zijn vieren verder aan werken.” Thomas: “We moesten echt even wennen aan het feit dat we de muziek ook met zijn vieren live kunnen spelen. David en ik hadden zolang in de studio gezeten en daarvan moesten we een beetje afkicken. In de studio zijn de mogelijkheden qua sounds en instrumenten natuurlijk eindeloos, maar je moet het uiteindelijk wel met zijn vieren op de bühne kunnen spelen.”

MUSEUM VAN DE GEEST - DOLHUYS

MINDFULNESS IN HET MUSEUM VAN DE GEEST Museum van de Geest gaat in 2022 van start met Mindfulness in het Museum, een nieuw programma voor de zorgprofessional. Op dit moment is er een grote vraag naar mindfulness based interventies van zorgprofessionals. Zowel mindfulness als kunst hebben een positief effect op ons lichamelijk en mentaal welzijn. Museum van de Geest en Bundelt slaan de handen in een om mindfulness en kunst in te zetten om beter voor je eigen geest en die van een ander te zorgen: Mindfulness in het Museum van de Geest. Jolien Posthumus, eigenaar van Bundelt | mindfulness en producties, is hoogste graad mindfulnesstrainer en programmamaker. Haar expertise ligt bij het bundelen van kunst, cultuur, welzijn, inclusie en diversiteit en heeft speciaal voor Museum van de Geest een mindfulness programma voor zorgprofessionals ontwikkeld. Je wordt uitgedaagd om met een open blik naar je eigen geest te kijken en die van anderen. We nodigen uit tot reflectie en expressie als ventiel voor de geest. Naast preventie kan beoefening van mindfulness ook bijdragen aan de kwaliteit van zorg verlening. Barbara Doeleman-van Veldhoven, oprichter BFC Compassionate Care & Mindful Medicine: “Inmiddels weten we uit onderzoek dat mindfulness – het vermogen om bewust aanwezig te zijn met open interesse, zorgzaamheid en mildheid- bijdraagt aan het welbevinden van de zorgprofessional, de patiëntveiligheid en een positieve patiëntervaring. Wetenschap heeft inmiddels ook aangetoond dat artsen die meer naar kunst kijken, door patiënten als meer empathisch en geïnteresseerd worden ervaren. Zij zullen beter zijn in mindful aanwezig zijn en hoe leuk is het dat we dat kunnen oefenen in een museum.” Museum van de Geest wil met de pilot Mindfulness in het Museum van de Geest een actieve bijdrage leveren aan onze mentale gezondheid. Het programma zal gaan draaien

vanaf begin februari 2022, speciaal voor zorgprofessionals. Een sessie vindt plaats op een woensdag of vrijdagochtend van 09.00 tot 12.00. In het najaar van 2022 organiseren Museum van de Geest en Bundelt het Symposium Mindfulness in het Museum. A MINDFUL BREAK Kom ervaren hoe fundamenteel kunst met ons mens-zijn te maken heeft. Door mindful kijken naar kunst ga je van de doe-modus naar de zijn-modus. Het gaat over verwonderen, leren en ontdekken. Elke donderdag van 13.30 tot 14.15 uur staat er een mindfulness sessie op het programma. Kaarten kun je online reserveren via de ticketpagina. Meer informatie kun je zien op onze websites, socials en in de nieuwsbrief. Tickets zijn verkrijgbaar op www. tickets.museumvandegeest.nl.

78 HRLM ✶ 59

Terug waar ze thuis zijn:

02-04 09-04 15-04 17-04

22-04

12-05

LAKSHMI Ruben Annink Hiphop Dubbel A #2 Rob Acda Award Finale 023TECHNO: Spektre Chef’Special uitverkocht

patronaat.nl 60 ✶ HRLM 78

KWEEKCAFÉ

TONEELGROEP GENESIUS SPEELT…

Midzomernachtsdroom Een klassieker van Shakespeare, maar dan moderner en een beetje vreemd: Toneelgroep Genesius pakt Midzomernachtsdroom in juni net even anders aan. Het speelt zich af in een bos, waar na zonsondergang de elfjes het voor het zeggen hebben. We spreken een paar van hen. Hoe ziet jullie leven als elfjes in het bos bij Athene eruit? Mot: “Vrij relaxed wel: een beetje chillen met elkaar…” Elf: “… elke dag wandelen en bloemen plukken…” Mosterdzaad: “… het bos een beetje op orde houden én onze elfenkoningin dienen.” Spinnenweb: “Ja, beetje voor haar dansen, beetje voor haar zingen.”

Tekst: Beatrijs Rinkel. Foto: Kirsten van Zandvoort.

En dan is daar ineens die nacht in de zomer, vlak voor de bruiloft van de hertog. Vier wanhopige geliefden, een stelletje ambachtslieden die een toneelstuk instuderen en een losgeslagen bosgeest die allerlei streken uithaalt: wat gebéúrt er toch allemaal in jullie bos? Erwtenbloesem: “Veel te veel.” Spinnenweb: “Zo veel verstoring van de natuur ook. Relaaax, weet je wel. Hoewel sommigen dat wel erg letterlijk nemen: die geliefden vallen de hele tijd overal en nergens in slaap. Als ze nou gewoon zouden weggaan met hun vage driehoeksverhouding, maar nee, ze gaan op de grond liggen slapen.” Mosterdzaad: “Ik probeer me er zo min mogelijk mee te bemoeien. Al gedraagt mijn koningin zich wel erg vreemd…” Wat is er dan met de elfenkoningin? Klopt het dat ze wordt betoverd? Spinnenweb: “Ja joh, ze is helemaal gek geworden en verliefd op een ezel!” Mosterdzaad: “Ik hoop dat ze haar obsessie voor dit gedrocht wat weet te sussen. Die bosgeest, Puck, die heeft het volgens mij gedaan. Vervelend mannetje is dat, hij vindt het allemaal net iets te vermakelijk.” Elf: “Wat een trol, die Puck. Waarom is hij in ons bos?!” Mot: “O, ik vind hem wel geestig.” Erwtenbloesem: “Sowieso is het allemaal niet relaxed. Ik had echt even een chille nacht nodig voordat het bruiloftsfeest losgaat.” Wat vinden jullie ervan dat er straks ook nog publiek in jullie bos komt om hiernaar te kijken? Spinnenweb: “Wat zeg je nou, nóg meer mensen?” Mot: “Veel te druk, maar misschien helpt het als ik eerst wat mediteer.” Elf: “Als ze niet stinken en geen bloemen platlopen, kunnen ze wel even blijven.” Mosterdzaad: “Allen zijn gegroet en zeer welkom.”

MIDZOMERNACHTSDROOM

Wat ga je als eerste doen als alles weer normaal is? Mot: “Zo min mogelijk, zoals altijd eigenlijk.” Erwtenbloesem: “Slapen.” Mosterdzaad: “Met de elfen dansen op de bloeiende weide.”

Vertaling: Koos Terpstra. Regie: Charlotte Bakker. 11 + 12 juni, 20.00 uur Kweekcafé, Kleverlaan 9, Haarlem Kaartjes € 17,50 (inclusief pauzedrankje) en meer info: www.toneelgroep-genesius.com

78 HRLM ✶ 61

I E M 9 2 M / T D VERLENG

62 ✶ HRLM 78

SCHUUR

APOCALYPS

Toneelschuur Producties / Nita Kersten Regisseur Nita Kersten (o.a. Sir Duke / Orkater) neemt je mee in het leven van twee jonge vrouwen in de toekomst. Ze vertelt het verhaal van twee zussen die zich in hun ouderlijk huis terugtrekken, terwijl buiten de wereld steeds meer in verval raakt. In de afgelegen woning zijn ze overgeleverd aan elkaar, een voorraadkast met eten en het wachten op betere tijden. In een vacuüm van tijd, familieherinneringen en verloren toekomstplannen, zoeken de zussen grip op hun nieuwe bestaan. Wie of wat ben je nog zonder buitenwereld en zonder idee van wat komen gaat? Apocalyps is een sferische mozaïek voorstelling over de impact van een onzekere toekomst. Er is een klimaatcrisis, er is een pandemie, en polarisatie groeit. Wat betekent het om hiermee om te gaan? Wat doet het met onze blik op onszelf, vorige en toekomstige generaties? Za 9, Di 12, Wo 13, Do 14,Vr 15, Za 16 April

DOORGEDRAAID

DJs – Hip Hop, 80’s, Soul, House en nog veel meer! Haarlem heeft er een plek bij om te dansen! Elke vrijdagavond deelt een steeds wisselende DJ de inhoud van diens platenkast met de bezoekers van het geheel vernieuwde Schuurcafé. Van hip hop tot soul en van breaks tot house. De draaitafel draait overuren! Elke vrijdag vanaf 22.00 uur – gratis entree!

SOLO DAGEN FESTIVAL

7 Theatersolo’s, VR Experience, Eenpersoons Bios, Solo Afterparty, Cinville Speeddate, Live muziek Je moet het maar durven; met een solo op het podium gaan staan. In je eentje voor een meerkoppig publiek staan en hen meenemen in jouw vaak persoonlijke verhaal. Opvallend veel nieuwe jonge makers kiezen juist hiervoor. Al verschilt hun vorm als dag en nacht. Het vooroordeel dat een solo saai, serieus en vaak zwaar op de hand is, schoffelen zij genadeloos onderuit. Van persoonlijke storytelling, multimediale science fiction dans, een trapeze act tot muziek. Deze makers zoeken allemaal het conflict in hun voorstelling niet in een tegenspeler maar in bijvoorbeeld film, decor of interactie met jou, het publiek. Dit festival viert de solo en de nieuwe theatermaker in al haar gedaanten. Vrijdag 1 en zaterdag 2 april Meer informatie www.schuur.nl/solo-dagen

DANS IS LEKKER RITMISCH BEWEGEN OP MUZIEK

Theater Artemis Met een cast van louter 40-plussers waagt Theater Artemis zich voor het eerst aan een dansvoorstelling. Een hachelijke onderneming. We zullen ons dan ook zo veel mogelijk proberen in te houden. Dat zal niet makkelijk zijn. Opgezweept door de aanstekelijke beats van Toben Piel (Les Trucs), aangevuurd door een flitsend lichtplan en in swingende outfits zullen we erg ons best moeten doen. Een stiekem danspasje is toch snel gemaakt. Maar we weten het: we stinken, we bewegen onhandig en we zijn ook zeker niet sexy! Daarom beloven wij plechtig: er zal niet gedanst worden. Erewoord. Donderdag 7 April – 19.30 uur

78 HRLM ✶ 63

DE VIJFHOEK

DE VIJFHOEKKUNSTROUTE KOMT TERUG! De werkgroep van de Vijfhoekkunstroute is dit jaar weer hoopvol begonnen met de organisatie van de 15e kunstroute. Twee keer moest de manifestatie helaas vanwege corona worden afgelast.

De kunstroute is al in 2006 gestart en beleeft in mei zijn 3e lustrum. Een grote groep kunstenaars uit Haarlem en omgeving exposeert op 13, 14 en 15 mei in de Haarlemse wijk de Vijfhoek. Galeries, ateliers en kunstminnende particulieren zetten hun deuren open voor geïnteresseerd publiek. Ook winkeliers, de horeca en andere bedrijven bieden kunstenaars de ruimte om in de winkel en/of de etalage hun werk te laten zien. De nieuwe Vijfhoekkunstroute-vlaggen, die bij iedere locatie zullen aangeven dat daar geëxposeerd wordt, liggen al twee jaar te wachten om gebruikt te kunnen worden! De openingen stonden in voorgaande jaren in het teken van thema’s die tijdens de start van het kunstrouteweekend in de kerk werden verbeeld met theater, dans en muziek, zoals ‘Vreemde vogels’ in 2009, ‘Eetbare kunst’ in 2016 en in 2019 was het thema ‘Lucide dromen’. Dit jaar is de feestelijke opening met het thema ‘Harmonie der tegenstellingen’ op vrijdagavond 13 mei om 20.00 uur in de sfeervolle Nieuwe Kerk. In de Nieuwe Kerk, het hart van de Vijfhoekkunstroute, is in de overzichtstentoonstelling van iedere kunstenaar één werk te zien. Ook in het Proveniershof, een groene oase in de Vijfhoek nabij de kerk, is het goed toeven. De tuin wordt ieder jaar omgetoverd tot een indrukwekkende beeldentuin. De organisatie biedt kunstenaars een podium om te exposeren in de gezellige wijk de Vijfhoek in het centrum van Haarlem. De bewoners worden actief betrokken bij dit project, vooral met de vraag of zij hun huis voor een kunstenaar beschikbaar willen stellen om te exposeren. Doordat de kunstroute door de hele wijk loopt kan het publiek naast kunst ook de Nieuwe Kerk en de hofjes bewonderen. TUSSEN KUNST EN KIDS Om een jonger publiek bij de Vijfhoekkunstroute te betrekken organiseren we ook dit jaar weer het project ‘Tussen kunst en kids’, een kunstwedstrijd voor creatieve kinderen in de basisschoolleeftijd. Meer informatie hierover is te zien op de website: www.vijfhoekkunstroute.nl Een aantal winkeliers, horeca en andere bedrijven sponsoren ons al vele jaren en ook de Gemeente Haarlem ondersteunt ons financieel en daar zijn we blij mee; zonder hen zouden wij de kunstroute, met ieder jaar een feestelijke opening in de Uit het project ‘lucide dromen’ van 2019 Nieuwe Kerk, niet kunnen organiseren. Maar elk jaar weer zijn we op zoek naar nieuwe sponsors. Ook is er behoefte aan meer expositieplekken, bij particulieren of winkeliers.Wil je ons sponsoren of ruimte ter beschikking stellen? Dat kan: www.vijfhoekkunstroute.nl/sponsors of vijfhoekkunstroute.nl/inschrijven

64 ✶ HRLM 78

HAARLEMSE PODIA MOGEN WEER!

Edwin van Balke n algemeen direct eu r van Stadsschouwbu rg en Philharmo nie.

Fotografie: Bibi Veth.

Edwin Nadat de podia twee jaar met coronamaatregelen moesten dealen zijn nu de deuren van alle zalen weer volledig open. De extra opgetogen gezichten van bezoekers vooraf en de ontroering bij het slotapplaus zijn bijzonder om mee maken. Het laat zien dat liveoptredens door velen echt zijn gemist. Niet dat alle voorstellingen en concerten nu gelijk helemaal zijn uitverkocht want er zijn ook mensen die er nog aan moeten wennen dat het weer mag. Of misschien zijn ze nog wat terughoudend door het aantal besmettingen. Of ze hebben nog feestjes en familiebezoek in te halen. Ik vertrouw erop dat ook zij weer snel hun weg weten te vinden naar de theaters en concertzalen. Artiesten, makers en musici hebben jou als publiek simpelweg nodig. Jij bent uiteindelijk de reden voor theatermakers om een voorstelling te creëren, voor musici om iedere dag te blijven repeteren, voor acteurs om teksten te leren en voor dansers om hun bewegingen te perfectioneren. Het verhaal dat zij willen vertellen, krijgt pas betekenis als jij erdoor ontroert raakt of er vrolijk van wordt. En er zijn zoveel belangwekkende en mooie verhalen te beleven op de Haarlemse podia; achter de schermen zijn zij dagelijks in de weer om de interessantste toneelstukken, de grappigste cabaretiers, de meest betekenisvolle dansvoorstellingen en de mooiste concerten te vinden en te presenteren. Daar mogen we in Haarlem trots op zijn. Als ik in de agenda’s bekijk wat er allemaal te doen is op onze podia dan kan ik me niet voorstellen dat er niet iets voor jou bij zit.

Pieter Kramer in de Stadsschouwburg, of een toneelstuk over Lolita en acrobatische dans in de Schuur, of de verteller Jeroen Zijlstra in Theater de Liefde, of het concert van The Resurrection en de Rob Acda Award-voorronde in Patronaat, of het Nederlands Blazers Ensemble met muziek van Tchaikovski en Stravinsky in de Philharmonie. En dan heb ik geen eens tijd voor het Golf Festival, of voor iets in de Pletterij of het Slachthuis, en dan vergeet ik ook nog te kijken bij een paar andere speelplekken! Ieder met een eigen bijdrage die past bij de omvang en uitstraling van onze stad. Dus aan het rijke aanbod van deze podia ligt het niet. Daarom doe ik een brutale oproep aan degene die nog geen kaartjes heeft gekocht voor theater of muziek in ons eigen Haarlem. Ik beloof je sowieso een unieke avond want ‘live’ verrast altijd. Je zal beseffen dat je iets gemist hebt als je weer bij ons in de zaal zit of staat. Je zal mede-Haarlemmers ontmoeten die net als jij willen dansen, lachen of geraakt worden. En geloof me, dat schept een onderlinge band en doet onze kleine en grote zorgen even vergeten. De artiesten, makers en musici kijken reikhalzend uit naar jouw komst. Net als ik.

Ik schrijf deze column op vrijdag 11 maart en ik kan dit aankomend weekend kiezen uit onder anderen groots muziektheater van

Deze column wordt afgewisseld door Edwin van Balken, directeur Stadsschouwburg/Philharmonie en Marelie van Rongen, directeur Schuur.

78 HRLM ✶ 65

Seizoen 2022

miss montreal diggy dex karsu maarten van rossem trijntje oosterhuis & kenny b ilse delange veldhuis en kemper jett rebel kris berry eefje de visser al mckays earth, wind & fire experience Kaarten

66 ✶ HRLM 78

WWW.CAPRERA.NU

HOLLANDSE GLORIE De charme van de viskraam Het nuttigen van een lekker stukje vis op de vrijdagmiddag is een oer-Hollandse traditie. De kramen en stallen zijn niet weg te denken uit het Nederlandse straatbeeld. Zes befaamde Haarlemmers op het gebied van vis vertellen over hoe ze het vak inrolden, maar ook over het maatschappelijk belang van hun werk en waarom ze doorgaan tot het einde.

› 78 HRLM ✶ 67

ALBERT GERLOFSMA De Visstek Zomerkade

‘Je merkt dat mensen anders gaan eten’

“Het is alweer vijfentwintig jaar geleden dat ik begon als visboer. Ik was een jaartje of dertien toen ik als bijbaantje mijn oom hielp op zaterdag op de markt. Vis is een mooi product van de zee wat geheel natuurlijk is en waarmee niet is gerommeld.” “De eerste dag dat ik in deze kraam stond viel het vies tegen. Ik ging naar huis met een verkoop van zestig euro, dat was wel even anders dan ik was gewend op de markt toen ik samen met mijn oom en neef werkte. Uiteindelijk is het goed gekomen. ‘s Morgens ga ik naar de vismarkt in IJmuiden en dan zoek ik allemaal moois bij elkaar en breng dat vervolgens naar mijn stalletje. Vroeger was het voornamelijk schol, kabeljauw en schelvis, maar je merkt dat mensen anders gaan eten. Nu komen er veel andere soorten vis bij zoals Dorade, zeebaars, tonijn en zalmforel. Gelukkig eten ze ook nog zalm, kabeljauw, lekkerbek en kibbeling. Het is mooi om te zien dat hobbykoks aan de slag gaan met vongole, scheermesjes en coquilles.” “Dit werk zal mij nooit gaan vervelen. Het is afwisselend en ik doe het al jaren. Ik zit in een gezellige buurt en iedereen kent elkaar. Elke dag heb ik wel een gezellig praatje en zie ik mensen genieten van het product dat ik verkoop.”

68 ✶ HRLM 78

DIANA WAASDORP Visspecialist De Dolfijn Botermarkt

“Eigenlijk wist ik niet wat ik wilde. Deze kiosk is een familiebedrijf en zo ging ik op zestienjarige leeftijd met mijn vader mee naar de vismarkt. In die tijd werkte ik op de zaterdag, tien jaar later kwam ik vast in dienst.” “Tegelijkertijd ben ik terug naar school gegaan en heb ik een opleiding tot visspecialist gedaan. Begin vorig jaar heb ik de zaak overgenomen van mijn ouders. Het werk heeft een menselijk aspect. Gisteren kwam er een vrouw langs die vertelde een tijd in het ziekenhuis te hebben gelegen. Ik heb haar toen een maaltijd gegeven, zodat ze zich niet druk hoeft te maken over eten. Toen begon ze te huilen. Je bent niet alleen een verkoopster, je bent een luisterend oor voor mensen. Dat huiselijke gevoel is voor ons enorm belangrijk.” “Naast het huiselijke gevoel is de kwaliteit van onze producten ook belangrijk. Zonder mijn collega’s was ik nergens. Elke dag halen we onze verse producten uit IJmuiden, omdat we het graag dicht bij huis houden. Ik heb een wereldteam om mij heen staan.”

‘Zonder mijn collega’s was ik nergens’

› 78 HRLM ✶ 69

FRANCIS JAK Vishandel Jak op de Grote Markt

‘André en ik willen zo goed mogelijke kwaliteit neerzetten’

“Opa Jak is voor de oorlog begonnen met de viskar, daarna namen mijn ouders het over en gaven zij uiteindelijk het stokje door aan mijn man André en mij. Vroeger wilde ik de zaak niet overnemen. Het was niet echt een beroep voor vrouwen.” “Wij denken dat er nog meer waardering is voor de viskar dan vroeger. Er wordt meer vis gegeten, dus we hebben ook een uitgebreider assortiment. Denk bijvoorbeeld aan inktvis of zeebaars. Daarnaast willen mensen een goed stuk vis om iets culinairs van te maken. Mensen eten anders en bakken geen scharretjes meer in de schuur. Tegenwoordig wordt er uitgebreid gebarbecued. Klanten experimenteren de laatste jaren ook meer, wat ervoor zorgt dat wij de keuze bieden tussen zestig soorten vis, waaronder ook inktvis en dorade. De haring is en blijft wel een groot favoriet als gezonde snack.” “Het werk is erg variërend en dat maakt het leuk. Zo is het altijd maar hopen op goed weer en mooie vis. André en ik willen zo goed mogelijke kwaliteit neerzetten. Alles moet er mooi en netjes uit zien. Wij stoppen er heel veel passie in.”

70 ✶ HRLM 78

WILLY HEIJSE Willy’s Vis Wilsonsplein

“Vanuit de schoolbanken rolde ik op vijftienjarige leeftijd de viswereld in. Jarenlang leerde ik fileren en deed ik bij verschillende bedrijven ervaring op. Mijn toenmalige baas opende een viswinkel en daar leerde ik schotels maken en haring fileren.” “In IJmuiden leerde ik de vorige eigenaar kennen van mijn huidige kraam. Jaap kwam bij mij haring halen samen met zijn vrouw. Hij vertelde dat hij zijn kraam ging verkopen, maar geen geschikte koper kon vinden. Ik zei meteen dat ik morgen kwam kijken. Hij was verbaasd dat ik niet wilde weten hoeveel geld ik ging verdienen. Als het goed gaat verdien ik aardig, en zo niet dan niet. Het was niet gezellig toen destijds. Ik kwam terecht in de duisternis tussen de junkies achter de Stadsschouwburg. Toch klaagde ik niet, want wie A zegt, zegt B. Inmiddels is de kraam gerestaureerd en maken we hier van alles mee. Hier lachen en huilen we.” “Je bent net een maatschappelijk werker voor jong en oud. De mensen maken dit werk fantastisch. Ik ga hier mee door tot ik in de kist lig, of ik ga in een polonaise het bejaardentehuis in. Ik moet bezig blijven.”

‘Ik ga hier mee door tot ik in de kist lig’

›

78 HRLM ✶ 71

PHILIP VAN DEN HEUVEL Balk Visch aan ’t Spaarne Friese Varkensmarkt

“Samen met mijn vrouw sta ik hier al een kleine zeventien jaar. Beiden komen we uit de casinowereld. Toen kwam ik iemand tegen die vertelde dat er een stal te koop stond. Het was een oud en armoedig schuurtje, tranen van geluk sprongen in de ogen van mijn vrouw Chantal.” “Zij bleef in het casino werken, en ik zou de haringstal runnen. Snel had ik al in de gaten dat ik het niet alleen zou redden. Eerst kwam ze mij gedeeltelijk helpen, maar snel werd het druk. De stal bestaat al vijfenzeventig jaar en stond altijd al goed bekend. Vrijdag is bijvoorbeeld onze drukste dag. Van oudsher is vrijdag visdag en iedereen komt wat lekkers halen en is goed gemutst. Dat is het essentiële verschil. Werken in een casino is leuk, maar mensen verliezen hun geld en er hangt toch een sippe sfeer. De haringstal is een kroeg zonder alcohol.” “We hebben eigenlijk alleen maar blije klanten. Soms overlijdt er een familielid van de klant en dan delen we ook het verdriet. Dat maakt het werk zo speciaal en dankbaar.”

‘De haringstal is een kroeg zonder alcohol’ 72 ✶ HRLM 78

MARLON RIJBROEK Visch aan ’t Parck Frederikspark

“Als een schroevendraaier mij ziet, rent hij gillend weg. Ik ben absoluut niet goed met mijn handen, maar wel met vis. Na in Amsterdam te hebben gewerkt heb ik nog een viskraam op de Zomerkade in Haarlem gehad en was ik manager bij een visrestaurant. Daarna begon ik met een online vishandel, alleen daar was toen geen droog brood in te verdienen. Zo kwam ik terecht in het Haarlemse horecacircuit, maar ook bij de viskraam aan het Frederikspark. De vorige eigenaar had de kraam te koop gezet en die heb ik toen van hem overgekocht. Daarbij heb ik wat leuke dames om mij heen verzameld die mij helpen. De online viswinkel is inmiddels een succes, dus ik bestuur de viskraam deels op afstand.” “Van de gemeente heb ik laatst gehoord dat ik onbeperkt aan het Frederikspark mag blijven staan. Sommige kramen in Haarlem hebben dat geluk helaas niet. Zij hebben generaties lang wat opgebouwd en raken dat kwijt. Jammer dat er zo aan de kramen getornd wordt.”

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Linda Llambias.

“Het begon als een bijbaantje op de zaterdag toen ik zeventien was. Toen leerde ik iemand kennen die op zaterdag op de Albert Cuyp markt stond en nog iemand zocht om te helpen. Eenmaal klaar met school kreeg ik het aanbod om te blijven. Elf jaar lang heb ik daar gewerkt en het vak geleerd.”

‘Ik ben absoluut niet goed met mijn handen, maar wel met vis’

78 HRLM ✶ 73

Fotografie: Noord-Hollands Archief. Fotopersbureau De Boer.

✶ TOEN

Houtplein - Een nieuwe bank heeft zich gevestigd naast de kantoren van het Provinciehuis - 1989

74 ✶ HRLM 78

Rian Visser kinderboekensc is hrijv grafisch vormgev er en er.

Fofografie: Esther van Heiningen.

Rian Instagram-poëzie Schrijvers kiezen soms vrijwillig voor een lockdown. De telefoon gaat uit. Er worden geen afspraken en uitstapjes ondernomen. Alles voor de concentratie. Eindelijk rust om een verhaal of gedicht te schrijven. Zo verliepen mijn winterdagen. ’s Ochtends een paar uur schrijven, dan een wandeling door de buurt, ’s middags een paar uur schrijven, eten koken, ’s avonds lezen. Ik had een hardnekkige hoest, dus de paar activiteiten die op de agenda stonden zegde ik ook af. Na een paar maanden had ik een manuscript af. Hoera! Natuurlijk heb ik geen oogkleppen op. Ik weet hoe zwaar de crisis voor velen is. Voor mensen die alleen wonen en in isolatie moeten. Voor mensen die zwaar ziek worden. Voor mensen die dierbaren verliezen. Voor mensen die zich te pletter werken in de zorg. Voor mensen die zich thuis zitten op te vreten, terwijl hun bedrijf naar de knoppen gaat. Voor mensen die eindeloos flexibel moeten zijn om met steeds nieuwe maatregelen hun bedrijf draaiende te houden. Voor leerkrachten die zich zorgen maken om hun leerlingen en in slecht geventileerde lokalen moeten werken. Voor mensen uit de culturele sector die geen perspectief meer zien. Voor mensen die op een operatie wachten en steeds uitstel krijgen. Voor mensen die overal complotten zien. Voor mensen die feestjes heel erg missen. Voor studenten die de tijd van hun leven eenzaam doorbrengen. Voor iedereen die ik hier vergeet. Ondertussen hebben we eindelijk een nieuw kabinet. Ik wil hier liever geen politiek oordeel vellen, maar laat ik het oude wijn in nieuwe zakken noemen. Met bewondering kijk ik naar mensen die positief blijven. Naar acteurs en cabaretiers die toch iets maken en dat gratis online zetten. Naar iedereen die er het beste van wil maken. Ik ben erg blij dat mijn dichtbundel Alle wensen van de wereld in de pers goed ontvangen is. Voor het eerst had ik lovende recensies in landelijke kranten. ‘Beste bundel van de afgelopen jaren’ volgens de Volkskrant. Omdat niet alles wat ik schrijf in een boek past, besloot ik af en toe wat gedichten op Instagram te zetten. Zoals deze hiernaast. Om de wereld een beetje fijner te maken.

Bekende prentenboeken van Rian zijn Nippertje en De steen en de tijd. Ook is ze bekend van de boekenseries Blitz! en Robotoorlog.

78 HRLM ✶ 75

74

HRLM juli - augustus 2021 www.hrlm-online.nl

DE LEUKSTE TIJDSCHRIFTEN VAN HAARLEM

HRLM74 STADSGLOSSY

Kunst van de verwondering

door de natuur, mooie initiatieven, elkaars talent...

2021 Gratis exemplaar waarde € 7,05

Die wil je hebben!

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

HRLM75

COVER 74 TT.indd 1

27-05-21 10:51

STADSGLOSSY

Monumentale kracht

voor de toekomst, het milieu en je huis...

Word nú Vriend van HRLM

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

HRLM76

76

HRLM november - december 2021

STADSGLOSSY

Voor slechts € 32,50 en je krijgt als dank...

Meesterlijke smaak

www.hrlm-online.nl

voor mooie momenten, pure producten en fijne feestdagen

2021

• 6x HRLM stadsglossy én • 2x HRLMtje thuisgestuurd.

Gratis exemplaar waarde € 7,05

Ga naar www.hrlm-online.nl/vrienden EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

HRLM77

COVER 76.indd 1

77

29-10-21 12:39

HRLM januari - februari 2022

STADSGLOSSY

www.hrlm-online.nl

HRLM HRLM HRLM Van alles voor en over kleine en grote helden Neem

gratis mee!

2022

12

Neem mee!

Gratis exemplaar waarde € 7,05

Yeah... allemaal helden!

Opgeruimd staat netjes Boordevol interviews, groene tips, activiteiten, crea met afval en meer

04-02-2022 13:17

Waarom niet?!

01 COVER.indd 1

01 COVER CONCEPT.indd 1

76 ✶ HRLM 78

11

Van alles voor en over kleine en grote mensen

gratis

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

COVER 77.indd 1

10

Van alles voor en over kleine en grote mensen

01-12-20 10:22

13-12-2021 11:03

Gespot

Fotografie: Linda Llambias.

Lopend in onze mooie stad moet je soms even stilstaan bij een opvallend en verrassend plekje.

78 HRLM ✶ 77

Mick Mick en en Rick Rick krijgen krijgen van van Pé Pé Pipidum, Pipidum, een een rondleiding rondleiding door door de de 111 111 buurten buurten van van de de stad. stad. Deze Deze zijn zijn onderverdeeld onderverdeeld in in 21 21 wijken wijken

HRLMse BRTN Illustraties Eric J. Coolen. Tekst Michaëla Bijlsma.Vormgeving: Henk Tijbosch

We zijn nu in de wijk Waarder- en Veerpolder. Daarin zijn 3 buurten: De Sportliedenbuurt, de Waarderpolder en Schoteroog & Veerpolder. We zijn in de Waarderpolder.

Dit is Izaak Enschedé, de oprichter van de koninklijke Joh. Enschedé. Dat was een boekdrukkerij en een lettergieterij, die later een belangrijke gelddrukker werd. Vroeger stond het bedrijf in de binnenstad van Haarlem aan het Klokhuisplein. Dit hele complex tot aan de Philharmonie was drukkerij. In 1980 verhuisde het bedrijf naar de Waarderpolder. Drukken ze nu ook nog geld?

Dit gebouw heet MAAK.

Wat is dat?

Nee, daar zijn ze in 2016 mee gestopt. Ze printen nu bijvoorbeeld postzegels en waardepapieren. Het Enschedémuseum is verhuisd naar het NH-Archief. Daar is een vaste tentoonstelling te zien over Joh. Enschedé. Maak Haarlem biedt onderdak aan bedrijven die werkzaam zijn in de innovatieve en circulaire maakindustrie.

Wat voor bedrijven zijn dat dan? Geef eens een voorbeeld!

Nou, bijvoorbeeld deze mensen van U+. Die werken hier op het binnenterrein in de tot kantoren omgebouwde containers. Het zijn ontwerpers en leveranciers van diverse producten bijvoorbeeld fiets- of reisaccessoires, opbergers of reflectie artikelen en nog veel meer. En zo zijn er bij MAAK nog meer bedrijven die de allernieuwste snufjes van digitale of circulaire maaktechnieken gebruiken, faciliteren of leveren. 78 ✶ HRLM 78

Oh leuk!

Huh?

Hierachter ligt de Industriehaven. Kijk hier is een oud plaatje van deze haven gevonden bij de beeldbank van het Noord Hollands Archief.

Wanneer is deze haven aangelegd?

In het begin van de jaren 40 van de vorige eeuw en zo ziet het er nu uit. Ook hier is een haventje!

Er zijn twee bruggen die vanuit de stad naar het bedrijventerrein de Waarderpolder toegaan. De oudste brug ligt over het Noorder Buiten Spaarne en heet de Waarderbrug. Deze werd eind jaren 60 gebouwd. Ja, de Waarderhaven. Dat is de enige plek in de Waarderpolder waar mensen wonen.

Oja! Ik zie

hier woonarken!

Veel later kwam de Schoterbrug erbij. Men zocht een oplossing voor de slechte bereikbaarheid van de Waarderpolder. In eerste instantie dacht men aan een tunnel. De Vondeltunnel. Maar er waren veel protesten uit de buurt. Uiteindelijk besloot men een brug te bouwen en die werd in 2009 geopend.

Wel een mooie brug!! De Schoterbrug komt uit op de Waarderweg. In de kelder zit de NZH-Hobbyclub. Dat is een onderdeel van Stichting MEK. Wat is dat nu weer?

Hier langs de Waarderweg staat het Hoofdkantoor, maar wat is dat? Dit heet officieel: Ateliers het Hoofdkantoor. Daar hebben verschillende kunstenaars hun werkplaats. Ook is het mogelijk om er cursussen te volgen.

MEK staat voor Modelbouw erfgoed Kennemerland en Haarlemmermeer. In deze kelder werken modelbouwers aan een heleboel › modelspoorbanen. Er is zo’n 600 vierkante meter modelbouw te zien! Wordt vervolgd. 78 HRLM ✶ 79

r

In gesprek met... Haarlemse schrijfster Nicolien Mizee Relatie, werk, angsten en depressies. In de faxboeken van Nicolien Mizee staat haar gestoei met het leven centraal. Van worstelende uitkeringstrekker is ze in vijf faxboeken schrijfster geworden. “Lezers herkennen zich in mijn boeken. Gelukkig maar, dan is de ellende niet voor niets geweest.” Nicolien beschrijft zichzelf als naaktmodel en huisschilder, als dochter, vriendin, zus en tante. Kleine gebeurtenissen die zich kenmerken door angst, twijfel en kritiek. Naast vier boeken met gebundelde faxen heeft Nicolien vijf romans, een kleurboek, een kinderboek en een vogelgids geschreven. Deel vijf van de faxboeken komt in mei uit. Op humoristische wijze beschrijft ze haar dagelijkse beslommeringen in faxen aan Ger Beukenkamp, in de jaren negentig haar docent op de Schrijversvakschool. Het is eenrichtingsverkeer, Beukenkamp reageert nooit. “Ik wilde scenarioschrijver worden en Ger was mijn docent. Ik achtte zijn oordeel zeer hoog. Hij heeft mij geholpen een vorm te vinden in de schrijverij. Ger had altijd overal een antwoord op, nooit therapeutisch of opvoedend in zijn commentaar op het geschrevene. Een verrukking vond ik dat. Na de opleiding probeerde ik mijn weg te vinden in scenarioland, dat lukte niet echt. Ik faxte Ger mijn huiswerk en dat groeide uit tot een dagelijkse verslaggeving van mijn leven.” Adoreerde je Ger in die tijd? “Ik adoreerde hem zeker en op een bepaalde manier doe ik dat nog steeds. Ik heb veel respect voor hem. In het begin vond ik het heel vervelend dat hij nooit antwoord gaf op mijn faxen, maar daardoor had ik ook alle vrijheid in wat ik hem schreef. Ik woonde in die periode alleen, had geen werk, maar wel een hoop gedachten die ik aan niemand kwijt kon. Door te schrijven kon ik nadenken. Na uitgebreid een probleem aan Ger te hebben beschreven, was ik er aan het einde van de fax vaak wel uit. Nu ben ik getrouwd en schrijf ik hem minder. Ik heb een ander om mijn gedachten mee te delen, maar ik hou erg van vaste zaken en rolverdelingen. Herhaling en structuur, daar vaar ik wel bij; dat Ger de rol heeft van ‘Allesverpletterende’ vind ik aangenaam. We gaan al jaren om de zes à acht weken samen dineren. Hij staat mij dan altijd op dezelfde plek op station Amsterdam Centraal op te wachten. Daar hecht ik sterk aan, het geeft me rust. Ik kan niet zo goed tegen nieuwe dingen.”

80 ✶ HRLM 78

INTERVIEW ✶

‘Lezers lachen vaak als ik mijn lijden beschrijf’

›

78 HRLM ✶ 81

Wat als hij jaren geleden had geroepen: hou eens op met faxen? “Dat was altijd dé grote angst. Afgestoten worden door Ger en mijn klankbord kwijtraken. Op een gegeven moment schrijft hij nadat ik op vakantie was geweest: ik heb je faxen gemist. Ik was de koning te rijk, erg fijn om te lezen.” Hoe ben je op het idee gekomen om de faxen aan Ger te bundelen? “Het werd mij aangeraden door de Haarlemse schrijvers Dik van der Meulen en Mariëtte Baarda. ‘Romans schrijft iedereen al, waarom publiceer je die faxen niet?’ zeiden ze. Ik was zelf nooit op die gedachte gekomen, had ook niet verwacht dat er interesse zou zijn om ze te lezen. Uitgeverij Van Oorschot wilde ze gelijk publiceren. Het eerste deel werd gunstig ontvangen door een kleine schare fans die er dol op is. ‘U vraagt, wij draaien’, dus toen kwamen er nog drie en ik heb nu net het vijfde deel afgerond. Het boek eindigt bij het jaar 2000 als mijn debuutroman uitkomt, dat kwam prachtig uit. Van worstelende uitkeringstrekker ben ik in vijf faxboeken schrijfster geworden.” Waarom willen mensen jouw faxen lezen, denk je? “Wat ik vaak hoor is dat lezers zich herkennen in wat ik beschrijf. Ze vinden het fijn dat ik benoem wat ze zelf nooit zouden bespreken. Mensen zijn vooral geneigd zich van hun succeskant te tonen. Ik laat me gaan in allerlei angsten en gekke gevoelens, denk erover na en vind er ook nog woorden voor. Soms kun je ergens mee zitten, dan is het fijn te lezen dat anderen dat ook hebben. Ook krijg ik complimenten over mijn humoristische schrijfstijl. Veel lezers moeten enorm lachen als ik mijn paniek en lijden beschrijf. Gelukkig maar, dan is de pijn niet voor niets geweest.“ Het is heel persoonlijk wat je beschrijft, heb je er geen moeite mee dat iedereen meeleest? “Niet meer. Ik geloof inmiddels dat de mensen die mij tegenkomen een nette mevrouw zien. Ze zullen niet gelijk denken, daar heb je dat mens met ongeschoren oksels die nooit schone sokken aantrekt. Bovendien was dat twintig jaar geleden. Ik voel mij op het moment een totaal ander mens. De schaamte voorbij. Ook ben ik sommige momenten vergeten. In het laatste boek bijvoorbeeld koop ik een wasmachine, het is alsof ik de Mount Everest ga beklimmen. Ik vind mezelf in die tijd erg tobberig en zenuwachtig, veel was onoverkomelijk voor mij.” Angst en depressie zijn geen vrolijke onderwerpen, ook al worden ze humoristisch beschreven. “Dat klopt, maar dat is ook in de ‘eye of the beholder’, het is maar net wat je

82 ✶ HRLM 78

er in ziet. Sommige lezers vinden het grappig en beweren dat mijn boek hen door een depressie heen heeft geholpen. Wonderlijk toch?” De relaties in je boeken zijn vaak gecompliceerd en met aparte types. “Ik vraag ik me af of ze wel echt zo apart zijn. Mensen beweren dat ik veel rare personen beschrijf, maar het zijn gewone mensen zoals we die overal tegenkomen. Wellicht vind ik de gekkere kant interessanter aan ze. Ik had in die tijd ook twee ‘normale’ vriendinnen, maar daar schreef ik niet over. In mijn roman Moord op de moestuin blijkt aan het eind van het boek dat de zus dol is op kabouters. De redacteur van de uitgeverij vond dat vreemd en wilde dat ik de zus psychisch zou duiden en uitleggen waarom ze van kabouters houdt. Maar die persoon is mijn echte zus en die is gek op kabouters. Voor mij dus heel normaal.” Wat vinden mensen ervan dat ze in je boeken voorkomen? “Ik heb een paar regels waar ik mij aan houd. Ik zal nooit iets onaangenaams zeggen over iemands uiterlijk. Ook zal ik nooit badinerend zijn. Dat deed ik vroeger wel, maar Ger heeft me het afgeleerd. Zaken die mij in het geheim verteld zijn, affaires van vriendinnen bijvoorbeeld, die komen er niet in. Het boeit me ook niet erg, dat scheelt. Soms is het wel spijtig omdat

INTERVIEW ✶

het kolderieke situaties zijn. Met sommige mensen ga ik niet meer om, dan is de keuze eenvoudig. Ik schrijf wel over ze, maar ze krijgen allemaal een andere naam.” Je spaart de meeste mensen niet, je ouders bijvoorbeeld moeten het vaak ontgelden. “Mijn vader is al vijftien jaar dood, dus dat is makkelijk. Als ik een scène opschrijf, moet ik er zelf naderhand vaak erg om lachen. Laatst nog, ik had een tamelijk rampzalig dinertje en toen ik de volgende dag Ger daarover schreef, vond ik het een somber verhaal. In de avond las ik de fax na en moest er vreselijk om lachen. Ik vind de meeste gebeurtenissen achteraf grappig, we doen allemaal wel eens idioot. Bij het nalezen van mijn oude faxen was ik wel verbaasd te lezen hoe ik me enorm kon ergeren aan mijn vader. Die man was oud en waarschijnlijk al een beetje aan het dementeren, wat we niet door hadden. Ik vind mezelf erg fel reageren op hem.” Heeft je moeder kritiek op die passages? “Mijn moeder spreek ik hier niet over en mijn oudere zus leest mijn boeken niet. Mijn jongste zus is alleen maar teleurgesteld dat ze er zo weinig in voorkomt. Over de keer dat ik haar wel beschreef zei ze

verongelijkt: ‘Iedereen is leuk knettergek in jouw boeken en waarom ben ik nou zo gewoon?’” Je doet het dus nooit goed. “Nee, zeker niet. Een vriendin riep eerst dat het haar vreselijk leek om in mijn boeken beschreven te worden. Nadat ze er een aantal gelezen had, vroeg ze me wanneer ik haar nu eens beschreef. Een andere vriendin was zo bang in mijn boeken voor te komen, dat ik haar heb beloofd dat nooit te zullen doen. Maar ook zij kwam daar later op terug.” Je vierde boek gaat over de periode 1999-2000. Je zit inmiddels in een totaal andere fase, hoe is het om die faxen terug te lezen? “Het is voor mij loodzwaar om de faxen te bundelen tot boeken. ‘De faxentunnel’ noem ik het, ik ga dan echt een tunnel in en kan op dat moment geen ander werk doen. Ik word weer helemaal ondergedompeld in die nare tijd van mijn vijftiende tot mijn dertigste jaar. Het is verschrikkelijk om al die faxen terug te lezen. Ik krijg weer nachtmerries dat ik geen geld heb en geen huis. Het zware is, dat ik de hele tijd word geconfronteerd met de vrouw die ik toen was. Ik lees de teksten nu met een zekere afstand, maar sommige situaties vind ik echt onvoorstelbaar. Ook lees ik over ontmoetingen met mensen waar ik niet meer mee om ga of die overleden zijn en dat is best verdrietig.” Zijn de angsten en depressies inmiddels voorbij? “Die zijn gelukkig aanzienlijk minder, ik ben eroverheen gegroeid. Het is ook een beslissing die ik nam, hier houd ik mee op, zo kan een mens niet leven. Ger was een grote steun daarbij, hij is zo ondogmatisch. ‘Als je bang bent in de verkeerde trein te stappen’, zei hij, ‘vraag dan een vriendin je op de goede trein te zetten’. Nooit vond hij mijn angsten flauwekul of werd ik niet serieus genomen door hem. Aan zijn praktische oplossingen heb ik bijzonder veel gehad. Medicatie hielp ook natuurlijk en de sessies bij het ‘orakel’, mijn therapeute. Jammerend onder het tapijt kruipen en wachten tot het enge voorbij is, doe ik niet meer. Echt een ander mens worden lukt me niet natuurlijk. Ik blijf een beetje een zenuwlijder, maar heb geleerd problemen anders aan te pakken. Ger zegt altijd: ‘Het lijden moet bekort worden.’ En dat lukt me aardig tegenwoordig.” ✶

78 HRLM ✶ 83

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Linda Llambias.

‘Ik voel mij op het moment een totaal andere vrouw dan in de boeken’

E

AFSCHEID ✶

en klein afscheid Uitvaarten moesten lange tijd in een klein gezelschap plaatsvinden. Met de laatste versoepelingen zijn grotere bijeenkomsten weer toegestaan. Maar afscheid nemen in grote kring, is dat hoe het weer gaat zijn? Martine en Elise van hart & ziel uitvaarten vertellen over de voordelen die een uitvaart in kleine kring brengt.

Meer locaties en persoonlijkere verhalen En met een kleiner aantal aanwezigen, komen er voor het afscheid meer mogelijkheden, merkten de uitvaartondernemers afgelopen twee jaar. Martine: “Denk aan de locatiekeuze. Met een kleiner gezelschap zit je niet vast aan de grotere uitvaartcentra of kerken. Je kan ervoor kiezen naar het favoriete café van de overledene te gaan, of iemands atelier, of bij iemand thuis of in de tuin. Een andere mooie buitenlocatie kan ook, de duinen of het bos bijvoorbeeld.” “Ook worden de toespraken persoonlijker”, zegt Elise. ”Als er minder aanwezigen zijn, durven sprekers vaak intiemere verhalen en anekdotes te vertellen. Het is een heel ander gevoel om voor een kleine club met bekenden te staan dan voor een zaal met veel onbekenden. Verhalen hebben ook minder toelichting nodig als de club toehoorders uit de meest dierbaren bestaat.” Meer tijd en minder kosten Naast het feit dat een kleinere uitvaart intiemer is, hangen er ook praktische voordelen aan. “Er is veel meer tijd”, licht Martine toe. “Het moment waarbij iedereen langs de kist loopt en de familie condoleert, verdwijnt, of duurt een stuk korter. Daardoor is er meer tijd voor de nazit met de dierbaarste vrienden en familie. Om samen herinneringen op te halen en troost bij elkaar te zoeken.” Elise: “Ook in de kosten scheelt het, wat ook weer meer vrijheid en keuze geeft. Hield opa van oesters of een specifiek likeurtje? Dan krijgt iedereen die oester of dat likeurtje tijdens het afscheid. Dat lukt bij een druk afscheid qua kosten of logistiek vaak niet.” ROUWMINI Een rouwwagen hoeft niet altijd statig en plechtig. Er zijn tal van mogelijkheden op internet te vinden. Zo is er een Mini Cooper Clubman die is omgebouwd, zodat er makkelijk een kist in geplaatst kan worden. En mocht je de Mini zelf willen besturen? Dat mag! Meer informatie over de Mini op www.minirouwauto.nl.

Heb je vragen aan Elise en Martine over een uitvaart? Je kan hart & ziel uitvaarten altijd bellen en een vrijblijvende afspraak maken. Een eerste oriëntatiegesprek is zonder kosten. (023) 820 0920 of kijk op www.hartenzieluitvaarten.nl DOOR DE BRIEVENBUS Een aandenken dat door de brievenbus kan. Een houten standaard waar bijvoorbeeld de rouwkaart in kan of een mooie foto van de overledene. Je kunt er een kaarsje bij branden en er worden kleurige bloemetjes bijgeleverd. Zo geef je een blijvend aandenken. Te bestellen via www.bloompost.nl, kijk bij brievenbuscadeaus.

W4W Widows for Widows maakt het leven voor nieuwe weduwen overzichtelijker en minder overweldigend. De organisatie is opgericht door twee ervaringsdeskundigen, Astrid en Marianne. Ze bieden allerlei workshops en events aan onder het motto: ‘Er is leven na zijn of haar dood en wij helpen je dat overzichtelijker en aangenamer te maken en er een gebalanceerde invulling aan te geven daar waar jij het nodig hebt.’ Meer informatie: widows4widows.com

78 HRLM ✶ 85

Tekst: Linda Gottmer. Fotografie: Esmee van Loon (portret), Curly and Straight.

De opkomst van de live stream ‘Dankzij’ corona kwam de live gestreamde uitvaart in een stroomversnelling, vertellen de uitvaartondernemers. “Het is nu eigenlijk op elke locatie mogelijk om, met dank aan camera’s en apparatuur voor tijdelijk internet, een grote groep mensen de afscheidsceremonie te laten volgen vanuit hun eigen huis. Genodigden ontvangen van tevoren een link naar een afgeschermde, beveiligde webpagina.” Elise: “Hierdoor kan de kring van aanwezigen tijdens de uitvaart klein en intiem blijven, een grotere kring wordt uitgenodigd de ceremonie online te volgen.”

Mijn Haarlem eigenaar van Antiquariaat Hovingh

Jeroen Peters

Als je bij Antiquariaat Hovingh binnenstapt, komt de heerlijke geur van oude boeken je direct tegemoet. Niet zo gek, want er staan wel duizenden boeken, verspreid over vier ruimtes en een verscholen gang. Een ware schatkamer dus. Jeroen Peters, die samen met zijn vader Leo de zaak runt, vertelt ons over ‘zijn’ zaak en ‘zijn’ Haarlem. Hoe ben je zo in de winkel verzeild geraakt? “Tien jaar geleden nam mijn vader, Leo Peters, de winkel over. Als echte verzamelaar was hij al vaak in het antiquariaat te vinden. Zo rond zijn 50ste stopte hij met zijn werk in de zorg en ging op zoek naar iets anders. Op een heel natuurlijke manier begon hij als vrijwilliger in het antiquariaat te werken en ging langzaamaan steeds meer doen. Totdat hij vaak in zijn eentje in de winkel stond en de zaak ten slotte kon overnemen. Vanaf dat moment kwam ik steeds vaker in de winkel op bezoek en werd ik steeds meer betoverd door de plek. In 2017 heb ik uiteindelijk mijn ‘normale’ carrière vaarwelgezegd om met mijn vader hier tussen de boeken te werken.” Wat was dat voor carrière? “Ik heb als adviseur bij de Rijksoverheid en Verenging Nederlandse Gemeenten gewerkt. En op het einde nog heel even bij de gemeente Haarlem. Daar kwam ik er al snel achter dat ik iets anders wilde doen. Ik besloot samen met mijn vader het antiquariaat te runnen. Boeken trokken me altijd al aan en als je écht iets aan de stad wilt bijdragen kun je beter deze winkel in stand houden.” Hoe komen jullie steeds aan al die boeken? “Wat voor ons vooral interessant is, is het opkopen van hele grote collecties. Daarvoor moeten we wel echt op pad. Gelukkig worden we ook vaak benaderd door mensen die grote partijen te koop hebben staan. Dat komt omdat de winkel al zo lang bestaat en we echt een naam hebben opgebouwd. Het voordeel van Haarlem en omgeving is dat je best wel een achterland hebt waar je veel interessante boekencollecties kunt opkopen. Negentig procent kopen we toch wel hier in de regio in.”

86 ✶ HRLM 78

Hoelang bestaat Hovingh eigenlijk al? “In dit pand zit de winkel al sinds 1967 en Hovingh zat daarvoor in een pand aan de Zijlweg. Al met al bestaat Hovingh nu al zo’n 100 jaar. Wij zijn de derde in rij als ‘nietHovingh-eigenaren’. De laatste Hovingh, Kees, die hier de zaak runde komt af en toe nog bij ons langs.” Ben je een echte Haarlemmer? “Ja, geboren en getogen. Ik heb inmiddels op veel plekken in de stad gewoond, vooral in Noord, waar ik ook ben opgegroeid. Ik woon nu met mijn gezin alweer zes jaar in de Amsterdamse buurt.” Wat zijn jullie populairste afdelingen? “Filosofieboeken lopen goed, maar ook kunstboeken en boeken over architectuur en fotografie. Bij mensen met grafische beroepen blijft het fysieke boek populair.” Wat is jullie doelgroep? “Die is jonger dan je misschien zou denken… Je hebt natuurlijk altijd nog de oude verzamelaars, maar de laatste paar jaren weten steeds meer jonge mensen ons ook te vinden. Dan moet ik er wel bij zeggen dat je hier tot 50 jaar nog steeds jong bent, haha.”

Wat zijn jouw favoriete plekken in en rondom de stad? “Mijn vrouw en ik hebben in vrij korte tijd drie kleine kinderen gekregen. Zij bepalen nu een groot deel van onze vrije tijd. De Hout is een heerlijke plek om te wandelen en we zijn ook vaak bij het Wed te vinden. De bibliotheek in het centrum blijft voor mij persoonlijk een superplek. Niet zo gek natuurlijk dat ik me daar op mijn gemak voel…” Hoe zou jij Haarlemmers omschrijven? “Ze treden niet echt op de voorgrond, maar zijn meestal wel vriendelijk en beleefd. Wat dat betreft zijn ze goede gastheren en -vrouwen. Maar we hebben ook wel een afwachtende houding. Dat zie je ook bij de Amsterdammers die hier Haarlem steeds vaker als nieuwe woonplaats ontdekken. De echte Haarlemmers laten zich dan toch een beetje wegduwen. Maar we mogen er trots op zijn dat zoveel mensen hier willen wonen. Het is natuurlijk ook een veilige en vriendelijke stad, met mensen die elkaar de ruimte geven.” Mis je iets in Haarlem? “Ik mis wel wat ruigere, meer alternatieve plekken in de stad. Het is allemaal wel

erg braaf. Aan de randen van de stad ontstaan wel dat soort plekken, zoals het Veerkwartier en de Oerkap, maar in het centrum blijft dat moeilijk. Onze winkel is dan wel niet ruig, maar we passen toch wel wat meer bij het alternatieve deel van de stad. Ik ben ook heel benieuwd naar de ontwikkeling van het Slachthuisterrein en de Koepel. Dat zijn plekken die de stad echt iets anders kunnen brengen.” Heb je nog plannen voor de winkel? “Ik zou graag wat extra reuring in de winkel willen met bijvoorbeeld boekenclubs en lezingen in de avond. En de achterkant van de winkel wil ik ook opknappen en anders inrichten. Maar momenteel ben ik al te druk met het runnen van de winkel en mijn gezin. Maar ik zit zeker niet stil!”

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Linda Llambias.

INTERVIEW ✶

Antiquariaat Hovingh is gevestigd in de Kleine Houtstraat 50. Voor meer informatie zie www.hovinghantiquariaat.nl.

78 HRLM ✶ 87

Prooidrift

Samenstelling en tekst: Victoria van der Werff.

Spelen is een essentiële activiteit voor katten van alle leeftijden. Niet alleen bevordert spelen de band tussen jou en jouw kat, maar is het ook stimulerend voor jouw katachtige vriend. Bovendien voorkomt spelen verveling, verminderd het angstgevoelens en is het een geweldige vorm van lichaamsbeweging voor de viervoeter. Katten zijn atletische wezens met een groot uithoudingsvermogen, zowel mentaal als fysiek. Spelen geeft ze een uitlaatklep voor deze energie en geeft ze ook nog eens de kans om hun aangeboren jachtinstinct te bevredigen. Al deze factoren zorgen voor een gelukkige en gezonde kat! Interactief spelen helpt de band tussen jouw en je kat te versterken door samen positieve en leuke ervaringen te delen. Het concept is eigenlijk eenvoudig; interactief spelen draait om jou. Het is een krachtig hulpmiddel dat geweldig kan zijn voor het opbouwen van vertrouwen, oefening en stressverlichting van je harige vriend. Dit wordt bereikt door speelgoed dat kan zweven, draaien, dartelen en vliegen op een manier die een levende prooi simuleert. Zo kun je bijvoorbeeld de Amazing PurrSuit Wand gebruiken met een hulpstuk naar keuze. Hierdoor zal de jager in jouw kat meteen naar boven komen. Als je nog een stapje verder wil gaan kun je gebruik maken van de Purrsuit Interchangeable Wand die het leven in het speelgoed brengt. Met het koord kan je bewegen in huis, maar ook zeker in de tuin. De snelheid van je kat zal je verbazen! Alle producten van Purrs zijn geheel natuurlijk en diervriendelijk.

Alle producten op deze pagina zijn verkrijgbaar bij Bea’s Dierenboetiek.

88 ✶ HRLM 78

JanWillem

DIEREN ✶

Aliens Tijdens mijn studie vertelde een docent dat als er buitenaardse wezens op aarde zouden landen dat wij, als dierenartsen, waarschijnlijk voor hun medische zorg zouden moeten opdraaien. Hij doelde hierbij op de diversiteit aan diersoorten die wij moeten behandelen en dus kennis van moeten hebben. Een slang zit wezenlijk anders in elkaar dan een hond. Voor een operatie zal je ze allebei op een verantwoorde manier onder narcose moeten brengen en ook de nazorg is anders. Ooit had ik een klant die helemaal weg was van boomkikkers. Het was even schrikken toen ze onaangekondigd op het spreekuur kwamen. In een klein terrarium zaten 2 prachtige kleine kikkers. Ze bleken beiden hetzelfde huidprobleem te hebben. Ik gaf direct toe dat het de eerste keer was dat ik een kikker zou gaan behandelen en dat ik geen expert was, maar dat ik wel de wegen wist om ze toch beter te maken. Op de kliniek hebben we veel boeken, er is internet en als we er niet uitkomen kunnen we altijd contact opnemen met een specialist van de Universiteit. De mensen geneeskunde is anders. Zij hoeven immers maar verstand te hebben van 1 diersoort. Regelmatig moet ik op het spreekuur uitleggen dat een kat anders in elkaar zit dan een mens en dat je dus ook niet zomaar alles kan vertalen. Bepaalde medicijnen die je aan mensen kan geven (bijvoorbeeld paracetamol) mag je beslist niet aan je kat geven. Tussen dieren kan je ook niet altijd alles uitwisselen. Antivlooien middelen voor de hond bijvoorbeeld mag je niet toepassen op een kat. Het raakvlak tussen dier en mens-geneeskunde zijn de zoönosen. Zoönosen zijn ziekten die je kunt krijgen van dieren en andersom. Vaak gaat dit om huidaandoeningen zoals schimmel en schurft. Regelmatig vraag ik op het spreekuur: “heeft u ook rode plekjes die jeuken?” Alhoewel het niet mijn bedoeling was, worden er dan vervolgens kledingstukken uitgetrokken en mag ik plekken bekijken die wel interessant zijn, maar waar ik niet voor opgeleid ben. Een paar jaar terug kreeg ik van een huisarts de vraag of ik een bacteriologische kweek wilde nemen van de mondflora van een kat. De eigenaar had last van een oorontsteking die maar niet over ging. Ik opperde dat ze dan wel zeer innig contact zouden moeten hebben gehad. Dit bleek waar. De kat had de gewoonte de eigenaar elke dag te wekken door diens oren uit te likken. Natuurlijk was het erg leuk dat uiteindelijk dezelfde bacterie bij eigenaar en kat gevonden werd. Een paar weken terug kreeg ik de vraag of ik ook een muis zou kunnen castreren. Natuurlijk kan ik dat riep ik vervolgens. De muis woog 30 gram en was het niet eens met de ingreep. Uiteindelijk is het wel gelukt, maar het was toch anders dan bij de Boerboel van 90 kg die even later op tafel ging.

Jan Willem Bal jet is dierenarts en schrijft onder andere oo k columns over (zijn ervaringen met ) dieren.

Wil je Jan Willem een vraag stellen over je huisdier? Mail naar j.baljet@ dierenkliniekkenaupark.nl. Hij zal zijn uiterste best doen om je vraag te beantwoorden. Dierenkliniek Kenaupark Kenaupark 13 (023) 531 0880 www.dierenkliniekkenaupark.nl

78 HRLM ✶ 89

J

WISSELEND ASSORTIMENT

Als je regelmatig bij Jansje de cadeauwinkel bezoekt, dan weet je dat er regelmatig nieuwe producten in het assortiment worden opgenomen. Mooie duurzame cadeaus die ingekocht worden bij bedrijven met een sociaal karakter en werken met een zelfde doelgroep als de medewerkers van Jansje. Producten van jonge, creatieve ondernemers die een goed platform behoeven om te kunnen starten. Of producten gemaakt door ondernemers uit het buitenland die veel zorg dragen voor hun personeel en hen ook een eerlijk loon betalen. Jansje verkoopt dus cadeaus met een ‘Goed verhaal’ wat in dat opzicht ook goed past bij De Wereld van Jansje. Zo wordt de wereld een beetje mooier en liever gemaakt.

LEERKLOK

De Wereld van Jansje is een initiatief van de Doopsgezinde Gemeente Haarlem en De Hartekamp Groep.

De Hippe Leerklok is dé leukste klok voor kinderen om te leren klokkijken. In samenwerking met leerkrachten uit het basisonderwijs is deze klok ontwikkeld. Naast de praktische functie ziet de klok er gewoon heel leuk uit. Naast de overzichtelijke wijzerplaat in trendy kleuren ontvang je bij aankoop een losse rand met digitale tijden. De achterkant van deze rand is wit. Start een kind net met klokkijken? Dan doe je de witte kant voor. Is het kind toe aan de digitale tijden, dan draai je de rand eenvoudig om.

LUNCHROOM & CATERING

Wist je dat Jansje een heel gezellige lunchroom heeft achter in de winkel? Met per seizoen een wisselende kaart vol met de heerlijkste gerechten. Alles huisgemaakt en met producten zoveel mogelijk uit de buurt. De medewerkers uit de dagbesteding helpen met alle handelingen mee. Zo worden er taarten gebakken, wordt de mis-en-place door ze gedaan, is er dagelijks een sous-chef die zelfstandig gerechten bereidt en staan ze in de bediening. En zo worden ook alle cateringopdrachten voorbereid. Kom dus gezellig eens bij Jansje lunchen! En heb je wensen of vragen over de mogelijkheden voor een cateringopdracht, mail dan naar catering@jansje.org.

De Wereld van Jansje, Grote Houtstraat 45, www.jansje.nl winkel | lunchroom | to go | catering | webshop

90 ✶ HRLM 78

92 ✶ HRLM 78

78 HRLM ✶ 93

Fotografie: Noord-Hollands Archief.

TOEN

94 ✶ HRLM 78

Antoniestraat

Fotografie: Franklin van der Erf.

Antoniestraat

NU

78 HRLM ✶ 95

Beeldend Haarlem Water

Met bijna 1200 inschrijvingen is Haarlem één van de steden met de allermeeste rijksmonumenten van Nederland. Al deze panden, poorten, hofjes, kerken en bruggen geven de stad sfeer. Toch heeft Haarlem zijn aantrekkingskracht hier niet alleen aan te danken. Net zo belangrijk zijn alle wateren. Grachten, singels, vaarten en uiteraard het Spaarne. Maar water maakt niet alleen de stad mooier. In de Zuiderpolder, de Molenwijk en de Spaarnwouderbuurt vormt water een sokkel voor drie bijzondere kunstwerken. DERWISJ - MICHEL SOMERS (PLAATSING: 1990) GRANIET CHARTA ‘77 VAART (ZUIDERPOLDER) In de Zuiderpolder loopt midden door een woonbuurt de Charta ’77 Vaart. Deze eindigt in het noorden van de buurt in een halve cirkel en vormt zo een soort vijver. Aan de rand van deze vijver zweeft Derwisj van Michel Somers net boven het water. Het is een beeld dat is opgebouwd uit meerdere gebroken en gezaagde granieten platen. De platen zijn zo op elkaar gestapeld dat er aan de kant van de kade een holte ontstaat, waardoor de gelaagdheid extra goed zichtbaar is. Doordat het graniet gepolijst is, weerspiegelt de bovenkant de lucht en de huizen rondom de vaart. Dit kunstwerk is representatief voor een groot deel van Somers’ andere werk. Somers was een beeldhouwer en omgevingskunstenaar die sinds 1975 veel werken realiseerde voor verschillende gemeenten en bedrijven. Een groot aantal van deze werken bestaat net als Derwisj uit granieten platen en vlakke, eenvoudige vormen.

In 1995 wordt de Langebrug over het Spaarne vervangen door een nieuw exemplaar. Thijs Asselbergs maakte het ontwerp. Kenmerkend voor de ophaalbrug is met name het rolvormige contragewicht, waarnaar de bijnaam Verfrollerbrug natuurlijk ook verwijst. Toch is de Langebrug niet alleen bijzonder vanwege zijn vorm. De onderzijde van de brug is namelijk beschilderd. In 1995 vierde Haarlem zijn vijfjarige jubileum van de stedenband met Mutare. In het teken hiervan bezochten vier Zimbabwaanse kunstenaars de stad. Tijdens dit bezoek maakten drie van hen, onder wie Chikonzero Chazunguza, in opdracht van de gemeente een kleurrijke schildering op de onderkant van de brug. Vijftien jaar lang is dit kunstwerk te zien geweest, maar uiteindelijk wordt besloten het te vervangen. Door de jaren heen is de beschildering steeds meer verweerd geraakt. Er wordt daarom in 2010 een wedstrijd uitgeschreven. Zimbabwaanse kunstenaars wordt gevraagd een nieuw ontwerp te leveren. Amigo Bondiya wordt door de jury als winnaar aangewezen. Sinds de feestelijke opening in 2011 siert zijn kleurrijke beschildering tot de dag van vandaag het Spaarne.

LEO DE VRIES - ZONDER TITEL GRANIET SPRIELDERSPLEIN (MOLENWIJK) Dit beeld werd gekocht naar aanleiding van een tentoonstelling van Leo de Vries die in 1982 op de Pandplaats van het Stadhuis werd gehouden. Onderdeel van de tentoonstelling was dit beeld. Het werk weet indruk te maken. Ondanks dat het niet meteen duidelijk is waar het zou moeten komen te staan, besluit de gemeente het beeld aan te schaffen. Pas een aantal jaren na aankoop wordt bedacht om in Schalkwijk een geschikte locatie voor het beeld te zoeken. In die tijd ontbrak het daar namelijk nogal aan kunst in de openbare ruimte. Er wordt uiteindelijk een plek gevonden in een vijver vlakbij het Sprieldersplein. De Vries was een steenbeeldhouwer die zich veelal liet inspireren door de vormen van het menselijk lichaam. Zijn werken zijn zelden figuratief, maar ook zelden abstract. Dit komt duidelijk naar voren in dit beeld in Schalkwijk. Hierin zijn de rondingen en glooiingen duidelijk herkenbaar als menselijk, terwijl ze samen geen mensfiguur vormen. Het kunstwerk zit precies tussen abstract en figuratief in.

78 HRLM ✶ 97

Tekst: Yorick Coolen. Illustraties: Eric J. Coolen.

AMIGO BONDIYA LANGE BRUG (ZONDER TITEL) (2011) ROESTWERENDE VERF HET SPAARNE (SPAARNWOUDERBUURT/CENTRUM)

size does matter Geef je ogen de precisie die ze verdienen 95% van alle mensen hebben ogen die gevoeliger zijn dan de huidige standaard oogmeting kan registreren. AVA is ontwikkeld om iedere brildrager de meest geavanceerde kijkbeleving te geven. Ontgrendel het volledige potentieel van je ogen en geef ze de precisie die ze verdienen.

!

BETAALBAar maatwerk in websites en webapplicaties design • realisatie • hosting

Maak een afspraak voor een preciezere oogmeting.

Gierstraat 27 | Haarlem | (023) 531 1921 www.stiensoptiek.nl

www.greenmultimedia.nl | 023 52 99 111 | info@greenmultimedia.nl

HRLM samen met

✶

HRLM en Kunstlijn op bezoek in het atelier van…

Marinus de Beer ‘Ik heb een fascinatie voor techniek’ Zijn tekeningen gaan over structuur, lijnen en vormen; abstract en figuratief wisselen elkaar af. Marinus de Beer maakt geometrisch werk. Hij laat zich inspireren door patronen in de natuur. Met zijn zelfgebouwde machines ontwikkelt hij gereedschap voor het maken van kunst.

›

78 HRLM ✶ 99

‘Met mijn eisen blokkeer ik mijn creativiteit’

100 ✶ HRLM 78

Marinus woont en werkt in een bovenwoning in de Haarlemse wijk Rozenprieel. Zijn woonkamer oogt rommelig en opgeruimd tegelijk. De vloer is leeg, maar de wandkasten puilen uit met boeken, tekenmappen en objecten. Midden in de kamer op de eettafel staat een computer, een tekenmachine en daaromheen zelfgemaakte studiolampen. De kunstenaar filmt het maakproces van zijn werk en post die op YouTube en Instagram. Marinus zet verse gemberthee, lachend roept hij vanuit de keuken: “Als ik wil eten, moet ik eerst een plekje vrij maken op tafel.” Tijdens zijn studie aan de Rietveld Academie bouwde hij machines waarmee je kunt 3D-printen en lasersnijden. In die tijd is zijn fascinatie ontstaan om zelf apparaten te bouwen, om de vormen te maken die hij nodig heeft voor een bepaald project. “Ik ontwikkel machines als instrument om kunst mee te maken.” Zo verbouwde hij een 3D-printer om onderdelen te kunnen printen voor de Branch-lamp die hij bedacht. Ook gebruikt Marinus het apparaat om onderdelen te printen voor zijn zelf ontworpen tekenmachines. “Als ik een tekening wil maken, vind ik het belangrijk en interessant zelf de tekenmachine te ontwikkelen. Ik stel heel hoge eisen aan het eindproduct; bij geometrisch werk is precisie en perfectionisme erg belangrijk. Commerciële machines kunnen niet garanderen wat ik wil. Je kunt de tekening ook printen natuurlijk, maar de interactie tussen pen en papier geeft toch een ander effect. Het ziet er net iets minder strak uit, een pen maakt het authentieker en ruimtelijker en dat vind ik mooier.” BIKINIBROEKJE MET TWEE DIJEN Voorheen tekende hij met de hand geometrisch werk, heel precies in zwartwitvlakken. “Te perfectionistisch eigenlijk.” Eerst met potlood dan met pen, door het vele gummen werd het papier aangetast. Zo ontstond bij Marinus het idee een machine te bedenken die zijn tekeningen op papier zet. “De beelden in mijn hoofd werk ik uit op de computer, onderweg laat ik me inspireren door het resultaat. Niet alles wat ik maak is strak, ik teken ook ronde vormen en daarbij luistert de precisie minder nauw. Zelfs chaos is soms aantrekkelijk.” De kunstenaar toont tekeningen in een map uit de wandkast. Gestructureerde lijnen en vormen op A4- en A3-formaat. “Deze rondingen lijken onbedoeld wel een bikinibroekje met twee dijen”, grinnikt hij. “Ik hou van abstract én figuratief werk. Ik ben gefascineerd door wolken en teken ook graag portretten van mythologische goden.” Al bladerend komen de Mona Lisa, Mount Fuji, een uiltje, een doolhof en beelden van zijn vorig jaar overleden kat voorbij. “Herken je de vorm? Sommige mensen hebben meer tijd nodig om het te zien, dat zegt wat over hun fantasie.” Door pennen te gebruiken met verschillende diktes ontstaat het effect van een foto met lichte en donkere vlakken. Het hoofd van David van Michelangelo is in drie kleuren getekend. “Als kleurlijnen over elkaar heen gaan, krijg je nieuwe kleuren, heel interessant.”

HRLM samen met

✶

› 78 HRLM ✶ 101

INTELLIGENTIE EN AUTISME Marinus vond het als kind al lastig dat veel mensen in zijn omgeving weinig oog voor detail leken te hebben. Op het moment dat hij uit huis ging, besloot hij zijn eigen leven met meer precisie aan te pakken. “Dat ik zo perfectionistisch ben heeft een aantal oorzaken. Mijn autisme speelt een rol, maar ook mijn ruimtelijke en technische intelligentie én intuïtie spelen mee. Ik kijk verder dan de meeste mensen en zie snel wanneer iets niet goed werkt. Daarom maak ik graag mijn eigen machines. Ook natuurlijk omdat ik gefascineerd ben door techniek.” De kunstenaar vaart wel bij orde, hij heeft behoefte aan herhaling en structuur. “Ik leer dat steeds beter los te laten, maar het kost me veel moeite.” In zijn huishouden lukt het hem daarentegen minder goed orde te houden. De ene helft van zijn keuken is netjes, de andere helft chaotisch. “Het ontwerpen en creëren wint het van het opruimen, dat botst.

102 ✶ HRLM 78

Ik ben heel gedreven, een werk kan binnen een week klaar zijn. Avondenlang haal ik rustig door, maat houden is lastig voor mij, ik heb dan zoveel energie. Als ik inspiratie heb, wil ik het idee in mijn hoofd gelijk uitvoeren en zien of het werkt.” ZICH VERLIEZEN IN DETAILS “Met mijn hoge eisen aan het eindproduct limiteer ik mezelf ook. Alleen maar bezig zijn met het einddoel blokkeert zo nu en dan mijn creativiteit. Ik let op details die anderen niet zien. Dat het ene lijntje iets meer uitsteekt dan het andere, doet voor de meeste toeschouwers niets af aan het geheel. Door mijn hang naar perfectie hebben sommige werken minder ziel, gevoel of romantiek dan van tevoren het plan was. Het ontwerp heeft in eerste instantie alles wat ik wil, maar gaandeweg verlies ik me in details en techniek. Soms spreekt het eindresultaat me daardoor zelfs minder aan.”

De kunstenaar voelt de drang om het hele proces van zijn creaties te beheersen en te doorgronden. Hij heeft een aangeboren talent om het zich zo moeilijk mogelijk te maken, vindt hijzelf. “Ik ben niet to the point en neem veel zijwegen in mijn gedachten en gesprekken. Het gaat me niet alleen om een doel te bereiken, maar ook om de weg ernaar toe. Ik denk dat het je verrijkt als mens wanneer je problemen leert oplossen die buiten je vakgebied liggen. Een brede kennis ontwikkelen is voor mij een uitdaging.” UITVINDER OF VORMGEVER Marinus demonstreert de werking van de computer en de tekenmachine. Op zijn scherm verschijnt een beeld van het hoofd van Marilyn Monroe. Het computerprogramma werkt met nodes, componenten die iets genereren. Bijvoorbeeld vierkanten, puntjes of een buitenlijn. Een programma dat veel gebruikt

HRLM samen met

✶

wordt in de architectuur voor het maken van 3D-modellen. “Ik gebruik de invloed van data (afbeeldingen) en laat mijn fantasie daarop los. Ook teken ik vormen op de computer geheel vanuit mijn eigen gevoel.” Hij legt een vel papier in de tekenmachine, met speciale magneten wordt het blad op zijn plek gehouden. Er zijn heel wat berekeningen aan het ontwerp van de machine vooraf gegaan, maar een wiskundig wonder wil hij zichzelf niet noemen. “Sommige vrienden noemen me kunstenaar of ontwerper, anderen menen dat ik een uitvinder ben. Vormgever vind ik zelf mooi: ik geef vorm.” De machine zoemt zachtjes, de pen verspringt rustig van lijn naar lijn. Gemiddeld heeft het apparaat een uur nodig om de opdracht uit te voeren. “Hij tekent heel precies, snel en stil, dat vind ik belangrijk.” FIBONACCI-REEKS De kunstenaar gebruikt de geometrie, de patronen en het ritme in de natuur als

inspiratiebron. Hij is geïntrigeerd door de Fibonacci-reeks, een opeenvolging van cijfers. Marinus pakt een dennenappel om dit patroon te demonstreren en telt hardop. “0 1 1 2 3 5 8 13… enzovoort. Je begint bij nul en je telt er steeds het vorige getal bij op. Deze reeks vind je op meerdere plekken terug in de natuur. In deze dennenappel, maar ook in de zaadjes van een zonnebloem en in de wijze waarop spruitjes om de stam groeien. Het boeit me grenzen op te zoeken tussen abstract en figuratief, om ergens op in te zoomen. Van dichtbij zie je andere details dan van veraf. Ik wil mijn werk op verschillende niveaus interessant maken zodat het bij elke toeschouwer een andere emotie én een andere waardering oproept.” Marinus onderzoekt wat er nog meer kan met zijn machines naast het tekenen van plat werk. Hij houdt een geheel van aan elkaar verbonden rechthoekige papieren vormen omhoog. “Kijk, dit soort modellen wil ik gaan maken op groot formaat van papier

of zelfs van hout, kunststof en andere harde materialen. Dat kan niet met een normale tekenmachine, de meeste zijn niet groter dan A4- of A3-formaat.” In zijn werkruimte een verdieping hoger bouwt Marinus aan een A0- en een A1-formaat tekenmachine. “Daar kan ik straks alle kanten mee op. Het voordeel van mijn machines is dat je rechtstreeks op het materiaal tekent, je hebt geen printer nodig. Je kunt er ook patronen mee tekenen op stof bijvoorbeeld, heel handig. Momenteel ontwerp ik een product uit hout. Ik heb zelfs speciaal een lintzaag gekocht om onderdelen mee te zagen. Het eindproduct is nog geheim. Ik kan er niet teveel over vertellen, het is zo nieuw en hip, straks wordt het idee gestolen. Dat zou echt jammer zijn.” ✶

Zie ook: website www.marinusdebeer.nl en Instagram @themarinus.

78 HRLM ✶ 103

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Christhilde Klein.

‘Mijn machine tekent rechtstreeks op het materiaal’

Falco Falco Bloemenda l is centrumman ager in Haarlem. Hij is actief in versch ill ende besturen en houd t zich in zijn vrije tijd onder meer bezig met imkere n, tuinieren en duur zaamheid.

De natuur ontwaakt De natuur komt weer tot leven! Met de oplopende temperaturen en de dagen die lengen. De krokus, de narcis, vlot gevolgd door de tulpen schieten overal de grond uit. De lente is voor mij de start van het seizoen, het moment waarop de eerste groenten, zoals de tuinbonen en uien, de moestuin in gaan. Dit is het moment dat de bijen voorzichtig op zoek gaan naar de eerste nectar. De tijd van het jaar dat de natuur zichzelf vernieuwt en de vogels, onder aanvoering van de merels, weer gaan fluiten en hun nesten bouwen op de frisgroene struiken en bomen. Mijn hart maakt altijd een klein sprongetje bij de eerste warme stralen van de zon die steeds hoger aan de hemel komt te staan. Ik kan intens genieten van dat soort momenten. Tegelijkertijd hoop ik dat we deze keer niet alleen een natte winter achter ons laten, maar ook dat onze samenleving zich weer kan richten op een meer vrije manier van leven. Hopelijk komen de mensen en bedrijven zo gezond mogelijk en met zo min mogelijk schade uit deze heftige periode. Een periode waarbij begrip op veel momenten ver te zoeken was en eenzaamheid hoogtij heeft gevierd. Natuurlijk gaan we veel zaken anders bekijken en deze belangrijker of juist minder belangrijk vinden in onze manier van leven en samenleven. Er zullen andere keuzes worden gemaakt. Een crisis zorgt voor nieuwe, verfrissende oplossingen en ideeën. Een versnelde beweging in een richting die voorheen anders was en wellicht nooit gekomen zou zijn. Deze ‘nieuwe start’ zal, net als in de natuur, positieve vernieuwing met zich meebrengen. Onze ondernemers zijn hierin de koplopers. Gedurende de crisis en de bijbehorende klappen, hebben zij veel ideeën bedacht en uitgevoerd. Soms was het een succes en soms ook niet, maar in ieder geval waren de ondernemers in beweging. Zij waren de eersten die uit de startblokken zijn gekomen na de lockdown. Laten wij de ondernemers ondersteunen en dan met name de ondernemers bij wie het helemaal nog geen lente is.

78 HRLM ✶ 105

GENERATIEKLOOF? Niet

‘Het is ideaal als je woonruimte zoekt én graag iets goeds wil doen voor de samenleving’

106 ✶ HRLM 78

bij Sint Jacob

Het is niet direct de omgeving die je bij studenten verwacht, maar Bob, Clarieke en Joëlle hebben het ontzettend naar hun zin in woonzorgcentrum Bosbeek. Ze wonen tussen de ouderen en midden in het bos. “Het is echt zó leuk.” Achttien jaar is hij, en eerstejaars student film- en literatuurwetenschap in Leiden. Sinds hij in Heemstede op kamers woont, vertrekt hij vijf minuten eerder naar college dan de NSapp aangeeft. “Dan kan ik onderweg nog een praatje maken. Ik kom altijd wel iemand tegen en mijn medebewoners willen graag even kletsen.” Bob van Oosterhout woont in Bosbeek, een woonzorgcentrum van ouderenzorgorganisatie Sint Jacob. Supergezellig, vindt hij dat. Zijn ganggenoten Clarieke de Vries (24, student Education and Child Studies) en Joëlle Kraaijeveld (22, student geschiedenis) zijn het daar roerend mee eens. “We hoeven maar langs de huiskamer op onze afdeling te lopen of je ziet de mensen zwaaien. Veel bewoners fleuren al op door onze aanwezigheid, daar hoeven we niets voor te doen.” VRIJWILLIGERS Maar niets doen is niet de bedoeling. Bob, Joëlle en Clarieke nemen deel aan een woonproject van Connect Generations, een organisatie die studenten huisvest in woonzorgcentra door heel Nederland. Ze huren tegen kostprijs een kamer in Bosbeek en werken daar dertig uur per maand als vrijwilliger. In totaal zijn er negen woonstudenten. “Ons vrijwilligerswerk draait om het persoonlijke contact met de bewoners”, vertelt Clarieke. “Samen een wandeling maken,

REPORTAGE ✶

helpen met de boodschappen, een spelletje doen of gezellig koffiedrinken. We mogen onze uren zelf invullen.” De studenten helpen ook in de gemeenschappelijke huiskamers, waar bewoners die ondersteuning nodig hebben samen de dag doorbrengen, en ze organiseerden voor het hele huis een kerstconcert. LEERZAAM Dertig uur lijkt misschien veel, maar volgens het drietal vliegt de tijd om. “Een uurtje per dag en je bent er al”, weet Bob. Waar hij vandaag dat uurtje aan besteedde? “Ik heb een nieuwe bewoonster rondgeleid. Ze had de kapel en de tuin nog niet gezien. Zorgmedewerkers hebben het hartstikke druk, die kunnen onze hulp goed gebruiken.” Zo gemakkelijk als het helpen inmiddels gaat, zo spannend waren de eerste weken als

vrijwilliger. Joëlle: “De huiskamermedewerker vroeg of ik een mevrouw wilde helpen met eten. Ik dacht: maar dat kan ik toch helemaal niet? Nu is er niks engs meer aan en gaat het allemaal heel natuurlijk. Sinds ik hier woon ben ik op veel vlakken gegroeid.” PICKNICKEN Alle deelnemers worden door Connect Generations uitgebreid gescreend voordat ze een kamer krijgen toegewezen. “Als je elke avond wilt feesten, moet je dit niet doen”, lacht Bob. Hij heeft, net als zijn huisgenoten, heel bewust voor deze woonvorm gekozen. “Het is ideaal als je woonruimte zoekt én graag iets goeds wil doen voor de samenleving”, legt Clarieke uit. “Het mooie van dit project is dat je meedraait in het dagelijks ritme van de ouderen. Dat maakt het vrijwilligerswerk heel laagdrempelig.

We krijgen er veel voor terug: dankbare huisgenoten natuurlijk, maar ook een ruime kamer, lage huur, een goede treinverbinding met Leiden en een prachtig uitzicht!” Joëlle zucht: “Het is hier zo mooi. We kijken vanuit onze kamers uit op het Groenendaalse Bos.” Dan beginnen Bobs ogen te glinsteren. “Zullen wij in de zomer met z’n allen een picknick organiseren?” “Ja!”, roept Clarieke. “En een watergevecht!” Sint Jacob is een ouderenzorgorganisatie met zeven woonzorgcentra en een revalidatiekliniek in Haarlem en Heemstede. Kijk voor meer informatie op sintjacob.nl

78 HRLM ✶ 107

Uitgelicht NAMENMONUMENT

‘Het Namenmonument weerspreekt de Holocaust-ontkenners’ Daniel Libeskind, ontwerper Holocaust Namenmonument. Wim de Wagt beschrijft in dit boek hoe Nederland sinds 1945 uiterst moeizaam omgaat met de herinnering aan de Holocaust. Al meer dan 75 jaar worstelen overlevenden, nabestaanden, herinneringsactivisten, kunstenaars, bestuurders en politici met dit beladen en gevoelige onderwerp. De Wagts meeslepende verhaal wordt verteld aan de hand van de rumoerige ontstaansgeschiedenis van het Nationaal Holocaust Namenmonument, waarvoor het Nederlands Auschwitz Comité in 2006 het initiatief nam en dat in 2021 werd onthuld. Het Namenmonument vormt vanwege zijn alomvattendheid de climax van de veelvormige Nederlandse herdenkingscultuur. Boom Uitgevers, € 29,95.

HAARLEMSE NIEUWE INSPIRERENDE VERHALEN

Ergens in 2020 wandelt Haarlemmer Pepijn in het park. Deze wandeling is het begin van zijn onverwachte en inspirerende reis. Zijn interesse voor filosofie en zijn honger naar kennis worden bevredigd door de ontmoeting met filosoof Alexander. Door de coronacrisis staat Pepijns leven op zijn kop. Uitgeverij Boekscout, € 18,99.

VERDWENEN MANUSCRIPT?

Voor de Iberische joden in de Middeleeuwen, op de vlucht voor de Inquisitie, was de Hillel Codex het waardevolste manuscript van het Oude Testament, maar na 1500 is hij nooit meer ergens gezien. Toch is Herbert Amann, een katholieke Bijbelverzamelaar uit Oostenrijk, ervan overtuigd dat de codex nog bestaat. Prometheus, € 22,50.

SIERKUNSTENAAR

Mathé van der Weiden kreeg zijn opleiding aan de gerenommeerde Haarlemse Kunstnijverheidsschool. Ruim dertig jaar was hij lid van het Haarlemse ‘Teekengenootschap Kunst Zij Ons Doel’. In deze biografie zijn meer dan honderd werken opgenomen die een verrassend beeld geven van zijn grote vakmanschap en veelzijdigheid. Waanders, € 24,95.

Sarah is bijna dertig, heeft een laag zelfbeeld, middelmatig vertrouwen in de man, maar vooral hoge verwachtingen van het leven. Een feelgoodroman om bij weg te zwijmelen, over liefde, familieproblemen en het waarmaken van je grootste dromen. Uitgeverij Adnan, € 20,95.

Alle boeken op deze pagina’s zijn verkrijgbaar bij De Vries Van Stockum.

108 ✶ HRLM 78

HOGE VERWACHTINGEN

Top

5

BOEKEN ✶

boeken

1

FABER EN ZOONS, EEN FAMILIEBEDRIJF IN TERREUR Piet en Klaas Carel Faber, zoons van een Haarlemse banketbakker, maakten tijdens de Tweede Wereldoorlog meedogenloos jacht op Joden en verzetsmensen. Meer dan honderd mensen kwamen daardoor om het leven. Niet alleen in Haarlem en omgeving maar ook in ’t Gooi, Groningen, Drenthe en Friesland. Na de bevrijding werden ze voor een aantal moorden berecht en gestraft. Veel van hun oorlogsmisdaden bleven echter tot nu toe verborgen. Uitgeverij Loutje, € 27,95.

2

DE ZEVEN VINKJES Stel: je kunt niet gediscrimineerd worden en je hoeft je nooit ergens aan te passen, omdat iedereen zich altijd aanpast aan jou. Stel dat je vervolgens ook nog de meest prestigieuze opleiding van het land hebt, zodat je ook daarop niet gepakt kunt worden. Dan kun je dus niet weten hoe kwetsbaarheid voelt. Maar omdat je alles mee hebt en niks tegen, is de kans wel maximaal dat je het ver brengt in de samenleving. Uitgeverij Pluim, € 24,99.

3

DE MAN DIE TWEE KEER DOODGING Het is weer donderdag, en de vier bejaarde leden van de moordclub verzamelen zich in het restaurant van hun verzorgingstehuis. Terwijl de flessen wijn op tafel komen hopen Joyce, Ibrahim en Ron dat Elizabeth een nieuwe cold case voor hen heeft – een moordzaak die ze als amateurspeurders kunnen gaan oplossen. Elizabeth is er echter met haar hoofd niet bij. Ze heeft een brief ontvangen van haar voormalige echtgenoot Douglas. Hij werkt voor de Engelse inlichtingendienst en is op de vlucht voor de maffia. Uitgeverij De Bezige Bij, € 20,99.

4

ELEMENTAIRE GEWOONTES Het maakt niet uit wat je doelen zijn; dit boek geeft je een bewezen manier om jezelf – elke dag – te verbeteren. Als je het lastig vindt om je gewoontes te veranderen, ligt dat niet aan jou. Het probleem is het systeem dat je gebruikt. Slechte gewoontes blijf je herhalen niet omdat jij niet wilt veranderen, maar omdat je de verkeerde methode gebruikt. Elementaire gewoontes biedt een bewezen methode die zorgt dat je eindelijk je gewoontes kunt aanpassen. A.W. Bruna Uitgevers, € 21,99.

5

TROPICAL ESCAPES Staat je gemoed al maanden op standje onweer? Zie je eruit als Casper het Spookje? Dan is het de hoogste tijd om op te laden in een bestemming waar de zon je vaste reisgenoot is. Er is geen beter medicijn dan dobberen in een helderblauwe zee, blote voeten in het zand en een flinke dosis zonneenergie. In Tropical Escapes deelt Lieke Pijnappels van reisblog Little Wanderbook haar favoriete tropische bestemmingen met prachtige foto’s en leuke persoonlijke verhalen en adviezen. VBK Media, € 22,50.

De keuze van Jeltje IZAKAYA ‘Makkelijke gerechten uit de Japanse eethuisjes’ luidt de ondertitel. Nu spreekt mij dit als ‘ik-zou-zo-graag-willen-kunnen-koken’- kok en liefhebber van de Aziatische keuken natuurlijk enorm aan. Het boek staat vol met kleine, mooie, originele en super smakelijke gerechtjes en hapjes uit de Japanse keuken… Met dit boek moet het zelfs mij lukken een lekker en verrassend gerechtje op tafel te krijgen! Good Cook, € 27,50.

JELTJE DE VRIES Directeur De Vries Van Stockum

78 HRLM ✶ 109

110 ✶ HRLM 78

KOKEN ✶

Koreaanse Steak Tartare Koreaanse invloeden komen veel voor in de moderne Japanse gastronomie, met name in gebieden met een aanzienlijke Koreaanse populatie, zoals in Tokio en Fukuoka.Vooral Koreaanse vleesgerechten zijn populair in Japan en yakiniku (een barbecue in Japanse stijl) heeft veel te danken aan de Koreaanse keuken. Een van de populairste Koreaanse gerechten in Japan is yukhoe, wat lijkt op steak tartare, maar het vlees wordt fijngesneden in plaats van gehakt en gedresseerd met een onweerstaanbare saus, rijk aan sesamolie en knoflook. In Japan wordt het yukke genoemd, en hoewel je het vaak tegenkomt bij barbecuetenten, zie je het ook wel op de menukaart van een izakaya, oftewel een eethuisje. INGREDIËNTEN: Voor 2 personen • 120 g goed doorregen rundvlees (bijvoorbeeld ossenhaas, lendenbiefstuk of bavette), zonder pezen • 1 el sesamolie • 1 el sojasaus • 1 el gochujang (Koreaanse chilipasta, o.a. toko) of 2 tl witte miso gemengd met 2 tl hete chilisaus • 2 tl honing • 1 teentje knoflook, fijngeraspt • 1/4 tl sesamzaad • 30 g daikon, geschild, of radijsjes, in julienne • 1/4 groene appel, in julienne • 5 cm komkommer, in julienne • 1 el geroosterde pijnboompitten (optioneel) • 1/4 tl chiliolie (optioneel) • 1/2 lente-uitje, fijngesneden • 1 eidooier BEREIDINGSWIJZE Leg het vlees 30 min. tot 1 uur in de diepvries, zodat het vlees heel stevig en halfbevroren is en je het makkelijker kunt snijden. Klop intussen de sesamolie met de sojasaus, de gochujang, de honing, de knoflook en het sesamzaad door elkaar. Snijd het vlees zo dun mogelijk op de draad, leg de plakjes op elkaar en snijd ze opnieuw door; in feite wil je het vlees in lange, dunne reepjes snijden. Meng de runderreepjes met de saus, de daikon en de appel goed door elkaar. Je kunt de yukhoe nu serveren, maar het is ook lekker als hij een tijdje in de koelkast heeft gemarineerd (1 tot 24 uur). Roer de komkommer door de yukhoe en schep in een schaaltje. Verdeel de pijnboompitten, eventueel de chiliolie en de lente-ui erover, met de eidooier in het midden. Serveer heel koud.

COMBINEER MET: Kaaskletskoppen met sesam en nori en gebakken rijst. Shochu – een gedestilleerd Japans drankje – of koude gerstthee. TIP: Voor dit recept heb je gochujang nodig, een heerlijke Koreaanse chilipasta. Deze is vrij goed verkrijgbaar bij toko’s. IZAKAYA Meer informatie over het prachtige kookboek Izakaya van Tim Anderson, waar dit recept voor Koreaanse Steak Tartare uitkomt, kun je vinden in de boekenrubriek op pagina 109 onder de ‘Keuze van Jeltje’.

78 HRLM ✶ 111

✶ KOKEN

Geleipudding met sake en seizoensfruit Een goede sake heeft vaak uitbundig fruitige tonen, variërend van een frisgroen-appelachtig zuurtje tot een overrijpe meloenachtige muskus. Daardoor vormt sake een perfecte combinatie met echt fruit. In Japan wordt fruit van topkwaliteit uit het seizoen zorgvuldig geselecteerd en vervolgens ingemaakt in een doorzichtige sakegelei. Deze geleipuddinkjes zijn even verfrissend als prachtig. INGREDIËNTEN: Voor 4 tot 6 personen • 250-300 g fruit van topkwaliteit uit het seizoen, voorbereid (bereidingswijze hieronder), plus een beetje extra ter garnering • 4 blaadjes gelatine • 400 ml fruitige sake • 6 el suiker, of iets meer of minder, naar smaak BEREIDINGSWIJZE Hoe je het fruit voorbereidt, hangt af van het fruit dat je gebruikt en hoe groot je geleivormen zijn. Als de vormen groot genoeg zijn, kun je in elke vorm een halve perzik leggen. Met rood fruit hoef je niets te doen, tenzij de aardbeien enorm groot zijn. Grote vruchten zoals meloen en ananas moeten heel rijp zijn en in kleine blokjes gesneden worden. Peren moeten geschild worden. Gebruik geen hard fruit zoals appels of heel zuur fruit. Het idee is dat het fruit en de sake een geheel gaan vormen, zowel qua textuur als qua smaak. Laat de gelatine in een kom koud water weken. Breng de sake in een pan aan de kook en laat 4 tot 5 minuten koken zodat de alcohol kan verdampen. Haal de pan van het vuur, voeg de suiker toe en roer tot de suiker is opgelost. Proef en voeg indien nodig meer suiker toe; het mag niet te zoet zijn maar genoeg om de smaak van de sake en het fruit te versterken. Als de sake zoet genoeg is, breng dan weer zachtjes aan de kook. Knijp de geweekte gelatine uit, roer door de warme sake en haal van het vuur. Schenk wat sakemengsel in vier tot zes flexibele puddingvormen, tot er een laagje van ongeveer 5 mm in zit. Laat ongeveer een uur afkoelen en opstijven in de koelkast. Verdeel het fruit over de vormen, schenk de rest van de sake erover en laat minstens vier uur, maar liever een hele nacht, in de koelkast volledig opstijven. Doop voor het serveren de vormen kort in een kom heet water, keer de vormen om op kleine bordjes en knijp erin. De geleipuddinkjes zouden vanzelf uit de vormen moeten glijden. Eet koud.

112 ✶ HRLM 78

COMBINEER MET: Umeshu (Japanse pruimenwijn) of matcha (een groene thee waarvan de blaadjes vermalen zijn tot poeder). IZAKAYA Meer informatie over het prachtige kookboek Izakaya van Tim Anderson, waar dit recept voor Geleipudding met sake in staat, kun je vinden in de boekenrubriek op pagina 109 onder de ‘Keuze van Jeltje’.

KOKEN ✶

78 HRLM ✶ 113

Stadsmormels

Fotografie: Linda Llambias.

Foto’s die je ontroeren of versteld doen staan van het verborgen leven van dieren in onze stad.

114 ✶ HRLM 78

Evenementen in beeld

Er is weer veel te doen in Haarlem. HRLM-fotograaf Franklin van der Erf legde een aantal evenementen vast. Urban Walk

Oekraïne Manifestatie

HPSOT - Out of the Blues

O’Dreams - Theater de Liefde

78 HRLM ✶ 115

116 ✶ HRLM 78