HRLM 103

3

HRLM 103 INTERVIEW ✶

STADSGLOSSY

MET LIEFDE VOOR HAARLEM - AL18 JAAR!

› 103 HRLM ✶ 71

Fotografie: Rob Eversen.

✶ ZOMAAR een FOTO

2 ✶ HRLM 103

Mede-oprichter en artdirector Rob Eversen (1951-2018) Hoofdredacteur en vormgeving Jeannette Eversen Tekst- en eindredactie Marcel Lee Redactie Dobbe, Franklin van der Erf, Adrian de Groen, Inge Kaagman, Meta van der Meijden, Linda Llambias en Daan Ruijter. Verkoop Lisa Cobelens Administratie Romijn Bedrijfsadvies Distributie Redactie HRLM en De FietsKoerier Raad van Advies Hans Romijn, Bernt Schneiders en Baud Schoenmaeckers.

Aan deze HRLM werken mee Jos Ahlers, Jori Alkemade, Michaëla Bijlsma, Jolanda Beyer, Dolly Bellefleur, Falco Bloemendal, Eric J. Coolen, Hans Goes, Madelon Griekspoor, Christhilde Klein, Warry van der Leen, Anne van Lienden, Haya Maëla, George Moormann, Lidewij Koekkoek, Pixabay, Hans Smits, Gerard Tamminga, Henk Tijbosch, Mirjam Touw en Paula Zuidhof.

Druk: Printal AS Redactie-adres Lange Boogaardstraat 8 zwart, 2011 WV Haarlem, (023) 551 1227, post@haarlemse-stadsglossy.nl, www. hrlm-online.nl en volg ons ook op www.facebook.com/ haarlemsestadsglossy en Instagram @haarlemse_stadsglossy.

Mediapartner van Bevrijdingspop Haarlem, Theatergroep Eglentier, Project Fors, Theater De Liefde, Productiehuis de Verbinding.

Samenwerking met Het Ampzing Genootschap, COC Kennemerland, Kunstlijn Haarlem, Noord-Hollands Archief, Nieuwe Gracht Producties en de Zingende Zaag.

Verspreiding Haarlem, Spaarndam, Heemstede, Overveen, Bloemendaal, Aerdenhout en Hoofddorp.

Gratis verkrijgbaar bij Onze adverteerders, VVV Haarlem, bibliotheken, lees- en wachtruimtes, Primera, Ako, Bruna en Cigo.

Jeannette Eversen is hoofdredacteur en is actief in verschillende besturen.

Ze is weduwe van Rob en woont samen met haar hondje Saartje.

Fotografie: Linda Llambias.

Wij maken HRLM

Welkom Eindelijk lente!

Bij de lente denk ik meteen aan dat eerste warme zonnetje op je gezicht. Het buitenleven lonkt weer, de tuin komt tot leven en we krijgen zin om naar buiten te gaan. Maar eerlijk is eerlijk, daar horen ook de minder vrolijke klussen bij. De vlonders zijn na de winter groen en glad geworden en vragen om een grondige schoonmaakbeurt. En omdat ik het liefst duurzaam en milieuvriendelijk te werk ga, betekent dat: schrobben. Niet mijn favoriete bezigheid, maar als het eenmaal achter de rug is en alles er weer fris en verzorgd bij ligt, overheerst toch de trots.

Ook het snoeiseizoen is aangebroken, en dat is dan weer een stuk leuker. Eerst de fruitbomen: een vijg en twee appelboompjes. Die laatste zorgen al jaren voor een glimlach, want hoewel ze al meer dan tien jaar in de tuin staan, lijken ze nog steeds niet te weten dat ze eigenlijk appels horen te dragen. Misschien dit jaar?

Bij de redactie staan we voor een soortgelijke uitdaging. Onze twee plantenbakken hebben hun beste tijd gehad en zijn toe aan vervanging. Maar wat zetten we ervoor in de plaats?

Die vraag bracht me in gesprek met buurtbewoners hier in de gezellige Vijfhoek. Wat volgde was niet alleen een praktisch overleg, maar vooral een mooi inkijkje in wat deze buurt zo bijzonder maakt.

De Vijfhoek is een plek waar mensen naar elkaar omkijken. Van een buurtborrel tot een helpende hand bij de boodschappen, en van een vriendelijk praatje tot een pannetje soep wanneer dat nodig is. Die betrokkenheid, het oog hebben voor elkaar, ruimte geven en samen verantwoordelijkheid dragen, maakt dat we ons hier echt verbonden voelen. Het herinnert ons eraan dat een stad niet alleen bestaat uit straten en huizen, maar vooral uit mensen.

In deze uitgave besteden we daarom aandacht aan mensen die zich inzetten voor onze medemens. Op pagina 71 maak je kennis met degenen die deze verantwoordelijkheid dragen en zich met toewijding inzetten voor anderen. Hun werk verdient ons respect en onze waardering. Daarnaast nodigen we je uit om stil te staan bij je eigen band met de stad.

Hoe Haarlems ben jij eigenlijk? Op pagina 104 vind je een checklist die je uitdaagt om te kijken op wat je hebt gezien, beleefd en misschien nog wilt ontdekken.

Laat je inspireren door het nieuwe seizoen, door de verhalen in deze uitgave en misschien ook door je eigen omgeving. Want net als de lente brengt ook onze stad telkens weer nieuwe kansen om te groeien en te verbinden.

e tt e n n a e J

103 HRLM ✶ 3

Veel plezier

Met deze editie INTERVIEW 8 Saamhorigheid Adelbertuskerk 16 Inspirerende verhalen uit de buurt 42 Openhartige gesprek Abbie Chalgouw 80 92

103 106

Zeven vragen aan Pieter de Waard Eric J. Coolen Nieuw overzichtsboek

Haarlem biedt ruimte Nieuwe galerie Studio van Leuven

REPORTAGE 71

Wij helpen elkaar

WINKELEN 41 De Wereld van Jansje

21 41

38

COLUMNS 7 Jos Hup Jopen!

19 Karbonkel FR VR LST 23 Adrian Haantje de voorste 39 Falco Samen sterk 57 Jolanda Ruimte maken 59 Lidewij Zoektocht naar identiteit 61 Haya Vertrouwen 63 Anne Verleden en heden 79 Dolly Bellefleur Verbindingsangst HISTORIE 22 Toen Winkelcentrum Schalkwijk 1978 26 Pareltje De eerste automobilist 102 Toen Kousenfabriek 1921 108 Toen en Nu Phoenixstraat en Gonnetstraat KUNST 50 Teylers Gevaarlijke boeken 55 Museum van de geest 56 Stoppenkast 58 ABC Architectuurcentrum 62 Kunstroute 68 Scherven brengen geluk 69 Verwey Museum Haarlem 70 George Moormann Pinksteren encore 86 Atelier van Liat Azulay 94 Straatkunst

4 ✶ HRLM 103

103

mei - juni 2026 18de jaargang

52

KOKEN 98 Pappardelle 100 Dal met citroengras

CULTUUR 48 NH Archief 51 Jong Talent 4-teen 52 100 Marilyn Monroe 54 Theater De Liefde 60 Podia Heemstede 64 Fors 65 Caprera 66 Leuk in Mei en Juni 67 Eglantier Theaterwandeling

8 92

FLORA en FAUNA 37 Natuur in Haarlem 38 Haarlemse Bomen LEZEN 110 Boeken Haarlemse Nieuwe 111 Keuze van De Vries Van Stockum PUUR HAARLEMS 14 Zo Haarlems Lekkere warme voeten 15 Zo Haarlems Kleuren maar!

21 Mijn stijl Marieke Terol 24 HRLMSE Hofjes 33 Gezichten van Haarlem Francine van den Bergh 83 Haarlemse kopstukken 96 De Zaterdag van Daphne Groeneveld 104 Ben jij een echte Haarlemmer?

112 In Beeld 103

HRLM

HRLM 103 STADSGLOSSY

mei - juni 2026 www.hrlm-online.nl

MET LIEFDE VOOR HAARLEM - AL18 JAAR!

2026 Gratis exemplaar

EN OOK NOG 34 Vrijwilliger gezocht!

35 Stadsmormels 36/114 En ben jij al Vriend?

78 Gespot 82 Zo maar een foto 85 Afscheid 113 Puzzel

Coverfoto: Pixabay

COVER 103.indd 1

15-04-2026 14:38

103 HRLM ✶ 5

PROJECT EEF

INTERIEURONTWERP - REALISATIE Net een nieuw huis of bedrijfslocatie gekocht of toe aan vernieuwing? Zijn keuzes maken nog nooit zo overweldigend?

Of het nu gaat om een huis, een kantoor of een andere werkplek: ik help je met liefde om van een ruimte iets bijzonders te maken. Een plek die niet alleen mooi oogt, maar ook prettig voelt en past bij de mensen die er zijn.

Neem gerust contact op:

mail: contact@projecteef.nl tel: +31 6 18 84 11 @projecteef

W www.projecteef.nl

BINNEN ZONDER KLOPPEN Gierstraat 78 023 532 4600

voor alle notariële werkzaamheden!

Wilhelminastraat 30 Haarlem 023-5316355 • 12 bieren op de tap • 12 wereldwijnen • Ruim assortiment jenevers en malt whisky’s • Heerlijke happa’s • Dat alles op een oergezellig en warm terras!

info@blanknotarissen.nl www.blanknotarissen.nl

Fotografie: Daan Ruijter.

COLUMN ✶

Jos Ahlers is naast schrijver, spreker en acteur ook ondernemer.

Hup Jopen!

De meeste Haarlemmers weten inmiddels wel dat Haarlem een bierstad is. Op zijn hoogtepunt kende de stad meer dan honderd brouwers die hun bier tot ver buiten de stadsgrenzen exporteerden. Tip: doe eens een bierwandeling en ontdek hoe de brouwerijen de stad hebben gevormd.

De geschreven geschiedenis van het Haarlemse brouwen gaat in ieder geval terug tot 1407. In dat jaar werd het officiële recept voor koyt bier door de gemeente vastgelegd. In 1994 werd koyt opnieuw gebrouwen en dit initiatief leidde tot de oprichting van Jopen Bier.

Tot zover de geschiedenisles.

Inmiddels is Jopen Bier uitgegroeid tot een toonaangevend biermerk.

De brouwerij staat in de Waarderpolder, maar er wordt ook nog geproduceerd in de ‘kerk’ in de binnenstad.

Maar Jopen is meer dan een biermerk. Jopen is ook een verbinder in de stad. Bijna iedereen die op zoek is naar een sponsor of adverteerder vraagt als eerste Jopen. En ze zeggen nog vaak ‘ja’ ook.

Wil je graag een eigen bier voor je zaak of evenement: bel Jopen!

Voor je het weet staat er een pallet voor je klaar.

Inmiddels weet ik uit betrouwbare bron dat er zoveel vragen binnenkomen, dat de kans op een ‘ja’ wel behoorlijk is teruggelopen.

En terecht. Jopen is een bedrijf en geen liefdadige instelling. Toch is de bevlogenheid onverminderd.

De mensen van Jopen laten keer op keer zien dat ze deze les ook hebben geleerd. Vanaf het begin hebben ze hun genegenheid voor de stad Haarlem laten zien. Ze laten voortdurend zien een afweging te maken tussen hun commerciële belangen en hun liefde voor de stad.

Recent hebben ze dat gemeenschap denken vertaald naar een ‘crowd fund-actie’ waarmee iedereen een stukje Jopen kon kopen.

De opbrengst wordt geïnvesteerd in het bedrijf. Ze doen het liever zo, dan dat ze een grote externe geldschieter binnenhalen.

Het lijkt misschien zo, maar deze column is geen reclame voor Jopen (hebben ze helemaal niet nodig). Het is een ode aan een duo mooie Haarlemse ondernemers dat vaak anderen de kans geeft op het podium te staan om vervolgens zelf uit het zicht te blijven.

Verbinden is een werkwoord. Lydian en Michel snappen dat.

Waarschijnlijk zijn ze helemaal niet blij met deze ongevraagde column, maar dat kan me niets schelen. Ze verdienen het.

In een ver verleden en een ander leven was ik betrokken bij de ontwikkeling van de ‘Drie Vrienden van Amstel’-reclamecampagne die liet zien hoe bierdrinken en vriendschap met elkaar verbonden zijn.

103 HRLM ✶ 7

8 ✶ HRLM 103

INTERVIEW ✶

Saamhorigheid staat hoog in de vaandel bij de Adelbertuskerk in Haarlem-Noord

‘Mensen worden bij ons gezien en gehoord’

Van koffie- en orgelgroep tot brouwersgilde en zangkoor, in de Adelbertuskerk wordt van alles georganiseerd. Naast de vieringen op zondag zet de kerk zich in voor de samenleving. Verbinding zoeken en voor elkaar zorgen vinden de parochianen belangrijk.

Ook de buurtbewoners krijgen de nodige aandacht. “Mensen voelen zich thuis bij ons.” › 103 HRLM ✶ 9

b

Boven de deur van de hoofdingang in de Adelbertuskerk bevindt zich een groot orgel.

De diverse orgelpijpen leunen op een ijzeren constructie om de glazen ontmoetingsruimte eronder te beschermen tegen het gewicht.

De kerk oogt wat vol. Links en rechts staan beelden, kaarsenstandaards, banken en stoelen vullen de ruimte. Hoofd van de koffiegroep Coeline Rieck geeft een rondleiding. Ze wijst op een nis. “Met dit beeld uit de Pieterkerk in IJmuiden die gesloten is, hebben we deze Mariakapel gemaakt. Een rustplek om te bidden en kaarsjes aan te steken.”

In 1996 sloten de Heilig Hart kerk en de Elizabeth en Barbara kerk hun deuren vanwege de terugloop van het aantal bezoekers. Dat begon al in de jaren zeventig. Ze zijn samen verder gegaan in de Liduinakerk in Haarlem-Noord onder de naam Adelbertuskerk. Verschillende elementen uit de inboedels van deze kerken zijn meegekomen met de parochianen. In die periode is ook de glazen ontmoetingsruimte gebouwd, een plek om elkaar te leren kennen.

Catechetisch medewerker Marjan Frielink voegt zich bij het gesprek. Ze vertelt over wat er zoal wordt georganiseerd in de Adelbertuskerk. “We hebben twee koren die op vaste dagen repeteren en ook nog twee koren van buitenaf. Zij huren de kerk voor

10 ✶ HRLM 103

‘Jongeren zijn op zoek naar zingeving’ hun repetities en optredens.” Coeline: “Er is ook een gelegenheidskoor op zondagochtend tijdens de viering. Wie mee wil zingen is welkom. Daarnaast hebben we een bierbrouwersclub in de kelder van de kerk.”

Marjan: “Een brouwersgilde die voor speciale gelegenheden Adelbertus bier brouwt in beperkte oplage. Bijvoorbeeld met Kerstmis, Pasen of Open Monumentendag.”

WAT IS DE OORSPRONG VAN HET ORGEL IN DE ADELBERTUSKERK? Coeline: “In 1996 ontstond de orgelgroep, een stel liefhebbers die het orgel in de kerk vergrootte met de pijpen van de orgels uit de twee kerken die hun deuren sloten.

Het orgel groeit nog steeds. Er is zelfs een metalen frame op het ontmoetingscentrum gefabriceerd om de zware orgelpijpen en onderdelen te dragen.” Marjan: “Het orgel is momenteel de grootste in Nederland, de twee grotere elders in het land niet

meegerekend vanwege hun restauratie.

Door al die pijpen kan het orgel heel luid klinken. Er wordt meestal zachtjes op gespeeld gelukkig en dan klinkt het mooi.”

Dan zijn er nog de koffiegroepen.

Op zondag na de viering is er koffie voor de parochianen in de ontmoetingsruimte.

Donderdagsochtend is er een koffie-uurtje voor iedereen in het parochiecentrum aangrenzend aan de kerk. Mensen uit de buurt kunnen via een eigen ingang binnenlopen. Marjan: “De koffiegroep op zondag na de viering stamt ook uit 1996 met als doel één parochie te vormen met z’n allen. Het begon met eenmaal per maand, maar groeide al snel uit naar iedere zondag.”

Coeline: “Ik ben in de loop der jaren wat makkelijker geworden met wie ik wel of niet toelaat tot het koffiemoment.

Soms komen mensen tijdens de viering binnen voor koffie en sommigen zelfs pas daarna. Wat mij betreft zijn ze altijd welkom. Ook buurtbewoners die even gezellig in de ontmoetingsruimte willen zitten, mogen binnenkomen.”

WAAROM VIND JE DAT BELANGRIJK? “Ik vind het fijn om mensen welkom te heten, en om ontmoetingen en gesprekken te hebben. Saamhorigheid is belangrijk voor de samenleving. Tegen een priester die ooit sprak over samenkerk (gemeenschap van mensen verbonden door het geloof – red.),

INTERVIEW ✶

› 103 HRLM ✶ 11

‘Omzien naar elkaar vinden we erg belangrijk’

heb ik gezegd dat samenkerk voor mij het koffiemoment met elkaar is na de viering.

Hij keek me aan en bleef stil. Veertien dagen later kwam hij naar me toe, hij had erover nagedacht en gaf me gelijk.”

uitje, even mensen zien. Het koffie-uurtje is laagdrempelig, een makkelijke manier om mensen te ontmoeten en de koffie is ook nog gratis.” Coeline: “Laatst liep ik binnen en zat het helemaal vol, zo mooi is dat.”

WAT MAAKT DIE KOFFIEMOMENTEN ZO SPECIAAL? “Vooral het feit dat mensen met elkaar in gesprek raken. Ook degenen die elkaar niet kennen. Wij, de gastvrouwen en -heren, nodigen ze uit om bij elkaar te gaan zitten.

Als iemand alleen aan een tafel zit, ga ik even met hem of haar praten. Ik vraag hoe het gaat of waar diegene woont en dan komt het gesprek vanzelf.”

WAT IS DAAR ZO MOOI AAN? “Die verbinding en de zorg voor elkaar.”

Marjan: “Net als op de zondagen. In de kerk heeft iedereen zo’n beetje zijn vaste plek waardoor het opvalt als je er niet bent.

Als we iemand al een tijd niet gezien hebben dan informeren we wat daar de reden voor is. Het gemeenschapsgevoel, dat omzien naar elkaar vinden we belangrijk.”

WAAR GAAN DIE GESPREKKEN OVER? “Over gezondheid, vakanties, kinderen, kleinkinderen, scholen en het geloof natuurlijk. De viering is ook vaak onderwerp van gesprek. Mensen delen wat ze van de preek vinden bijvoorbeeld.” Marjan: “Het koffie-uurtje voor de buurt op de donderdagochtend verloopt min of meer op dezelfde wijze. Mensen praten met elkaar en vertellen wat hen bezighoudt.

Het betreft vaak mensen die doordeweeks veel alleen thuis zitten, sommigen kampen met eenzaamheid. Voor hen is het een

12 ✶ HRLM 103

HOORT DAT BIJ HET GELOOF? “Het is zeker een essentieel onderdeel.

Je bent niet alleen naar God gelovig, maar ook naar je naasten. Daar ligt eveneens je verantwoordelijkheid als christen.” Coeline: “Als iemand bijvoorbeeld naar het ziekenhuis moet en geen vervoer heeft, dan breng ik diegene met de auto. We houden bij de koffiegroep in de gaten wie jarig is of een jubileum viert. Dan geven we een bloemetje of organiseren een ontbijtje. We zijn aan het nadenken over nieuwe initiatieven.

Bijvoorbeeld om één keer in de zoveel tijd een lunch te organiseren met oudere mensen die het nodig hebben. Er is een mevrouw bij

de koffiegroep die helemaal uit Beverwijk komt fietsen. Ze voelt zich bij ons thuis, zegt ze. De sfeer en de saamhorigheid spreken haar aan. We hebben hier voor iedereen aandacht, je mag jezelf zijn bij ons. Of je nu gelooft of niet, het is beide prima.

Kom koffie drinken. Ik vind dat dat hoort bij christelijk zijn.” Marjan: “Mensen worden bij ons gezien en gehoord. We kijken eerst naar de mens, over het geloof beginnen we later wel of mensen willen er zelf over praten.”

“Ik heb regelmatig gesprekken met christelijke ouders van jonge kinderen. Die voelen zich vaak een beetje alleen staan in de maatschappij. Ze zitten bijvoorbeeld met vragen over opvoeding en het geloof en hebben weinig mensen om zich heen met wie ze dat kunnen bespreken. Wij proberen in de kerk deze ouders met elkaar in verbinding te brengen.”

Coeline: “Afgelopen maart diende de Adelbertuskerk ook als stembureau. Na het stemmen wilde een moeder met twee jonge kinderen meer weten over de kerk. Ik heb haar verteld over de kindervieringen die we organiseren. Kinderen beelden met elkaar het paas- en kerstverhaal uit. Er was ook een jongen die voor het eerst stemde.

Hij liet een nieuwsgierige blik door de kerk gaan, ik sprak hem aan. Hij wilde graag

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Inge Kaagman.

INTERVIEW ✶

naar de Taizéviering (een meditatieve, oecumenische gebedsdienst gebaseerd op de traditie van de internationale broedergemeenschap in het Franse dorpje Taizé – red.) Hij is welkom natuurlijk, geheel vrijblijvend. We dringen het geloof niet op.

Jongeren zijn echt op zoek, merken we.”

IS ER NA JAREN VAN LEEGLOOP BIJ DE KERK WEER MEER BELANGSTELLING VOOR HET CHRISTELIJK GELOOF? Marjan: “Ja, vooral bij jongeren. In de coronatijd hebben ze van alles gemist aan onderwijs en sociale interactie. Ze zijn op internet gaan zoeken naar zingeving.

Sommigen zijn zo uitgekomen bij de katholieke kerk. Niet al te lang geleden kwam hier op zondag een vader met zijn zoon van twaalf binnen. ‘Nou, hier is hij hoor’, zei zijn vader. ‘Mijn zoon wil katholiek worden.’ Ik vroeg de jongen hoe hij daar bij kwam. Hij had zitten zoeken op internet en was zo bij het katholieke geloof gekomen.”

Coeline: “Ongelooflijk, het verbaast ons ook. Recentelijk nog zijn er drie jongeren tussen de twaalf en twintig jaar gedoopt.

Zij willen dat zelf, het is niet ingegeven door hun ouders.”

Marjan: “Wat opvalt is dat degenen die later toetreden tot de kerk traditioneler zijn in het geloof. Bijna meer dan wij die het van huis

‘Ons brouwersgilde brouwt voor speciale gelegenheden Adelbertus bier’ uit meekregen. Ze weten perfect waarom ze katholiek zijn. Ik ben haast jaloers op hun overtuiging. Ik ken nog wel eens twijfel of heb vragen waar ik graag antwoord op wil. Zij zijn stellig in hun overtuiging.”

HOE VERKLAREN JULLIE DAT? Coeline: “Veel jongeren willen geestelijk houvast, duiding en zingeving.” Marjan: “Er is bij de nieuwe lichting weer behoefte om te biechten. Ze hebben verzocht om de biechtstoel, die komt dan ook terug.

Deze gelovigen hebben behoefte aan structuur, ze zijn op zoek naar duidelijkheid en richting. Een interessante ontwikkeling.“ ✶

ADELBERTUSKERK: RIJKSSTRAATWEG 28, HAARLEM-NOORD Koffie-uurtje voor de buurt: Donderdags van 10.00 tot 11.30 uur, aanbellen bij witte deur aan de zijkant Brouwersgilde (Adelbertus bier) is een amateurgilde dat vanuit passie en saamhorigheid ambachtelijke bieren brouwt in kleine, pure batches.

Niet voor de massa, maar voor het moment. Elk bier ontstaat met aandacht, geduld en een verhaal dat past bij de gelegenheid waarvoor het is bedoeld.

Lees meer: www.adelbertusbier.nl

103 HRLM ✶ 13

ZO Haarlems

LEKKERE WARME VOETEN Haarlemse sokken, met liefde gebreid en vol karakter. Warm, comfortabel en uniek – perfect voor iedereen die zich een echte Haarlemmer voelt. Met deze sokken draag je niet alleen iets moois, maar ook een stukje lokale trots bij elke stap die je zet.

Te koop bij het VVV voor € 14,95

14 ✶ HRLM 103

PUNTENSLIJPER BIJ DE HAND EN KLEUREN MAAR! Het Haarlems kleurboek voor volwassenen biedt een heerlijk moment van ontspanning. Kleur de mooiste plekken van Haarlem op je eigen tempo. Ideaal voor regenachtige dagen wanneer de zon zich niet laat zien. Even tot rust komen, creatief bezig zijn en wegdromen in vertrouwde Haarlemse sferen.

Te koop bij het VVV voor € 9,95

103 HRLM ✶ 15

INSPIRERENDE VERHALEN UIT DE BUURT Echt onderdeel zijn van het geheel Hoe Mirjam en Patricia hun werk in de buurt zien veranderen en zelf daarin mee veranderen Wanneer je als wijkverpleegkundige werkt in een buurt én meebeweegt in De Buurt als Ecosysteem, verschuift er iets. Werk wordt meer dan werk. Er groeit het besef dat je misschien altijd al onderdeel was van iets groters: niet alleen van individuele levens, maar van de buurt zelf.

Wijkverpleegkundigen Mirjam en Patricia nemen je mee in hoe hun blik en hun vak, langzaam verandert.

“Ouderen? Dat was niets voor mij.” Mirjam lacht als ze terugdenkt aan haar begin.

“Mijn ambitie was het echt niet om met ouderen te werken”, zegt ze eerlijk. Ze kwam uit de acute psychiatrie. Ouderen associeerde ze met traagheid, met klagen. Tot ze een nieuwe uitdaging zocht die beter paste bij haar gezinssituatie en haar buurman Theo haar wees op een vacature bij Buurtzorg. “Ik dacht: waarom niet, ik ga het proberen.” In Schalkwijk gebeurde iets wat ze niet had verwacht. “Het team was fantastisch. En ik ontdekte iets heel anders dan dat beeld in mijn hoofd.” In plaats van klagen hoorde ze levensverhalen. Veerkracht. Humor.

“Je komt bij mensen thuis, je ziet hoe ze wonen, hoe ze hun leven hebben ingericht. Ik heb de ouderen echt in mijn hart gesloten.”

EEN ZIJ-INSTROOM MET EEN OPEN BLIK Patricia kwam via een heel andere route de zorg in. Ze werkte eerst in de retail. “Ik wilde iets doen wat ertoe deed. Minder oppervlakkig.” Op een verjaardag raakte ze in gesprek met een wijkverpleegkundige van Zorgbalans. Vrijdagavond stuurde ze een berichtje, zondagochtend liep ze al mee in de wijk. Ze begon werkend-lerend, volgde opleidingen, liep stage in het ziekenhuis en startte een trainee ship in het Spaarne Gasthuis. Maar uiteindelijk trok de wijk haar het meest. “In het ziekenhuis is zorg kortdurend. Thuis kan ik het hele plaatje zien. Wat heeft iemand nodig om zo lang mogelijk thuis te blijven wonen?”

DE BUURT DOOR TWEE BRILLEN De buurt waarin Mirjam en Patricia werken is prachtig. Oud, karaktervol, vol creativiteit en contrasten. “Als buurtbewoner ken je het als een leuke buurt om een rondje te lopen, koffie te doen, een kroegje te bezoeken. Het is echt divers, arm en rijk door elkaar, creatief, laaggeletterd, alles samen. Dat maakt het leuk.” Maar zodra je er als wijkverpleegkundige kijkt,

16 ✶ HRLM 103

INTERVIEW ✶

DE BUURT ALS ECOSYSTEEM De echte omslag kwam toen ze betrokken raakten bij het idee van de buurt als ecosysteem. Mirjam herinnert zich hoe het begon. “Binnen Buurtzorg werden die ideeën al rondgestrooid: hoe zorg je voor een zorgzame buurt? Hoe kijk je vanuit een specifieke buurt naar zorg en de omgeving?

Het raakte iets persoonlijks. Ik had altijd al de wens om dit in mijn eigen buurt te doen. Het voelde gewoon goed.” Patricia sloot later aan. Ook zij merkte dat er in haar eigen team scepsis leefde. “Collega’s dachten eerst: het klinkt een beetje abstract.

Maar al snel zagen ook zij de meerwaarde.

In de opleiding leer je over samenwerken met de buurt, maar in de praktijk komt het er vaak niet van. Nu merkte ik meteen: de lijnen worden korter.”

MUURTJES DIE VERDWIJNEN Wat ze zien gebeuren, is subtiel maar krachtig. “Er zijn echt muurtjes afgebroken”, zegt Patricia. “Eerst was het: dit is van mij, dat is van jou. Nu draag je samen de buurt.”

Zorgorganisaties, welzijn, buurtinitiatieven, ze kennen elkaar steeds beter en weten elkaar te vinden. Een meneer waar ze eerst zeven dagen per week zorg voor leverden, bloeide op toen ze hem koppelden aan

iemand uit de buurt. “Ik heb stelde hem voor aan de sociaal makelaar van Buurts.

Uiteindelijk konden wij hierdoor de zorg afbouwen. Hij leeft helemaal op, omdat hij nu vaste momenten in de week heeft waarop hij anderen ontmoet en gezien wordt.

Ook bij de wandelgroep zijn de lijnen kort.

Als iemand een tijd niet komt, checkt de activiteitenbegeleider bij ons team hoe het gaat. Dan kunnen wij aangeven of er niets aan de hand is, of juist wel. Dat contact maakt zoveel verschil.”

MINDER OVERNEMEN, MEER MOGELIJK MAKEN De verandering zit ook in hun vak.

“Vroeger schoten we automatisch in de verzorgende stand”, zegt Mirjam. “Wassen, afdrogen, alles overnemen. Nu is er een steeds meer die andere blik. Is dit echt zorg die nodig is? Of kan iemand, met hulpmiddelen of hulp uit de buurt, zelf iets blijven doen?” Dat is niet altijd makkelijk.

“Ik vind het soms lastig om op mijn handen te zitten”, geeft ze toe. En ook cliënten en mantelzorgers moeten wennen.

“Mensen belden: ‘Hoezo doen jullie niks?’

Dat was een leerproces. Wij zijn er daar waar zorg waar het echt nodig is.”

Mirjam noemt een klein voorbeeld dat veel zegt. “Een dame kan haar oogdruppels niet zelf toedienen. Tegelijk zit ze elke middag te kaarten. Nu spreken we af dat ze haar druppels meeneemt en iemand van de kaartclub helpt. Dat voelt eerst als een enorme drempel, maar uiteindelijk vinden mensen het helemaal niet vervelend.

En tijdje terug zouden wij dit misschien dan toch hebben opgepakt vanuit de zorg.”

OPVOEDEN VAN EEN NIEUWE GENERATIE OOK VOOR JEZELF Wat hen misschien wel het meest raakt, is wat het met mensen doet om actief onderdeel te zijn van de buurt. “Cliënten worden ineens weer onderdeel van de samenleving”, zegt Patricia. “Ze voelen dat ze erbij horen, dat ze ertoe doen.” Mirjam ziet de energie stromen in de buurt. “Mensen worden écht blij van wat wij met elkaar doen, en ze nemen dan ook weer anderen mee.

Die beweging voedt zichzelf.” Voor henzelf maakt het werk het leuker en lichter.

“De lijntjes zijn korter, je staat er niet alleen voor”, zegt Patricia.

Als Mirjam vooruitkijkt, denkt ze ook aan haar eigen toekomst. “Ik hoop dat ik later mijn eigen buurt zo goed ken. Dat ik durf te vragen. Je voedt eigenlijk een nieuwe generatie op: zorgen doe je samen.” Patricia knikt. “Niemand vindt het uiteindelijk vervelend om iets voor een ander te doen.”

De buurt is voor hen geen abstract iets meer waar zorg wordt geleverd, maar een levend geheel waarin alles met elkaar samenhangt.

Mirjam en Patricia zijn nog steeds wijkverpleegkundigen, maar met een vak en een professionele verantwoordelijkheid.

Tegelijk zijn ze ook buurtgenoten geworden.

Dat vraagt iets: durven zien dat je zelf onderdeel bent van dat ecosysteem. Niet alleen in de buurt waar je werkt, maar ook in de buurt waar je woont. De grens tussen werk en privé wordt dan minder scherp, soms misschien ongemakkelijk. Maar juist daar, in die lichte spanning, lijkt iets nieuws te ontstaan. Iets wat past bij deze tijd, waarin zorgen steeds minder een individuele taak is en steeds meer een gedeelde beweging.

Tekst: Jori Alkemade.

zie je ook iets anders. Mirjam: “Scheve straten, hoge drempels, kleine winkels waar je met een rollator nauwelijks binnenkomt.

Geen openbare toiletten of plek waar je een scootmobiel kwijt kunt. Het ziet er mooi uit, maar het is vaak onpraktisch.”

Ze vindt het indrukwekkend hoe mensen zich staande houden in oude pandjes.

“Hoe ze blijven zoeken naar manieren om het toch te laten werken.” Patricia vult aan: “Het laat ook zien wat er wél kan. Mensen zijn ongelooflijk creatief in oplossingen om langer thuis te wonen.”

‘Mensen zijn ongelooflijk creatief in oplossingen om langer thuis te wonen’

103 HRLM ✶ 17

Fotografie: Liesbeth Smit.

COLUMN ✶

Karbonkel

Karbonkel is publicist, geschiedenisfreak en Haarlemoloog.

Hij laat zijn licht schijnen op zaken van Wisselende Importantie...

FR T LST! In ons tamelijk omvangrijke archief zwerft al jaren een foto van een krantenbericht. De kop luidt: ‘De Betuwe in bloei!’ De datum: vrijdag 10 mei 1940. Ik koester de afbeelding, omdat die zo treffend illustreert hoe het ene tijdperk in een oogwenk kan overglijden in een ander.

Voor horoscopisten is dat geen probleem: er is, ook al breekt ineens de pleuris uit, altijd wel een ‘onverwachte bezoeker’ in aantocht of een ‘verrassende gebeurtenis’ op komst – ook al breekt die pleuris niét uit. Maar voor columnisten is het dus een werkprobleem: zó schrijf je op 4 juni 1968, dat voor Amerika eindelijk weer een bloeiende en vruchtbare toekomst in het verschiet ligt omdat Robert F. Kennedy de voorverkiezing in Californië waarschijnlijk gaat winnen, en zó staat dat dan op 7 juni in het op 6 juni gedrukte blad. En daartussen ligt dan 5 juni - de dag waarop naar het zich laat aanzien zijn eigen lijfwacht hem een kogel in zijn hersens schoot, gebruikmakend van de chaotische paniek die een gehersenspoelde puber met zijn pistoolknallen veroorzaakte achterin de keuken van het nog nafeestende Ambassador Hotel in L.A.

De plausible deniability die er ooit bij satire, cabaret, avonturenfilms en stripverhalen voor zorgde dat we natuurlijk best wisten dat het ‘niet echt’ was, zorgt er inmiddels voor dat in beginsel alles als ‘niet echt’ gezien kan worden. Dit, tot grote vreugde van mensen die elkaar wijsmaken dat de aarde plat is, de maan niet bestaat en dat onze minister-president eigenlijk een buitenaards wezen is dat hier op onze kinderen, onze centen en onze vrijheid komt jagen. Koning Chaos zal regeren, net als in de oertijd – en net al toen zal iedereen die claimt Orde in die Chaos te kunnen scheppen minstens 12 volgelingen krijgen, en vervolgens zullen die ordescheppers de chaos nog groter maken, als ze elkaar het ‘bestestste’ chaosbestrijdingspad te vuur en te zwaard zullen gaan betwisten…

U zult zich kunnen voorstellen, dat deze columnistenschrik er in onze roerige tijden niet béter op geworden is. Dat je ook nog eens voor een pakweg tweemaandelijks verschijnende periodiek schrijft vereenvoudigt de zaak ook niet echt…

Waar gloort dan die hoop, zult u zeggen? Wel, die is gelegen in het feit dat, wat de Russen ook voor hotelkamerfilmpjes hebben van de huidige president van de Verenigde Staten, hij binnenkort niet meer bang hoeft te zijn voor het openbaar maken daarvan – aangezien ook dat zal kunnen worden weggewuifd als ‘A.I.’ En dan zal hij vrij zijn, eindelijk vrij.

Maar er gloort, zoals altijd, hoop... door de enorme stroomversnelling die de toepassing van de zogeheten Artificial Intelligence (kort dat alstublieft af tot A.I. en niet tot AI. Al mag u dat zelf weten, natuurlijk), zal het niet lang meer duren, of we weten écht niet meer of iets echt gebeurd is of niet. De eerste de beste knutselaar kan nu al een prachtig visueel geloofwaardig nepbericht vervaardigen waarin bijvoorbeeld ons koningspaar ondeugende dingen doet tijdens het staatsbezoek aan het Witte Huis, terwijl overal op het world wide spiderweb de op pinguïns jagende ijsberen ons om de oren vliegen.

Thank God Almighty… free at last!

103 HRLM ✶ 19

Inspirerend vergaderen en werken

• Het Seinwezen: duurzaam verbouwd industrieel erfgoed.

• Voor ruime flex-werkplekken en bijzondere vergaderzalen.

• Ongedwongen zakelijkheid dichtbij Haarlem CS. • Broedplaats van sociale innovatie in de buurt.

Foto: Hans Peter Föllmi

Seinwezen.nl Inspirerend erfgoed aan het spoor Kinderhuissingel 1 2013 AS Haarlem 023 5317118

Sillver Studio

by Deb ©

haarstudio Gedempte Raamgracht 28 zwart 2011 WH Haarlem - 023 534 39 59 maandag en dinsdag gesloten

MIJN STIJL MARIEKE TEROL-HEGGER WAT IS JOUW STIJL? “Mijn kledingstijl is een mix van sportief, casual en creatief.

Het allerbelangrijkste vind ik dat mijn kleding lekker zit. Geen te strak zittende broeken of kriebelende stofjes en lusjes, want dan weet ik al dat ik het kledingstuk uiteindelijk niet meer zal dragen.”

WAT INSPIREERT JE? “Ik haal mijn inspiratie vooral uit mijn omgeving. Zie ik iemand met een leuke outfit, een mooie combinatie of toffe schoenen, dan sla ik dat op of vraag ik gewoon waar het vandaan komt. Als ik een winkel binnenloop, kijk ik ook vaak naar wat de verkoopsters dragen.

Zie ik iets wat me aanspreekt, dan vraag ik meteen waar het hangt – dat scheelt weer de hele winkel doorgaan.”

HEB JE EEN FAVORIETE WINKEL? “Mijn favoriete winkels zijn Costes, Cotton Club en OPEN. Daar slaag ik eigenlijk altijd wel. Daarnaast kan ik ook heel blij worden van een leuk boetiekje, zeker als ze er ook sieraden verkopen. In de Grote Houtstraat zit nu bijvoorbeeld Mi Vida, echt zo’n winkel waar ik graag even binnenloop. Omdat ik zangeres ben in een ABBA Tribute band (ABBA Dance), mag ik mij voor optredens soms helemaal omtoveren.

Glitterjurkjes, hakken en mooie make-up: dat is een totaal andere stijl, maar daar kan ik ook enorm van genieten.”

• Spijkerjas: Object • Crèmekleurig colbert: Amisu • Broek: gekocht bij OPEN, van Silvercreek (één van mijn favoriete merken – zit echt superlekker en de stof is heerlijk!)

• Wit basic shirt: ZARA • Riem: Costes • Schoenen: New Balance • Handtas: ooit gekocht op een marktje in Frankrijk • Sieraden: de ketting en de ring om mijn wijsvinger komen van No Lemons in Santpoort-Noord, één ring is van mijn oma en van de rest weet ik het helaas niet meer.

• Bril: Burberry • Telefoonhoesje: Dutchies

103 HRLM ✶ 21

Productie en fotografie: Franklin van der Erf.

WAT DRAAG JE NU? “De outfit die ik draag op de foto is wel een van mijn favoriete combinaties. Hij zit comfortabel en is tegelijk zakelijk, sportief én vrouwelijk.”

Foto: Noord-Hollands Archief | Jos J. Fielmich.

✶ TOEN

Winkelcentrum Schalkwijk, 1978

22 ✶ HRLM 103

COLUMN ✶

Adrian de Groen is freelance communicatiemedewerker & vormgever in Haarlem en Amsterdam en rijdt als vrijwilliger op de dierenambulance van de Dierenbescherming.

Ze woont in Haarlem met af en aan vliegende (studenten)kinderen.

Kat Stip is er wel altijd.

Haantje-de-voorste Wat zo mooi is aan het werk op de dierenambulance, is dat je nooit weet wat de dag voor je in petto heeft. Bij aankomst op de basis (voor Dierenambulance Noord-Holland Zuid is dat in Hoofddorp) controleer je eerst of de ambulance in orde is (zijn alle benodigde attributen aanwezig, doen de verschillende systemen het), waarna je je via de portofoon aanmeldt bij de meldkamer.

Vanaf dat moment sta je in de startblokken; klaar om uit te rukken.

Meldingen lopen uiteen van bijvoorbeeld een gewonde vogel of een gevonden kat tot een verlaten nest pulletjes of een aangereden haas.

Soms zijn er meldingen die net iets afwijken van de ‘standaard’ – als je al van standaard kunt spreken – meldingen.

Niet zo lang geleden kregen mijn collega en ik een melding over een – naar alle waarschijnlijkheid gedumpte – haan in Vogelenzang.

Nou, ga er maar aan staan. “Succes”, gaf de meldkamer ons nog mee… Wij hadden er wel zin in!

De haan bevond zich in de buurt van een vakantieparkje in aanbouw, omringd door weiland. Het was een troosteloze dag; het miezerde aan een stuk door. We parkeerden de ambulance en, nog voordat we ons goed en wel hadden gemeld bij de receptie, zagen we de arme stakker al staan. Kletsnat, met z’n rug naar ons toe, weggedoken tussen een boomstam en een heg; een haan die duidelijk niet had gekozen voor het zwerversbestaan, maar er toch in was beland.

Dat een haan niet zo makkelijk te vangen is, bleek al snel.

Meneer kreeg ons in de smiezen en koos het hazenpad.

Het grote verstoppertje spelen, omtrekkende bewegingen maken, besluipen, ontsnappen en weer opnieuw beginnen, was begonnen.

Als wij het al een spel vonden, dan vond hij dat zeker.

‘Ons’ haantje-de-voorste had er duidelijk ook zin in…

Twee uur. Zolang duurde het. Op een gegeven moment bevonden we ons in een zeer hoopvolle situatie: de haan had zich verschanst in een hoek bij een oud boerderijtje. Een buitenkans! En zo kwam het dat we (met hulp van twee parkmedewerkers, drie fleecedekens als mobiele ‘muren’ en een fantastische beweging van mijn collega met het vangnet) onze haan te pakken kregen. Geen heroïsche strategie, gewoon een kwestie van geduld, communicatie en een beetje geluk.

Met een voldaan gevoel hebben we de haan naar een opvanglocatie gebracht, waar hij even op adem kon komen van het avontuurlijke kat-en-muis-spel. En wat denk je? Binnen de kortste keren stond hij daar, op de rand van een houten schutting, rechtop, trots en te kukelen alsof er niets was gebeurd.

Eenmaal een haantje-de-voorste, altijd een haantje-de-voorste…

Wil je ook vrijwilliger worden bij de dierenambulance?

Scan de QR-code voor meer informatie.

103 HRLM ✶ 23

Mick en Rick krijgen stadsgids rondleiding langs de Haarlemse Hofjes Mick en Rick krijgen vanvan eeneen stadsgids een een rondleiding langs de Haarlemse Hofjes en foto’s: Michaëla J Bijlsma, Illustraties: J Coolen, Vormgeving Tijbosch en beeldbank NH-Archief TekstTekst en foto’s: Michaëla J Bijlsma, Illustraties: EricEric J Coolen, Vormgeving HenkHenk Tijbosch en beeldbank NH-Archief

HRLMse Hofjes Dit is het hofje van Noblet, gesticht rond 1760.

Hofje van Bakenes Brouwershofje Bruiningshofje Essenhof Hofje Codde en Van Beresteyn Frans Loenenhofje Gravinnehof Hofje van Guurtje de Waal Hofje van Heijthuijsen Hofje in den Groenen Tuin Johannes Enschedé Hof Hofje van Noblet Hofje van Loo Luthers Hofje Hofje van Oorschot Proveniershof Remonstrants Hofje Hofje van Staats Teylers Hofje Vrouwe- en Antonie Gasthuys Vrouwe- of Verwershofje Wijnbergshofje Zuiderhofje

Op deze hoek van de Nieuwe Gracht en de Hooimarkt bevond zich de Buitenplaats Haerlem en Spaarngesicht dat in 1737 werd gekocht door Eleazar Noblet. Hij woonde daar met zijn zoon Leonard en dochters Sara en Geertruijd. Na Eleazars dood bepaalde dit drietal En wie waswas de de En wie dat er bij het sterven van de langstlevende een langstlevende? langstlevende? hofje gesticht moest worden.

Dat was in 1757 Geertruijd. In het testament stond dat de regenten van het Hofje van Staats tot executeurs van het nieuw te bouwen hofje moesten worden benoemd.

AHA! Daarom horen die twee hofjes bij elkaar!

Nadat enige percelen aan de Nieuwe Gracht waren aangekocht begon de bouw van twintig woningen door meester timmerman Willem Batelaan.

Van wie is dat wapen onder de klok?

Dat is het familiewapen van Noblet.

Wanneer was het hofje klaar voor bewoning?

In 1760 betrokken twintig ongehuwde, gereformeerde vrouwen uit Haarlem en Amsterdam de woningen. De Amsterdamse vrouwen moesten aan de oostzijde en de Haarlemse aan de westzijde wonen.

24 ✶ HRLM 103

INTERVIEW ✶

Hee,

achterin het hofje zie ik aan elke kant een waterpomp!

Leuk!

Als je helemaal door het hofje heenloopt kom je uit op de Parklaan. Daar zijn twee uitgangen.

Is er ook een regentenkamer?

Ja, het voormalige woonhuis Haerlem en Spaargesigt is nu het hoofdgebouw en bevat nog kamers die door de familie Noblet als regentenkamers waren bestempeld.

De wanden van deze kamers zijn bespannen met origineel goud leer behang.

Woww!!

Het zijn de oudste stijlkamers van Nederland, mooi op de foto gezet door Willem Brand van de Hofjeskrant!

Wie zijn dit allemaal?

Dit zijn portretten van regenten. Ze zijn allemaal sinds 1760 vereeuwigd.

De regenten van toen regelden gulle preuves voor de hofdames op de sterfdagen van de ouders Noblet.

Krijgen de hofdames dit nu nog?

Wat is een preuve ook weer?

Dat is het toebedelen van eten of geld ten behoeve van de armen.

Vroeger gaf men bijvoorbeeld twee pond kalfsgehakt en een fles wijn.

Tegenwoordig krijgen de dames van de regenten een symbolische preuve in de vorm van een kerst- en een paasbrood.

In de loop van de tijd is het hofje diverse malen gerestaureerd en opgeknapt. Daarbij zijn de woningen gemoderniseerd en is het aantal bewoonsters tot zestien teruggebracht. In 2022-2023 vond er wederom een grote restauratie en groot onderhoud plaats.

Hoeveel vrouwen wonen er nu?

Wanneer kan je hier een kijkje nemen?

Het hofje is op werkdagen van 10.00 tot 17.00 uur te bezichtigen. › Wordt vervolgd in de volgende HRLM!

103 HRLM ✶ 25

P

areltjes

uit het Noord-Hollands Archief De eerste automobilisten in Haarlem

Begin 1898 moesten automobilisten toestemming krijgen van de rijksoverheid om met hun auto gebruik te maken van rijkswegen. Het ging hierbij om rij- of voertuigen van minstens 150 kilogram, die door een mechanische kracht voortbewogen. Onderdeel van de vergunningsaanvraag was het maken van een proefrit met de hoofdingenieur van het district waar de aspirant-automobilist woonde. Daarbij werd zowel de techniek van de auto als de rijvaardigheid van de automobilist getest.

26 ✶ HRLM 103

HISTORIE ✶

Reis van Scheltema Beduin door Noorwegen met op de achtergrond het meer Strondafjorden, 1901.

Norsk Teknisk Museum.

De Haarlemse Jan Heringa, autobezitter van het eerste uur, schreef hier jaren later over dat zijn “examinator zelf echter zoo’n ding [auto] heelemaal niet kon behandelen”.

Eenmaal verstrekt gold de vergunning tevens als rijbewijs op de rijkswegen.

Vergunninghouders kregen een volgnummer, dat op de auto geschilderd moest worden. Vanaf 1902 moesten inwoners van de provincie Noord-Holland hun motorvoertuig ook registreren bij de provincie. Dit werd in 1906 verplicht voor inwoners van alle provincies. De kentekens van in Noord-Holland geregistreerde auto’s begonnen met de letter G. WIELRENNERS VERRUILEN DE FIETS VOOR DE AUTOMOBIEL Wie waren het die in die vroege jaren hun auto in Haarlem registreerden? Uit de kentekenregistratie van de provincie Noord-Holland blijkt dat Bart Augustinus op 27 februari 1899 als eerste een motorvoertuig in Haarlem registreerde. Dit betekent echter niet zonder meer dat Augustinus de eerste auto bezat in Haarlem; hij was wel de eerste die zijn auto bij de rijksoverheid registreerde.

Tot een jaar eerder had Augustinus samen met de Haarlemse wielrenner Kees

› 103 HRLM ✶ 27

Een auto rijdt door de Grote Houtstraat, hoek Kerkstraat. De hoeden van de inzittenden steken boven de wagen uit.

Het nummerbord is door het uitlaatgas niet te lezen, circa 1903.

Beeldcollectie van de gemeente Haarlem.

28 ✶ HRLM 103

HISTORIE ✶

Een auto in de Grote Houtstraat in 1906. Nummerbord L-80 is afkomstig uit Utrecht.

Beeldcollectie van de gemeente Haarlem.

Advertentie van Altena in het tijdschrift Nederlandsche sport, 19 april 1902.

› 103 HRLM ✶ 29

Advertentie van Inpijn in de Nieuwe Haarlemsche Courant, 26 juni 1903.

Witteveen een rijwielmagazijn aan de Zijlstraat, waar zij onder meer fietsen verhuurden.

Medefirmant en wielrenner Petrus Scheltema Beduin, woonachtig in Amsterdam, vroeg in december 1899 eveneens een vergunning aan, met als registratieplaats Haarlem. Scheltema Beduin was een groot liefhebber van auto’s. In 1900 reed hij samen met importeur Stokvis en monteur Rosier naar Zwitserland met een Daimler. Een jaar later reed dezelfde groep met een Panhard & Levassor naar Noorwegen, waar in Lærdal nog altijd een monument staat dat aan deze eerste automobieltoeristen herinnert.

Motorvoertuig geregistreerd op 27 februari 1906 door Haarlemmer Hendrik Jan Leupen.

Beeldcollectie van de gemeente Haarlem.

HET NUT VAN DE AUTOMOBIEL Andere rijwielhandelaren in Haarlem die de auto bij hun handel betrokken én een eigen motorvoertuig registreerden, waren Johannes Koopman (registratie in 1900), Anton van Altena (1900), Hendrik Poppink (1904) en Jan Inpijn (1904).

Niet alleen rijwielhandelaren zagen brood in auto’s. Elektricien Johannes Koelemeijer (1904) werd ‘rijwielhersteller’ en de architect Johannes Kriegsman (1905) begon auto’s te verhuren. Ook kooplieden als Theodorus Schoemaker (1901) en Vincent en Cornelis Dyserinck (1904), fabrikant Cornelis Bakker (1901) en bloemist Cornelis Kok (1905) zagen waarschijnlijk het nut van een automobiel voor hun zaak in. Daarnaast waren er liefhebbers, zoals cargadoor Johannes van Gijen (1901), die bij zijn overlijden een motorrijwiel van Altena en diverse automobieljassen naliet. Ook machinist Ernst Reepmaker (1904), winkelier Johannes Jonckbloedt (1905), de Haarlemse burgemeester Boreel van Hogelanden (1905) en Nicolaas Cnoop Koopmans, directeur van de Haarlemsche Brandverzekering-Maatschappij, lieten hun auto registreren.

Auto van Hendrik en Frans Kimman (rechts) voor drukkerij Joh. Enschedé aan het Klokhuisplein. De auto werd geregistreerd op 10 september 1910.

Beeldcollectie van de gemeente Haarlem.

30 ✶ HRLM 103

OMWENTELING EN ONGELUKKEN Dan was er nog de overgang van rijtuigen naar de auto. Hendrik en Frans Kimman richtten in 1884 een rijtuigenfabriek op, die vanaf 1917 werd voortgezet onder de naam ‘Fabriek van luxe rijtuigen

HISTORIE ✶

Een beschonken chauffeur reed de auto van zijn baas in de prak in Aerdenhout. De auto werd voor reparatie opgehaald door firma Kimman, 1911. Beeldcollectie van de gemeente Haarlem. en automobielen’. In 1924 blikte de inmiddels gepensioneerde Hendrik bij het 40-jarig jubileum van het bedrijf terug op de nieuwe richting die zijn zoons waren ingeslagen. Hij gaf zijn liefde voor rijtuigen en antipathie tegen de machine ruiterlijk toe.

“Het is geen antipathie tegen het automobilisme”, voegde hij eraan toe.

Hij voelde zich uit het vak gerukt: van dag en nacht zwoegen voor rijtuigen naar zich op het nieuwe moeten werpen. “Men moet hem dan ook niet kwalijk nemen dat hij niet zoveel voelt voor het automobilisme als voor de

rijtuigen”, sloot hij zijn toespraak af.

De auto verving natuurlijk niet van de ene op de andere dag rijtuigen en paarden.

Zo kocht elektrotechnicus Jan Heringa in 1900 een nagemaakte Benz uit Deventer, die hij per paard naar Zutphen liet trekken om vanuit daar naar Haarlem te rijden.

Plezier had Heringa overigens niet van deze namaakauto, omdat de te zware motor ‘een marteling’ was om met de slinger op gang te krijgen. De laatste rit door Haarlem met deze nagemaakte Benz maakte hij in 1901. Midden op de grote markt ontploften de koellichamen door een verstopt ontluchtingspijpje. Gelukkig kon hij korte tijd

later een echte Benz van een vriend in Zutphen overkopen. Samen met zijn vriend Jacobus Sneltjes registreerde hij deze auto in 1902.

Naast technische mankementen moesten weggebruikers nog aan de auto wennen, wat resulteerde in ongevallen. Volgens Haarlems Dagblad vond het eerste ongeval met een automobiel in Haarlem plaats op 10 mei 1899 in de Grote Houtstraat.

Een fietser die uitweek voor een paar kinderen, zag tot zijn schrik een auto naderen. Om zichzelf te redden liet hij zich met fiets en al vallen. Het voorwiel van zijn fiets was kapot, maar de fietser kwam ervan af met een bemodderd pak. De bestuurder van de auto was de heer Stoop uit Dordrecht. Deze mijningenieur “reed zonder te stoppen door alsof er niets gebeurd was”.

In juni van datzelfde jaar werd het rijtuig van een Haarlemse stalhouder in Bloemendaal aangereden door een automobiel. “De automobielrijder weigerde zijn naam op te geven, en snorde in allerijl voort.”

En toch liet de auto zich, ondanks technische mankementen en ongelukken, niet meer uit het straatbeeld verdringen. Wat begon als een experiment van wielrenners, handelaren en liefhebbers, groeide in enkele decennia uit tot een onmisbaar vervoermiddel voor ondernemers en particulieren.

De eerste kentekenregistraties tonen hoe klein die kring van pioniers aanvankelijk was. Met hun proefritten, experimenten en soms roekeloze ritten markeerden zij het begin van een nieuwe mobiliteit. ✶

Tekst: Lise Koning. - Noord-Hollands Archeif. Achtergrond: Pixabay.

De zwaar beschadigde auto van dokter Dens uit Aerdenhout komt bij Garage Kimman aan, 1925.

Beeldcollectie van de Historische Vereniging Haerlem.

103 HRLM ✶ 31

GEZICHTEN VAN HAARLEM Francine van den Bergh Puur geluk zorgde ervoor dat Francine van den Bergh nu alweer 37 jaar in Haarlem woont. In 1989 besloten zij en haar partner te gaan samenwonen ‘ergens in de buurt van Amsterdam’, waar haar partner werkte.

Haarlem was een optie en in het begin van hun relatie had hij haar ook laten zien waar hij het liefst zou wonen: in het Kleverpark.

‘Een droomplek. Maar vergeet het maar, want dat kunnen wij niet betalen én er komt nooit iets vrij’, had hij daar meteen aan toegevoegd.

Productie en fotografie: Franklin van der Erf.

Van visualiseren en manifesteren had toen nog niemand gehoord, maar het Kleverpark bleef wel in hun achterhoofd zitten. En toen kwam die ene zaterdag dat Francine, die niet zoveel vertrouwen had in de inspanningen van hun makelaar, diens kantoor belde en de assistent die opnam hoorde zeggen: “Er is donderdag een pand in het Kleverpark in de verkoop gekomen.” “WAT?! We zijn meteen in de auto gestapt en naar Haarlem gereden, zonder afspraak, maar gelukkig werden we vriendelijk ontvangen en rondgeleid. Daarna volgde het spannendste weekend van ons leven. Lang verhaal kort: ’s woensdags was de koop rond. En inmiddels wonen we al 37 jaar in onze droom; door onze kleinkinderen ook wel ‘opa en oma’s kasteel’ genoemd.”

“Haarlem is echt mijn stad. Ik groeide op in Den Haag en Haarlem heeft eenzelfde sfeer als Den Haag toen én is veel mooier.

Bovendien groeide mijn vader hier op en vond ik mijn eerste klant in het huis waar ik als kind van twee bij mijn opa en oma kwam.

En last but not least ben ik door een medeHaarlemmer besmet met het caminovirus.

Daardoor voel ik me nóg meer thuis in de stad die vanouds een pelgrims- en Jacobsstad is. Echt, ik ben elke dag dankbaar dat we hier mogen wonen.’ ”

103 HRLM ✶ 33

Vrijwilliger gezocht!

Word jij ons nieuwe kantoormaatje?

HRLM Stadsglossy, hét leukste tijdschrift van Haarlem Is op zoek naar een gezellig kantoormaatje voor één dag per week.

• Ben jij iemand die het leuk vindt om mee te helpen met allerlei hand- en spandiensten op onze supergezellige redactie?

• Hou je van aanpakken, organiseren, een praatje maken en bijdragen aan een mooi lokaal magazine?

• Dan zijn wij op zoek naar jou!

Wat bieden wij?

• Een warme, enthousiaste redactie • Een inspirerende plek midden in Haarlem • Leuke werkzaamheden die écht verschil maken • Gezelligheid, koffie/thee en een fijne sfeer Iets voor jou?

Stuur ons een berichtje: jeannette@haarlemse-stadsglossy.nl of kom eens gezellig langs, we maken graag kennis!

34 ✶ HRLM 103

Stadsmormels

Gewapend met haar camera en een gezonde dosis nieuwsgierigheid struint onze fotograaf Linda Llambias door de straten en is altijd alert op… stadsmormels. Van brutale duiven met grootse plannen tot katten die doen alsof ze de burgemeester zijn: niets ontsnapt aan haar scherpe oog. Ze legt die momenten vast waarop je óf spontaan ‘achhh’ fluistert, óf je serieus afvraagt wie hier nu eigenlijk de stad runt. Want achter gevels, onder bankjes en tussen winkelende mensen blijkt een compleet verborgen dierenleven schuil te gaan.

103 HRLM ✶ 35

BEN JIJ AL VRIEND? Word Vriend van HRLM voor slechts € 32,50 per jaar en ontvang elk nummer van ons magazine heerlijk thuis in Haarlem – of ver daarbuiten.

Als Vriend maak je deel uit van de HRLM-vriendenkring; mensen met liefde voor onze stad, voor mooie verhalen en voor alles wat Haarlem bijzonder maakt.

Omdat wij van lezen houden én onze Vrienden graag verrassen, verloten we elke editie een boek uit onze boekenrubriek onder onze Vrienden.

Steun lokaal, lees met plezier Word vandaag nog

Vriend van HRLM www.hrlm-online.nl/vrienden

36 ✶ HRLM 100

NATUUR in HAARLEM

Deze natuurrubriek wordt verzorgd door IVN-Zuid-Kennemerland (Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid). Ook mee de natuur in? Zie www.ivn.nl/zk

Planten en dieren: wat groeit en bloeit er in Haarlem? Tijd om naar buiten te gaan!

Hans Smits neemt ons mee en laat zien wat de natuur om ons heen te bieden heeft.

In mei leggen alle vogels een ei…

Klopt natuurlijk geen snars van, maar wat rijmt er nou op april, en zelfs april dekt de lading niet. Eind maart zag ik al een nijlgans met jongen in de Leidse vaart zwemmen.

Dat is dus duidelijk een vroege soort. Maar er zijn ook trekvogels die pas eind mei uit verre oorden ons land bereiken, en dan moeten ze nog beginnen.

Eieren uitbroeden is één, maar hoe zorg je er als nieuwbakken ouder voor dat de jongen zo veilig mogelijk, buiten bereik van hongerige predatoren groot kunnen worden?

Er is nooit een 100% garantie, maar er zijn wel vogels die bewust voor een veilige optie gaan. Notoire grondbroeders zoals sterntjes of lepelaars zoeken bij voorkeur moerasachtige, waterrijke omgeving uit waar de kans op een rondstruinende vos of marter klein is. Of nog beter, ze gaan op een eiland zitten zoals de (marker)wadden.

Lepelaars vonden Haarlem ruim 20 jaar geleden al een toffe stad. Om veilig te kunnen broeden kraakten ze een oude reigerskolonie bij het Liebosje, nota bene vlak naast de drukke A200. Dat was toen echt uniek en dit nestelen ‘op niveau’ is goed te bewonderen vanaf de ventweg, aanrader!

Meerkoeten verankeren hun semi-drijvende nest graag aan een overhangende tak of iets dergelijks. Redelijk veilig voor lopend gevaar hoewel vooral de reiger, zodra er pulletjes rondzwemmen, levensgevaarlijk is! Een nestholte in een boom zoals spechten maken, vormt een veilige haven en zodoende zijn oude spechtennesten in de daaropvolgende jaren geliefd bij o.a. boomklevers en halsbandparkieten. De boomklever is zo kien om een te groot vlieggat met modder en speeksel kleiner te maken zodat kauwen of een hongerige eekhoorn geen kans maken.

103 HRLM ✶ 37

HAARLEMSE BOMEN

Haarlem heeft honderd bomen die door de Bomenstichting zijn opgenomen in het Landelijk Register Monumentale Bomen (zie www.monumentalebomen.nl).

Veertig daarvan staan in een handzaam boekje Langs monumentale bomen in Haarlem, verkrijgbaar voor € 3,- bij de boekhandel en hetVVV.

Bomen geven sfeer aan onze stad.

Gerard Tamminga neemt ons mee langs monumentale bomen in Haarlem.

Ze staan midden op het Kenaupark, nabij het laagste punt. Als het fiks geregend heeft staan ze naast een forse plas.

Deze vijf moerascipressen (Taxodum Distichum) vinden dat niet erg.

Ze kunnen met hun voeten in het water staan.

Om lucht te krijgen maken ze luchtwortels, kleine uitstulpingen op de wortels tot soms een paar meter van de stam. In het Kenaupark zijn die wortels niet te zien, doordat er veel overheen gelopen wordt en ze dan slijten.

Landschapsarchitect L.P. Zocher heeft eind 19de eeuw bij de inrichting van het Kenaupark deze cipressengroep laten planten. De dikste van de vijf meet 335 cm in omtrek. Ze zijn 22 meter hoog. De cipressen tonen nu hun frisgroene naalden.

In de winter worden ze kaal en torsen hun naakte stammen in weer en wind.

COLUMN ✶

Falco Bloemendal is centrummanager in Haarlem en actief in verschillende besturen.

Hij houdt zich in zijn vrije tijd bezig met imkeren, tuinieren en duurzaamheid.

Samen sterk, zelfs met vleugels – de stille hulpdiensten van de moestuin In mijn moestuin loopt het eigenlijk best goed. Er wordt gezaaid, geschoffeld en hier en daar voorzichtig geoogst. Maar als ik eerlijk ben, doe ik het meeste werk niet alleen. Sterker nog, zonder hulp zou het hier een stuk minder succesvol zijn. In mijn moestuin draaien namelijk al jaren hulpdiensten op volle toeren. Ze werken zonder pauze, zonder loon, zonder overleg en – misschien nog wel het meest bijzondere – zonder te klagen. Het enige verschil met de echte hulpdiensten is hun outfit: geen uniform, maar een gestreept, harig jasje en vier vleugels.

Een bijenvolk is misschien wel het best georganiseerde team dat er bestaat. Iedereen heeft een taak en als het erop aankomt, staat het belang van het geheel altijd voorop. Soms gaan ze daar zelfs zo ver in dat ze zichzelf opofferen, wat het vergelijken met ons meteen een beetje oneerlijk maakt. Probeer zo’n samenwerking maar eens voor elkaar te krijgen bij een gemiddelde buurtvergadering.

De bijen, en natuurlijk ook andere insecten, helpen mij dagelijks.

Zonder bestuivers geen appels, geen courgettes en geen aardbeien.

Kortom, zonder hen blijft het vooral veel groen en weinig opbrengst.

Maar inmiddels is het ook andersom nodig. De bijen, en eigenlijk alle insecten, kunnen wel wat hulp gebruiken. De Aziatische hoornaar, ook wel de geelpoothoornaar, heeft zich definitief gevestigd in Kennemerland. Van vier nesten in 2023 naar ruim tweehonderd in 2025. Dat is geen opmars meer, dat is een invasie.

Alsof je al brand hebt en iemand er nog even een jerrycan benzine overheen gooit. De varroamijt hadden we al. Alsof dat nog niet genoeg is, komt ergens in de verte ook nog de Tropilaelaps-mijt eraan. Alleen de naam al geeft je jeuk.

Na jaren zonder uitval ging het afgelopen seizoen ineens hard.

Van negen naar vier bijenvolken. Dat is geen selectie meer, dat is kaalslag. Of zoals ze in de bijenwereld zeggen: een slecht jaar.

Komend seizoen hoop ik weer door te groeien naar zes of acht.

Dat zou ik inmiddels al een succes noemen.

Gelukkig kunnen we, en eigenlijk móeten we, allemaal helpen.

Geen gif gebruiken, bloemen laten staan, iets minder fanatiek maaien, en het liefst pas in november. Soms is niets doen precies wat nodig is, al blijkt dat voor de gemiddelde Nederlander verdacht lastig.

Op de moestuin heb ik inmiddels ook het stukje van mijn buurvrouw erbij genomen. Ze redt het niet meer zelf, maar blijft altijd welkom.

En als ze langskomt en een kropsla of een aardbei ziet, mag ze die gewoon meenemen. Met dank aan de bijen.

Zo helpen we elkaar een beetje, mens, bij en moestuin, en maken uiteindelijk de kleinste hulpverleners voor mij het grootste verschil.

102 HRLM ✶ 39 103

OPTICIEN KUIPERS DE 100 VAN HAARLEM Haarlemmers die Haarlem verbinden Waar stad, cultuur en mensen elkaar vinden.

Haarlem bruist van energie, creativiteit en ondernemerschap.

Maar al die werelden komen elkaar te weinig tegen.

Dat gaan wij veranderen.

De 100 van Haarlem is een club van 100 nieuwsgierige ondernemers, creatieven en professionals die geloven in échte ontmoeting. Geen standaard netwerkclub. Geen vaste locatie.

We gaan dingen dóen.

Vijf keer per jaar organiseren we unieke avonden op verrassende Haarlemse plekken. Van diner in een atelier tot borrel tussen de boeken. Altijd anders. Altijd bijzonder.

Word één van de 100.

Mail naar info@de100vanhaarlem.nl of bel/app 06-24531254 Website: www.de100vanhaarlem.nl Claim je plek en beleef Haarlem op z’n mooist.

De 100 van Haarlem Waar stad, cultuur en mensen elkaar vinden.

Initiatief van Lisa Cobelens.

LOKAAL OPVALLEN

Zijlstraat 97 | 2011 TM Haarlem | 023 531 0181 40 ✶ HRLM

HRLM stadsglossy www.hrlm-online.nl/adverteren

J

LUNCH VAN JANSJE Jansje heeft een nieuwe menukaart voor de komende maanden met verrassende nieuwe ‘Bagel’-broodjes , soepen, salades en taarten.

Dus kom snel weer eens lunchen en proef alle mooie gerechten in de gezellige lunchroom of binnentuin. En mocht je in het centrum je kantoor, winkel of bedrijf hebben? Je kan ook broodjes bestellen en afhalen. Wel even van tevoren bestellen en wachten op een bevestiging.

Bestellen kan per telefoon: 023-5422752 of per mail: catering@jansje.org.

Everla ing flowers Studio ROOF creëert kleurrijke ontwerpen die je zelf in elkaar zet: van wanddecoraties en staande sculpturen tot duurzame bloemboeketten.

Wat begint als een creatief moment, verandert in een duurzaam designobject – perfect voor elke ruimte en elke leeftijd.

Een cadeau om anderen – en jezelf – blij te maken.

Alle ontwerpen zijn gemaakt van gerecycled karton en bedrukt met plantaardige inkt.

Ze vieren de schoonheid van de natuur en kunst, en laten zien hoe duurzaamheid en design elkaar kunnen versterken.

De Special Olympics Nationale Spelen Haarlem maakt zich klaar!

Haarlem staat te popelen om in juni ongeveer 3.000 sporters en begeleiders te verwelkomen tijdens de Special Olympics Nationale Spelen! Achter de schermen werkt de organisatie hard om er een onvergetelijk sportfeest van te maken.

De Special Olympics Nationale Spelen Haarlem 2026 zijn het grootste sportevenement in Nederland voor mensen met een verstandelijke beperking, en vindt plaats van 12 t/m 14 juni 2026 in de regio Haarlem, Haarlemmermeer en Zandvoort, met meer dan 3.000 sporters die meedoen aan ongeveer 22 verschillende sporten. Het is een tweejaarlijks terugkerend evenement waar sporters kunnen deelnemen en hun sportieve talenten kunnen tonen.

En bij De Wereld van Jansje zijn zij enorm trots, want ook een groot aantal Jansjes gaan hieraan meedoen in de discipline Tennis, Hockey en Voetbal. Toi toi toi en wij zullen voor jullie duimen voor mooie resultaten en medailles!

De Wereld van Jansje is een initiatief van de Doopsgezinde Gemeente Haarlem en De Hartekamp Groep.

De Wereld van Jansje | Grote Houtstraat 45 | www.jansje.nl | winkel | lunchroom | to go | catering | webshop

102 HRLM ✶ 41

Een openhartig gesprek met...

ABBIE CHALGOUM ‘Ik ben ontzettend trots op mijn moeder’ In zijn boek Milouda vertelt Abbie Chalgoum het verhaal van zijn moeder. Een leven in armoede en vol geweld. Op haar veertiende trouwde ze in Marokko met een volbloedneef en volgde hem later naar Nederland.

Eenzaamheid, machteloosheid en gevoelens van schuld voerden jarenlang de boventoon.

Toch bleef ze hopen op betere tijden.

Abbie bewondert haar moed en ongekende kracht.

42 ✶ HRLM 103

›

INTERVIEW ✶

› 103 HRLM ✶ 43

44 ✶ HRLM 103

N

INTERVIEW ✶

‘Mijn moeder is een echte storyteller’

Na de lancering van zijn eerste autobiografische boek Ik blijf bij je zei de moeder van Abbie: “Als ik kon schrijven, dan had ik mijn verhaal ook opgeschreven’.

Zo ontstond het idee voor Milouda. “Het leek mij interessant om haar leven, en voor een deel ook het mijne vanuit haar perspectief op te schrijven.”

familieleden in Marokko en vertelde hoe Achmed haar en de kinderen zowel fysiek als geestelijk mishandelde. Zijn gedrag werd vergoelijkt. “Ze moest maar geduld hebben, het was vast de stress van de emigratie. Mams sprak ook met de oudste broer van mijn vader.

Hij zei letterlijk: ‘Wie niet luisteren wil, moet voelen’. Ze stond er helemaal alleen voor.”

Milouda Chalgoum (78) werd geboren in een afgelegen Marokkaans bergdorp waar armoede het leven bepaalde. Ze trouwde op zeer jonge leeftijd met haar neef Achmed en trok bij haar schoonfamilie in. Het leven met Achmed viel haar zwaar. Ze hoopte op betere tijden zodra het echtpaar naar Marrakesh zou verhuizen. Helaas werd de situatie nog slechter. Achmed gebruikte geen woorden om zich te uiten, maar geweld. Hij werd met de jaren steeds agressiever. Op een bepaald moment vertrok hij via Frankrijk naar Nederland om geld te verdienen. Milouda bleef achter in armoede. Het geld dat hij verdiende ging niet naar haar, maar naar zijn oudste broer. Uiteindelijk liet Achmed zijn vrouw en hun zeven kinderen overkomen.

“Mijn moeder hoopte dat het nu eindelijk allemaal beter zou worden, maar het ging van kwaad tot erger. Mijn vader veranderde niet, hij werd nog gemener.”

Abbies moeder zocht telefonisch hulp bij

LEZEN EN SCHRIJVEN Milouda koos ervoor om zichzelf weg te cijferen en de kinderen zo goed mogelijk tegen hun vader te beschermen. Achmed verlaten was geen optie. “Ze wist niet waar ze heen kon gaan met zeven kinderen.

Ze was financieel afhankelijk van hem en sprak de taal niet. Bovendien kan mijn moeder niet lezen en schrijven. Mams probeerde ons in de loop der jaren één voor één op een veilige plek te krijgen.

Nadat ook de jongste het huis uit ging, vijfenveertig jaar na haar trouwdag, heeft mijn moeder haar spullen gepakt en is met hulp van ons vertrokken. Ongelooflijk stoer van haar.”

Achmed is anderhalf jaar later met zijn ziel onder zijn arm teruggekeerd naar Marokko en daar hertrouwd. “Na het schrijven van mijn eerste boek in 2021 heb ik geprobeerd gesprekken met mijn vader te voeren over

mijn jeugd. Niet per se beschuldigend, maar meer vragend. Ik wilde van hem weten of hij spijt had van bepaald gedrag. Die gesprekken bleken zinloos, het lag altijd aan de ander, aan mij, aan mijn moeder. Er viel hem niets te verwijten. Hij wil niet begrijpen dat hij onderdeel was van het probleem. Het was natuurlijk niet makkelijk voor mijn vader om een leven in Nederland op te bouwen, en plots ook verantwoordelijk te zijn voor een vrouw en zeven kinderen. Alleen is geweld nooit een oplossing. Hij explodeerde op momenten dat hij de woorden niet kon vinden en ik implodeerde. Begrijp me goed, ik hou zielsveel van mijn moeder, maar door bij hem te blijven ben ik hiermee opgegroeid.

De pakken slaag en mentale mishandelingen waren onderdeel van de opvoeding en van liefde, dacht ik. Ik wist niet beter.”

CONSTANTE ANGST Abbie heeft in zijn leven veel last ondervonden van zijn gewelddadige jeugd.

Hij vocht jarenlang tegen angststoornissen en depressie, en ontwikkelde een drankverslaving. In 2013 probeerde hij tot twee keer toe een einde aan zijn leven te maken. “Om als kind op te groeien met terreur en daar niet over te kunnen praten, is verschrikkelijk. Ik liep altijd op mijn tenen en was constant angstig. Stiekem hoopte ik

›

103 HRLM ✶ 45

dat op school een onderwijzer zou zien dat ik fysiek mishandeld werd. Ik zat onder de blauwe plekken. Niet om mijn vader bij ons weg te laten halen, maar om het geweld te stoppen. Ik ging ook niet minder van hem houden, maar minder van mezelf. Het lag aan mij, ik verdiende die klappen blijkbaar.

Ik toonde iedereen om mij heen hetgeen zij in mij zagen, in plaats van wie ik werkelijk was.”

Als hij in de spiegel kijkt ziet Abbie zijn vader. Hij lijkt qua uiterlijk sprekend op hem.

Innerlijk zijn er weinig overeenkomsten.

“Ik lijk op mijn vader, maar ben hem gelukkig niet. Ik voed mijn kinderen totaal anders op. Dat heb ik wel moeten leren.

Dagelijks sta ik stil bij wat ik mijn kinderen meegeef. Tegen ze zeggen dat ik van ze hou bijvoorbeeld is voor mij niet vanzelfsprekend.

Mijn partner is Nederlandse, ik heb veel van haar overgenomen en eigen gemaakt.

Voorlezen, schoolgesprekken voeren of naar dansvoorstellingen gaan, ik doe dat wel. Ik ben er voor ze en hoop dat ze altijd met mij zullen delen wat hen bezighoudt. Ik ben me zeer bewust van wat ik heb gemist in mijn

46 ✶ HRLM 103

jeugd en weet wat dat met mij heeft gedaan.

Dat gaat mijn kinderen niet overkomen.

Je hebt als mens altijd de keus om het anders te doen dan je ouders. Ik kies ervoor het geweld niet door te geven.”

VERGEVEN Abbie is enorm trots op zijn moeder dat zij na vijfenveertig jaar ellende de kracht heeft weten op te brengen om bij haar man weg te gaan. “Het was genoeg geweest, ze koos voor zichzelf. Mams ziet nu na jaren van overleven wat het geweld met ons heeft gedaan.

Daar zit haar pijn grotendeels. Ze vraagt zich af of ze niet eerder had moeten vertrekken.

Gelukkig kunnen we dat nu wel met elkaar bespreken. Wij kinderen begrijpen haar onmacht. Ze had in die tijd geen keus, geen netwerk om op terug te vallen. Ook kende ze niet het bestaan van blijf-van-mijn-lijfhuizen.

Daarnaast vreesde ze dat haar kinderen haar afgenomen zouden worden als ze haar man verliet. Mams moest het allemaal alleen oplossen.”

Als kind nam Abbie het zijn moeder kwalijk,

dat ze haar kinderen niet verdedigde. “ Ze zag dat we werden geslagen, waarom greep ze niet in? Door de gesprekken die we later voerden ben ik haar veel beter gaan begrijpen. Ze heeft haar best gedaan, ik heb haar vergeven.” Zijn vader vergeven lukt hem niet. “Ik hoopte als kleine jongen altijd dat hij zou veranderen. Misschien zou hij ooit tegen me zeggen hoe trots hij op me is of dat hij van me houdt, maar dat gebeurde niet. Vergeving heb ik los moeten laten, hij verandert niet. Uiteindelijk is het me gelukt dit te accepteren door zelf te veranderen en de hoop los te laten. Hij is zoals hij is.

Ik ga verder met mijn leven.”

PIJNLIJK EN MOOI Voor het schrijven van Milouda voerde Abbie meerdere gesprekken met zijn moeder.

Hij wilde haar leven reconstrueren, beleven en begrijpen, hij wilde onder haar huid kruipen. “Het is meer dan luisteren. Ik ben een ‘method actor’, ik moet het ook voelen.”

Zo kon hij zich verplaatsen in wat zij zag en ervoer en waar ze op hoopte. “Dat was

INTERVIEW ✶

Abbie zat gekluisterd aan haar lippen als ze vertelde over de bezoeken aan Marrakesh.

“Ik heb het talent om verhalen te vertellen echt van mijn moeder. Zij is een storyteller en kan ook nog prachtig zingen.” Achterop de brommer bij haar vader bezocht Milouda de grote stad. Tot in de details beschreef ze die gelukkige momenten aan Abbie, de drukte in het centrum, de geuren en kleuren.

“Ik waande mezelf in Marrakesh, zo mooi kon ze erover vertellen.” Ook deelde Milouda met hem de gesprekken die zij vroeger met haar moeder had over het geloof en mythologie, en de verhalen die al generaties lang van moeder op dochter overgaan.

“Ik vind het ontzettend belangrijk om die weer door te geven aan mijn dochter.”

EENZAAMHEID DOORBREKEN De schrijver heeft het boek in eerste instantie geschreven voor zichzelf om het verhaal van zijn moeder beter te begrijpen. Het boek is uiteraard ook voor zijn broers en zussen, zijn kinderen en in de toekomst wellicht voor zijn kleinkinderen. “Als mijn moeder er straks

‘Ongelooflijk hoe mijn moeder heeft geleden’

niet meer is, kan ik laten zien wat voor een ongelooflijk sterke vrouw ze was. Wat voor ellende ze heeft moeten doorstaan, hoe ze ervoor heeft gekozen om dit te doorbreken en uiteindelijk besloot hier ook nog over te spreken. Ik ben trots dat haar verhaal nu op papier staat.”

Hij hoopt dat andere vrouwen in soortgelijke situaties zich in het verhaal van Milouda zullen herkennen. “Dit boek is voor vrouwen die nog steeds in die hel zitten. Je hoeft niet in die situatie te blijven. Kies voor jezelf en trek aan de bel, deze ellende gaat niet vanzelf stoppen. Het verhaal van mijn moeder laat zien dat je eruit kunt komen. Het begint allemaal met het opbouwen van een netwerk van mensen die te vertrouwen zijn. Alleen gaat het je niet lukken.”

Abbie schrijft om anderen te helpen.

Volgens hem geven dit soort verhalen hoop.

“Ik weet wat een gewelddadige jeugd met mij heeft gedaan, dat gun ik niemand. Ik heb het doorleeft, hopelijk geeft mijn verhaal anderen inzicht. Wat mij heeft geholpen of wat mijn moeder heeft geholpen, kan jou misschien ook helpen. Na afloop van de voorstelling die ik maakte naar aanleiding van mijn eerste boek Ik blijf bij je raakte ik vaak in gesprek met bezoekers. Wildvreemde mensen herkenden zich in mijn verhaal, dat werkte zo helend. Het heeft mijn eenzaamheid doorbroken.” ✶

OVER ABBIE CHALGOUM Schrijver, acteur en presentator Abbie Chalgoum (46) woont met zijn gezin in Haarlem. Hij geeft lezingen over mentale veerkracht en speelde zichzelf in de monoloog Ik blijf bij je naar aanleiding van zijn eerste boek. Een persoonlijk verhaal over opgroeien tussen twee culturen, huiselijk geweld, identiteit en mentale gezondheid. Momenteel is hij te zien in de bioscoopfilm Joe Speedboot.

Abbie Chalgoum – Milouda, uitgeverij Prometheus. 239 pagina’s, € 22,99

103 HRLM ✶ 47

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Christhilde Klein.

nodig om haar leven goed op papier te krijgen. Sommige verhalen waren pijnlijk en anderen juist mooi.”

Abbie wist weinig van haar jeugd. Naar aanleiding van vragen begon ze te vertellen. In de stiltes die vielen kon hij merken wanneer het gesprek haar raakte.

Bijvoorbeeld als ze sprak over de fysieke mishandelingen en ook als het ging over de armoede die Milouda als kind had gekend.

Ze kon niet naar school en er was vaak geen eten. “Mams was de oudste en moest bij de buren om brood vragen terwijl die zelf ook niets hadden. Ze schaamde zich vreselijk.

Op haar veertiende ging ze trouwen, een kind nog, en het huis uit. Ze miste haar moeder en moest heel snel volwassen worden. Mams bleef maar hopen dat er later betere tijden zouden aanbreken. Het pijnlijke tijdens de gesprekken was dat zij en ik beide wisten dat die niet gingen komen.”

H HRLM’S

EXCLUSIEVE

COLLECTIE

THEATER DE LIEFDE | NIEUWE VIDE | DE SCHUUR | ABC ARCHITECTUURCENTRUM TEYLERS MUSEUM | VERWEY MUSEUM HAARLEM | NAAI ATELIER | PODIA HEEMSTEDE PATRONAAT | CAPRERA | PLETTERIJ | MUSEUM VAN DER GEEST | FRANS HALS MUSEUM

mei - juni 2026

50 ✶ HRLM 102

JONG TALENT

4-TEEN

Wat voor repertoire spelen jullie?

Olivia: “We spelen voornamelijk bekende rock/popmuziek uit de jaren ’90 en ‘00. Liedjes zoals Creep van Radiohead, We Fell In Love In October van Girl In Red en There She Goes van The La’s. We hebben gelukkig allemaal een beetje dezelfde smaak in muziek!”

Karl: “Tijdens HIT hebben we het liedje Complicated van Avril Lavigne gespeeld.”

Hoe is de band begonnen? Noa: “Ik en Olivia kwamen samen in de klas op het Eerste Christelijk Lyceum en in het begin van de tweede kregen we het idee om een band te beginnen.” Olivia: “Noa dacht erover na om Rase te vragen. Hij is een goede gitarist en iemand die Noa ook al lang kent.”

Rase: “Noa stuurde mij vervolgens een appje en toen heb ik Karl erbij gevraagd.”

Karl: “Ik had al een paar keer met Rase muziek gemaakt. Ik hoefde er niet lang over na te denken, want ik wilde altijd al heel graag in een band!” Olivia: “We hadden alleen voor HIT een bassist nodig, en Rase kende weer Danil, die toevallig ook meedeed aan HIT…” Danil: “En ik was net op zoek naar een nieuwe band, dus dat kwam allemaal goed uit.”

Waarom wilden jullie meedoen aan HIT? Rase: “Het leek ons goed om te leren hoe je moet optreden. En het is natuurlijk een leuke ervaring om in Patronaat te spelen.”

Karl: “Als band wilden we ons verbeteren en ik wilde ook nieuwe muzikale mensen ontmoeten. Dat is ook gelukt: door onze deelname aan HIT hebben we een heel

aardige bassist gevonden!” Danil: “Vorig jaar deed ik ook al mee. Ook dit jaar was het weer leuk. Je krijgt niet iedere dag gratis feedback en tips van professionals.”

Wat vonden jullie uiteindelijk van HIT? Olivia: “HIT was heel fijn. We hebben goed kunnen repeteren in de fijne oefenruimtes van Slachthuis Haarlem en de coaches hebben ons heel erg geholpen.”

Karl: “Ik heb zoveel geleerd en ook nog eens nieuwe mensen met dezelfde interesses en hobby’s ontmoet. En het is vooral leuk om als afsluiter op te treden in Patronaat.”

Noa: “Ons optreden is supergoed gegaan.

Dat komt doordat we keihard hebben gerepeteerd en veel hebben geleerd van onze coaches. Zo heb ik onder meer geleerd iets minder hard te zingen in de coupletten.”

Olivia: “Ik heb geleerd om ook tijdens het spelen veel communicatie te hebben met de anderen en te letten op mijn houding en ademhaling tijdens het zingen.”

Danil: “Tijdens ons optreden waren mensen echt aan het juichen en klappen. Dat was helemaal te gek!”

Waar repeteren jullie eigenlijk?

Rase: “Bij Karl op zolder!”

Olivia: “Dat is in Vogelenzang.

Het is een perfecte ruimte en het is ook goed bereikbaar; iedereen woont er wel een beetje in de buurt.”

Karl: “Het is praktisch, omdat we anders natuurlijk elke week mijn drumstel heen en weer moeten sjouwen. Verder is het heel handig, omdat mijn vader zelf een muziekstudio heeft met veel apparatuur en instrumenten die wij kunnen gebruiken.”

Wat zijn jullie muzikale plannen de komende tijd?

Olivia: “Nu HIT afgelopen is, willen we misschien wel meedoen aan Hart Talent on Tour, iets wat werd aangeraden door de coaches van HIT.” Noa: “Ja, dat lijkt mij ook heel leuk en sowieso nog meer optreden en proberen eigen liedjes te schrijven.”

Rase: “Ja, misschien kunnen we al wat kleine optredens regelen in Haarlem en omstreken.” Karl: “Daarnaast willen we ook veel plezier hebben. Muziek is iets dat ons allemaal verbindt en we doen ook vaak leuke dingen met elkaar buiten het repeteren.”

Danil: “Uiteindelijk zou ik weleens in Los Angeles willen spelen…”

103 HRLM ✶ 51

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Daan Ruijter.

De Haarlemse band 4-TEEN bestaat nog maar kort, maar heeft al opgetreden in Patronaat. De band deed namelijk mee aan HIT, een creatief talentprogramma voor middelbare scholieren, georganiseerd door Hart Haarlem. We spraken de bandleden: zangeressen Noa Dobbe en Olivia Reijnders, gitarist Rase Murck, drummer Karl van Til en bassist Danil Volkodav.

Interview met organisatoren Hans Goes en Lisa Cobelens

VAN KLEIN IDEE TOT GROOTS EERBETOON, HET VERHAAL ACHTER HET MM100 FESTIVAL

Het MM100 Festival in Haarlem begon als een bescheiden idee, maar groeide uit tot een groots eerbetoon aan Marilyn Monroe. We spraken initiatiefnemer Hans Goes en producent Lisa Cobelens over het ontstaan, de groei en de betekenis van het festival.

HANS, HOE BEGON DIT IDEE? “Eigenlijk heel klein. Ik ben al sinds mijn tienerjaren gefascineerd door Marilyn Monroe.

Toen haar honderdste geboortedag eraan kwam, vroeg ik me af wat we hier in Haarlem konden doen. Er gebeurde weinig in Nederland, dus dacht ik: dan beginnen we zelf iets.”

WAT WAS HET EERSTE CONCRETE PLAN? “Een tentoonstelling in mijn eigen expositieruimte Naaiatelier Haarlem, die ik samen met mijn partner heb opgezet. We nodigden kunstenaars uit om zich door Marilyn te laten inspireren.

We verwachtten misschien vijftien tot twintig werken, maar binnen no time meldden zich meer dan dertig kunstenaars aan.”

WANNEER WERD DUIDELIJK DAT HET GROTER WERD DAN EEN TENTOONSTELLING? Hans lacht. “Toen we letterlijk ruimte tekortkwamen. We moesten uitwijken naar meerdere locaties in de Spaarnwouderstraat. En ondertussen bleven er makers bijkomen, uit allerlei disciplines. Toen voelde ik: dit is geen expositie meer, dit is een festival.”

LISA, WANNEER KWAM JIJ IN BEELD? “Ik werd gevraagd als producent toen het project al flink groeide. Ik kende de actrice die in de films speelde, maar door alles wat er gebeurde ben ik me meer gaan verdiepen in Marilyn.

Het enthousiasme van Hans, maar ook van alle aanhakende partners, werkte aanstekelijk.”

WAT MAAKT MARILYN VOOR JOU ZO BIJZONDER? “Ze is voor mij veel meer dan een icoon. Ze staat voor kracht en kwetsbaarheid tegelijk.

Als startende ondernemer herken ik dat. Ze vocht voor haar plek en gebruikte haar positie om anderen te helpen. Dat maakt haar tijdloos.”

Tekst: Jos Ahlers.

HET FESTIVAL LIJKT ZICH BIJNA VANZELF TE ONTWIKKELEN. HOE ERVAREN JULLIE DAT? Hans knikt. “Dat is misschien wel het mooiste. Mensen melden zich spontaan aan, van verzamelaars tot brouwers en dansscholen. Iedereen wil bijdragen. Het leeft echt in de stad.”

KUNNEN JULLIE EEN PAAR HOOGTEPUNTEN NOEMEN? “De theatervoorstelling Unstoppable – Het Verhaal van Marilyn in Theater de Liefde. Maar ook de filmvertoningen en de expositie met duizenden magazinecovers. En het moment in de Grote Kerk, waar haar muziek vanaf het carillon klinkt op haar honderdste geboortedag; dat wordt heel bijzonder.”

52 ✶ HRLM 103

WAT HOPEN JULLIE DAT BEZOEKERS MEENEMEN? Lisa denkt even na. “Dat ze verder kijken dan het beeld dat ze al kennen. Dat ze ontdekken wie Marilyn echt was, een intelligente en moedige vrouw. En dat ze geraakt worden.”

TOT SLOT, WAAR EINDIGT DIT ALLEMAAL? Hans glimlacht. “Op 7 juni 2026, officieel.

Maar eerlijk gezegd voelt het alsof het daarna gewoon blijft doorwerken. Dit festival laat zien wat er kan ontstaan als een stad samen iets creëert.” Het MM100 Festival is daarmee niet alleen een eerbetoon, maar ook een levend bewijs van de kracht van samenwerking en creativiteit.”

Het MM100 Festival is geen standaard herdenking, maar een stijlvolle beleving waarin cultuur, mode en emotie samenkomen.

Marilyn leeft hier niet alleen voort in beeld, maar in sfeer, muziek en verhalen die je nog lang bijblijven.

Van 30 mei t/m 7 juni 2026.

Te volgen op de socials (MM100Festival) of voor het programma en tickets via de website www.MM100festival.nl

Haarlem wordt even Hollywood 100 JAAR MARILYN MONROE GEVIERD MET STIJLVOL STADSFESTIVAL Haarlem maakt zich op voor een week vol glamour, kunst en een vleugje mysterie.

Ter ere van de 100ste geboortedag van Marilyn Monroe verandert de stad van 30 mei tot en met 7 juni 2026 in een feestelijk eerbetoon aan een van de meest iconische vrouwen uit de geschiedenis.

Marilyn Monroe, de vrouw met de onweerstaanbare glimlach en tijdloze allure, blijft fascineren. Achter het blonde icoon schuilde een complex en gevoelig karakter, een verhaal dat tot op de dag van vandaag talrijke artiesten, popzangers en actrices inspireert. Tijdens het MM100 Festival komt die gelaagdheid tot leven, van pure Hollywood-glamour tot intieme, persoonlijke verhalen.

EEN STAD IN MARILYN-SFEREN Niet één locatie, maar een groot deel in het centrum van Haarlem doet mee, voornamelijk de Spaarnwouderstraat. Denk aan galeries, stijlvolle etalages, kunst op onverwachte plekken en culturele hotspots die volledig in Marilyn-thema worden gehuld. In de Filmkoepel schittert Marilyn op het grote doek zoals alleen zij dat kan. Klassiekers als Some Like It Hot, The Seven Year Itch en Gentlemen Prefer Blondes brengen je terug naar een tijd waarin glamour nog vanzelfsprekend leek.

DE VROUW ACHTER HET ICOON Wie verder wil kijken dan het imago, kan zich laten raken door het nieuwe toneelstuk Unstoppable: Het verhaal van Marilyn. In Theater De Liefde komt Norma Jeane óf Marilyn Monroe tot leven in een intieme voorstelling waarin kwetsbaarheid en kracht samenkomen, gedragen door muziek en een indrukwekkende hoofdrol van actrice Merel Staalstra (o.a. bekend van Toren C).

KUNST, STIJL EN EEN VLEUGJE NOSTALGIE Verspreid door de Spaarnwouderstraat ontdek je exposities die Marilyn vanuit verschillende perspectieven laten zien. Van honderden vintage tijdschriftcovers (vanaf 1946 tot en met heden) tot hedendaagse kunst. Meer dan vijftig kunstenaars hebben zich laten inspireren door de filmster en komen met nieuw werk. Ook is er gedacht aan muziekgeschiedenis van tijdgenoten (Frank Sinatra, Sammy Davis jr., Dean Martin, Ella Fitzgerald) in etalages.

EEN MUZIKALE ODE VANUIT DE TOREN VAN DE BAVO Op 1 juni om 16.00 uur – haar 100ste geboortedag – rijst Marilyn letterlijk boven de stad, wanneer haar bekende nummer I Wanna Be Loved By You wordt gespeeld vanaf het eeuwenoude carillon van de Grote of St.-Bavokerk. Een magisch moment dat verleden en heden samenbrengt door stadsbeiaardier Rien Donkersloot en Marilyn-performer Debra Monroe. Een ode die je niet alleen ziet, maar voelt en proeft.

Met het programmaonderdeel We Love Marilyn blijft het festival ook een tikje mysterieus.

Denk aan bijzondere lezingen, boeklanceringen en onverwachte optredens die pas op het laatste moment worden onthuld. Zelfs een speciaal Jopen blond bier, Golden Marilyn, maakt deel uit van de ervaring.

103 HRLM ✶ 53

Begijnhof 10 | www.theaterdeliefde.nl

Changement

MERAL & HET TOMBAZ ENSEMBLE Meral & het Tombaz Ensemble brengen in Changement Griekse en Turkse liedjes uit de underground scene. Het zijn melancholische melodieën over drank en drugs en opgewekte liedjes over liefde, hoop en waardevolle herinneringen. Meral gaat op zoek naar Refika, een zangeres die honderd jaar geleden noodgedwongen Turkije moest verlaten. Wie was zij en wat is van haar terecht gekomen? De zoektocht legt een schatkist aan verrassende verhalen, opmerkelijke herinneringen en melodieën bloot. Dit theatraal concert is gezongen in het Turks en Grieks. De gesproken teksten zijn in het Nederlands.

Zondag 17 mei, 15.30 uur

Van Oost naar West

EWA CHOJECKA & DANIIL ALEKSIN

In het kader van Theater na de Dam presenteert De Liefde twee voorstellingen: BERK en WARSCHAU, geïnspireerd op de achtergrond van de makers. Twee kleinkunstvoorstellingen over het verleden én hedendaagse dilemma’s. Daniil Aleksin speelt een solo over vrede en oorlog. Hij haalde inspiratie uit zijn directe omgeving en de muziek van de Russische protestzanger Victor Tsoi (1962-1990). Ewa Chojecka speelt WARSCHAU, de herrezen stad.

Daarin bezoeken we de hoofdstad van Polen, haar geboortestad die, ondanks alle gruwelen, als een feniks uit haar as herrees. Wat is er van Warschau geworden?

Woensdag 20 mei, 20.30 uur

Haarlem Roots House

THE HOKUM SYNDICATE

The Hokum Syndicate laat de muziek herleven die ooit klonk in de rokerige kroegen van het diepe zuiden van de VS (1890–1930), met eigen nummers die diep geworteld zijn in vroege Amerikaanse stijlen. Hun sound is uniek, herkenbaar, en ademt het zinderende nachtleven van New Orleans, juke joints en oude Minstrel Shows. Vaudeville, ragtime, delta blues, hokum en hot club jazz vloeien samen tot een energieke, swingende mix die traditie en vernieuwing moeiteloos verbindt. Oprichter Big Bo Brocken schreef tijdens de coronajaren nieuwe, speelse en soms weemoedige songs vol verleiding, verlangen en rauwe blues-emotie.

Zondag 31 mei, 15.30 uur

MM100 Festival

UNSTOPPABLE – HET VERHAAL VAN MARILYN MONROE

Ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Marilyn Monroe heeft Haarlem dit jaar haar eigen MM100 Festival. Natuurlijk doet De Liefde daar graag aan mee! Op 6 en 7 juni zie je Unstoppable - Het verhaal van Marilyn. Deze voorstelling vertelt je alles wat je over haar wilt weten! Wie was Marilyn Monroe écht? Actrice of filmster? Verleidster of prooi? Slachtoffer of dader? Sterk of zwak? Nep of echt? Dom blondje of slimme zakenvrouw? Norma Jeane of Marilyn? Of toch haar onbekende en anonieme alter ego Zelda Zonk? Met tekst en muziek geeft actrice Merel Staalstra antwoord op deze vragen.

Zaterdag 6 en zondag 7 juni, 20.30 & 15.30 uur

54 ✶ HRLM 103

OUDER WORDEN 2.0 VITALER EN FRIVOLER Tineke Abma is bijzonder hoogleraar Ouderenparticipatie aan het Leids Universitair Medisch Centrum en bijzonder hoogleraar Kunst & Zorg aan de Erasmus Universiteit.

Eind vorig jaar verscheen haar boek Nieuw oud – met levenslessen van rolmodellen op leeftijd. Nu is er ook de gelijknamige tentoonstelling in Museum van de Geest: Nieuw Oud! De kunst van het ouder worden, waarvan Abma gastcurator is.

U zegt: ouderdom is een kans om jezelf te worden. Waarom?

“Als je ouder wordt, kom je in een tussenruimte: je bent niet meer jong, maar nog vitaal genoeg om iets te doen. Je hebt minder verplichtingen, meer vrije tijd. Dan heb je ruimte om na te denken over ‘wie ben ik in de kern’. Durf je dan echt je hart te volgen of laat je je toch weer verleiden door de vragen en verwachtingen die op je afkomen? Om te worden wie je bent, moet je ook keuzes maken.”

Hoe belangrijk is creativiteit bij het ouder worden? ‘’Creativiteit helpt zeker bij de kunst van het ouder worden. Het raakt aan vindingrijkheid, je fantasie gebruiken en durven voelen. Dat kan helpen bij het verbeelden van wie je allemaal nog zou kunnen zijn. Je kunnen verzoenen met het leven en in dankbaarheid terug kunnen kijken zijn bepalend voor het welzijn dat je op latere leeftijd kunt ervaren. Dat vraagt ook herinneringswerk. Jeroen Krabbé heeft op zijn tachtigste van ieder decennium van zijn leven een schilderij gemaakt. Wat waren in mijn leven geluksmomenten en verlieservaringen?

Wat is er allemaal gebeurd en hoe verhoud ik mij daartoe?’’

NIEUW OUD! DE KUNST VAN HET OUDER WORDEN

Vindt u ouder worden prettig of spannend? ‘’Allebei. Wat ik er prettig aan vind is dat ouder worden ruimte biedt voor nieuwe rollen.

Ik heb veel rollen gehad in mijn leven: moeder, hoogleraar, bestuurder. Maar dat ik nu gastcurator ben, dat is zó tof. Een nieuwe rol opent een nieuwe wereld, het is avontuur.

Ik zou tegen ouderen willen zeggen: Zoek nieuwe rollen op!’’

Nu te zien: tot en met 3 januari 2027 Waar: Museum van de Geest, Schotersingel 2

Tekst: Anthonet Baijense. Fotografie: Bastiaan van Musscher.

‘Nieuw oud’, dat lijkt een paradox. Wat bedoelt u daarmee? ‘’We worden veel ouder en veel vitaler oud. Toch blijven we ouderdom associëren met hoe vroegere generaties ouder werden, met beelden van verval en verlies. Dat is jammer. Tegelijkertijd moet je het ook niet omklappen naar ‘forever young’. Je wilt ouderdom juist omarmen, maar niet in één van die clichébeelden vallen.

Deze tentoonstelling zegt: ‘Kijk eens hoe ouderen tegenwoordig leuker, frivoler ouder zijn!’’

103 HRLM ✶ 55

KUNSTZINNIG EVENEMENT

Dé plek voor nieuwe Haarlemse energie

STOPPENKAST

Van inspirerende workshops tot verrassende samenwerkingen tussen artiesten die elkaar ter plekke vinden: Stoppenkast is een multidisciplinair creatief initiatief in Haarlem. We spraken met de oprichters en conservatoriumstudenten Maud Grimberg, Nienke Schuitemaker en Annelie Spierings.

Wat is Stoppenkast precies? Maud: “Het is een nieuw, Haarlems en kunstzinnig evenement plus creatieve broedplaats. Vandaar ook de naam: Stoppenkast. Het centrale punt waar alle energie samenkomt en verder wordt verdeeld.”

Nienke: “Het is een moment waarop makers en publiek elkaar kunnen ontmoeten en inspireren. Alles draait om het creëren van een ruimte waar iedereen deel kan nemen aan cultuur, ongeacht ervaring of achtergrond.”

Hoe is Stoppenkast ontstaan? Maud: “Wij volgen alle drie dezelfde opleiding op het Haarlemse Conservatorium en zijn los van elkaar artiesten. Als artiest werd ik een keer geïnterviewd door Stichting Talent and Dreams, STAD. In dat gesprek liet ik onder meer weten wat ik van de Haarlemse kunstscene vond. Dat iedereen los van elkaar aan het werk was en dat er weinig doorgroeimogelijkheden als artiest zijn. Ik miste een community-gevoel. Over dat punt ben ik na dat interview verder gaan brainstormen. We wilden graag een verbindend evenement organiseren. Toen dat idee concreter werd, vroeg ik Annelie en Nienke of ze mij wilden helpen. Zo zijn we met z’n drieën Stoppenkast begonnen.”

Annelie: “We hebben ons eerste event georganiseerd in de Anti-Bar in Haarlem. Sindsdien werd Stoppenkast echt serieus en hebben we subsidies aangevraagd en gekregen. We zijn toen ook in het talententraject Shout It Out van Het Slachthuis gerold. Mede daardoor hebben wij onze eerste grote editie op 24 januari in Slachthuis georganiseerd.”

Maud: “Naast STAD, Shout It Out en Het Slachthuis is Gemeente Haarlem ook een belangrijke samenwerkingspartner van ons. Ze zijn allemaal enthousiast en willen ons blijven ondersteunen.

Erg leuk om te merken!”

Tekst: Joost Dobbe.

Wat is precies de doelgroep van Stoppenkast? Nienke: “Onze doelgroep is de creatieve maker, zowel beginnend als professionals. Bij ons gaat het dus om het vormen van een netwerk van creatieve makers. Zodat zij elkaar kunnen inspireren en van elkaar kunnen leren. Op een gelijkwaardige manier.” Annelie: “Zo wordt het een kruisbestuiving tussen verschillende scenes en disciplines.”

Hoe ziet een Stoppenkast-event er uit? Nienke: “Per keer is dat anders. We kijken altijd eerst wat de behoeftes vanuit de deelnemende makers zijn door middel van een aanmeldformulier dat zij vooraf in kunnen vullen. En tijdens ons eerste event wilden we vooral uitleggen wat Stoppenkast is. Voor het volgende zijn we meer op zoek naar ideeën van Haarlemse makers.

Daar hebben we ook een social media-campagne voor opgezet.”

Annelie: “Met ons evenement in Het Slachthuis zijn we eerst begonnen met workshops vanuit verschillende disciplines. Daarna waren er verschillende showcases gecombineerd met expo’s en interactieve sets. Tenslotte was er een netwerkborrel met een dj, waarbij we ook nog vragen vanuit het publiek deelden.”

Wat is er tot nu toe uit jullie events voortgekomen? Maud: “Er zijn nieuwe connecties en vriendschappen uit voortgekomen en mensen zoeken elkaar gelukkig ook op buiten Stoppenkast.” Annelie: “Tijdens een van onze evenementen is bijvoorbeeld een singer-

56 ✶ HRLM 103

songwriter in contact gekomen met een fotograaf. Die maakt nu een albumhoes voor hem.”

Wat hebben jullie tot nu georganiseerd?

Annelie: “Naast het test-event in de Anti-Bar en het grotere event in Slachthuis, hebben we meerdere kleinere momenten georganiseerd.

De komende tijd gaan we dat voortzetten.

Een keer per jaar willen we iets groots organiseren, waarin we alle makers van Haarlem een plek kunnen geven.”

Nienke: “Die evenementen organiseren we steeds ergens anders. We roesten dus niet vast op één vaste plek. Want elke plek in de stad heeft weer zijn eigen publiek. We willen juist dat dat publiek door elkaar gaat lopen.”

Wat is het einddoel? Maud: “Onze ambitie is dat het uiteindelijk een zelfstandige community wordt, een echte Haarlemse kunst-scene.” Annelie: “Dat mensen niet een scene gaan opzoeken in andere steden, maar lekker in Haarlem blijven.”

Interesse om je aan te sluit bij Stoppenkast? Check dan snel de online community op @stoppenkast.

Daar kun je ook meedenken over de komende evenementen.

Deze column wordt afgewisseld, deze keer: Jolanda Beijer - Algemeen directeur Patronaat

Fotografie: Daan Ruijter.

Ruimte maken

Jolanda Beyer

De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen is bekend. Haarlem heeft gekozen. En zoals dat gaat bij verkiezingen, wordt er vervolgens vooral gekeken naar wat die keuze betekent voor de grote thema’s: wonen, duurzaamheid, bereikbaarheid, veiligheid. Terecht natuurlijk, want dat zijn geen kleine onderwerpen.

Wat mij deze keer opvalt, is dat cultuur in Haarlem niet ter discussie lijkt te staan. Sterker nog: het wordt veelal gekoesterd. En dat voelt niet als vanzelfsprekend. In veel steden staat cultuur onder druk, maar hier zien we dat het echt onderdeel is van hoe we onze stad willen vormgeven.

Dat we blijven investeren in plekken waar mensen samenkomen, waar verhalen worden gedeeld, waar ruimte is voor talent en experiment. En misschien nog wel belangrijker: dat de sector ook daadwerkelijk wordt betrokken bij hoe die toekomst eruit moet zien.

Dat geeft vertrouwen. Want een levendige stad maak je samen.

Tegelijkertijd wringt er iets. Want als we eerlijk zijn, is Haarlem voor een grote groep mensen steeds minder toegankelijk. En dan heb ik het vooral over jongeren. Jongeren die hier zijn opgegroeid, die hier studeren, werken, muziek maken, achter de bar staan of op het podium.

Jongeren die de stad kleur geven en die we eigenlijk helemaal niet kwijt willen.

En toch gebeurt dat. Omdat het simpelweg ook hier te moeilijk is om een betaalbare plek te vinden om te wonen.

Dat raakt me. Niet alleen als directeur van Patronaat, waar we dagelijks werken met jonge makers, muzikanten en professionals. Maar ook als Haarlemmer en moeder van drie dochters. Want een stad zonder jongeren verliest iets essentieels. Energie. Vernieuwing. Toekomst.

We kunnen nog zulke mooie plannen maken voor cultuur, talentontwikkeling en een bruisend nachtleven, maar als de mensen die dat moeten dragen hier geen plek kunnen vinden, blijft het bij goede bedoelingen.

Misschien zit verbinding soms wel in iets heel praktisch: ruimte maken voor elkaar.

Bij ons thuis gebeurde dat afgelopen jaar heel letterlijk. Mijn ouders verkochten hun appartement en hebben een plekje bij ons gevonden. Niet omdat we nou een zee van ruimte hebben, maar wel genoeg om het anders in te delen. En eerlijk is eerlijk: dat levert niet alleen een woning op voor iemand anders in Haarlem, maar ook en een heleboel warmte en gezelligheid.

Samen wonen met meerdere generaties onder één dak is soms even schakelen, maar het brengt ook iets moois. Meer contact. Meer zorg voor elkaar. Meer leven in huis. Het voelt, hoe klein ook, als een manier om bij te dragen aan iets groters.

En misschien is dat wel waar het uiteindelijk om gaat. Dat we niet alleen kijken naar systemen en beleid, maar ook naar wat we zelf kunnen doen. Hoe we ruimte maken, letterlijk en figuurlijk.

Voor elkaar. Voor de volgende generatie. Voor een stad waarin iedereen zich thuis kan voelen.

Verbinding en veiligheid zitten niet alleen in grote woorden en plannen. Ze zitten ook in de vraag: is er plek voor jou?

Dus misschien moeten we in Haarlem niet alleen nieuwe woningen bouwen, maar ook af en toe een beetje opschuiven.

Want ruimte maken begint niet bij beleid, maar ook gewoon thuis… aan de keukentafel.

103 HRLM ✶ 57

Deze column wordt afgewisseld, deze keer: Lidewij de Koekkoek (directeur Frans Hals Museum)

Lidewij de Koekkoek

ZOEKTOCHT NAAR IDENTITEIT Onlangs kwam ik een onderzoek tegen waaruit blijkt dat Generatie Z conservatiever denkt over genderrollen en relaties dan eerdere generaties. Een beetje de omgekeerde wereld. Dat baart me zorgen. Deze traditionele kijk van een deel van Gen Z wordt versterkt en geradicaliseerd door online manosphere-content. Je kent het wel, online plekken waar veel gesproken wordt over mannelijkheid, zelfontwikkeling en vaak ook traditionele rolpatronen. Op het eerste gezicht lijkt het soms te gaan over positieve dingen zoals discipline, sporten, succes en persoonlijke groei. Maar daaronder zitten veel vrouwonvriendelijke en anti-feministische ideeën verstopt. Vooral jonge mannen die nog zoekende zijn naar hun identiteit kunnen hierin worden meegetrokken. Misschien heb je zelf laatst ook de documentaire Louis Theroux: Inside the Manosphere hierover gezien? De gevolgen van de manosphere zijn allesbehalve onschuldig. Zo wordt het, naast de invloed op hoe jonge mannen politiek denken en stemmen, ook in verband gebracht met een toename van geweld tegen vrouwen.

Vanuit die traditionele kijk op genderrollen worden LHBTIQA+-mensen bovendien vaak gezien als iets dat ingaat tegen de natuur en ‘hoe het hoort’. Wat zich uit in trans- en queerfobie. Dit gevaar vraagt om een stevig tegengeluid, voor meer empathie en verbinding in plaats van online verwijdering.

Maar ook met nieuwgierigheid en een open houding het gesprek aan te gaan met jongeren onder invloed van die manosphere. Niet eenvoudig, maar wel noodzakelijk.

In het Frans Hals Museum geloven wij dat kunstenaars op een bijzondere manier naar de wereld kijken. Daarom stimuleren wij het kijken vanuit verschillende kanten en bieden we een ontmoetingsplek voor diverse perspectieven. Zo proberen we iets bij te dragen aan een veilige, open en inspirerende samenleving. De kunstwerken in de vaste collectie van het museum zijn niet geordend op tijd, maar op thema’s zoals identiteit, lichaam en familie.

In de 19de eeuw ontstond het ideaal van het kerngezin: de vader en de moeder met een paar kinderen. De hoeksteen van de samenleving. Maar hoe actueel is dat beeld vandaag de dag nog?

En wat verstaan we eigenlijk onder familie? In de themazaal over familie laten moderne en hedendaagse kunstenaars zien hoe rekbaar dat begrip is. In een schilderij van Ferdinand Erfmann uit 1928 zien we twee vrouwen in hun gezamenlijke slaapkamer. Op een recent aangekocht doek schildert de jonge kunstenaar Lorian Gwynn haar studiegenoten met wie ze lief en leed heeft gedeeld. Familie draait niet per se om bloedbanden; het kan net zo goed gekozen familie zijn.

Het gaat vooral om verbondenheid.

Jongeren zoeken en ontwikkelen hun identiteit en laten dit zien in kleding, make-up en kapsel.

Zahra Reijs portretteerde zes jongeren van nu, de foto’s knallen je echt tegemoet. Vroeger waren vrouwen op portretten vaak bekend als ‘de echtgenote of zus van’. Inmiddels is van alle portretten in de themazaal over identiteit bekend wie ze zijn. Vaak wordt met die namen meer bekend over de levens van deze vrouwen, zoals van de Belgische beeldhouwer Elisa Beetz-Charpentier en de Pruisische barones en filantroop Olga Wüste-von Gotsch. De geportretteerden krijgen zo hun identiteit terug. Dat is belangrijk voor kunsthistorici – en ook voor museumbezoekers. De vrouwen naar wie je kijkt zijn geen onbekenden meer.

Hokjes denken is van alle tijden, het is een manier om je te onderscheiden van de ander, een manier om je eigen angsten en onzekerheden te lijf te gaan. Geregeld dient het ook een politiek doel.

Het kan echter ook enorm beschadigend zijn. De mens is van nature nieuwsgierig naar de ander, veel kunstenaars blinken daarin uit. Laten we die nieuwsgierigheid en die open blik naar de ander versterken. Het maakt ons mens én medemens!

103 HRLM ✶ 59

Tickets: www.podiaheemstede.nl/programma

OPEN DAG Irene Moors – Ambassadeur van Podia Heemstede – presenteert op 17 mei de jaarlijkse Open Dag van de podia. Met optredens van stand-up acteur en theatermaker Steyn de Leeuwe, cabaretier Thjum Arts en een Talentenshow. Irene presenteert die middag ook het nieuwe theaterprogramma van De Luifel, Concertzaal De Oude Kerk en de Pinksterkerk in Heemstede. Kom je verheugen op het nieuwe theaterseizoen en bestel je kaarten.

Entree is gratis!

Zondag 17 mei, 14.30 uur, Theater De Luifel

Ramses enzo

MAARTEN HEIJMANS & COR BAKKER Pianist Cor Bakker ontmoette acteur en zanger Maarten Heijmans tijdens de boekpresentatie van alle liedjes van Ramses Shaffy. Het was geen toevallige ontmoeting, want Cor en Maarten zijn enorme liefhebbers van het repertoire van Ramses. Maarten heeft als acteur een weergaloze versie van deze unieke artiest neergezet in de tv-serie Ramses en Cor heeft de échte Ramses diverse malen mogen begeleiden. Dit levert prachtige anekdotes op en natuurlijk bijzonder mooie muziek. Niet alleen het bekende werk maar ook heel veel mooie, door het grote publiek nog onontdekte, pareltjes.

Zaterdag 30 mei, 20.30 uur, Concertzaal De Oude Kerk

Try-out

MARTIJN KONING Martijn Koning speelt, fantaseert en ontspoort met zichtbaar plezier. Hij sleept je mee in verhalen vol dieren, hilariteit uit zijn dagelijks leven en absurde wendingen. Met zijn kenmerkende interactie wordt het publiek onderdeel van de avond. Geen vaststaand script, wél chaos, humor en verrassingen. Een unieke try-out vol improvisatie en vrolijk ontregelde fantasie. Alsof je hoofd op vakantie gaat.

Vrijdag 12 juni, 20.15 uur, Theater De Luifel

Finalistentournee 2026

AMSTERDAMS KLEINKUNST FESTIVAL Het Amsterdams Kleinkunst Festival 2026 is gewonnen door Annica Muller. Daan Put won de AKF Publieksprijs en Dorelia Schraven ontving de AKF Shaffy Cheque. Je ziet de drie finalisten op 20 november in De Luifel. Wat je tijdens deze theateravond ziet is geen toevalstreffer.

Het is werk dat heeft gerijpt. Programma’s met een ruggengraat. Geen veilige middenweg, wel scherpe humor, muzikale zeggingskracht, poëtische vondsten en verhalen die iets blootleggen. Soms licht en speels, soms rauw en confronterend. Maar altijd persoonlijk.

Vrijdag 20 november, 20.15 uur, Theater De Luifel

60 ✶ HRLM 103

Fotografie: Rutger Vos.

Haya Maëla, artistiek leider, Danshuis Haarlem en Dansgroep Haarlem. www.danshuishaarlem.nl

“

Haya Maela

Vertrouwen Als een zweefvliegje in mijn ontluikende lentetuin zweeft het woord ‘Vertrouwen’ al een tijdje boven mijn hoofd. Gonzend en dan weer doodstil hangend, landt het nieuwsgierig in mijn hoofd en schiet het met hetzelfde gemak weer weg. Territoriumgevoelig, want als zo’n woord eenmaal haakjes krijgt, laat het zich niet zo gemakkelijk meer verjagen.

Al een tijd geleden heb ik bedacht dat een nieuw dansproject Vertrouwen gaat heten en de startdatum is nabij, dus de mijmeringen over dit thema worden intensiever.

Vertrouwen is niet iets waar je standaard mee geboren wordt, maar moet zich door ervaringen ontwikkelen. En dan het liefst ervaringen van veiligheid en gezien worden. Psychoanalyticus Erik Erikson heeft hier mooie dingen over geschreven.

Wordt je vertrouwen beschaamd, dan kan dat leiden tot achterdocht en wantrouwen.

Als we de media mogen geloven, lijdt een groot deel van de Nederlandse bevolking inmiddels aan wantrouwen. En dan vooral richting de overheid en de politiek. Wat weer een wantrouwen in de medemens tot gevolg heeft. Een sneeuwbaleffect.

Het goede nieuws is dat vertrouwen hersteld kan worden. Maar houd rekening met de tijd die dat vergt.

Wat er langzaamaan is ingeslopen, verwijder je niet zomaar met wat mooie woorden.

Ons project Vertrouwen start vanuit een andere vorm, namelijk het vertrouwen in je lichaam.

Vertrouwen is een dansproject voor AYA’s, jongvolwassenen die in aanraking zijn of zijn geweest met kanker.

Jonge mensen die om begrijpelijke redenen het vertrouwen in hun lichaam verloren.

Dans kan helpen dit vertrouwen te herstellen.

Ik ben voor dit project benaderd door de F|Fort Foundation. Deze organisatie initieert kunstprojecten voor AYA’s, vanuit de overtuiging dat door middel van kunst het onzegbare verbeeld kan worden en daarmee troost en kracht ervaren wordt.

Voor ons project werk ik samen met mijn collega Roby Roest. Inmiddels hebben Roby en ik een intensieve training gevolgd bij Emily Jenkins. Emily geeft trainingen op het gebied van Dans en Gezondheid, zowel aan danskunstenaars als aan medisch geschoolden. Zij leidt al jaren verschillende groepen voor vrouwen met of na kanker.

Het eerste deel van Vertrouwen bestaat uit het maandelijks aanbieden van een dansles. Voor deze lessen is geen danservaring nodig, alleen de bereidheid om mee te gaan in de dans, geheel op je eigen manier en binnen jouw mogelijkheden. Vanaf september gaan we samen met de dansers van Dansgroep Haarlem toewerken naar een presentatie.

Ik vind het een spannend project, omdat ik niet eerder met deze kwetsbare doelgroep heb gewerkt.

En hoe zal het zijn voor de dansers van de dansgroep? En hoe breng ik de beide groepen samen?

Maar vertrouwen is ook het gevoel in jezelf dat je, wat er ook gebeurt, een manier vindt om daarmee om te gaan. Dat gevoel neem ik mee.

103 HRLM ✶ 61

Vijfhoekkunstroute 2026

HET GEHEIM

Eén weekend per jaar verandert de Haarlemse wijk de Vijfhoek in een levend kunstwerk. De smalle straatjes, karakteristieke hofjes en diverse andere locaties zoals winkels, horeca en bedrijfspanden vormen het decor voor de Vijfhoekkunstroute, een evenement dat inmiddels een vaste plek heeft veroverd op de culturele kalender van de stad. Op 30 en 31 mei openen bewoners, ondernemers en winkeliers hun deuren om kunstenaars een podium te geven – en dat levert een route vol verrassingen, ontmoetingen en inspiratie op.

Het thema van dit jaar is ‘Het geheim’. Een titel die perfect past bij de Vijfhoek, een wijk die in zijn geschiedenis vele geheimen met zich meedraagt. Het thema krijgt ook een persoonlijke lading: hoe bevrijdend kan het zijn om niet langer met een geheim rond te lopen? Tijdens deze editie is er ruimte om te biechten en iets van je af te laten glijden, zodat wie daar behoefte aan heeft na afloop met een schone lei verder kan.

De opening van de Vijfhoekkunstroute zal dit jaar traditiegetrouw zijn op de vrijdagavond, 29 mei om 19.45 uur in de Nieuwe Kerk. De opening is gratis en iedereen is welkom.

De Nieuwe Kerk vormt zoals gebruikelijk het hart van het evenement. Hier hangt van elke deelnemende kunstenaar één werk – ideaal om snel te ontdekken welke kunst je aanspreekt. Het publiek kan stemmen op het mooiste kunstwerk van de overzichtsexpositie én de catalogus met plattegrond is er verkrijgbaar.

SHORTLIST – TIPS VOOR JE BEZOEK Start slim: Begin in de Nieuwe Kerk. Omdat daar van elke kunstenaar één werk hangt, zie je snel welke stijl je aanspreekt en kun je je route door de Vijfhoek langs je favoriete kunstenaars uitstippelen. Je vindt de plattegrond in de catalogus en op de website.

Stemmen: Vergeet niet je stem uit te brengen in de kerk voor de publieksprijs.

Biechten: Draag je een geheim met je mee? Tijdens de kunstroute is er ruimte om te biechten – een bijzonder moment om iets los te laten en met een schone lei verder te gaan.

Wandeling met gids: Wil je de verhalen over de geheimen van de Vijfhoek horen? Gids Jan Hoving neemt je mee op zijn tocht door de wijk. Wacht niet te lang met aanmelden, want de plekken zijn beperkt. De kosten zijn € 3,50.

Of je nu komt om kunst te ontdekken, te stemmen op je favoriet, een geheim achter te laten of gewoon om heerlijk rond te dwalen: de Vijfhoekkunstroute laat zien hoe kunst, buurt en gezelligheid samen een weekend vol geheimen creëren.

62 ✶ HRLM 103

VIJFHOEK KUNSTROUTE Opening: vrijdag 29 mei, 19.45 uur Kunstroute: zaterdag 30 en zondag 31 mei 2026, 12.00-17.00 uur Centrale locatie: Nieuwe Kerk (overzichtsexpositie, catalogus, stemlocatie) Nieuwe Kerksplein 36 Toegang: gratis Meer info: www.vijfhoekkunstroute.nl

Fotografie: Maarten van Haaff.

Deze column wordt afgewisseld, de keer: Anne van Lienden - Directeur Verwey Museum Haarlem

Anne van Lienden

Verleden en heden In verbinding én dialoog Een halfjaar ben ik inmiddels verbonden aan Verwey Museum Haarlem. Iedere dag maak ik van dichtbij mee hoe belangrijk het is om als stadsmuseum midden in de maatschappij te staan. Waar dat kan brengen we in onze programmering de rijke geschiedenis van stad en regio in verbinding met de actualiteit. Dat doen we niet om met een belerende vinger te wijzen op hoe we van het verleden kunnen leren, maar door vragen te stellen en ruimte te scheppen voor meningsvorming over actuele vraagstukken en ze in historisch perspectief te plaatsen.

Hoe waardevol het leggen van de verbinding tussen verleden en heden kan zijn, komt bij uitstek tot uitdrukking in de multimediale tentoonstelling Black Snow. In dit project van fotograaf Harm van de Poel staat het leven rondom Tata Steel centraal. De kiem voor Black Snow werd gelegd toen Van de Poel vijf jaar geleden een atelierruimte betrok in het voormalige Witte Theater in IJmuiden, gelegen aan het Noordzeekanaal, recht tegenover Tata Steel. Hier werd hij iedere dag rechtstreeks geconfronteerd met de onontkoombare aanwezigheid van de fabriek en de uitstoot, duidelijk zichtbaar in zwart op zijn witte auto.

Hij kon niets anders doen dan zijn directe werkomgeving nader te onderzoeken en in beeld te brengen.

Op initiatief van curator Claire Hoogakker ontstond het idee om een tentoonstelling te organiseren in Verwey Museum Haarlem. Naar aanleiding daarvan breidde Van de Poel zijn serie uit tot een groter multimediaal project. Hij exposeert nu niet alleen de foto’s die hij van de omgeving, omwonenden en andere betrokkenen maakte, maar ook portretten van werknemer. Tot slot werd audio- en videomateriaal van zijn interviews met hen een onmisbaar onderdeel van het project. Met deze multimediale benadering is Black Snow een gelaagd geheel geworden waarin verschillende, vaak in de loop der tijd veranderde perspectieven aan bod komen.

Dankzij de medewerking van het Hoogovensmuseum vertelt de tentoonstelling ook de ruim honderdjarige geschiedenis van de staalfabriek. Dat doen we zowel in beeld als woord en aan de hand van objecten uit de historische collectie van de Hoogovens. Zo belicht de tentoonstelling hoe sterk de inwoners van de IJmond met de fabriek verbonden zijn. Niet alleen in economisch opzicht, maar ook sociaal gezien en doorgegeven van generatie op generatie. Vanuit die nauwe betrokkenheid tekent zich bij velen een geleidelijke kentering af naar een kritischer blik op de staalfabriek. Tegelijkertijd roeren ook steeds meer actiegroepen zich met tegenstemmen in reactie op de effecten van de fabrieksuitstoot op de volksgezondheid en het klimaat. De roep om het staalproductieproces te vergroenen, is een onderwerp van roerig maatschappelijk én politiek debat dat gevoerd wordt in de media en de Tweede Kamer, op scholen en in huiskamers.

Voor de een is het onderwerp zo zwart-wit als maar zijn kan, voor de ander kent het een rijk scala aan nuances van grijs. Black Snow toont de dilemma’s en de uitdagingen die voor ons liggen en nodigt uit tot gesprek, in verbinding en dialoog, op weg naar een leefbare toekomst.

De tentoonstelling Black Snow is nog te zien tot en met zondag 28 juni in Verwey Museum Haarlem aan het Groot Heiligland 47. Meer informatie via www.verweymuseumhaarlem.nl.

103 HRLM ✶ 63

Multimediaal verteltheater

DE WAARHEID DRAAGT EEN APENPAK

Na zes jaar geen voorstelling te hebben gemaakt, is het Haarlemse theaterplatform Project Fors op 22 en 23 mei terug met een nieuwe productie: De waarheid draagt een apenpak. HRLM spreekt regisseur en theatermaker Marianne Narold over deze eerste productie sinds lange tijd.

Wat heeft je geïnspireerd om deze voorstelling te maken? “Met Fors hebben we sinds de coronaperiode geen producties meer gemaakt, soms loopt dat zo, dan heeft iedereen andere projecten die meer prioriteit hebben. Toch begon het weer te kriebelen.

De kiem voor deze voorstelling lag in een artistieke uitdaging: de wens om een object-theatervoorstelling te maken” Hoe ben je bij dit verhaal gekomen?

“Het verhaal zelf diende zich min of meer toevallig aan. Ik zag een online uitvoering van violiste Janine Jansen van het muziekstuk L’Histoire du Soldat van Stravinsky met daarbij een vertelling van schrijver Bart Moeyaert.

Dit maakte diepe indruk op me en bleek verrassend goed aan te sluiten bij mijn zoektocht, die overigens ook best complex en intensief is. Waar ik als maker gewend ben te vertrekken vanuit personages, vraagt objecttheater om een radicaal andere benadering, waarin juist de dingen, objecten en beelden, leidend zijn.”

64 ✶ HRLM 103

Hoe worden die objecten en beelden ingezet? “Het oorspronkelijke verhaal Iemands Lief is geschreven bij de muziek van Igor Stravinsky. Voor onze voorstelling kies ik voor een eigentijdse invulling met zorgvuldig geselecteerde filmmuziek.

Visueel wordt gewerkt met onder meer overheadprojectoren, een ogenschijnlijk verouderd medium dat juist nieuwe, speelse mogelijkheden biedt en volledig in dienst staat van de vertelling.”

Wat willen jullie aan het publiek vertellen? Welke thema’s staan centraal?

“Centraal staat het verhaal van een soldaat die bezwijkt voor verleiding door de duivel en daardoor zijn geliefde en zijn muziek verliest. Deze muziek staat voor zijn identiteit.

Vanuit dat gegeven onderzochten de spelers hun eigen verhouding tot verleiding en verlies van identiteit. Wat brengt ons vandaag de dag uit balans? En wat raken we kwijt wanneer we de verbinding met liefde en authenticiteit verliezen?”

Is er een link met de hedendaagse samenleving? “Hoewel de oorspronkelijke tekst van Bart Moeyaert intact is gebleven,

krijgt het verhaal door de gekozen vormgeving een duidelijke hedendaagse lading. De voorstelling legt actuele dilemma’s bloot, zonder ze expliciet te benoemen.”

De oorspronkelijke titel was Iemands Lief, jullie hebben deze veranderd naar De waarheid draagt een apenpak, waarom is daarvoor gekozen? “Omdat we een eigen interpretatie geven aan het verhaal. Onze titel, afkomstig uit het verhaal zelf, verwijst naar de vermomming van de waarheid. Wat waar is, toont zich niet altijd direct — het kan absurd of misleidend lijken, terwijl er juist een wezenlijke kern onder schuilgaat. Die gelaagdheid vormt het hart van de voorstelling.”

NIEUWSGIERIG GEWORDEN NAAR DEZE VOORSTELLING? Wanneer: Op 22 en 23 mei Waar: Cultuur- en debatcentrum de Pletterij, Lange Herenvest 122 Aanvang: 20.00 uur.

Kaarten via: www.pletterij.nl

11 juli

wijnfestival caprera comedy walk luka bloom suzanne vega huub stapel shirma rouse mátyás bittenbinder lizz wright diggy dex

17 juli

micha & isabel van gelder

19 juli

meau mell vf Sons of the east Roxeanne hazes 3js

24 mei 30 mei 10 juni 26 juni 2 juli 3 juli 5 juli 9 juli

24 juli 30 juli 20 aug 22 aug

Meer info & kaarten: CAPRERA.NU

LEUK IN JOUW BUURT

MEI 16 17 17 20 22 22 23 31

Senioren Rockkoor Generation

Kika Haarlem City walk, 13.30u - Museum vd Geest Dikke banden race voor kinderen, 12.30u - Californiëplein Schalkwijk Haarlem City Taste, 12.00u - 6 restaurant centrum Senioren Rockkoor Generation, 16.15u - Badhuis Leidsebuurt Luilakmarkt, 16.00u - Raamvest en Raamsingel Dansbezinning, 19.30u - Rosenstock Huessy Huis Rondleiding ‘Welkom in de Mennistenhemel’, 10.30u - Doopgezindekerk Kleertjemarkt, 09.30u - G. van Bouillonstraat

JUNI 3 11 9-12 13 17 19 20 26 28

Luilakmarkt

Cantera Avond, 20.00u - Badhuis Leidsebuurt Buurtontbijt, 07.30u - Badhuis Leidsebuurt Avond4daagse, 18.00u - Schalkwijk Repair Café / iedere 2de zaterdag van de maand - Kweektuin Stiltewandeling, 20.15u - Middenduin Overveen Opening WIJS!, 16.00u - Fotogalerij De Gang Zomerbraderie, 10.00u - Ontmoetingskerk Schalkwijk Honkbalweek tot 4 juli - Pim Mullierstadion Boeken bij de Bavo, 10.00u - Grote Markt

Ook een gezellige activiteit en/of leuk evenement in jouw buurt, laat het ons weten! post@haarlemse-stadsglossy.nl

Stilte wandeling

STRIPDAGEN HAARLEM

Hoopvolle en zingevende verhalen voor en door jongeren tijdens Stripdagen Stripdagen Haarlem zet strips neer als volwaardige kunstvorm in het thema Kritisch Kijken.

Met verschillende exposities door de stad, een levendige (uitgevers)beurs in De Koepel en een mix van gevestigde makers en nieuw talent, ontdek je verhalen van cartoons tot graphic novels en journalistiek.

In het Museum van de Geest is de expositie Hope: Verhalen voor de Toekomst te zien.

Met tientallen graphic novel one-pagers van studenten van St. Joost School of Art & Design.

MADE-Life stichting biedt hiermee mensen die het mentaal moeilijk hebben hoop, inspiratie en zingeving. Ook zijn enkele korte, maar hoopvolle, graphic novels te zien. De expositie wordt op vrijdag 29 mei om 15.00 uur geopend door Peter de Wit, bekend van de strip Sigmund.

Deze tentoonstelling is een spin-off van de ‘Verhalen voor de Toekomst’-challenge, georganiseerd door MADE-Life. De stichting zet zich in voor de bevordering van de geestelijke gezondheid van kinderen en jongvolwassenen in Nederland en daarbuiten. Tijdens deze zogenoemde challenge zijn, naast geschreven verhalen, ook enkele graphic novels gemaakt.

De tentoonstelling blijft nog twee weken na de stripdagen staan.

Locatie: Museum van de geest, 30 mei tot 14 juni (’s maandags gesloten). Tijd: 11.00 - 17.00 uur. Meer informatie en het volledige programma is te vinden op www.stripdagenhaarlem.nl

66 ✶ HRLM 103

Stripdagen

Theaterwandeling door de binnenstad

EGLENTIER EENAKTER ESTAFETTE Theatergroep Eglentier verzorgt eind mei voor de vijfde keer een theaterroute door de Haarlemse binnenstad. Op 29, 30 en 31 mei zijn op vier verrassende locaties moderne, eigenzinnige eenakters te zien. Het publiek loopt onder leiding van een gids van locatie naar locatie en kan genieten van komische, ontroerende en filosofische stukken, die door het ensemble van de theatergroep onder leiding van verschillende regisseurs zijn gemaakt.

Locatietheater is Eglentier niet vreemd, eerder werden stukken gespeeld bij onder meer Molen de Adriaan, het Hodshon Huis, in de kelders van de Philharmonie en het stadhuis.

Voor deze Eenakter Estafette zijn nieuwe locaties uitgezocht, die iedere maker hebben geïnspireerd om op deze plek een verhaal te vertellen. Soms geheel passend bij de locatie, soms contrasterend met de locatie, maar in alle stukken is Eglentier te herkennen.

Zo wordt in een historisch pand aan de Kleine Houtstraat de eenakter Tragiek van de kiek opgevoerd. Regisseur Rudolf Mensen onderzoekt met zijn spelersgroep of je in deze tijd nog wel tijdloze foto’s kan maken. Het publiek belandt op een fotoshoot, die niet geheel volgens plan verloopt en waarbij ter discussie staat hoe je je in een tijd van Photoshop en de razendsnelle ontwikkeling van AI nog staande kan houden als fotograaf en model.

En wat maakt nu dat sommige foto’s een tijdloze kracht uitstralen?

Ook in de komische eenakter Duo A en I voorspellen de toekomst gaat het over de invloed van kunstmatige intelligentie. Acteurs Peter Miezenbeek en Wim Kok realiseerden met behulp van ChatGPT een tekst die vol slimme dialogen en scherpe opmerkingen zit en die diepere thema’s over identiteit en innovatie aansnijdt. Regisseur Rick Dros begeleidde het maakproces.

Deze eenakter wordt op grote hoogte gespeeld!

Bij De Echo staat het publiek weer met beide benen op de grond en bevindt het zich op de redactie van een plaatselijk nieuwsblad, dat ondanks onze informatiemaatschappij maar geen nieuws lijkt binnen te krijgen. Theatermaker Marcel Kragt schreef de absurdistische tekst en tekende voor de regie op een locatie die bij uitstek geschikt is voor… een redactie!

Tragiek van de Kiek

Duo A en I voorspellen de toekomst

Ook het stuk van Colinda Welboren, dat gespeeld wordt op een literaire plek, wordt gemaakt vanuit de locatie. Wat doen de personages op deze plek, waarom blijven ze daar? Of willen ze eigenlijk wel vertrekken, maar worden ze steeds weer aangetrokken door de locatie?

Ondergronds vindt een filosofische zoektocht plaats voor zowel spelers als publiek.

Theatergroep Eglentier belooft tijdens deze theaterwandeling weer een diversiteit aan theatergenres en speelstijlen te presenteren.

Kaarten voor de theaterwandeling op 29 t/m 31 mei zijn te koop via de website: www.eglentier.nl Het startpunt van de Eglentier Eenakter Estafette is: Hotel Lazarus, Kleine Houtstraat 70, Aanvang is 20.00 uur Let op: Eglentier Eenakter Estafette is een theaterwandeling; het publiek wandelt tussen de voorstellingen door van locatie naar locatie.

Deze locaties zijn helaas niet rolstoeltoegankelijk.

De Echo

103 HRLM ✶ 67

SCHERVEN BRENGEN GELUK EN ZO IS HET MAAR NET! Gevonden Haarlemse Scherven teruggeven aan Haarlem, hoe leuk is dat!

Met deze oproep is kunstenares Sybrandy gaan samenwerken met Wijkplatform Europawijk. De scherven waren gevonden in Haarlem door een oud-studiegenoot van de Kunstacademie Haarlem.

Er is gezocht naar een locatie om het werk op te hangen en om workshops te geven, om buurtbewoners de gelegenheid te geven samen te mozaïeken aan acht grote panelen.

Dat is met plezier gedaan in Centrum Schalkwijk in een leegstaand pand. 15 dagdelen plakken/puzzelen met scherven (zonder er iets af te halen...) en kletsen met zo’n 15 verschillende deelnemers heeft geresulteerd in mooie Delfts Blauwe panelen. Die hangen nu permanent in de nieuw herbouwde Watermeterfabriek (bij pont Heemstede-Schalkwijk).

Dank aan iedereen die heeft meegewerkt om dit unieke project samen te realiseren.

Onder het genot van mooie muziek van Het Ampzing Genootschap werden de panelen onthuld door Eric J. Coolen en Jeannette Eversen. Ook is er via 023TV Online een mooie film gemaakt. Dank aan Gemeente Haarlem, Kern met Pit, Wijkplatform Europawijk, De Watermeterfabriek en Annemarie Sybrandy, april 2026.

68 ✶ HRLM 103

Ontdek wat er nog meer te zien is en te doen: www.verweymuseumhaarlem.nl | Groot Heiligland 47 Dagelijks geopend. Eerste zondag van de maand gratis entree.

A World Beyond Linnaeus

LIVING MESH

12 juni tot en met 1 november 2026 Living Mesh verkent op prikkelende wijze hoe wij als mens naar de natuur kijken. Is de natuur iets wat we ordenen en beheersen, of maken wij zelf deel uit van een levend, onderling verbonden geheel? Vertrekpunt van de tentoonstelling is het invloedrijke classificatiesysteem dat de Zweedse botanicus Carl Linnaeus ontwikkelde tijdens zijn verblijf in Heemstede.

Op buitenplaats De Hartekamp bestudeerde hij begin 18de eeuw de collectie planten en dieren van bankier George Clifford III. Linnaeus bracht de natuur systematisch onder in hiërarchisch geordende categorieën. Dit systeem, nauw verweven met koloniale denkbeelden, vormde eeuwenlang onze blik op de natuur.

Living Mesh laat zien dat het ook anders kan. 16 hedendaagse kunstenaars doorbreken deze traditionele ordening en benaderen de natuur als een dynamisch netwerk van relaties, waarin alles met elkaar verbonden is. De tentoonstelling nodigt uit tot een hernieuwde blik: niet langer zien we de natuur als iets buiten onszelf, maar als een gemeenschap waar wij onlosmakelijk deel van uitmaken. Met werk van onder anderen: Henk Wildschut, Sophie Steengracht, melanie bonajo, Almudena Romero, Agnes Waruguru en Kateřina Gabriel Konarovská.

In het atelier & Vrouwenportretten laatste kans

KEES VERWEY

Hendrik Tavenier, De Hartekamp te Heemstede, 1773, tekening op papier, collectie Noord-Hollands Archief.

Katerina Gabriel Konarovská, s.o.s. From Ending Ancient Society, Leaves in a Storm Working on it With Lightning, hurray, 2024, olieverf op doek, 50 x 70 cm, Courtesy Galerie De Zaal.

tot en met 19 juli 2026

In de Verweyzalen staan twee geliefde thema’s centraal van de Haarlemse kunstenaar Kees Verwey. Stap de wonderlijke wereld van zijn werkruimte binnen en maak kennis met de vrouwen die een belangrijke rol in zijn leven speelden. Samen bieden de atelierstukken en vrouwenportretten een intieme inkijk in het leven en het kunstenaarschap van Kees Verwey.

BIJZONDERE BRUIKLEEN Twee indrukwekkende atelierinterieurs die tijdelijk te leen zijn uit de ABN AMROkunstcollectie maken deze presentatie compleet. Samen met persoonlijke objecten uit het atelier geven de atelierstukken en de fotoserie van Nico Koster een compleet beeld van Verweys kunstenaarsleven.

V.l.n.r.: Kees Verwey, Atelierinterieur, 1971, olieverf op doek, 178 x 210 cm, ABN AMRO-kunstcollectie.

Kees Verwey, Portret van Charlotte van Pallandt, 1966, olieverf op doek, collectie Stichting Kees Verwey.

103 HRLM ✶ 69

P

oëzie

George Moormann

Is naast dichter en beeldend kunstenaar ook essayist, boekenmaker, klimaatdichter en schrijfdocent (Schrijversvakschool Amsterdam). Hij was onder meer werkzaam als redacteur bij Tirade (Uitgeverij Van Oorschot) en als eerste officiële stadsdichter van de Gemeente Haarlem. Met zijn poëzielaboratorium De Zingende Zaag verbindt hij sinds 1989 poëzie, performance, beeld en grafische vormgeving met elkaar.

George is een van de eerste klimaatdichters van Nederland. Tevens is hij initiatiefnemer van de Stichting Bilderdijk Haarlem, die eens in de twee jaar in de Haarlemse Bavokerk de Bilderdijk-lezing organiseert (zie https:// bilderdijk.org). Voor zijn letterkundige arbeid en onophoudelijke inzet voor het culturele leven werd hij in 2015 onderscheiden als Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

‘Pinksteren’ staat in de context van taal symbool voor het verstaanbaar maken van de boodschap voor iedereen, ook wel bekend als het wonder van de ‘talen’ of ‘tongen’. Het staat voor verbinding, begrip en het doorbreken van taalbarrières.

Meer informatie: www.dezingendezaag.com

70 ✶ HRLM 103

Pinksteren encore Begin voorzichtig, niet te revolutionair van teveel vuur in je schedel knapt hij.

Amsterdam streeft New York voorbij 180 nationaliteiten, Haarlem circa 160.

De wethouder is heel duidelijk, bezorg me een stadsgedicht in alle mogelijke vertalingen bijpassende typografie, maak er vlaggen van meer kleur in die muisgrijze opbouwwijken.

Aanspatiëren, afspatiëren, passende tussenruimten een flinke klus de doerak in hem rekent zich rijk dat bebloede hemd met ruches weg ermee de gevangenissen open, geen valse romantiek.

Israël en Palestina, Oekraïne en Rusland, Somalië voorbij goed en kwaad wapperen zij, de fluwelen verticalen nog iets ruimer plaatsen, respect — nog even peinzen of er wat te recyclen valt.

Wij helpen elkaar, elke dag opnieuw In een wereld die soms snel en onpersoonlijk aanvoelt, maken kleine gebaren een groot verschil. Of het nu gaat om mantelzorg voor een dierbare, vrijwilligerswerk in de wijk of een buur die helpt met een klusje in en om het huis; samen zorgen we voor een sterke, warme gemeenschap.

Achter deze inzet staan zes bijzondere mensen die zich met hart en ziel inzetten voor anderen. Zij bieden een luisterend oor, steken de handen uit de mouwen en zijn er op momenten dat het echt nodig is.

Hun betrokkenheid gaat verder dan alleen helpen; ze brengen verbinding, vertrouwen en een gevoel van samenhorigheid.

Wat hen verbindt, is de overtuiging dat niemand er alleen voor hoeft te staan. Met kleine en grote daden laten zij zien hoe waardevol het is om naar elkaar om te kijken. Ze inspireren anderen om ook in beweging te komen en iets voor een ander te betekenen.

Deze zes mensen staan altijd voor je klaar.

Met aandacht, toewijding en warmte maken zij de buurt een plek waar iedereen zich gezien en geholpen voelt.

Samen laten we zien: helpen doen we niet alleen, dat doen we met elkaar.

› 103 HRLM ✶ 71

SAM BEENTJES met buurvrouw WIES

“Ik ben Sam Beentjes, 27 jaar, geboren in de Vijfhoek, echt midden op het pleintje. Mijn ouders zaten altijd buiten op het bankje koffie te drinken. We groeiden op met allerlei mensen in en om ons huis. Vrienden, buren en toeristen die dachten dat we een winkel hadden. Nico van het Proveniershof kwam altijd een jenevertje bij ons drinken. Hij was voor ons heel aardig. Net als Hans Bibber, die altijd een stuk beschimmelde kaas en snoepgoed voor ons meenam. Moesten we vriendelijk aannemen en dank je wel zeggen en dan ging het de prullenbak in. We speelden met elkaar en we leerden veel buurtbewoners kennen.

Ik kook nu voor buurman Hans en daar is Wies bij gekomen, een oudere dame die we hebben leren kennen vanuit het Uurtje van het Buurtje in café de Vijfhoek. Ik heb haar een paar keer geholpen met haar mobiel.

Ze is er best handig mee, maar voor het installeren van app’s moet ik haar meestal even een handje helpen.

Ik werk ook bij Broodje van Toen en nu Wies dat weet, komt ze daar ook af en toe even haar verhaal bij me doen en een bakkie koffie drinken.

Ik vind het heel gezellig met Hans en Wies. Ze hebben mooie verhalen, we lachen veel met elkaar.”

72 ✶ HRLM 103

INTERVIEW ✶

THEO MOLENAAR met buurvrouw TRUUS

“Ik ben Theo, 68 jaar en al ruim 48 jaar woonachtig in de Vijhoek, die ik van een soort afbraakbuurt in een steeds groener wordende woonbuurt heb zien veranderen. Aan die vergroening draag ik ook een klein steentje bij door af en toe wat te schoffelen in de Barrevoetenstraat en te helpen met andere initiatieven. Ik was nooit zo’n tuinier, maar al doende leer je. Zo help ik buurvrouw Truus met het snoeien van de struiken. Hoewel ik me al weer aardig wat jaren vooral bezig houd met reizen, heb ik een achtergrond in de IT; analyseren en problemen oplossen in grote complexe systemen. Ook heb ik altijd wel wat met apparaten gehad die meestal al aangesloten stonden te werken tot ik de handleiding pakte en bijvoorbeeld las dat iets eerst 24 uur moest acclimatiseren, om maar eens een voorbeeld te noemen. En af en toe hielp ik ook vrienden en bekenden met vastgelopen computers, bestandjes overzetten en andere probleempjes op dat gebied, als een soort ervaringsdeskundige. En dat heeft zich een beetje voorgezet in de buurt.

Voor een paar mensen ben ik vraagbaak en probleemoplosser voor alles met een stekker of een batterij. Naast mensen uit de buurt helpen ben ik ook vrijwilliger bij Buuv. In principe ook voor PC-, TV- en telefoonproblemen, maar er komen ook wel andere dingen langs. Het leuke van die dingen is eigenlijk dat je met niet heel veel moeite soms een groot verschil kunt maken. Zo kom je ook aan je portie uitdagingen.”

›

103 HRLM ✶ 73

JANNEKE HOGERVORST met MARIANNE “Ik ben Janneke Hogervorst en 72 jaar. Ik woon al vele jaren met veel plezier in Meerwijk, in een flatgebouw vlakbij Da Vinci, het verzorgingshuis in de wijk. Daar ga ik ook graag naar toe. Ik vind bakken en koken leuk, dus help ik iedere donderdag met de eettafel in Da Vinci. Bij de eettafel koken buurtbewoners voor de andere bewoners. Het is nu nog maar alleen op donderdag, door een tekort aan vrijwilligers.

Echt heel jammer, want de groep is best groot, zo’n 45 mensen. Ik verzorg ook nog met grote regelmaat wat heerlijke taarten als toetje.

Daar maak je goede vrienden mee, het wordt enorm gewaardeerd en het is heel gezellig zo met elkaar.

Dat bakken doe ik ook voor mijn tuinvereniging BATV, ‘de Bennebroekse Amateur Tuinvereniging’. Dat behelst zo’n 115 tuinen.

Ook hebben we een lief-en-leedpotje voor de tuinders. Als ik hoor dat er iemand ziek is of overleden, zorg ik voor een mooie kaart, een kleine geste, maar wel belangrijk.

Daarnaast zit ik in de aankoopcommissie van de vereniging; het is mijn taak om ieder voorjaar te zorgen voor de inkoop van allerlei zaden van planten en groenten.

In mijn flatgebouw heb ik ook wel zo mijn contacten. Dat groeit zo met de jaren. Hier en daar een praatje en gedag zwaaien. Ik ben al jaren een ‘bonus-oma’ van drie kinderen.

De twee oudsten zijn druk met hun school en werken daarnaast. Ik heb alleen nog maar de jongste van 6 jaar oud. Ik heb zelf geen kinderen – dat was een bewuste keuze –, maar deze kinderen voelen echt als een bonus. We genieten van het contact wat er is. De mensen weten me altijd wel te vinden voor allerlei activiteiten.

Ik vind veel leuk, maar moet wel mijn grenzen in de gaten houden.

In mei komt er een visdag voor kinderen in het Reinaldapark. Nu heb ik best wel ervaring met vissen, dus ga ik die dag aan de kinderen uitleggen hoe ze de hengel moeten klaarmaken, ga ik vertellen over het voer en over wat je moet doen als je daadwerkelijk een vis aan de haak geslagen hebt. Door dit soort dingen blijf ik lekker bezig. Heerlijk genieten van alles en iedereen die je tegenkomt.”

74 ✶ HRLM 103

INTERVIEW ✶

“Ik ben Fredie (73 jaar) en deel al 41 jaar lief en leed met Beppie (85 jaar) en dat zal ik blijven doen tot de laatste snik.

De laatste jaren kan Beppie steeds minder, waardoor ik een stapje meer doe. Dat is voor mij vanzelfsprekend. Je kunt het mantelzorg noemen; ik leg graag een warme mantel over haar schouders. Je kan ook zeggen dat er in het leven van alles op je pad komt, dus ook ongemakken en leed waar je mee moet dealen.

Beppie heeft twee zonen van wie er een in Denemarken woont, met de ander is geen contact meer. Hulp vanuit de familie is er dus niet. Gelukkig kan zij alle basiszaken, zoals wassen en aankleden, gewoon zelf. Het komt er op neer dat ik boodschappen doe, kook, haar naar de pedicure en kapper breng, dat soort dingen.

Beppie kan niet meer zelfstandig de deur uit, dus bij alles wat buiten de deur gebeurt heeft zij mij nodig. We maken daar zoveel mogelijk een uitje van en combineren dit altijd met een terras of iets dergelijks.

Wij wonen niet samen. Dit maakt dat ik zoveel mogelijk mijn eigen dingen blijf doen, dat is voor mij heel belangrijk. De andere kant is dat ik soms het gevoel heb dat ik heen en weer blijf fietsen.

Beppie is een paar keer ernstig ziek geweest.

Op zulke momenten valt het best zwaar, zeker als de huishoudelijke hulp ook uitvalt.

Het lastigste vind ik dan dat ik niet aan mijn eigen dingen toe kom. Maar dan zie ik vriendinnen voor me die drie kinderen hebben gehad en die ook altijd een weg hebben gevonden. Dan denk ik: zit niet zo te zeiken en door! Ik kan me heel goed voorstellen dat wanneer je drie kinderen en een baan hebt, en dan ook nog voor je moeder moet zorgen dit bijna niet te doen is.

Ook leeftijd speelt een rol. Eigen dingen doen vind ik belangrijk, maar de invulling daarvan was 40 jaar geleden een tikkeltje anders. Nu kan ik veel gemakkelijker berusten in het feit dat iets even niet kan.

Mantelzorg: je moet er niet te zwaar over doen, maar ook niet te licht. In iedere fase van het leven zal het anders zijn. Het hangt van de persoon af voor wie je zorgt, de leeftijd van de mantelzorger, de omstandigheden.

Je moet het zelf zowel lichamelijk als geestelijk aan kunnen. Daarnaast is er natuurlijk ook professionele hulp. Die is er niet voor niets, dus als er een combinatie mogelijk is, moet je daar zeker gebruik van maken. Kortom, ik zal zolang mogelijk voor Beppie zorgen, maar ook mijzelf niet vergeten!”

FREDIE KUIPER met BEPPIE

› 103 HRLM ✶ 75

ARWEN SCHOLTEN met een buurtbewoner

Arwen: “Een jaar of twee geleden waren we met de gemeenteraad op bezoek bij Spaarne Werkt. Altijd leuk, werkbezoek, zeker omdat ik een paar van de werknemers daar al kende. Onder anderen mijn vroegere buurvrouw, en ook een buurtgenoot (hij wil graag anoniem blijven) uit de Roos. Met hem heb ik sindsdien meer contact. En al snel ben ik hem af en toe gaan ondersteunen, want hij heeft autisme. Behalve een flinke dosis humor heeft hij ook een groot gevoel voor rechtvaardigheid. Daardoor loopt hij soms vast in hoe de wereld om hem heen draait. Inmiddels hebben we de afspraak dat hij me de smiley van het ontploffende hoofdje stuurt als hij vastloopt of boos wordt. Dan bel ik hem op en praten we net zo lang tot er weer wat rust en duidelijkheid in zijn hoofd is. Dankzij hem blijf ik op de hoogte van het reilen en zeilen in de Roos, en dankzij mij heeft hij een uitlaatklep als het hem even te veel wordt. Dat lijkt misschien een kleinigheid, maar de wereld is best vaak heel oneerlijk en onduidelijk, en de communicatie van iemand met autisme wordt vaak niet begrepen. Los van de praktische hulp die ik aan mijn buren en buurtgenoten probeer te geven door eens op te passen, de hond uit te laten, een bloemetje te brengen, of de stoep te vegen als er sneeuw ligt, vind ik het heel belangrijk dat ik als buur ook aandacht kan hebben voor iemands mentale gezondheid.”

76 ✶ HRLM 103

INTERVIEW ✶

“Ik ben Martijn, 57 jaar, geboren en getogen Haarlemmer. Ik woon samen met Brigitte, in de Leidsebuurt. Onze drie zonen zijn allemaal het huis uit. Mijn schoonmoeder woont om de hoek, in de De Clerqstraat en mijn vader woont op het Gangolfpleintje, dat is een plein aan de Botermarkt. Zowel mijn schoonmoeder als mijn vader zijn alleen. We zien elkaar heel vaak. Het is een ritueel dat mijn vrouw en ik elke dag na het werk even bij mijn schoonmoeder langsgaan. Daar schuift mijn vader gemiddeld twee keer per week aan. Onder het genot van een hapje en drankje nemen we de dag door. Mijn pa en schoonma zijn 79 jaar, maar geestelijk scherp en jong van geest.

Lichamelijk is het een ander verhaal. Ze hebben dus weleens hulp nodig en die bied ik graag, samen met mijn vrouw, mijn schoonzus, zwager en de kleinkinderen. Ik noem het hulp bieden, een ander mantelzorg. Maar dat woord staat niet in mijn woordenboek, je helpt je ouders waar nodig met liefde. De tuin opruimen, boodschappen doen, naar het ziekenhuis brengen, klusjes in en rondom het huis, iets op internet bestellen, we doen het met z’n allen. Soms voelen zij zich bezwaard, maar dat gevoel probeer ik altijd weg te nemen met een grap. Dan kom ik binnen bij mijn schoonmoeder en zeg ik: ‘Hallo mevrouw, kent u mij nog? Ik ben uw mantelzorger Martijn.

Ik heb weer eens boodschappen voor u gedaan.’ Dan moet ze meestal hard lachen. We lachen vaak, soms ook om de fysieke staat van mijn pa en schoonma. Niet uitlachen, maar meer een beetje uit cynisme. Beetje met ze mee mopperen, dat helpt ook. Het is een lach met een traan. Ze kunnen namelijk fysiek steeds minder en dat doet pijn. Afhankelijk zijn van anderen, dat is ook niet wat ze willen.

Maar dat is onomkeerbaar, lichamelijk zijn ze een beetje op. We houden van ze en koesteren elke dag dat ze er nog zijn. We genieten van de leuke gesprekken die we dagelijks voeren. Een keer per jaar trakteren mijn vrouw en ik mijn pa en schoonma op een midweekvakantie in eigen land, dit jaar nu alweer voor de negende keer. Dat is echt een hoogtepunt. Dan zeg ik begin januari: ‘Zo, zijn de twee bijna-dood-ervaringen klaar voor een nieuwe Zonnebloem-trip? Vervolgens geef ik de locatie door waar we heen gaan. Dit jaar heb ik een mooi huis aan het water in Friesland gehuurd. Normaal fietsen we elke dag tijdens deze tripjes, maar het is de vraag of dat fietsen nog gaat lukken. Geen probleem, dan gaan we gewoon met de auto stukken rijden. Terrasje doen, uit eten en in de avond lekker een kaartje leggen, of vissen met mijn pa. Dat kaarten doen we in Haarlem ook al zo’n acht jaar, elke vrijdagavond bij mijn schoonma. Daar schuift mijn pa ook bij aan, samen met mijn zwager en schoonzus. Daar kijken wij allemaal naar uit. De lol die we hebben is goud waard. De twee oudjes zijn voor ons heel belangrijk, natuurlijk helpen wij ze waar mogelijk en ik hoop dat nog jaren te kunnen doen. Ze verdienen het en wij vinden het niet meer dan normaal.” ✶

103 HRLM ✶ 77

Productie: Mirjan Touw. Fotografie: Inge Kaagman,

MARTIJN AKKERMAN met HANS

Gespot

Lopend door onze stad moet onze fotograaf Linda Llambias plots even inhouden. Tussen het alledaagse rumoer, het zachte gerinkel van fietsen en het geroezemoes van voorbijgangers, ontvouwt zich een verrassend tafereel dat haar direct doet glimlachen.

Met een scherpe blik en haar camera in de aanslag vangt ze precies dat ene moment waarin het gewone ineens bijzonder wordt.

Want juist in die onverwachte scènes laat onze stad haar meest charmante kant zien.

78 ✶ HRLM 103

Illustratie: Tim van Broekhuizen.

COLUMN ✶

Doy Beefleur Dolly Bellefleur is het alter ego van cabaretier en tekstdichter Ruud Douma.

Als boegbeeld van de LHBTI+-beweging vraagt Dolly al ruim drie decennia op haar geheel eigen wijze aandacht voor mensenrechten in het algemeen en de acceptatie van LHBTI+ in het bijzonder. Voor haar tomeloze inzet voor de emancipatiestrijd van LHBTI+ mocht ze in 2014 uit handen van Eberhard van der Laan de Andreaspenning van de stad Amsterdam ontvangen. In 2020 werd door COC Nederland de Bob Angelo Penning aan Dolly uitgereikt.

Verbindingsangst Een belangrijk thema van deze editie van HRLM is 'verbinding'.

Geen overbodige luxe in een wereld die meer en meer polariseert.

Een maatschappij waarin meer dan ooit van alles uit zijn verband wordt gerukt snakt toch naar verbinding, zou je denken?

Een aardkloot waar we iedere verbinding met de natuur zijn kwijtgeraakt schreeuwt er toch om verbonden te worden?

Die kan sowieso wel een noodverband of pleister op de wonde gebruiken. Want wat hebben we die natuur ondergeschikt gemaakt aan ons economisch eigenbelang. We zijn zelfs – hoe arrogant kun je zijn? – gaan denken dat we buiten en boven de natuur staan.

We zijn er geen onderdeel meer van. Natuurorganisaties constateren dat deze verbroken verbinding de grondoorzaak is achter de vernietiging van de natuur, het uitsterven van soorten, de degradatie van ecosystemen en klimaatverandering. Ach, ik zou nog talrijke voorbeelden kunnen noemen waaruit blijkt dat we met z’n allen een samenleving hebben geschapen waarin we op zijn zachtst uitgedrukt verkeerd verbonden zijn. Of om het dramatischer te omschrijven: we zijn in staat van ontbinding.

Hoopgevend dat HRLM besluit om dit allesbehalve glossy onderwerp ‘verbinding’ te belichten in deze uitgave. De kans dat met dit thema HRLM nog meer uit de winkels zal vliegen acht ik klein. Ik merk de laatste tijd helaas steeds vaker dat mensen lacherig of cynisch over het begrip ‘verbinding’ doen. Het wordt net iets te veel in de mond genomen door personen die het niet in de praktijk brengen.

Het lijkt zo een hol begrip te zijn geworden. Practice what you preach!

Hoopt de redactie met deze uitgave een verhitte discussie over dit onderwerp in Haarlemse kroegen, kapsalons, musea en andere gelegenheden waar HRLM gretig aftrek vindt uit te lokken? Wat zou dat fantastisch zijn. Laten we ‘verbinding’ weer een flitsend imago geven en uit het verdomhoekje halen. Het is mij met de paplepel ingegoten. Het begon al in mijn vroege jeugd. Mijn moeder fietste als een ware Moeder Teresa door het dorp en wist de meest uiteenlopende mensen met elkaar te verbinden. ‘God is liefde’ borduurde mijn oma op een lapje stof. In kruissteek nota bene.

Liefde, zou dat niet de basis moeten zijn van iedere religie?

Een woord dat immers is afgeleid van het Latijnse woord 'religare' en dat betekent... verbinden!

Ik blijf in de zachte krachten geloven. Al 36 jaar is mijn levensmotto: Laat liefde regeren. Laten we met deze HRLM in de hand ‘verbinding’ nieuw leven inblazen. Het weer betekenis en inhoud geven.

Dat kan met heel kleine gebaren en acties. Wat heb je te verliezen?

Ga ervoor!

Terwijl jullie dat vol overgave doen, laat ik de verbinding even varen.

Vrees niet, ik bedoel varen in de letterlijke betekenis. Dertig jaar na mijn allereerste deelname in 1996 vaar ik ook dit jaar weer mee met de Canal Parade in Amsterdam. Deze heeft – over verbinding gesproken – net zoals de Pride Haarlem als thema Unity. Ik wil vanaf mijn United Colours of Bellefleur-boot oproepen tot eenheid in verscheidenheid. Laten we de verschillen vieren en geschillen beslechten. Weg met de verdeeldheid. Zet alle ego’s opzij. Alleen samen kunnen we het tij keren. Homo, hetero, lesbisch, transgender, non-binair of (b)i? Let’s celebrate diversity. Long live our CommUnity.

Let’s unite this Pride! Lieve Haarlemmers, gooi al je verbindingsangst – om in scheepstermen te blijven – overboord.

Wees niet bang als de avond valt Jouw spirit is reusachtig Jouw spirit is veerkrachtig Voel je de power, als jij je vuisten balt?

Een nieuwe tijd breekt aan Laten we bruggen slaan We gaan er samen tegenaan Een nieuwe tijd breekt aan Laten we bruggen slaan Trots op de barricades staan Ik heb de financiering van mijn boot helaas nog niet rond.

Mocht je een duitje voor Dolly’s schuitje kunnen missen?

Giften zijn welkom op rekening NL14 TRIO 0338 5746 97 t.n.v. Stichting Bellefleur of scan de QR code.

103 HRLM ✶ 79

Z

even vragen aan...

1

Ben je een echte Haarlemse Mug? “Zeker niet. Ik ben in IJmuiden geboren en getogen, maar ik woon al sinds 1994 in Haarlem. Eigenlijk dankzij mijn vrouw; als geboren Zwollenaar, moest en zou zij in een mooie stad wonen. En dat werd Haarlem. Gelukkig maar! We wonen met veel plezier aan de Prinsessekade, tegen Heemstede aan.”

2

Was Haarlem niet een beetje wennen voor een IJmuidenaar?

“Ik heb wel een paar jaar moeten wennen, ja.

Haarlem is wat gezapiger, degelijker, minder uitgesproken en minder rauw. IJmuidenaren zijn natuurlijk recht door zee. Maar het is een heerlijke stad, vooral om je kinderen er te laten opgroeien.”

oud-directeur van Telstar

4

uitstap word ik gelijk blij. De drukte, de omgeving: echt een wereldstad.”

3 5

Ga je ooit nog eens uit Haarlem weg?

“Mijn vrouw en ik willen heel graag in een appartement gaan wonen, dus de afgelopen tijd hebben we ons een beetje georiënteerd. Toen keek ik toch wel weer even naar IJmuiden, maar na een gesprek met mijn vrouw werd dat al heel snel van tafel geveegd. Daar was geen sprake van, haha!

Nu gaan we over tweeënhalf jaar, wanneer ons nieuwe appartement klaar is, naar Rotterdam verhuizen. Ik vind dat eigenlijk IJmuiden in het groot. Lekker uitgesproken mensen, ook in kledingstijl en heel veel verschillende soorten mensen.

Niet te doorsnee, daar hou ik van.

Als ik het Centraal Station van Rotterdam

80 ✶ HRLM 103

PIETER DE WAARD

Wat zijn jouw favoriete plekken in Haarlem?

“Het pleintje voor de Stadsschouwburg vind ik erg mooi. Het is een soort verstilling middenin de stad. Ook de schouwburg zelf vind ik erg mooi, ook de achtergrond die er later aan vast gebouwd is. Die combinatie van die nieuwbouw en het oude vind ik prachtig. Ik ben echt een man van het beeld.

En de aangrenzende Vijfhoek vind ik ook een leuke buurt. Heerlijk om daar even tussendoor te fietsen met veel leuke winkeltjes. Ik eindig meestal bij Oscar om iets lekkers te halen: year-round haal ik daar appelflappen.”

Wat mis jij in Haarlem?

“Leuke winkels in de Grote Houtstraat.

De verschraling van de grote winkelstraten vind ik verschrikkelijk. Voor mijn gevoel

6

staat een op de drie winkels leeg. Dat vind ik zo erg.”

Waar kom je tot rust?

“Dat is gewoon lekker thuis op de bank.

Toevallig ben ik nu met journalist Willem Vissers een boek aan het schrijven over Telstar in de Eredivisie en de aanloop daarnaartoe. Dan zit ik ontspannen op de bank te tikken op mijn laptop.

De titel van het boek wordt Het Mirakel van IJmuiden. Vanaf 16 juli is het boek te koop.”

7

Heb je een levensmotto?

“Jazeker: pluk de dag! Ik werk nu als medewerker achter de balie bij een grote ijzerhandel in de Waardepolder.

Daar werk ik van ’s ochtends zeven tot ’s middags twaalf. Je bent op tijd je nest uit en als iedereen begint te werken heb ik er dus al een paar uur opzitten.

Zo heb je genoeg de tijd om volop te genieten van de rest van de dag!”

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Daan Ruijter.

INTERVIEW ✶

103 HRLM ✶ 81

Fotografie: Rob Eversen.

✶ ZOMAAR een FOTO

82 ✶ HRLM 103

Wim Jonker was een Nederlandse beeldhouwer die zijn opleiding volgde aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam, waar hij les kreeg van onder anderen Piet Esser.

Hij werkte in een figuratieve stijl. Een bekend werk van zijn hand is het circa zeven-en-een-halve kilo zware beeld dat hoort bij de Ard Schenk Award. Deze prijs wordt sinds 1990 door de KNSB uitgereikt aan de ‘Schaats(st)er van het Jaar’. Voor het ontwerp baseerde Jonker zich op een actiefoto van Ard Schenk. In 1957 richtte hij in Haarlem de boetseergroep De Orchidee op.

Daarnaast was hij lid van Kunst Zij Ons Doel, de Haarlemse beroepsvereniging van beeldend kunstenaars. Jonker is ook de maker van het beeldje van Godfried Bomans in de Wijngaardtuin.

Verder bezat hij een binnenterrein in de wijk Rozenprieel. Jaren na zijn overlijden werd dit terrein heringericht als openbare ruimte, die tegenwoordig bekendstaat als de Tuin van Jonker.

103 HRLM ✶ 83

Tekst en illustraties: Eric J. Coolen.

Wim Jonker (1920–1993)

UITVAARTVERZORGING LOES HOFHUIS

LOKAAL OPVALLEN

EEN MOOIE UITVAART REGEL JE SAMEN De dood vormt een wezenlijk onderdeel van het leven. En toch komt een overlijden in de meeste gevallen onverwacht. Naast alle emotionele zorgen zijn er plotseling veel praktische zaken die geregeld moeten worden.

Het kan u veel troost geven als een persoonlijk afscheid goed georganiseerd is.

Ik informeer u graag over de mogelijkheden en denk met u mee, zodat u ondanks alle verdriet er met een goed gevoel op terug kunt kijken.

Voor informatie of vragen kunt u bellen met 06 55 79 75 85.

WWW.LOESHOFHUIS.NL

HRLM stadsglossy

www.hrlm-online.nl/adverteren

ARTROLINKA GALLERY & GIFTSHOP De ArtRolinka Gallery & Giftshop, gelegen aan de sfeervolle Schagchelstraat 33 in het historische hart van Haarlem, is een bruisende oase waar kunst, kleur en vakmanschap samenkomen. In deze charmante galerie, geopend in november 2021, presenteert kunstenares Rolinka van Zuiden een veelzijdige collectie van haar eigen werk: levendige schilderijen, expressieve sculpturen en unieke sieraden.

Vooral haar grote, kleurrijke schilderijen maken indruk en trekken direct de aandacht. Ze stralen diepte en emotie uit en ontstonden door boeiende experimenten met o.a. olieverf, acryl, koper, zand en zelfs koffie!

Het resulteert in fantasierijke texturen. Die gelaagdheid geeft haar werk een bijna landschappelijke diepte, waarin abstractie en herkenning elkaar ontmoeten en die de kijker uitnodigt om telkens nieuwe details zoals vogels, bloemen of menselijke figuren te ontdekken.Vaak verstopt in ‘plain sight’.

Rolinka deelt graag haar passie voor deze werkwijze. Bezoekers raken vaak in gesprek over haar technieken, materiaalgebruik en het ontstaan van haar schilderijen. Ze gaat een verdiepend gesprek niet uit de weg en verkent met plezier de lagen van betekenis die in haar werk verscholen liggen, waardoor een bezoek niet alleen visueel, maar ook inhoudelijk verrijkend wordt.

De galerie is open op woensdag, donderdag en vrijdag van 11.00 tot 17.00 uur en op zaterdag van 11.00 tot 14.00 uur.

Laat je inspireren door Rolinka’s vrije geest en gelaagde, expressieve creaties.

Schagchelstraat 33 | www.rolinka.nl

A

AFSCHEID ✶

Afscheid bij leven Steeds meer mensen kiezen voor euthanasie. Bijna iedereen kent tegenwoordig in zijn of haar omgeving wel iemand die stierf met hulp van een arts. Volgens Martine en Elise van hart & ziel uitvaarten is het goed om bewust stil te staan bij het overlijden dat gepland staat.

Zelfbeschikking Martine: “Zelfbeschikking past in het huidig tijdsbeeld.” Elise: “Ouder worden gaat vaak niet zonder gebreken. Mensen worden ziek of vinden dat het leven voltooid is. Dat kan de keuze voor levensbeëindiging beïnvloeden. Voor naasten is de dag van de euthanasie vaak een moeilijke dag. Degene die gaat heeft meestal lang naar dit moment uitgekeken, er goed over nagedacht en vaak ook al afscheid genomen.”

Martine: “Bedenk wat er mogelijk is die dag. Misschien is het fijn nog wat te doen met elkaar?

Bijvoorbeeld nog één keer met een glas wijn en een borrelhapje bij elkaar zitten. Of samen zijn of haar favoriete taart eten. Je kunt ook samen nadenken om nog met een grotere groep bij elkaar te zijn in de periode voorafgaand aan de euthanasie. Eventueel met ruimte voor toespraakjes, wat heeft diegene voor je betekend en misschien een aantal kenmerkende anekdotes. Bijna een soort uitvaart, maar dan met diegene er nog levend bij.”

Beetje lichtheid Elise: “Denk na over hoe je afscheid wilt nemen en maak het bespreekbaar. Maak het niet extra zwaar. Euthanasie is niet gering, een beetje lichtheid kan helpen. Bedenk ook van tevoren wat je na de euthanasie wilt als achterblijvers. Wil je nog even blijven zitten met elkaar of misschien een hapje eten?” Martine: “We raden aan de tijd te nemen. Als iemand is overleden hoeven wij echt niet gelijk te komen, dat kan zeker een paar uurtjes wachten.”

HEB JE VRAGEN AAN ELISE EN MARTINE OVER EEN UITVAART? Je kan hart & ziel uitvaarten altijd bellen en een vrijblijvende afspraak maken.

Een eerst oriëntatiegesprek is zonder kosten.

023-8200920 of kijk op www.hartenzieluitvaarten.nl

Duurzaam boek De dames van metpapier.nl maken handgemaakte condoleanceboeken van restanten behang. Je kan ook bij ze terecht voor een op maat gemaakt boek. Meer informatie op de website www.metpapier.nl

Pianist op gehoor Sebastiaan Molenaar is een pianist uit Velsen-Zuid. Hij speelt op gehoor, zonder bladmuziek, en geen klassiek repertoire. Hij werkt met populaire muziek, de liedjes die bij een leven horen. Hij bouwt om het favoriete nummer van de overledene een eigen arrangement. Herkenbaar als het liedje, maar in een jasje dat bij de ceremonie past. Meer informatie op www.exclusivepianists.com/uitvaart/

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Esmee van Loon (portret), Curly and Straight.

Elise: “Er wordt vandaag de dag makkelijker over levensbeëindiging gesproken, er hangt minder een taboesfeer omheen. Voor veel mensen is het inmiddels vrij helder waaraan voldaan moet worden wil euthanasie mogelijk zijn. Partijen als de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde hebben duidelijke instructies op hun websites en formulieren vermeld staan.

De meeste mensen weten ook dat wanneer ze zo’n formulier hebben ingevuld, ze hun wens ieder jaar bij de huisarts moeten bevestigen. Als je het vergeet vervallen de afspraken.”

Martine: “Er is ook veel meer bekend rondom wilsbekwaamheid. In welke gevallen is iemand voldoende wilsbekwaam om zelf te beslissen hun leven te willen beëindigen? Dat is vooral lastig bij mensen die lijden aan dementie. In een redelijk vroeg stadium van deze ziekte zal diegene nog voldoende wilsbekwaam zijn om met volle overtuiging te kiezen voor euthanasie.

Dat is voor nabestaanden niet altijd even makkelijk. De geliefde is nog zo helder, waarom nu al kiezen voor levensbeëindiging?”

Kunstlijn en HRLM op atelierbezoek bij…

LIAT AZULAY ‘Ik hou van een speelse wereld’ Een sjaal als totempaal, een reusachtig hart vol messen, een zwarte wolk beplakt met pompons...

De werken van Liat Azulay zijn opvallende, kleurrijke objecten al dan niet met oogjes.

Ze verbeelden mentale gezondheid met onderwerpen als depressie, liefdesverdriet en ADHD. De rode draad in haar werk is emotie en liefde. Liat is een character designer.

“Ik ontwerp graag poppetjes.”

86 ✶ HRLM 103

samen met HRLM ✶

› 103 HRLM ✶ 87

L

Liat (43) heeft haar atelier op Spoor 8 van station Haarlem. Een grote, lichte werkplek met daarnaast een ruimte om te exposeren.

Aan het plafond hangt aan kettingen een groot rondvormig object van haarkrullers. De rode, oranje, roze en blauwe schuimstaafjes steken rommelig in elkaar. “Dit verbeeldt de chaos in mijn brein.” Langs de wanden staan open kasten met boeken, knuffels en opbergbakken vol pluche stof, gekleurde pompons en elektronische onderdelen. Op de grond staat een grote doos met plastic speelgoed.

Haar atelier oogt vol en opgeruimd tegelijk.

De kunstenaar maakt conceptuele kunst, haar werk komt altijd voort uit een idee.

“Dat heeft te maken met mijn achtergrond in design en reclame. Ik vind titels ook erg belangrijk, in één zin het concept vertellen.”

Pas in tweede instantie gaat ze op zoek naar een techniek en materiaal, zoals hout, epoxy of klei, waarmee ze het idee tot leven brengt. “Ik hou ook van digitale technieken, zoals laseren en 3D-printen.” Ze maakt het prototype van een werk altijd zelf, het liefst met hergebruikte materialen. “Tijdens het designproces ontdek ik soms dat wat ik bedacht heb niet kan. Ik vind het spannend om meer over een materiaal te leren en dan een andere route te nemen. Het concept verandert nooit, het eindproduct wel.”

De artiestennaam van Liat is Nudnik, Jiddisch voor deugniet. “Mijn vader noemde me zo.

Eigenlijk is het een lief scheldwoord voor lastpak. Ik ben ontzettend eigenwijs en ging regelmatig met hem in discussie. Al jong had ik originele plannen en wilde het altijd net

88 ✶ HRLM 103

‘Ik red oud speelgoed en maak er nieuw speelgoed van’ even anders doen. Nudnik staat zelfs voor altijd op mijn arm. Het hoort bij mij.”

SPEELGOED De kunstenaar houdt van een speelse wereld.

Ze vindt volwassenen vaak saai en begrijpt niet waarom de meeste mensen zo serieus zijn. Liat haalt veel inspiratie uit de moderne Japanse popcultuur. Een levensstijl gericht op alles wat klein en onschuldig is. “Het Japanse woord kawaii betekent schattig. Ik zie dat in speelgoed, het roept emoties bij me op. Ik ben een character designer, ontwerper van poppetjes. In mijn begintijd als kunstenaar kon ik me storen aan mensen die zeiden dat mijn werk leuk is voor op de kinderkamer. Dat zegt natuurlijk meer over hen dan over mijn werk. Zodra een object oogjes heeft is het voor velen per definitie speelgoed. Gelukkig heeft de tijd die beeldvorming ingehaald. De grootste kunstenaars werken tegenwoordig met characters. Denk ook aan designer toys, verzamelobjecten die kunst en speelgoed combineren. Kinderen snappen mijn werk meteen, veel beter dan hun ouders. Als een kind mijn werk tof vindt, is dat het grootste compliment op aarde. Een volwassene die mijn werk te kinderachtig vindt, loopt maar een deurtje verder.”

Verticaal aan de wand hangt een sjaal met verschillende gezichten onder elkaar. Het

heeft iets weg van een totempaal.

“Deze totemsjaal kan je echt dragen. Ik vroeg mij af waarom sjaals altijd zo rechttoe rechtaan zijn. Ik wilde een sjaal als een soort silhouet. Die ben ik gaan ontwerpen.

Ik heb viscose-achtig materiaal gevonden en dat gelijmd op fleecestof. Snijmeesters in Haarlem hebben de vorm uit de stof gelaserd, zodat ik het niet hoefde om te zomen. Dat scheelde enorm veel werk.

Ik werk graag samen met anderen.”

LIEFDESVERDRIET EN MESSTEKEN Het werk van de kunstenaar gaat over mentale gezondheid met onderwerpen als depressie, liefdesverdriet en ADHD. Het kunstproject ‘ludduvuddu’ is daar één van. Liat ontwierp een online coach die mensen met liefdesverdriet raad gaf.

“We hebben 33.000 mensen met liefdesverdriet geholpen. Elke dag kregen ze een berichtje met tips hoe de eerste maanden door te komen. Bijvoorbeeld: ‘Vanavond is op RTL4 de romantische comedy Notting Hill. Niet kijken, daar ben je nog niet aan toe. Actiefilm Die Hard is op SBS6, ga die maar kijken.’

Zo organiseerden we ook evenementen zoals de Brokenheartboat. Op Valentijnsdag kon je dan samen met anderen met

samen met HRLM ✶

‘Ik zette mijn broers depressie om in kunst’

› 103 HRLM ✶ 89

‘Ik ben extravert én introvert tegelijk’

liefdesverdriet tijdens een rondvaart ontsnappen aan al het liefdesgeweld.”

In de expositieruimte staat een enorm groot roze hart met daarin acht messen gestoken.

Het werk heeft als titel Cuts like a knife. Op het heft van de messen staan de acht naarste opmerkingen die ooit tegen Liat gezegd zijn. Ze ervoer ze als een messteek. “Bijna al mijn werk is interactief. Ik wil dat mensen het aanraken. Toeschouwers moesten de messen uit het hart trekken om de tekst te kunnen lezen en vervolgens zelf kiezen waar ze het mes weer terug staken. Eén van de teksten was van een ex. Hij zei ooit tegen mij: ‘Elke vrouw verandert uiteindelijk in een heks en nu is het kennelijk jouw beurt.’ Ik heb de kussens waar het hart mee is gebouwd regelmatig moeten vervangen. Sommige mensen reageerden behoorlijk heftig.”

LICHTPUNTJES BIJ DEPRESSIE In 2022 maakte Liat een kunstwerk over de zware depressie van haar broer die vele jaren duurde. What glows in the dark is een grote zwarte wolk die aan kettingen aan het plafond hangt. De binnenkant is gevuld met felgekleurde pompons, die oplichten in blacklight.

“Als je er je hoofd in steekt, hoor je het verhaal van mijn broer door hemzelf verteld. Ik had hem eerder gevraagd wat de lichtpuntjes waren in zijn donkerste dagen. Op basis daarvan eb ik vier characters ontwikkeld. Gamen was onder meer zo’n lichtpuntje, daar is Mister Joystick op gebaseerd. Mijn broer vertelt over wat die lichtpuntjes voor hem betekenden.

Met dit werk wil ik laten zien dat depressie over meer gaat dan donkerte en negativiteit.

Het gaat ook over veerkracht. Ik vind het interessant om juist die ‘zware’ emoties op een leuke manier bespreekbaar te maken. Mijn werk is altijd speels en kleurrijk. Het zijn voor mij ook geen vervelende onderwerpen, maar emoties die het leven echt maken en kleur geven. Ze gaan vaak over jezelf leren kennen, opnieuw uitvinden en groeien.

90 ✶ HRLM 103

De mogelijkheid om te transformeren geeft mij een enorm gevoel van vrijheid, anders zou het leven wel erg beknellend zijn.

Ik geloof in stuiteren in plaats van breken.”

Liat heeft zelf ook soms last van depressie.

“Door depressie zie ik beter wat belangrijk is in mijn leven en kan ik makkelijker keuzes maken. Sommige zaken zijn voor mij triggers, daardoor kies ik selectiever met wie omga of wat ik doe. Depressie vergroot alles.

Het is voor mij een leerproces. Iemand zei ooit tegen mij dat ik een hele nieuwe wereld creëer om zo mijn eigen binnenwereld te snappen.”

SCHATZOEKEN De rode draad in het werk van Liat is emotie, ze haalt inspiratie uit haar gevoelsleven.

Volgens haar creëert elke kunstenaar vanuit zichzelf. “Wat in mij zit moet er uit, maar mijn werk hoeft niet letterlijk over mij te gaan.

Ik verbeeld mijn liefde voor dingen of juist het gebrek eraan.” Ze is nu bezig met een

samen met HRLM ✶

leverde. Na het eerste pilletje was die gelijk verdwenen, een bizarre omslag.

Het is wel nog druk in mijn hoofd. Ik vergelijk het met een bak confetti in alle kleuren die tegelijkertijd om aandacht vragen. Die confetti is er nog steeds, maar ligt nu op kleur gesorteerd waardoor ik veel helderder ben.”

Het lijkt tegenstrijdig, de kunstenaar is naast perfectionistisch en kritisch ook vrij en eigenwijs. “Ik heb echt twee uitersten in mij.

Een goede vriend zei ooit: ‘Je bent rock-‘n-roll én een couch potato. Daar heeft hij gelijk in.

Ik ben extravert én introvert.”

BEZOEKERS LATEN KIEZEN Afgelopen Kunstlijn had Liat zich al eerder dat jaar aangemeld, maar kreeg haar nieuwe werk niet op tijd klaar. In november stond ze voor een dilemma, wel of niet exposeren.

“Ik had allemaal ideeën liggen, was met projecten gestart, uiteindelijk was niets af.

Typisch voor iemand met ADHD. Wel had ik allerlei prototypes gereed. Op een gegeven

moment besloot ik ze tijdens de Kunstlijn allemaal te tonen en de bezoekers te laten kiezen welk project ik af moet maken.

De expositie heette: Niet af, wel ingeleverd.

De ‘oude’ Liat was zo perfectionistisch en vol zelfhaat, die had dit nooit toegestaan.”

Er werd door de Kunstlijnbezoekers in grote getale gestemd voor Slakje, een kinderboek over straatvrees. De kunstenaar pakt een grote geel-roze plastic slak uit de kast. “Slakje durft zijn huisje niet uit te komen, hij en zijn familie hebben teveel nare dingen meegemaakt. Ze zijn opgegeten door Franse chef-koks, er zijn mensen op ze gaan staan en ze hebben giftige planten gegeten.

Kinderen moeten het slakje aanmoedigend toespreken. Wie weet komt hij dan toch naar buiten. Het slakkenhuis werkt als een rolmaat, je trekt het verhaaltje eruit.

Helemaal uitgerekt is Slakje tweeëneenhalve meter lang. Tijdens Kunstlijn 2026 ga ik dit kinderboek presenteren." ✶

103 HRLM ✶ 91

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Christhilde Klein.

speelgoedserie getiteld Histoyry.

Op markten en in kringloopwinkels zoekt ze altijd naar ‘schatten’, het liefst speelgoed uit de jaren tachtig en negentig voor haar collectie. “Tijdens die zoektocht kom ik ook heel veel kapot speelgoed tegen.”

Ze wijst op een grote doos op de grond met gekleurd plastic speelgoed. “Niemand wil dat nog hebben. Ik red het en maak er nieuw speelgoed van.” Ze toont een plaat van gekleurd plastic. “Dit is gemaakt van oud speelgoed. Ik heb het eerst uit elkaar gehaald en daarna laten vermalen. Het gruis dat overbleef is verhit met als resultaat deze plastic plaat. Ik ben er nog niet uit hoe ik hier nu weer een 3D-object van kan maken.”

Liat kreeg een halfjaar geleden de diagnose ADHD. Een arts vertelde haar dat depressie hier een symptoom van kan zijn. Door medicatie namen haar depressieve gevoelens af. “Ik had altijd last van een enorme zelfhaat en was zeer perfectionistisch. Er klonk een stem in mijn hoofd die constant kritiek

Nieuw overzichtsboek voor

ERIC J. COOLEN ‘Mijn wereld is door het tekenen enorm groot geworden’

Ter gelegenheid van het jubileumjaar van illustrator en kunstenaar Eric J. Coolen verscheen op 26 april Geen dag zonder lijn. Deze rijk geïllustreerde uitgave van 270 pagina’s neemt de lezer mee door 55 jaar creativiteit van de bekende Haarlemmer. Het boek bevat interviews, foto’s en een overzicht van Erics veelzijdige werk: illustraties, boeken, beelden, gevelstenen, glas-in-loodramen, muziek en meer. Het laat zien hoe Eric zich de afgelopen jaren ontwikkelde als maker van standbeelden, gevelstenen en glas-in-loodramen, en als gitarist en componist. We spraken hem!

Hoe is het idee voor het boek Geen dag zonder lijn ontstaan?

“Mijn zestigste verjaardag, 3 juni, vormde de aanleiding. Mensen vragen mij al een paar jaar wanneer en of er een keer een overzichtsboek zou verschijnen.

Deze leeftijd vond ik een passende aanleiding.”

Het boek biedt een overzicht van 55 jaar ononderbroken creativiteit.

Kun je je nog herinneren hoe creatief je op je vijfde was?

“Jazeker! Als kind zat ik op de Julianaschool in Overveen. Deze school hield gedurende de hele schoolperiode voor elke leerling een plakboek bij. Van elk schooljaar was er zo een overzicht van opdrachten, werkstukken en tekeningen.

Mijn eerste tekening daarin is een zelfportret dat ik in 1970 tekende.”

Wist je toen al dat je tekenaar wilde worden?

“Zolang ik mij kan herinneren wil ik al tekenaar worden. Ook als kind tekende ik al dag en nacht.”

Jouw werk is in een oogopslag te herkennen. Wanneer ben jij tot jouw kenmerkende stijl gekomen?

“We staan allemaal op de schouders van onze voorgangers. Ik ook. Mijn grote voorbeelden zijn Hergé, Hasui, Derek Riggs en vooral Winsor McCay. Ik begon met het natekenen en schilderen van het werk van deze kunstenaars. Langzamerhand vloeit daar uiteindelijk een eigen lijnvoering uit voort. Mijn definitieve pad heb ik

92 ✶ HRLM 103

De inspiratiebronnen van Eric.

INTERVIEW ✶

.

970

Er

1 t uit or tre

lfp te ze

ers ics e

overigens nog steeds niet gevonden.

De ontwikkeling blijft altijd doorgaan.”

meer op dit soort ouderwetse teken- en drukmethodes richten.”

Wanneer besloot je 100 procent voor het tekenen te gaan?

“Toen ik kind was zei mijn vader vaak dat tekenen een mooie hobby is, maar niet iets om geld mee te verdienen. Naast tekenen maakte ik in mijn jeugd veel bouwmodellen.

Tekenen en het maken van bouwmodellen bleken tijdens een beroepskeuzetest perfect passend bij het beroep van tandtechnicus.

Na een vijfjarige opleiding en tien jaar in loondienst startte ik samen met mijn broer een eigen tandtechnisch laboratorium.

Ondertussen ben ik altijd blijven tekenen.

Ook in opdracht. Na vijftien jaar kregen de illustratieopdrachten de overhand en durfde ik de stap te maken naar een tekenstudio.”

Je hebt het boek opgedragen aan je vrouw Madelon. Wat heeft zij betekend in jouw carrière?

“Zonder Madelon was er geen tekenstudio.

Zij regelt alles: de administratie, de planning, de afspraken, de financieën, de inkoop en verkoop, het bezorgen of verzenden van de bestellingen.”

Je bent nu 60 jaar en staat nog volop in het leven. Zijn er nog creatieve paden die je nog wilt ontdekken of heb je alles gedaan wat je wilde?

“Ik maak jaarlijks in samenwerking met meesterdrukker Frans Homan een litho.

Dit is een ouderwetse manier van drukken waarbij je op een lithosteen tekent waarna er een lithografie van wordt getrokken/ gedrukt. De komende jaren ga ik mij

Hoe verrijkt jouw talent jouw leven?

“Mijn wereld is door het tekenen enorm groot geworden. Mijn opdrachtgevers zijn enorm divers. Ik kom op veel verschillende locaties in binnen- en buitenland en heb daardoor zoveel inspirerende mensen mogen ontmoeten. Mijn talent is een enorme verrijking dus!”

Wat voor tips heb je voor beginnende kunstenaars die een groter publiek willen bereiken?

“Mijn tip voor beginnende kunstenaars: ga niet dringen op een overvol podium.

Zoek een leeg podium of maak je eigen podium. Blijf opvallen. Onderscheid je van de anderen. Niet alleen in je kunst, maar ook in je manier van presenteren.”

Op 19 juni presenteert illustrator en kunstenaar Eric J. Coolen in het Verhalenhuis met een muzikale voorstelling zijn overzichtsboek.

Samen met een aantal gastmuzikanten brengt hij ook eigen composities ten gehore, evenals muziek die hij schreef voor anderen, onder wie Rob de Nijs.

Tijdens de voorstelling wordt ook het publiek actief betrokken: samen met Eric maakt men een illustratie.

Meer informatie zie www.ericcoolen.nl.

Tekst: Joost Dobbe.

‘Toen ik kind was zei mijn vader vaak dat tekenen een mooie hobby is, maar niet iets om geld mee te verdienen’

103 HRLM ✶ 93

Straatkunst

Fotografie: Rob Eversen.

Haarlem barst van de buitenkunst: van indrukwekkende beelden tot kleurrijke graffitikunst.

In elke editie lichten we een verrassend kunstwerk uit.

94 ✶ HRLM 103

Natuur, ruimte en rust in onze buitenaula’s

Een prachtig decor voor een bijzonder afscheid Bij Westerveld kunnen we een afscheid verzorgen midden in het groen.

Omringd door natuur, met alle ruimte voor persoonlijke wensen.

De buitenaula Torenduin ligt beschut tussen bomen en struiken. Vogelgeluiden en ritselende bladeren vormen hier het natuurlijke decor voor een intiem afscheid.

Vijverpark ligt op een open veld bij de vijver en is geschikt voor grotere gezelschappen.

Bij beide plekken is ruimte voor woorden, muziek en stilte — alles in de buitenlucht.

Na afloop kan ook het samenzijn buiten plaatsvinden, met hapjes en drankjes.

Wij denken graag mee en verzorgen een arrangement dat past bij uw wensen.

En laat het weer het niet toe? Dan is er altijd een binnenruimte beschikbaar, zodat het afscheid in alle rust kan doorgaan.

Wilt u meer weten of zelf komen kijken? U bent van harte welkom.

We staan graag voor u klaar.

Duin en Kruidbergerweg 2-6, 1985 HG Driehuis 0255 – 51 48 43 info@bc-westerveld.nl www.bc-westerveld.nl

De zaterdag van…

DAPHNE GROENEVELD

Het is geen tennis, het is geen squash, het is padel, uitgesproken met de klemtoon op de laatste lettergreep.

“Het is een echte hype, iedereen padelt”, zegt Daphne Groeneveld enthousiast. “Op de foto zie je mij rechtsachter, in een dubbel met mijn vriendinnen. Eigenlijk dubbel je altijd, dat is ook het leuke van padel.

We spreken af met z’n vieren. En of je nou goed bent in het spel of je kan er niets van, dat maakt niet uit.

Je doet lekker mee en soms lúkt het gewoon.”

“Ik ben zomaar begonnen, in een padeltournooitje dat werd georganiseerd door een vriendin. Daar kreeg ik de smaak te pakken. Het helpt dat ik nogal fanatiek ben. Misschien ga ik binnenkort wat lessen nemen om mijn techniek te verbeteren. De foto is gemaakt in Padel 25, een indoorbaan aan de A. Hofmanweg in de Waarderpolder. Volgens mij is dat de enige indoor in Haarlem, de rest is buiten. Natuurlijk spelen we in het zomerseizoen outdoor, dan is er in Haarlem en directe omgeving steeds meer keuze aan padelbanen.”

96 ✶ HRLM 103

Fotografie: Madelon Griekspoor. Tekst: Paula Zuidhof.

INTERVIEW ✶

›

103 HRLM ✶ 97

98 ✶ HRLM 103

KOKEN ✶

Pappardelle met sticky sjalotten NODIG VOOR 4 PERSONEN

• 8 banaansjalotten (600 g),

gepeld en in dunne ringen

• 75 ml olijfolie • klontje boter (optioneel) • 2 tenen knoflook, gepeld en fijngehakt • 1 kleine wortel, geschraapt en geraspt • 4 el tomatenpuree • 1 el sherry-azijn • klein bosje houtige kruiden (tijm, rozemarijn en salie, 1 takje van elk)

• 400 g pappardelle (of tagliatelle) • 100 g Parmezaanse kaas, geraspt, • voor erbij ½ bosje peterselie (15 g), fijngehakt

DE SJALOTTEN VOORBEREIDEN EN SMOREN Pel de banaansjalotten en snijd ze in dunne ringen. Als je een mandoline of een keukenmachine met een schaafstuk hebt, kan dat handig zijn. Schenk de olijfolie in een koude pan en voeg er een snuf zout en een klontje boter aan toe, als je die gebruikt. Smoor de sjalotten 20 à 25 min. zachtjes op laag tot halfhoog vuur tot ze zacht, maar nog niet bruin zijn.

DE RAGÙ AFWERKEN Voeg de knoflook, wortel en tomatenpuree toe, en bak alles nog 5 à 6 min. tot de tomatenpuree er dik en kleverig gaat uitzien. Voeg dan de sherry-azijn en 200 ml water toe.

Doe de kruiden erbij en bak alles nog 10 min. tot je een zachte en karamelachtige ragù hebt.

DE PASTA KOKEN EN AFWERKEN Kook de pasta in ruim kokend, flink gezouten water ongeveer 1 min. korter dan op de verpakking staat aangegeven. Hij moet net nog niet ‘al dente’ zijn. Laat de pasta uitlekken, maar houd een kopje van het kookvocht achter, of gebruik een keukentang om de pasta uit de pan in de pan met de ragù te tillen. Haal de kruiden eruit en breng de ragù op smaak met zout en versgemalen zwarte peper. Voeg er zoveel pastawater aan toe dat er een mooi romige saus ontstaat die de pappardelle goed bedekt. Als je de pasta in een vergiet hebt laten uitlekken en geen keukentang hebt gebruikt, dan heb je iets meer kookwater nodig. Bestrooi de pasta met de geraspte Parmezaanse kaas en de fijngehakte peterselie.

Anna Jones: “Dit gerecht ontstond uit een diep verlangen naar pappardelle met een rijke ragù, maar die van mij moest natuurlijk met groenten worden gemaakt, en ik wilde het gerecht snel bereiden omdat het een doordeweekse maaltijd was. De sjalotten worden gesmoord tot een superzoete, rijke ragù, die steun krijgt van tomatenpuree, houtige kruiden en knoflook. Hij is geïnspireerd op een recept van Rachel Roddy waar mijn kinderen gek op zijn. De saus smaakt alsof er veel meer werk in zit dan je zou denken. Als je voor minder dan vier personen kookt, kun je de ragù 1 week in de koelkast bewaren.”

›

103 HRLM ✶ 99

100 ✶ HRLM 103

KOKEN ✶

Dal met citroengras,

knofl k en kerrieblad

NODIG VOOR VOOR 4 PERSONEN

• 1 tl korianderzaad, gekneusd • 1 tl komijnzaad • 300 g rode splitlinzen • 6 tenen knoflook, gepeld, 3 heel gelaten, 3 in dunne plakjes

• 2 stengels citroengras, gekneusd • 1 tl gemalen kurkuma • ½ tl Kashmiri-chilipoeder • 1 blik kokosmelk (400 ml) • 200 g bladgroenten, zoals spinazie of

fijngesneden snijbiet • 2 el kokosolie • 1 kleine rode ui, gepeld en in dunne ringen • 1 tl zwart mosterdzaad • 20 verse kerrieblaadjes • 1 biologische citroen • chapati’s of rotivellen, voor erbij

DE SPECERIJEN ROOSTEREN Rooster in een steelpan die groot genoeg is om de dal in te bereiden het korianderzaad en komijnzaad, en doe ze in een kommetje.

DE LINZEN AFSPOELEN EN KOKEN Spoel de splitlinzen af in koud water, laat ze uitlekken, doe ze in een pan en zet ze onder 1 liter water (tot ca. 1 cm boven de linzen). Voeg een flinke snuf zout toe en breng aan de kook. Schep als het kookt eventueel schuim van het oppervlak en draai het vuur laag om het te laten pruttelen. Voeg de 3 hele tenen knoflook, citroengras, kurkuma, het Kashmiri-chilipoeder en koriander- en komijnzaad toe, en kook alles 15 min. of tot de linzen zijdezacht zijn.

DE KOKOSMELK TOEVOEGEN Draai als de linzen gaar zijn het vuur halfhoog, voeg de kokosmelk en de bladgroenten toe, en kook alles nog 10 min. tot het romig is.

DE TARKA MAKEN Verhit in een kleine pan de kokosolie op hoog vuur, voeg de rode ui toe en bak hem 5 à 6 min. tot hij goudbruin is. Voeg de 3 in plakjes gesneden tenen knoflook, het mosterdzaad en de kerrieblaadjes toe, en bak alles nog 1à 2 min. tot de kerrieblaadjes krokant en glanzend zijn.

DE DAL AFWERKEN Schep de dal in kommen, schep de tarka van knoflook en kerrieblaadjes erop, voeg een kneepje citroensap toe om het gerecht een frisse draai te geven en eet de dal met chapati’s of rotivellen.

Anna Jones: “Dal is een weergaloos troostrijk gerecht, en deze zachte gekruide versie biedt niet alleen troost, maar ook verfrissing dankzij het citroengras, de bladgroenten en de citroen. Maar de echte ster is de tarka (een Indiase specerijenolie) met knoflook, rode ui, mosterdzaad en kerrieblaadjes die over de dal wordt geschept om elke hap kleine smaakbommetjes te maken.

Deze dal is geïnspireerd door een dal van Cynthia van restaurant Rambutan die ik veel heb gemaakt.”

Anna Jones, Anna’s perfecte smaken, Uitgeverij Fontaine, € 34,99.

103 HRLM ✶ 101

Foto: Noord-Hollands Archief. | Fotopersbureau De Boer.

✶ TOEN

Naai-afdeling van de kousenfabriek aan de Zijlweg - 1921

102 ✶ HRLM 103

INTERVIEW ✶

Droom je over een eigen winkel?

HAARLEM BIEDT RUIMTE! Heb je altijd al gedroomd van je eigen kledingboetiek, sieradenshop of speciaalzaak?

Haarlem biedt de ruimte! Iedereen die droomt van een winkel in het centrum kan terecht bij Corneel Jonkers, die als matchmaker graag met je meedenkt over de kansen en mogelijkheden.

Haarlem staat bekend als een van de beste winkelsteden van Nederland. De afwisseling tussen grote ketens en de vele straatjes met unieke boetieks, in combinatie met de bruisende historische binnenstad en de gezellige horeca, maken Haarlem populair bij bezoekers tot ver buiten de stadsgrenzen. Geen wonder dat Haarlem een aantrekkelijke stad is om een winkel te openen.

Als matchmaker koppelt Corneel de vraag van (startende) ondernemers aan het aanbod van vastgoedeigenaren. Corneel heeft goed zicht op de beschikbare winkelruimte in Haarlem, ook op panden die momenteel bezet zijn, maar op korte of middellange termijn vrijkomen.

Naast starters richt Corneel zich op ondernemers die al een winkel hebben, bijvoorbeeld in de regio, en uit willen breiden naar Haarlem-centrum. Ook kijkt hij naar (grotere) ketens die zich willen vestigen in Haarlem waarvoor aantoonbaar vraag is vanuit het Haarlemse winkelpubliek en die iets toevoegen aan de stad.

Corneel: “Bij alles is het uitgangspunt dat we vraag en aanbod bij elkaar brengen en daarbij ondernemende mensen helpen aan hun droomplek. Dus loop je rond met een plan of met een origineel idee, schroom vooral niet om mij te benaderen. Ik help er graag bij en Haarlem biedt de ruimte om die dromen waar te maken.”

De aanstelling van Corneel Jonkers is mogelijk gemaakt door de binnenstedelijke samenwerking binnen de Centrum Management Groep. In dit samenwerkingsplatform werken gemeente, ondernemers, cultuurinstellingen, bewoners en vastgoedeigenaren samen om de binnenstad van Haarlem economisch sterker, duurzamer, aantrekkelijker, bekender en beter bereikbaar te maken. Centrummanager Falco Bloemendal en strategisch regisseur Gwenda van der Ham vormen samen met Corneel Jonkers het team van de Centrum Management Groep. Kijk ook eens op www.centrum-haarlem.nl.

MEER NIEUWS UIT HET CENTRUM Haarlem. Jouw stad.

De nieuwe campagne ‘Jouw stad’ is gericht op het aantrekken van bezoekers op doordeweekse dagen en de maanden buiten het hoogseizoen.

Op die momenten kun je in musea in alle rust een kunstwerk bewonderen, krijg je alle aandacht in winkels en kun je in restaurants zonder reservering terecht.

De campagne is ontwikkeld door Haarlem Marketing, in nauwe samenwerking met de gemeente Haarlem en de Centrum Management Groep.

Team binnenstad Gwenda van der Ham versterkt het ‘team binnenstad’ in de rol van regisseur.

Samen met de huidige centrummanager Falco Bloemendal vormt zij de spil in de samenwerking tussen ondernemers, gemeente en andere betrokken partijen.

Gwenda woont zelf in de binnenstad en gaat, met een flinke dosis ervaring rondom levendige en herkenbare winkelgebieden, nu met volle energie in haar eigen stad aan de slag.

103 HRLM ✶ 103

Tekst: Johan Tempelaar. Foto: Ramon Philippo.

WAARDEVOLLE TOEVOEGING “Soms lopen mensen al lange tijd rond met de droom om een eigen winkel te beginnen”, zo vertelt Corneel. “Vaak is zo’n concept al verder uitgewerkt, maar de grootste en spannendste stap is toch om daadwerkelijk een pand te huren – en dus ook verplichtingen aan te gaan.

Die mensen help ik graag verder op weg, door samen het concept kritisch te bekijken en waar nodig aan te scherpen. Én in het meezoeken naar een geschikte locatie. Daarbij kijk ik zowel mee naar de straat of het gebied dat het beste past, als naar een pand en verhuurder die een starter wil faciliteren om zijn of haar droom mogelijk te maken.”

BEN JIJ EEN ÉCHTE HAARLEMMER? Dan weet je: deze stad zit vol verborgen parels, iconische plekken en typisch Haarlemse ervaringen die je gewoon een keer móét hebben meegemaakt.

Van proeven tot ontdekken, van struinen tot genieten, dit is jouw ultieme checklist.

7 HET BIJZONDERE POPPENHUIS

1SMAAKT NAAR MEER

Dit móet je proeven: de overheerlijke gegrilde kip van Mabrouk. Eén hap en je weet genoeg. Tuchthuisstraat 2.

4 DE ULTIEME BITTERBAL

Proef ’m zelf: de megagrote bitterbal van In de Swarte Hond aan het Spaarne 37.

In het Frans Hals Museum vind je het indrukwekkende 18de-eeuwse poppenhuis van Sara Ploos van Amstel-Rothé. Spot jij het huisdier? Groot Heilingland 62.

8 ZEG HET

MET BLOEMEN Pluk je eigen boeket bij De Plukweide in Schalkwijk. Een verborgen parel langs het Spaarne.

Tennispad 2

2 HAARLEM VANAF

HET WATER Vanaf de grachten zie je pas hoe mooi de stad is. Trommel je vrienden op en laat je rondvaren door Haarlem Canal Tours met schipper Jeroen. www.haarlemcanaltours.nl

3 MET DE

HANDEN IN DE KLEI Even lekker crea-bea?

Boek een workshop bij Klei Atelier in de Schagchelstraat 12 en maak je eigen beker of vaasje. Een blijvende herinnering!

104 ✶ HRLM 103

5 PARKIETEN SPOTTEN

In Haarlemmerhout hoor je het vrolijke gekwetter van groene halsbandparkieten.

Ga zitten op een bankje en kijk eens goed om je heen…

6 KOELE DUIK

Durf jij het aan? Neem een frisse plons in openluchtzwembad De Houtvaart.

Even doorbijten, maar daarna zó lekker.

9 KLEIN MAAR BIJZONDER: ARTISKLAS Ontmoet bijzondere dieren bij Artisklas.

Van kerkuil tot stekelvarken — misschien mag je ze zelfs aaien!

Arthur van Schendelpad 1.

WAT HEB JIJ AL AFGEVINKT? En belangrijker nog… waar ga jij als volgende naartoe?

DEEL EEN

Afvinken maar 1  SMAAKT NAAR MEER 2  HAARLEM VANAF HET WATER

10 LEKKER STRUINEN

Op de brocantemarkt op de Dreef scoor je de mooiste vondsten. Tip: neem een grote tas mee!

11 PROEF DIE TOSTI!

Bij De Wereld van Jansje aan de Grote Houtstraat 45 vind je niet alleen de leukste cadeautjes, maar kun je ook aanschuiven in de lunchroom. Probeer zeker de tosti – daarna wil je geen andere meer!

12 MOMENT VAN

BEZINNING Dit jaar gemist? Bezoek dan volgend jaar het ronduit indrukwekkende herdenkingsconcert op Dodenherdenking (4 mei) en ervaar de bijzondere sfeer in de stad. Haarlemmerhout.

3  HANDEN IN DE KLEI 4  ULTIEME BITTERBAL 5  PARKIETEN SPOTTEN 6  KOELE DUIK 7  BIJZONDER POPPENHUIS 8  ZEG HET MET BLOEMEN 9  ARTISKLAS 10  LEKKER STRUINEN 11  PROEF DEZE TOSTI 12  MOMENT VAN BEZINNING

103 HRLM ✶ 105

NIEUWE GALERIE

in het centrum van Haarlem ‘Creëren voelt als een oerkracht’

Aan de Damstraat in de binnenstad is in april de nieuwe galerie Studio van Leuven geopend met werk van de Haarlemse kunstenaar Huben.

Hij staat bekend om zijn fysieke en gelaagde manier van werken. Als kunstenaar én aannemer beweegt hij zich op het snijvlak van bouwen en verbeelden.

“Wanneer toeschouwers blij worden van mijn kunst, ben ik een gelukkig mens.”

Huben (Huub van Leuven, 1964) is kunstenaar en galeriehouder tegelijk. In de expositieruimte aan de Damstraat zit eveneens het kantoor van zijn twee bouwbedrijven. De één runt hij samen met zijn partner Esther en de ander met een vennoot. Ze renoveren woningen en maken aanbouwen aan huizen. Van de galerie zijn Huben en Esther de eigenaar. “We bouwen

106 ✶ HRLM 103

INTERVIEW ✶

INSPIRATIE UIT DAGELIJKSE DINGEN Sinds covid geeft Huben iedere dag een titel.

“Ik besefte me in die tijd dat alles eindig is.

Daarvoor vloeiden de dagen in elkaar over.

Ik probeer bewust te leven. Wat heeft me vandaag echt bezig gehouden, wat heb ik geleerd en wat heb ik aan anderen gegeven?

Ik ben nieuwsgierig en sta open om dit te onderzoeken. Met mijn kunst vertel ik mijn verhaal.”

Niet alle titels leiden tot een kunstwerk.

“Soms pak ik er een titel uit en maak daar één of meerdere werken van. Inspiratie haal ik uit dagelijkse dingen, hetgeen me verbaast op een dag of wat resoneert. Daar ga ik mee aan de slag. Dat kan iets moois zijn, maar ook iets spannends of verdrietigs. Ik geef een voorbeeld: Esther, ik en mijn jongste dochter waren op het strand. De zon ging onder terwijl we lekker aten bij de strandtent waar

Esthers dochter werkt, die na haar dienst ook erbij kwam zitten. De fijne gesprekken die volgden, de setting, dat doet heel veel met me. Ik heb zand meegenomen om daar iets moois mee te maken. Ik wil zo’n dag vastleggen. De serie Zandvoort van zes schilderijen is eruit voortgekomen. Je ziet geen Zandvoort, het zand is in de schilderijen verwerkt. Als ik ernaar kijk, dan voel ik die avond weer.”

BARBAREN Naast schilderijen maakt Huben ook kunstinstallaties. Zijn meest recente installatie is een opgezette koe. “Deze slachtkoe heb ik nog niet tentoongesteld. Het is een enorm beest dat in mijn atelier aan het plafond hangt als een soort slachtoffer met haar poten en kop bungelend naar beneden. Daar ga ik een extravagant gedekte tafel onder maken, als spiegel op onze consumptiemaatschappij.

We willen alles domineren en domesticeren.

Ik doe er zelf ook aan mee. Het verbaast me en daar wil ik iets mee doen. Driehonderd jaar geleden was slavernij geaccepteerd, nu denken we wat een idioten waren we.

Ik sluit niet uit dat de mens over driehonderd jaar denkt: wie stopt nu een dier in een hok en slaat vervolgens een pin door de kop en eet het op? Wat een barbaren. Wij vinden ons zeer geciviliseerd, maar wat zijn mensen eigenlijk een gekke schepping.

Ik heb eerder van stalen hekwerken een kubus gemaakt waar ik een blok ijs in zette.

Dat ijs zit gevangen. Zodra het smelt, loopt

‘Met kunst vertel ik mijn verhaal’ het de kooi uit. Het is nog steeds hetzelfde ijs, alleen de gedaante is veranderd.

Die transformatie vind ik interessant.

Als je jezelf gevangen voelt zitten en je weet jezelf te transformeren, ervaar je vrijheid. Kunst maken is fijn, creëren voelt voor mij als een oerkracht. Het is mijn passie.”

EXPANSIE IN EUROPA Als kunstenaar wil Huben expanderen en zijn werk tonen op beurzen in Europa. Dat kan niet zonder galerie. Hij vertegenwoordigt nu zichzelf als galerie-eigenaar op de beurs.

Als geboren en getogen Haarlemmer leek het hem een mooi idee om de eerste galerie in Haarlem te openen. In de expositieruimte wordt doorlopend werk van Huben tentoongesteld. “Het is een prachtige plek om mijn schilderijen te tonen in dit monumentale pandje. Ik ambieer om in heel Europa met mijn werk bij mensen thuis te hangen en in bedrijven, hotels en restaurants. In de hoop dat mensen blij worden van mijn kunst, daar word ik gelukkig van.”

Galerie Studio van Leuven Damstraat 27, Haarlem Te bezoeken op afspraak, 06-41030245.

103 HRLM ✶ 107

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Christhilde Klein.

dit samen op, ieder vanuit zijn eigen rol en kracht.”

De kunstenaar komt uit een wereld van ratio. “Onderwijs was bij ons thuis het allerbelangrijkste. Er werd niet geïnformeerd naar gevoelens, maar naar cijfers. Mijn gevoel heb ik altijd weggedrukt tot een jaar of zeven geleden. Ik miste iets, het leek alsof ik op één long leefde. Dat ben ik gaan onderzoeken.

Sindsdien is het ontploft, kunst maak ik vanuit gevoel. Ik vertaal energie op houten panelen die ik zelf maak, en geef uiting aan wat mij gevoelsmatig bezighoudt.”

TOEN

Gonnetstraat

Phoenixstraat 108 ✶ HRLM 103

Productie en fotografie Nu: Franklin van der Erf, foto’s Toen: Noord-Hollands Archief.

NU

103 HRLM ✶ 109

Uitgelicht Deze kroniek geeft een overzicht van alle vondsten en verhalen van de Haarlemse bodem. Alle locaties die bij de gemeente Haarlem als vindplaats geregistreerd zijn uit de periode 1843-2023 staan hierin vermeld. Er is geprobeerd om alle archeologische resten te vermelden in deze kroniek: van een enkele losse vondst tot grote archeologische onderzoeken met honderden sporen, structuren en vondsten.

Het verhaal van die plekken is soms maar klein of nog niet geschreven, andere verhalen zijn groter van belang en horen allemaal bij het verhaal van Haarlem.

Te koop bij het Archeologische Museum, € 35,-.

HAARLEMSE NIEUWE Met tip van ee s stadsgidns

NIEUWSGIERIG NAAR

Haarlem Paula Zuidhof

ISBN

LEM

www.haarlemboekje.nl

NIEUWSGIERIG NAAR HAAR

Haarlem zit vol historie.

Haarlem is ook een hedend aagse stad. Hier wordt gewoon d en gewerkt, zelfs in de mooiste monumentale panden en eeuwenoude hofjes. Met dit boekje ontdek je de bekende én verborgen schoonheden van Haarlem.

Paula Zuidhof, Haarlemmer en VVV-stadsgids, verzorg de met veel plezier de teksten en de foto’s. Zij vertelt over haar stad, geeft tips, laat je langs het Spaarn e slenteren, door middel eeuwse steegjes dwalen en winkelstraatje s ontdekken. Er is hier véél te beleven tot ziens in Haarlem! ,

In hoeverre mogen we ingrijpen in de natuur? Die vraag loopt als een rode draad door de familiegeschiedenis van Jac. P. Thijsse. In zijn populaire Verkadealbums leerde hij Nederland begin vorige eeuw de natuur te koesteren. Zijn zoon Jo Thijsse keek anders naar zijn omgeving: hij werd de wetenschappelijke man achter de Afsluitdijk en de Deltawerken. Aan de hand van het onbekende verhaal van vader en zoon Thijsse laat Eva Vriend zien hoe onze verhouding tot de natuur steeds opnieuw verandert.

Uitgeverij Atlas Contact € 16,99.

De Haarlemse verhalenmaker Fook Hali laat je in Dansen met de dood via de ogen van Eva de intense vriendschap met Vicky beleven: stoer, uitbundig en tegelijkertijd kwetsbaar en worstelend met psychische problemen.

Balancerend tussen extase, verlangen en wanhoop zoekt Vicky naar houvast en betekenis, tot ze verlangt naar rust, op haar eigen manier; wat betekent dat voor degene die naast haar staat?

Uitgeverij Bovenpeil, € 23,95.

Haarlem Boekje Nederland

s Omslag.indd 1-3

Zielsalleen in een hotelkamer: veel mensen associëren dat met eenzaamheid, maar niet voor de Haalemmer Joost Pollman. Voor hem betekent een hotelkamer veiligheid, rust en afstand. Zodra je de deur dichttrekt is de wereld weg: “Niet storen!” Er moet een makkelijk te bedienen flat screen aan de muur hangen en op het nachtkastje moet een glas bier klaarstaan, daarna kan het zappen beginnen.

Meer is het niet...

Uitgeverij HAM, € 15,-.

Alle boeken op deze pagina’s zijn verkrijgbaar bij De Vries Van Stockum.

110 ✶ HRLM 103

07-03-2026 10:37

Haarlem up-to-date in de nieuwe versie van het Haarlem-boekje Nieuwsgierig naar Haarlem van VVV-stad gids en verslaggever van HRLM Paula Zuidhof.

Ook verkrijgbaar in het Engels: Welcome to Haarlem.

Te koop voor € 9,95 bij VVV Haarlem en boekhandels in Haarlem en Heemstede.

De keuze van De Vries Van Stockum

LEZEN ✶

NATUURBOEKJE Van de acrobatische boomklever tot de enorm onhandige (en lieve!) langpootmug, van de territoriale roodborst tot de bescheiden iep: Lies Visschedijk neemt je mee in de fascinerende wereld van dieren en planten. Vol verwondering en verrassende weetjes laat Natuurboekje zien hoe rijk de Nederlandse natuur is. Een liefdevol boekje voor iedereen die van en over de natuur wil leren. Lebowski Uitgevers, € 20,-.

VOOR POLINKA Een prachtig liefdesverhaal verweven met de kracht van muziek. Een grote, onbereikbare liefde, rouw om een liefdevolle moeder en kunst als verlossing – net als Benedict Wells in Het einde van de eenzaamheid weet Takis Würger de lezer recht in het hart te raken. Hannes Prager brengt zijn jeugd door op een ongewone plek: in een vervallen villa midden in een veengebied, met zijn zelfverzekerde moeder, een excentrieke vaderfiguur en Polina, een meisje dat op dezelfde dag en in hetzelfde ziekenhuis geboren is als hij. Hannes is een stille jongen, maar in zijn hoofd componeert hij complete symfonieën, al zet hij nooit een noot op papier.

Meulenhoff Uitgevers, € 22,99.

DE LIFT IN ONZE FLAT Ellie de lift doet iedere dag haar uiterste best om alle bewoners van haar gebouw blij te maken.

Ze heeft een zwak voor Tara, het kleine meisje dat elke dag met een vrolijke glimlach door Ellie’s deuren stuitert. Nadat Tara’s beste vriendin is verhuisd, ziet Ellie Tara zelden meer lachen. Ellie besluit haar op te vrolijken... Uiteindelijk komt Ellie met het perfecte plan; ze gaat Tara helpen een nieuwe vriend te ontmoeten. Een hartverwarmend en inspirerend verhaal over kleine gebaren die een groot verschil maken. De warme illustraties van Yas Imamura versterken het ontroerende verhaal van Laura Gehl. Uitgeverij De vier windstreken, €16,99.

OMDAT IK JE ZIE Als je leeftijd een 9 bevat, is het tijd voor beslissingen, weet Lou Rijziger. Ze is 49. Alleen heeft zij de beslissingen niet zelf in de hand. Vlak na het overlijden van haar vader wordt Lou ontslagen als columnist bij de krant – de krant waar haar vader politiek verslaggever was. De chef biedt haar een baantje aan als opschoner van het necrologieënarchief. Een ondankbare klus, denkt ze. Maar dan raakt zij gefascineerd door het laatste verhaal van haar vader. Dat leidt naar Spanje. Met haar kat Broer, de 6-jarige Emmy en een zakje met as van haar vader begint ze aan een reis naar het zuiden. Ambo Anthos, € 23,99.

BISTRO De bistrokeuken is hot, trendy en heerlijk! Bistro van delicious. brengt de Franse keuken naar de eettafel.

Met 150 toegankelijke bistrogerechten – van quiche en uiensoep tot coq au vin, steak frites en tarte tatin – kook je thuis alsof je in Parijs bent. Dankzij menusuggesties, duidelijke recepten en Hollandse ingrediënten waar je zo mee aan de slag kunt, wordt Frans koken haalbaar én heerlijk voor iedereen. Très bien voor doordeweeks, en feestelijk genoeg voor bijzondere momenten.

Kosmos Uitgevers € 34,99.

Jeltjes favoriete boek

EEN LEVEN ZO VER

Dit indrukwekkende boek volgt de waanzinnge geschiedenis van een familie in het landelijke Australië. Het is een liefdesverhaal en een emotionele rollercoaster. Een ernstig ongeluk en een misstap suddert door tot het einde... en dreunt nog heel land na. Voor de lezers van Ga als een rivier en de romans van Kristin Hannah. Luitingh € 24,99.

JELTJE DE VRIES Directeur De Vries Van Stockum

103 HRLM ✶ 111

IN BEELD

RIP LIVE

PA’S MEUBELSHOW

CLUB VAN 100

KATHE ZINGT

BLOEMENCORSO

Er was weer veel te doen in Haarlem.

HRLM-fotograaf Franklin van der Erf legt voorstellingen en evenementen vast.

112 ✶ HRLM 103

Breng letters uit de puzzel over naar de hokjes met het corresponderende nummer.

Horizontaal: 1 beroving 6 vol rook 12 storend geluid 14 uitgestrekt 15 register accountant 17 afzondering 20 voegwoord 21 politieke partij 22 oppervlaktemaat 23 body mass index 24 ter inzage 25 lange tvserie 27 afgesneden takje 30 geluid v.e. ezel 31 windstreek 33 spoedig 35 koeksoort 37 vergeeld 38 recht van koop 40 bruinrode kleur 42 zeevogel 46 ober 48 aantekenboek 50 telegraaf restant 51 afspraak 53 uurwerk 54 rooms-katholiek 55 honderd gram 56 eigenwaarde 58 eenheid van tijd 59 British Airways 60 zwartkijker 64 pers. vnw. 65 Franse kaassoort 66 Australische struisvogel 68 opbrengst 69 onvruchtbaar.

Verticaal: 1 uiterst dom 2 daar 3 harenwissel 4 droombeeld 5 onaangepast mens (jeugdtaal) 7 Spaanse uitroep 8 kruidenwijn 9 boomscheut 10 rijksgrens 11 zeer begaafd 13 van de 16 opgeld 18 NoordEuropeaan 19 snijwerktuig 20 Arabische titel 25 lastig 26 dwergstaat 28 duo 29 speeltoestel 32 senior 34 decigram 36 grootvader 37 intelligent 39 wijnmaand 40 buislamp 41 vrouwelijk hert 43 zelfzucht 44 de onbekende 45 zeevis 47 na die tijd 49 benzineblik 52 onderricht 53 vaatwerk 57 zwarte delfstof 60 pluspunt 61 filmdecor 62 een weinig 63 insect 65 before christ 67 legsel v.e. vogel.

Oplossisngen

103 HRLM ✶ 113

Word nu Vriend van HRLM

voor slechts € 32,50 per jaar!

Als dank krijg je 6x HRLM stadsglossy thuis gestuurd

EXCLUSIEF VOOR VRIENDEN! Omdat wij van lezen houden en ook blij zijn met onze vrienden, verrassen we elke editie een vriend(in) met een boek uit deze editie..

Fotografie: Rob Eversen.

Dit keer het boek: Geen dag zonder lijn van Eric J. Coolen Wil je kans maken op dit prachtige boek? Ga dan naar onze website en word vriend!

Ga naar www.hrlm-online.nl/vrienden

Kwaliteit die je nooit meer loslaat.

Eens een Miele, altijd een Miele.

De kraan die alles kan.

Kokend, warm, koud én bruiswater.

Veelzijdige innovaties, unieke passie.

TV en audio - Made in Germany.

Kleverparkweg 11, Haarlem 023 5271424 | www.andrea.nl

116 ✶ HRLM 102