HRLM 102

HRLM 102 INTERVIEW ✶

STADSGLOSSY

MET LIEFDE VOOR HAARLEM - AL18 JAAR!

› 102 HRLM ✶ 71

Fotografie: Rob Eversen.

✶ ZOMAAR een FOTO

2 ✶ HRLM 102

Mede-oprichter en artdirector Rob Eversen (1951-2018) Hoofdredacteur en vormgeving Jeannette Eversen Tekst- en eindredactie Marcel Lee Redactie Anita Dijkema, Marijke Dijkema, Joost Dobbe, Franklin van der Erf, Jonne van der Fange, Adrian de Groen, Meta van der Meijden, Linda Llambias en Daan Ruijter. Advertentieverkoop Redactie HRLM en Lisa Cobelens Administratie Romijn Bedrijfsadvies Distributie Redactie HRLM en De FietsKoerier Raad van Advies Ella Blommaert-Zander, Hans Romijn, Bernt Schneiders en Baud Schoenmaeckers.

Aan deze HRLM werken mee Jos Ahlers, Michaëla Bijlsma, Jolanda Beyer, Marc de Beyer, Dolly Bellefleur, Falco Bloemendal, Eric J. Coolen, Julia Coolen, Bruno Giebels, Hans Goes, Mylou Frencken, Madelon Griekspoor, Christhilde Klein, Warry van der Leen, Haya Maëla, George Moormann, Inge Kaagman, Lidewij Koekkoek, Pixabay, Hans Smits, Gerard Tamminga, Henk Tijbosch en Paula Zuidhof.

Druk: Printal AS Redactie-adres Lange Boogaardstraat 8 zwart, 2011 WV Haarlem, (023) 551 1227, post@haarlemse-stadsglossy.nl, www. hrlm-online.nl en volg ons ook op www.facebook.com/ haarlemsestadsglossy en Instagram @haarlemse_stadsglossy.

Mediapartner van Bevrijdingspop Haarlem, Theatergroep Eglentier, Project Fors, Theater De Liefde, Productiehuis de Verbinding.

Samenwerking met Het Ampzing Genootschap, COC Kennemerland, Kunstlijn Haarlem, Noord-Hollands Archief, Nieuwe Gracht Producties en de Zingende Zaag.

Verspreiding Haarlem, Spaarndam, Heemstede, Overveen, Bloemendaal, Aerdenhout en Hoofddorp.

Gratis verkrijgbaar bij Onze adverteerders, VVV Haarlem, bibliotheken, lees- en wachtruimtes, Primera, Ako, Bruna en Cigo.

Jeannette Eversen is hoofdredacteur en is actief in verschillende besturen.

Ze is weduwe van Rob en woont samen met haar hondje Saartje.

Fotografie: Linda Llambias.

Wij maken HRLM

Welkom Grote schoonmaak

Het centrum van Haarlem krijgt een opknapbeurt. Straten worden extra geveegd, graffiti en stickers verwijderd. De geveltuintjes krijgen een frisse lente-opfrisbeurt en overal worden kleurrijke bloembollen geplant. Met prikkers en vuilniszakken gaan vrijwilligers en medewerkers op pad om zwerfafval te verwijderen. Haarlem maakt zich op voor een mooie, schone lente. Het is een vrolijk gezicht: schone stoepen, blinkende ramen en plantsoenen die langzaam tot leven komen. En stiekem hoop ik dat dit goede voorbeeld ook de rest van Haarlem inspireert.

Deze bedrijvigheid doet me denken aan de grote schoonmaak van vroeger, bij mijn moeder thuis. Zodra de eerste zonnestralen zich aandienden, wisten wij genoeg: het was tijd.

En wij wisten ook dat we haar absoluut niet in de weg moesten lopen. Elke kamer van het huis werd onder handen genomen. Bedden werden afgehaald en gelucht bij het open raam.

Matrassen stonden rechtop te luchten en dekens hingen buiten over de waslijn. Kasten werden volledig leeggehaald; geen plank werd overgeslagen. Alles werd geschrobd, geboend en met een fris sopje afgenomen. Het was boenen en nóg eens boenen geblazen.

De geur van schoonmaakmiddel vermengde zich met de frisse lentelucht. Kleding wapperde aan de lijn, gordijnen werden gewassen en weer kraakhelder opgehangen. Pas als elke kamer weer spic en span was en het hele huis fris rook, kon mijn moeder tevreden ademhalen.

Maar daar bleef het niet bij. Als alle woningen in de flat – tegenwoordig zouden we zeggen: het appartementengebouw – aan kant waren, verzamelden de vrouwen zich beneden.

Met schorten voor, hoofddoek om en de mouwen opgestroopt trokken ze gezamenlijk ten strijde tegen het vuil in de gemeenschappelijke ruimtes. Gewapend met emmers sop, dweilen en bezems werden trappen geboend, deuren en ramen gelapt. Geen hoekje werd vergeten.

Zelfs de stoep en de straat moesten eraan geloven: ook die werden geveegd en, waar nodig, geschrobd. En als alles klaar was, volgde het mooiste moment. Traditiegetrouw had een van de dames een overheerlijke appeltaart gebakken. Na al het harde werken zaten ze samen op de stoep, moe maar voldaan, met een kopje koffie in de hand en een royaal stuk taart op schoot.

Er werd gelachen, nagepraat en vol trots gekeken naar het blinkende resultaat.

Dat waren nog eens tijden. Een grote schoonmaak was meer dan poetsen alleen; het was samen de schouders eronder zetten, zorg dragen voor je omgeving én voor elkaar.

Misschien is dat wel de mooiste lente-opfrisbeurt van allemaal.

Jeannette

102 HRLM ✶ 3

Veel plezier

Met deze editie

42

INTERVIEW 8 Aan het woord Jan van Betten 42 Openhartige gesprek met Quinta Gelaudie 80 Zeven vragen aan Tim Vreeswijk REPORTAGE 32 De man met duizend verhalen 72 Fotoreportage Haarlem Schoon 92 Haarlem schoont op!

WINKELEN 41 De Wereld van Jansje Catering

92

COLUMNS 7 Jos Aangeharkt 19 Karbonkel VRGR WS LLS BTR 23 Adrian Chip je VIP 39 Falco Een betjen prutsen in de schure 57 Mylou Nog altijd verliefd 59 Bruno Heerlijke plek 61 Haya Dansdagen in Haarlem 63 Marc Op weg naar een duurzaan museum 79 Dolly Bellefleur Wees rebels en tegendraads HISTORIE 22 Toen Kenaupark 1951 26 Pareltje Het boek van Bellaert 82 Toen en Nu Burgwal

OEPS FOUTJE! In HRLM 101, in de rubriek Pareltjes – Watersnoodramp, schreven wij dat Oude Tonge een Zeeuwse gemeente is.

Dat is onjuist. Oude Tonge ligt in de provincie Zuid-Holland.

Onze excuses voor deze fout.

4 ✶ HRLM 102

KUNST 52 Teylers Gevaarlijke boeken 56 Nieuwe Vide 58 ABC Architectuurcentrum 62 Frans Hals Museum Het meisje in het blauw 65 Naaiatelier Another point of view 68 Verwey Museum Haarlem 69 Straatkunst 70 George Moormann De Liefelijke Lente 86 Atelier van Ronald Ruseler

102

maart - april 2026 18de jaargang

50

CULTUUR 48 Patronaat 50 Dansdagen in Haarlem 53 Jong Talent Zilaida 54 Theater De Liefde 55 Kennemer Jeugdorkest 59 Podia Heemstede 64 Koepel Ontdek de leukste markten 66 Leuk in Maart en April FLORA en FAUNA 37 Natuur in Haarlem Lente!

38 Haarlemse Bomen

72

PUUR HAARLEMS 16 Zo Haarlems Proost op Haarlem 17 Zo Haarlems Poëzie in een doosje 21 Mijn stijl Lonneke Siegers 24 HRLMSE Hofjes 36 Gezichten van Haarlem Ilse van Hooijdonk 94 In Beeld

102

maart - april 2026 www.hrlm-online.nl

EN OOK NOG 34 En ben jij al Vriend?

35 Stadsmormels 71 Word nu Vriend 78 Gespot 85 Afscheid 98 Puzzels

HRLM

37

LEZEN 96 Boeken Haarlemse Nieuwe 97 Keuze van De Vries Van Stockum

HRLM 102 STADSGLOSSY

MET LIEFDE VOOR HAARLEM - AL18 JAAR!

2026 Gratis exemplaar COVER 102.indd 1

01-03-2026 13:02

Coverfoto: Falco Bloemendal.

102 HRLM ✶ 5

UITVAARTVERZORGING LOES HOFHUIS

LOKAAL OPVALLEN

EEN MOOIE UITVAART REGEL JE SAMEN De dood vormt een wezenlijk onderdeel van het leven. En toch komt een overlijden in de meeste gevallen onverwacht. Naast alle emotionele zorgen zijn er plotseling veel praktische zaken die geregeld moeten worden.

Het kan u veel troost geven als een persoonlijk afscheid goed georganiseerd is.

Ik informeer u graag over de mogelijkheden en denk met u mee, zodat u ondanks alle verdriet er met een goed gevoel op terug kunt kijken.

Voor informatie of vragen kunt u bellen met 06 55 79 75 85.

WWW.LOESHOFHUIS.NL

BINNEN ZONDER KLOPPEN

HRLM stadsglossy

www.hrlm-online.nl/adverteren

Inspirerend vergaderen en werken

• Het Seinwezen: duurzaam verbouwd industrieel erfgoed.

• Voor ruime flex-werkplekken en bijzondere vergaderzalen.

• Ongedwongen zakelijkheid dichtbij Haarlem CS. • Broedplaats van sociale innovatie in de buurt.

Gierstraat 78 023 532 4600

Foto: Hans Peter Föllmi

• 12 bieren op de tap • 12 wereldwijnen • Ruim assortiment jenevers en malt whisky’s • Heerlijke happa’s • Dat alles op een oergezellig en warm terras!

Seinwezen.nl Inspirerend erfgoed aan het spoor Kinderhuissingel 1 2013 AS Haarlem 023 5317118

Fotografie: Daan Ruijter.

COLUMN ✶

Jos Ahlers is naast schrijver, spreker en acteur ook ondernemer.

Aangeharkt In 1989 kon ik mijn eerste huis kopen. Weliswaar met hulp van mijn vader die bereid was borg te staan voor de hypotheek, maar het was helemaal van mij. Ik was de trotse eigenaar van een piepklein huis in de Lange Wijngaardstraat.Voor een beginner van net 26 jaar was het perfect.

De stap van de achterkant van Schalkwijk naar het centrum van de stad voelde bijna als emigreren. Alles veranderde. Door de week wandelde ik naar het station om naar mijn werk in Amsterdam te gaan en op zaterdagochtend wandelde ik naar de Hema om vers brood en vleeswaren te kopen. Kaas haalde ik bij Samson in de Gierstraat. En al mijn stamkroegen lagen op struikelafstand.

Het was ook het huis waar ik voor het eerst ging samenwonen met de liefde van mijn leven.

Wat we ook nauwelijks nog zien: de paradijsvogels. Net als elke grote stad kende Haarlem een aantal kleurrijke figuren. Waar is de man met rubberlaarzen en rubber schort, die vrouwen enorm kon uitschelden?

Waar is de vrouw die altijd met een uitgestoken bedelhand liedjes stond te zingen? Waar is de verschijning, altijd gekleed in vrouwenkleden maar behoorlijk ongeschoren, die rondhing bij het Proveniershof? Waar zijn ze gebleven? Waarschijnlijk gecategoriseerd als ‘verward persoon’ en veilig opgeborgen.

Sinds dat huisje in de Lange Wijngaardstraat zijn we nog drie keer verhuisd, maar we zijn altijd in of aan het centrum blijven wonen.

Terugdenkend aan die 37 jaar woonervaring valt me op hoe alles is veranderd. Tegenwoordig hebben we overal horeca met enorme terrassen. Als je in 1989 buiten wilde zitten moest je naar Brinkmann of de Botermarkt. De Oude Groenmarkt was een parkeerterrein.

De Haarlemse binnenstad stond vol verkrotte panden. Bevrijdingspop was in het Kenaupark. Alleen de Grote Houtstraat, Gierstraat en de Barteljorisstraat waren wandelgebied. In de rest van het centrum kon je nog lekker scheuren met je auto. De Koepel was nog een huis van bewaring. De Mariastichting en de Deo waren nog ziekenhuizen.

De V&D was nog de V&D.

Inmiddels is alles in Haarlem aangeharkt. Het is een plek voor eters en borrelaars. De Hell’s Angels zijn vervangen door bakfietsmoeders.

We hebben geluidsnormen. We drinken uit plastic glazen.

We hebben sus-teams en hekken in de Smedestraat.

Alles is geregeld en gereguleerd. Voor alles is een draaiboek en een protocol. Haarlem is stil, schoon en braaf geworden. Net als ik, zou je kunnen zeggen. Van wilde jongeman naar beschaafde burger.

Onze ontwikkeling loopt parallel.

Het uitgaansleven bloeide met een enorm aanbod aan kroegen, cafés en danstenten. Stappen deed je vooral in het zuidelijke deel van de Kleine Houtstraat. Het nachtleven was gevarieerd, druk en soms heerlijk gevaarlijk.

Maar, soms mis ik die wilde jaren. Dan kan ik in Haarlem de rafelranden niet meer vinden. Als echt alles is aangeharkt, wordt het snel beklemmend. Je kunt ook te schoon, te mooi en te groen worden. Een beetje chaos mag wel. Voor je het weet zijn we weer Houten Haarlemmers. Tegenwoordig wel met een FSC- of PEFCkeurmerk natuurlijk.

102 HRLM ✶ 7

Aan het woord...

JAN VAN BETTEN

sinds twee jaar directeur Spaarnelanden

‘Afval zien we steeds meer als grondstof’ In maart start Spaarnelanden een grote schoonmaakactie in samenwerking met de gemeente, Haarlem Marketing en de Vereniging Eigenaren Binnenstad Haarlem.

Volgens directeur Jan van Betten krijgt het centrum van Haarlem een complete make-over. “De binnenstad wordt gereed gemaakt voor het nieuwe seizoen.”

8 ✶ HRLM 102

INTERVIEW ✶

› 102 HRLM ✶ 9

‘Het afval scheiden kan beter in Haarlem’

S

Spaarnelanden zorgt voor een schone, veilige en duurzame leefomgeving in Haarlem en Zandvoort, vertelt Jan. “We houden ons hoofdzakelijk bezig met afvalinzameling en -scheiding. Niet alles is afval. Tegenwoordig zien we afval steeds meer als grondstof, een belangrijke ontwikkeling. We kijken naar wat we kunnen recyclen. Reiniging is ook één van onze hoofdtaken. We maken de straten schoon, bijvoorbeeld van zwerfvuil en bladeren. Daarnaast onderhouden we alle parken, bomen, bermen en grasvelden.

Er wordt op tijd gemaaid en gesnoeid.

In Haarlem en Zandvoort hebben we 77.000 bomen in beheer. Die zitten allemaal in ons systeem. We weten van elke boom langs de weg en in de parken wanneer deze is geplant en wanneer voor het laatst gesnoeid.

Er staat geregistreerd welke ziekte de boom heeft, of hij scheef staat en of die mogelijk een risico vormt om bij storm om te vallen.

Ik ben er trots op dat we over al deze informatie beschikken.”

De bomenploeg bestaat uit mensen op kantoor die de data registreren en uit

10 ✶ HRLM 102

degenen die de bomen onderhouden.

Deze groentak beheert ook de openbare ruimte en verricht het onderhoud aan verhardingen. “Als ergens op de stoep een boomwortel een tegel opdrukt waar iemand over kan struikelen, dan zorgen wij dat het weer egaal wordt. We repareren ook gaten in de verharding die plots ontstaan, bijvoorbeeld door vorstschade.

Gladheidsbestrijding, zout strooien, doen we eveneens. Hier op het terrein staan een paar enorme silo’s met strooizout waarmee we zorgen dat er altijd genoeg voorraad is.”

HAD SPAARNELANDEN OOK EEN TEKORT AAN STROOIZOUT BEGIN JANUARI ZOALS OP MEER PLEKKEN IN NEDERLAND? “De kou kwam zo plotseling en zo hevig dat we daar niet echt op voorbereid waren.

Op het moment dat onze voorraad aangevuld moest worden, lukte dat niet.

In het oosten van het land waar het strooizout vandaan komt was de kou nog veel erger. De vrachtwagens van de leverancier stonden zelf vast. Het was best even spannend of we wel op tijd het zout binnen zouden krijgen. Voor de gladheidsbestrijding moeten we bij nacht en ontij mensen beschikbaar hebben.

In januari viel het strooien samen met onze grote kerstbomenopruimactie. We moeten dan zo’n 20.000 kerstbomen uit de stad halen. Dat is een enorme operatie die van tevoren al helemaal georganiseerd is.

De hiervoor ingeplande medewerkers moesten nu strooien. We hebben de kerstboomactie dan ook een week uitgesteld, veiligheid gaat voor.”

WAAR ZIJN JULLIE NOG MEER VERANTWOORDELIJK VOOR? “Spaarnelanden is tevens belast met het parkeermanagement, met name in Haarlem.

Daar vallen de publieke parkeergarages in de stad onder zoals Raaks, De Kamp en De Appelaar. We beheren daarnaast een

INTERVIEW ✶

› 102 HRLM ✶ 11

12 ✶ HRLM 102

INTERVIEW ✶

› 102 HRLM ✶ 13

aantal bewonersgarages en alle openbare fietsenstallingen. We zorgen voor het onderhoud, de beveiliging en de bezetting.

Daarnaast zijn we ook een kritische organisatie (die levert essentiële diensten, cruciaal voor het functioneren van de samenleving, red.). Op het moment dat er een crisis ontstaat, bijvoorbeeld bij een hack van het elektriciteitssysteem of erger een oorlog, moet de afvalinzameling wel doorgaan. Daar hebben we draaiboeken voor. Als het afval een week lang niet wordt opgehaald, beginnen de eerste problemen zich op te stapelen. Met uiteindelijk ziektes en andere ellende tot gevolg. Afval inzamelen is één van onze eerste prioriteiten.”

“We zijn een brede organisatie met zo’n driehonderd man aan personeel. Het zijn mensen uit alle rangen en standen, dat maakt het leuk. Het zijn allemaal bevlogen werknemers. Ze zijn ontzettend trots op het werk dat ze doen en op de kwaliteit die ze leveren. Neem het voorbeeld van een

14 ✶ HRLM 102

medewerker afvalinzameling die te horen krijgt dat hij een straat heeft overgeslagen wat een enkele keer voorkomt, die gaat niet naar huis voordat hij het afval ook daar heeft opgehaald. Het is zijn eer te na.

Deze organisatie kent een enorm eergevoel. Iedereen wil zijn werk zo goed mogelijk doen.”

WAAR KOMT DAT EERGEVOEL VANDAAN? “Dat is de cultuur binnen dit bedrijf.

Het heeft met vakmanschap te maken.

Mensen die een vak uitoefenen willen daar in uitblinken. Denk aan een timmerman die een deur altijd keurig recht in de lijst hangt.

Onze medewerkers in de uitvoering streven naar perfectie.”

STAAN ER IN HET VOORJAAR PROJECTEN OP DE AGENDA VOOR EEN SCHONE EN GROENE STAD?

“In maart pakken we de binnenstad aan samen met de gemeente, Haarlem Marketing en de Vereniging Eigenaren Binnenstad Haarlem. Het wordt één grote campagne om de binnenstad schoon te maken en op te ruimen, zoals het verwijderen van graffiti en zwerfvuil en het reinigen van straatnaambordjes en dergelijke.

De binnenstad wordt gereed gemaakt voor het nieuwe seizoen. Het initiatief is ontstaan vanuit de winkeliers. Een schone stad is ook in hun belang natuurlijk. We zijn in januari al begonnen met het planten van bloembollen zodat ze in het voorjaar opkomen.

Er wordt nu bijgeplant waar nodig.

Straks staan Haarlem en Zandvoort weer vol met krokussen en narcissen.”

“In Zandvoort komen in het voorjaar de strandhuisjes weer terug en worden de strandtenten opgebouwd. Wij zijn verantwoordelijk voor het schoonhouden van het strand in Zandvoort. Na het opbouwen

INTERVIEW ✶

‘Er werken bij ons allemaal bevlogen mensen, die trots zijn op hun werk’

HOE ZIT HET MET DE VERGROENING IN HAARLEM? “Zodra alles gaat groeien, begint ook het maaien. Dat gebeurt tegenwoordig op een andere manier dan een paar jaar geleden.

Ik ben ook bestuurder bij Stichting The Pollinators, een organisatie die zich specifiek bezighoudt met het bevorderen van biodiversiteit voor onder meer bijen en vlinders. Ik vind dat ongelooflijk belangrijk.

Vanuit Spaarnelanden proberen we zo veel mogelijk inheems en biologisch te planten, dat is goed voor de insecten.

Daar hoort natuurlijk een passend maaibeleid bij. Helemaal niet maaien, is niet goed.

Om groei te bevorderen moet je af en toe maaien, maar dan wel op het juiste moment en de juiste manier. Tegelijkertijd hebben we ook te maken met veiligheid. We kunnen op een straathoek het gras niet zo hoog laten groeien dat mensen geen zicht meer hebben op het verkeer. Daarnaast hebben we rekening te houden met de kosten.

De traditionele manier van maaien, alles weg, is het goedkoopst. Het is altijd een afweging van wat wel of niet kan.”

“Onze werknemers ondervinden soms tijdens hun werk kritiek van buurtbewoners.

De één wil het groen behouden en de ander wil alles weg hebben. Ook onze medewerkers afvalinzameling hebben soms confrontaties met burgers. Automobilisten staan achter de vrachtwagen te toeteren omdat ze er niet door kunnen. We nemen bepaald vuilnis niet mee zoals elektrische apparaten en bouwafval, dat wordt door sommige buurtbewoners ook niet gewaardeerd. Onze mensen hebben de hele dag te maken met interacties met de burger.

Ze moeten kunnen omgaan met conflicten.”

“Interactie met inwoners vinden we wel heel belangrijk. We proberen alles zo goed mogelijk en zo groen mogelijk te organiseren. GFT-afval kan ontzettend goed gecomposteerd worden. Haarlemmers kunnen in het voorjaar gratis zakken met compost voor de tuin bij ons ophalen.

Het is een gebaar richting de burger. Je krijgt je eigen product terug, een goede stimulans om afval te blijven scheiden.”

HOE GAAT HET MET DE VERBETERING VAN DE LEEFOMGEVING IN HAARLEM MET HET OOG OP KLIMAATVERANDERING? “Dat is een heel belangrijk punt. Meer bomen, meer groen, minder tegels, het is eigenlijk

relatief simpel. De grotere initiatieven liggen uiteraard bij de gemeente en niet bij ons.

Bijvoorbeeld het aanleggen van meer plekken waar het regenwater naartoe kan gaan als het riool het niet meer aankan.

Om de stad worden al extra vijvers aangelegd. Wij kunnen de burgers helpen op kleinschalig niveau, bijvoorbeeld bij het tegelwippen in de tuin zodat er meer ruimte voor groen komt. Wij zorgen dat de tegels afgevoerd worden. Haarlem is behoorlijk betegeld, daar is nog een hoop te winnen.

Meer bomen, meer groen en minder tegels is goed voor de klimaatadaptatie, het helpt tegen wateroverlast en hittestress.

ZIJN HAARLEMMERS EEN BEETJE BRAAF IN HET SCHEIDEN VAN AFVAL? “Het kan braver. We zijn nog niet zover dat we helemaal tevreden zijn over het scheidingspercentage in Haarlem.

Ook zit er nog teveel groen bij het restafval wat eigenlijk in de groenbak hoort, zoals koffieprut en eierschillen. Mensen hebben blijkbaar niet altijd zin om zorgvuldig te scheiden. Desalniettemin staan we als je kijkt naar vergelijkbare steden als Leiden en Utrecht in de top tien. We doen het dus best goed, maar het kan beter. Ik wil graag in de toekomst nummer één zijn op die lijst.” ✶

102 HRLM ✶ 15

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Daan Ruijter.

halen wij twee dagen lang al het (grof) afval op van het strand. Dat doen we ook aan het eind van het seizoen. Het strand wordt schoongemaakt en het zand gefilterd.

We beginnen het lenteseizoen fris.”

ZO Haarlems

Proost op Haarlem!

Met deze vier bittertjes in vier verrassende smaken proef je onze stad in één gezellige ronde. Klein van formaat, groots in smaak – dat noemen wij nou genieten!

Te koop voor € 16,95 bij VVV Haarlem

16 ✶ HRLM 102

Poëzie in een doosje Tijdloos Haarlem verdient toch echte poëzie? Wegdromen bij de leukste, mooiste gedichten, terwijl op de achtergrond foto’s van onze prachtige stad fluisteren zachtjes: zelfs de stenen rijmen hier stiekem mee.

Te koop voor € 19,95, dat is nog geen € 2,50 per kaart! bij VVV Haarlem.

102 HRLM ✶ 17

Fotografie: Liesbeth Smit.

COLUMN ✶

Karbonkel

Karbonkel is publicist, geschiedenisfreak en Haarlemoloog.

Hij laat zijn licht schijnen op zaken van Wisselende Importantie...

VRGR WS LLS BTR Iedereen stamt af van van alles en iedereen. Wij kijken daarom altijd met veel plezier naar programma’s als Verborgen Verleden, want de trotse opluchting die van een gezicht straalt als weer eens iemand blijkt af te stammen van een echte koning of koningin, is bijna zo onbetaalbaar als de wat ongemakkelijke blik in de ogen van een moderne fatsoenlijke politicus, wiens voorvaderen bijna wóónden in strafkolonies waar indertijd landlopers, dronkaards en gauwdieven werden tewerkgesteld. Wij hebben het even voor u uitgerekend, en hebben ontdekt dat iederéén afstamt van een koning of koningin, en tegelijkertijd óók van een slavenhoudende piraat.

Als je maar de juiste afslag terug neemt, ergens. Ieder mens heeft nu eenmaal, via de schaakbordverdubbelaarsmethode, binnen 30 generaties pakweg 1 miljard voorouders, merkwaardig genoeg teruggaand tot de tijd dat er op de ganse aarde nog niet zoveel mensen woonden – dus alles is familie.

- Onthoud u dat even?

In de jaren zestig was iedereen wel ergens vóór, en kregen velen van hen daar vervolgens maatschappelijk ruimhartig de ruimte voor… zij het soms pas na enige strijd en moeite, maar wat van ver komt smaakt het bést, natuurlijk. In onze tijd lijkt juist iedereen wel ergens tégen daarentegen, en velen van hen worden daar van hogerhand ruimhartig in tegemoet gekomen. Doorgaans zonder al te veel strijd of moeite.

Zo hebben we in slechts een halve eeuw tijds de weg naar de Maakbare Maatschappij langzaam maar zeker verlaten, en zien we het ineens als ‘vooruitgang’ als er wéér iets niet meer mag…

Feitelijk leven we momenteel in een permanent Abolitionistische Maatschappij, waarin ontelbare stichtingen in het kader van steeds meer Goede Doelen steeds meer willen verbieden, en daarbij al

te vaak een gewillig oor vinden bij de overheid, aangezien die vervolgens boetes kan uitdelen.

Een mooi wederzijds win-win-verdienmodel, dat om precies die reden dan ook steeds méér stichtingen met een weg-met-dit-ofdat-beginsel genereert…

Ook hier slaat de Imperatieve Lineariteit weer onverbiddelijk toe dus (vrij vertaald: de nu eenmaal ingeslagen weg dient nu eenmaal te worden gevolgd & lucratief voorbeeld doet volgen) - Onthoud dat ook even.

Nu het hele leven ineens dus kan worden teruggebracht tot één groot familiefeest, kunnen we ook wel wat opbouwend kritische noten zingen, lijkt ons – we zijn onder elkáár tenslotte, nietwaar?

En wat let ons vervolgens om, als we toch aan het terugkijken zijn en ontdekken wat onze gezamenlijke voorouders allemaal hebben uitgespookt, daaruit de lering te trekken dat zowel de koningen als de boefjes in onze familie vrijwel zonder uitzondering uitblonken (en uitblinken) in kleinzielige zelfbevestiging en zelfverrijking, en eeuwenlang dus een soort dierlijk leven leidden, vergelijkbaar met meeuwen op een vuilnisbelt? En dat er eigenlijk maar één periode in onze totale geschiedenis is geweest waarin het doen en denken ‘vooruitstrevend’ gericht was op een betere, rechtvaardiger en vriendelijker wereld, zonder dat er tegenstanders dienden te worden onderdrukt, opgesloten of onthoofd - De roemruchte zestiger jaren?

Probeert u dat te onthouden, als u weer eens denkt te weten, wie er allemaal het land uit moeten, of naar het gevang gezonden, of tewerkgesteld, of als vijanden of op zijn minst ongewenste elementen moeten worden bestempeld.

- Of als u mocht vinden dat vroeger álles beter was…

102 HRLM ✶ 19

Klaar voor een nieuwe start?

Bij Luzac kun je op elk moment instromen.

Van brede brugklas tot 2-in-1-examenjaar

Boek nu een Luzac Examentraining

Met kleine klassen en persoonlijke begeleiding ontdek je welke manier van leren het best bij jou past Maak een vrijblijvend afspraak en ontdek de mogelijkheden.

Haarlem

Sillver Studio

by Deb ©

haarstudio Gedempte Raamgracht 28 zwart 2011 WH Haarlem - 023 534 39 59 maandag en dinsdag gesloten

MIJN STIJL LONNEKE SIEGERS HOE KAN JE JOUW STIJL NOEMEN? “Mijn stijl is jarenlang gevormd door wat er binnen mijn budget en maat te vinden was: schoenmaat 44/45 en broeklengte 36 waren lang een echte uitdaging. Pas later kwam er ruimte voor comfort, kleur (groen, ik hou van groen!) met zwart als basis en een echt goede pasvorm. Tegenwoordig durf ik meer te experimenteren en let ik ook op duurzaamheid, ik vind het zo leuk om tweedehands een pareltje te vinden”.

“Helaas is Haarlem niet het walhalla voor lange mensen.

Dus ga ik naar Alkmaar of Apeldoorn, waar de ‘lange-meisjeswinkels’ mijn redding zijn. Daar vind ik eindelijk broeken die niet te kort zijn en schoenen die niet knellen”.

KOOP JE ALTIJD JE KLEDING OF GA JE ZELF OOK AAN DE SLAG? “Beide, maar ook ben ik zelf weer meer aan het maken, zodat ik mijn stijl echt in eigen hand kan houden. Deze handschoenen, bijvoorbeeld, die zijn dan door mijn moeder gemaakt, ze zijn zelfs gevoerd. Liefde in elke steek!”

“Sieraden en veel make-up zijn niet mijn ding, maar mijn ringen draag ik met trots. Een goede vriendin maakte er speciaal twee voor me, met motieven als een bij, een cicade, octopusarmen en vleermuisvleugels. Elke ring vertelt een verhaal, en dat maakt ze extra bijzonder.”

WAT DRAAG JE NU? • Jas: House of Tall, Apeldoorn • Sjaal: Amigo’s, Haarlem • Trui: Rataplan, Velserbroek • Broek: House of Tall, Apeldoorn • Schoenen: van Haren, Haarlem • Handschoenen: Gemaakt door mama • Ringen: Overal en nergens, handgemaakt en Ananda, Haarlem • Bril: Pearl, Velserbroek

102 HRLM ✶ 21

Productie en fotografie: Franklin van der Erf.

WAAR HAAL JIJ JE INSPIRATIE VANDAAN? “Mijn inspiratie haal ik uit de elegante nonchalance van mannenmode uit de eerste helft van de 20e eeuw, en de bijzondere uitstraling van Greta Garbo. En dan is er Succubus in Assendelft, een winkel die mijn hart sneller doet kloppen, zoveel inspiratie!”

Foto: Noord-Hollands Archief.

✶ TOEN

Het ophalen van het huisvuil in het Kenaupark - ca.1951

22 ✶ HRLM 102

COLUMN ✶

Adrian de Groen is freelance communicatiemedewerker & vormgever in Haarlem en Amsterdam en rijdt als vrijwilliger op de dierenambulance van de Dierenbescherming.

Ze woont in Haarlem met af en aan vliegende (studenten)kinderen.

Kat Stip is er wel altijd.

Chip je VIP Onze stad telt vele VIP’s. Ze wonen op stand, of juist niet.

Ze scharrelen door de straten of wandelen door een park.

Ze zitten voor een raam of genieten uitgelaten van het strand.

Er wordt naar ze gekeken, ze worden geadoreerd en soms wordt er een selfie met hen gemaakt. Een handtekening vragen wordt wat lastig, tenzij je toevallig een inktkussentje bij je hebt en de Very Important Pet in kwestie zijn of haar poot wil geven.

Onze huisdieren. Onze maatjes. Onze alles. Ze zijn van onschatbare waarde en hun aanwezigheid, hun onderdeel-van-het-geheel zijn, voelt als onvoorwaardelijk en vanzelfsprekend.

Totdat je kat, nieuwsgierig als ze is, in een openstaande vrachtwagen springt en een reis van Haarlem naar Eindhoven maakt. Of je hond bedenkt dat hij vandaag eens even niet luistert en lekker zelf gaat struinen in de duinen.

Voor de dierenambulance zijn het bekende situaties. Bij een melding van een gevonden kat of hond, hopen we vooral op één ding: een chip. Dieren mét chip zijn over het algemeen snel weer thuis.

Als we de chipreader langs het dier halen en we horen een piep en er verschijnt een nummer, zijn we al een heel eind op weg.

Vaak lijkt een hereniging dan nabij, maar dat hoeft lang niet altijd zo te zijn.

Belangrijk om te weten: Chippen is stap één. Registreren is stap twee.

En Updaten is stap drie. We scannen regelmatig dieren waarvan de eigenaar op een bepaald adres staat ingeschreven, maar daar niet meer woont. Of waarvan het telefoonnummer van de eigenaar niet meer klopt. Dan staan we daar met een gechipte VIP maar zonder bruikbare gegevens en daarmee is dat huisdier vergelijkbaar met een dier zonder chip.

Gechipte huisdieren die we niet kunnen thuisbrengen of huisdieren zonder chip brengen wij naar Dierenopvang Haarlemmermeer in Hoofddorp of naar Dierentehuis Kennemerland in Zandvoort.

Op hun websites, op amivedi.nl en op social media wordt dan een bericht geplaatst in de hoop dat de eigenaar zich meldt.

Chippen, en het up to date houden van de registratie, is geen overbodige luxe. Jij merkt er niets van. Je dier merkt er nauwelijks iets van. Tot het moment dat het ertoe doet. Dan maakt dat kleine stukje technologie ineens een wereld van verschil. Dat gun je toch je huisdier (en jezelf)?

Ook – en misschien juist – op de momenten dat het leven even niet meewerkt. Want onze ritten zijn niet alleen de feelgood verhalen.

We rijden vaak ook voor een dier dat is overleden door bijvoorbeeld een aanrijding. Met een chip hoeven we niet te gissen.

We kunnen een eigenaar bellen. Niet met goed nieuws, maar wél met duidelijkheid. Dat laatste klinkt misschien wrang, maar weten wat er is gebeurd en afscheid kunnen nemen van je huisdier is heel waardevol.

Lang verhaal kort: Chip je VIP, en dat is dan in mijn geval, onze poes Stip.

Wil je ook vrijwilliger worden bij de dierenambulance?

Scan de QR-code voor meer informatie.

102 HRLM ✶ 23

P

areltjes

uit het Noord-Hollands Archief

Tussen handschrift en druk

het boek van Bellaert De Haarlemmer Laurens Janszoon Coster geniet nog steeds grote bekendheid als vermeende uitvinder van de boekdrukkunst, ook al is er tot op heden geen enkel drukwerk gevonden dat naar Coster als drukker leidt.

Een andere 15e-eeuwse boekdrukker in Haarlem met de naam Jacob Bellaert is veel minder bekend, ook al zijn er van deze drukker wél gedrukte boeken overgeleverd.

26 ✶ HRLM 102

HISTORIE ✶

Jacob Bellaert moet een van de eerste boekdrukkers zijn geweest in Haarlem, die de mogelijkheid zag om een drukkerij en uitgeverij op te zetten. Haarlem was in de 15de eeuw een van de welvarendste steden van Holland. De stad zou dus een goede afzetmarkt kunnen zijn voor de verkoop van luxe goederen zoals boeken. In die tijd waren boeken alleen weggelegd voor de geletterde bovenlaag van de samenleving.

Wat we weten over Bellaert is niet heel veel, maar dankzij zijn gedrukte boeken en dankzij onderzoek van onder andere Wilma Keesman en Saskia Bogaart weten we meer over deze persoon als drukker.

Jacob Bellaert maakt zichzelf bekend in een colofon in een van zijn werken als meester Jacob Bellaert uit Zierikzee. Geen echte mug.

Voor zover bekend heeft hij in een tijdsbestek van 1483 tot en met 1486 in ieder geval achttien boeken uitgegeven. Vermoedelijk heeft zijn drukkerswerkplaats aan de Kruisstraat gezeten, daar waar deze straat samenkomt met de Barteljorisstraat en de Smedestraat.

FONDS Een drukkerswerkplaats starten deed je niet zomaar. Hier was minstens startkapitaal voor nodig, een drukpers, letters, inkt en misschien wel de grootste kostenpost voor een drukker: papier. Vellen papier werden in die tijd gemaakt van lompen, van versleten kleding dus. Daar ging een heel

Colofon van het boek waarin de drukker zich bekend maakt.

‘Haarlem was in de 15de eeuw een van de welvarendste steden van Holland’ › 102 HRLM ✶ 27

Het Haarlemse exemplaar 56 E 11 Vanden proprieteyten der dingen uit 1485 met de originele boeksloten er nog aan.

De beginletter van een hoofdstuk is handgemaakt met penwerk van rood en blauwe inkt uit het Haarlemse exemplaar 56 E 12.

28 ✶ HRLM 102

HISTORIE ✶

102 HRLM ✶ 29

Twee van de elf ingekleurde houtsneden uit het exemplaar 56 E 12 behorend bij het hoofdstuk over de aarde en over de vogels. - zie ook afbeelding op pagina 29.

30 ✶ HRLM 102

HISTORIE ✶

‘Aan het inkopen van een grote hoeveelheid papier zat dus een behoorlijk risico’

ENCYCLOPEDIE We zoomen nog wat verder in op dit bijzondere boek van Bellaert. Want zoals gezegd, hij drukte geen goedkope pocketboekjes, maar in dit geval een boekwerk van maar liefst 466 bladzijden. Het is de enige Middelnederlandse vertaling van het Latijnse

werk De proprietatibus rerum van de Franciscaanse monnik Bartholomeus Engelsman uit de 13e eeuw. Het wordt ook wel gezien als een voorloper van de encyclopedie.

De titel van het boek klinkt voor ons wat cryptisch, maar kortgezegd gaat het boek over de eigenschappen van de dingen op deze wereld. Waar de eerste hoofdstukken vooral over geestelijke zaken gaan, de ziel van de mens bijvoorbeeld, gaan de resterende hoofdstukken in op reële zaken, zoals het menselijk lichaam tot aan de dieren- en plantenwereld toe. Door aantekeningen die zijn gemaakt in verschillende exemplaren van dit boek, zien we dat lezers geïnteresseerd waren in de medicinale werking van planten en de heilzame werking van bepaalde stenen.

PRONKSTUK Bellaert had voor dit boek nieuwe letters laten maken én elf nieuwe houtsneden. Een houtsnede is een afbeelding gemaakt door middel van snijden of gutsen in een houtblok. Het laten maken van zo’n grote hoeveelheid houtsneden was kostbaar en bijzonder voor zo’n vroege druk. Doorgaans werden de houtsneden door drukkers aan elkaar uitgeleend om kosten te besparen. Dat was hier dus niet het geval en dat maakte dit boek extra bijzonder.

Daarnaast kon er ook prijsverschil ontstaan door de kwaliteit van een houtsnede. Hoe goed was de kunstenaar met het gutsen in hout? In dit geval erg goed. We weten niet wie de houtsnijder was, daarom wordt hij door kunsthistorici steevast ‘de meester van Bellaert’ genoemd.

Ondanks dat de kunstenaar anoniem is, zijn de houtsneden wel een ware kers op de spreekwoordelijke taart. ✶

Tekst: Hannah Goedbloed. Foto’s: Noord-Hollands Archeif.

maakproces aan vooraf. De kwaliteit van het papier kon ook sterk verschillen. Voor een luxe boek moest natuurlijk de beste kwaliteit papier geleverd worden, ook al wist de drukker van te voren niet hoeveel afnemers er zouden zijn voor zijn boeken. Aan het inkopen van een grote hoeveelheid papier zat dus een behoorlijk risico.

Voor zover we kunnen nagaan leverde Bellaert boeken voor de elitaire bovenlaag. De nog overgeleverde boeken van zijn hand zien er kwalitatief goed uit.

Stevig papier, goede inkt en een mooie lay-out. Kopers van de boeken konden in deze tijd aangeven of ze versierde beginletters van hoofdstukken, de initialen, wilden. Als je rijk was, liet je deze letters voorzien van een waar kunstwerkje met pen in blauwe, rode, gele of groene inkt. Daarnaast maakten de kopers ook de keuze van de boekband, de kaft, waarin het boek werd ingebonden ter bescherming van het drukwerk.

Hierin was ook variatie mogelijk van een simpel perkamenten bandje tot houten platten met leer of zelfs van fluweel. Dit alles kon de prijs van een exemplaar behoorlijk verhogen. De oplage per boek is niet goed na te gaan, maar van bijvoorbeeld Bellaerts belangrijkste drukwerk Vanden proprieteyten der dingen zijn er nu nog in de vijftig exemplaren bekend, waarvan twee exemplaren uit de voormalige Stadsbibliotheek Haarlem.

102 HRLM ✶ 31

De Buurt als Ecosysteem Haarlem brengt mensen in de Vijfhoek & Binnenstad samen en stimuleert een actief buurtnetwerk.

Iedereen die hier woont, werkt of leeft, kan meedoen. Het doel? Een buurt waar mensen elkaar kennen, helpen en samen werken aan een gezonde toekomst. In de buurt werken we samen met buurtbewoners, professionals zoals huisartsen, verpleegkundigen en welzijnswerkers, ondernemers en buurtorganisaties.

Dit initiatief is een samenwerking van Zorgbalans, Buurtzorg, gemeente Haarlem, Buurts, VWC-BUUV, Huisartsen Zuid-Kennemerland en Spaarne Gasthuis. Meer informatie kun je lezen op haarlem.debuurtalsecosysteem.nl

Frans

De man met duizend verhalen Altijd nieuwsgierig, altijd in beweging. Frans is iemand die zichzelf steeds weer uitdaagt, of het nu gaat om een nieuwe hobby, een verre reis of gewoon een onverwacht avontuur om de hoek.

‘Met zijn vrouw Jos vormde Frans jarenlang een onafscheidelijk duo’

Wie bij hem thuis binnenstapt, merkt het meteen: hier woont een verzamelaar van verhalen.

Op de plank staan tweehonderd paardjes, zorgvuldig bij elkaar gezocht. Een grote verzameling stripboeken staan naast tekeningen die zijn broer maakte. En overal kleine verwijzingen naar zijn grote held, striptekenaar Joost Swarte. “Mijn huis is eigenlijk een spiegel van mijn leven,” zegt Frans. “Overal waar je kijkt, zit een herinnering.”

Dat Frans een geboren verteller is, blijkt ook uit het verhaal hoe hij ooit in Haarlem terechtkwam. Er was een pandje te koop, maar de voorwaarde was dat je er een winkeltje in zou beginnen. Samen met zijn broer verzon hij een slim verhaal – en het lukte.

Ze kregen het pandje, maar een winkel is er nooit gekomen.

VAN ALLE MARKTEN THUIS Zijn levensloop leest als een bonte reis. Na de HBS ging hij de zee op, daarna werd hij tankcommandant bij defensie. Uiteindelijk belandde hij bij IBM, midden in de begintijd van de computers. Vijfentwintig jaar werkte hij daar, daarna nog bij ING. “Ik heb er niet voor gestudeerd, maar ik ben altijd nieuwsgierig geweest naar hoe dingen werken.”

Maar Frans is niet iemand die blijft steken. Rond 2002 stapte hij letterlijk op een ander pad: hij werd koetsier. Met paard en wagen reed hij door de straten van Amsterdam, een stad waar hij zich vanaf de jaren zeventig thuis voelde. “Ik ben echt een stadsmens.

Amsterdam geeft me energie, en dat combineren met paarden… dat was geweldig.”

DE PAARDJES VAN FRANS De liefde voor paarden groeide mee met zijn dochter. “Toen zij begon met paardrijden dacht ik: waarom niet? En zo zat ik zelf ook weer in het zadel.” Het bleef niet bij Nederland.

Frans reed in Frankrijk, Portugal en zelfs in Amerika als een cowboy door de natuur.

“Dat gevoel van vrijheid, dat vergeet je nooit meer.” Zijn laatste avontuur deelde hij met zijn dochter in Portugal, in de mooie natuur. Een reis waarin de liefde voor paardrijden werd gedeeld en herinneringen werden gemaakt die altijd bij blijven. In zijn huis staan zo’n

32 ✶ HRLM 102

INTERVIEW ✶

‘Nooit een saai moment met Frans’

HET BEKENDE DUO UIT DE BUURT Met zijn vrouw Jos vormde Frans jarenlang een onafscheidelijk duo. Hand in hand door de Vijfhoek, altijd samen onderweg.

Ze reisden, bezochten musea, en keerden steeds terug naar hun geliefde Amsterdam.

“We deden eigenlijk alles samen. Mensen herkenden ons als stel. Mensen herkenden haar ook zo want ze had felrood haar.”

Na Jos’ overlijden in 2023 werd die leegte voelbaar. Maar juist toen gebeurde er iets moois: de buurt stond steeds meer op.

Bloemen van de winkel om de hoek, hulp van een vertrouwde uitvaartondernemer, maaltijden van restaurantjes. “Dat raakte me.

Ze hadden mij ineens alleen zien lopen in plaats van met Jos en wilden weten hoe het ging. Het gaf me steun.”

Eigen boontjes doppen, maar niet alleen Zelfredzaamheid is een rode draad in Frans zijn leven. Zijn moeder overleed jong, en

Tekst: Jori Alkemade

tweehonderd paardjes in alle soorten en maten. Een vrolijke kudde die Frans dagelijks herinnert aan de avonturen die hij in het zadel beleefde.

als jonge jongen kwam hij in een internaat terecht. “In mijn jeugd waren er geen dingen als verjaardagen vieren bij. Vriendschappen sloot je lastig want een jaar erna kon je die weer kwijt zijn. Daar leerde je dat je op jezelf moest kunnen vertrouwen. Je redt je, of je redt je niet. Dat heeft me wel gevormd.”

OOK NU PAKT HIJ DE DINGEN ZO AAN. Gezondheidsklachten zoals jicht, een lamme arm en zelf longkanker hielden hem niet tegen. Hij regelde zelf een traplift en zorgde ervoor dat alles goed verloopt. “Ik wil niet afhankelijk zijn, dat zit gewoon niet in mij.”

Toch vindt hij het contact met de buurt waardevol. Een praatje onderweg, zijn dochter die even langskomt voor de lunch – dat geeft kleur aan de dag. Frans lacht:

“Ik red me prima, maar het is fijn om te weten dat er altijd iemand is om op terug te vallen.” Het leven van Frans is een aaneenschakeling van verhalen, verzamelingen en avonturen. Van de zee tot de stad, van tankcommandant tot koetsier, van cowboy ritten in Amerika tot rustige lunches in de Vijfhoek. Hij blijft zichzelf uitdagen, blijft ontdekken en blijft vooral: zichzelf.

NOOIT EEN SAAI MOMENT MET FRANS. Wie hem leert kennen en een stap in zijn huis zet, kan urenlang luisteren naar zijn prachtige, spannende en soms ontroerende verhalen. Vaak beseft hij zelf niet eens hoe bijzonder zijn leven is – maar iedereen die met hem meeluistert, voelt dat meteen.

102 HRLM ✶ 33

BEN JIJ AL VRIEND? Word Vriend van HRLM voor slechts € 32,50 per jaar en ontvang elk nummer van ons magazine heerlijk thuis in Haarlem - of ver daarbuiten.

Als Vriend maak je deel uit van de HRLM-vriendenkring; mensen met liefde voor onze stad, voor mooie verhalen en voor alles wat Haarlem bijzonder maakt.

Omdat wij van lezen houden én onze Vrienden graag verrassen, verloten we elke editie een boek uit onze boekenrubriek onder onze Vrienden.

Steun lokaal, lees met plezier Word vandaag nog

Vriend van HRLM www.hrlm-online.nl/vrienden

34 ✶ HRLM 100

Stadsmormels

Gewapend met haar camera en een gezonde dosis nieuwsgierigheid struint onze fotograaf Linda Llambias door de straten – altijd alert op… stadsmormels.Van brutale duiven met grootse plannen tot katten die doen alsof ze de burgemeester zijn: niets ontsnapt aan haar scherpe oog. Ze legt die momenten vast waarop je óf spontaan ‘achhh’ fluistert, óf je serieus afvraagt wie hier nu eigenlijk de stad runt.

Want achter gevels, onder bankjes en tussen winkelende mensen blijkt een compleet verborgen dierenleven schuil te gaan.

102 HRLM ✶ 35

GEZICHTEN VAN HAARLEM

Ilse van Hooijdonk “Als rasechte Brabantse woon ik inmiddels ruim 28 jaar in het prachtige Haarlem. De liefde bracht mij hier.”

“Op mijn negentiende vertrok ik vanuit Brabant naar Tenerife, waar ik tien jaar werkte als hostess en een heerlijk leven opbouwde onder de zon.

Toch werd ik verliefd op een Haarlemmer en keerde ik terug naar Nederland. Voor mijn werk bij Sudtours moest ik dicht bij Amsterdam wonen en zo werd Haarlem mijn thuis.”

Productie en fotografie: Franklin van der Erf.

“Mijn plek vinden duurde even; Haarlemmers kunnen best wat stug zijn. Maar na een jaar kreeg ik een baan als reiscoördinator bij de Rabobank in Santpoort, later gevolgd door een functie op de afdeling Marketing & Communicatie.

Mijn sociale netwerk groeide, net als mijn leven hier. Mijn kinderen, Sven (25) en Lynn (22), zijn geboren in het Spaarne Gasthuis, locatie DEO. “ “Het leven was goed. Tot het keerpunt kwam. In 2014 kreeg ik de diagnose botkanker. In 2017 keerde de ziekte terug en eind 2018 werd mijn volledige rechterbeen, heup en bekken geamputeerd. In 2023 strandde mijn huwelijk. In 2024 verloor ik kort na elkaar mijn ouders, terwijl ik net een nieuw huisje in Haarlem had gekocht. Het waren pittige jaren.”

“Haarlem is een prachtige stad, maar niet altijd toegankelijk. Daarom zette ik mij jarenlang in voor een Toegankelijk Haarlem.

Onze stad op haar mooist? Zonder twijfel tijdens Swim to Fight Cancer, waar ik samen met mijn broer en zus zwom voor kankeronderzoek.

De stad te zien vanuit het water was zo mooi, dat ik de twee kilometer met een glimlach op mijn gezicht voltooid heb.”

36 ✶ HRLM 102

NATUUR in HAARLEM

Lente! De natuur explodeert Met een bewonderingswaardige krachtsexplosie komt de natuur uit zijn winterslaap.

De lente staat in het teken van nageslacht. Tijdens de vogeltrek migreren miljoenen vogels naar hun broedgebieden om voor nageslacht te zorgen. De planten, die nu massaal uitlopen, stoppen veel energie in het maken van bloemen met maar één doel, zaad maken om zich te vermeerderen.

We kennen natuurlijk de voorjaarsklassiekers zoals de crocus, de narcis en de sneeuwklokjes. Die worden bestoven door insecten.

Er zijn ook planten met bijna onzichtbare bloemen waar je een beetje naar moet zoeken. De hazelnoot (foto rechtsboven) bloeit al in februari en is bekend om z’n mooie gele katjes, de mannelijke bloemen. Naar het vrouwelijke bloempje moet je zoeken.

Het zijn z.g. ‘windbestuivers’ met de mannelijke katjes afgeladen met stuifmeel. De wind zorgt voor de bestuiving, er komt geen insect aan te pas. Andere voorbeelden van windbestuivers, nu te bewonderen, zijn o.a. de berk, de eik en de els. De katjes van windbestuivers zijn prachtig maar de wolken stuifmeel zijn de boosdoeners voor diegenen die last hebben van hooikoorts. Kijk ook eens met bewondering naar hoe varens (foto rechts onder) uitlopen. Varens zijn de dinosaurussen onder de planten. Ze zijn al miljoenen jaren op onze planeet en komen over de hele wereld voor. Prachtig zoals varens hun opgerolde blad uitrollen. Ze vormen geen zaden maar vermenigvuldigen zich door middel van de sporen die meestal als kleine hoopjes onder de bladeren gevormd worden.

Tekst en fotografie: Hans Smits.

Planten en dieren: wat groeit en bloeit er in Haarlem? Tijd om naar buiten te gaan!

Hans Smits neemt ons mee en laat zien wat de natuur om ons heen te bieden heeft.

Deze natuurrubriek wordt verzorgd door IVN-Zuid-Kennemerland (Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid) Ook mee de natuur in? Zie www.IVNZK/activiteiten

102 HRLM ✶ 37

HAARLEMSE BOMEN Bomen geven sfeer aan onze stad.

Gerard Tamminga neemt ons mee langs monumentale bomen in Haarlem.

Tekst en foto: Gerard Tamminga.

Het is een wonder! Een eik die de hele winter nog volop in het blad staat. Dat kan geen gewone eik zijn. Het bordje op de boom in de kweektuin vermeldt: wintergroene bastaardeik. Het is een kruising tussen de bladverliezende zomereik en de groenblijvende mediterrane steeneik. Gewoonlijk wordt deze boom Oostenrijkse eik (Quercus turneri ‘Pseudoturneri’) genoemd.

En dat is gek, omdat deze kruising tussen twee eikensoorten voor het eerst rond 1800 in Engeland is gekweekt. In 1910 is de bastaard door landschapsarchitect LA Springer geplant. Springer heeft in die tijd de stadskweektuin, inclusief centrale schooltuin, ingericht. Je vindt de boom halverwege de kas rechts op de hoek. Je kunt hem in de winter niet missen; hij is 288 cm in omtrek en 17 meter hoog en hij heeft dus altijd blad. Ernaast staan andere bijzondere bomen, waaronder het vroegbloeiende Perzisch ijzerhout.

Haarlem heeft honderd bomen die door de Bomenstichting zijn opgenomen in het Landelijk Register Monumentale Bomen (zie www.monumentalebomen.nl).

Veertig daarvan staan in een handzaam boekje ‘Langs monumentale bomen in Haarlem’, verkrijgbaar voor € 3,- bij de boekhandel en het VVV.

COLUMN ✶

Falco Bloemendal is centrummanager in Haarlem en actief in verschillende besturen.

Hij houdt zich in zijn vrije tijd bezig met imkeren, tuinieren en duurzaamheid.

Een betjen prutsen in de schure De lente is begonnen. Echt begonnen. De bollen bloeien precies zoals gehoopt, de fruitbomen staan er uitbundig bij en de eerste zaden zitten al in de grond. Dat is voor mij altijd zo’n moment waarop je tevreden rondkijkt en denkt: zie je wel, al dat gepruts in de winter was toch ergens goed voor.

Want prutsen, dat is wat ik doe. En eerlijk is eerlijk: ik ben ermee opgegroeid. In de Achterhoek is prutsen geen tijdverdrijf, maar een vast onderdeel van de opvoeding. Je leert niet hoe iets hóórt, je leert hoe het ook kan. Met restmateriaal, halve oplossingen en een gezonde dosis eigenwijsheid. Voor randstedelingen klinkt Een betjen prutsen in de schure als een raadselachtige zin. Voor oosterlingen is het een levensstijl.

Op de moestuin hebben we geen kraanwater en geen elektriciteit.

Dat maakt creatief, of wanhopig, het ligt een beetje aan de dag.

Mijn buurvrouw Toos, een dame die ik steevast rond de 65 schatte (ze is ruim de 80 voorbij), zie ik zomers op droge dagen hangend aan een paal, half boven de sloot, haar gieter vullen. Elke keer weer denk ik: op een dag ligt ze erin.

Dus begon ik afgelopen zomer te prutsen. Pompen testen.

Zoeken. Vervloeken. Kortsluiting maken. Verkeerde schakelaars aansluiten. Alles kwam voorbij. Dompelpompen vielen al snel af: vijf minuten pompen, tien minuten schoonmaken. Met slootwater is dat simpelweg niet te doen.

Nu, na een winter doorprutsen, met bevroren vingers in regen en zelfs sneeuw, staat er iets waar ik stiekem best trots op ben.

Drie kleine zonnepanelen laden twee 12-volt accu’s op, serie geschakeld. Via een schakelbord met omvormer en schakelaars

heb ik nu stroom op de tuin. Bijvangst: ik kan mijn telefoon opladen en heb zelfs 220 volt.

Wie had dat gedacht?

Omdat ik toch bezig was, kwam er een tweede pomp. Die vult automatisch een regenton via een schakelvlotter, wel zo handig. Het water krijgt daar even rust, kan uitzakken en voedt daarna via een minidruppelsysteem de kas. Uiteraard ook op zonne-energie.

De membraampompen liggen netjes droog in een zelf getimmerde pompkast, gemaakt van een mooi restpartijtje steigerplanken en dakleer. Ik sproei nu met acht bar en tien liter per minuut. Toos ook.

Haar gieter blijft droog, haar voeten vermoedelijk ook.

Met het oprolsysteem voor de slang staat alles er ineens bijna gênant netjes bij. Terwijl de zwenksproeier zijn rondjes draait, trekken wij straks een koud biertje uit de, met wat strategisch gepruts in de schaduw ingegraven, koelton. Heerlijk in de zon. En ja, ik hoor het je denken: dit begint verdacht veel op ontspanning te lijken, waar blijft de charme van bloed, zweet en de tranen?

Maar ach, Toos balanceert niet meer boven de sloot. Ik ook niet.

En dat is misschien wel het mooiste resultaat van al dat gepruts.

102 HRLM ✶ 39

OPTICIEN KUIPERS DE 100 VAN HAARLEM Haarlemmers die Haarlem verbinden Waar stad, cultuur en mensen elkaar vinden.

Haarlem bruist van energie, creativiteit en ondernemerschap.

Maar al die werelden komen elkaar te weinig tegen.

Dat gaan wij veranderen.

De 100 van Haarlem is een club van 100 nieuwsgierige ondernemers, creatieven en professionals die geloven in échte ontmoeting. Geen standaard netwerkclub. Geen vaste locatie.

We gaan dingen dóen.

Vijf keer per jaar organiseren we unieke avonden op verrassende Haarlemse plekken. Van diner in een atelier tot borrel tussen de boeken. Altijd anders. Altijd bijzonder.

Word één van de 100.

Mail naarinfo@de100vanhaarlem.nl of bel/app 06-24531254 Website: www.de100vanhaarlem.nl Claim je plek en beleef Haarlem op z’n mooist.

De 100 van Haarlem Waar stad, cultuur en mensen elkaar vinden.

Initiatief van Lisa Cobelens.

LOKAAL OPVALLEN

Zijlstraat 97 | 2011 TM Haarlem | 023 531 0181 40 ✶ HRLM

HRLM stadsglossy www.hrlm-online.nl/adverteren

J

Catering Regelmatig wordt Jansje ingezet om feestjes en borrels op te leuken met de lekkerste hapjes en mooie aankleding.

Dat doen we bij Jansje zelf of in de ruimtes van Doopsgezind Haarlem die te huur zijn.

Alle aanvragen worden met zorg behandeld en elke offerte bestaat uit een stukje maatwerk. We luisteren goed naar de wensen en zorgen er elke keer weer voor dat verwachtingen worden overtroffen.

Want onze medewerkers uit de dagbesteding kunnen veel meer dan men vaak denkt.

Wil je ook eens een borrel of feestje bij ons organiseren?

Kijk dan voor de te huren ruimte op de website van Doopsgezind Haarlem en laat ons je helpen met de catering. www.doopsgezindhaarlem.nl/zaalhuur en catering@jansje.org

VIER DE LENTE Het is voorjaar en dit wil je ook naar binnen halen met mooie hyacinthenvaasjes en de Vasecado om een avocadoplantje te kweken. Bij Jansje hebben we allerlei leuks om uit te kiezen.

En in aanloop naar het bloemencorso krijg je in maart weer een tulp met bol cadeau bij de Haarlemse ondernemers, die ook heel leuk zal staan in een van de vaasjes of in de Haarl’Emmer.

BLOEMENMARKT Op 29 maart 2026 tussen 11-17.00 uur, wordt op de Grote Markt in Haarlem de Bloemenmarkt met tulpenpluktuin georganiseerd. Kom genieten van divers lente aanbod op de Bloemenmarkt of duik in de kleurrijke tulpenpluktuin. En bezoek dan vooral ook de Jansjes in hun kraam vol prachtige voorjaarsgeschenken.

De Wereld van Jansje is een initiatief van de Doopsgezinde Gemeente Haarlem en De Hartekamp Groep.

De Wereld van Jansje | Grote Houtstraat 45 | www.jansje.nl | winkel | lunchroom | to go | catering | webshop

102 HRLM ✶ 41

Een openhartig gesprek met..

Quinta Gelaudie

‘Ik twijfelde of ik wel verdrietig mocht zijn’

Na een NIPT test kreeg Quinta Gelaudie bij 12 weken zwangerschap te horen dat er een verdenking was van het downsyndroom. Extra echo’s en een vlokkentest leverden helaas dezelfde uitslag op. Samen met haar vriend besloot ze de zwangerschap af te breken.

Met 14 weken beviel ze van haar dochter Lily. “Vanaf een roze wolk belandden we in een medische nachtmerrie.”

42 ✶ HRLM 102

›

Q Quinta (40) was bij een vriendin op bezoek op het moment dat ze werd gebeld door haar verloskundige. De negatieve uitslag van de NIPT test drong in eerste instantie niet tot haar door. “Ik was vrij zakelijk aan de telefoon en vroeg wat die uitkomst precies betekent. De boodschap bleef steken alsof mijn hersenen het niet verwerkten.”

Nog diezelfde middag in maart vorig jaar werd ze doorverwezen naar het AMC voor nader onderzoek.

Een week later kregen Quinta en haar vriend het vermoeden van downsyndroom telefonisch bevestigd. “Het gesprek met het AMC duurde slechts enkele minuten.

Ik kreeg geen uitleg over de oorzaak van het syndroom. Ik heb nog geopperd of de bloedarmoede in mijn familie ermee te maken kon hebben en of er gekeken was naar de opname van foliumzuur in mijn lichaam. Ik wilde meer antwoorden en weten of ik er zelf iets aan had kunnen doen. Op een gegeven moment vroeg ze of we het geslacht wilden weten. Dat was vrouwelijk, zei ze. Het klonk zo klinisch

44 ✶ HRLM 102

allemaal. Waarom zei ze niet, het is een meisje. Totaal geen medeleven, weinig vragen, alleen die boodschap.

Een schandalig telefoontje vond ik het.

Ik kan er nu nog boos om worden.”

VERSTANDELIJK NIVEAU Quinta en haar vriend waren het er al vrij snel over eens dat ze de zwangerschap wilden afbreken. Ze ging zelf op onderzoek uit om meer te weten te komen over het downsyndroom. “Even heb ik getwijfeld of ik het aan zou kunnen. Al gauw begreep ik dat bij het syndroom van Down moeilijk in te schatten is wat voor verstandelijk niveau het kindje zal hebben. Vijftig procent kan niet goed spreken. Een heel groot deel kan nooit zelfstandig reizen. Ook hebben ze meer kans op leukemie en dementie.

Degenen die nog vrij hoog in hun intelligentie zitten, beseffen zich dat ze anders zijn en kunnen daar niets aan doen. Dat leidt bij sommigen tot depressie wat ik echt een hele nare gedachte vond. Ze zou haar leven lang onze zorg nodig hebben gehad. Wie had die zorg overgenomen als wij tachtig zijn?”

De afspraak bij het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk over het afbreken van de zwangerschap vond enkele dagen na het telefoongesprek met het AMC plaats.

In de tussenliggende tijd wist Quinta zich niet goed raad met de situatie. “Ik zat thuis te wachten op die afspraak en dacht wat nu?

Wie zorgt er voor mij? Ik mistte voorlichting en begeleiding bij de voorbereiding naar die afspraak toe en voelde me verloren.

Ik was niet meer actief in behandeling bij mijn verloskundige en niet bij het AMC, maar ook nog niet bij het Rode Kruis.”

SCHAAL EN JUWELENDOOSJE Op tien april zou Quinta bevallen van Lily.

Ze bedacht zich wat ze voor die tijd nog wilde ondernemen. “Jaren geleden al had ik me voorgenomen om als ik zwanger was mijn dikke buik te laten fotograferen.

De afspraak stond in augustus, maar die had ik na de uitslag van de NIPT test afgezegd.

Samen met mijn vriend besloten we die fotoshoot tóch te doen. Ik had weliswaar nog niet echt een dikke buik, maar achteraf ben ik blij met de foto’s. Mijn vriend is naar de

INTERVIEW ✶

‘Lily is begraven in een klein roze juwelendoosje’

gemeente gegaan om Lily te erkennen. We kochten samen bij de Hema een doosje waar we haar in zouden begraven en een schaal waarin we Lily in water even thuis konden houden.”

Ze toont foto’s van haar slaapkamer. “De hond lag bij ons op bed en Lily lag in haar schaaltje naast ons op het nachtkastje. Zo sliepen we met z’n vieren.”

Ze heeft in die dagen ook de verloskundige gebeld die eerder haar zwangerschap begeleidde en gevraagd of het mogelijk was om nog een echo in de praktijk te maken. “Op het moment dat er in het AMC werd geconstateerd dat er iets niet goed met de baby was, werd alles zo medisch en negatief. Ze keken alleen maar naar wat er mis was. Ik wilde graag nog een ‘mooie’ echo van Lily in mijn buik. Ik was zwanger wat natuurlijk fantastisch is.

Daar wilde ik van genieten zolang het kon. Gelukkig was de verloskundige heel begripvol en betrokken en wilde ze dat voor ons doen.”

DRIEËNVIJFTIG GRAM In aanloop naar de bevalling probeerde Quinta zich geestelijk voor te bereiden op wat haar te wachten stond. “Ik wist vooraf bijvoorbeeld niet hoe een baby van 14 weken eruit ziet.

Daar wilde ik op bedacht zijn. Ook ben ik naar bevallingsverhalen gaan googlen. Mijn bevalling zou ingeleid worden (op kunstmatige manier weeën opwekken, red.) zodat Lily geboren kon worden. Het liep anders dan wat ik van te voren had gedacht, maar dat geldt voor de meeste bevallingen.” Ze laat foto’s zien op haar telefoon van vlak na de bevalling. “Handjes, voetjes, mondje en oortjes, alles had ze. Haar oogjes waren nog dicht. Ze woog 53 gram en was nog geen tien centimeter lang. Ze paste in mijn hand. Het was al echt een baby’tje dat alleen nog maar verder zou groeien. Mijn vriend was heel verdrietig, ik voelde door alle hormonen juist voornamelijk liefde. Ik vond haar zo schattig.”

Op tafel ligt het geboortekaartje van Lily, een paar babysokjes, een knuffel, een minivoetafdrukje op papier en een vilten ‘hemelwiegje’, een tasje waarin het waterbakje met

› 102 HRLM ✶ 45

‘Ik hoop vrouwen troost te bieden met het delen van mijn verhaal’

INTERVIEW ✶

STERREN KIJKEN Die enkele dagen thuis met Lily waren heel speciaal, vertelt Quinta. “Op een avond hebben we met haar in de tuin gestaan en naar de sterren gekeken. Dat was mooi en intiem. Ik was in die tijd niet enorm verdrietig, eerder opgelucht. Ik hoefde geen moeilijke beslissingen meer te nemen, er was geen bevalling meer waar ik tegenop zag. Ik kon alles weer een beetje overzien. Het verdriet kwam later in de weken na de begrafenis en vooral rondom de uitgerekende datum 7 oktober. Dan zou er een kind is ons leven zijn geweest. Dat was een moeilijke tijd.

Ik probeerde mezelf een beetje te verwennen, ging naar een masseur en kocht mooie bh’s. De ouden pasten niet meer.

Ik was zwanger geweest en dat wilde ik niet wegstoppen.”

Ze laat een foto zien van Lily in een klein roze juwelendoosje. Ze is begraven op begraafplaats Duinrust in Beverwijk.

Lily heeft daar een eigen grafje op het kinderveld. “Mijn vader overleed twee jaar geleden. Hij werkte bij de gemeente Beverwijk en had nauw contact met de directeur van die begraafplaats. Ik vind het mooi dat ze daar ligt.”

“Familie en vrienden hebben we in het begin al vrij snel op de hoogte gebracht van de zwangerschap, en daarna ook van de uitslag van de NIPT test en onze keuze om de zwangerschap af te breken. Dat maakte het makkelijker om er later met hen over te praten, we hoefden niet te doen alsof het niet gebeurd was. Iedereen in onze omgeving

reageerde gelukkig begripvol. In het begin was ik bang voor de mening van mijn zus.

Zij had lang met verstandelijk gehandicapten gewerkt, toch steunde ze me volledig. Ze zei zelfs dezelfde beslissing gemaakt te hebben als het haar zou overkomen. Ik heb van één iemand een negatieve reactie gekregen.

Deze vrouw heeft zelf een kindje met downsyndroom. Dat ik haar moest vertellen dat wij om die reden de zwangerschap hadden afgebroken voelde voor mij alsof ik haar kindje afwijs, wat helemaal niet zo is natuurlijk. Ze had veel moeite met onze beslissing en dat begrijp ik volkomen. Er zijn genoeg verhalen over ouders van kinderen met downsyndroom, die doorknokken en vinden dat er ook veel moois te bereiken is.

Dit maakte het nog ingewikkelder voor mij.”

SCHULDIG EN VERDRIETIG In het Rode Kruis Ziekenhuis bezochten Quinta en haar vriend de verliespoli.

Ze bespraken daar hoe te rouwen om een toekomst die je dacht te hebben, maar er niet meer is. “Ik voelde me schuldig en verdrietig.

Tegelijkertijd twijfelde ik of ik wel verdrietig mocht zijn aangezien ik zelf gekozen had om de zwangerschap af te breken. Met al die veroordelende gedachten maakte ik mezelf tureluurs. Uiteindelijk besefte ik me dat ik wel degelijk verdrietig mag zijn. Ik had natuurlijk liever een kindje zonder afwijking gehad.

Bij de verliespoli zeiden ze: ‘Je hebt schuld, maar je bent niet schuldig.’ Langzaamaan kon ik het schuldgevoel loslaten en alsnog trots zijn op mijn zwangerschap.”

“Het afbreken van een zwangerschap is een moeilijk onderwerp. Het ligt gevoelig.

Ik wil mijn verhaal delen om anderen te steunen die voor eenzelfde beslissing staan en dezelfde lastige gevoelens ervaren. Ze zijn niet de enigen en zeker ook geen monster als ze voor afbreken kiezen. Ik hoop vrouwen troost te bieden en ook ideeën aan te reiken om de dagen voor de bevalling te vullen, zoals met een fotoshoot. Je bent nog even zwanger, geniet ervan.”

Wat Quinta enorm heeft gemist is informatie over het afbreken van een zwangerschap.

“Als je op internet zoekt naar het thema zwangerschap is er van alles te vinden: zwanger zijn, bevallen, het moederschap, de opvoeding, maar nergens lees je over afgebroken zwangerschap. Het lijkt een taboe, er wordt niet over gesproken.

Hoe fijn zou het zijn als er naast de Blije Doos (een pakket met verzorgingsproducten en nuttige informatie voor zwangeren, red.) een Troost Doos zou zijn voor vrouwen die hun zwangerschap hebben afgebroken. Ik denk dat zij het veel harder nodig hebben.”✶ Stichting Still Fotografie legt kosteloos herinneringen vast voor ouders, broertjes en zusjes bij: stilgeboren of overleden baby’s vanaf 12 weken zwangerschap, een (naderend) afscheid van jonge kinderen tot 21 jaar en bij (naderend) afscheid van ouders van een jong gezin.

Voor dringende aanvragen is de stichting 24/7 bereikbaar op het telefoonnummer: 085 130 47 90.

Kijk voor meer informatie op: www.stichtingstill.nl

102 HRLM ✶ 47

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Daan Ruijter.

Lily zat. “Zo kregen we haar vanuit het ziekenhuis mee naar huis.” Daarnaast ligt een ingelijste zwart-wit foto van het baby’tje in de hand van Quinta. “We wilden een serie professionele foto’s van Lily als herinnering.

Stichting Still Fotografie werd ons aanbevolen door vriendinnen en het Rode Kruis Ziekenhuis. Deze fotografen maken foto’s van stilgeboren of overleden baby’s.

De serie is bij ons thuis genomen. Ik was heel blij met de komst van de fotograaf. Zij had ervaring met dit soort fotosessies en vertelde ons hoe we Lily konden oppakken en met haar poseren. Ze stelde ons gerust.

We kijken nog geregeld naar de foto’s.”

48 ✶ HRLM 102

H HRLM’S

EXCLUSIEVE

COLLECTIE

THEATER DE LIEFDE | NIEUWE VIDE | DE SCHUUR | ABC ARCHITECTUURCENTRUM TEYLERS MUSEUM | VERWEY MUSEUM HAARLEM | NAAI ATELIER | PODIA HEEMSTEDE PATRONAAT | CAPRERA | DE KOEPEL | PHIL | FRANS HALS MUSEUM

maart - april 2026

Na twee succesvolle edities keert het dansfestival van de Schuur en Stadsschouwburg van vrijdag 10 tot en met zondag 12 april terug! In april bruist Haarlem met premières, internationale gezelschappen en een splinternieuwe Urban Dance Route door de binnenstad.

Topmakers en Haarlemse talenten delen tijdens Dansdagen Haarlem het podium. Elke dag verrast een lokale dansschool met een pop-up in de stad. Zie de Nederlandse première van Portrait, ervaar de vijfsterrenenergie van Shake Shake Shake van De Dansers en schuif in de filmzaal aan voor dans op het grote doek. Tijdens de Circle Solo’s zit je dicht op de huid van de makers, die speciaal voor het festival nieuw werk presenteren en na afloop in gesprek gaan. Introdans sluit het festival af met Larbi. En kom niet alleen kijken, je kan ook meedoen! Volg een workshop, dans mee in de tango-salon, zet je koptelefoon op bij het Silent Club Event of schrijf je in voor de Dance Battle (€1150 prijzengeld).

Bekijk het hele programma op www.dansdagenhaarem.nl en bekijk ook de highlights!

DOUBLE BILL FINDING PLACES – KORZO

URBAN DANCE ROUTE - BO JACOBS & ZOË GRETEN EN KEVIN THOMPSON & UHR’LICE G U ROSARIA Tijdens Dansdagen Haarlem lanceren de Schuur en Stadsschouwburg Haarlem voor het eerst de Urban Dance Route: een verrassende dansroute door de Haarlemse binnenstad, met twee korte dansduetten op bijzondere locaties.

Wanneer: 12 april, 13.00, 15.00 & 17.00 uur Waar: Schuur Workshops en zelf dansen Vr 10 en za 11 april, meerdere tijden Het hele weekend tijdens Dansdagen Haarlem kijk je niet alleen naar dans, je doet ook mee. Volg een van de vele workshops, zoals rolstoeldansen, Salsa Cubana, hiphop of K-pop. Loop mee met het Silent Club event of waag je aan de Argentijnse tango.

50 ✶ HRLM 102

Ontdek op deze double-bill twee dansstukken van de huidige generatie makers van Korzo. Met oud-dansers van het NDT en Conny Janssen Danst en prijswinnende choreografen. Makers Tú Hoàng en Lea Ved koppelen verschillende bewegingstalen aan telkens andere manieren van kijken en ervaren.

Wanneer: 11 april, 20.15 uur Waar: Schuur CIRCLE SOLO’S DANSTHEATER AYA EN DANSBRABANT Twee nieuwe solowerken van Frann Schollaert en Mireia Varón Gallofré. Je zit dicht op de dansers in een halve cirkel, waardoor elke beweging binnen handbereik lijkt. Na afloop kun je met de maker in gesprek over inspiratie en proces.

Wanneer: 11 april, 17.30 & 19.45 uur Waar: Schuur

Fotografie: Studio Rutger Vos.

INTRODANS LARBI Het festival sluit af met een voorstelling van Introdans. Larbi laat klassieke vormen samensmelten met hedendaagse bewegingen, in een performance die ritme en emotie centraal stelt. Een stijlvolle finale voor drie dagen vol dans.

Wanneer: 12 april, 20.00 uur Waar: Stadsschouwburg DANSGROEP HAARLEM VOOR DERDE KEER OP HAARLEMS DANSFESTIVAL

AVANT GARDE COLLECTIVE DANCE BATTLE Hiphop, funk en theatrale moves. Dancers uit heel Nederland nemen het tegen elkaar op, onder begeleiding van een live DJ en professionele jury. Van drie-tegen-drie battles tot solos die improvisatie en performance combineren, dit is energie op en naast het podium.

Wannaar: 11 april, 19.00 Waar: Stadsschouwburg

Drie dagen lang staat Haarlem in het teken van dans, met voorstellingen en ontmoetingen die de stad profileren als dansstad.

En voor de derde keer is Dansgroep Haarlem van de partij. Speciaal voor het festival presenteert zij Helix ’26: een avondvullende voorstelling waarin drie choreografieën samenkomen. De titel staat symbool voor de verbinding tussen dansers, makers, locaties en publiek. De première van Helix ’26 vindt plaats op 12 april 2026 in de Schuur.

Volgens artistiek leider Haya Maëla brengt deze dansvoorstelling jong talent en professionele creativiteit samen. Helix ’26 is ontstaan uit een samenwerking tussen Dansgroep Haarlem, alumni van de Vooropleiding Dans Haarlem en de Portugese choreografe Margarida Constantino.

De voorstelling bestaat uit drie delen: Tegenpool, een groepschoreografie over de verbondenheid van uitersten; Timepiece, een intiem duet over tijd en herinnering, gedanst door Haya Maëla en Lene van Alten; en een reprise van Grains of Noise, een energiek duet verrijkt met live saxofoon.

Met dit drieluik bevestigt Dansgroep Haarlem opnieuw haar artistieke kracht en betrokkenheid bij Dansdagen Haarlem.

Première: 12 april 2026, 18.30 uur Waar: Schuur Kaarten: via Schuur.nl of DansgroepHaarlem.nl

102 HRLM ✶ 51

JONG TALENT

ZILAIDA Zilaida, het muziekproject van Haarlemse zangeres Annelie Spierings (21), maakt Nederlandstalige ‘avant-garde stuntelpop’. Haar muziek kenmerkt zich door een mix van introspectieve Nederlandstalige teksten, vervormde geluiden en een theatrale aanpak. En dat doet ze goed!

Zo begon ze haar project als finalist bij Kunstbende en won ze in 2025 de publieksprijs bij de Rob Acda Awards.

Wat direct in jouw liedjes opvalt zijn jouw sterke en beeldende teksten…

“Dank je wel! Met mijn liedjes maak ik veel uitstapjes in het omgaan met het onvolmaakte. Ik bezing vaak de moeilijkere thema’s in het leven. Dat doe ik dan met veel beeldtaal, zoals zandkastelen en draaimolens: ik stop er heel veel versiering in om het wat zachter te maken voor mezelf. In mijn teksten probeer ik wel steeds meer onderwerpen in de ogen te kijken. Zoals bij het lied Achter Het Gordijn dat gaat over afscheid nemen van iemand die er eigenlijk nog is…”

En hoe bevalt de opleiding?

“Het is fantastisch; ik heb ontzettend veel geleerd, zoals over mijn zangtechniek en singer-songwriting. Maar het is natuurlijk een muziekopleiding: ik miste altijd een beetje de theatrale aanpak.

Vandaar dat ik met twee klasgenootjes Stoppenkast heb opgericht, een plek waar mensen uit verschillende kunstdisciplines elkaar kunnen ontmoeten. We hebben net een groot event gehad in Slachthuis Haarlem.”

Wat staat er muzikaal allemaal op de planning?

“Met een nieuwe band, met Lukas, Ferenc, Joy en Floris, ga ik de komende tijd veel try-outs geven. Met als klapper op de vuurpijl: mijn afstudeerproject in Theater De Richel, op 3 juni, in Amsterdam, ondersteund door regisseur Eva Graaff en scenograaf Lou Seidel.

Na de zomer wil ik vooral heel veel gaan spelen. Naast optredens met de band, treed ik ook akoestisch op met pianist Lukas.”

Hoeveel nummers heb je tot nu toe geschreven?

“In totaal heb ik nu wel 15 liedjes. Tot nu toe heb ik twee nummers op Spotify uitgebracht, met als recentste RAUW. De komende tijd ga ik nieuwe liedjes releasen. Op 3 juni komt ook mijn nieuwe single Geef Me Even uit, over de overweldiging die over je heen komt als je volwassen wordt. Daarna ga ik nog meer singles uitbrengen en zeker ook een album.”

Waarom heb je gekozen voor een artiestennaam “Nou, Zilaida is mijn tweede naam. Mijn opa is Peruaans en Zilaida is een Peruaanse inheemse naam. Mijn muziek past beter bij die naam.

Mijn artiest-zijn is heel persoonlijk, maar zo met een artiestennaam voelt het toch een beetje meer los van mijn privéleven.

Het leuke aan Zilaida vind ik dat een mysterieuze naam is: mensen raken meestal wel nieuwsgierig naar wat voor muziek ik maak!”

Meer informatie over Zilaida vind je op www.instagram.com/_zilaida_

102 HRLM ✶ 53

Door: Joost Dobbe

Hoe ben je begonnen in de muziek?

“Mijn vader heeft als zanger in veel bands gezeten. Zo ben ik met het zingen al vroeg begonnen. Rond mijn vijftiende ging ik in heel veel bandjes spelen: naast het zingen vond ik vooral het performen erg leuk. Tijdens de coronacrisis kon ik niet meer met mijn band spelen.

Toen ben ik in mijn kamer met behulp van een opnameprogramma, eigen muziek gaan maken. Inmiddels zit ik in mijn laatste jaar van het Conservatorium van Haarlem.”

Begijnehof 10 | Tickets: www.theaterdeliefde.nl/agenda

Annick Boer

VOL ERIN!

Een nieuwe cabaretvoorstelling van actrice, zangeres en cabaretière Annick Boer!

Naast haar kleurrijke theatercarrière ken je haar waarschijnlijk van Maestro, Kanniewaarzijn, de TV kantine, Wie is de Mol? en LOL. Maar ze toert ook met haar zelfgeschreven cabaretvoorstellingen langs de theaters. En die zijn succesvol! Ze kreeg 4 sterren-recensies én veel lof van het publiek. In Vol erin! zie je spitse, komische conferences vol zelfspot en prachtige nieuwe liedjes met live muziek van Jean Louis van Dam. Het wordt een warme, spetterende avond Boer!

Donderdag 19 maart, 20.30 uur

Sam Ghezzi Blues Band

HAARLEM ROOTS HOUSE

Sam Ghezzi – zanger, tenorsaxofonist en harmonicaspeler – is een écht theaterdier.

Wie hem ziet optreden begrijpt waarom. Hij heeft altijd een fantastische band om zich heen en neemt je mee op reis naar het Amerika van de jaren ’50, waar in steden als Chicago, Austin en New Orleans geweldige muziek te horen was. Van statige zalen tot huisfeesten of op straat; de muziekcultuur was doorgedrongen in alle spelonken van de samenleving.

Een vleugje late 40’s jazz, 50’s rhythm & blues en jump zijn enkele ingrediënten van de toverdrank die gebrouwen wordt. In samenwerking met Haarlem Blues Club!

Zondag 22 maart, 15.30 uur

De Mattheüs volgens Henk

HENK ZWART

De Mattheüs volgens Henk biedt een unieke blik op het beroemde meesterwerk van Bach.

Zingend en vertellend legt Henk Zwart de wortels van de muziek en het verhaal met humor en passie bloot. Saskia Meijs en Marko Bonarius maken met altviool en contrabas al die andere instrumenten overbodig. En het scheelt een heleboel tijd! Een reguliere Mattheüs Passie duurt al gauw drie uur. Bij deze inmiddels veelbesproken versie van Henk sta je na een uur in verwondering weer buiten. Wees gewaarschuwd, want je wordt ondergedompeld in inzichten, klanken en beelden die er tot nu toe in slaagden verborgen te blijven. Zo heb je hem nog nooit gehoord!

Vrijdag 3 april, 20.30 uur

Sem Jansen

WHO THE F*CK IS BRITT?!

Zanger Sem Jansen speelde in 2023 samen met zijn band, de Leif de Leeuw band, maar liefst 48 keer de voorstelling Who the fck is Britt?! Aan de hand van verhalende Americana songs, documentaire beelden en gesproken anekdotes vertellen zij het verhaal van Sem’s transitie van zangeres naar zanger, van vrouw naar man. Mede dankzij het aankomende Pride Ambassadeurschap van Sem wordt de voorstelling vastgelegd op beeld, zodat hij vanaf World Pride 2026 voor iedereen wereldwijd beschikbaar wordt. Maar voor die tijd speelt het gezelschap deze prachtige voorstelling nog in Theater De Liefde!

Vrijdag 24 april, 20.30 uur

54 ✶ HRLM 102

Lange Begijnestraat 11| www.phil.nl

Een muzikaal feest in aanloop naar Koningsdag

KENNEMER JEUGDORKEST

Nog vóór Haarlem zich massaal in het oranje hult, klinkt in de Grote Zaal van PHIL al een feestelijke opmaat naar Koningsdag. Op woensdag 22 april viert het Kennemer Jeugdorkest zijn 30-jarig jubileum met een internationaal Koningsconcert.

Samen met het Deense Sankt Annæ Symfoniorkester vormen bijna negentig musici van 13 tot 18 jaar één groot orkest onder leiding van Christiaan Kuyvenhoven en Carl-Oscar Østerlind.

“Koningsdag gaat over verbondenheid en trots,” zegt Kuyvenhoven. “Wat is er mooier dan dat te vieren met jonge mensen die samen muziek maken, over grenzen heen?”

Waarom past dit concert zo goed bij Koningsdag?

“Omdat het een feest is van talent en samenwerking. We brengen Nederlandse en Deense muziek samen, met werken van onder anderen Röntgen, Wagenaar en Nielsen, en laten horen dat klassieke muziek springlevend is. Het wordt energiek, toegankelijk en groots.”

De internationale ontmoeting bouwt voort op een gezamenlijk optreden in Kopenhagen vorig jaar. Nu is Haarlem gaststad en vormt de PHIL het decor voor deze muzikale uitwisseling.

Wat wil je het publiek laten ervaren?

“De energie van een groot symfonieorkest. Negentig jonge mensen die samen ademen, luisteren en spelen – dat is indrukwekkend. Dit zijn amateurs in de mooiste betekenis van het woord: jongeren die uit pure liefde voor muziek keihard werken. Die toewijding hoor je terug.”

Volgens Kuyvenhoven schuilt daarin ook de waarde van het orkest. “In een symfonieorkest leer je samenwerken, verantwoordelijkheid nemen en je plek vinden in een groter geheel.

Dat vormt je, ook buiten de muziek.”

Het concert is niet alleen een terugblik op dertig jaar Kennemer Jeugdorkest, maar ook een blik vooruit. “We willen jonge mensen inspireren om zelf een instrument te pakken

en de kracht van een symfonieorkest te ervaren. Dus ouders: neem je kinderen mee!” zegt Kuyvenhoven.

Is dit een eenmalig jubileumfeest?

“Dat hoop ik niet,” zegt hij. “Het idee is om van het Koningsconcert een jaarlijkse traditie te maken. Haarlem verdient een podium waar jong internationaal talent samenkomt – juist in de dagen rond Koningsdag, wanneer de stad toch al in feeststemming is.”

KONINGSCONCERT Wanneer: woensdag 22 april, 20.00 uur Waar: Phil, Grote Zaal Meer informatie via www.kennemerjeugdorkest.nl.

102 HRLM ✶ 55

Energieplein 69 | Kijk voor meer informatie op www. nieuwevide.nl

NIEUWE EXPOSITIE BIJ NIEUWE VIDE: SUPPORTING ACT(S) 2026 is het startschot van een residency periode voor een nieuwe expositie gemaakt door kunstenaars en voormalige co-directeuren van Platform BK: Jeannette Slütter en Harriet Rose Morley. Hierbij krijgen de kunstenaars bij Nieuwe Vide de kans om nieuwe kunstwerken te maken. De expositie zal ook over de tijd veranderen. Centraal hierbij staat het thema: nazorg; Hoe dragen wij zorg voor elkaar, vooral na grote Lees hier meer over levensgebeurtenissen?

Composting Politics Dit sluit aan bij ons 4-jarig thema: Composting Politics.

SUPPORTING ACT(S) De expositie Supporting Act(s) laat zien dat kunst niet alleen gaat over mooie objecten aan de muur. Het gaat hier vooral over hoe we samenwerken, ondersteunen en samen iets opbouwen. Net zoals op de werkvloer, ontstaat ook kunst niet zomaar.

Er gaat veel werk, overleg en vertrouwen aan vooraf.

In plaats van één vaste expositie, bestaat Supporting Act(s) uit meerdere onderdelen.

Er zijn kunstwerken, ruimtelijke opstellingen, workshops en gesprekken. Al deze onderdelen horen bij elkaar en beïnvloeden elkaar. De expositie verandert steeds een beetje, afhankelijk van wat er gebeurt en wie meedoet. Zo komt de expositie echt tot leven bij Nieuwe Vide.

De kunstenaars Slütter en Morley onderzoeken wat ‘ondersteuning’ eigenlijk betekent.

Wie helpt wie? Wie draagt verantwoordelijkheid? En wat gebeurt er als systemen niet meer goed werken? Ze kijken naar formele structuren, zoals gebouwen, regels en instellingen, maar ook naar informele netwerken. Denk aan vriendschap, vertrouwen en samenwerken.

Beeldhouwkunst en scenografie spelen hierbij een belangrijke rol. Dat betekent dat niet alleen objecten, maar ook de ruimte en sfeer je aan het denken zetten. Zo word je als bezoeker onderdeel van het geheel en ga je nadenken over je eigen rol binnen systemen.

De expositie laat ook zien dat samenwerking juist belangrijk wordt op momenten van spanning. Wanneer regels wankelen of structuren kwetsbaar zijn, ontstaan nieuwe kansen.

Supporting Act(s) laat zien dat steun geven en ontvangen een gedeeld proces is.

Samen sta je sterker.

Expositie geopend van vrijdag t/m zondag - t/m 26 april

Voor het volledige programma kijk op nieuwevide.com of schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief om deze ontwikkelingen te volgen.

56 ✶ HRLM 102

Nieuwe Vide is een Haarlems kunstpodium én broedplaats waar experiment en talentontwikkeling centraal staan.

We bestonden afgelopen jaar 30 jaar en programmeren hedendaagse kunst, filmavonden, live action painting, audiovisuele performances en muziek in Haarlem.

Daarnaast bestaat de broedplaats uit 26 ateliers met meer dan 30 kunstenaars en makers. Je kan bij ons spannende exposities bekijken, meedoen aan onze workshops en Open Draws onder de noemer Teken Or Leave It. Daarnaast eten we elke woensdag Soep met elkaar om 13.00 uurvoor een kleine donatie kan je mee eten. Ook opent bij ons vanaf 24 februari een Artivist Library, waar je kan zitten en werken.

Deze column wordt afgewisseld, deze keer: Mylou Frencken - artistiek leider Theater De Liefde.

Mylou Frencken

Nog altijd verliefd!

Het regende en ik was te vroeg, dus dronk ik in mijn eentje een glas rode wijn.

Het café was vol, dan maar buiten, onder een luifel, met terrasverwarming.

Voor mijn neus de zijkant van het Amstelhotel. Natuurlijk vroeg ik me af of Hij daar zou logeren. En met wie dan? En waarom dan eigenlijk niet met mij? Je bent verliefd of je bent het niet. En ik was het nog steeds. Op Sting, want daar ging ik heen.

Met vriendin L. Ook nog altijd verliefd.

L. en ik ontmoetten elkaar in de vestibule van theater Carré. Opgewonden, met aandacht gekleed. Zat ons haar goed? Het mijne weer eens niet. Mijn zorgvuldig geföhnde, vers geknipte kapsel was geplet door de broodnodige muts. Regen, vrieskou en wol, een dodelijke combinatie voor bijna ieder haartype, maar vooral voor het mijne. Nu ja, Sting had wel wat anders aan zijn hoofd dan naar dat van mij te kijken.

Door het decor, de achterkant van een gigantisch schip, leek Koninklijk Carré nog groter dan anders. Die truc moet ik onthouden voor in De Liefde dacht ik. Als wij straks officieel ons lustrum vieren, op 27 juni, dan wil ik ook graag iets enorms op het achterdoek, iets dat onze koers symboliseert en kracht bijzet. Iets dat met ons de toekomst in zeilt of rijdt of vliegt of zwiert. Een beeld dat ons bescheiden podium optilt en uitrekt tot megalomane proporties.

Zwaar overdreven misschien, maar o zo gerechtvaardigd als je gaat vieren dat je al vijf jaar een podium biedt aan zowel beginnende als gevestigde kleinkunst- en cabaretnamen.

En artiesten op leeftijd.

Er kwamen spelers op, ze liepen door elkaar heen. Steeds meer zingende acteurs bewogen door de ruimtes onder een ijzeren stellage en erbovenop. Eén man in het midden deed z’n pet af en zong een paar zinnen alleen. Sting! Tranen in mijn ogen, over mijn wangen zelfs.

Ik greep naar de hand van L. We lieten elkaar een hele tijd niet los.

Wat was het prachtig. Drie uur lang dacht ik geen moment aan Theater de Liefde.

Op de terugweg bedacht ik dat dat precies is waarom ik zo hou van theater: het is de plek waar de oudere artiest zijn vitaliteit viert en waar het jonge talent de kans krijgt een-oude-in-wording te tonen. Dus, al is ons De Liefde binnenkort jarig, theater is in wezen leeftijdsloos.

Kom vooral kijken op 27 juni. Als is het maar voor het decor.

102 HRLM ✶ 57

Bruno Giebels, Algemeen directeur De Koepel

Bruno Giebels

Heerlijke plek Een gewone doordeweekse dag in De Koepel. Ik fiets dagelijks zo’n kwartiertje naar mijn werk. Ik zie dat als een ongelooflijke luxe: de frisse lucht, geen files en ‘samen’ met al die mensen die in het mooie Haarlem naar hun werk gaan.

Eenmaal aangekomen in De Koepel loop ik onze ‘dubbele cel’ in: ons kantoor.

De voormalige cellen zijn allemaal omgetoverd tot een gezellige werk-, vergader-, onderwijs- of expositieruimte met licht, moderne meubels en planten. Na het begroeten van mijn collega’s loop ik naar het Delicafé om de lekkerste koffie van Haarlem te bestellen. Onderweg naar tref ik de voorbereidingen van een groot congres aan in onze evenementruimte. In de studio zie ik een workshop over AI met veel passie en kennis, gegeven door de mensen van Cupola XS die de zakelijke verhuur op zich nemen in De Koepel. Ook de eerste studenten van SRH Haarlem zijn begonnen met hun college.

Ze komen uit maar liefst 70 verschillende landen en inmiddels studeren er bijna 400 in De Koepel. Onze collega’s van de infobalie helpen een verzendbedrijf met het aannemen van de dagelijkse stroom pakjes voor de meer dan 100 bedrijven die in De Koepel zijn gevestigd.

Om 11 uur beginnen vandaag de eerste voorstellingen van de Filmkoepel.

Deze bioscoop is inmiddels een begrip in Haarlem, waar duizenden bezoekers wekelijks van geweldige films kunnen genieten. ‘s Middags heb ik een afspraak met de mensen van restaurant Menu Corridor en boutique hotel Metzler House, twee fantastische horecagelegenheden op het Koepelplein, de laatste met maar liefst 66 kamers.

Vandaag ontmoet ik ook ons Haarlemse reclamebureau over een nieuwe flyer die we willen verspreiden in de buurt, om de buurtbewoners te vragen welke ideeën ze hebben om te doen in De Koepel. We hebben inmiddels een hecht contact met onze buurtbewoners, die best wel wat te verstouwen hebben gekregen de laatste jaren met de transformatie van De Koepel en de bouwwerkzaamheden eromheen. Tot slot overleggen we met de Wereldmuziekschool en onze vriendelijke kunstenaars van de Rietveldacademie over de bouw achter onze ruimten, waar een nieuwe parkeergarage verschijnt met 200 ondergrondse parkeerplekken. Op zo’n dag gebeurt er veel, en vaak komen er bekenden spontaan binnenlopen. Wat is De Koepel toch een heerlijke plek om te zijn!

102 HRLM ✶ 59

Tickets: www.podiaheemstede.nl/programma

Hertaling van Willem Wilmink

STABAT MATER

Een middag vol prachtige muziek die troost, schoonheid en rust brengt. Stabat Mater van Pergolesi is overal ter wereld geliefd vanwege de schitterende melodieën en de eenvoudige, maar ontroerende stijl. In de Oude Kerk in Heemstede hoor je de Nederlandse hertaling van Willem Wilmink. Zijn duidelijke en eerlijke taal brengt het oude Mariagedicht heel dichtbij, waardoor de emoties nog sterker overkomen. De muziek wordt uitgevoerd door Klaartje van Veldhoven (sopraan) en Daniel Elgersma (countertenor), samen met een barokensemble met musici van de Nieuwe Philharmonie Utrecht, onder leiding van Johannes Leertouwer.

Zondag 22 maart, 15.00 uur

Over een kleine mol

MENEER MONSTER

Mol komt boven om te kijken of de zon al op is als er ineens op zijn kop gepoept wordt.

Kak! Wat goor! Mol gaat op zoek naar de dader en ontmoet een hoop wonderlijke dieren die duidelijk maken dat zij het in ieder geval niet waren... Maar dan zijn er gelukkig twee strontvliegen die hem kunnen helpen. Over een kleine mol is een fysieke, bijna woordloze productie van Meneer Monster. Een hilarische slapstickvoorstelling voor 2 jaar en ouder naar het bekende boek van Werner Holzwarth en Wolf Erlbruch.

Te zien in de Pinksterkerk in Heemstede.

Zaterdag 11 april, 14.30 & 16.00 uur

Ravot

ANDRIES TUNRU

Het gaat goed met Andries Tunru! Zijn vorige voorstelling Marmer werd genomineerd voor een Poelifinario; hij is niet van de TV af te slaan (van De Slimste Mens tot Beat the Champions tot Spijkers met Koppen) en toert ook nog door het land als de helft van improvisatieduo Beperkt Houdbaar. Nu komt hij naar De Luifel met zijn vierde cabaretvoorstelling.

Wat kunnen we daarvan zeggen? Nou, het zal een onderwerp hebben (misschien wel meerdere!), alsmede een einde met daarvóór een middenstuk en dáárvoor zelfs ook nog een begin. Grappen? Beloofd! Improvisatie? Hij zou gek zijn als ie het niet zou doen.

Kortom: veel om naar uit te kijken in Ravot!

Vrijdag 17 april, 20.15 uur

Alles op zijn plek

SPEELMAN & SPEELMAN

Speelman en Speelman vertellen over de reis van twee jochies naar de volwassen muzikanten die ze nu zijn. Het is een eerlijk, rauw verhaal van successen en tegenslagen, van overeenkomsten en verschillen tussen twee vervlochten broers met ieder een (eigen) droom.

De broers Daan en Joost Speelman staan al ruim 25 jaar samen op het podium. Om die mijlpaal samen met hun publiek te vieren, spelen ze Alles op z’n Plek in Theater de Luifel.

De broers nemen je mee met liedjes en persoonlijke verhalen. Ze laten nieuwe nummers horen, maar spelen er ook een paar uit voorgaande programma’s om samen terug te blikken.

Vrijdag 24 april, 20.15 uur

60 ✶ HRLM 102

Fotografie: Rutger Vos.

Haya Maëla, artistiek leider, Danshuis Haarlem en Dansgroep Haarlem. www.danshuishaarlem.nl

Dansdagen Haarlem.

Magie, verbinding en inspiratie.

Misschien is het omdat je kiest voor een hobby waar je je werk van maakt. Je zit er met je hele hart in tenslotte. Misschien is het de commitment die het dansen van je vraagt, de overgave.

Mijn leraar en inspirator Ben Bergmans sprak van de 3 D’s: Determination, Dedication en Discipline.

Al deze elementen maken het dansvak zo mooi voor mij.

Ik kom helaas te vaak collega’s tegen waarvoor dit minder geldt. Dat lijkt me moeilijk.

De fysieke zwaarte, het creatief moeten zijn, bevlogen en autonoom, en dan nog de veelal matige betaling… sommigen verliezen hun enthousiasme kwijt of raken opgebrand.

“

Haya Maela

In de maand april vier ik dat ik veertig jaar in dienst ben van de Danskunst.

Mijn werk in de danswereld heb ik bijna altijd als zelfstandig ondernemer gedaan. Toch voelt kunstenaarschap als een soort ‘dienstverband’. (Maar dan zonder goede pensioenregeling.)

Daarom des te meer reden voor mij om te vieren dat de energie en de spirit er nog steeds zijn.

Ik voelde me dan ook vereerd toen de jonge choreografe Margarida Constantino aangaf dat ze voor mij een choreografie wilde maken.

Margarida is geïnteresseerd in mijn ervaringen en verhalen als oudere danskunstenaar.

Ik wil zeker niet beweren dat mijn verhalen dermate interessant zijn dat ze een podium verdienen, maar ik zie wel in onze maatschappij dat ervaring en seniorschap minder gewaardeerd lijken dan jeugd en vernieuwing.

Is het juist niet noodzakelijk in deze tijd, waarin we horen over jongeren die in groeiende mentale en psychische nood verkeren, dat wij, de ouderen, hen meer meenemen? Niet door (te) veel van ze te eisen, maar door onze ervaringen met hen te delen en hen uit te dagen hun eigen (positieve) ervaringen te gaan creëren. Door hen gerust te stellen door te zorgen voor een aantal basisbehoeften, zoals voldoende geld (basisinkomen?) en een eigen huis. Door de sociale media voor jongeren in de ban te doen. Door ze te bekrachtigen in waar ze goed in zijn en te laten weten dat we uitkijken naar hun bijdrage aan de community daarmee.

Druk wegnemen en daarvoor in de plaats ruimte bieden.

Dans kan daar een grote rol in spelen; daar heb ik al meerdere malen over geschreven.

Daarom ben ik ook zo blij dat theater Schuur en onze Stadschouwburg voor de derde maal de Dansdagen Haarlem organiseren. En ben ik trots dat wij, Danshuis Haarlem én Dansgroep Haarlem, ons tijdens dat weekend weer van alle kanten zullen laten zien.

En ditmaal dus ook met een korte bijdrage van mij als danser tijdens de voorstelling Helix ‘26.

Ik kijk uit naar een weekend vol magie, verbinding en inspiratie met heel veel dansers en dansmakers, professioneel en amateur, en nog veel meer jong en ouder publiek.

Dansdagen Haarlem, 10, 11 en 12 april 2026 Helix ‘26 van Dansgroep Haarlem: 12 april 18.30 uur Schuur

102 HRLM ✶ 61

Johannes Verspronck, Portret van een man, 1641, Rijksmuseum Twenthe.

Johannes Verspronck, Portret van een vrouw, 1640, Rijksmuseum Twenthe.

Johannes Verspronck, Portret van een meisje in het blauw, 1641, Rijksmuseum Amsterdam.

Groot Heilingland 62 | www.fransmusuem.nl

OP ZOEK NAAR VERSPRONCKS MEISJE IN HET BLAUW In 1640-1641 maakte de Haarlemse schilder Johannes Verspronck (1601/03-1662) portretten van een jong meisje en haar ouders.

Lang bleven de drie bij elkaar, maar uiteindelijk kwamen de portretten van de ouders in Rijksmuseum Twenthe terecht en het portret van het meisje in het Rijksmuseum Amsterdam. Daar groeide het ‘meisje in het blauw’, zoals ze liefkozend genoemd wordt, uit tot een publiekslieveling.

Nu zijn de drie portretten voor het eerst sinds 1979 weer samen te zien in Haarlem, in het Frans Hals Museum. Het schilderij uit de collectie van het Rijksmuseum Amsterdam wordt daar herenigd met de portretten van haar hoogstwaarschijnlijke ouders uit Rijksmuseum Twenthe.

Toch weten we tot op de dag van vandaag niet wie het meisje en haar ouders zijn. In de focuspresentatie Het raadsel van het meisje in het blauw gaat het museum op zoek naar de identiteit van het drietal en laat het zien hoe zo’n zoektocht verloopt.

Van familiewapens en -archieven tot boedelbeschrijvingen: alles kan een aanwijzing zijn.

Wie was dit meisje dat bijna vier eeuwen geleden door Verspronck werd vereeuwigd?

De portretten zijn t/m 11 oktober te zien in het Frans Hals Museum.

62 ✶ HRLM 102

Fotografie: Wiebrig Krakau.

Deze column wordt afgewisseld, deze keer: Marc de Beyer (directeur Teylers Museum)

Op weg naar een duurzaam museum

Marc de Beyer

Toen we het rapport bespraken stond ik echt even met mijn oren te klapperen. ‘93%?’ ‘Echt?’

‘Hoe dan?’ ‘Door alle maatregelen te nemen die in het rapport uitgewerkt staan’, antwoordde Wouter, ons hoofd Huisvesting. Architectenbureau TPAHG presenteerde het resultaat aan ons van het duurzaamheidsonderzoek dat zij voor Teylers Museum hadden uitgevoerd.

En ja, daar stond het toch echt op een van hun slides: een CO²-reductie van 93% ten opzichte van 1990. Daarmee zouden we de doelen zoals geformuleerd in het Parijs-akkoord – een CO²-reductie van 60% - ruimschoots halen. ‘En dan kunnen we vanaf 2034 ook van het gas af?’ vroeg ik Wouter. ‘Ja’ antwoorde hij triomfantelijk. ‘We moeten natuurlijk nog goed alle mogelijkheden in kaart brengen, maar dat is wel het streven’.

Ik had werkelijk niet verwacht dat dit mogelijk zou zijn in een gebouw waarvan de vroegste delen meer dan 240 jaar geleden zijn gebouwd. Maar het kan dus, en we gaan het ook doen.

Wat fijn is: Teylers is een rijksmuseum. En om het hele complex te verduurzamen ontvangen we, net als de overige rijksmusea (dat zijn er 30), een meerjarige subsidie van het ministerie van OCW. De eerste maatregelen zijn al genomen. Onze Tweede Schilderijenzaal – je weet wel, met die mooie 19de-eeuwse schilderijen – is volledig geïsoleerd, van vloer tot glazen dakkapel. Nu al kan de verwarming lager en besparen we energie. En bij de verbouwing van een tentoonstellingszaal, afgelopen jaar, zijn ook alle glazen wanden en de klimaatinstallatie vervangen. Want dat is ons doel: als we verbouwen dan nemen we gelijk alle mogelijke verduurzamingsmaatregelen mee.

En dat is niet het enige. Want we bouwen onze tentoonstellingen tegenwoordig zo circulair mogelijk.

Ben je in 2024 naar De Grote Illusie geweest? Dan herinner je je vast dat we in onze tentoonstellingszaal een groot spiegelpaleis hadden gebouwd. Sommige bezoekers zullen vast hun wenkbrauwen hebben opgetrokken vanwege het vele bouwmateriaal dat hiervoor nodig was. Maar de spiegels kregen een tweede leven in een ander museum en de houten constructie was zo gebouwd dat al het hout zonder het te beschadigen kon worden gedemonteerd en hergebruikt. Dat is duurder dan niet circulair bouwen en alles weggooien, maar dat hebben we er graag voor over. Het gebruik van duurzame materialen en hergebruik ervan staat tegenwoordig dan ook centraal in het bouwen van onze tentoonstellingen.

En op vele andere vlakken werken we aan onze ecologische voetafdruk. Daarbij worden we gestimuleerd door ons Green Team die daarvoor goede, praktische ideeën aandraagt. We proberen bijvoorbeeld zoveel mogelijk met de trein te reizen in plaats van te vliegen. Bij bruiklenen aan buitenlandse musea bekijken we daarnaast of begeleiding noodzakelijk is of dat er alternatieven zijn.

Zo lenen we binnenkort twee tekeningen van Rafaël uit aan het Metropolitan Museum of Art in New York. Het Rijksmuseum leent ook tekeningen uit. Begeleiding van deze kunstwerken komt dan van óf het Rijksmuseum óf van Teylers Museum, dat scheelt weer een retourvlucht.

En zo zijn er vele kleine of grote maatregelen te nemen waardoor we werken aan een duurzamer museum en een duurzamer Haarlem.

102 HRLM ✶ 63

Koepelplein 1

Een iconische plek vol nieuwe energie

ONTDEK DE LEUKSTE MARKTEN VAN HAARLEM IN DE KOEPEL Degene die al eens een markt heeft bezocht in De Koepel, weet dat deze iconische blikvanger aan het Spaarne inmiddels is uitgegroeid tot dé hotspot voor inspirerende evenementen. De indrukwekkende architectuur, het prachtige licht onder het Koepeldak en de bijzondere historie zorgen voor een unieke sfeer die je nergens anders in Haarlem vindt.

THE MAKER MARKET – LOKAAL TALENT IN DE SPOTLIGHT Tijdens The Maker Market ontdek je lokaal talent op z’n best. Van handgemaakte sieraden en duurzame mode tot illustraties, keramiek en ambachtelijke lekkernijen: hier shop je rechtstreeks bij de makers. Persoonlijk, origineel en met een goed verhaal. Perfect voor wie op zoek is naar een uniek cadeau of iets bijzonders voor zichzelf.

The Maker Market – 11 april en meerdere edities per jaar SUNDAY MARKET – ONTSPANNEN STRUINEN De Sunday Market brengt een relaxte zondagsfeer naar De Koepel. Struin langs kramen vol kunst, lifestyle, vintage en design, terwijl dj’s zorgen voor fijne beats. Even bijpraten met vrienden, een goede kop koffie en ondertussen unieke vondsten scoren – zo hoort een zondag te zijn.

Sunday Market – 22 maart en diverse zondagen door het jaar FAIR PRICED VINTAGE – DUURZAAM & STIJLVOL Voor liefhebbers van duurzame fashion is er de Fair Priced Vintage markt. Hier shop je zorgvuldig geselecteerde vintage kleding voor eerlijke prijzen. Van tijdloze trenchcoats tot kleurrijke jaren ’80 parels: stijlvol én verantwoord. Duurzaam winkelen was nog nooit zo leuk.

Fair Priced Vintage – 18-19 april en 17-18 oktober

Check de agenda via www.dekoepel.com voor actuele data en tijden en maak er een compleet dagje Haarlem van.

Of je nu komt om te shoppen, inspiratie op te doen of gewoon voor de sfeer: in De Koepel valt altijd iets te ontdekken. Kom langs en laat je verrassen.

64 ✶ HRLM 102

Spaarnwoudestraat 124 | www.naaiatelier.nl

anders kijken in het Naaiatelier

ANOTHER POINT OF VIEW Naaiatelier Haarlem brengt van 9 tot en met 12 april de expositie Another Point of View vijf kunstenaars samen die ieder op eigen wijze onderzoeken hoe beeld betekenis krijgt.

Fotokollektief BeeldKracht presenteert een tentoonstelling waarin fotografie en beeldhouwkunst elkaar ontmoeten en versterken. Van verstilde stadsnatuur en beweging in water tot sculpturen in dialoog met zwart-witfotografie en intieme portretten die het onzichtbare voelbaar maken.

Zelfs het gewone landschap krijgt hier een nieuwe lading.

De deelnemende kunstenaars, Udo Geisler, Roos Tacken, Jaap Plas, Simone Klingers en Freddie van Koningsveld, tonen samen een rijk palet aan stijlen: van documentaire en verstilde fotografie tot beeldhouwwerk dat het gesprek aangaat met het fotografische beeld.

Wat hen bindt, is de uitnodiging aan de bezoeker om letterlijk en figuurlijk een ander perspectief in te nemen.

Een bijzonder indringend onderdeel van de expositie is het werk van Freddie van Koningsveld. Zij werkt bewust aan langlopende projecten en verdiept zich intens in haar onderwerpen. In haar serie Binnen de Huid presenteert zij een nieuwe reeks portretten van twintig mannen. Het gaat haar niet om uiterlijk, maar om wat daarachter schuilgaat: identiteit, kwetsbaarheid en verbondenheid. Extra bijzonder is dat vrijwel alle geportretteerden deel uitmaken van een hechte vriendengroep die al meer dan vijftig jaar met elkaar verbonden is. Die gedeelde geschiedenis maakt deze serie uitzonderlijk persoonlijk én universeel.

Another Point of View nodigt uit tot vertraging, aandacht en anders kijken. Een expositie die blijft hangen.

Te zien: van 9 tm 12 april.

102 HRLM ✶ 65

LEUK IN MAART EN APRIL AMUSETOUR De Amusetour komt naar Haarlem op zondag 29 maart. Ontdek de stad via 6 restaurants en geniet bij elke stop van een verrassende amuse met bijpassende wijn.

Een heerlijke middag uit in eigen stad.

Frederikspark 2 Meer info: www. amusetour.nl

HET HANDWERKCAFÉ In de even weken op donderdag kun je tussen 12.00 en 14.00 uur ‘aanhaken’ bij het handwerkcafé. Altijd al eens willen leren haken?

Katja leert het je graag. Maak jij zelf al mooie creaties? Dan ben je natuurlijk van harte welkom om aan te sluiten voor de gezelligheid.

Neem je eigen spullen mee en geniet van deze gezellige middag. Deelname is gratis.

Badhuis Leidsebuurt | Leidseplein 49 Meer info: www.badhuis.nl

BLOEMENMARKT EN TULPENPLUKTUIN Op zondag 29 maart, van 11.00 tot 17.00 uur, wordt de Grote Markt in Haarlem omgetoverd tot een grote kleurrijke Tulpenpluktuin met tulpen én een bloemenmarkt.

Kom je ook een bosje tulpen plukken?

Grote Markt

KUNSTROUTE OVER DE BRUG EN TERUG GROEIT VERDER Twee wijken rondom het Spaarne staan op 11 en 12 april 2026 in het teken van kunst, ambacht, muziek en dans tijdens de vierde editie van de kunstroute Over de brug en terug.

Wat begon als een kleinschalig initiatief in de wijken Burgwal en Bakenes is uitgegroeid tot een levendig cultureel weekend met meer dan zeventig deelnemende kunstenaars en ambachtslieden. Bezoekers zijn welkom in ateliers, werkruimtes en huiskamers en ontdekken een breed aanbod: van schilderkunst en fotografie tot keramiek, textiel en design. Het directe contact met de makers en de mogelijkheid om werk te kijken of te kopen geven de route een persoonlijke sfeer.

De opening vindt plaats op zaterdag 11 april om 11.45 uur bij de Gravestenenbrug, waar jonge dansers al bewegend de verbinding tussen de wijken verbeelden. Ook muziek speelt een grotere rol: zaterdag met intieme optredens van Huiskamergeluk, zondag met verrassende muzikale bezoeken van de Obstinaatjes. Langs de route zijn diverse ontmoetingsplekken, waaronder Donkere Spaarne 28.

De route is gratis toegankelijk van 12.00 tot 17.00 uur.

Meer info: www.overdebrugenterug.nl.

66 ✶ HRLM 102

Tijdens deze bijzondere avond worden de artiesten die ons in 2025 zijn ontvallen, geëerd met hun grootste hits, live vertolkt door een selectie topartiesten uit Nederland.

Denk aan grote namen als Marianne Faithfull, Rob de Nijs, Sam Moore (Sam & Dave), Roberta Flack, Wayne Osmond (The Osmonds), George Kooyman (Golden Earring) en andere legendarische artiesten die een onuitwisbare stempel hebben gedrukt op de popgeschiedenis. Hun muziek komt deze avond opnieuw tot leven en vormt samen wat RipLive liefkozend noemt: de soundtrack van onze jeugd.

RipLive staat bekend om het beroemde ‘oja-gevoel’: nummers die je meteen herkent, herinneringen die plotseling terug zijn en refreinen die je woord voor woord meezingt.

Net als de zeven voorgaande edities belooft Remembering 2025 een gevarieerde, emotionele én feestelijke avond te worden, vol tijdloze hits.

Het concept ontstond in 2017, na het overlijden van vele grote artiesten in één jaar.

Sindsdien eert RipLive jaarlijks álle popiconen die dat kalenderjaar zijn overleden.

Zo ontstaat telkens weer een avond vol muzikale diversiteit en gedeeld geheugen.

Beleef deze trip down memory lane op vrijdag 27 maart 2026 om 20.30 uur in Patronaat.

Voor namen van artiesten én tickets ga je naar www.riplive.nl of naar Patronaat.nl.

HET SPELLETJESCAFÉ In de even weken kun je op maandagmiddag van 13.30 - 15.00 uur aanschuiven bij het spelletjescafé van Liesbeth voor een BLOEMENCORSO gezelschapsspel. Of je nu houdt van een potje BOLLENSTREEK Rummikub, kaarten of een nieuw bordspel wilt 18 april - Het Bloemencorso van de uitproberen – er is voor ieder wat wils. Jong en Bollenstreek is het grootste lentefeest oud schuiven gezellig aan voor een spel, een van Nederland. Een 42 kilometer lange tocht van rijdende praalwagens versierd praatje en iets lekkers. Iedereen is welkom en deelname is gratis. met prachtige hyacinten en andere Badhuis Leidsebuurt | Leidseplein 49 kleurrijke lentebloemen. Een fantastische Meer info: www. badhuis.nl beleving. De tocht eindigt op de Gedempte Oude Gracht. www.Bloemencorso-bollenstreek.nl

NATIONAAL WEEKEND VAN HET VERDEDIGINGSERFGOED FORT PENNINGSVEER Het Nationaal Weekend van het Verdedigingserfgoed vindt plaats op zaterdag 18 en zondag 19 april 2026 door heel Nederland. Je kunt dit weekend bij ons in de buurt Fort Penningsveer bezoeken. Dit ligt aan de rand van Haarlem, in het groen van recreatiegebied Spaarnwoude en is omringd door water, wandel- en fietspaden.

Het kent een uniek buitenverblijf met groepsaccommodaties voor activiteiten met betrekking tot zorg, leren, werken en recreëren.

Voor het volledige programma, openingstijden en tickets voor specifieke activiteiten plan je je bezoek op www.forten.nl.

102 HRLM ✶ 67

Samenstelling: Marijk en Anita Dijkema.

RipLive Remembering 2025: een muzikale reis langs legendes die nooit verdwijnen Het jaarlijkse tributeconcert RipLive Remembering 2025 plaatst overleden pophelden in de eregalerij van RipLive.

SCHALKWIJK VERRAST Heb je zin in een middag vol verrassende acts en activiteiten? Tijdens Schalkwijk Verrast is er voor bezoekers van alle leeftijden heel veel te beleven in Centrum Schalkwijk. Zowel binnen als buiten kom je allerlei verrassende figuren tegen; van Alice in Wonderland tot metershoge disco queens en van magie tot gouden theater.

Kom gezellig langs en laat je verrassen zaterdag 28 maart van 12.00 tot 16.00 uur.

Centrum Schalkwijk, Casablancastraat 4a, Meer info: www.centrumschalkwijk.nl

7 dagen per week geopend | Elke eerste zondag van de maand gratis entree | Groot Heiligland 47 | www.verweymuseumhaarlem.nl

ONDER DE ROOK VAN DE HOOGOVENS, EEN AVOND AAN DE TOOG Normaal gesproken zitten ze lijnrecht tegenover elkaar aan de onderhandelingstafel bij Tata Steel. Maar aan de bar vallen de rollen weg. Elly (vakbond/OR) en Marcel (management) voeren een onverwacht persoonlijk gesprek over hun zorgen, vragen en dromen.

Deze verkorte versie van het toneelstuk is speciaal gemaakt bij de tentoonstelling Black Snow.

Met nagesprek en drankje in het museumcafé.

Wanneer: donderdag 9, woensdag 15 en donderdag 16 april, 19.00 – 21.00 uur Kosten: € 22,50 regulier ticket | € 17,50 t/m 26 jaar

STILTE-OPENING Bekijk de tentoonstellingen in alle rust, bijvoorbeeld na een drukke werkdag, tijdens een stilte-opening. Deze avond zijn er minder bezoekers en geluiden, word je niet afgeleid door je telefoon en mag je op je pantoffels of sokken het museum ontdekken.

Wanneer vrijdag 17 april, 17.30 – 19.00 uur Kosten: regulier ticket (€ 13,50); Museumkaart gratis

KINDERWORKSHOP: MAAK JE EIGEN DROOMLANDSCHAP! Tijdens deze workshop gaan de kinderen samen met onze begeleiders op ontdekkingstocht door de tentoonstelling Rest and Remember. Daarna gaan ze zelf aan de slag. Op grote vellen papier tekenen en kleuren ze hun eigen droomlandschap met levensgrote dieren.

Wanneer: woensdag 29 april en 6 mei, 09.30 – 11.00 uur Kosten: € 5,-; Haarlempas gratis FILMAVONDEN IN DE FILMKOEPEL In samenwerking met de FilmKoepel presenteert het museum een speciaal filmprogramma rondom de tentoonstellingen Rest and Remember en Black Snow. Op 18 maart is de keuzefilm van kunstenaar Jacobien de Rooij te zien en op 7 mei de keuzefilm van fotograaf Harm van de Poel. Houd onze website of die van de FilmKoepel in de gaten voor de keuzefilms.

Wanneer: woensdag 18 maart en donderdag 7 mei, aanvang 19.00 uur Tickets via filmkoepel.nl MINDFUL KUNST KIJKEN – AANDACHT VOOR HET ALLEDAAGSE Benieuwd wat kunst kan betekenen voor je mentale gezondheid? Vóór openingstijd bezoek je de tentoonstelling Rest and Remember. Midden in het levendige Haarlem sta je in een kleine groep stil bij de kunst - én bij jezelf. Begeleid door een erkende Mindfulness in Museums-trainer. Na afloop koffie of thee in het museumcafé.

Wanneer: donderdag 14 mei (Hemelvaartsdag), 09.30 – 11.00 uur Kosten: € 32,50

102 HRLM ✶ 68

Straatkunst

Fotografie: Rob Eversen.

Haarlem barst van de buitenkunst: van indrukwekkende beelden tot kleurrijke graffitikunst.

In elke editie lichten we een verrassend kunstwerk uit.

69 ✶ HRLM 102

P

oëzie

George Moormann is naast dichter en beeldend kunstenaar ook essayist, boekenmaker, klimaatdichter en schrijfdocent (Schrijversvakschool Amsterdam). Hij was onder meer werkzaam als redacteur bij Tirade (Uitgeverij Van Oorschot) en als eerste officiële stadsdichter van de Gemeente Haarlem.

Met zijn poëzielaboratorium De Zingende Zaag verbindt hij sinds 1989 poëzie, performance, beeld en grafische vormgeving met elkaar. George is een van de eerste klimaatdichters van Nederland.

Tevens is hij initiatiefnemer van de Stichting Bilderdijk Haarlem, die eens in de twee jaar in de Haarlemse Bavokerk de Bilderdijk-lezing organiseert (zie https://bilderdijk.org).

Voor zijn letterkundige arbeid en onophoudelijke inzet voor het culturele leven werd hij in 2015 onderscheiden als Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Meer informatie: www.dezingendezaag.com

DE LIEFELIJKE LENTE Een foto sluit de kring een jongen in goud buigt zich naar zijn evenbeeld alsof begin en einde samenvallen met zilver en koper gemengd de bloei van narcissen die al naar herfst en terugkeer ruiken de repeterende breuk van seizoenen stilstand het verlangen dat het zo was luister naar het ruisen van de bomen de spiegel veroudert, het beeld houdt vol zo blijven we leven in wat niet terug kan kijken

Op de foto is George gekleed in het gouden pak dat hij droeg tijdens het Narcissusbal op 14 december 1997 in Club Stalker. Het bal was een van de legendarische Pink Planet-feesten, die hij in de jaren 1996 - 1998, samen met Dolly Bellefleur (Ruud Douma), in deze nachtclub organiseerde. Het goud stond voor het alchemistische goud van de dichter. Hartje winter geurde het naar lente in de populaire nachtclub: tienduizend echte narcissen bedekten de muren en trap.

70 ✶ HRLM 102

naar buiten vort, ga toch naar buiten leef en trek je wandelschoenen aan.

Word nu Vriend van HRLM

voor slechts € 32,50 per jaar!

Als dank krijg je 6x HRLM stadsglossy thuis gestuurd

EXCLUSIEF VOOR VRIENDEN!

Fotografie: Rob Eversen.

Omdat wij van lezen houden en ook blij zijn met onze vrienden, verrassen we elke editie een vriend(in) met een boek uit onze boekenrubriek.

Dit keer het boek: Hier komt de zon van Kees van Beijnum Wil je kans maken op dit prachtige boek? Ga dan naar onze website en word vriend!

Ga naar www.hrlm-online.nl/vrienden

Haarlem Schoon Hoe maken we Haarlem schoner, mooier, groener? Door zélf aan de slag te gaan en mee te doen met initiatieven van anderen. Pak de bezem, raap afval op, meld ongewenste graffiti, zorg voor planten en bloemen, meer ideeën?

Deze vijf Haarlemmers geven alvast het goede voorbeeld.

72 ✶ HRLM 102

JORINDE KUIPER

“Haarlem is een versteende stad, maar zet je er planten in dan verandert dat meteen,’ ’ zegt Jorinde Kuiper. Zij komt uit een artistieke Haarlemse familie en is hovenier en groenontwerper. ,,Planten zorgen voor een gezellige en geborgen omgeving. Kijk eens in de Smedestraat, daar hebben we vorig jaar groenvakken gemaakt langs de muren en (klim) planten neergezet. Het ziet er nog steeds prachtig uit en het gaat nu weer groeien en bloeien. De Vijfhoek in Haarlem is beroemd om z’n particuliere perkjes en bloembakken vol kleur. Niet alleen in het centrum, ook in de rest van de stad kan het: stenen eruit, natuur erin.”

Jorinde adviseert en helpt Haarlemmers die zelf groenactiviteiten willen ondernemen in de openbare ruimte.

Staan de planten er, dan moeten ze ook onderhouden worden.

Wie een actieve groenvraag heeft kan mailen naar info@jorindekuiper.nl

102 HRLM ✶ 73

CHANTAL BAKHUIS

“Het gaat ons om het verbinden van mensen om een doel te kunnen bereiken.’ ’ Chantal Bakhuis timmert aan de weg met haar bureau Loco Concepts.

“Het schoonmaken van het centrum was onlangs één van onze initiatieven in samenwerking met BIZ Binnenstad Haarlem.

De stad onderging een voorjaarsschoonmaak en daarvoor gingen veel mensen aan de slag met bijvoorbeeld het oprapen van afval, het weer mooi maken van plantenbakken en het lappen van ramen.

Iedereen kon z’n bijdrage leveren door een grijper of prikker te pakken en de straat op te gaan om zwerfvuil op te ruimen. Onderling werd er samengewerkt door ondernemers en bewoners.

We hopen natuurlijk dat dit geen eenmalige actie was, maar dat mensen nu het werk zien en samen de stad schoonhouden.”

74 ✶ HRLM 102

JAN BONSING

Jan Bonsing staat bij een karakteristiek winkelpand aan de Kruisstraat 26. Op de begane grond is al geruime tijd een kleurige tekening te zien, met onder anderen Frans Hals erop. Die tekening werd de afgelopen tijd lelijk ondergekladderd. Bonsings bedrijf Graffiti-Ex houdt de stad vrij van ongewenste graffiti, in opdracht van de gemeente.

“Nu is het kunstwerkje schoongemaakt en weer prachtig,” showt hij.

“We controleren met regelmaat, maar zijn ook afhankelijk van meldingen. Er wordt te vaak gedacht: dat lost ‘de gemeente’ wel op. Maar de gemeente, dat zijn wij allemaal.

Je moet er wat voor doen. Er is een speciale contactpersoon die je kunt bellen. Vervolgens gaan wij aan de slag om de graffitivervuiling weg te halen.”

102 HRLM ✶ 75

JASPER FLEERS

“Afval prikken is leuk!’’ vindt Jasper Fleers.

Hij doet het in zijn eigen Haarlemse buurt. ,,Ik probeer het te promoten, ze kennen het van mij.’ ’ Zijn bedrijf De Groene Lobby laat zich inmiddels zien in vele grote steden in Nederland.

“Het gaat erom dat mensen en groene ideeën samen komen, om sneller een duurzame wereld te realiseren.

Afvalmanagement is een belangrijk onderdeel. We proberen mensen te activeren en te inspireren om hun omgeving schoon te houden.

Gedragsverandering hoort daar ook bij, door het goede voorbeeld te geven.

Veel Haarlemmers kennen ons cleanteam, een groep positief ingestelde jonge mensen in opvallend groene overalls. Je vergeet ze niet door hun vrolijke, ludieke en stimulerende schoonmaakacties.‘’

76 ✶ HRLM 102

PAUL WAYE

Fotografie: Inge Kaagman. Tekst Paula Zuidhof.

“Kijk, daar loopt de bananenman!” Paul Waye (58) is bij vele Haarlemmers bekend. Hij rent zo’n 100 kilometer per week als professioneel plogger, dat is een jogger die afval opraapt. Soms loopt hij alleen, soms met een groepje volgers. ”We hebben handschoenen aan en een vuilniszak en een grijper bij ons aan een lange stok, waarmee we al joggend afval oprapen.” Waarom dat bananenpak?

“Om aandacht te trekken. Zo’n snelle banaan, daar word je toch vrolijk van? Op de foto zie je mijn nieuwe, duurzame bananenpak. Mijn motto is: het gaat mij niet om het afval dat voor me ligt, maar om het schone pad achter me. Hardlopend blijf ik gezond en ondertussen maak ik Haarlem en de wereld telkens een stukje schoner.”

102 HRLM ✶ 77

Gespot

Lopend door onze stad moet onze fotograaf Linda Llambias plots even inhouden. Tussen het alledaagse rumoer, het zachte gerinkel van fietsen en het geroezemoes van voorbijgangers, ontvouwt zich een verrassend tafereel dat haar direct doet glimlachen.

Met een scherpe blik en haar camera in de aanslag vangt ze precies dat ene moment waarin het gewone ineens bijzonder wordt.

Want juist in die onverwachte scènes laat onze stad haar meest charmante kant zien.

78 ✶ HRLM 102

COLUMN ✶

Dolly Bellefleur Fotografie: Piek.

Dolly Bellefleur is het alter ego van cabaretier en tekstdichter Ruud Douma.

Als boegbeeld van de LHBTI+-beweging vraagt Dolly al ruim drie decennia op haar geheel eigen wijze aandacht voor mensenrechten in het algemeen en de acceptatie van LHBTI+ in het bijzonder. Voor haar tomeloze inzet voor de emancipatiestrijd van LHBTI+ mocht ze in 2014 uit handen van Eberhard van der Laan de Andreaspenning van de stad Amsterdam ontvangen. In 2020 werd door COC Nederland de Bob Angelo Penning aan Dolly uitgereikt.

Lekker naar de knoppen Eén lente per jaar, en in het leven slechts één jeugd - Simone de Beauvoir Deze editie van HRLM staat in het teken van het voorjaar. Ik heb altijd moeite met het woord voorjaar. Alsof dit deel van het jaar veel minder belangrijk is dan wat daarna komt. Hetzelfde gevoel roepen woorden als voorstad, voorstadium, voorprogramma en voorspel bij mij op. Het is het net niet. Om nog maar te zwijgen van het woord voorgeborchte. Dat is in de Rooms-Katholieke kerk een aanduiding van het verblijf van de zielen die na het sterven niet toegelaten worden tot de hemel en ook niet naar de hel of het vagevuur gezonden worden. Zij wonen aan de rand daarvan in een niemandsland. Ik spreek daarom liever van lente. Het klinkt ook veel aangenamer. Ik hoor mijn tante Annie, met wie ik als kind naar hartenlust musiceerde, met verve dit gedicht voordragen van haar naamgenoot Annie M.G. Schmidt: Geachte cliënten, ‘t wordt lente, wat zullen we nou eens voor prettigs gaan doen.

Geachte cliënten, ‘t wordt lente, de merel zingt aria’s in het plantsoen.

Hij heeft z’n tarief niet gewijzigd dit jaar, dus wij doen het ook niet, we laten het maar.

Wat kan het ons schelen, die centen.

Hoogachtend, komma, ‘t wordt lente!

Iedere lente zie ik in gedachten mijn moeder een blauw glazen vaasje uit de kast, zal ik het ‘winterstalling’ noemen?, pakken. Ze schikte er elk jaar de narcissen in die ze uit de tuin had geplukt. Als tiener kocht ik een poster van een jongeman die met zijn bevallige billen naakt op een bedje van narcissen lag. Het is een prikkelend beeld, inmiddels door de tand des tijds vergeeld, dat mij nog steeds niet verveelt.

Konden wij mensen ook maar ieder jaar net als de natuur ontluiken, ontkiemen, ontspruiten, uitbotten en opbloeien. Helaas is dat nog steeds niet het geval. Stijgt daarom in de lente de vraag naar plastische chirurgie aanzienlijk? Veel mensen willen dan blijkbaar hun lichaam ‘zomerklaar’ maken. Het leidt tot een piek in ingrepen zoals liposuctie, liposculptuur en buikwandcorrecties om overtollig vet of huid te verwijderen voor de vakantie. Omdat grotere ingrepen vaak drie tot zes maanden hersteltijd nodig hebben voor een optimaal resultaat, plannen veel mensen deze behandelingen in het voorjaar.

Ook kleinere behandelingen, zoals ooglidcorrecties en botox, zijn in deze periode populair. Ze zorgen voor een ‘frissere’ uitstraling.

Zouden nog steeds vooral vrouwen hun toevlucht nemen tot deze ingrepen? Om Jane Fonda te citeren: Een man heeft alle seizoenen terwijl een vrouw alleen recht heeft op de lente Dat vileine stemmetje dat mij steeds vaker toezingt in de badkamer: ‘s Ochtends als ik in de spiegel kijk Denk ik helaas veel vaker Heeft Helwegen toch gelijk?

Waar zijn m’n mooie appelwangen En m’n zachte perzikhuid M’n vruchtvlees is vervangen door sinaasappelhuid Flink uitgeperst tot aan het bot Wat eens zo fris en fruitig was Is plotseling verrot Toen ik jong was kon ik kijken Door een mooie roze bril Zonder gêne nog gebaren Wie geeft er om de schil?

Zou ik willen inpeperen: "Scheer je weg. Ik ga niet voor geschiedvervalsing. Ik laat de patina van het leven niet wegpoetsen van mijn gezicht. Laat mij dit voorjaar maar lekker naar de knoppen gaan!"

102 HRLM ✶ 79

Z

even vragen aan...

1

Ben je een echte Haarlemmer?

“Ik ben geboren op het Liewegje, dat is aan de grens van Haarlem. Inmiddels is het archeologisch erfgoed, als voormalig strandwal van het Spieringmeer destijds, onderdeel van het Haarlemmermeer. Zodra ik de kans kreeg ben ik richting het centrum verhuisd. Op een paar uitstapjes in de stad na, ben ik altijd in het centrum blijven wonen.”

2

Waar woon je nu in Haarlem?

“Samen met mijn gezin woon ik alweer 15 jaar in de Spaarnwouderstraat. Het is een heerlijke buurt, niet te druk, maar wel een paar stappen van de gezelligheid af. Sinds corona loop ik dagelijks een rondje door de buurt. De Spaarnwouderbuurt heeft zoveel straatjes en steegjes dat je er altijd een mooi rondje van kunt maken.”

3

Waar kom je tot rust?

“Als ik echt de tijd heb, pak ik de auto en rij ik naar Zandvoort of Bloemendaal voor een strandwandeling. Dat is ook zo fijn aan Haarlem; binnen een kwartiertje ben je op het strand. Kun je lekker over de horizon kijken.”

4

Wat doe je voor de kost?

“Verschillende leuke dingen. Onder de naam Meneer Vreeswijk heb ik een erkend preparateursbedrijf in Haarlem; ik zet dieren op en werk voor musea, bedrijven

80 ✶ HRLM 102

TIM VREESWIJK en particulieren. Omdat ik een skeletje van een vogel in huis wilde hebben, heb ik op een gegeven moment besloten om dat skeletje zelf te maken. Toen kwam ik in een wereld terecht waarvan ik niet wist dat het bestond: ik was verkocht. Al snel besloot ik om erkend preparateur te worden, daarvoor moet je een staatsexamen doen.

Drieënhalf jaar, avond aan avond, heb ik daarvoor gestudeerd. Ondertussen kon ik stage lopen en gaandeweg ben ik helemaal in het vak gerold. Het werk als taxidermist is goed te combineren met mijn andere werk als grafisch vormgever. En sinds oktober vorig jaar werk ik ook als preparateur een aantal dagen per week bij Naturalis. Het is fantastisch: ik werk in mijn lievelingsmuseum!”

5

Wat mis je in Haarlem?

“Toen ik nog een jongeman was kon ik uitgaan op plekken zoals Dwiezels, Stalker en de Fietsznfabriek. Dat soort plekken vind je helaas niet meer. Misschien heb ik het mis, maar ik denk dat het uitgaansleven in de stad op zijn gat ligt. Stalker was dé club van Nederland, maar moest helaas dicht vanwege geluidsoverlast. Zo zijn er nog wel meer leuke plekken door wet- en regelgeving verdwenen. Ook stond Haarlem vroeger bekend om zijn grafisch vormgevers. Dat is helaas ook niet meer zo. Je ziet het zelfs in straatnaambordjes; hoe dat is uitgelijnd…

Dat is gewoon amateurwerk.

6

Haarlem mag zich, wat mij betreft, geen grafische stad meer noemen.”

Heb je een levensmotto?

“Leef alsof morgen je laatste dag is, leer alsof je het eeuwige leven hebt. En dat dan zonder fatalistisch te worden.”

7

Tot slot: waarom is Haarlem zo fijn om te wonen?

“De rust die je hier in Haarlem vindt, vooral als je vanuit Amsterdam met de trein terugkomt, vind ik heel fijn. Het is dichtbij Amsterdam, maar de stad heeft toch zijn eigen rustige karakter. Hoewel het wel steeds drukker begint te worden met toeristen…

Ik houd mijn hart vast als hier ooit een koffiehuis in de straat komt…”

Meer informatie over Meneer Vreeswijk vind je op meneervreeswijk.wixsite.com/ meneervreeswijk.

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Daan Ruijter.

INTERVIEW ✶

102 HRLM ✶ 81

TOEN

BURG

82 ✶ HRLM 102

Productie en fotografie Nu: Franklin van der Erf, foto’s Toen: Noord-Hollands Archief.

NU

WAL

102 HRLM ✶ 83

B

AFSCHEID ✶

Berichtgeving bij overlijden

Martine: “De traditionele rouwbrief van geschept papier met een watermerk wordt bijna niet meer gebruikt. De rouwkaart in kleur is al jaren favoriet.” Elise: “Voorheen was de kaart vrij sober met alleen tekst en soms een statig portret van de overledene. De stijl van de rouwkaart is veranderd. Er is meer aandacht voor kleur, verschillende lettertypes en persoonlijke foto’s. Dat kan ook een afbeelding zijn van een schilderij of van een plek waar de overledene graag kwam.”

Martine: “Een rouwadvertentie in de krant is eveneens een variant om mensen te informeren, maar dat is prijzig. Soms kiezen nabestaanden voor adverteren omdat ze geen idee hebben wie ze allemaal op de hoogte moeten brengen, of omdat ze vinden dat het zo hoort.

Als je geen woonadressen hebt, biedt een digitale rouwkaart uitkomst. Je kan hem mailen, versturen via whatsapp en delen op social media.”

ANEKDOTES EN MUZIEKFRAGMENTEN Martine: “In plaats van het boek dat bij aanvang van een uitvaart klaarligt met een balpen zijn er ook online condoleanceregisters. Op een beveiligde pagina online kunnen mensen een boodschap achterlaten, herinneringen en anekdotes delen, en foto’s en muziekfragmenten toevoegen.” Elise: “Een online condoleanceboek is ook handig als je de uitvaart in kleine kring wenst, maar het wel fijn vindt om reacties te ontvangen uit een grotere kring. Het kan ook prettig zijn voor de genodigden. Ze hoeven dan niet op de uitvaart het condoleanceregister te tekenen, maar kunnen thuis in alle rust hun bijdrage leveren.”

PAPIER EN POSTZEGELS Martine: “Een voordeel van de papieren rouwkaart is dat je die thuis kan neerzetten om er nog even naar te kijken. Je kunt de kaart ook bewaren, wat sommige mensen fijn vinden.”

Elise: “Een nadeel van het opmaken en laten drukken van rouwkaarten is dat het tijd kost.

Per post versturen is bovendien kostbaar, papier en postzegels worden steeds duurder.

Het is ook niet echt duurzaam en je hebt tegenwoordig niet meer de garantie dat iedereen op tijd de kaart ontvangt. In veel straten in Nederland komt de postbezorger nog maar enkele malen per week.”

Martine: “Je kan er ook voor kiezen om een digitale rouwkaart voor de uitnodiging te maken en op de uitvaart een papieren kaartje mee te geven met extra foto’s en een toepasselijke tekst. Dan hebben de genodigden naast de digitale kaart ook een fysieke als aandenken.

HEB JE VRAGEN AAN ELISE EN MARTINE OVER EEN UITVAART? Je kan hart & ziel uitvaarten altijd bellen en een vrijblijvende afspraak maken.

Een eerst oriëntatiegesprek is zonder kosten.

023-8200920 of kijk op www.hartenzieluitvaarten.nl

AAIBAAR KERAMIEK De Haarlemse Lonneke Verwer is de oprichter van Hemel en Aarde Keramiek waar ze stijlvolle oplossingen vindt voor het bewaren van de as van een dierbare.

Urnen die er niet overduidelijk uitzien als een urn, maar meer als een mooi en aaibaar object. Om bij je te nemen en vast te houden om zo weer even verbonden te zijn met diegene die gemist wordt.

Op haar website staan voorbeelden www.hemelenaardekeramiek.nl OP JE ZIJ Sommige mensen liggen nooit op hun rug. Het voelt dan heel onnatuurlijk om na overlijden wel op je rug te moeten liggen. Daarvoor heeft Akidia een speciale kist ontworpen gemaakt van buigzaam houten kappen en binnenin een bedje van ongebleekte katoenen flanel.

Meer informatie op www.akidia.nl

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Esmee van Loon (portret), Curly and Straight.

Hoe laat je weten dat iemand er niet meer is? De meeste mensen kiezen nog steeds voor een papieren rouwkaart, maar dat hoeft tegenwoordig niet meer. “Denk aan een mooie foto met een tekst die je als digitale rouwkaart per mail of whatsapp stuurt.”

Martine en Elise van hart & ziel uitvaarten benoemen mogelijkheden.

Kunstlijn en HRLM op atelierbezoek bij…

RONALD RUSELER ‘Mijn kunstenaarschap is mijn leven’ De oerwouden, watervallen en gebergtes van Ronald Ruseler zijn veelal geïnspireerd op reizen. Zijn werk komt voort uit een hunkering en nieuwsgierigheid naar het onbekende.

“Mijn oeuvre is te vergelijken met een raamvertelling. Een enorm bouwwerk aan beelden, dat in de loop der jaren is ontstaan.” › 86 ✶ HRLM 102

samen met HRLM ✶

› 102 HRLM ✶ 87

‘Ik ben een verhalende schilder’

88 ✶ HRLM 102

R

Ronald (75) heeft zijn atelier aan de Lintschotenstraat in Haarlem. Aan de wanden hangen kleurrijke schilderijen in verschillende formaten. Op tafels staan potten verf en bakken met kwasten. De ramen zijn afgeplakt. “Mijn atelier is het centrum van de wereld. Door me af te schermen van de buitenwereld, kan ik me in de Andes wanen of fantaseren dat ik uitzicht heb op zee.” De reizen naar verschillende continenten maakt hij samen met zijn partner Margreet Bouman, die hij leerde kennen op negentienjarige leeftijd vlak na de middelbare school. Samen bezoeken ze meestal onherbergzame gebieden.

Sinds 1977 na het afronden van zijn studie aan de Gerrit Rietveld Academie werkt Ronald niet-stijlgebonden. Hij noemt dat typisch voor de jaren zeventig. “Ik ben van de David Bowie generatie, geïnteresseerd in verschillende stijlen en genres. Ik wil me niet vastleggen en maak graag divers werk. Iedere keer komt er een nieuw belangstellingsveld bij waardoor soms de vorm, de voorstelling of de manier van werken afwijkt. Mijn kunst is realistisch, figuratief of abstract al naargelang de noodzaak. In het begin kreeg ik daar kritiek op. Mensen vonden dat ik in mijn werk alle kanten op ging. Het was niet serieel genoeg, ze konden het handschrift van de kunstenaar er niet in herkennen. Terwijl bij mij juist het omgekeerde het geval is.

In de diversiteit van het werk, herken je mij.”

ONBEVANGEN SCHILDEREN Midden in de werkruimte staat een groot schilderij met een blauwe lucht, gebergte en een soort godheid op een wolk. “Met dit werk ben ik nu bezig, een ingewikkeld schilderij.

Zoiets heb ik nog nooit eerder gemaakt. Het beeld van deze godheid staat in Kathmandu, hij moet kwade geesten verdrijven. Ik ben eraan begonnen na een intensieve reis door Nepal al weer een paar jaar geleden. Dat beeld maakte een enorme indruk op mij. Zo’n godheid moet bescherming bieden en dat is best lastig om te verbeelden. Ik ben van plan hem nu echt af te maken.” Ronald wijst op een klein abstract schilderij met veel lagen olieverf. “Over dit werkje heb ik ook jaren gedaan.” Hij betast de dikke verflaag. “Hier zit een hele geschiedenis onder. Ik wilde een icoonachtig schilderij maken, maar de vorm en kleuren bevielen me niet.

Zoeken naar de juiste sfeer kost tijd. Veel van mijn schilderijen zitten in een bepaald patroon waar ik vertrouwd mee ben. Dan weet ik eerder welke kant ik op wil. Zoals bijvoorbeeld de werken met gebergtes. Herleidbaar en daardoor makkelijker te schilderen.”

De kunstenaar vindt het belangrijk om met onbevangenheid te schilderen. Telkens opnieuw probeert hij als een soort eerste mens te kijken en te werken. “Ik heb altijd een hekel gehad

samen met HRLM ✶

aan het op routine schilderen. Als ik iets goed kan, ga ik op een andere manier werken.

Steeds weer probeer ik mezelf opnieuw uit te vinden. Het is een cyclisch proces, daar ben ik nu al zo’n vijftig jaar mee bezig. Voorlopig kan ik nog wel even door, als schilderen werk wordt dan stop ik ermee.”

UITDIJEND HEELAL Zijn werk valt vergelijken met een groot dagboek met daarin alles wat hij meemaakt.

Het is een weergave van wie hij is. Ronalds schilderijen zijn herinneringen en terugblikken die hij achteraf probeert her te beleven.

“Wat ik tegenkom in mijn leven ervaar ik opnieuw in mijn atelier. Vervolgens geef ik het beeldend terug aan de wereld.

Alles hoort bij elkaar, mijn oeuvre is één geheel. Schrijvers zijn ook echte oeuvrebouwers. Ik ben een groot fan van bijvoorbeeld Thomas Mann. Al zijn boeken zíjn Thomas Mann of ze nu over bijbelse verhalen gaan of de Tweede Wereldoorlog.

Dat geldt ook voor mij. Ik maak verschillend werk, maar ik ben het allemaal. Ik probeer de vrijheid van mijn denken en mijn werken zo ver mogelijk uit te rekken. Het is een soort uitdijend heelal van energie en standpunten.

Net als de wateroppervlakte die zich zacht deinend uitbreidt nadat er een steen in is geworpen. De golven bewegen naar een rand toe die ik niet ken en dat niet kennen is wat mij gaande houdt. Zo zie ik mijn wereld en mijn kunst.”

Ontdekken staat centraal in Ronalds werk en in zijn leven. Hij werkt vanuit een constante bodem die gevoed wordt door nieuwsgierigheid. “Als ik iets zie en dat raakt me, bekijk ik of ik het de moeite waard is om het verder bloot te leggen. Ik vind het belangrijk dat de toeschouwer er ook iets

›

102 HRLM ✶ 89

mee kan. Je biedt niet alleen je talent aan, maar tevens een verhaal.

Willen ze daarin meegaan? Het is een uitwisseling.

Als kunstenaar ben je ook artiest, ik hou ervan om te exposeren en op het podium te staan. Alleen in een hutje op de hei schilderen heeft voor mij geen bestaansrecht. Ik ben altijd actief geweest in de kunst, heb veel tentoonstellingen gemaakt en ben medeoprichter van kunstenaarsvereniging De Vishal.”

KRUISTOCHT EN GUERRILLASTRIJD De kunstenaar haalt zijn inspiratie voornamelijk uit lezen, schrijven en reizen. Sterker nog, de reizen komen meestal voort uit het lezen.

“We reizen nooit zonder doel. Het vloeit voort uit een bepaalde gedrevenheid en niet om een bucketlist af te vinken.

Wat een verschrikkelijk woord trouwens. Ik lees nu een boek over de kruistochten. Recentelijk bezochten we Bouillon in de Belgische Ardennen. Godfried van Bouillon was een van de leiders van de Eerste Kruistocht. Ik vind het ontzettend leuk om zo’n plek dan te bekijken.” Vooraf aan een reis door Brazilië las Ronald De binnenlanden van Euclides Da Cunha. “Een geweldig boek. Het gaat over de opstand van het volk tegen de republiek. Dat is een guerrillastrijd geweest rond 1900 van vier jaar ongeveer en heeft de geschiedenis van Brazilië enorm bepaald. Aan de oostkust waar onze reis begon, bleek op een paar honderd kilometer verderop het plaatsje Canudos te liggen waar die strijd plaatsvond. We zijn er naar afgereisd.

90 ✶ HRLM 102

samen met HRLM ✶

Het lag in the middle of nowhere en kostte ons drie dagen om er te komen.

Het oorspronkelijke dorp bestond niet meer, dat is verdwenen onder een stuwmeer.

Dan sta je daar in de woestijn op die grond waar het ooit allemaal gebeurde, indrukwekkend. Op zo’n reis kan ik nog jaren teren in mijn atelier.”

NADENKEN OVER ZINGEVING Ronald noemt zichzelf niet religieus en ook niet spiritueel, maar wel levensbeschouwelijk.

Ter illustratie deelt hij een ervaring in Israël opgedaan. “Margreet en ik waren in de Heilig Grafkerk in de ommuurde oude stad in Jeruzalem.” Volgens de overlevering is de kerk gebouwd op de plek waar Christus zowel gekruisigd, begraven als opgestaan zou zijn. “In de kerk staat een soort stenen tafel waarop Jezus gebalsemd zou zijn. Voor veel gelovigen is dit een zeer belangrijke plek.

Mensen knielden en hingen biddend over het marmeren blad. Ik raakte daar zo door gefascineerd. Voor de gelovigen heeft die tafel

een heilige betekenis waar ze kracht uit halen, wat ze tot ontroering brengt of waar ze hun verdriet in kwijt kunnen.

Ik werd er helemaal door opgenomen.

Op een gegeven ogenblik trok Margreet me weg. Dit soort ervaringen zijn in mijn ogen niet spiritueel, maar wel momenten waarop je nadenkt over je positie op aarde, over zingeving. Ik herken dat ook in de boeken van Harry Mulisch. Hij schrijft over de betekenis van gebeurtenissen, de geschiedenis of plaatsen. Die kun je als archeoloog of historicus bekijken, maar je kunt het ook beleven. Ik lees meer boeken die hierover gaan en ook de bijbel, dat is voor mij een historisch boek.”

DE IMAGINAIRE REIS Het kunstenaarspaar begon ooit aan een reis westwaarts in een poging de wereld rond te trekken en ooit weer op de plaats van vertrek terug te keren. Ronald noemt dit ‘De Imaginaire Reis’. Daar wordt de hunkering mee uitgedrukt naar het andere.

Het is gaandeweg een dwaaltocht geworden over zeeën, eilanden en continenten.

“Joost Pollmann (auteur red.) zei ooit: ‘Je gaat door de voordeur weg en komt via de achterdeur je huis weer binnen’.

We hebben inmiddels zoveel landen doorkruist dat we bijna weer thuis zijn.”

Naast literatuur en reizen haalt Ronald ook inspiratie uit kunst. Al sinds de kunstacademie zijn Rothko, Willem de Kooning, Francis Bacon, Andy Warhol en Picasso zijn schildershelden. Samen met Margreet heeft hij een grote kunstcollectie. In de tijd dat ze beiden op de academie zaten, vonden ze dat hun werk niet bij elkaar paste. Daarom zijn ze kunst gaan verzamelen van anderen voor thuis aan de wand. “Na vijftig jaar exposeren wij binnenkort voor het eerst alleen met ons tweeën in Galerie Lutz in Delft. Ik ben altijd nieuwsgierig naar wat collega’s doen en bezoek graag kunstmusea en galeries.

Het hoort allemaal bij dat ene ding: ik denk kunst. Dat is zo in mijn wereld gegroeid, ik kan niet meer op een andere manier kijken.”✶

102 HRLM ✶ 91

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Daan Ruijter.

‘Mijn schilderijen zijn herbelevingen van onze reizen’

Haarlem Schoont op!

Grote voorjaarsschoonmaak in het centrum!

Bewoners, ondernemers, organisaties en gemeente slaan de handen ineen voor een schonere binnenstad. Dit alles onder de noemer Haarlem Schoont op!

“Haarlem staat onder meer bekend om haar historische en gezellige centrum”, vertelt Falco Bloemendal centrummanager vanuit de Centrum Management Groep (CMG). “Daardoor is Haarlem een populaire stad, zowel om te wonen als om te winkelen of om naar één van de vele horecagelegenheden of cultuurinstellingen te gaan. Het is dan ook echt van belang dat we met elkaar zorgen dat ons centrum schoon, heel en veilig blijft. In de praktijk zie je soms toch dat er wat achterstand ontstaat, denk aan vervuiling, graffiti, zwerffietsen en losliggende stenen.

Met deze actie Haarlem Schoont op! gaan we veel van die dingen tegelijk aanpakken, in samenwerking met alle partijen.”

Juist die samenwerking is zo van belang om de stad aantrekkelijk te houden, benadrukt Falco.

“Binnen de CMG werken onder meer ondernemers, bewoners, cultuurinstellingen, horeca en gemeente sámen. Dat vind ik één van de mooie dingen bij Haarlem Schoont op! Heel veel partijen leveren een kleine bijdrage, waardoor het een groot geheel wordt. En zo kan elke

92 ✶ HRLM 102

INTERVIEW ✶

‘Je ziet ze steeds vaker: wandelaars of zelfs hardlopers met een afvalprikker in hun hand’ bewoner, elke ondernemer, elke bezoeker ook aanhaken. Al is het maar door ‘je eigen stoepje schoon te vegen’ of tijdens je dagelijkse wandeling met de hond een afvalprikker mee te nemen.”

De aftrap van Haarlem Schoont op! vond plaats van 2 tot en met 7 maart. Maar, zo benadrukt Falco: “We willen natuurlijk ook dat ná deze actie de binnenstad schoon en daarmee aantrekkelijk blijft. Daar zetten het CMG en alle aangesloten partijen zich voor in en we hopen dat deze actie ook anderen inspireert en we met elkaar blijven werken aan een schone en leefbare binnenstad. ” EEN GREEP UIT DE ACTIES Zwerfafval en zwerffietsen Uit fietsenrekken worden (kapotte) weesen zwerffietsen verwijderd. Daarnaast gaat Spaarnelanden elke woensdagmiddag in maart een extra ronde maken om zwerfafval te verwijderen én wordt er ingezet op bewustwording bij ondernemers rondom zwerfafval en afvalscheiding.

SCHONE RAMEN EN MUREN Bewoners gaan aan de slag met het lappen van ramen, het opschonen van groenvakken

en het opruimen van afval voor hun deur en in de straat. Dit onder coördinatie van de wijkplatforms Binnenstad en De Kamp Heiligeland. Verder zal het gespecialiseerde bedrijf Grafitti-ex op meerdere plaatsen graffiti verwijderen.

TROEPTRIMMERS Je ziet ze steeds vaker: wandelaars of zelfs hardlopers met een afvalprikker in hun hand. Deze zogenoemde ‘troeptrimmers’ combineren het opruimen van zwerfvuil met actief bezig zijn. Voor wie eens mee wil doen: het zal je verbazen, zo is een veelgehoord geluid, hoeveel voldoening het geeft om met relatief weinig moeite de straten afvalvrij te maken. Goed voor lichaam en geest én voor een schone stad!

SCHOON SPAARNE Op het Spaarne en in de grachten zal De Pinguïn extra rondjes varen. De Pinguïn is een elektrische sloep die rondvaart om plastic en ander afval uit het water te vissen. De missie van De Pinguïn is om Haarlem het schoonste water van Nederland te geven, waarmee tegelijkertijd wordt voorkomen dat afval doorstroomt naar de Noordzee en in de plastic soep terechtkomt.

EXTRA GROEN Het team van Loco Concepts gaat bestaande plantenbakken extra inplanten, met bollen die al (bijna) in bloei staan. Dit is ook direct de opmaat naar Haarlem Bloemenstad, waarbij winkeliers een Haarlemse emmer vol tulpen aangeboden krijgen om hun winkel op te fraaien en/of aan klanten uit te delen. Daarmee gaat Haarlem Schoont op! naadloos over in het fleurige Haarlem Bloemenstad, met op 29 maart 2026 een Bloemenmarkt met tulpenpluktuin op de Grote Markt. Een mooier voorbeeld van een evenement dat echt is gebaat bij een schone, opgeruimde binnenstad is haast niet denkbaar.

Doe ook mee en samen zorgen we voor het resultaat: Haarlem Schoont op!

Haarlem Schoont op! is een initiatief van Centrum Management Groep Haarlem in samenwerking met diverse partners en partijen uit de binnenstad, zoals Haarlem Centraal, KHN, Gemeente Haarlem, Spaarnelanden, Troeptrimmers, Wijkplatform Binnenstad, De Pinguïn, Wijkplatform De Kamp Heiligeland, Loco Concepts en Graffiti Ex. De actie wordt financieel gesteund door Gemeente Haarlem en de BIZ

102 HRLM ✶ 93

IN BEELD

NIEUWJAARSGALA

LICHTFESTIVAL CAPRERA

GLUREN BIJ DE BUREN

Er was weer veel te doen in Haarlem.

HRLM-fotograaf Franklin van der Erf legt voorstellingen en evenementen vast.

94 ✶ HRLM 102

Uitgelicht DROSTE MAAK EEN GOED PRODUCT GEEF HET UW GOEDEN NAAM! 1863 – 1945 G. J. DROSTE SR. Droste kent een zeer rijke geschiedenis. De naam Droste komt van G.J. Droste (Gerardus Johannes Droste). G.J. Droste begon in Haarlem een koek- en banketwinkel. Vanaf 1863 verkoopt hij in zijn winkel in Haarlem kleine ronde chocolaatjes, die we nu nog steeds kennen als de welbekende Droste pastilles!

Naast de bekende Droste pastilles staat Droste tot op heden nog steeds bekend om het Droste mannetje. Het Droste mannetje (door de kunstenaar Cassandre) was in 1930 al een marketing uiting van het chocolademerk, en wordt tot op de dag van vandaag nog steeds in ere gehouden op alle chocoladeverpakkingen. Je kan het Droste mannetje natuurlijk ook herkennen van het grote neon-beeld wat vroeger op de fabriek aan het Spaarne heeft gestaan.

Eigen uitgave van Martijn Morel, via nieuwdrosteboek@hotmail.com, € 49,95.

HAARLEMSE NIEUWE

Dit duingebied is onderdeel van een 3800 ha. groot natuurgebied, het Nationaal Park Zuid-Kennemerland, dat in 1995 tot stand is gekomen.

Een duingebied, gevormd door wind, water én door menselijk gebruik. Waterwinning, recreatie, landbouw en militaire activiteiten hebben hun sporen achtergelaten in het landschap. Dit boek vertelt het verhaal over de geschiedenis van de verschillende duingebieden in dit nationaal park en een beschrijving van de enorme verscheidenheid in landschap, planten en dieren.

De auteurs, al ruim vijftig jaar actief in dit gebied, nemen je mee naar dit bijzondere natuurgebied.

Uitgave van Kantoor Verschoor Boekmakers, € 29,95.

Victoria’s debuutroman is een ongekend succes. Samen met haar grote liefde Sebastiaan en hun kinderen Robin en Sara verruilt ze hun kleine huis voor een droomvilla. Maar de eerste nacht in hun nieuwe thuis slaat die droom aan diggelen. Een nachtmerrie begint. Wie stuurt de geheimzinnige polaroids en fresia’s? Is het een stalker, een obsessieve fan, of schuilt het gevaar dichterbij? Wat verzweeg Sebastiaan? Terwijl Victoria’s grip op de realiteit vervaagt door alcohol en antidepressiva, groeit de vraag: heeft ze haar eigen ondergang al beschreven in haar roman, als een duistere spiegel van haar leven?

Uitgeverij Elikser, € 22,50.

In Het Ultieme Broodjesboek delen de Haarlemse broers Friso en Martijn van @ broodjestester de recepten van ontdekkingen die ze deden tijdens hun jarenlange jacht op het perfecte broodje. Van klassiekers tot de nieuwste TikTok-toppers: dit maak je gewoon thuis. Voor elke craving, elk moment en elk level is er een passend recept te vinden.

Plus persoonlijke favorieten, hero-stories en tips voor de allerbeste broodjeszaken per stad en provincie. Broodjestester begon als een blog en groeide via Instagram en TikTok uit tot een ware broodjesbeweging.

Kosmos Uitgevers, € 27,99.

Alle boeken op deze pagina’s zijn verkrijgbaar bij De Vries Van Stockum.

96 ✶ HRLM 101

Als hij de slaap niet kon vatten, bedacht gepensioneerd Haarlemse HR-adviseur en zelfbenoemd taalgoochelaar, Jos Huigen, soms onzinnige zinnetjes in plaats van het gebruikelijke schaapjes tellen. Toen hij een paar van die zinnetjes deelde met zijn vriendin, voormalig interieuradviseur Yolanthe Kuttschrütter, en haar tekenmaatje, yogadocent Chris van Raamsdonk, die samen al jaren een buitengewoon creatief duo vormen, ontstond het idee om taal en tekeningen met elkaar te verbinden.

Uitgeverij BoekScout, € 17,99.

De keuze van De Vries Van Stockum

LEZEN ✶

HIER KOMT DE ZON In deze autobiografische roman maken we kennis met de moeder van de schrijver, een bruisende vrouw die hij als jong kind adoreert. Ambitieus en vastbesloten gaat zij op zoek naar een ander, verfijnder leven dan dat van haar eigen moeder, een uitbaatster van een kroeg in de binnenstad van Amsterdam. Maar na een tragische gebeurtenis plaatst het lot haar bruusk terug op de wallen. Gefrustreerd door een leven van tegenstrijdigheden projecteert ze haar ambities op haar zoon.

Uitgeverij De Bezige Bij, € 29,99.

DE RAAF Midden in een lentenacht wordt een jonge moeder doodgeschoten aangetroffen in haar villa in een chique buurt in Stockholm. Rechercheur Sakka Pienni en haar onderzoeksteam krijgen de zaak toegewezen en komen al snel terecht in een web van familiegeheimen, leugens en onbetrouwbare alibi’s. Terwijl de moordenaar meer slachtoffers maakt, wordt Sakka achtervolgd door herinneringen aan haar jeugd in het hoge noorden. Ze probeert uit alle macht een groot geheim te verbergen, dat zowel haar persoonlijke leven als haar carrière kan vernietigen. Uitgeverij HarperCollins Holland, € 22,99.

CASTIGLIONI De originele recepten van haar Italiaanse oma Nonna, gebundeld in één kookboek. Gebaseerd op het handgeschreven schrift van haar tante, vol met pure, tijdloze gerechten. Wat begon als een wens om te leren hoe haar grootmoeder kookte, groeide uit tot iets diepers: een manier om verbinding te maken met haar familie en hun Italiaanse roots.

Uitgegeven in eigen beheer, € 34,95.

GA TERUG NAAR START In 2016 overlijdt de grote liefde van Carolien Spaans; hun baby is dan zeven maanden oud.

Na Doet sneeuw pijn maakt ze in dit vervolg de balans op, want verrek: het leven gaat door.

De worstelingen én voordelen van alleenstaand ouderschap. De nieuwe liefde die komt en binnen een jaar weer vertrekt. De vooroordelen, valkuilen, het opvoeden, ploeteren en liefhebben. Het verdriet, maar ook de vrijheid van bewust zonder partner leven. En hoe juist dát de deur opent naar wie ze werkelijk is. . Uitgeverij Thomas Rap, € 22,99.

HOTEL ZWEEFKEES Een betoverend, muzikaal kinderboek zoals je nog niet eerder las! Kalani is opgegroeid in een hotel, en niet zomaar een hotel: Hotel Zweefkees, dat bruist van de muziek en optredens, en met zijn gasten naar de meest bijzondere plekken vliegt. Als het noodlot toeslaat, moet Kalani bewijzen dat hij een goede hotelier is. Hij moet binnen twee maanden met Zweefkees naar het Land van de Tovenaressen vliegen, anders zal het bijzondere hotel veranderen in een doodnormaal, levenloos gebouw. Uitgeverij Lemniscaat, € 24,99.

Jeltjes favoriete boek

WOESTE KUST “Een eiland gaat onderlopen, een gezin, een drenkeling, de overweldigende natuur en geheimen: een geweldig spannende eco-roman die onder de huid kruipt.”

Dominic Salt en zijn drie kinderen wonen op een afgelegen eiland niet ver van Antarctica. De wetenschappers die er onderzoek deden zijn vertrokken.

JELTJE DE VRIES l maanden zijn de Salts de laatste bewoners – totdat de mysterieuze, Directeur De Vries Van Stockum halfdode Rowan op hun strand aanspoelt. Atlas Contact, € 24,99.

101 HRLM ✶ 97

Breng letters uit de puzzel over naar de hokjes met het corresponderende nummer.

Horizontaal: 1 kracht 6 deel v.e. plant 12 deel v.e. trap 13 niet voltooid 14 zangvogel 16 grafvaas 18 doctorandus 19 kraan 21 bouwkundig ingenieur 22 deel v.e. roos 24 Chinese munt 25 priem 26 kamhagedis 27 vrouwelijk dier 28 Romanum Imperium 30 bevel 31 Algemeen Dagblad 33 errore excepto 34 gemalen steen 37 natuurverschijnsel 40 pistoolmitrailleur 41 plechtige gelofte 42 guitig 45 gokker 48 en andere 49 Oude Testament 50 overmatig 51 getijde 53 soort fee 54 knapperig 56 Europeaan 57 motorraces 58 groot hert 59 Europese Unie 60 buitenkans 62 vierhandig zoogdier 63 aquariumvis 65 wier 66 profeet 68 riv. in Rusland 70 legerplaats 71 harddrug.

Verticaal: 1 bedrukt 2 gravure 3 regeringsreglement 4 biljartstok 5 danig 7 orkaan 8 pl. in Flevoland 9 voorzetsel 10 biologisch afbreekbaar afval 11 bloem 15 dom 17 tamelijk 18 garen 20 voordat 23 Open Universiteit 29 leenman 32 adellijk persoon 35 honkbalterm 36 over 38 ontkenning 39 pl. in Gelderland 42 draaisprong 43 Aziaat 44 glazen deksel 45 spijl 46 uurwerk 47 wezenlijk 48 voederschotel 52 pl. in West-Vlaanderen 55 kauwtje 61 Arabisch hoofddeksel 62 hooghartige houding 64 via 65 streling 67 Frans lidwoord 69 noordoost.

Oplossingen

® PuzzelPro

Vul de puzzel zo in, dat in elke rij, elke kolom en elk blok van 3×3 vakjes de cijfers 1 tot en met 9 een keer voorkomen.

102 HRLM ✶ 98

INTERVIEW ✶

› 102 HRLM ✶ 99

100 ✶ HRLM 102