HRLM 75

HRLM75 STADSGLOSSY

Monumentale kracht

voor de toekomst, het milieu en je huis...

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

Een schoon Haarlem!

Jeannette Evers en is hoofdredacteur . Ze was getrouw d met wijlen Rob en heeft twee ho nd je s Sammy en Max.

Deze 75ste editie van HRLM – een jubileum, hoera! – we hadden dit graag groots willen vieren, maar helaas is dat op dit moment niet mogelijk. HRLM 75 staat ook in het teken van Duurzaamheid, op dit moment – en dat is niet alleen in Haarlem, maar wereldwijd – een hot thema. Duurzaamheid is het zorgen voor evenwicht tussen mens, milieu en economie om de aarde niet uit te putten. Het voorzien in onze eigen behoeften moet dus in evenwicht zijn met dat wat de aarde aankan. En dit evenwicht of balans is al jaren zoek. Maar wij kunnen daar echt wel wat aan doen. Vroeger kreeg ik van mijn moeder altijd een zakje mee waarin ik mijn afval moest stoppen en dit zakje moest ik altijd thuis weer ‘inleveren’. Dat was heel normaal binnen ons gezin. En tot op de dag van vandaag doe ik mijn afval in een zakje en geen haar op mijn hoofd dat ik dit op straat gooi. Ik begrijp dat het heel gezellig is om met vrienden naar het park te gaan voor een picknick of dat je een leuk boottochtje maakt, lekker wijntje en biertje en hapje erbij, reuze gezellig allemaal. Maar wat ik dan niet begrijp, is dat als je weer huiswaarts gaat en zonder blikken of blozen je afval achterlaat. En dit afval moet een ander dus voor je opruimen, gek toch? Maar als de mensen die in deze editie centraal staan er niet waren, want Spaarnelanden kan het echt niet alleen, hadden we echt een heel smerige stad met troep in het water, in de parken en op straat. We moeten echt heel erg blij zijn dat deze troepruimers dit geheel vrijwillig doen. Dus laten we gewoon ouderwets een – het liefst papieren – zakje meenemen. En als het zakje vol is, gooi je het gewoon in een prullenbak. Dan houden we samen Haarlem schoon. Veel leesplezier met deze duurzame editie.

Jeannette

75 HRLM ✶ 3

Fotografie: Linda Llambias.

Welkom

Fotografie: Rob Eversen.

✶ ZOMAAR

4 ✶ HRLM 75

75

INHOUD

September - Oktober 13e jaargang

THEMA Dossier SCHOON ✷ 41 Column Robbert Berkhout 43 Haarlem Cleanup Day 44 Strip Perfect Earth 45 Interview Initiatiefnemers 46 Groene Beauty 47 Ben je erbij? 49 Opgeruimd staat netjes 50 Begin bij jezelf 52 Natuurlijk met Steef en Plogsack INTERVIEW 9 Esther Gijze ✷ 20 Lara van Druten ✷ 32 Even voorstellen Paul Stork 73 Dick Kol 109 Haarlem Campus

CULTUUR 57 Museum van de Geest - Dolhuys 58 Toneelgroep Genesius 59 Patronaat ✷ 60 Philharmonie 61 Boring Festival 62 Theater de Liefde

REPORTAGE 67 Het nieuwe werken 76 Antidiscriminatiekunstwerk 82 Duurzaam wonen ✷ 86 Bandenservice ✷ 88 Sint Jacob 94 Sligro Haarlem

KUNST 4 Zomaar een foto 90 Gedicht Gezicht op Haarlem 99 Kinderkunstlijn

SPORT 84 KrasSport

75

HRLM75

www.hrlm-online.nl

STADSGLOSSY

Monumentale kracht

voor de toekomst, het milieu en je huis...

2021

PUUR HAARLEMS 16 Zo Haarlems Schildergenieke stad 17 Zo Haarlems Voor de mug niet..✷ 34 HRLMse BRTN 96 Beeldend Haarlem

✷ duurzame producties

september - oktober 2021

HISTORIE 25 Historie Plaquette voor Frans Hals 36 Toen Zeilen op de Mooie Nel 72 Toen en Nu Paul Krugerstraat 110 Toen Imkers op de Zocherschool ✷

EN OOK 30 Stadsmormels 85 Afscheid ✷ 87 Gespot 111 HRLM Vrienden 114 Evenementen in beeld HRLM

WINKELEN 80 De Wereld van Jansje 104 Nieuw in Haarlem 106 Dieren ✷

COLUMNS 7 Jos Zestig jaar stedenband 19 Karbonkel DMS GN VR 31 Rian Het circus rondom boeken 37 Jos Drinkelen 64 Ann Lol en fuif! 78 Falco De Peukenridders ✷ 91 Baud Vriendschap 107 Jan Willem Strak in de mand

BOEKEN 112 Boeken Top 5 en column

Gratis exemplaar waarde € 7,05

Coverfoto Linda Llambias

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

Wij maken HRLM

Mede-oprichter en artdirector Rob Eversen (1951-2018) Uitgever en hoofdredacteur Jeannette Eversen Vormgeving Jeannette Eversen en Adrian de Groen Redactie Victoria van der Werff Tekst- en eindredactie Marcel Lee Advertentieverkoop Jeannette Eversen en H.E. (Arie) Groeneveld Administratie Adela Bot/Romijn Bedrijfsadvies Distributie Hélène van der Werff, Tjibbe van der Werff en Paswerk/BusinessPost HRLM Ambassadeurs Lisa Cobelens Raad van Advies Ella Blommaert-Zander, Hans Romijn, Bernt Schneiders en Baud Schoenmaeckers. Aan deze HRLM werken mee Jos Ahlers, Michaëla Bijlsma, Falco Bloemendal, Joke Breemouer, Alexander de Bruin, Eric J. Coolen,Yorick Coolen, Ann Demeester, Joost Dobbe, Franklin van der Erf, Linda Gottmer, Madelon Griekspoor, Warry van der Leen, Linda Llambias, Christhilde Kleine, Meta van der Meijden, George Moormann, Johan Tempelaar, Henk Tijbosch, Mirjam Touw, Rian Visser, Christa Warmerdam, Jos Wienen, Haarlemse wijkraden, Paula Zuidhof en Marleen Zwartkruis Redactie-adres Lange Boogaardstraat 8 zwart, 2011 WV Haarlem, (023) 551 1227, post@haarlemse-stadsglossy.nl, www. hrlm-online.nl en volg ons ook op www.facebook.com/ haarlemsestadsglossy.

Relaties

Mediapartner van: Bevrijdingspop Haarlem, Theatergroep Eglentier, Project Fors, Theater De Liefde, Haarlemmer Houtfestival, Productiehuis de Verbinding, Kerstmarkt Haarlem en Santa Run Haarlem. Samenwerking met: Het Ampzing Genootschap, COC Kennemerland, De Coalitie, Gilde Haarlem, Kunstlijn Haarlem, Noord-Hollands Archief, Nieuwe Gracht Producties en tipconcept.

Verspreiding Haarlem, Spaarndam, Heemstede, Overveen, Bloemendaal, Aerdenhout en Hoofddorp. Gratis verkrijgbaar bij onze adverteerders, VVV Haarlem, Bibliotheken, lees- en wachtruimtes, Primera, Ako, Bruna en Cigo.

OPTICIEN KUIPERS

Zijlstraat 97 | 2011 TM Haarlem | 023-5310181

Basis Bedrijfskleding | Mollerusweg 96 | 2031 BZ HAARLEM 023 5358086 | www.basisbedrijfskleding.nl info@basisbedrijfskleding.nl

Jos Zestig jaar stedenband

In 1961, nu zestig jaar geleden, gingen de Duitse stad Osnabrück en Haarlem een stedenband aan. Dat was voor die tijd iets bijzonders. Nog maar zestien jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog gingen Duitsers en Nederlanders immers omzichtig met elkaar om. Door de indringende oorlogservaringen stonden sommigen aan weerszijden van de grens zelfs nog met de ruggen naar elkaar. Maar we waren ons ook bewust van onze diepgewortelde historische en culturele band. Die band wilden veel Duitsers en Nederlanders graag herstellen. Daarom ontstonden toen diverse stedenbanden tussen Duitse en Nederlandse gemeenten. Met respect voor de gevoeligheden werd voor de plechtige ondertekening van het jumelageverdrag een toepasselijke plaats en datum gekozen: 24 oktober in de vredeszaal van het raadhuis in Osnabrück. Precies 313 jaar eerder, op 24 oktober 1648, werd op dezelfde plek de Vrede van Osnabrück afgekondigd. Die vormde een onderdeel van de beroemde Vrede van Westfalen, waarmee in 1648 in Osnabrück en Münster twee oorlogen werden beëindigd: de Dertigjarige en de Tachtigjarige Oorlog. Duitsers noemen Osnabrück met enige trots ook wel de ‘Friedensstadt’. Mooie symboliek! In de decennia die volgden, namen de wederzijdse gevoeligheden gaandeweg af. De stedenband tussen Osnabrück en Haarlem (en sinds 1964 ook het Franse Angers) heeft daar een goede bijdrage aan kunnen leveren. Uit onze jumelage met Osnabrück vloeiden tal van interessante uitwisselingen voort, zoals tussen scholen,

Jos Wienen is si nds 22 september 20 16 burgemeester van onze stad.

sport- en culturele verenigingen en kerken uit de partnersteden. Maar ook op het terrein van de economie, het bedrijfsleven en het stadsbestuur. Al deze uitwisselingen vormden het vliegwiel voor vele contacten en zelfs innige vriendschapsbanden tussen Osnabrückers en Haarlemmers. Het feit dat de gemeenten ongeveer even groot zijn en de afstand niet al te groot is, hielp mee om de stedenband te laten bloeien. Evenals het feit dat Osnabrück al vele jaren een jongere uit Haarlem als ambassadeur van de stedenband ontvangt en een jaar in Osnabrück laat wonen en werken aan de stedenband. Ook de herinnering aan de oorlog is deel van de stedenband. Vertegenwoordigers uit Osnabrück zijn steevast bij de Hannie Schaftherdenking, met de burgemeester van Osnabrück bezocht ik op zijn verzoek het Corrie ten Boomhuis en we hadden in het stadhuis een tentoonstelling gewijd aan de Joodse schilder Nussbaum uit Osnabrück. Het bezoek aan het Felix Nussbaum-Haus was andersom voor mij een hoogtepunt bij de jaarlijkse bezoeken aan onze zusterstad. De maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus hebben de uitwisselingen de afgelopen anderhalf jaar helaas op een lager pitje gezet. Maar op basis van de afgelopen zestig jaar kunnen we vaststellen dat de band tussen Osnabrück en Haarlem de moeite waard is om nog tot in lengten van jaren te blijven onderhouden.

75 HRLM ✶ 7

De bedenkers van eigentijdse sieraden Warmoesstraat 2 | Haarlem | T 023 532 43 09 | www.sipkesedelsmeden.nl

Sillver Studio

by Deb ©

haarstudio Gedempte Raamgracht 28 zw 2011 WH Haarlem - 023 534 39 59 maandag en dinsdag gesloten

INTERVIEW ✶

Esther Gijze

Bedrijfsleider bij De Wereld van Jansje

›

75 HRLM ✶ 9

j

‘Lief zijn voor elkaar en elkaar helpen, daar gaat het hier om’ Midden in de Grote Houtstraat vind je De Wereld van Jansje, een cadeauwinkel en lunchroom, grotendeels gerund door mensen met een verstandelijke beperking. HRLM sprak er met Esther Gijze. Zij is inmiddels drie jaar bedrijfsleider van deze fijne werkplek voor mensen met verschillende talenten en mogelijkheden. Esther: “In mijn functie komt alles samen!” Als ik vriendelijk in het winkelgedeelte ontvangen word, is Esther nog druk mee aan het helpen in de keuken. Het is zaterdagmiddag en ouderwets druk, zowel in de winkel als in de lunchroom. In Jansje gaan mooie cadeautjes over de toonbank en ruikt het naar goede koffie en lekkere broodjes. Even later zit ik zelf boven een kopje koffie en schuift Esther bij mij aan. We steken direct van wal…

Wat een leuke plek is dit toch! Hoelang bestaat Jansje nu al? “Alweer 13 jaar. In 2008 is De Wereld van Jansje opgericht door Doopsgezind Haarlem, een open geloofsgemeenschap die haar thuisbasis heeft in een verscholen 17de-eeuwse kerk, pal naast ons winkelpand. Met De Wereld van Jansje wilde Doopsgezind Haarlem laten zien dat je als kerkgemeenschap iets terug kunt doen voor de maatschappij. In dit

10 ✶ HRLM 75

INTERVIEW ✶

› 75 HRLM ✶ 11

12 ✶ HRLM 75

INTERVIEW ✶

‘De naam Jansje komt van Jansje van Goor’

geval: dagbesteding voor mensen met een beperking faciliteren en zichtbaar maken. Vandaar dat het een plek moest worden, midden in het centrum van Haarlem waar direct klantcontact centraal stond. Stichting De Hartekamp, een zorginstelling voor mensen met een verstandelijke beperking in de regio Haarlem, verzorgde de dagbestedingsactiviteiten. In 2008 was dat best bijzonder: dagbesteding van mensen met een beperking was toen nog meer afgesloten van de maatschappij.” Is Jansje nog steeds onderdeel van Doopsgezind Haarlem en De Hartekamp? “Het winkelpand is van Doopsgezind Haarlem en uiteraard is Jansje nog sterk verbonden met de kerk en zijn kerkgangers. Maar na vier jaar was het tijd om De Wereld van Jansje te verzelfstandigen. Een deel van het zorgpersoneel van De Hartekamp werd toen ook overgenomen door de stichting. Inmiddels kent de stichting 27 medewerkers met een beperking, die hier verspreid over zeven dagen een dagbesteding hebben. Naast de Hartekamp, werken we inmiddels ook samen met cliënten van andere zorginstellingen, zoals Philadelphia en Thomashuis.” Wat voor soort dagbesteding biedt Jansje? “Naast werken in de winkel en in de lunchroom, verzorgen onze medewerkers

ook catering. En het schoonmaken van onze ruimtes en het aanvullen van de cadeauartikelen hoort er natuurlijk ook bij. Daarnaast hebben we ook een webshop die up-to-date gehouden moet worden. Online bestellingen worden ook door onze medewerkers verwerkt en opgestuurd.”

‘Eigenlijk heb ik mijn hele leven al een link gehad met deze doelgroep’ Wie is eigenlijk Jansje? “De naam Jansje komt van Jansje van Goor. Zij was een doopsgezind meisje met een beperking in de 18de eeuw. Toentertijd kwam je terecht in de schoonmaak of de huishouding. Als ze nu geleefd zou hebben, zou ze zo maar een medewerker van ons geweest kunnen zijn…” Wat zijn jouw taken bij Jansje? “Als bedrijfsleider manage ik de medewerkers en daarnaast het begeleidingsteam van tien man. Eigenlijk zorg ik dat alles goed loopt, zoals op het gebied van inkoop, administratie,

en personeelsmanagement. Maar zoals je net zag, sta ik net zo goed in de afwas mee te helpen. Mijn ambitie is om Jansje wel bij de tijd en scherp te houden. Zijn we na tien jaar nog steeds wat we willen zijn? Klopt het assortiment nog met de wensen van onze klanten? En moet die webshop niet eens vernieuwd worden? Met dat soort vragen houd ik mij graag bezig.” Heb jij eerder gewerkt met mensen met een beperking? “Eigenlijk heb ik mijn hele leven al een link gehad met deze doelgroep. Zo reed ik vroeger paard bij een manege waar ook mensen met een beperking reden. Dan moest ik vaak helpen met hun lessen of tijdens een ponykamp. Later ben ik zelfstandig ondernemer geweest op een terrein waar ook veel dagbesteding werd georganiseerd. Zo bleef het toevallig een rode draad in mijn werk.” Wat is zo mooi aan jouw werk? “Ik heb veel verschillende banen gehad, maar in deze functie komt alles samen. Mijn ouders hadden een winkel en ik heb veel ervaring binnen personeelsmanagement, maar ook als zelfstandig ondernemer opgedaan. Bij Jansje komt alles samen. Maar de kers op de taart is toch wel deze doelgroep…” Wat bedoel je daarmee? “Onze medewerkers zijn ontzettend

›

75 HRLM ✶ 13

‘Niet alleen zijn onze producten zoveel mogelijk duurzaam geproduceerd, ook zijn we betrokken bij duurzame initiatieven’

ontwapenend. En ze zijn megatrots op wat ze doen en op het bedrijf waarvoor ze werken. Dat had ik nog nooit eerder gezien. Ze zijn altijd enthousiast, altijd blij. Daar kunnen we allemaal wat van leren. Niet alleen hard werken, maar ook zorgen voor een goede sfeer. Lief zijn voor elkaar en elkaar helpen, daar gaat het hier om.” Hoe zorg je ervoor dat iedereen hier goed zijn werk kan doen? “Uiteraard kijken we goed naar wat iemand kan en hoe iemand binnen het team past. Uiteindelijk moeten we ervoor zorgen dat de medewerkers zo zelfstandig mogelijk en met veel plezier kunnen werken. Elke dag is het training on the job, leren op de werkplek. Tegelijkertijd is het wel een commerciële winkel en lunchroom. Je kijkt daarbij steeds wat haalbaar is. Zo hadden we laatst macarons op de menukaart staan, maar gaandeweg bleek dat toch te

‘De sluiting van de winkel heeft een enorme impact gehad’ 14 ✶ HRLM 75

ingewikkeld voor de keuken. Zo zijn we continu aan het oefenen. Daarbij is het belangrijk om het goed voor te doen en zorg ik voor routine en regelmaat. Het enige wat we niet in de hand hebben is het aantal gasten in onze winkel en in onze lunchroom. Op drukke momenten zijn we dan ook gelukkig flexibel, dan ruilen we de rollen even om. Het afgelopen corona-jaar is ook een goed voorbeeld van hoe belangrijk die routine voor onze medewerkers is. Na drie maanden thuiszitten waren ze veel kwijt. We zijn toch wel een maand bezig geweest om de medewerkers weer op hun oude niveau te krijgen.” Hoe is het jullie de afgelopen coronatijd vergaan? “De sluiting van de winkel heeft een enorme impact gehad. Onze medewerkers moesten weer naar huis of naar hun woongroep en raakten meer en meer geïsoleerd. We hebben op allerlei manieren geprobeerd om in contact met elkaar te blijven. Uiteraard veel met elkaar gebeld en daar waar mogelijk ook videogesprekken georganiseerd. Net zoals voor zoveel mensen was het geen fijne tijd, maar doordat we zo goed contact hielden, hebben we elkaar nog beter leren kennen. Vooral met het videobellen zagen we waar we wonen en wie onze familie zijn. Ondanks alles, was dat toch een verrijking.”

Ik zie veel duurzame producten terug in het winkelassortiment en op de menukaart. Is Jansje daar bewust mee bezig? “Ja, naast sociaal ondernemerschap vinden wij duurzaamheid enorm belangrijk. Niet alleen zijn onze producten zoveel mogelijk duurzaam geproduceerd, ook zijn we betrokken bij duurzame initiatieven. Zo hebben we meegewerkt aan de schillenfiets, een bakfiets die keukenafval ophaalt bij Haarlemse restaurants. Het afval wordt verwerkt tot compost en biogas. En we werken samen met de Oesterzwammerij. Zij halen bij ons koffiedik op om daar hun zwammen op te kweken. De oesterzwammen staan bij ons dan weer op de kaart. Ook al is het als ondernemer vaak duurder om te werken met duurzame producten, toch is het belangrijk dat je ermee doorzet. Als duurzame initiatieven kunnen groeien tot iets groters, kan het uiteindelijk ook weer voor een lagere prijs. We zijn dus niet alleen sociaal naar onze medewerkers, maar ook naar onze leveranciers in onze omgeving. Het is ook fijn om te zien dat het publiek in Haarlem daarvoor openstaat!” ✶ De Wereld van Jansje vind je in de Grote Houtstraat 45. Voor alle info zie www.jansje.nl.

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Linda Llambias.

INTERVIEW ✶

75 HRLM ✶ 15

ZO HAARLEMS

SCHILDERGENIEKE STAD Schilderachtig Haarlem & Omgeving is het resultaat van ruim tien jaar schilderen in en rond Haarlem, door de Haarlemse kunstenaars Otto Schilling en Antoon Erftemeijer. De binnenstad, duinen, bollenvelden, begraafplaatsen, kerken en musea, en natuurlijk het Spaarne: overal werd ter plaatse het schilderachtige gezocht en vastgelegd. Achterin het boek zijn praktische tips opgenomen voor wie er zelf op uit wil met schilder- en tekenmaterialen in onze zeer schildergenieke regio. Verkrijgbaar bij boekhandels in Haarlem, € 15,-.

16 ✶ HRLM 75

ZO HAARLEMS

VOOR DE MUG NIET BANG De Haarlemse mug: de oorsprong van deze benaming ligt in het feit dat Haarlem vroeger geteisterd werd door muggen. Het gebied was omringd door veen en moeras. In het noorden lag ’t IJ, in het zuiden het Haarlemmermeer. Bovendien werd de stad doorkruist door grachten en een ‘beek’ die onder de Grote Markt doorliep. Het gebied was dus een uitstekende broedplaats voor muggen. Dit ontwerp, van Henny Leeflang, is gebaseerd op het verhaal over een heks die de Haarlemmers zou veranderen in muggen als ze niet naar haar zouden luisteren, zodat ze tot in lengte van dagen om de toren van de St. Bavokerk moesten vliegen. Shirt € 19,50 en tas € 11,50. PVC-vrij en te bestellen via dsgn-shirt.nl.

75 HRLM ✶ 17

Jouw advertentie hier?

HRLM Adverteer vanaf € 100,-

in het leukste tijdschrift van Haarlem!

Samen met ondernemers bedenken en maken we lezenswaardige mooie artikelen. Met jouw bedrijf als betrouwbare en inspirerende informatiebron. Dat wordt gelezen, gewaardeerd én herinnerd! HRLM ontvangt hartverwarmende en lovende reacties op de edities. Profiteer nu van het bereik en van de aandacht die jouw advertentie krijgt in het grootste tijdschrift van Haarlem.

size does matter

!

BETAALBAar maatwerk in websites en webapplicaties design • realisatie • hosting

Voor meer informatie ga naar: www.hrlm-online.nl/adverteren www.greenmultimedia.nl | 023 52 99 111 | info@greenmultimedia.nl

UITVAARTVERZORGING LOES HOFHUIS

EEN MOOIE UITVAART REGEL JE SAMEN De dood vormt een wezenlijk onderdeel van het leven. En toch komt een overlijden in de meeste gevallen onverwacht. Naast alle emotionele zorgen zijn er plotseling veel praktische zaken die geregeld moeten worden. Het kan u veel troost geven als een persoonlijk afscheid goed georganiseerd is. Ik informeer u graag over de mogelijkheden en denk met u mee, zodat u ondanks alle verdriet er met een goed gevoel op terug kunt kijken.

Voor informatie of vragen kunt u bellen met 06 55 79 75 85. WWW.LOESHOFHUIS.NL

K

arbonkel

DMS GN VR Elke Revolutie heeft de natuurlijke neiging te ontsporen. De Franse en Russische zijn daar natuurlijk de duidelijkste voorbeelden van, maar vlak ook Mao, Pol Pot en de familie Kim niet uit. De voornaamste reden hiervoor is, dat een omwenteling (= revolutie) van een op dat moment bestaande, en al tijden als ‘normaal’ beschouwde, orde nu eenmaal met zich meebrengt dat er uit het nieuwe Niets een nieuw Iets geschapen moet worden. Dat gaat aanvankelijk vaak tamelijk geordend, aangezien de drijvende kracht dan nog ‘dít nooit meer!’ is – waardoor het omdraaien (= revolutie) van het voorafgaande een redelijk eenvoudige en dus stabiele rijrichting oplevert. Daarna gaat het meestal mis. Als reeds aan de stamtafel van de buurtkroeg de oude drinkebroeders het lang niet altijd, of zelfs slechts zelden eens zijn over van alles en nog wat, kun je wel op je vingers natellen wat er gebeurt, als – bijvoorbeeld – diezelfde stamgasten in een op zijn kop gezette (= revolutie) wereld ineens over een macht zouden beschikken waar ze gewoonlijk alleen na vele glazen ‘wel raad mee zouden weten’. Wat daarna meestal volgt, is een opeenstapeling van meningsverschillen, twist, achterdocht, verstotingsangst en het vaste eindstation van dat alles: de paranoïde persoonlijkheidsstoornis. Daarna volgen als vanzelf de zuiveringen. En uiteindelijk komen de kampen, guillotines en nekschoten. Gaat dat altijd zo? Neen, kunnen we je geruststellen. De Anjerrevolutie (Portugal), Fluwelen Revolutie (Tsjecho-Slowakije) en zelfs de Oranje Revolutie (Oekraïne)

tonen aan, dat het niet altijd op een enorm bloedbad hoeft uit te draaien. Fidel Castro hield zich tamelijk in en ook onze eigen stap uit het katholieke Spaanse Gemenebest destijds leverde, toen die revolutie na tachtig jaar eindelijk af was, geruststellend weinig goelags, heropvoedingskampen of bijltjesdagen op. Daar staat – eerlijk is eerlijk – dan weer tegenover, dat het érgste valt te vrezen, nu de Taliban weer de macht hebben heroverd in de stoffige rotslandschappen van Afghanistan… Op moment van schrijven zijn die net begonnen met het innemen van wapens, van alle anderen…waarna er dus twee vervolgen mogelijk zijn, ook daar. Over het algemeen zou je kunnen stellen, dat alle revoluties die door de hoop op min of meer Verstandige Verbeteringen worden aangestuurd méér kans van mensvriendelijk slagen hebben dan de opstanden die zich baseren op het navolgen van voor het blote oog onzichtbare goden, die hun bedoelingen in daarom Heilig verklaarde, maar helaas nogal multi-interpretabele geschriften hebben geopenbaard. Als mensen eenmaal een ‘lijntje’ met een Schepper van Hemel & Aarde menen te hebben, kunnen de bijlen geslepen worden, en worden al spoedig de ploegscharen omgesmeed tot zwaarden en de deurposten tot galgen… Ook bij ons, in de Westerse Wereld vooralsnog althans, is een Revolutie gaande, momenteel. De bijna maandelijkse toevoeging van een nieuwe letter aan wat ooit als de LGBT- (in Nederland: LHBT-)gemeenschap begon geeft aan, dat we op weg zijn (of in elk geval wíllen zijn) naar een wereld

Karbonkel is pu blicist, geschiedenisfrea k en Haarlemoloog. Hij laat zijn licht schijnen op zaken van Wisselende Imp ortantie... waarin iedereen inclusief wordt beschouwd. Theoretisch leidt dat tot een uiteindelijke clubnaam, waarbij bijna 8 miljard letters in gebruik zullen zijn – en iederéén een volstrekt zelfstandig opererend wezen is. Wat ons een zeer goede, en ook juiste zaak lijkt. We zullen niet de Titanic erbij halen deze keer, maar er zal, door de ijzeren wet van de revolutionaire logica (die verdacht veel lijkt op de oude faraoïsche woorden “so it shall be written, so it shall be done”), wel een groot offer voor gebracht gaan worden, op termijn: de afschaffing van de vrouwensport. In een toekomstige wereld, waarin geen enkel onderscheid meer zal mogen worden gemaakt om groepen mensen principieel uit te sluiten, is het niet meer dan vanzelfsprekend dat wedstrijden in hardlopen, zwemmen of hoogspringen voor wie nu nog ‘dames’ (of iets moderner: ‘vrouwen’) genoemd worden, voor iedereen toegankelijk zullen zijn. Als in een ouderwets vilein James Bondschurk-testosteroncomplot, zeg maar… En dat zou jammer zijn, zeker omdat juist bij ons de meiden (van wat voor denominatie ook) het traditioneel zo goed doen in hockey, zwemmen, wielrennen en voetbal. En de komende olympiade is nog maar 3 jaartjes van ons verwijderd…

75 HRLM ✶ 19

Lokale energie uit Zweedse gehaktballetjes

d

‘We willen helpen om mensen anders te laten denken over hun afval’

De zelfbenoemde Haarlemse ‘afvaldiva’ Lara van Druten zette in 2014 haar bedrijf The Waste Transformers op. Door middel van zeecontainers kan organisch afval lokaal worden omgezet in groene energie en een meststof. Momenteel maken grote bedrijven gebruik van het systeem, maar als het aan Lara ligt staat een designer-versie van de containers over een paar jaar op elke hoek van de straat. Het verhaal van The Waste Transformers begon aan een keukentafel in een voormalige garage in De Burgwal. “Ik had verschillende mensen uitgenodigd om te vragen wat ze dachten van mijn idee om afval ter plekke te verwerken”, vertelt Lara. Het idee ontstond nadat ze tot de conclusie kwam dat het huidige Nederlandse afvalsysteem niet meer van deze tijd is. Daarnaast wist ze dat het idee een aanvulling moest worden op de actuele structuur, aangezien deze niet snel zal veranderen. “Het idee kwam vanuit het perspectief om te kijken hoe je iemand een stuk verantwoordelijkheid kan meegeven. Hoe kan je ervoor zorgen dat het weggooien van afval een positieve impact heeft?” MENSELIJKE BUIK Lara vertelt dat de huidige afvalzak in Nederland ongeveer 86 kilometer reist tot-ie wordt verbrand. “De zak bestaat voor veertig procent uit organisch afval. Denk hierbij

20 ✶ HRLM 75

REPORTAGE ✶

‘Iedereen vroeg zich af wat ik ging doen als een soort afvaldiva’

› 75 HRLM ✶ 21

aan yoghurtrestanten of aardappel en fruitschillen.” Deze veertig procent bestaat voornamelijk uit vies water. “Het vieze water legt vele kilometers af op vieze diesel”, legt ze uit. “Als je ooit water hebt geprobeerd te verbranden, weet je hoe inefficiënt dat is. Met The Waste Transformers zorgen wij dat de hele logistiek uit de keten wordt gehaald, door het vuil ter plekke te verwerken.” In de zeecontainers zit een systeem dat vergeleken kan worden met de menselijke buik. De etensrestanten stop je in de container en de bacteriën gaan aan de slag om het afval te verwerken. “Het proces breekt het voedsel langzaam af in kleine stukken”, vertelt Lara. Uit dat vuil komt vervolgens biogas vrij dat een grote energetische waarde heeft. “Wij nemen dat biogas, maken dat schoon en zetten het om in groene energie.” Deze energie kan vervolgens worden gebruikt door organisaties en bedrijven die het afval hebben geproduceerd. Zo worden er zeecontainers geplaatst bij de Johan Cruijff ArenA in Amsterdam waar de groene energie gebruikt wordt voor de verlichting in het stadion, en de restwarmte wordt gebruikt om servers in het datacentrum, dat zich onder het stadion bevindt, te koelen. Om honderd procent van al het afval te gebruiken worden de overgebleven resten omgezet tot compost en een vloeibare meststof. “We gaan bij de ArenA kijken hoe we de compost kunnen gebruiken voor volkstuinen en de vloeibare meststof om het grasveld bij te houden. Zo is de cirkel weer rond.”

22 ✶ HRLM 75

‘Als je een grote positieve impact wilt achterlaten moet je juist met grote spelers samenwerken’

Niet alleen op het gebied van het milieu wil Lara haar bedrijf een belangrijke rol laten spelen, maar ook op sociaal vlak. Het is voor haar van belang dat iedereen iets positiefs kan halen uit het proces. “De gemeenschapsgerichtheid zit in het DNA van ons bedrijf. Het was raar als we dat niet hadden gedaan.” Voor Lara was het namelijk vanzelfsprekend dat ze een baankans creëert voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zo kunnen die werken als chauffeur, bijrijder of afvalcoach. “We werken met partijen die gespecialiseerd zijn in werken met deze groep. Met hen sluiten we een partnership en zo kunnen we veel kennis en expertise van elkaar gebruiken.” WERELDPRIMEUR VOOR HAARLEM Lara gaf zichzelf drie jaar de tijd om te kijken of The Waste Transformers een succes zou kunnen worden. Als dat niet het geval was, zou ze de stekker eruit trekken. “In het begin had ik veel zorgen. Iedereen vroeg zich af wat ik nou ging doen als een soort afvaldiva.” Toch merkte zij dat de timing precies goed was. Het onderwerp was van deze tijd en mensen werden langzaam steeds enthousiaster. “We gingen van praten over ons idee naar actie ondernemen. We hadden eigenlijk heel Nederland om mee te spreken, want het probleem gaat iedereen aan.” Inmiddels kloppen ook grote bedrijven bij Lara aan de deur. Als ondernemer in hart en nieren, had ze daar ook op gehoopt. “We blijven onze containers ontwikkelen

REPORTAGE ✶

‘Dit probleem gaat iedereen aan’

CIRCULAIRE LANDBOUW Toch heeft niet alleen Nederland baat bij het systeem van Lara. Zelf geboren in Zuid-Afrika weet ze als geen ander hoe in andere landen het hebben van een goedlopend afvalsysteem een prioriteit is. “Internationaal groeide The Waste Transformers veel sneller. Toch moesten we goed kijken naar wat we in het buitenland precies wilden doen.”

Voor Nederland zijn de zeecontainers namelijk een aanvulling tot het afvalproces, maar in andere landen zijn ze vaak afhankelijk van het systeem van Lara. “Ons nieuwste project is in Dubai van start gegaan. Daar moeten we heel anders te werk gaan. Ook daar gebruiken we zeecontainers, maar wij maken daar geen elektriciteit”, vertelt ze. “In zulke warme gebieden draait in elk huishouden de airco overuren. Door het aansturen van de verkoeling met ons biogas kunnen mensen op een duurzame manier hun woning verkoelen.” In Oeganda en Sierra Leone worden de containers zelfs gebruikt om dorpen te helpen met zelfvoorziening. “We zijn bezig met een concept rond circulaire landbouw”, kaart Lara aan. “We verzamelen het organisch afval uit de omgeving en daar maken we energie van die we gebruiken om water te pompen naar landbouwgrond. Op die manier hoeven de boeren niet elke keer lange afstanden af te leggen met emmers water.” Met behulp van deze technologie wil The Waste Transformers een netwerk opbouwen

op plekken zoals Oeganda en Sierra Leone. “We passen ons aan op de lokale behoefte en vanuit daar bouwen we verder.” GROENER EN BETER De toekomst ziet Lara positief in. Ze hoopt dat over een paar jaar de zeecontainers als meubilair kunnen worden gezien. “Het ontwerp moet natuurlijk wel aangepast worden, maar ik denk zeker dat het een verrijking voor mensen kan zijn.” Ze vertelt dat op deze manier afval persoonlijk kan worden. Iedereen gooit zijn vuilnis het liefst zo snel mogelijk weg. “Het is anoniem, maar nu krijg je er iets voor terug. Met ons systeem ga je zórgen voor je afval, want op deze manier heb je er iets aan.” Ondanks dat niet iedereen een zeecontainer in de tuin wil, denkt Lara dat een designerversie in de keuken een goede oplossing kan zijn. “Mijn doel is om mensen anders te laten denken over hun afval. De wereld een klein stukje beter maken, samen de wereld een groener en beter bestaan geven.” ✶

75 HRLM ✶ 23

Tekst: Victoria van der Werff Fotografie: Linda Llambias

en zijn nu bezig met de derde versie.” Op het moment kijkt ze samen met de IKEA in de Waardepolder naar hoe overgebleven Zweedse balletjes ter plekke kunnen worden omgezet naar schone energie en hoe de nutriënten in het afval kunnen worden teruggewonnen. “Dit is een wereldprimeur voor Haarlem. IKEA heeft haar eigen visie rondom milieu. Ze zijn echt pioniers als het om duurzaamheid gaat. Wat ze nu laten zien is lef, als je een grote positieve impact wilt achterlaten, moet je juist met grote spelers samenwerken.” Eerst wordt er een test uitgevoerd, maar als deze goed verloopt willen ze de samenwerking doortrekken naar andere grote wereldsteden.

HISTORIE ✶

H

Een nieuwe plaquette voor

Frans Hals

Het is overdreven om te stellen dat het een bedevaartsoord is, maar toeristen die de Grote Kerk bezoeken willen wel graag weten waar Haarlems beroemdste schilder Frans Hals begraven is. Vanaf 31 augustus is dat voor iedereen duidelijk zichtbaar. De plaats van het graf van Frans Hals kun je dan goed herkennen aan een geelkoperen plaquette. Frans Hals was tijdens zijn leven een gevierd schilder maar is op zijn oude dag (hij werd 84 of 85 jaar) in armoede vervallen. Hij stierf op 29 augustus 1666 en is op 1 september daaropvolgend begraven in het laagkoor van de Grote of St.-Bavokerk, een prestigieuze plaats in de kerk. Hoe komt zo’n armoedzaaier daar terecht? EEN STUKJE GESCHIEDENIS Het begraven in de kerk kent een geschiedenis die teruggaat tot de tijd van de christelijke martelaren. De graven van martelaren werden door de vroege christenen vereerd. Om het graf van zo’n martelaar werd dan een kapelletje gebouwd voor gebed, met een altaar boven het graf. Mensen die bijdroegen in de kosten konden als beloning dicht bij het graf van de

›

75 HRLM ✶ 25

Foto 1.

Pas in het laatste kwart van de negentiende eeuw werd Hals herontdekt als een geniale schilder, die in zijn wijze van schilderen zijn tijd ver vooruit was. martelaar worden begraven. Wie weet of de desbetreffende martelaar een goed woordje, de ’voorspraak’, voor je kan doen in de hemel? Na het jaar 313, waarin het zogeheten Tolerantie-edict van Milaan van kracht werd, kwamen er geen martelaren meer bij. Om toch de ‘voorspraak’ voor gulle gevers mogelijk te maken werden delen van het skelet van de martelaren en heiligen verspreid over grotere gebieden. Zo’n relikwie (onze eigen St.-Bavo kreeg ooit een deel van een arm van Bavo) kreeg dan een mooie plaats in de kerk, met een altaar. Welgestelde doden konden dan weer dicht bij de heilige begraven worden. Des te meer je betaalde, des te dichter bij het altaar je je laatste rustplaats kon krijgen. De grafstenen in de Grote of St.-Bavokerk dateren vrijwel allemaal van na de reformatie. De gewoonte om doden in de kerk te begraven werd ook na de reformatie in de protestantse kerken gecontinueerd. Het was namelijk een belangrijke bron van inkomsten

26 ✶ HRLM 75

voor de kerk. En nog steeds gold: des te meer je betaalde, des te dichter bij de plaats waar in de voorreformatorische tijd het hoofdaltaar stond je kon worden begraven. De deftigste plaats om te worden begraven was het hoogkoor. Frans Hals is begraven in het laagkoor – niet zo belangrijk als het hoogkoor, maar toch ook deftig. FAMILIEGRAF Hoe kan het dat Frans Hals, die zijn laatste jaren in het armenhuis sleet, op zo’n prominente plaats begraven is? (Ik schrijf bewust ‘is’ en niet ‘ligt’ want – en dat vertellen we de toeristen maar niet – hij ligt er al lang niet meer. Het graf is na het overlijden van Frans verschillende malen van eigenaar veranderd, waarbij telkens de inhoud geruimd werd.) De tekst op de grafsteen geeft het antwoord: het is het graf geweest van Nicolaes Ghyblant, de welgestelde grootvader van Frans’ eerste vrouw, Anneke Harmens. Anneke overleed in 1615. Ze is overigens niet in de Grote Kerk begraven.

Door vererving stond het graf in 1666 op naam van Anneke Harmens’ zuster Lysbeth. Met toestemming van Lysbeth Harmens is Frans Hals op 1 september 1666 in het graf bijgezet. Wie er in het graf gelegen hebben en hoe de familierelaties waren is te lezen in de brochure die Willem R. de Jong onlangs hierover schreef: Was het graf van Frans Hals nu wel of niet van Frans Hals? Ondanks het feit dat het graf verschillende malen van eigenaar is gewisseld, is de naam van Ghyblant nooit van de steen verwijderd (foto 1). FRANS HALS-REVIVAL In de loop van de zeventiende eeuw, nog tijdens zijn leven, raakte Frans Hals uit de mode. Pas in het laatste kwart van de negentiende eeuw werd Hals herontdekt als een geniale schilder, die in zijn wijze van schilderen zijn tijd ver vooruit was. Van heinde en ver kwamen thans beroemde schilders als Van Gogh, Manet en Courbet naar Haarlem om de schilderijen te bewonderen

Foto 3.

Foto 2.

HISTORIE ✶

›

75 HRLM ✶ 27

en van de techniek van Hals te leren. In 1916, bij de herdenking van het feit dat Frans Hals 250 jaar daarvoor was overleden, werd geopperd dat het graf van Hals uit de anonimiteit moest worden losgemaakt door een plaquette aan te brengen op de steen waarop tot dan alleen de naam van Ghyblant stond. Het heeft tot 1924 geduurd voordat dat gerealiseerd werd. In krantenberichten van 1 september 1924 wordt verslag gedaan van de onthulling van de plaquette op het graf, met de tekst ‘Frans Hals Begraven 1 september 1666’, en van een marmeren gedenkplaat in de kooromgang tegen de koormuur. Dankzij de steun van het rijk en de gemeente aan noodlijdende beeldende kunstenaars konden de gedenktekens worden gerealiseerd. De gemeente stelde 4.700 gulden beschikbaar, en het rijk de helft daarvan (uit het krantenartikel in Het Haarlemsch Dagblad van 30 augustus 1924, dat over dit gedenkteken gaat, blijkt niet duidelijk of het rijk de helft van die 4.700 gulden betaalde, dan wel de helft van 4.700 gulden, dus 2.350 gulden, hier bovenop deed). Aan ‘mej Dea Meeter te Den Haag, de

28 ✶ HRLM 75

Foto 4.

‘Het graf van Frans Hals heeft geen lang grafschrift noodig. Want weet niet ieder wie hij was?’

bekende beeldhouwster’ werd opgedragen een epitaaf (memoriesteen) voor Frans Hals te vervaardigen. (Sara Marie Emilie (Dea) Meeter was in 1885 geboren in het toenmalige Nederlands Indië en overleed in 1935 in Utrecht. Hoewel er weinig van haar werk te vinden is op het internet, schijnt zij een bekende beeldhouwster te zijn geweest.) Het epitaaf werd aangebracht in de kooromgang aan de zuidzijde van de kerk. Dea Meeter modelleerde het portret van Frans Hals in brons naar het enig bekende zelfportret van hem, dat is afgebeeld op het schuttersstuk De Schutters van de St. Jorisdoelen. ‘Onder den kop’ – ik citeer Het Haarlemsch Dagblad van 30 augustus 1924 – ‘een plaat van Napoleon-marmer, grijsachtig gekleurd, waarin in vergulde letters “In Memoriam Frans Hals”. Daaronder in Romeinse cijfers MDCCCCXXIV. Het is nog niet bepaald hoe deze cijfers gekleurd zullen worden. Deze plaat wordt omlijst door donker gekleurd marmer. Zoo is een klein kunstwerk verkregen, dat bijzonder goed geslaagd mag heeten. Een klein monument, eenvoudig, maar daarom niet minder mooi.

Het is grootsch in zijn eenvoud.’ Op de foto’s 3 en 5 (zie openingspagina 25) zien we hoe het epitaaf eruitzag. WAAR IS FRANS GEBLEVEN? ‘Een andere kunstenaar’, vervolgt Het Haarlemsch Dagblad, ‘B. Richters uit Amsterdam, kreeg opdracht een kleinen gedenksteen op het graf, of liever op de zerk te maken. Ook deze eenvoudig, maar mooi uitgevoerde steen is klaar. Er staan alleen deze woorden op: “Frans Hals, Begraven 1 September 1666.” Niet meer woorden en... het is niet noodig. Het graf van Frans Hals heeft geen lang grafschrift noodig. Want weet niet ieder wie hij was?’ Toen in 1962 het 50-jarig bestaan van het Frans Halsmuseum werd herdacht met een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk, vond men het wenselijk Frans Hals met eengeheel eigen grafsteen te gedenken. De gedenkplaat op de steen van Ghyblant werd verwijderd, de steen een paar plaatsen naar het zuiden verplaatst en op de vrijgekomen plek werd een nieuwe steen

Foto 6.

HISTORIE ✶

EEN NIEUWE GEDENKPLAAT Toen in 2019 de grafzerkenvloer in het koor weer vlak werd gemaakt, waarvoor de zerken rij voor rij van hun plaats moesten worden genomen, stelde rondleider Dick Dijkstra voor om de oude situatie met betrekking tot de grafsteen van Frans Hals te herstellen. Dat hield dus in dat de steen van Ghyblant weer teruggeplaatst zou worden, en op de – duidelijk zichtbare – plaats waar de gedenkplaquette voor Frans Hals had gezeten

een nieuwe bronzen of messing gedenkplaat zou moeten komen. De steen uit 1962 zou dan ondersteboven op de vrijgekomen plaats kunnen worden gelegd. Dat klonk eenvoudiger dan het was, want de steen uit 1962 was aan de onderzijde allesbehalve vlak en glad. En de huidige situatie kon als resultaat van een historisch proces worden gezien. Na enig overleg gingen de gemeente Haarlem, de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en het kerkbestuur akkoord. De steen van Ghyblant ligt nu weer op zijn oorspronkelijke plaats (foto 6). De vereniging Vrienden van de Grote of St.-Bavokerk te Haarlem nam de kosten van een nieuwe, messing gedenkplaat op zich. Op 31 augustus is de gedenkplaat onthuld – vanwege de Arondéuslezing op 1 september moest de onthulling een dag vóór de herdenking van de sterfdag van Frans Hals plaatsvinden. En de steen uit 1962 ligt nu op de vrijgekomen plaats, met de tekst naar boven. Leg dat nou maar eens uit aan de bezoekers. ✶

Foto 2: Krantenartikel uit 1924, Het Haarlemsch Dagblad. Foto 3: Het epitaaf in de zuidelijke kooromgang. Foto 4: De steen die in 1962 op het graf van Frans Hals is gelegd. Foto 5 (zie pagina 25): De onlangs teruggevonden marmeren plaat van het epitaaf uit 1924. Het jaartal in Romeinse cijfers is nauwelijks leesbaar; het is nooit ingekleurd geweest. Foto 6: De plaats waar Hals begraven is, is weer afgedekt met de oorspronkelijke steen. Vanaf 31 augustus 2021 ligt er op het lichtgrijze deel een geelkoperen gedenkplaat met: ‘Frans Hals hier begraven 1 september 1666’ en daaronder zijn monogram dat op veel van zijn werken te zien is. De derde steen rechts is de steen die van 1962 tot 2019 het graf van Frans Hals afdekte.

75 HRLM ✶ 29

Tekst: Henk Kaan. Afbeeldingen en fotografie: Noord-Hollands Archief e.a.

aangebracht met de tekst ‘Frans Hals obiit 29-8 MDCLVI’ (foto 4). Waar is de verwijderde gedenkplaat gebleven? Als het een stenen plaat was, dan heeft die het verwijderen waarschijnlijk niet overleefd. Maar nog raadselachtiger is de geschiedenis van het epitaaf. Onlangs werd in een vergeten hoekje in een bezemkast van de Bavo de grijs-marmeren plaat met inscriptie gevonden (foto 5, zie pagina 25), maar niemand die kan vertellen waar de bronzen kop en de donkere marmeren onderplaat gebleven zijn, en, nog raadselachtiger, wanneer en waarom het epitaaf verwijderd is.

Foto 1: De naam van N(icolaes) Ghyblant op diens grafsteen. Frans Hals werd op 1 september 1666 bijgezet in het graf van Ghyblant, de grootvader van zijn overleden vrouw.

Stadsmormels

Fotografie: Linda Llambias.

Foto’s die je ontroeren of versteld doen staan van het verborgen leven van dieren in onze stad.

30 ✶ HRLM 75

Rian Visser is kinderboekensc hrijver en grafisch vormge ver.

Fofografie: Esther van Heiningen.

Rian Het circus rondom boeken Na 110 kinderboeken te hebben geschreven, en zonder ooit een prijs te hebben gewonnen, besloot ik eind 2020 te stoppen met schrijven. Mijn werk is mijn droom, maar ik merkte ook dat ik jaloers kijk naar collega’s die mogen opdraven in podcasts, die recensies hebben in landelijke kranten, die hun boeken verfilmd zien worden, die de ene vertaling na de andere binnenslepen en ‘echt meetellen’. Social media is wat dat betreft funest. Ik zie en hoor alles en kan mijn collega’s wel blíjven feliciteren. Wij schrijvers kennen elkaar allemaal. Op hun beurt spreken zij mij bemoedigend toe. Ze begrijpen mijn frustratie en voelen die soms zelf ook, maar ik moet kijken naar wat ik heb bereikt. Eentje noemde mij zelfs een categorie apart, waarvoor geen prijzen nodig waren. Ik word toch veel gelezen? Ik heb toch veel bekendheid? Regelmatig krijg ik mails van kinderen die vragen om een nieuw deel van Blitz! of Robotoorlog. Ouders bedanken mij, omdat kinderen door mijn boeken plezier in lezen hebben gekregen. Jeugdbibliothecarissen zijn enthousiast. Mijn boeken verkopen goed genoeg en worden veel uitgeleend.

Er is dus reden genoeg om vrolijk door te gaan. Waarom kan ik dan niet lekker doorschrijven, zonder me druk te maken over futiele dingen, zoals professionele aandacht? Een reden: het is veel harder werken. Het winnen van prijzen en het krijgen van recensies opent deuren. Daarnaast denk ik dat het belangrijk voor mij is, omdat de prijzen er zíjn. Mensen in de zorg en onderwijs doen veel waardevoller werk en winnen nooit een prijs. Daar speelt het niet. Sporters zouden wel gedemotiveerd raken als ze altijd alles verliezen, omdat er nu eenmaal wedstrijden zijn. Zo ook met creatieve beroepen. Eigenlijk is het best raar dat er prijzen zijn voor kunst, muziek, theater, dans en literatuur. Hoe kun je creatieve uitingen nou met elkaar vergelijken? Dat kan ook niet. Prijzen zijn er vooral om het publiek erop te wijzen wat ze moeten gaan zien of wat ze moeten kopen. Organisaties roepen prijzen in het leven om aandacht te genereren voor hun evenementen, zoals de Boekenweek. Het is marketing. In het boekenvak is het zelfs zo dat de uitgever betaalt voor prijzen.

Ben ik nog wel schrijver als ik even niet meer schrijf? Voorlopig wel. Ik word veel uitgenodigd op scholen. Ik vind het leuk om over mijn boeken te vertellen en om kinderen opdrachten te geven, waarmee ze hun fantasie kunnen uitleven. Ik ben ook als vrijwilliger gaan werken bij De Stampertjes in Bloemendaal. Eén dagdeel in de week zorg ik nu voor enkele kwetsbare kinderen. Dat geeft veel voldoening. Er is regelmatig plek voor nieuwe kindjes, dus kijk maar even op www.destampertjes.nl als je meer wilt weten. Voorlopig is de stroom boeken overigens nog niet opgedroogd. Er komt nog een kleuterleesboek uit: Met Aap Naar Zee. Het zevende deel van Blitz! is net verschenen. En in oktober komt er een geïllustreerde dichtbundel uit: Alle Wensen Van De Wereld. Daar ben ik echt heel blij mee. Er staan gedichten in die troost bieden, kracht geven of ontroeren. Illustrator Janneke Ipenburg maakte er prachtige tekeningen bij. Eén ding wens ik voor mezelf: als ik doorga met schrijven, wil ik me niets meer aantrekken van het hele circus eromheen.

Bekende prentenboeken van Rian zijn Nippertje en De Steen en de Tijd. Ook is ze bekend van de boekenseries Blitz! en Robotoorlog.

75 HRLM ✶ 31

Even voorstellen…

Paul Stork

Zakelijk directeur van het Frans Hals Museum Sinds 1 juni is Paul Stork de nieuwe zakelijk directeur van het Frans Hals Museum. Als adjunct-directeur werkt hij in tandem met algemeen directeur Ann Demeester. HRLM sprak met Paul op het heerlijke terras van het museumcafé Cleeff Frans Hals. Wat houdt je functie precies in? “Ik ben verantwoordelijk voor de financiële en organisatorische bedrijfsvoering van het museum, zoals sponsoring, personeelszaken, hospitality, beveiliging en de facilitaire dienst. Ann Demeester is op haar beurt verantwoordelijk voor de inhoudelijke kant van het museum, zoals de tentoonstellingen, collecties, restauraties, educatie en marketing.” Wat is jouw studie- en werkachtergrond? “Ik heb Industrieel Ontwerpen gestudeerd in Delft en na mijn studie ben ik met name bezig geweest met strategieontwikkeling binnen verschillende organisaties. Zo heb ik ruim 20 jaar gewerkt bij het digital design agency Fabrique. Uiteindelijk ben ik daar mede-eigenaar geworden. Dat ben ik nu nog steeds, maar ik ben er niet meer actief. Na mijn tijd bij Fabrique, wilde ik graag in de cultuursector werken.”

32 ✶ HRLM 75

Waarom wilde je in de cultuursector werken? “Het is een ontzettende interessante sector. Cultuur is een essentiële levensbehoefte, het helpt je enorm om je blik te verruimen. Ik ben dan ook een actieve cultuurconsument met een brede smaak, van musea tot aan musical. Vandaar dat ik graag mijn steentje bijdraag om met ondernemerschap de cultuursector te versterken.”

leren kennen. En dan heb ik het niet alleen over onze collectie van oude meesters, maar ook de combinatie die wij maken met hedendaagse kunst.”

‘Het Frans Hals Museum speelt een actieve rol in de stad’

Waarom wilde je graag bij het Frans Hals Museum aan de slag? “Dit soort functies zijn binnen de sector redelijk dun gezaaid. Dus toen ik de vacature voorbij zag komen, zag ik mijn kans schoon! Het is een prachtig museum en de breedte van de collectie spreekt me erg aan. Daarnaast bezit het Frans Hals Museum meerdere werken van mijn voorouder, de Haarlemse schilder Jan Adam Kruseman. Onder dat werk is ook het schilderij Portret van Dorothea Steenkamp. Zij is de moeder van Jan Adam en dus een oudgrootouder van mij. Dat portret is trouwens te bewonderen in onze nieuwe tentoonstelling Who Is She? Portretten Vertellen, die tot en met 2 januari 2022 te zien is in onze locatie Hal, aan de Grote Markt 16.”

Tot slot: wat vind je van Haarlem? “Het is een prachtige stad met een mooi oud centrum. Vanaf het station loop ik iedere keer weer met veel plezier over de Grote Markt naar mijn nieuwe werkplek. Het Frans Hals Museum speelt ook een actieve rol in de stad. Als zakelijk directeur wil ik graag mijn ervaring in ondernemerschap inzetten om samenwerkingen aan te gaan, zoals we eerder al deden met onze achterburen van Muurmeesters of met Stichting Doe-Tuinen Haarlem, waarmee het museum nog sterker kan bijdragen aan de maatschappelijke, toeristische en economische ontwikkeling van de stad.”

Wat hoop je vanuit jouw functie het museum mee te geven? “Met mijn werk wil ik er graag voor zorgen dat het museum vanuit een gezonde financiële basis mooie en interessante tentoonstellingen kan blijven organiseren, waardoor nog meer mensen ons museum

Het Frans Hals Museum locatie Hof vind je aan het Groot Heiligland 62. De tentoonstelling Who Is She? Portretten Vertellen is t/m 2 januari 2022 te zien in Frans Hals Museum Hal aan de Grote Markt 16. Voor al het laatste nieuws over het Frans Hals Museum zie www.franshalsmuseum.nl.

‘Cultuur is een essentiële levensbehoefte, het helpt je enorm om je blik te verruimen’

75 HRLM ✶ 33

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Linda Llambias.

INTERVIEW ✶

Mick en en Rick Rick krijgen krijgen van van Pé Pé Pipidum, Pipidum, een een rondleiding rondleidingdoor doorde de111 111buurten buurtenvan vande destad. stad. Mick Deze zijn zijn onderverdeeld onderverdeeldin in21 21wijken wijken Deze

HRLMse BRTN Illustraties Eric Eric J.J. Coolen. Coolen.Tekst TekstMichaëla MichaëlaBijlsma.Vormgeving: Bijlsma.Vormgeving:Henk HenkTijbosch Tijbosch Illustraties

Even opletten! We gaan nu naar de wijk Waarder- en Veerpolder.

De DeSportliedenbuurt, Sportliedenbuurt,de deWaarderpolder Waarderpolder en enSchoteroog Schoteroog&&Veerpolder. Veerpolder. Hé ik zie hier een Koepel. Dat is toch een gevangenis?

Waar

Dit was vroeger een strafgevangenis. In Nederland zijn er drie koepelgevangenissen, in Breda en Arnhem staan de andere twee.

beginnen we? In de sportliedenbuurt! En wie is de architect?

Maar wat is het nu?

Hoeveel cellen had de gevangenis?

De gevangenis werd gebouwd rond 1900 door justitiearchitect W.C Metzelaar. De Koepel wordt nu verbouwd. Er komen studentenwoningen, een onderwijsinstelling, werkplekken, een bioscoop en een minimuseum.

En als we het nu toch over de oorlog hebben, tegenover de Koepel zit de werkplaats van de spoorwegen langs de Amsterdamse vaart. Op 16 april 1943 was het de bedoeling van de geallieerde bommenwerpers om dit NS werkterrein plat te bombarderen. Maar zij misten hun doel en bombardeerden per vergissing de Amsterdamse buurt.

34 ✶ HRLM 75

De koepel had 4 gestapelde celringen met wel 400 cellen.

Wat voor museum?? Een klein museum over de verzetsstrijdster Hannie Schaft, ook wel het meisje met het rode haar genoemd. Zij heeft hier in de 2e wereldoorlog gevangen gezeten op de eerste verdieping. Aan de Harmejansweg stond vroeger de Drijfriemenfabriek vlakbij de spoorbrug over het Spaarne. Kijk bij de beeldbank van het NH- archief kun je zien hoe het er vroeger uitzag.

WAT ERG!

Het bedrijf werd in 1801 opgericht en was een leerlooierij. In 1900 ging men lederen drijfriemen maken. In 2001 werd de Gemeente Haarlem eigenaar van de fabriek en waren er oefenruimtes voor bandjes en een fietsenmaker. In 2015 werd het gehuurd door een horecaondernemer die daar het stadsstrand de Oerkap realiseerde. In 2021 werd de Oerkap de nieuwe eigenaar.

En wat kan je daar allemaal doen?

Je kan er gezellig wat drinken en eten en er zijn grootste verbouwplannen voor een culturele invulling van het pand.

REPORTAGE ✶

Tegenover de Oerkap staat de voormalige Drostefabriek Tijd voor een geschiedenislesje!

Vertel!

In 1863 richtte Gerard Droste sr. een Banket- en Koekbakkerij gespecialiseerd in chocolade op in de grote Houtstraat. In 1890 kocht hij het hoekpand aan de Gedempte Oude Gracht, daar waar nu Mc Donalds zit. In 1896 kocht hij de gebouwen aan het Spaarne.

Tot wanneer was het chocolaatjesfabriek?

In 1975 valt het doek voor Droste. Het wordt diverse malen overgenomen o.a. door Van Nelle. Tot 2004 is de Droste branderij nog in gebruik. Als je Haarlem binnenreed, rook je de geur van chocolade.

Wat is het nu??

De Branderij en het pakhuis zijn tot industrieel erfgoed verklaard. In 2008 werd er een appartementencomplex gebouwd. En wie was zij?

Dit is de cacaozuster. Rond 1900 verschijnt er op de verpakkingen een verpleegster. Eerst had zij een rood kruis rond haar arm. Maar dat mocht niet meer omdat de schijn werd gewekt dat chocolademelk een goed medicijn zou zijn. In de VS en Canada was de verpleegster ook een probleem!

Waarom? En wat is nou precies het Droste-effect?

Het leek teveel op het beeldmerk van een Amerikaanse cacao- en chocoladefabriek. Dus daar werd Droste op de markt gebracht onder de naam Boy and Girl. Dus dit zijn Dat is een visueel effect waarbij de afbeelding Amerikaanse een verkleinde versie van zichzelf bevat. blikjes! De Droste-verpleegster had een dienblad met daarop een cacaobus waarop zij zelf weer met het dienblad en de cacaobus stond. Interessant! Dit wordt ook wel recursie genoemd. Tekenaar Jan Wiegman ontwierp het allereerste Droste-mannetje. Zijn lijfje is een chocoladepastille. Hij werd ook wel Pastille-mannetje of Pagepop genoemd.

Hoe zit het nou met het Drostemannetje? Als je nog meer wil weten over Droste en het Droste-mannetje, kun je dat lezen in het ‘Droste mannetje terug in Haarlemboekje’ van de makers › van deze rubriek.

vervolgd. 75 Wordt HRLM ✶ 35

Fotografie: Noord-Hollands Archief.

✶ TOEN

Zeilwedstrijd op de Mooie Nel en het Noorder Buiten Spaarne, gezien vanaf de Spaarndamseweg - 1970

36 ✶ HRLM 75

Overpeinzing tijdens het drinkelen Laat ik beginnen te stellen dat ik een trotse Haarlemmer ben. Geboren aan de Bakenessergracht, opgegroeid in het roerige Schalkwijk van de jaren tachtig en al jaren tevreden wonend op verschillende plekken in de binnenstad. De stad en haar inwoners zitten in mijn DNA. Haarlemser dan ik vind je ze niet vaak. Ik bén Haarlem.

Jos Ahlers is naas t schrijver, spreker en onde rnemer ook voor zitter van COC Kenne merland.

Maar toch.

alleen in een waaigat. Er hangt wat slurpende jeugd tegen de Starbucks aan en er staan wat kleumende zielen bij de kapotgereden bushaltes. Welkom in Haarlem.

De afgelopen maand waren mijn man en ik een paar dagen en nachten in Amsterdam. Zo maar. We brachten de tijd door met, wat wij noemen, ‘drinkelen’. Een ontspannen combinatie van drinken en winkelen. Ik kan het iedereen aanraden.

Hoewel ik echt zielsveel van Haarlem hou, heb ik vaak de neiging direct rechtsomkeer te maken.

Vrolijk drinkelend doorkruisten we de hele stad. En naarmate we langer in Amsterdam waren viel me iets op: de mensen waren een stuk jonger en diverser dan in Haarlem. Alle leeftijden, alle kleuren, alle culturen, alle genders, het scharrelde vrolijk door elkaar heen. En ineens moest ik aan Haarlem denken. Is Haarlem dan zoveel witter en ouder dan Amsterdam? En zoveel saaier? Als je je kleedt zoals de gemiddelde Amsterdammer zich kleedt, behoor je in Haarlem al snel tot de paradijsvogels. In Haarlem zie je veel regressie naar het gemiddelde, in Amsterdam bepalen de uitschieters het straatbeeld. Cafés en terrasjes lopen van gay-friendly tot queer, tot hardcore homo. Er is plek voor iedereen en dat voel je. Natuurlijk ken ik ook de verhalen over schelden, spugen en schoppen, maar drinkelend in Amsterdam denk ik daar nooit aan. Ik zie alleen de inclusieve levenslust. En wat te denken van het stationsplein van Amsterdam versus het stationsplein van Haarlem? In Amsterdam kom je ogen en oren te kort. Je voelt je direct opgenomen door de bonte verzameling mensen die daar om je heen wervelt. In Haarlem sta je moederziel

Net als de meeste Haarlemmers verzet ik me altijd tegen de uitdrukking ‘Houten Haarlemmers’. Ik vind Haarlemmers, over het algemeen, niet ontoegankelijk of stijf. Alleen een beetje saai. En weinig uitgesproken. ‘Doe maar gewoon, dan ben je al Haarlemmer genoeg’. Je zou verwachten dat Haarlem met de massale instroom van Amsterdamse gezinnen zou verkleuren, maar, helaas, wij krijgen vooral de bakfietsende, witte wijn drinkende Amsterdammers die zich thuis voelen in onze stad. De leuke weirdo’s blijven weg. Blijkbaar krijgen wij de Amsterdammers die we verdienen. Ben ik zelf dan zo’n aanwinst voor het straatbeeld? Ik vrees van niet. Daar ben ik te Haarlems voor. Maar dat wil niet zeggen dat ik het soms niet mis. En dat ik het mijn stad zou gunnen. Een beetje meer kleur, een beetje meer gekkigheid, een beetje Amsterdamser. Gelukkig is onze grote, wilde broer maar een kwartiertje met de trein, dus als al die keurige, witte, links-progressieve Haarlemmers me even te veel worden, zijn we voor een paar euro in Amsterdam. En voor een paar euro zijn we ook weer thuis. Dat is dan ook wel weer lekker.

75 HRLM ✶ 37

Fotografie: Linda Llambias.

Jos

Schoon - Dossier -

Wij gaan voor een mooi en schoon Haarlem

Clean Up Day Haarlem 18 september

› 75 HRLM ✶ 39

Ga mee op SUPmission en houd de Haarlemse wateren schoon!

Met SUPmission willen we aandacht vragen voor zwerfafval en het belang van een schone stad. Nu en in de toekomst. Bewustwording creëren en anderen motiveren en activeren om de eigen leefomgeving schoon te houden. Mét elkaar en vóór elkaar. Een schone stad is een mission possible! Dus HUP op je SUP en Clean UP! Meer info en aanmelden www.supmission.org

Scan de QR code voor meer informatie en donatie mogelijkheden. Deze unieke No More Plastic-shopper is op 18 september verkrijgbaar bij o.a. Oceans. De shopper is gevuld met plasticvrije producten van duurzame Haarlemse ondernemers.

Robbert Een duurzame toekomst

Robbert Berkhou t wethouder duur zaamheid, econ omie en mobiliteit.

Ons klimaat verandert. De situatie is inmiddels ronduit alarmerend. Volgens het deze zomer uitgekomen rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change van de Verenigde Naties (IPCC) dreigt de aarde in 2030 nog eens anderhalve graad warmer te zijn. Als de uitstoot van broeikasgassen niet snel omlaag gaat, zal de zeespiegel in 2100 44 tot 76 centimeter zijn gestegen. In het somberste scenario zal die stijging zelfs tussen de 63 en 101 centimeter bedragen. De gevolgen van die opwarming zijn al volop merkbaar. Overvloedige regenval in Zuid-Limburg, de Belgische Ardennen en de Duitse Eifel maakte in juli dit jaar van kabbelende riviertjes allesverwoestende modderstromen. Hittegolven en bosbranden domineren elke zomer het nieuws, ook dit jaar weer. Wetenschappers leggen ook een verband tussen de opwarmende aarde en de kracht van orkanen. Die is in de afgelopen jaren merkbaar toegenomen. Om het tij te keren kunnen we dus niet snel genoeg handelen. Via het klimaatakkoord van Parijs proberen we daarom wereldwijd de opwarming te beperken tot twee graden en liever nog tot anderhalve graad. In Haarlem bestaat al meer dan twaalf jaar een breed draagvlak om die doelstelling op lokaal niveau snel dichterbij te brengen. Bewoners en ondernemers doen en denken volop mee om de stad aardgasvrij en klimaatbestendig te maken. In delen van de stad ontketent zich zodoende een ware groene revolutie. Haarlemmers hebben inmiddels totaal al meer dan 100.000 zonnepanelen geplaatst. Zonnestroomdaken in bijvoorbeeld het Ramplaankwartier, de Waarderpolder en ons eigen stadskantoor smaken naar meer. Er wordt in Schalkwijk gewerkt aan een netwerk van warm water afkomstig van warmtebronnen. En we denken na over mogelijkheden om onze economie circulair te maken. Dat wil zeggen dat we alles

wat we aan de aarde onttrekken aan energie en grondstoffen ook weer aan de aarde teruggeven, zodat we onze bronnen niet uitputten. Dat betekent dat we nog slimmer willen omgaan met die energie en grondstoffen en dat we afvalstoffen zoveel mogelijk omzetten in nieuwe grondstoffen. De gemeente probeert de vele duurzame initiatieven die in onze stad ontstaan zo goed mogelijk te ondersteunen. Met subsidies, financiële regelingen en gratis advies van een energiecoach. Maar ook door bijvoorbeeld regels, die vaak barrières vormen, om te buigen of weg te nemen. We benutten onze contacten met andere overheden en we brengen initiatieven die in verschillende wijken ontstaan met elkaar in verbinding. Al deze ontwikkelingen maken het ook interessant om tussentijds te meten waar we staan. In Haarlem hebben we hiervoor de duurzaamheidsmonitor in het leven geroepen. Die laat onder meer zien dat de CO2-uitstoot in onze stad inmiddels negen achtereenvolgende jaren daalt. Een duurzame toekomst? Haarlem loopt graag voorop!

75 HRLM ✶ 41

Gedempte Oude Gracht 117-121 2011 GP Haarlem

023 532 78 95 info@kunstcentrum-haarlem.nl

06-08KCH_adv_HRLM_1/4_08-2021.indd 1

Kunst Centrum Haarlem

Kunst kijken, lenen, kopen kunstcentrum-haarlem.nl

DOSSIER SCHOON ✶

Haarlem gaat op groen tijdens Haarlem Cleanup Day! Lokale helden organiseren zaterdag 18 september de HAARLEM CLEANUP DAY Op 18 september is het World Cleanup Day, een wereldwijde opruimactie. In ruim 180 landen wordt deze dag zoveel mogelijk zwerfafval opgeruimd. Ook Haarlem sluit aan bij dit initiatief met de HAARLEM CLEANUP DAY. Tijdens deze interactieve dag worden er door de hele stad workshops, cleanups, presentaties, kinderactiviteiten en een live talkshow georganiseerd.

De dag wordt gedragen door lokale groene helden en initiatieven en wordt georganiseerd door Stichting Earth Label in samenwerking met Monkabox Haarlem. Parcival Tiemessen van Stichting Earth Label: “Er gebeurt heel veel in Haarlem op het gebied van duurzaamheid, vooral vanuit de bewoners en een steeds groter wordende groep groene initiatieven. Het is fantastisch om te zien hoe alle lokale helden op allerlei gebieden met elkaar samenwerken en het leek mij een mooi idee om deze allemaal te laten samenkomen op de World Cleanup Day. Ik geloof erin dat we met elkaar de wereld een stuk mooier en schoner kunnen maken. En hoe leuk is het om al die positieve energie die ik in Haarlem voel te gebruiken en samen deze cleanup te organiseren. Let’s make a positive change together!” Er worden op zaterdag 18 september in alle 21 stadswijken door heel Haarlem cleanups georganiseerd, ondersteund door lokale helden en vele vrijwilligers. Je kunt je overal aansluiten, in je eigen wijk, maar natuurlijk ook in een andere wijk. Zo maken we met elkaar de straten en wateren van Haarlem schoon! Een greep uit de diverse activiteiten tijdens de Haarlem Cleanup Day: met SUPmission het water op om afval te verzamelen, koken zonder afval bij Mama Gaia, een natuurwandeling met boswachter voor kinderen, iets nieuws maken van oude kleding bij Sûr Atelier. Bij Oceans is er een talkshow met gesprekken met onder meer

lokale ondernemers en organisaties die Haarlem samen willen verduurzamen. Het volledige programma en inschrijven voor de activiteiten van de Haarlem Cleanup Day vind je hier: www.earthlabel.org Er wordt deze dag gewerkt met een donatiesysteem: alle activiteiten zijn gratis, maar er wordt van de deelnemers aan de activiteiten gevraagd een donatie naar draagkracht te doen. Dit kan via een een QR-code die bij alle workshops en activiteiten uit te lezen is. Het totaalbedrag van alle donaties wordt aan het einde van de dag bekend gemaakt. Het gedoneerde geld wordt verdeeld onder deelnemende lokale helden van Haarlem. En wordt vervolgens ingezet om hun activiteiten te kunnen ontplooien en Haarlem verder te verduurzamen. HAARLEM CLEANUP DAY Wanneer: Zaterdag 18 september Hoe laat: 10.00 tot 16.00 uur Waar: Activiteiten, cleanups en workshops door heel Haarlem Eindpresentatie: 17.00 uur bij Oceans Haarlem Het centrale informatie-, registratie- en afhaalpunt voor afvalprikkers en handschoenen is Oceans Haarlem: Gonnetstraat 26, 2011 KA Haarlem.

›

75 HRLM ✶ 43

44 ✶ HRLM 75

Initiatiefnemers Parcival Tiemessen & Singrid van Waarde Haarlem Cleanup Day gaat een feestje worden! Zaterdag 18 september belooft een bijzondere dag te worden. Het is dan Haarlem Cleanup Day en dat ga je in heel Haarlem zien en voelen. In alle wijken gaan mensen de straat op om zwerfvuil op te ruimen. Ook zijn er presentaties, workshops, kinderactiviteiten en een talkshow in restaurant Mama Gaia. En alle Haarlemmers zijn uitgenodigd om mee te doen. HRLM sprak met de initiatiefnemers, Parcival Tiemessen van Stichting Earth Label en Singrid van Waarde van Monkabox Haarlem.“Haarlem Cleanup Day is gebaseerd op World Cleanup Day, dat op dezelfde dag valt”, vertelt Parcival. “In meer dan 180 landen wordt die dag zwerfvuil geraapt. Maar dat niet alleen, ook wordt geanalyseerd wat er precies op straat ligt. Deze informatie is van belang om tot duurzame oplossingen te komen.” “Haarlem Cleanup Day moet een feestje worden”, vult Singrid aan. “Deze dag is voor alle mensen die al heel lang keihard werken aan een duurzamere stad en we roepen alle Haarlemmers op om mee te doen.” EARTH LABEL & MONKABOX Een paar jaar geleden maakte Parcival een reis door Australië en Nieuw-Zeeland. “Wat me opviel, was de manier waarop mensen daar leven: verbonden met de natuur, bezig met duurzame voeding en producten. Toen ik terugkwam in Nederland, schrok ik van het contrast: producten zijn hier verpakt in een dubbele laag plastic, mensen zijn volledig vervreemd van de natuur.” Tegelijk ziet Parcival in zijn eigen wijk mensen die hun best doen om op kleine schaal dingen te veranderen. Daardoor ontstond het idee voor Earth Label: een platform waarop alle duurzame initiatieven bij elkaar komen en in de spotlights worden gezet, om elkaar te versterken en samen de kracht van de community te laten zien aan het publiek. Singrid van Waarde is interieur- en productontwerper en daarnaast geeft ze les op de basisschool en is ze community manager bij NMCX, centrum voor duurzaamheid. “Ik ben opgevoed met het idee dat je een snoeppapiertje in de prullenbak gooit of desnoods meeneemt naar huis. Maar dat je het in geen geval op straat gooit.” Uit frustratie ging Singrid steeds vaker zwerfafval rapen. Ze vroeg wat haar leerlingen ervan vonden en wat bleek? Als er al zwerfvuil ligt, gooien ze er zelf misschien nog wel wat bij, maar als een plek schoon is, dan gaat de lege snoepzak mee naar huis. Toen corona zorgde voor een nieuw type zwerfvuil, de mondkapjes, vond zij het tijd voor actie. En zo ontstond Monkabox. “Het idee is dat schoolkinderen mondkapjes van straat oprapen om ze in de ‘monkabox’ te gooien (‘mon-ka’ staat voor mondkapjes). De kinderen krijgen voor elk kapje een stempel op een strippenkaart en voor een volle kaart krijgen ze bij lokale ondernemers een cadeautje. Dat werkte goed. Nu de mondkapjes langzamerhand verdwijnen, zijn we overgegaan op sigarettenpeuken.”

VRIJ TOEGANKELIJK Voor het Plastic Peukencollectief werd Singrid in juli de kartrekker voor de Landelijke Plastic Peukmeukdag. “Daar kwam ik Parcival tegen, die mij aanbood te helpen met de organisatie van Haarlem Cleanup Day. Alle activiteiten en workshops op die dag zijn vrij toegankelijk. De deelnemers worden wel uitgenodigd om een donatie te doen via een QR-code. De opbrengst wordt besteed aan een duurzamer Haarlem en aan de waardering van alle mensen die daar hun best voor doen. Want eerlijk is eerlijk: hoewel heel veel vrijwilligers uit idealisme hiermee bezig zijn, niemand wordt natuurlijk écht gelukkig van andermans troep opruimen. Daar mag best eens iets tegenover staan. Deze dag is speciaal voor deze mensen.” HAARLEM OP DE GROENE KAART Behalve via donaties kun je ook helpen door de aankoop van de ‘no more plastic-tas’. Deze shopper, gemaakt van gebruikt bedlinnen, is gevuld met duurzame producten van lokale ondernemers. En het evenement is uiteraard volledig corona-veilig opgezet. De activiteiten hebben een beperkt aantal deelnemers en vinden meerdere keren verspreid over de dag in de buitenlucht plaats. Parcival: “Ik wil iedereen uitnodigen om www.earthlabel.org te bezoeken. Er gaat zoveel gebeuren: In elke wijk zijn cleanups en van jong tot oud, iedereen wordt erbij betrokken. Dit is het startschot om Haarlem als gemeente op de groene kaart te zetten.”

75 HRLM ✶ 45

HYDRATIE

Een honderd procent natuurlijke lippenbalsem met voedende cupuaçubutter en vanille-extract. Met subtiele vanillegeur voor voelbaar zachte en soepele lippen. Bevat Vitamine E die veroudering van de lippen voorkomt. Beschermt de gevoelige huid tegen uitdrogen. Dat allemaal in een gerecyclede verpakking. Kneipp, € 5,99.

ZIJDEZACHT Deze make-upkwasten zijn superzacht, gemaakt van gerecyclede materialen, dierproefvrij en veganistisch. Zo kan je zonder schuldgevoel voor de dag komen! Ecotools, € 17,33.

Tekst en samenstelling: Victoria van der Werff.

BLOSJE Deze crème is zeer rijk aan pigmenten en is geschikt voor alle huidtypen. Door het gebruik van amandelolie, vitamine E en hypo-allergeen biologische carnaubawas heeft het zeer goede hydraterende eigenschappen en is de crème gemakkelijk aan te brengen. Inika, € 28,50.

VERKOELING De verkwikkende, hydraterende boost bereidt de huid optimaal voor op de aansluitende verzorging voor overdag of ’s nachts. Mentholderivaat en biologische cafeïne zorgen voor extra frisheid. Annemarie Börlind, € 19,70.

Groen moet je doen WONDERMIDDEL Na het succes van de Skin Food-crème is het nu tijd voor een heuse body butter. Je droge huid wordt gevoed en de barrièrefunctie herstelt. De glazen pot is gemaakt van maar liefst 85% gerecycled groen glas. Weleda, € 13,99.

46 ✶ HRLM 75

KLASSIEKER Een pittige bad- en douchegel doordrenkt met Sevilliaanse sinaasappelolie, bergamot en Neroli-bloem. Diervriendelijke en vitaminerijke sinaasappelolie met aromatische bergamot reinigen de huid op luxueuze wijze en zorgen voor een stralende look. Molton Brown, vanaf € 25,-.

HAARLEM CLEANUP DAY 2021 Ben jij erbij? Zaterdag 18 september

17 12

Spaarndam

16 Vogelenwijk

14

Tijd: 10.00 tot 16.00 uur 17.00 uur Eindpresentatie bij OCEANS Haarlem Het centrale informatie- registratie- en afhaalpunt voor afvalprikkers en handschoenen is OCEANS Haarlem, Gonnetstraat 26, 2011 KA in Haarlem

Indische wijk

Te Zaanenkwartier

13

11

15

Ter Kleefkwartier

www.earthlabel.org

Vondelkwartier

10

Delftwijk

9

Transvaalwijk Zijlweg kwartier

2

5 Duinwijk

Waarderpolder en Veerpolder

Oude Stad

1

6 Amsterdamsewijk

4

8

Houtvaartkwartier

Slachthuiswijk

Presentaties TV show

activiteit

workshop

7

Parkwijk

3 Haarlemmerhout kwartier

19 18 Europawijk

Boerhavewijk

cleanup

21 Meerwijk

20 Molenwijk

Zie voor overzicht achterzijde

HAARLEM CLEANUP DAY 2021 Koos de Koala - spel Koos de Koala - AR HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach HCD Cleanup coach King Koos Het Peukenmeisje Monkabox Haarlem Go-Kids Haarlem NATUURLIJK met Steef & Daan Plogsack WayeOfLive SUPmission De Pinguïn The Ocean Movement Beheerders woning Kweektuin Kat&Ko Kunst Centrum Haarlem Brandmission Extension Rebellion Mama Gaia Koos en Moos Boswachter Juttersgeluk Ecoring Great Bubble Barrier Kunst Centrum Haarlem The Ocean Movement Kunst Centrum Haarlem Perfect Earth SûrAtelier Koos de Koala Natalie Wool Maura van Dijk Mama Gaia Huijzingbooks

Afvalspel voor kinderen AR spel voor kinderen clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up clean up Clean up kinderen Clean up kinderen Clean up ploggen Clean up ploggen (easy going) Clean up SUP Clean up varen Documentaire + Q&A Duurzame route Duurzame route | kleding Duurzame route | wonen Duurzame route | kleding Film en Q&A Oceans, Koken zero waste Koos & Moos | de serie Natuurwandeling Oorbellen maken van gerecycled plastic Permacultuur workshop Presentatie Q&A Prijsvraag Roeien op straat Rondleiding kunstuitleen collectie Striptekenen voor kinderen Van oud kledingstuk tasje maken Voorlezen uit Koos de Koala Wandkleed maken Zero waste wandeling Talk show Duurzame route

Voor adresgegevens zie de website: www.earthlabel.org

Presentaties

Oude Stad Oude Stad Zijlweg kwartier Houtvaartkwartier Duinwijk Amsterdamsewijk Slachthuiswijk Delftwijk Indische wijk Spaarndam Ter Kleefkwartier Te Zaanenkwartier Transvaalwijk Vogelenwijk Vondelkwartier Europawijk Boerhavewijk Molenwijk Meerwijk Waarderpolder en Veerpolder Euopawijk Oude Stad Oude Stad Parkwijk Vogelenwijk Ter Kleefkwartier Oude stad Oude Stad Ter Kleefkwartier Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Haarlemmerhout kwartier Oude Stad Euopawijk Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad Oude Stad

TV show

workshop

cleanup

1 1 2 4 5 6 8 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 9 18 1 1 7 16 13 1 1 13 1 1 1 1 1 1 3 1 18 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

activiteit

Opgeruimd staat netjes De hoeveelheid zwerfafval op straat neemt elke dag toe. De plastic soep in de oceanen groeit gestaag. De vervuiling rijst de pan uit. In deze rubriek laten we Haarlemmers aan het woord die ieder op hun eigen manier het zwerfafval in hun stad aanpakken.

Tekst: Marleen Zwartkruis. Fotografie: Linda Llambias.

SUPmission vist afval uit het water en heeft een belangrijke missie. Supper Karen Blanken: “Ik ben een ervaren supper en heb al heel wat kilometers afgelegd op de Haarlemse wateren. Vorig jaar is mijn vader overleden aan corona en ik merkte dat suppen me heel erg goed deed om rust in mijn hoofd te krijgen. Het viel me op dat er veel meer troep in het water lag dan in voorgaande jaren. Waarschijnlijk doordat de horeca gesloten was, zochten mensen hun vertier aan de kade en op het water. Overal zag ik volle prullenbakken, plastic zakken, blikjes en andere troep. In een uur had ik al een hele volle vuilniszak met opgevist afval op mijn supboard staan, niet normaal. Ik heb een paar vrienden opgetrommeld en zo is SUPmission ontstaan. Binnen een week hebben we een website gemaakt, een persbericht verstuurd en een SUPschool gevonden die met ons wilde samenwerken. De eerste SUPmission was een feit: samen met andere Haarlemmers het water en de kades op om afval te verzamelen. Onze missie is misschien nog wel belangrijker dan het opruimen zelf. We willen anderen motiveren en activeren hun eigen troep op te ruimen, goed te zorgen voor de natuur en hun eigen leefomgeving. Dat mensen weten dat wat er in het water terecht komt zo naar de zee drijft en uiteindelijk de plastic soep alleen maar groter wordt. Inmiddels zijn we serious business. We zijn een stichting met ANBI-status geworden, zijn allemaal vrijwilligers, hebben een enorm leuke actieve achterban en zijn onderdeel van de groene beweging die er in Haarlem gaande is. We zijn ook begonnen met bedrijfsuitjes en hebben klanten als het Nova College, Elsevier en de KinderUniversiteit. We bereiken dus ook veel jongeren, echt heel erg leuk en ook hier is de bewustwording het speerpunt. Een deel van onze inkomsten doneren we aan The Great Bubble Barrier. Deze organisatie heeft een belletjesscherm ontwikkeld dat je in het water kunt leggen en afval in een speciale container aan de kade duwt. Het is onze wens om zo’n belletjesscherm in het Spaarne neer te leggen. Het Spaarne is de poort naar de zee, dus hoe gaaf zou het zijn als we dit in onze stad voor elkaar zouden kunnen krijgen. Het scheelt tonnen afval. Misschien maken we SUPmission hiermee wel overbodig, haha. Dat is niet erg, dan is onze missie in ieder geval geslaagd! Nou, het zonnetje schijnt, ik ga nog even het water op. Met een afvalkuip en mijn prikker natuurlijk. Hup op je sup & clean up!” “Ik geef de prikker graag door aan de Opruimtrutjes, twee leuke meiden die op hun eigen manier de straten en parken van Haarlem opruimen.” Meer info en aanmelden voor SUPmission: www.supmission.org

75 HRLM ✶ 49

O, jee... dit zijn de cijfers wereldwijd Jaarlijks wordt er 400 miljoen ton plastic geproduceerd. De jaarlijkse afvalberg bedraagt 300 miljoen ton. Sinds 1950 is slechts 9% van alle afvalplastic gerecycled. Van al het plastic verdwijnt 40% binnen een maand bij het afval. Jaarlijks belandt 5 tot 13 miljoen ton plastic afval op de vuilnisbelt en in de oceaan.

Wist je dat… ... er per persoon 24 kilo aan zuivel per jaar wordt weggegooid? Meer dan de helft hiervan is melk dat via de gootsteen wordt weggespoeld.

Een beter leven begint bij jezelf BRANDSCHOON Geef je haar een hydraterende boost met deze verzorgende shampoo-bal vol kokoscrème en biologische kokosmelk. Door soja lecithine voelt elke lok heerlijk zacht aan: dit is een gezond plantenvet dat je haar helpt vocht goed op te

SCHITTEREND Geen last van een plastic verpakking of dat kleine restje tandpasta dat je nooit uit de tube krijgt. Met een abonnement op deze kleine pepermuntjes zijn je tanden én de wereld klaar voor een optimale poetsbeurt. Smyle,vanaf € 17,99.

LUNCHPAUZE Boterhammen of salades in plastic zakjes en bakjes zijn niet meer van deze tijd. Neem een herbruikbaar bakje mee dat ook nog een plezier voor het oog is. Makkelijk mee te nemen, goed afsluitbaar en gemakkelijk af te wassen. Villeroy & Boch, € 54,90.

nemen. Schuim deze plasticvrije traktatie op in je handen of direct op je haar voor prachtige lokken.

PROOST! Heb je druiven over? Vries ze dan in om vervolgens te gebruiken in een glas wijn. De druiven zijn perfect voor het koelen van witte wijn zonder een waterig effect te geven. Op de bodem van het glas wacht ook nog eens een lekker hapje.

LUSH, € 11,50.

Er is 15.500 liter water nodig om 1 kilo rundvlees te produceren, daar kan je 300 dagen van douchen.

Momenteel drijft er ongeveer 100 tot 150 miljoen ton aan plastic rond in de zeeën en oceanen. 50 ✶ HRLM 75

50%

IN M’N TASSIE Goedkoper en duurzamer dan een plastic tas van de supermarkt. Met dit gehaakte katoenen tasje is het meenemen van je boodschappen een eitje! Dille en Kamille, € 7,95.

1 op de 5 Nederlanders wil sinds de coronacrisis duurzamer gaan leven. ZONNESTRAAL Met dit strandlaken kan je niet alleen genieten van het strand, maar ook van een goede daad. De lakens zijn namelijk gemaakt van twintig gerecyclede petflessen en dus erg milieuvriendelijk. SooBluu, € 24,95.

STAPELKORTING Wij Nederlanders drinken jaarlijks 6,1 miljard liter koffie. Dat is goed voor zo’n 10 miljard weggegooide plastic drinkbekers. Deze mogen niet worden gerecycled bij het plastic, omdat ze vaak een aluminium laagje hebben. Neem dus lekker je hervulbare drinkbeker mee naar werk.

ZEESPIEGELSTIJGING Het zeeniveau in Nederland is zo’n 20 centimeter gestegen sinds 1870. Deze stijging is te wijten aan smeltende poolkappen, maar komt ook doordat het zeewater steeds warmer wordt. De voorspellingen zijn dat deze stijging zelfs zal oplopen tot enkele meters. In kuststeden zoals Shanghai, New York en Mumbai kunnen 280 miljoen inwoners hun woningen kwijtraken.

Wie een vliegtuigstoel boekt in business class is verantwoordelijk voor wel bijna 3 keer meer uitstoot dan een economy-reiziger. Met een stoel in first class stoot je zelfs bijna 4 keer meer uit.

Foodwaste

In de horeca wordt jaarlijks zo’n 51.000 ton aan voedsel weggegooid. Door gebruik te maken van doggybags en het hergebruiken van ingrediënten kunnen we deze grote hoeveelheid voedselverspilling grondig aanpakken.

90% van het gevonden afval bestaat uit plastic.

75 HRLM ✶ 51

Tekst: Victoria van der Werff.

van het gasverbruik van de Rijksoverheid moet in 2030 groen zijn.

Natuurlijk met Steef & Plogsack Steef van NATUURlijk Met Steef en Daan van PlogSack/Target Earth Foundation: allebei werden ze bekend door hun grote ‘beach cleanups’, waaraan iedereen kan meedoen. Onlangs nog liepen ze de hele kustlijn af; Daan startte in Den Helder en Steef in Cadzand. In elf dagen liepen ze beiden naar Scheveningen en maakten met hulp van veel enthousiastelingen het hele strand schoon. Ook op 18 september bij Haarlem Cleanup Day zijn ze van de partij en organiseren ze cleanups waaraan jij ook kunt deelnemen. Om te beginnen vertellen ze beiden hun eigen verhaal. ‘NATUURlijk Met Steef ’ is de naam waaronder Steef de Ruijter bekend werd op social media en later ook op scholen. Hier vertelt ze over de natuur, over haar liefde voor dieren en over zwerfafval. Hoe dat ooit is begonnen? “Ik heb altijd heel veel van dieren gehouden”, vertelt ze. “Ik hield al vroeg van paardrijden, was vrijwilliger op de kinderboerderij. Ik ging de CIOS-sportopleiding doen en riep daar dat ik dolfijnentrainer wilde worden. Daar moest iedereen om lachen, waarom deed ik dan een sportopleiding? Maar na het CIOS volgde ik een hbo-opleiding dierenmanagement en zo kreeg ik toch de kans om een stage te doen met zeezoogdieren. NATUURlijk Met Steef begon ik omdat ik graag mijn verhalen over de natuur en over de plastic soup wilde delen. Maar al snel werd ik gevraagd om les te geven op lagere scholen en toen bleek het wel handig om me in te schrijven bij de Kamer van Koophandel en serieus een bedrijf te maken van NATUURlijk Met Steef.” WANDELEN Steef: “Ik heb soms zomaar spontaan ideeën. Die wil ik dan uitvoeren. Zo ontstond de naam NATUURlijk Met Steef, en zo ben ik ook begonnen met beach cleanups.”

52 ✶ HRLM 75

TWEE LEVERS GELEID Daan Strang is de bedenker van PlogSack, een handige tas om zwerfvuil in te verzamelen terwijl je je handen vrij hebt. Zijn route naar hun gezamenlijk missie is een heel andere. “Ik heb vroeger eigenlijk altijd twee levens geleid. Ik heb lang gestudeerd, kom uit een zakelijke familie. Tegelijkertijd was ik eigenlijk een buitenmens die graag wandelt met zijn hondje. Ik ging voor de job, heb hoge functies gehad bij grote bedrijven, maar kreeg tot twee keer toe een burn-out. Ik verhuisde naar Wijk aan Zee en ontdekte daar hoe blij ik word van minder prikkels en door in de natuur te zijn. De jonge Daan kwam weer boven en ik maakte wandelingen langs het strand met mijn hond Happy. Happy heeft me geleerd om in het ‘nu’ te leven.” ZONDER PLASTIC Daan: “Zwerfvuil verstoorde het harmonieuze beeld van dat mooie strand. Ik besloot het op te ruimen en ontdekte dat ik per vierkante

meter een verschil kon maken. Mijn hond ging ervan kwispelen en ik voelde me beter. Dat was vijf jaar geleden. Ik heb toen de Target Earth Foundation opgericht. Ik ging opruimen, maakte foto’s en riep mensen op om hetzelfde te doen. Ik begon met het organiseren van publieke beach cleanups. Ik deed dat toen nog gewoon met een plastic tasje. Maar zo kwam ik op het idee om iets te maken dat sustainable was: een trash bag zonder plastic en waarbij je je handen vrij hebt. Ik heb vier prototypes ontwikkeld voor dit product. Toen las ik een nieuwsbericht over ‘plogging’. Dat vond ik eigenlijk maar een raar modieus woord, ik moest het zelfs opzoeken om erachter te komen dat dit precies is wat ik zelf doe. Maar zo is uiteindelijk de naam PlogSack ontstaan. Het product bracht ik op de markt toen corona uitbrak. Geen lekker moment om iets nieuws in de markt te zetten. Ik ging gewoon door met mijn beach cleanups. Zo kon ik aan gelijkgestemden in elk geval laten zien dat de tas werkt.” BEWUSTWORDING Door het wandelen hebben Steef en Daan ook elkáár leren kennen. “Vorig jaar kwam hij naar mij toe, omdat hij ook van Den Helder naar Cadzand wilde wandelen”, zegt Steef. In Egmond aan Zee sloeg de vonk definitief over. Steef en Daan werden verliefd! Vanaf nu delen ze niet meer alleen hun passie voor het opruimen, maar hun hele leven samen. Daan: “We willen bewustwording

creëren. De bedoeling is dat uiteindelijk 8 miljard mensen dezelfde kant op gaan kijken. Ik wil daar een centrale rol in spelen.” “De meeste energie krijg ik altijd van de mensen, de kinderen die je ontmoet en die zo ontzettend enthousiast zijn”, zegt Steef. “Zoveel mensen hebben een goed hart voor de natuur.” Daan vult aan: “Ik merk tijdens het wandelen dat de mensen om me heen hun connectie herstellen met de natuur. Dat is zo’n mooi proces, dat zíe je letterlijk gebeuren. Zelfs mijn vader, die sceptisch was over onze rol met betrekking tot klimaatverandering, geeft het toe. Een miniverschil maken, zoals wij het graag noemen, doet iets heel bijzonders met je. Het is goed voor de planeet, maar ook voor jou als mens!” DOE JIJ OOK MEE? Daan en Steef staan op zaterdag 18 september voor een nieuw Cleanupavontuur tijdens Haarlem Cleanup Day. Zin om met een van deze bevlogen ploggers mee te doen? Je bent meer dan welkom. Schrijf je in via www.earthlabel.org of scan de QR-code.

75 HRLM ✶ 53

Tekst: YVONdst Tekst & Beeld, voor Earth Label. Fotografie: Erik Baalbergen.

Twee jaar geleden werd ik ineens wakker met het idee: Ik ga wandelen van Cadzand naar Den Helder. Dat leek me een leuke vakantie: onderweg leuke mensen ontmoeten en iets goeds doen voor de dieren en de natuur. Ik had geen idee dat ik hierdoor zomaar ineens in Een Vandaag en op de radio zou komen, dat er zó veel belangstelling voor zou zijn. Ik heb geen dag alleen gewandeld. Veel mensen wilden me helpen. Zo kwam ook Daan op mijn pad.”

MET KOOS DE KOALA

OP AVONTUUR VOOR EEN GROENE AARDE GROENE TIP VAN KOOS Weer zo’n (grote) kartonnen verzenddoos met de post. Je kan deze naar de papierbak brengen, maar je kan er ook speelgoed van maken. Een bordspel, een kasteel, een tv of misschien wel een boom voor Koos!

las

Koos in de k

Koos prentenboek

Maak kennis met de leukste, liefste en dapperste koala ooit: Koos de Koala! Koos brengt kinderen spelenderwijs in aanraking met grote natuur- en klimaatthema’s, zonder dat dit te zwaar wordt. Als Koos door ontbossing zijn huis kwijtraakt en op zoek gaat naar een nieuwe plek om te wonen, is dit het begin van een groot en levensbelangrijk avontuur. In het prentenboek ‘Koos zoekt een Huis’ begint zijn verhaal. Alles dat hij onderweg leert, wil Koos graag delen met grote en kleine mensen, zodat ook zij mee kunnen denken naar oplossingen en kunnen helpen onze aarde een beetje groener te maken.

De ideale wereld van Koos is groen, schoon en met genoeg plek voor mens en dier om in vrede te leven, te leren en te werken. En zeg nou zelf, wie wil dat nou niet? Het is Koos zijn missie om bewustwording te creëren over de natuur, dieren en het klimaat. Kinderen er-

varen dat ze met iets heel kleins al iets heel groots kunnen bereiken. Voor zichzelf, maar ook

voor alles om zich heen. Met zijn boeken, YouTube video’s, liedjes, duurzame productenlijn en aankomende theatershow maakt Koos duidelijk dat iedereen in staat is om de aarde groener te maken, als je maar in actie komt. Via social media deelt hij groene tips en activiteiten. Ontdek zelf hoe je (vaak heel eenvoudig) al je steentje bij kunt dragen. Dus? Ga je ook mee met

Koos op avontuur voor een groene aarde?

www.koosdekoala.nl |

Koos & Moos

Koos zet zich in tegen ontbossing. Bij aankoop van het boek en andere producten worden er bomen geplant.

De avonturen gaan verder online in de serie Koos & Moos. Ze leren ons waarom we lief moeten zijn voor onze aarde. Kids zingen en dansen mee met leuke liedjes die tegelijk leerzaam zijn over het milieu. dieren en de natuur. Volgend jaar ook te zien in het theater! Scan de QR code en kijk samen naar Koos & Moos >

SE P T E M B E R - O K T O B E R

:po stekcit un letseB ln.melraaheinomrahlihp

reem ne nevohtee

HRLM’S

tsekrO

EXCLUSIEVE

COLLECTIE

tetraw neeh n

ni eti sbe teh ro w ed duo H ov ne t a dobn aa ele g ed utca

rengaW - 1 leed apor

Nu open: Kom kijken! Museumhuis Barnaart Nieuwe Gracht 7 Haarlem 56 ✶ HRLM 75

Tickets en tijden:

www.museumhuizen.nl

MUSEUMHUIS VAN DE GEEST - DOLHUYS

IEDEREEN HEEFT ZIJN EIGEN GEBRUIKSAANWIJZING Het voormalig Dolhuys werd eind vorig jaar omgetoverd tot het nieuwe Museum van de Geest. Na een spetterende opening moest Haarlems nieuwste museum helaas een halfjaar lang de deuren sluiten met dank aan de coronacrisis. Ondanks deze tegenslag staat het museum een mooie toekomst te wachten. “Het was ontzettend spannend toen we een halfjaar dicht moesten”, vertelt Carine Neefjes, hoofd publiek en onderwijs bij Museum van de Geest. Vanaf de opening in november was het museum namelijk een groot succes, maar het was nog maar de vraag of dit zou doorzetten na de verscherpingen van de coronamaatregelen. Gelukkig is dat volgens Carine nooit een probleem geweest. “We zitten nu dagelijks aan de honderd bezoekers per dag. Het loopt fantastisch en we zijn ontzettend blij.”

ZONDER VOOROORDELEN “De kunst die we hebben ingezet is echt een toevoeging voor het museum”, vertelt ze wijzend naar de installatie Emotional Detox van kunstenaar Marc Quinn. De zeven sculpturen van de man staan symbool voor de staat waarin zijn lichaam verkeerde tijdens het afkicken van alcohol. “Het laat zien dat je jezelf op een andere manier kan uiten als het niet goed gaat”, legt Carine uit. Dat is ook wat ze wil dat bezoekers meekrijgen wanneer ze een bezoek brengen aan het museum. “Sta open voor een ander, heb geen vooroordelen en zet je geest open.”

Tekst: Victoria van der Werff.

OPEN BLIK Deel van het erfgoed van het voormalig nationaal museum van de psychiatrie is opgenomen in het huidige museum en is dan ook onderdeel van de vaste collectie gebleven. “Door de jaren heen zagen we dat het veel interessanter is om het onderwerp breder te trekken”, legt ze uit. Door geen vinger meer te wijzen naar mensen die ‘anders’ zijn, kan de bezoeker worden voorzien van een open blik. “We willen ons positioneren als een museum dat over ons allemaal gaat. We hebben allemaal een geest en elke werkt op een andere manier.” Volgens Carine is het van belang om jezelf mee te nemen in het proces en niet altijd naar een ander te kijken.

75 64 HRLM ✶ 57

TONEELGROEP GENESIUS

DEZE PAGINA IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR DE HRLM AMBASSADEURS

Toneelgroep Genesius speelt H4, Dekker en de opstand

‘ER IS NIKS BETER DAN DE VLOER OP’ Eindelijk, Toneelgroep Genesius mag weer! Na een door corona afgelaste voorstelling en een online experiment, spelen ze op 7 november H4, Dekker en de opstand. We interviewden Boy van der Erf, die Dekker speelt. Waar gaat het stuk over? Boy: “Over een mysterieuze actie op een school, waarvan je pas aan het eind leert waardoor die is ontstaan. Het stuk werkt zo toe naar een climax die niemand ziet aankomen. Maar als je goed oplet, kun je als publiek wel volgen hoe de onderlinge verhoudingen liggen.”

Tekst: Beatrijs Rinkel. Foto: Franklin van der Erf.

Heeft jouw personage een grote rol in die climax? “Ja, nou! Ik speel Dekker, docent Nederlands. Een bijna misantropisch figuur die de hele tijd een beetje cynisch en arrogant zit te doen. Maar met een reden, zo zal later blijken! Dat vind ik altijd het leukst om te spelen: rollen met emotie, die ergens naartoe werken.” Herken je jezelf in die rol? Zou jij zo’n leraar zijn? “Haha, nee, totaal niet. Ik zou een veel te aardige leraar zijn. Ik denk zelfs dat ik een probleem zou hebben met discipline: dat de boel in het honderd loopt omdat ik die kinderen gewoon veel te leuk vind.” In het vorige stuk van Genesius, Raar?!, speelde je ook een leraar. Hoe kijk je daarop terug? “Ach, het was zo jammer dat we die voorstelling een week van tevoren moesten afzeggen door de coronamaatregelen. Eeuwig zonde. Daarom ben ik zo blij dat we nu weer mogen, want er is niks beter dan de vloer op.” Tussendoor maakten jullie toch ook nog een online voorstelling?

58 ✶ HRLM 75

In het midden Boy van der Erf, met schoolmascotte Wanda.

“We hebben zeker niet stilgezeten inderdaad. Dat was een geweldig experiment, heel leuk om te zien hoe creatief dat heeft uitgepakt. Ik heb er niet aan meegedaan, ik ben gewoon niet zo technisch, had ook geen camera en zo.” Nu mag je dus eindelijk weer live? “Ja en met bijna iedereen van Genesius: elf spelers! Dat is toch prachtig? Heerlijk om met zo’n grote groep iets moois te maken. En dit is een blijspel, dat is ook nog eens lekker voor het publiek. Er zitten werkelijk hilarische teksten in, dat kun je wel aan schrijver Ton Davids overlaten. Ik heb meer stukken van hem gezien, en dit vind ik een erg origineel stuk.” Heb je nu bij zo’n beetje alle toneelgroepen van Haarlem gespeeld? “Haha ja, je zou het haast denken. Eglentier, Alberdingk Thijm, Perspektief, gastrollen bij Cremer en HTC. En dan nu Genesius. Joh, ik vind het gewoon zo leuk om veel te spelen, ik zal daar mee doorgaan tot het bittere eind! En ik heb het geluk dat teksten uit m’n hoofd leren me zo makkelijk afgaat.” H4, DEKKER EN DE OPSTAND Wanneer: zondag 7 november Hoe laat: 15.00 uur en 20.00 uur Waar: Het Verhalenhuis, Van Egmondstraat 7, Haarlem Kaarten: www.toneelgroep-genesius.com (nu met early-bird-korting!)

PATRONAAT ‘Maar natúúúúrlijk’

5X DUURZAAM MET PATRONAAT Het afgelopen jaar waren de deuren van Patronaat vaker gesloten dan geopend, maar het team heeft alles behalve stilgezeten. Meer dan 300 evenementen werden sinds maart 2020 verplaatst en nog steeds staan er vraagtekens bij het programma van aankomend najaar; wat kan doorgaan en welke restricties zullen er gelden? Vol veerkracht zet het team van Patronaat al dik anderhalf jaar de schouders eronder om voor en achter de schermen te blijven ontwikkelen. Zo is er een nieuwe website ontwikkeld, kreeg de foyer een heuse facelift en werd het programma inclusiever en diverser. Hoewel de afstand tussen Patronaat, artiesten en de bezoekers groter was dan ooit, wist Patronaat het contact te onderhouden met onder meer Stage 1,5-concerten, Artist in Residences en educatieprojecten. Bij alle keuzes stond duurzaamheid hoog op het prioriteitenlijstje, Patronaat is dan ook al jaren voorloper in het poppodia-circuit wanneer het draait om groen produceren. Patronaat is al jaren trotse houder van de gouden status van Green Key, hét internationaal duurzaamheidskeurmerk in de recreatie- en vrije tijdsbranche. Duurzamer produceren is minder complex dan het lijkt; zij snappen dat de stap naar zonnepanelen of een volledig veganistisch dieet misschien te veel van je vraagt.

1

Met de volgende vijf tips kan jij zelf ook thuis al beginnen met een duurzamer leven, eenvoudig en snel!

Houd plastic buiten de deur! Patronaat werkt samen met Dopper om single use-plastic flesjes terug te dringen. Alle artiesten die bij hen langskomen krijgen een hervulbare Patronaat-branded Dopper die ze hele dag mogen gebruiken, en na de show weer in kunnen leveren. Hierdoor is er in de kleedkamers geen enkel plastic flesje meer te vinden. Sommige internationale artiesten moeten wel wennen aan het idee dat er geen plastic flesjes meer in de koelkasten te vinden zijn, maar zodra je ze vertelt over ons duurzaamheidsbeleid, zijn ze direct enthousiast!

Een vegetarische of veganistische optie is minstens zo lekker, én beter voor de planeet.

Maak vegetarisch/veganistisch de eerste keuze, in plaats van de tweede! Veel artiesten geven hun eetwensen door voordat ze naar Patronaat komen. Er wordt een vers buffet gekookt voor de artiesten, waarbij rekening wordt gehouden met ieders wensen. Voorheen stelden ze de vraag: zijn er vegetariërs in de crew of band en zo ja, hoeveel? Nu draaien ze het om: ze serveren een vegetarisch buffet, en indien er crew- of bandleden zijn die heel graag vlees willen, dan kunnen ze dat van tevoren aangeven. Patronaat hoopt dat er daardoor steeds meer gasten bewust kiezen voor een vegetarische maaltijd en denken: waarom eet ik altijd zo veel vlees als ik onderweg ben?

4

2

3

Kies voor LED verlichting Op dit moment is LED de duurzaamste vorm van verlichting. De zuinigste LED-lampen verbruiken zelfs tot 90% minder energie dan een gloeilamp met een gelijke lichtopbrengst. Ook hebben LED-lampen een veel langere levensduur: een beetje LED-lamp kan tot wel 50.000 branduren meegaan. Hierom heeft Patronaat een groot project gelanceerd waardoor alle zalen verlicht worden met LED. Denk hierbij aan de verlichting onder de traptreden zodat je goed ziet waar je loopt of om de bar of bepaalde belangrijke punten in de zaal te duiden. Minder papier De doorgewinterde festival- en concertbezoeker kent het fenomeen wel: thuis je ticket printen en vervolgens bij de deur blikkenschema’s en flyers in je hand gedrukt krijgen. Je bekijkt ze één keer en daarna verdwijnen ze in de prullenbak. Patronaat kiest daarom voor een digitaal koop- en bestelproces. Concert- en clubtickets worden in de voorverkoop online aangeschaft, en aan de deur via een QR-code vanaf je telefoon gescand. Even je scherm op de maximale helderheid

zetten, meer is niet nodig! Stel je voor: elk weekend zijn er tussen de duizend en tweeduizend bezoekers in Patronaat, en die gooien allemaal een geprinte ticket in de prullenbak...zonde! Daarom kiest Patronaat voor het digitale pad: e-tickets, scannen vanaf de telefoon, zelfs flyers zijn verboden. Ze brengen bezoekers op de hoogte van het actuele programma door digitale schermen door het hele pand.

5

Kies altijd de groenste optie! Patronaat werkt samen met leveranciers van uiteenlopende sectoren, van drankleveranciers tot drukkers en distributeurs. Al deze externe partijen hanteren een afzonderlijk duurzaamheidsbeleid; zo zijn er drukkers die veel aandacht geven aan het recyclen van oud papier terwijl andere drukkers daar niet naar omkijken. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor huurauto’s en busjes: sommige rijden elektrisch, andere weer niet. Patronaat kijkt bij het kiezen van de juiste leverancier altijd naar de groenste optie. Zo dragen zij ook indirect bij aan een kleinere ecologische voetafdruk. En ja, soms zijn die opties een stukje duurder dan de niet-groene opties, maar als duurzaamheid net zo hoog in jouw vaandel staat als bij Patronaat, is dat zeker de moeite waard!

75 64 HRLM ✶ 59

Bestel nu tickets op: philharmoniehaarlem.nl

oktober za 2 okt zo 3 okt di 5 okt zo 10 okt vr 15 okt vr 15 okt za 17 okt za 17 okt ma 18 okt di 19 okt do 21 okt za 23 okt zo 24 okt do 28 okt za 30 okt zo 31 okt

Janne Schra - Janne & de Vogels Nederlandse Bachvereniging - Feest met Bach! Iddo van der Giessen - Stadsorgelconcert: Bach, Franck, Widor, Beethoven en meer Nederlands Blazers Ensemble - Troubadours Eric Vaarzon Morel & Amigos - Fiësta! Melomaniac - Maas theater en dans & Rotterdams Philharmonisch Orkest Nederlands Kamerorkest - Sjostakovitsj en Tsjaikovski Alma Kwartet - Prokofjev, Korngold en Brahms Maestro Maestro Oene van Geel & friends - Shapes of Time Dromenblazers (6+) - Oorkaan met Nieuw Amsterdams Klarinet Kwartet Hans Goedkoop - Dood moet je! - Tierende burgers door de eeuwen heen Cappella Amsterdam - alBahr - Mare Nostrum Dolly Dots - Sisters on Tour Flip Noorman zingt Leonard Cohen

november vr 5 nov vr 5 nov za 6 nov zo 7 nov ma 8 nov do 11 nov vr 12 nov zo 13 nov za 14 nov wo 17 nov do 18 nov vr 19 nov za 20 nov zo 21 nov do 25 nov vr 26 nov za 27 nov za 27 nov zo 28 nov zo 28 nov di 30 nov

e in t i s b we e t d d Hou en voor he t de ga e aanbod l actue

Glen Faria - Hoe Weet Je Dat? Herman van Veen - Dat kun je wel zien Herman van Veen - Dat kun je wel zien Camarata RCO - Mozart en Polenc The Dire Straits Experience Tony Overwater’s Wereldzee Ensemble Saskia Törnqvist & Luc Panhuysen - College: het concert van Europa deel 1 - Wagner Carmina Burana Carmina Burana Maestro Laura Jansen - We Saw A Light Alles is Nu Festival - Benny Sings + Bente + S10 + Linde Schöne + Wies + Raw Roets Alles is Nu Festival - Benny Sings + Bente + S10 + Linde Schöne + Wies + Raw Roets Symfonie Orkest Haerlem Leo van Doeselaar - Orgelconcert: César Frank Hannes Minnaar - Goldbergvariaties Douwe Bob - Born To Win, Born To Lose Madeleine Peyroux - Careless Love Forever World Tour Baboesjka en het Russische Beest (6+) - Joep Onderdelinden & Hexagon Ensemble Kennemer Jeugd Orkest viert 25-jarig jubileum Maestro

BORING FESTIVAL

HAARLEM WORDT BORING! Op 28 en 29 januari 2022 is de binnenstad van Haarlem het decor voor Boring, een nieuw festival van Klein Haarlem (de organisator van onder meer Parksessies). Het festival staat in het teken van uitdagende kunst, muziek, theater en clubcultuur. “We hebben zeven unieke locaties in de binnenstad tot onze beschikking’’, vertelt zakelijk leider Matya Grabijn: “Toneelschuur, Frans Hals Museum HAL, Noord-Hollands Archief, Philharmonie, Teylers Museum, Patronaat en Vishal. Ook staat er een grote kunstinstallatie op de Grote Markt.’ ’

Toneelschuurcafé. Je kwam er om te dansen met je vrienden en daardoor zag je toch al die posters van arthouse films en theatervoorstellingen.”

Haarlem is een ideaal festivalterrein, volgens creatief leider Maarten Claus: “Tijdens Boring kan je met je festivalbandje heel makkelijk in en uit alle locaties lopen. De bezoeker ziet uitdagende hiphop in het Frans Hals Museum, beeldende kunstinstallaties in de foyers en moderne dans tussen het publiek. Ook zijn er after parties die duren tot de volgende ochtend. De Vishal dient als festivalhart en is voor iedereen toegankelijk.” Matya: “We hebben in Haarlem een enorm hoge dichtheid van culturele instellingen. Als je het Lowlands-terrein over de binnenstad van Haarlem legt, is het oppervlakte ongeveer even groot. De ruimtes zijn prachtig en de faciliteiten zijn er al. Dat is ideaal en ook nog eens een heel duurzame manier om een festival te organiseren.”

Boring gaat in januari voor 4.000 bezoekers. “Dat is het doel voor het eerste jaar. We willen ook graag bezoekers trekken van buiten Haarlem. Daarvoor hebben we een samenwerking opgezet met de Haarlemse hotels. Je kan voor een vriendelijke prijs een overnachting vastplakken aan je bezoek. Ook voor Haarlemmers trouwens leuk. Om een keer de hotels in je eigen stad te ervaren. We zijn op dit moment ook nog samenwerkingen met restaurants aan het opzetten. Dus als mensen interesse hebben in een samenwerking: let us know!” Je kan naar Boring voor een zeer vriendelijke prijs, vertelt Maarten: “Met zijn tweeën ben je 52 euro kwijt voor een weekend. Daarvoor krijg je twee avonden en nachten met uitdagende kunst en feestjes op unieke plekken. Leuk toch?”

BORING HEEFT ALS DOEL DE STAD OPEN TE BREKEN “Haarlem is prachtig, maar te veel gemaakt voor en door dezelfde mensen”, zegt Maarten. “Zeker, we hebben enorm veel culturele rijkdom in de stad, maar we zien ook dat deze niet optimaal gebruikt wordt. We vinden het publiek in de instellingen te eenzijdig; vooral wit en grijs. We hebben niets tégen deze mensen, maar cultuur is niet alleen voor hen. Cultuur is voor en van iedereen. Dat lukt tot nu toe blijkbaar niet, dus daar moet iedereen actie voor ondernemen. Er is bijvoorbeeld ook bijna niets te doen voor queer mensen in Haarlem. Boring is een grootse poging tot meer balans.” “We geloven heel erg in de kracht van laagdrempeligheid’’, legt Matya uit: “Dat doen we zowel met ons andere festival Parksessies, als onze kunstfeestjes Begane Grond.” Parksessies combineert een dagje relaxed in het park hangen met kunst, Begane Grond richt zich meer op clubcultuur. Maarten: “Naast inhoud is vorm belangrijker geworden. Mensen zijn meer op zoek naar een totaalbeleving dan één specifiek kunstwerk of artiest. Daarom is een festival zo’n normale manier geworden om nieuwe dingen te ontdekken. Er is behoefte aan meer dynamiek en een minder lineaire beleving.” “Zo is mijn interesse in kunst ook begonnen’’, zegt Matya, “door de feestjes in het

BORING FESTIVAL Wanneer: 28 en 29 januari 2022 Waar: binnenstad Haarlem Meer info: www.boringfestival.nl

75 64 HRLM ✶ 61

THEATER DE LIEFDE

Het is een wonder! Theater de Liefde is een feit.

HET THEATER BESTAAT Geboren uit een wens, een fantasie, een beetje vasthoudendheid, en heel veel hulp van fantastische mensen. Er is al een aantal voorstellingen gespeeld; kleinkunst, cabaret, klassiek. Hans Lebbis, Lotte Velvet, Trio Martinot, Jan Rot. De 34ste editie van het Amsterdams Kleinkunst Festival, waarbij Gerrie Hondius dertig jaar geleden samen met Kees Torn de tweede prijs in de wacht sleepte. De zaal is verhuurd voor live radio-uitzendingen van Zomerveren met Kick van der Veer, repetitiedagen van Pieter Tiddens, een dansvoorstelling van Haya Maela, en de eerste huwelijksceremonie is gepland in De Liefde. Kan het mooier? De Liefde heeft al zoveel blijheid gezien. Bij publiek, bij artiesten, bij technici, bij vrijwilligers... en vreugdetranen bij Theater de Liefde zelf. Bij dit schrijven wordt volop gewerkt aan het feestelijke openingsweekend met huisbespelers Mylou Frencken en Gerrie Hondius, en speciale gasten Dominee Gremdaat en Karin Bloemen. De inmiddels zesenzestig vrijwilligers krijgen hun eigen feestje aangeboden. Voor sommigen de eerste kans om in het theater te zijn, want iedereen wil meedoen, erbij zijn; en dat betekent soms op je beurt wachten. Er zijn zoveel goede artiesten die voorheen in Haarlem geen goed podium vonden voor hun kunst. Geleidelijk begint door te dringen dat Theater de Liefde Haarlem een cadeau geeft wat echt ontbrak in de stad: een kleinschalig kleinkunstpodium met kwaliteitsvoorstellingen, een lage drempel, een warme ontvangst. Iedereen gelukkig in De Liefde.

62 ✶ HRLM 75

Gaat er dan helemaal niets fout? Ben je gek! Wie het wiel gaat uitvinden komt ook kinderziektes tegen, en elkaar, en zichzelf. Onzekerheden, frustraties en vermoeide zuchten zijn aan de orde van de dag. Terwijl het theater werd volgesjouwd met gordijnen, lampen, stoelen en mengtafels, terwijl het kassasysteem, het ticketsysteem, de website en de theatersoftware werden ingericht, moest er ergens anders ook nog geld mee worden verdiend. Achter de schermen werden reizen gemaakt, ging een dochter trouwen, werd een huis gekocht, stierf een moeder. Bezoekers informeerden naar de coronamaatregelen, de een was opgelucht, de ander was boos. Fondsen lieten het afweten, een spontane buurman hielp De Liefde uit de brand. Kleine en grote wonderen gaven nieuwe energie. Annemarie zette een programmering neer om je vingers bij af te likken, Mylou gaf met verf en foto’s in gouden lijsten de muren

een nieuw elan, Simone tikte nieuwsbrieven en wervende teksten, supervrijwilliger Lex is nog steeds onstuitbaar aan het klussen. Mylou en Gerrie bereiden hun openingsprogramma voor en dromen intussen al van een kerstrevue. De penningmeester heeft pretlichtjes in de ogen. Met dank aan velen konden stoelen aangeschaft worden voor het nieuwe seizoen. In de zoektocht naar de ideale stoel belandde De Liefde in Culemborg om het nieuwe pluche te testen. Een vrolijk uitje met feestelijke voorpret. Theater de Liefde kan ze met een gerust hart aanbevelen, laat dat maar aan de verschillende ‘test-achterwerken’ over. Het leven gaat zijn gang terwijl De Liefde begint te bloeien. Vooralsnog kan Theater de Liefde blozend vaststellen dat er veel meer goeds gaat dan verkeerd. En een nieuw seizoen breekt aan! THEATER DE LIEFDE Begijnhof 10 Meer info: www.theaterdeliefde.nl

75 HRLM ✶ 63

Ann LOL EN FUIF! FEESTENDE JONGEREN

Fotografie: Jacqueline Haas. Kunstwerk: Frans Hals Museum.

Aan het begin van deze zomer werden partylievende tieners en twintigers die dankzij de versoepelingen eindelijk weer mochten dansen en sjansen gebombardeerd tot zondebokken. Hun vermeende gebrek aan verantwoordelijkheidszin zou de directe oorzaak zijn van de abrupte piek in de coronacijfers. Dat bestuurders hen toestemming hadden verleend om ‘grenzeloos te genieten’ werd daarbij gemakshalve over het hoofd gezien. De jeugd en haar ‘lichtzinnigheid’ hadden het gedaan. Dat pierewaaien en pintelieren, brassen en pimpelen was alleen maar goed voor ellende.

Ann Demeester, geboren in Brugge (1975), studeerde Germaanse taal- en letterkunde, werkte voor de kranten De Morgen en De Financieel-Economische Tijd en was vanaf 2006 tot 2014 directeur van het Amsterdamse kunstencentrum de Appel. Sinds 1 februari 2014 is ze directeur van het Frans Hals Museum en sinds 2020 ook Bijzonder Hoogleraar Kunst en Cultuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

65 ✶ HRLM 75

Feestvierende jongelui zijn ook het centrale motief in het zwierige meesterwerk dat het Frans Hals Museum deze zomer kon verwerven met steun van genereuze fondsen en particulieren. Een groep elegant uitgedoste vrouwen en stijlvolle jongeheren houdt, wat er uitziet als, een uitbundig thuisfeestje in een imposant interieur. Drank vloeit rijkelijk, op de tafel staan oesters, er wordt gemusiceerd en schijnbaar ook geflirt. Maar ook kleuters en windhonden zijn van de partij. De makers van dit werk zijn Dirck Hals, de jongere broer van Frans Hals, en Dirck van Delen. Dirck Hals blonk uit in dit soort ‘vrolijke gezelschappen’, een type schilderij dat erg populair was in de jaren 1620 en 1630 in Haarlem. Aantrekkelijke voorstellingen van partijtjes met modieuze jonge mensen in een imposant interieur of een luisterrijke tuin. De 17de-eeuwse variant van Instagram-plaatjes waarop uitbundige clubavonden of chique verjaardagsfeestjes worden gedocumenteerd.

Elegant gezelschap in een Hollandse Renaissancezaal Door Dirck Hals (Haarlem 1591–1656) en Dirck van Delen (Heusden 1604/5-1671 Arnemuiden). Gesigneerd en gedateerd ‘D. van Delen / fecit / 1628’ (midden cartouche boven de deuropening) Olieverf op paneel 92,5 x 157 cm.

Kijk ons ‘shinen’ en plezier hebben! Je had erbij moeten zijn, het was episch en onvergetelijk! Maar er is meer. In dit soort schilderijen zaten vaak ook wat moralistische ‘speldenprikjes’. Op het eerste gezicht lijken ze een schaamteloze demonstratie van weelde en plezier: kijk ze eens lol hebben! Op het tweede gezicht – voor de goede verstaander – bevatten ze ook een waarschuwing tegen buitensporigheid en achteloosheid, altijd verpakt met een knipoog. Het waren amusante schilderijen en ze verkochten dan ook als zoete broodjes. Ook in de 17de eeuw had de jeugd het al gedaan. De oudere generaties keken met lichte afgunst naar het ‘rinkelrooien en wallebakken’ van hun kinderen en kleinkinderen. Het kon toch allemaal wat minder en wat betamelijker? Vanaf medio september is dit topstuk

– dat feesten dus zowel lijkt te verheerlijken als te waarschuwen voor de kwalijke gevolgen ervan – weer te zien in het Frans Hals Museum, als onderdeel van de collectiepresentatie Haarlemse Helden. Andere Meesters in locatie Hof. Het werk was immers eerder als langdurig bruikleen vanuit de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed in het museum te gast. Het heeft een stormachtige levensgeschiedenis. In 1941 verkocht de Joodse zakenman en verzamelaar Jacob Lierens dit schilderij op een veiling voordat zijn bedrijf door de nazi’s werd ‘geariseerd’ en hij en zijn vrouw werden geïnterneerd in Westerbork. In 2019 werd het werk aan de erven van de familie gerestitueerd. Zij kozen ervoor om het te veilen en dankzij de steun van genereuze fondsen en particulieren kon het Frans Hals Museum een winnend bod uitbrengen en er daardoor voor zorgen dat dit werk weer voor iedereen te zien is. Dat het schilderij een weergaloze samenwerking tussen Dirck Hals en zijn naamgenoot Dirck van Delen is, maakt het extra bijzonder. Van Delen schilderde het architectuurgedeelte van het paneel. Er zijn slechts vijf van dit soort cocreaties bekend en dit is het enige dat in een museum in Nederland te zien is. Ondanks de pijnlijke voorgeschiedenis, is dit dus aanleiding voor een bescheiden feest (voor het oog). Kom dat zien!

75 HRLM ✶ 66

De ijsbaan is open! Er kan weer volop geschaatst worden met

Meld je aan voor wekelijkse les en/of Herfst Intensief Cursus Ga naar www.krassport.nl

Draag jij Haarlem een warm hart toe?

WORD DAN NU

HRLM AMBASSADEUR

Jouw donatie wordt ingezet voor: • Educatie en talentontwikkeling van het HRLM Medialab, een leerproject voor jongeren; • Promotie- en redactionele aandacht in een van onze titels voor: • Amateurtoneel • Lokale theatergezelschappen • Kunstenaars • Jong talent op het gebied van dans en muziek • Kleine Haarlemse ondernemers • Maatschappelijke- en sociale projecten. Onze titels: HRLM stadsglossy, HRLMtje en HRLM Z Zakenglossy

AANMELDEN Wil jij je als Ambassadeur verbinden aan HRLM? Of heb je vragen? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder. Afdeling HRLM Ambassadeurschap (023) 551 1227 Lisa Cobelens, Manager HRLM Ambassadeurs lisa@haarlemse-stadsglossy.nl

Het nieuwe werken Van kantoor naar keukentafel De een worstelt met het gemis van collega’s, de ander weet niet hoe ze werk en privé gescheiden moet houden. Meer dan een jaar geleden werd thuiswerken de nieuwe norm en moest er het beste van gemaakt worden. Terugblikkend op een roerige tijd zien deze vier Haarlemmers tegenwoordig ook de positieve kanten in van het werken vanuit huis.

›

75 HRLM ✶ 67

Adela Bot

Assistent bij Romijn Bedrijfsadvies

“We zijn maar een tweemanszaak waar mijn werkgever Hans Romijn vaak onderweg is en ik veel op mijn kantoor zit. Eigenlijk werkte ik dus al veel alleen. We zitten in een bedrijfsverzamelgebouw waar we voorheen een gezellige gang hadden met leuke mensen, maar die waren een halfjaar voor corona al verhuisd naar een andere plek.” “Thuis hebben we twee plekken om te werken. Mijn vriend werkt aan zijn bureau en ik aan de eetkamertafel. Ik ben niet gewend aan een zit-stabureau, maar als ik iets moet uitzoeken of aan het bellen ben, sta ik vaak bij het aanrecht. Ik moet zeggen dat ik van veel mensen hoor dat ze sinds ze thuis werken moeite hebben met hun concentratie. Wanneer ik met een project bezig ben, stort ik me er volledig op en maak het ook af. Ik heb daar niet zo’n last van. Alle mails die ik overdag binnen krijg, wil ik beantwoord hebben voor het einde van de dag. Daarna ruim ik alles op voor de volgende dag. Kijk, natuurlijk doe ik tussendoor de was of ruim ik de vaat in, maar op kantoor maak je ook wel eens een praatje.” “Ik ben wel voorstander van thuiswerken. Eén dag in de week ga ik naar kantoor om de post te halen, plantjes water te geven en mijn gezicht te laten zien. Ik werk vier dagen en zou het prettig vinden daarvan twee op kantoor en twee thuis te kunnen blijven werken.”

68 ✶ HRLM 75

Leonie Goedemans

ZZP’er en eigenaresse van Leonie Goedemans interieurdesign en Broodje Aap Studio

“Het contact met mijn klanten miste ik het meest toen ik vanuit huis moest gaan werken. Als interieurdesigner werkte ik veel vanuit huis, maar ik ging ook door het hele land bij klanten op bezoek. Sinds corona werk ik veel thuis, maar merk ik dat het tijdtechnisch veel handiger is. Nu ik minder reis, heb ik meer tijd over om aan mijn andere bedrijf te besteden.” “Eerst had ik een bureau met zicht op het Spaarne, maar sinds er een baby en peuter bij zijn gekomen zit ik aan de keukentafel. Dat vind ik heerlijk. Ik heb geen groot beeldscherm, dus het neemt niet veel ruimte in beslag. Zodra ik klaar ben, ruim ik al mijn spullen op. Het is belangrijk om ’s avonds op te ruimen en jezelf een begin- en eindtijd te geven. Wel ben ik bezig met het zoeken van een bedrijfslocatie, anders wordt het te druk in huis. Het zou leuk zijn als de nieuwe locatie ook aan het Spaarne zit. Dan kan ik suppend naar mijn werk.” “We hebben grote ramen en een openslaande deur waardoor ik altijd frisse wind heb. Het uitzicht is fantastisch tijdens het werken. Ik zie allemaal bootjes voorbij komen en er zijn nu ook zwanen geboren. Als ik naar buiten kijk, kan ik even wegdromen. Vanuit ons huis zien we geen weg, maar alleen water. Dat maakt het juist zo lekker.”

› 75 HRLM ✶ 69

Annemieke van de Wouw

Eigenaar van Van De Wouw Executive Search en voorzitter van Stichting Anne-Bo

“Midden in de Vijfhoek zit mijn oase. Je weet niet wat je ziet van de voorkant. Soms zie ik mensen kijken met hun neus tegen het raam, wijzend naar mij terwijl ik het licht aan heb staan in mijn tuinhuisje. Soms krijg ik wel eens de vraag wie er in dat huisje woont, maar dan leg ik uit dat het mijn werkplek is.” “Mijn beide dochters hebben in het tuinhuis gewoond, maar nu heb ik er mijn werkplek van gemaakt. Ik had er al een kantoortje van gemaakt, maar nu wilde ik het opnieuw inrichten en onder meer een zit-stabureau aanschaffen. Tijdens belletjes en vergaderingen zet ik mijn bureau omhoog, zodat ik fit en scherp blijf. Dat thuiswerken was niet ideaal. Nu heb ik de luxe dat ik mijn werkruimte kan afscheiden van mijn woonruimte, maar toen corona uitbrak zat ik aan de eetkamertafel. Je bent op die manier continu bezig. Het is gewoon een eenzaam bestaan en het was moeilijk wennen. Geen praatje bij de koffiemachine, maar op Zoom. Dat is toch anders.” “Als ik moet kiezen blijf ik toch liever thuis werken. Wel is het voor mij noodzakelijk om er een extern kantoor bij te hebben. Omdat ik Van De Wouw Executive Search met Stichting AnneBo combineer, kan ik dan op kantoor het vele bezoek ontvangen. Dus ik zal wel naar kantoor blijven gaan, alleen ga ik daarna in het tuinhuis weer verder.”

70 ✶ HRLM 75

Femke Ditmars

Eigenaar Fika & Fest, interieurstylist en socialmediaexpert

“Elke dag ben ik blij dat ik hier mag wonen. Er is veel daglicht en de eettafel waaraan ik werk staat dan ook vlakbij het raam. Daar zit ik lekker te werken met mijn theetje of koffietje. Ik ben dol op het Haarlemse licht. Thuiswerken is dan ook erg fijn op deze plek. Toch was het even schakelen de afgelopen tijd. Al werkte ik al veel vanuit huis, mijn sociale contacten werden minder dan voorheen. Normaal werkte ik ook af en toe bij mijn favoriete koffietent Native, maar dat viel weg. De stad was ook uitgestorven, dat was best even wennen. Het liefst kijk ik mijn klanten in de ogen, dus werken via Zoom heeft niet mijn voorkeur. Ik had behoefte om mensen te zien en besef nu nog meer hoeveel waarde dat heeft.” “Ik hou van een opgeruimde werkplek. Door het maken van to-do-lijstjes blijf ik gestructureerd. ’s Ochtends begin ik met een lege tafel en volle focus. Lekker met de voordeur open en tijdens de lunch een broodje op de stoep eten, zeker als de zon schijnt.”

› 75 HRLM ✶ 71

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Linda Llambias. Illustraties: Fotolia.

“Mijn gasthuisje is gebouwd rond 1610. Het is een monument van 38 vierkante meter. Mijn huis deel ik graag met anderen, omdat het zo uniek is. Dan krijg ik vaak te horen dat ik een tof huis heb, maar dat komt doordat ik interieurstylist ben en heel graag met mijn interieur bezig ben.”

Nu

72 ✶ HRLM 75

Fotografie: Nu-Franklin van der Erf. Toen-Noord-Hollands Archief.

Toen

Paul Krugerstraat

REPORTAGE ✶

Haarlemse familiebedrijven

Dick Kol commercieel directeur Kol Tegels en Intercodam Tegels Hij wilde het anders doen dan zijn vader en opa en veranderde niet onverdienstelijk, de tegelgroothandel in een winkel met showroom. Na twintig jaar directeurschap wilde Dick Kol zijn vleugels uitslaan en doorgroeien. Kol Tegels is overgenomen door Intercodam Tegels en daar in goede handen volgens Dick. “Ik blijf het gezicht naar buiten toe, maar de eindverantwoordelijkheid ligt bij een ander.”

‘Eerst goed luisteren, dan pas handelen’

In 1932 op de Westergracht in Haarlem begon het allemaal. Tegelzetter Jan Kol, de opa van Dick, opende er een opslagloods waar aannemers tegels konden bekijken. Daarna verhuisde Kol’s Tegelhandel naar de Kleine Houtweg met de eerste grote toonzaal. In 1988 vertrok de hele onderneming naar de Stephensonstraat, het huidige adres van Kol Tegels. “Mijn opa stapte uit de zaak toen hij 96 was en overleed gelijk daarna. Mijn vader verkocht op zijn 67ste de zaak aan mij. Van origine was het een groothandel, maar in die tijd stonden de prijzen in de bouw onder druk. De ideeën die ik had om door te groeien, zag mijn vader niet zitten. Het leek mij beter te stoppen met de groothandel en verder te gaan als tegelwinkel. En dan wel de mooiste van Nederland met een grote showroom. Een plek waar niet alleen aannemers komen, maar ook klanten. De naam veranderde ik in Kol Tegels. Gelukkig sloeg de vernieuwing aan en hebben we een behoorlijke groei doorgemaakt.” Toen Dick de zaak overnam in 1997 had hij last van de ‘internet bubble’. Mensen bestelden hun tegels via internet, het was lastig om klanten naar de winkel te krijgen. In 2012, tijdens de crisis, sloten ze het jaar af met 70 procent minder omzet dan in 2007. Getallen waar Dick slapeloze nachten van had. “Je moet continu meebewegen met de markt. Het winkellandschap ziet er nu weer anders uit. Mensen naar de winkel krijgen is lastig, maar ze daar houden is ook moeilijker geworden. Vroeger hadden we veel meer vaste klanten.” Dick heeft lang nagedacht over de komende jaren van Kol Tegels. In de regio hebben ze een goede naam, een groot voordeel, maar niet genoeg om alleen op te kunnen varen. In 2017 kwam hij in aanraking met Intercodam Tegels in Amsterdam, ook een familiebedrijf met een vergelijkbare geschiedenis. “Ik vroeg me af wat de toekomst had; de winkel, de groothandel of juist beide? Zou ik in sanitair gaan of moest ik meer winkels openen? De druk is tegenwoordig hoog, zelfs in goede tijden heb je meer concurrentie. Ik was er aan toe al mijn aandelen te verkopen en mee te gaan in een groot moederbedrijf en daar verder te groeien. Niet meer als eigenaar, maar op loonbasis met uiteraard hetzelfde commitment als directeur van Kol Tegels. Na twintig jaar groeide ik uit de winkel en wilde wat anders, ik ben pas 47. Als commercieel directeur kan ik nieuwe uitdagingen aan. Ik blijf het gezicht van Kol Tegels, maar ben heel wat zorgen kwijt. De eindverantwoordelijkheid ligt nu bij een ander.”

›

75 HRLM ✶ 73

Ben je niet angstig, dat zij het verknallen met jullie familiebedrijf? “Ik ben daar niet echt mee bezig. Het bedrijf is in goede handen. Als zij het verknallen, ben ik daar natuurlijk medeschuldig aan, maar de verkoop voelt goed.” Wat vond je vader van de overname door Intercodam? “Hij zei gelijk: ‘Dat had je tien jaar geleden moeten doen’. Het voelde een beetje alsof ik de ziel van mijn vader verkocht. Voor het zetten van mijn handtekening heb ik zijn toestemming gevraagd. Bij ‘nee’ had ik het waarschijnlijk toch gedaan, maar dat hij ’ja’ zei, was fijn. Mijn vader, moeder en broer werkten bij Kol Tegels, bij ieder familiediner of feestje ging het over de zaak. Ik wilde het zo graag eens over andere onderwerpen hebben. Ik worstelde daarmee en dat wisten mijn ouders. Ook zagen ze de stress bij mij na die tweede crisis. Als klein kereltje liep ik al rond in de zaak, dus ik ken elke werknemer. Daar wil je goed voor zorgen en dat neem je mee naar huis. Na de verkoop zei mijn vader: ‘Mooi jongen. Ontspan, goed geregeld en nu verder’.” Was het een gespreid bedje waar jij in terecht kwam in 1997? “Ik heb de naam Kol niet neergezet, dat hebben mijn opa en vader gedaan. Zij zeggen dat ik

74 ✶ HRLM 75

de bedrijfsnaam wel heb voortgezet. Elke generatie Kol heeft zijn eigen steentje bijgedragen. Vroeger zeiden ze in Haarlem: De eerste generatie zet het bedrijf op, de tweede zet het voort en de derde helpt het naar de knoppen. Dat is bij ons dus niet het geval geweest.” Na de overname door Dick bleef zijn vader werkzaam op de administratie. Pas op 80-jarige leeftijd stopte hij met werken, zijn vrouw stond tot haar 75ste in de winkel. Een echt familiebedrijf. “Mijn opa zei altijd: ‘Als je het bij Kol niet vindt, dan vind je het nergens’. Niet uit arrogantie, maar omdat we zo gek zijn van ons vak.” Lijk je op je vader qua aanpak? “Ja, maar ik lijk ook op mijn moeder, wij kunnen goed praten. Mijn pa en ik kunnen beter luisteren en dan actie ondernemen. Hij is een echte handelaar, dat ben ik ook en daar heb ik veel profijt van. Ik kan bij Kol binnenkomen, aanhoren wat de problemen zijn en die oplossen voordat ik weer wegga. Een goede mix van mijn ouders dus.” Had jij als jongeman iets met de tegelbranche? “Voor geen meter, maar ik heb wel iets met kleur en inrichting, het complete plaatje. Klanten zeggen wel eens: ‘ U klinkt overtuigd’, als ik opmerk dat ze niet verder hoeven te zoeken. Ik weet

gewoon wanneer het goed is. Vroeger had ik een te grote mond en dachten klanten: ‘Wat een branie’. Nu merken ze dat ik er verstand van heb. In tien minuten is de badkamer geregeld.“ Hoe voelde het om het bedrijf van je ouders over te nemen? “Het is letterlijk onder het juk leven van je ouders behoorlijk benauwend. We kennen allemaal de televisieseries Dynasty en Dallas. Nou, ik denk dat wij ook een boek vol krijgen met verhalen. Je groeit ermee op, dus ik weet niet beter en soms is het ook juist fijn.” Wat is daar fijn aan? “Ik hoefde niet naar de bank om geld te lenen, stapte in het bedrijf en kon mijn vader terugbetalen toen het mij uitkwam. Dat heb ik in vier jaar tijd gedaan. Ik wilde snel van het stigma af dat mijn vader alles wel zou regelen. Ik was blij toen ik de zaak afbetaald had en met rechte rug kon zeggen: Kol Tegels is van mij. Mijn moeder, een strenge dame, maakte daarna wel eens de opmerking: ‘Let je op, het is wel mijn eten’. Niet prettig, maar ik snap dat het als ouders lastig is je kind te vertrouwen en los te laten.” Wilde je het bedrijf van je vader overnemen? “Ik wilde eigenlijk kinderarts worden of bij de marine, maar opeens was het inschrijvingsformulier verdwenen. Dat had

REPORTAGE ✶

mijn vader natuurlijk gedaan. De zeevaartschool heb ik ook overwogen, van mijn moeder mocht ik naar iedere school, maar niet naar die. De zaak overnemen was een gebaand pad, er was geen discussie mogelijk. Het is zo gelopen voornamelijk door sturing van mijn ouders. Als je mij nu zou vragen of ik hier zelf voor had gekozen, dan denk ik het niet, maar ja dat is achteraf.” Was het lastig, dat je ouders je toekomst bepaalden? “In de beginjaren vroeg ik mij vaak af of ik het werk wel echt leuk vond. In de loop der tijd ontstond het gevoel: het is goed zo. Bovendien had ik waarschijnlijk nooit arts kunnen worden gezien de zware studie. Je kan wel van alles willen, maar je moet ook je limiet kennen. Daarnaast kreeg ik later privéproblemen, waardoor ik nu alleen maar dankbaar ben dat ik heb gekozen voor het familiebedrijf.”

Wat waren dat voor problemen? “Ik heb mijn jongste op zijn vijfde verloren aan kanker. Hij was vier jaar lang ziek, dat heeft mij gevormd. Ik was altijd een hoogvlieger, maar dit plaatste me wel even met beide benen op de grond. Ik had als marinier of arts niet voor hem kunnen zorgen zoals dat wel kon binnen het familiebedrijf. Als je zo iets heftigs meemaakt, is het een enorm verschil of je eigenaar bent of bij iemand werkt. Hier bij Kol werd ik gedragen. Niemand viel mij lastig en de winkel liep door.” Heeft dit je veranderd? “Vroeger liep ik rond met een houding van: wat kan mij nou gebeuren? Ik ben die jongen van Kol. Best arrogant, gevoed door wat je meemaakt. Dan gebeuren dit soort nare dingen, de ziekte en het overlijden van mijn zoontje. Ik heb andere normen en waarden ontwikkeld en ken meer empathie.”

Wat zijn je toekomstplannen? “We hebben weinig ruchtbaarheid gegeven aan de verkoop van Kol, want alles blijft zoals het is. Ik ben nog steeds regelmatig aanwezig in de zaak en klanten kunnen mij bellen voor advies. Door de overname kan ik me vrijer bewegen. Eindelijk werk ik niet meer op zaterdag, heel bijzonder. Op zaterdag ben zelfs letterlijk hier in de winkel geboren. Ik wilde en moest met ons bedrijf verder en dat kon ik niet alleen. Door de overdracht kan ik kijken waar onze kansen liggen en wie weet nog een tweede Kol vestiging openen. Missie, visie en strategie bepalen, dat vind ik leuk. Daar had ik eerder geen tijd voor. Allemaal goede redenen om tot de verkoop over te gaan.” ✶

75 HRLM ✶ 75

Tekst: Meta van der Meijden. Fotografie: Harro Jansz.

‘Opa zei: Als je het bij Kol niet vindt, dan vind je het nergens’

Deze bijdrage is tot stand gekomen dankzij de gemeente Haarlem.

Antidiscriminatiekunstwerk hoogtepunt eerste kinderraad Haarlem Voor het eerst was er in Haarlem afgelopen schooljaar een kinderraad met een kinderburgemeester. 18 achtstegroepers van negen verschillende basisscholen kwamen eens in de drie weken (digitaal) samen voor de kinderraadsvergadering. De raad bepaalde zelf met welke onderwerpen ze aan de slag wilde.

De kinderen kozen natuur, ecologie, racisme en discriminatie als thema’s. Begeleiders van de kinderraad hielpen vervolgens mee met het bedenken van acties rondom die thema’s. Marloes Komin is de begeleider, dat deed ze eerder ook al bij kinderwijkraden. Marloes: “We probeerden zo veel mogelijk dingen te verzinnen die zichtbaar zijn. Temeer omdat de kinderraad een vertegenwoordiging van alle kinderen in Haarlem is. Je wilt eigenlijk alle kinderen laten meedoen in de stad.” KUNSTWERK Voorbeeld daarvan is het anti-discriminatiekunstwerk, gemaakt samen met graffitikunstenaar ARTbyPDEG. Een poster daarvan hangt nog steeds op de slaapkamer van Maryem, een van de leden van de kinderraad. “Je ziet het niet meer zo goed, maar dat stukje helemaal links, bij dat roze hartje en #BLM (Black Lives Matter, - red.) heb ik gemaakt”, zegt ze terwijl ze op de poster wijst. Het kunstwerk werd gemaakt tijdens een dag die geheel in het teken stond van racisme en discriminatie. Verdeeld over drie groepjes kregen de kinderen les van Noëlle Beerepoot, trainer bij Bureau Discriminatiezaken Kennemerland, en gingen ze in gesprek met Jan-Willem Hollink, die op uitnodiging van Noëlle mee was gekomen en uit ervaring kan vertellen over vooroordelen. Én maakten ze dus samen met kunstenaar Paul de Groot (ARTbyPDEG) het graffitikunstwerk. BEWUST Noëlle geeft namens het Bureau Discriminatiezaken Kennemerland al een aantal jaar gastlessen over discriminatie. “Ik heb het dan over alle discriminatiegronden. Niet alleen over geloof, ras en seksualiteit, maar ook over handicap en leeftijd bijvoorbeeld. Mensen denken vaak dat ze niet aan discriminatie doen of geen vooroordelen hebben, maar iedereen heeft ze, daar wilde ik de kinderen van bewust maken.” Om dat te laten zien deed Noëlle eerst een quizje met de kinderen. “Op basis van wat de kinderen van mij zagen, moesten ze zeggen wat ze van mij dachten: heb ik een kind of kinderen? Heb ik een man? En ik probeer het dicht bij huis te houden, hoe denk je bijvoorbeeld in het begin over nieuwe kinderen in de klas? En hoe kijk je daar nu naar? Je doet meteen aannames op basis van dingen die vaak voorkomen. Dat is helemaal niet gek, maar het laat wel zien dat iedereen onbewust vooroordelen heeft.” INDRUK Ook in het gesprek met Jan-Willem zagen de kinderen dat iedereen vooroordelen heeft. Noëlle: “Jan-Willem gaat vaak met mij mee tijdens gastlessen. Hij maakt veel indruk op kinderen. Omdat hij spastisch is, spreekt hij wat langzamer en stottert hij. Daardoor denken kinderen vaak dat hij minder slim is. Na een gesprek met hem zijn die vooroordelen verdwenen. Zo worden kinderen zich er bewust van dat ze wel degelijk vooroordelen hebben.”

76 ✶ HRLM 75

Maryem kan zich het gesprek nog goed herinneren. “Het was eerst een beetje vreemd, maar ik vond het al snel normaal. Je moet niet te snel over iemand oordelen.” JOHN LENNONMUUR Toen Marloes aan Paul vroeg of hij mee wilde werken, was hij meteen enthousiast. “Ik wist dat het thema discriminatie was, dat vind ik een belangrijk thema, dus daar wilde ik graag iets mee doen.” De inspiratie voor het kunstwerk komt van de John Lennonmuur in Praag. “Dat is een grote muur over liefde die steeds verandert. Mensen schrijven er van alles op, ook over gelijkheid en antidiscriminatie.” Zo gingen de kinderen ook aan de slag. Paul: “Kinderen zijn vaak meteen enthousiast over graffiti en spuitbussen, dat was deze keer niet anders. Tegelijkertijd blijft het een middel om uiting te geven aan een thema.” Paul merkte dat kinderen die als laatste bij hem kwamen, dus daarvoor al hadden gesproken over het onderwerp met Noelle en Jan-Willem, inhoudelijk steeds beter werden. “Het ging ineens over er niet bij horen en buitensluiten in plaats van over uitschelden en in elkaar slaan.” POSITIEF DENKEN Maryem heeft veel geleerd van de gesprekken. “Je kan niet voorkomen dat je vooroordelen hebt, maar je moet je er wel bewust van zijn. En ik probeer altijd positief te denken.” Ook van de kinderraad heeft ze veel geleerd. “Ik weet nu hoe de gemeente werkt, hoe je moet debatteren en om moet gaan met meningsverschillen. En het was leuk om kinderen van andere scholen te ontmoeten.”

PLEK GEZOCHT VOOR KUNSTWERK Het originele kunstwerk dat de kinderraad maakte zoekt nog een geschikt plekje om te hangen. Het werk is 4 meter breed en 2,20 meter hoog. Heb jij een goed idee waar het werk terecht kan? Mail dat dan naar kinderburgemeester@haarlem.nl HAARLEMSE KINDEREN DENKEN EN DOEN MEE De gemeente Haarlem vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren meedenken over zaken die hen aangaan. Afgelopen jaar is de eerste Haarlemse kinderraad en kinderburgemeester benoemd. Zij hebben een jaar lang meegedacht over onderwerpen die de stad aangaan en geleerd hoe een raad functioneert. Dit schooljaar komt er weer een nieuwe kinderraad. Wethouder Jur Botter (Nieuwe Democratie) is daar erg blij mee. “Vaak wordt gezegd dat kinderen de volwassenen van de toekomst zijn en dat je daarom rekening moet houden met hun wensen. Ik denk dat je kinderen daarmee tekort doet. Ze hebben originele en creatieve ideeën en oplossingen. De kinderraad draagt eraan bij dat wij als volwassenen en beleidsmakers rekening houden met de stem van de kinderen in het heden en niet alleen wanneer ze eenmaal volwassen zijn.”

75 HRLM ✶ 77

Tekst: Tim Steen. Fotografie: Lex Leurs.

REPORTAGE ✶

falco De Peukenridders van Haarlem

Afgelopen weken kwam ik deze tekst meerdere keren tegen: “Veel mensen denken dat sigarettenfilters biologisch afbreekbaar zijn. Niets is minder waar. Dieren lopen het risico om te stikken in de peuken. Eén sigarettenfilter bevat chemicaliën die 8,5L water vervuilen en bovendien bevatten veel filters celluloseacetaat (plastic), arseen, lood en pesticiden. Zodra een filter uit elkaar valt (bijvoorbeeld doordat het in contact komt met water) sijpelen die chemicaliën dus het water of de grond in. Het kan tussen de twee en de twaalf jaar duren tot zo’n peuk helemaal is vergaan. Dit vervuilt onze mooie straten, dus het is tijd om daar met z’n allen wat aan te doen.” Het zette mij aan het denken. Ik ben gelukkig al meer dan 15 jaar gestopt met roken en ook zeker geen anti-roker. Als oud-roker heb ik ook de nodige peuken tussen mijn vingers weggeschoten. Die van het schoolplein zijn zeker wel opgeruimd destijds, maar die andere? Ik rookte zeker 3 pakjes met 20 sigaretten per week. Dat maakt dat ik dus in 15 jaar tijd 46.800 sigaretten heb gerookt. Al zou ik ‘slechts’ 5% van de peuken hebben gedumpt, komt dat neer op bijna 20.000 liter vervuild water. Er bekroop mij een vorm van schuldgevoel. Dit ondanks dat we destijds niet helemaal op de hoogte waren, of eigenlijk meer in de ontkenningsfase zaten over de effecten van de sigaret. Hooguit je eigen gezondheid en zwerfafval was een issue.

78 ✶ HRLM 75

Falco Bloemenda l is centrumman ager in Haarlem. Hij is actief in verschill ende besturen en houd t zich in zijn vrije tijd onder meer bezig met imkere n, tuinieren en duur zaamheid.

BEWONDERING Ik heb veel bewondering voor de Haarlemmers die de rommel van andere Haarlemmers opruimen. Spaarnelanden die elke dag vroeg in de ochtend het afval van de nacht ervoor opruimt. De ‘Groene lobby’ onder leiding van Jasper Fleers, die met opvallende groene pakken Haarlemmers bewust maakt en al duizenden kilo’s afval heeft opgeruimd. Daarbij is hij ook nog eens organisator van de Haarlemse ‘Plastic-Peuk-Meuk dag’. Maar bovenal heb ik veel bewondering voor Evelyn Clay, die elke dag een ronde loopt en honderden peuken opruimt. Dit zijn de mensen die onze stad schoonhouden: ‘De Peukenridders van Haarlem’. Als we allemaal Peukenridders worden en onze rokende Haarlemmer zijn peuken niet langer dumpt, dan maken we van onze stad een mooiere en schonere plek om te leven. Ik ben al begonnen!

Meer informatie over zwervende peuken en de Groene lobby: www.plasticpeukencollectief.nl www.degroenelobby.nl

STIENS

OPTIEK

sinds 1930

Inspirerend vergaderen en werken

• Het Seinwezen: duurzaam verbouwd industrieel erfgoed. • Voor ruime flex-werkplekken en bijzondere vergaderzalen. • Ongedwongen zakelijkheid dichtbij Haarlem CS. • Broedplaats van sociale innovatie in de buurt.

Foto: Hans Peter Föllmi

Geef uw ogen de precisie die ze verdienen 95% van de mensen zijn gevoeliger dan de huidige standaard in oogmeting AVA is ontwikkeld om iedere brildrager de meeste geavanceerde kijkbeleving te geven. Ontgrendel het volledige potentieel van uw ogen en geef ze de precisie die ze verdienen! Maak een afspraak voor een preciezere oogmeting!

Gierstraat 27 | Haarlem | (023) 531 1921 www.stiensoptiek.nl

Seinwezen.nl Inspirerend erfgoed aan het spoor Kinderhuissingel 1 2013 AS Haarlem 023 5317118

Onze Boetiek Met veel passie en toewijding hebben wij onze boetiek tot een heel gezellige winkel gemaakt. Je bent altijd welkom en we geven je graag een goed advies en je kunt kiezen uit diverse kwaliteitsproducten tegen een betaalbare prijs. Sinds 1933 willen wij het beste voor je huisdier. Wij hebben een breed assortiment met veel diversiteiten. En keer op keer willen wij je ook verrassen met unieke, vernieuwende en creatieve producten in de gehele breedte van ons assortiment. Kom gerust langs in onze boetiek (helaas mag je huisdier nog even niet naar binnen). Gierstraat 60-64

Tot ziens, team beasdierenboetiek.

J

WELKOM BIJ JANSJE Bij Jansje kan je ook ‘s middags genieten van een (h)eerlijk borrelplankje met allemaal mooie huisgemaakte en ambachtelijk geproduceerde lekkernijen uit eigen omgeving. Zo is er de huisgemaakte loempia, met een ragout van oesterzwammen die gekweekt zijn door de ‘Oesterzwammerij’ op het koffiedik van Jansje. En ook zijn er de ambachtelijk gemaakte droge worstjes en kaasjes van de familie Cordemeijer en brood van Oscar. Neem er een mooi alcoholvrij biertje bij van de Haarlemse Uiltje Brewing Company of kies voor een lekkere mocktail. Gegarandeerd een succes voor een zalige middag.

VAASJES VAN HELLA DUIJS Nieuw in het assortiment zijn de prachtige vaasjes van Hella Duijs. Hella is een creatieve duizendpoot met een zwak voor zoetigheid en bloemen. Altijd opgewekt en, zoals ze zelf zegt, ‘een tikkeltje gek’. En dat is juist waarom haar vaasjes zo goed bij Jansje passen. Tijdens de opleiding docent beeldende kunst en vormgeving maakte Hella kennis met keramiek en het was liefde op het eerste gezicht. Vloeibare klei die zich in de oven transformeert tot hard porselein. Een materiaal met eindeloze mogelijkheden qua vorm en afwerking. Een ambacht waarbij ieder object werkelijk uniek is omdat het met de handen gemaakt en afgewerkt wordt.

PIP STUDIO

De Wereld van Jansje is een initiatief van de Doopsgezinde Gemeente Haarlem en De Hartekamp Groep.

De zomer loopt weer een beetje op zijn eind en de dagen worden korter. Fijn dus om het binnen gezellig te maken met kaarsen en vrolijkheid. Daarvoor zijn de gekleurde kandelaars van Pip Studio bij Jansje te vinden. Anke van der Endt (met alter ego Pip) studeerde in 1996 af aan de Design Academy in Eindhoven. Zij neemt haar fans mee op reis en op zoektocht naar inspiratie voor elke nieuwe collectie die zij maakt. Deze verhalen zijn het leidmotief, of zo je wilt de ziel van het merk. Pip’s studio maakt vooral zaken die zij zelf niet naar haar eigen smaak kan vinden. Door haar oog voor detail, speciale afwerkingen en gelaagde designs, krijgen deze collecties een kwinkslag met als doel een sprankel te geven aan het dagelijks leven. Pip Studio’s motto: ‘Happy products for Happy people’.

De Wereld van Jansje, Grote Houtstraat 45, www.jansje.nl winkel | lunchroom | to go | catering | webshop

80 ✶ HRLM 75

REPORTAGE ✶

› 75 HRLM ✶ 81

De meester Courtyard

Investeren in groen en duurzaam wonen Zonnepanelen, warmtepompen of isoleren. De termen vliegen ons rond de oren en velen zien door de bomen het bos niet meer. Wat is de meest verstandige investering? En hoe krijg ik mijn energielabel lager? Duurzaam wonen kan iedereen, maar het vereist wel goede kennis en wetenschap. “Een paar jaar geleden vonden mensen het niet belangrijk om duurzaam te wonen,” vertelt Menno Mönch van Mooijekind Vleut Makelaars. Volgens hem was het eigenlijk meer een last dan lust. “Tegenwoordig vragen mensen juist of ze niet nog een paar extra stappen kunnen zetten.” Het is in deze tijd dan ook makkelijker geworden om aan een duurzame woning te komen. Ontwikkelaars moeten zich houden aan strenge regelgeving, omdat tegenwoordig alle nieuwe woningen bijna geheel energieneutraal moeten zijn. “Woningen draaien bijvoorbeeld op aardwarmte, er is sprake van lage temperatuur vloerverwarming en het geheel is natuurlijk op en top geïsoleerd,” legt Menno uit. De duurzaamheidseisen worden elk jaar aangescherpt, wat betekent dat tegenwoordig alles volgens de B-norm moet worden gebouwd. “De B-norm geeft aan dat de woning bijna energieneutraal is. Dat houdt in dat alle elektriciteit in de woning vanuit een eigen energiebron komt. Denk aan zonnepanelen, duurzame vloerverwarming of een waterpomp.” DUURZAME OPLOSSING Al klinkt het ingewikkeld, het is voor een huidige woningeigenaar

82 ✶ HRLM 75

niet onmogelijk om het energielabel van hun woning om hoog te schroeven. Bij het berekenen van een label wordt er gekeken hoeveel duurzame aspecten de woning kent. “Je kan berekenen hoeveel dubbel glas er in een woning zit, maar ook van welk soort. Dubbel glas, tripel glas, er zitten allemaal verschillen in die voor een hoger energielabel zorgen.” Wie ook nog vloer-, dak- en muurisolatie heeft zal hoger scoren op het label. Menno geeft aan dat niet elk huis met een laag energielabel is om te toveren tot een duurzaam paradijs. “Kijk, elke woning is naar een A-label te krijgen, maar de vraag is hoeveel muren je dan nog overhoudt. Wanneer je dik isolatiemateriaal gebruikt kan het best zijn dat er weinig van je woning overblijft.” Ook het zetten van dubbel glas klinkt als een effectieve oplossing, maar daar komen ook nadelen bij kijken. “Niet elk huis heeft kozijnen die dubbel glas kunnen dragen, dus gebeurt het ook vaak dat er geheel nieuwe kozijnen in de woning moeten worden geplaatst. Daar zitten natuurlijk wel flinke kosten aan verbonden.” “Wie een beter label wil hebben moet eigenlijk een ander verwarmingssysteem nemen,” legt hij uit. Nieuwe woningen komen tegenwoordig ook vaak met lage temperatuur vloerverwarming. Geen radiatoren, maar buizen in de vloer die er met warmte uit de grond voor zorgen dat de woning op temperatuur blijft. “Het opwarmen duurt lang, maar daarna zet je de verwarming ook niet meer uit. Je stelt de temperatuur in de woonkamer op twintig graden in en in de slaapkamer op zeventien graden. De verwarming laat je dag en nacht

REPORTAGE ✶

Gonnet

op die temperatuur branden wat ervoor zorgt dat het motortje minder hard hoeft te werken, wat resulteert in lagere kosten.” Ook deze duurzame oplossing beschikt over een flink kostenplaatje. Volgens Menno is het voor velen verstandiger om te investeren in quick wins. “Als je veel moet slopen wordt het ingewikkeld. Het behalen van een A-label bij oudere huizen is gewoon lastig. Ik raad aan om te kijken naar goede isolatie en een paar zonnepanelen.” TOEKOMST De huiszoekenden die veel waarde hechten aan een bijna energieneutrale woning moeten zich focussen op panden waarbij aanpassing mogelijk is, legt Menno uit. “Wanneer een woning een B-label heeft, dan zijn er misschien alleen maar zonnepanelen nodig om een A-label te behalen.” Mocht de interesse toch echt uitgaan naar een volledig duurzame woning, dan raadt hij aan naar nieuwbouw te kijken. “We verwachten dat de komende jaren veel gaat veranderen. Zonnepanelen verdubbelen elk jaar qua capaciteit, dus het gaat steeds beter.” De ingewikkeldere kwesties, zoals het afstappen van gas, laten nog wat langer op zich wachten. Ook Menno heeft daar nog zijn vragen bij. “Wat moet je dan aanleggen om te zorgen voor een goede verwarming? Ga je werken met lucht- of grondwarmte? Misschien hebben we in de toekomst hele andere systemen.”

Wickevoort - Boomgaard

Tekst: Victoria van der Werff. Fotografie: Mooijekind Vleut Makelaars.

Wickevoort - Water

75 HRLM ✶ 83

Haarlem als Blauwe Zone

Tekst: H.E. (Arie) Groeneveld. Fotografie: Kras Sport.

Zou dat kunnen? Dat Haarlem toetreedt tot de Blauwe Zones, waarvan er wereldwijd maar vijf zijn? Het zou wat zijn, is het niet? Maar laten we reëel zijn, de kans is erg klein, zo niet nihil. Dus laten we dat idee maar snel varen. Maar wat is die Blauwe Zone eigenlijk? Laten we om te beginnen eerst dan maar even kort tekst en uitleg geven van wat het om en nabij inhoudt. Over het algemeen kun je stellen dat het hier gaat om een gebied, plaats of plek op aarde waar de mens doorgaans langer leeft, gezonder en gelukkiger is. De leeftijdgrens van 100 jaar bereiken, is eerder regel dan uitzondering in de Blauwe Zone. Zoals gezegd tellen we vijf Blauwe Zones (een enkeling gaat uit van zeven). Maar de vijf plekken zijn geen verre, nauwelijks van het bestaan gehoorde gebieden. Geen Verweggistan dus, maar gewoon plekken alom bekend en soms ook om de hoek, want we hebben het hier over; Sardinië (Italië), Ikaria (Griekenland), Okinawa (Japan), Loma Linda (California, VS) en Nicoya (Costa Rica). Uit onderzoek is gebleken dat er negen zaken zijn, die alle vijf de Blauwe Zones met elkaar gemeen hebben (‘The Power 9’). We zullen de dingen die overeenkomen niet allemaal hier behandelen, maar samengevat komt The Power 9 neer op, om te beginnen het hebben van een doel in je leven. Dat jij je tempo aanpast, maar ook goed je rust neemt. Dat jij je natuurlijk beweegt, wandelt en sport. Dat je goed eet, liefst plantaardig en te beginnen met je ontbijt. Maar ook je sociale leven speelt mee, je familie, je vrienden en contacten. VAN 0 TOT 100 JAAR Moeten we dat willen? Nu ja, als dat kan op een wijze zoals dat in de Blauwe Zone gebeurt, dan is daar toch niets verkeerds aan, lijkt mij? Oud worden en gezond en vitaal blijven, is best iets om naar uit te kijken. En veel heb je zelf ook in de hand, als je uitgaat van The Power 9 en het genetische deel even buiten beschouwing laat. En bij sommige dingen schakel je derden in, zoals Kras Sport daar bijvoorbeeld is. Kras Sport is een Haarlemse sportorganisatie, die juist als visie heeft een fit, vitaal en duurzaam leven te hebben of te krijgen. Een organisatie die zich dan ook kan vinden in de Blauwe Zones en de daarbij behorende Power 9. Die pro-actief is in het geven en adviseren van bewegen

84 ✶ HRLM 75

en sport, maar ook van ontspanning, gezonde voeding en niet onbelangrijk dat sociale netwerk. Ontelbaar zijn nu al de spontaan ontstane vriendschappen tussen de zwemmers, schaatsers, wielrenners, skeeleraars en andere Kras Sporters. JE DOEL WAARMAKEN Als geen ander kent Kras Sport de weg naar jouw sportieve doel. En of dit nou een officiële wedstrijd is, waar je naartoe leeft en werkt. Of dat dit gewoon simpel het willen aanleren en beheersen van een juiste schaatsslag of borstcrawl is. Kras Sport is meester in jou te begeleiden naar de verwezenlijking. En nee, wij allen zullen van Haarlem niet één, twee, drie een Blauwe Zone kunnen maken. Maar om met zijn allen wel die weg in te slaan, zou toch mooi zijn? En misschien dan niet blauw, maar een beetje lichtblauw zou ook al mooi zijn!

Ga voor meer informatie naar: www.krassport.nl

D

AFSCHEID ✶

uurzame keuzes bij een uitvaart

Of het nou een begrafenis of een crematie is: een uitvaart is nooit goed voor het milieu. Maar er zijn wel manieren om het zo duurzaam mogelijk aan te pakken. Elise en Martine van hart & ziel uitvaarten geven tips.

Heb je vragen aan Elise en Martine over een uitvaart? Je kan hart & ziel uitvaarten altijd bellen (023) 820 0920 of kijk op www.hartenzieluitvaarten.nl

GEEN KIST, MAAR EEN MAND Dan de kist. Elise: “Een kist van ongelakt hout is, ondanks dat het natuurlijke materiaal is, niet echt duurzaam. Er is een boom voor gekapt. Een mooi alternatief is een mand van gevlochten wilgentenen. Dat is snoeimateriaal en een bijkomend voordeel, het komt veelal uit Noord-Holland. Het scheelt ook dat deze manden niet worden gelakt, of bekleed. Wil je toch iets zachts vanbinnen? Kies dan voor een schapenvachtje. Of een oude wollen deken, katoenen lakens of zijde shawls.” Martine vervolgt. “Ga voor natuurlijke kleding; katoen of linnen bijvoorbeeld. Synthetische panty’s zijn uit den boze. Zonder kleding is uiteraard het best, maar voelt voor sommigen wat gek. Maar je kan ook iemand in doeken wikkelen. Elise: “Hoe minder er tijdens en rondom de uitvaart met auto’s gereden wordt, des te geringer de uitstoot. Thuis opbaren is daarom duurzamer dan in een uitvaartcentrum. En wordt de Bio Sac 200 gebruikt, dan is dat groener dan een koelsysteem, want het kost geen stroom.” BEGRAVEN OF CREMEREN? “Dat is moeilijk te zeggen”, meent Elise. “Het hangt ook af van de (natuur)begraafplaats of het crematorium. Een mens is hoe dan ook niet schoon. Vaak zitten er nog medicijnen in het lichaam. Die komen dan in de grond of in de lucht terecht.” Martine: “Er zijn steeds meer moderne crematoria die bewust met energie omgaan en de vrijkomende warmte bijvoorbeeld omzetten in energie. Iets moois, vinden wij.” Nog enkele tips tot slot. “Vraag mensen slechts één mooie bloem mee te nemen”, zegt Elise. “Een bloem uit eigen tuin, een veldbloem of een mooie tak. Bij voorkeur zelf geplukt en in ieder geval onverpakt! En kies een fiets met kar, bakfiets of loopkoets in plaats van een rouwauto als vervoer.” Martine: “Qua catering: ga voor lokaal, biologisch en vegetarisch. En overweeg een mooie e-mail met een pdf in plaats van een rouwkaart.”

SAMEN TOT HET EIND De Uitvaartbus is een moderne vorm van rouwvervoer waarbij de kist samen met de familie en vrienden de laatste reis van hun dierbare begeleiden. In overleg is er veel mogelijk. Je kunt bijvoorbeeld een rondrit langs plekken met emotionele waarde maken, zoals het strand of oude woonhuizen. www.uitvaartbusservice.nl

WILGENTENEN Jan en José van mandenmakerij De Mythe maken manden van wieg tot graf. Alle manden worden met de hand gemaakt van, meestal, zelfgekweekte wilgentenen. Bij De Mythe kun je ook cursussen volgen om het oude ambacht zelf in de vingers te krijgen. www.mandenmakerij.nl

75 HRLM ✶ 85

Tekst: Linda Gottmer. Fotografie: Esmee van Loon (portret), Curly and Straight.

“Om een uitvaart zo duurzaam mogelijk te organiseren, is het belangrijk je er goed in te verdiepen”, zegt Elise. “Duurzame keuzes vergen namelijk uitzoekwerk. Wanneer nabestaanden je specifieke wensen weten, is het voor hen een stuk makkelijker.” Martine beaamt dit. “Op onderdelen valt veel te verduurzamen en kunnen bewuste keuzes gemaakt worden. Een fysiek afscheid met een kleine kring is bijvoorbeeld milieuvriendelijker dan wanneer veel mensen naar een centrale plek komen. Via een livestream kan iedereen er op afstand bij zijn. Door corona is dit veel normaler geworden. Het werkt.”

De nieuwe bandenservice van Tyre Club Garantie op veiligheid en duurzaamheid

WAT IS PRECIES TYRE CLUB? Peter: “Het is een nieuwe en unieke autobandenservice. Onze klanten worden aan huis of onderweg door onze monteurs geholpen. Je kunt hiervoor zelf een datum en plek uitkiezen. De monteur wisselt, vervangt of repareert de banden waar je bij staat. Ook kun je jouw winteren zomerbanden bij ons in de opslag kwijt en we hebben een dienst waarbij we om de drie maanden bij je langskomen. Dan nemen we je banden onder de loep en pompen ze weer op, mocht dat nodig zijn.” HOE IS TYRE CLUB ONTSTAAN? “Het idee kwam vanuit de frustratie van mijn vriendin omtrent het gedoe rondom onze eigen winter- en zomerbanden. Die banden lagen altijd maar in de weg in onze schuur en al het gedoe bij de garage vond ze inefficiënt. Ik ben toen gaan onderzoeken hoe dat anders zou kunnen en zo ontstond het idee van Tyre Club. Samen met Emil Korn, die 17 jaar bij Carglass heeft gewerkt, heb ik uiteindelijk de club opgezet. Wij zijn 11 maart 2020 van start gegaan, vlak voor de coronacrisis. Daarna gingen kantoren dicht en veel mensen gingen veel minder rijden. Vorig jaar was dan ook voor ons een lastig jaar, maar dit jaar gaat gelukkig aanzienlijk beter. We hebben veel meer klanten erbij gekregen, zowel particulier als zakelijk. En we hebben nu twee bussen rondrijden om een groot deel van de Randstad te bedienen.” WAT DRAAGT TYRE CLUB BIJ AAN DUURZAAMHEID? “Met onze service halen mensen het beste uit hun banden, zodat de banden veel langer meegaan. Als je met te slechte en/of te zachte

86 ✶ HRLM 75

banden rijdt, stoot je auto veel meer uit en daarbij slijten je banden ook nog eens veel sneller. Op dit moment rijdt 60 procent van alle Nederlanders met een auto op een of meer te zachte banden. Met onze service proberen we dat te veranderen. Het duurzame karakter van Tyre Club zie je ook terug in onze bakfiets, waarmee we om de zoveel tijd bij onze Haarlemse klanten langsgaan voor een bandencheck. Het is grappig om de reacties te zien: mensen verwachten niet dat je met een bakfiets voor banden langskomt.” WAAR ZIE JE TYRE CLUB OVER VIJF JAAR? “Ons doel is dat we dan in heel Nederland bezig zijn, voor verschillende type klanten, zowel zakelijk als particulier. De elektrificatie van auto’s gaat ook een grote rol spelen voor ons bedrijf. Het onderhoud van de auto zit dan minder aan een garage vast. Het onderhoud van banden wordt dan meer een op zichzelf staand fenomeen. En misschien breiden we onze diensten ook wel verder uit.” Benieuwd geworden? Meer informatie vind je op www.tyreclub.nl.

Tekst: Joost Dobbe.

Bij Tyre Club, een bedrijf dat een nieuw soort bandenservice biedt, geloven ze in duurzame mobiliteit. Monteurs komen daarom naar je toe voor al je bandenzaken. Dit bespaart de autobezitter heel wat tijd, kosten en het is beter voor het milieu! HRLM in gesprek met mede-eigenaar Peter Veldhoven.

Gespot

Fotografie: Linda Llambias.

Lopend in onze mooie stad moet je soms even stilstaan bij een opvallend en verrassend plekje.

75 HRLM ✶ 87

Met veel vrijheid werken bij

Sint Jacob Zelf kiezen waar en wanneer je wilt werken, mét een vast contract. Wie wil dat nou niet? Anja Molenaar, helpende Zorg & Welzijn, is dolgelukkig in de flexpool van ouderenzorgorganisatie Sint Jacob. “Het geeft me zó veel vrijheid!” Anja Molenaar is al 26 jaar helpende Zorg & Welzijn bij Sint Jacob. De laatste acht jaar zit ze in de flexpool; een groep vaste medewerkers die flexibel worden ingepland. “Het is heerlijk”, lacht ze, “ik zou niet anders meer willen.” Medewerkers in de flexpool hebben een contract voor een vast aantal uren en plannen hun eigen diensten steeds twee maanden vooruit. “Op de eerste van de maand staan de roosters van alle acht locaties in het systeem. Daarin zien wij de openstaande diensten. Tot de 15de kunnen we aanklikken welke we willen werken. Je bent dus helemaal vrij om te kiezen: de locatie, het soort afdeling, dag- of avonddienst, het aantal uren. Ideaal, want zo plan ik mijn werk gemakkelijk om mijn privéafspraken heen.” DANSEND DE KAMER UIT Anja kiest meestal voor zesuursdiensten in Nieuw Delftweide, Schalkweide of Sint Jacob in de Hout. En altijd voor afdelingen

88 ✶ HRLM 75

Fotografie: Linda Llambias.

‘Het is heerlijk, ik zou niet anders meer willen’ somatiek en pg. “De ene dag verzorg ik ouderen met lichte dementie, de volgende dag somatische cliënten. Juist die afwisseling maakt het zo leuk.” Maar betekent die afwisseling ook dat ze geen band opbouwt met de mensen die ze verzorgt? “Welnee, ik werk zo vaak op dezelfde afdelingen dat ik de cliënten inmiddels goed ken. En zij mij ook. Het hangt er natuurlijk wel vanaf hoe je jezelf opstelt. Ik maak graag contact met mensen, dat heb je wel nodig in de flexpool. Ik hou ervan ze op te vrolijken. Als ik klaar ben met de dagelijkse verzorging doen we soms nog even een dansje. Dan zie je een lach verschijnen op het gezicht van een cliënt die een halfuur daarvoor eigenlijk nergens zin in had. Daar doe je het toch voor?” OVERAL INZETBAAR Elke locatie van Sint Jacob heeft een eigen sfeer en elk team is anders, maar de zorg is op elke afdeling hetzelfde. Alle flexpoolmedewerkers zijn gediplomeerd en dus overal inzetbaar. “Voor de planning

‘Als ik klaar ben met de dagelijkse verzorging doen we soms nog even een dansje. Dan zie je een lach verschijnen. Daar doe je het toch voor?’

is dat hartstikke fijn”, weet Anja. “Wij zijn in vaste dienst – we moeten bijvoorbeeld ook gewoon twee weekenden in de maand en een aantal feestdagen werken – en daardoor weten de planners dat ze op ons kunnen bouwen. Soms stuurt de manager een mail met de vraag of we extra willen werken, maar dat is altijd vrijblijvend.” Ook het contact met collega’s verschilt niet met haar jaren in een vast team. Anja kent er veel. “We komen elkaar tegen bij de overdracht en in de pauzes. Voor corona gingen we met de hele flexpool weleens een hapje eten. We hebben altijd veel lol samen. Ja, ik voel me helemaal thuis bij Sint Jacob. Al 26 jaar.” Ook zelf kiezen waar en wanneer je werkt? Sint Jacob is op zoek naar gediplomeerde medewerkers voor de flexpool! Een contract is al mogelijk vanaf 4 uur. Interesse? Kijk op www.sintjacob.nl of bel met 06 27 33 91 07.

75 HRLM ✶ 89

P

George Moormann is dichter, essayist, visueel kunstenaar, boekenmaker en schrijfdocent (Schrijversvakschool Amsterdam). Met zijn poëzielaboratorium De Zingende Zaag verbindt hij sinds 1989 poëzie, performance, beeld en grafische vormgeving met elkaar. Tijdens een wandeling op een landgoed in ’t Gooi ontkomt de dichter Moormann er niet aan. Waar hij ook kijkt, er is in zijn verbeelding maar één horizon de mooiste. Geïnspireerd door het Gezicht op Haarlem van Jacob van Ruisdael raakt hij in een tweegesprek met een tuinman die best eens een alter ego van de dichter zou kunnen zijn.

George Moormann

oëzie

90 ✶ HRLM 75

Jacob van Ruisdael, Gezicht op Haarlem met bleekvelden, c. 1670 – 1675. Mauritshuis, Den Haag.

GEZICHT OP HAARLEM Woorden, woorden, woorden, ze zeggen dat het makkelijk is dichten op het ritme van de tijd — Je hebt tuinman wel iets van een dansende beer als ik naar je zwarte poten kijk scherend langs distels en brandnetels op het rijke patina van het prachtige kussentjesmos op een houten bank door weer en wind getekend blazen wij uit — In ieder seizoen een ander gedicht ijveren woorden gehuld in groen, grijs en blauw om een schoonheidsprijs, de zon door de wolken vanaf een hoog duin de stad in de verte het pompend hart dat door schaduwen bevlekt in miljoenen gezeefde zonnestralen duisternis en diepte vangt.

Baud Baud Schoenmae ckers heeft in 20 11 het Seinwezen geko cht om te verduu rzamen. Dit is gelukt en sinds 2019 is he t in de goede handen van Stad sherstel Amster dam. Baud werkt er nog altij d en het valt op dat langzaam maar zeker de za len zich weer be gi nnen te vullen – uiteraar d met de nodige coronamaatregelen. Kijk op www.seinwez en.nl

Vriendschap Pieter van Gaart en ik zijn bijna 50 jaar bevriend. Mooi om dit te vieren in een jubileumnummer van de HRLM, de 75ste immers. Met een cadeautje aan hem voor die 5 decennia: deze pagina. Pieter is fotograaf en maakt bijzonder werk zoals deze ‘Dubbel’ van Haarlem. De eerste dubbel maakte hij in het pre-digitale tijdperk, begin jaren negentig. Een klassieker van driemasters en tallships tijdens Sail Amsterdam. Zijn werk is divers met naast dubbels van Haarlem, mensen, Amsterdam, New York, Parijs, ook portretten en historische foto’s uit vervlogen tijden. Ik nodig iedereen van harte uit naar zijn foto’s te kijken – zie hieronder voor de linkjes. Maar ook zoek ik iemand die tijd en zin heeft om een boek over zijn werk te maken. www.youtube.com/watch?v=N7q_-bOxRHQ www.youtube.com/watch?v=kDrVXgM2ipc&t=35s www.youtube.com/watch?v=-qFoHBnrfWI&t=38s

75 HRLM ✶ 91

“Het creatieve gebruik van iets wat waardeloos lijkt daagt mij uit.” Rogier de Nijs, musicus

Fotograaf: Frida Luna fotografie. Op de foto: de spelers, van links naar rechts: Rogier de Nijs en Tim Vermulst.

Met instrumenten van plastic afval strijden tegen het afvalprobleem en de consumptiemaatschappij. Dat doet kunstenaar Rogier de Nijs. De Bibliotheek organiseert samen met hem in november het project BEAT Plastic Waste. De symboliek van afval gebruiken voor muziek is voor Rogier erg belangrijk. “Sla met een stok op een lege emmer en je hebt al een instrument. Het creatieve gebruik van iets wat waardeloos lijkt daagt mij uit.” Door wat hij doet, vragen mensen hem ook vaak naar plasticvervuiling. “Maar ik ben geen wetenschapper. Bij de Bibliotheek vond ik laagdrempelige en onafhankelijke kennis over het onderwerp. Zo heb ik meer over het afvalprobleem geleerd.” Zijn ultieme tip voor het probleem? Laat je breed informeren en vorm je eigen mening. #drummenbijdebieb

‘Medewerkers nog meer in hun kracht zetten’

Hulde voor de ambassadeurs van Sligro Haarlem Ron Beenhakker (58) was pas enkele weken actief als vestigingsdirecteur toen bekend werd dat Sligro Haarlem de kwaliteitsprijs 2020 had gewonnen.Van de 50 Nederlandse zelfbedieningsvestigingen bleek de groothandel voor de regio Kennemerland de beste op het gebied van o.a. omzet, resultaat en kostenbeheersing.Voor de 45 medewerkers was dat echter geen reden om te denken dat het plafond was bereikt. Ron werkte jarenlang in de horeca. Hij bevoer op cruiseschepen de wereldzeeën en klom daarbij op tot food and beverage manager. Hij werkte verder onder andere als horeca-leidinggevende in diverse vestigingen van Holland Casino en was directeur operations bij HMSHost op Schiphol. Vorig jaar zomer kwam de vacature bij Sligro Haarlem voorbij. “Van horeca naar groothandel, dat vond ik best een stap”, blikt hij terug. “Maar toen ik een pas verbouwd filiaal van een Sligro-vestiging binnenliep ging mijn hart sneller kloppen. Ik zag schappen vol mooie producten en gedreven specialisten aan het werk.” Sligro Nederland bestaat uit 50 regionale zelfbedieningsgroothandels, 8 bezorggroothandels en 2 franchiseformules en biedt een assortiment van ruim 75.000 artikelen, uitsluitend exclusieve en A-merken. JUISTE FEEDBACK Inmiddels is hij driekwart jaar in deze functie onderweg. In die maanden werd de lat hoger gelegd. Hij legt uit: “De medewerkers hier zijn trots op het werk dat zij verrichten. Maar het zijn ook mensen die zichzelf willen ontwikkelen. Het is mijn overtuiging dat mensen zich nog meer kunnen onderscheiden als zij verantwoordelijkheid krijgen en vervolgens de juiste feedback ontvangen. En aangezien onze medewerkers dé ambassadeurs van Sligro Haarlem zijn, was het belangrijk om daarmee aan de slag te gaan.” Hij vervolgt: “We willen ook de meest klantvriendelijkste Sligrovestiging van Nederland worden. Die missie willen we bereiken door intern de onderlinge samenwerking te bevorderen. Op het gebied van

94 ✶ HRLM 75

Tekst en fotografie: Sligro Haarlem.

REPORTAGE ✶

‘Er gaat elke dag een positieve vibe door onze vestiging’ structuur en communicatie hebben we intern verbeterslagen gemaakt en de werkomgeving is transparanter geworden. Daarmee bedoel ik dat we van elkaar moeten weten wat we doen en waarom we dat doen. En tot slot, op het individuele vlak stimuleren we mensen om zich als ondernemer op te stellen.” “Jezelf ontwikkelen is een doorlopend proces, maar het gevolg is nu al dat de medewerkers hier nog beter in hun kracht staan. Er gaat elke dag een positieve vibe door onze vestiging.” Om daaraan toe te voegen: “Dat is wat onze klanten merken. Bij alles wat we doen hebben we de klantreis voor ogen. Als klanten hier vertrekken, hebben ze zich erg welkom gevoeld en zijn ze goed geholpen. Een verkoopmedewerker hier is dus iemand die niet alleen de vakken vult.” MARKTLEIDER Sligro Haarlem levert aan bedrijven. Waar voorheen de nadruk lag op horeca en foodspeciaalzaken, behoort het hele MKB nu tot de doelgroep. Dat is het gevolg van

corona. Ondanks dat het omzetaandeel van de horeca en de sportverenigingen terugviel, pluste Sligro Haarlem vorig jaar met 10 procent. “Natuurlijk zijn we daar blij mee”, reageert Ron, “maar ik heb er ook een gemengd gevoel aan overgehouden. Er komen hier veel ondernemers binnen die het zwaar hebben. Als marktleider is Sligro Haarlem van oudsher een partner van de horeca. Als die trouwe klanten ineens grote problemen hebben, doet dat wat met me.” Waar mogelijk probeert hij daarom het lokaal ondernemerschap te promoten. Sligro Haarlem sponsorde het Haarlemse Kookboek, waarvan de opbrengsten ten goede kwamen aan de deelnemende restaurants. Het bedrijf vulde verder mede kosteloos de Bevrijdingspop Borrelbox, die horecabedrijven kunnen verkopen aan klanten. JOPEN BIER Verder zoekt Ron nadrukkelijk de samenwerking met lokale partijen om hun

streekproducten af te zetten. Zo gaf hij Jopen Bier een prominentere plek in zijn vestiging. Dat deed hij rond Pasen ook met het Noord-Hollandse anijsbrood Duivenkater, een samenwerking met de Haarlemse Bakker. Het zijn slechts enkele van vele voorbeelden. En straks, als het weer mag, wil Ron volop workshops en proeverijen organiseren. Op zulke dagen schitteren de specialisten van Sligro Haarlem door te laten zien wat de mogelijkheden zijn. Zo laat het bedrijf klanten kennismaken met nieuwe producten, innovaties en nieuwe mogelijkheden. Ron: “Wij helpen hen met advies, trainingen en inspiratie-evenementen, zodat zij het beste uit hun bedrijf kunnen halen.” Sligro Haarlem Jan van Krimpenweg 11 2031 CE Haarlem 023 517 5757 www.sligro.nl

75 HRLM ✶ 95

Beeldend Haarlem Tekst: Yorick Coolen. Illustraties: Eric J. Coolen.

KEES VERKADE Onze stad heeft door de eeuwen heen vele kunstenaars voortgebracht. Kunstschilders, schrijvers, dichters, dansers, muzikanten en acteurs. Haarlem kweekt blijkbaar talent. Een grote naam binnen deze groep is beeldend kunstenaar Kees Verkade. Kees Verkade werd in 1941 in Haarlem geboren. Hij groeide op met de droom om reclametekenaar te worden. Hij was een groot tekentalent en werd in zijn tekenen gesteund door zijn ouders. Toen hij na zijn middelbare school besloot naar de Gerrit Rietveld Academie te gaan, leek hij zijn droom dan ook makkelijk waar te kunnen gaan maken. Toch liep het anders. Verkade werd afgewezen door de academie en zijn toekomst in de kunsten leek in duigen te vallen. Maar gelukkig was daar Aart van Dobbenburgh. Een docent op de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Dankzij Van Dobbenburgh kon Verkade in Den Haag een cursus starten. Er was alleen wel één minpuntje. Het was een cursus in beeldhouwen… Sinds die tijd heeft Verkade het beeldhouwen niet meer losgelaten. Hij bleef tekenen, maar legde zich vooral toe op het maken van beelden. Meestal in brons. Hij vond zijn eigen stijl waarin met name emotie en beweging de hoofdrol speelden. Verkade groeide uit tot een wereldberoemd kunstenaar. Toch kreeg hij maar weinig erkenning van de kunstelite. Musea lieten hem veelal links liggen. Het wordt gezegd dat men de kunstenaar te commercieel zou vinden en zijn beelden te figuratief. Wat de echte reden dan ook is, feit blijft dat Verkade erg bewonderd werd door het grote publiek. Zijn werken gingen en gaan de hele wereld over. Eind 2020 overleed Verkade. Nog tot vlak voor zijn dood heeft hij zich beziggehouden met zijn laatste werk. Het is een beeld ter herdenking aan coronadoden en als eerbetoon aan zorgmedewerkers. Ter herinnering aan Kees Verkade daarom deze keer vier Haarlemse beelden van deze geboren kunstenaar.

96 ✶ HRLM 75

STADTEN - PLAATSING: 1967 Brons (beeld), Beton (sokkel) Grote Houtstraat/Gierstraat (Binnenstad) In 1964 kreeg Verkade zijn eerste opdracht van de gemeente. Er moest een beeld gemaakt worden met het onderwerp ‘moeder en kind’. Toch heeft het eindresultaat een totaal ander onderwerp gekregen. Verkade was van mening dat hij het thema van moeder en kind al te vaak had afgebeeld. Gelukkig wist hij de gemeente enthousiast te maken voor een alternatief: drie winkelende vrouwen.

HOLLE BOOM BIJ KRAANTJE LEK - PLAATSING: 2007 Brons (beeld) Kraantje Lek (Overveen) Dit is een beeld dat eigenlijk niet helemaal in het rijtje past. Niet alleen staat het in Overveen, maar ook het onderwerp is wat ongewoon. Verkade staat tenslotte bekend om zijn mensfiguren. Mensen midden in een beweging. De Holle Boom valt hier duidelijk buiten. Bovendien is dit beeld een afgietsel. Een afgietsel van de restanten van de iep die hier stond. Bijzonder aan de iep was een enorme holte die er in 1812 in was ontstaan tijdens een zware storm. Rond deze holte ging een bizar verhaal. Er zouden baby’s uit geboren worden. Of nou ja, dat is wat ouders hun kinderen vertelden...

BLOEMENMEISJE PLAATSING: 1979 Brons (beeld), Beton en natuursteen (sokkel) Verwulft (Binnenstad)

BOKSPRINGEN MEISJE - PLAATSING: 1967 Brons (beeld en sokkel) Planetenlaan 168 (Planetenwijk) Voor de Albert Schweitzerschool maakte Verkade dit beeld. Een meisje lijkt gevangen te zijn in een sprong. Ondanks de snelheid die haar lichaam uitstraalt, zal ze het gras aan de overkant nooit bereiken. Ze is verstard op het hoogste punt in haar sprong. Vast in een ogenblik. Net als op een foto.

Ter ere van het vijfentwintigste jaar van de Haarlemse Bloemenmeisjes kreeg Verkade de opdracht een beeld te maken. Net als bij Bokspringend Meisje is er bij Bloemenmeisje een kort moment vastgelegd. Een bloemenmeisje is bezig een bloem op te spelden. Tot 2008 stond het beeld op het Stationsplein. Nu staat het op het Verwulft.

75 HRLM ✶ 97

la ng s

n rachte d p spe no e k urt e ocht met kijk- en t ocaties in centrum haarlem

shops in m u

rk en wo

voor iedereen van 4-

sea

a a j 12

r

jnl i l st n Ku

doe en kijk je mee! op 6 en 7 november 2021 kijk voor meer informatie en een speurtochtboekje op www.kunstlijnhaarlem.nl

HRLM samen met

✶

HRLM en Kunstlijn

in gesprek met Rosemarijn Dissen en Paul van Marissing voor de KinderKunstlijn

› 75 HRLM ✶ 99

k

‘We dagen kinderen uit hun talent te ontwikkelen’ Kunsteducatie op school, atelierbezoeken en een route langs Kunstlijn-locaties door Haarlem... Dit jaar vindt alweer de derde editie van de KinderKunstlijn plaats. “Na maanden geen contact met kunst en cultuur vanwege de coronacrisis snakken ook kinderen naar inspiratie”, meent Rosemarijn Dissen, mede-organisator van de KinderKunstlijn. Het programma is dit jaar nog uitgebreider, met meer workshops en een nauwere samenwerking met het Frans Hals Museum, het Teylers Museum, het Noord-Hollands Archief, het ABC Architectuurmuseum Haarlem en Museum Haarlem. Er is goed gekeken naar de diversiteit van de deelnemende basisscholen en de verschillende disciplines van de kunstenaars. De KinderKunstlijn is toegankelijk voor álle kinderen. “Nog niet eerder is het zo nodig geweest om kinderen een boost te geven, een mogelijkheid om op te laden na een lange periode van weinig prikkels. Kunstenaars spelen een grote rol bij het enthousiasmeren van kinderen. De jongeren worden door ons heel serieus genomen.” De KinderKunstlijn organiseert tijdens het Kunstlijn-weekeinde op 6 en 7 november een route door de stad langs Kunstlijn-locaties. “Door middel van educatieve opdrachten willen we kinderen leren kijken naar kunst. De route kan in maximaal twee uur gelopen worden door gezinnen met kleine en grotere kinderen. Ook scholen kunnen deze route lopen. De kinderen worden geleid langs instellingen en ateliers en komen zo op een speelse manier in aanraking met kunst. Een echte ontdekkingstocht door Haarlem.” MEESTER EN ZIJN GEZELLEN Daarnaast biedt de KinderKunstlijn op Haarlemse basisscholen een educatief programma aan, waarbij kunstenaars verbonden aan de Kunstlijn hun kennis overdragen aan jonge makers. Basisscholen De Cirkel, De Parel, De Molenwiek Dalton, Hannie Schaftschool, De Meer en Al Ikhlaas doen dit jaar mee. “Bij de keuze van de kunstenaars richten we ons op variëteit aan ideeën en kunstvormen. Denk aan werken met vilt, oude en nieuwe materialen, duurzaamheid, maar ook tekenen en schilderen. We gaan tevens met de kinderen naar het atelier van de kunstenaar. ‘De Meester en zijn gezellen’, zoals gebruikelijk in de Gouden Eeuw. Kijken naar de leraar en zelf kunst maken. Kunstenaars Ap Esenbrink, Johan Breuker, Brigit Daamen, Paul van Marissing en Hans Bossmann hebben hun medewerking toegezegd.” Er is bewust gekozen voor kinderen in het primair onderwijs van 8 tot en met 12 jaar. Deze groep is kritisch op zichzelf en hun werk en erg ontvankelijk voor de mening van anderen. Een kunstenaar kan door zijn vakmanschap en bevlogenheid bij kinderen een vonk doen overslaan. Kunsteducatie is inspireren, verbeelden, creëren, reflecteren en plezier maken. “Sommige kinderen zijn erg gevoelig voor wat anderen vinden en denken negatief over zichzelf. Wij brengen ze in aanraking met topmusea en ervaren kunstenaars. Als ze een vakman ontmoeten en bevestigd krijgen dat ze iets moois maken, kan er een wereld voor ze opengaan. Kinderen voelen zich gezien en dat spiegelt zich in de houding die ze naar kunst toe aannemen. Kunst kijken, maken en leren waarderen, dat is het doel. We vinden het belangrijk talent te ontwikkelen.”

100 ✶ HRLM 75

HRLM samen met

✶

De Kinder Kunstlijn is toegankelijk voor alle kinderen

› 75 HRLM ✶ 101

Rosemarijn Dissen Rosemarijn is zelf ook kunstenaar. Ze maakt abstract landschappelijke schilderijen, soms met figuren. Met acrylverf schildert ze ontelbare dunne sluiers over elkaar heen. Door de gelaagdheid krijgen de werken een mysterieuze uitstraling. “Ik begin met een concept, maar laat me ook leiden door de vormen en kleuren die ontstaan. Mijn schilderijen zijn voor een groot deel spontane werken.” Ze schildert met het Lasceaux-kleursysteem, een scala aan pigmenten waarmee ook andere kleuren gecreëerd kunnen worden. “Het zijn net iets andere tinten dan de standaard kleurencirkel van de meeste verfmerken. Meer natuurlijke aardekleuren, geen harde kleuren, wel soms fel. De kleuren passen goed bij de gelaagdheid in mijn werken. Transparante verf met hoge pigmenten, daar werk ik graag mee.” Rosemarijn is gefascineerd door kunst, muziek, films en Tibet waar zij jaren geleden doorheen reisde. Deze directe en indirecte inspiratiebronnen zijn een voedingsbodem voor haar werk. “Ik zet geen muziek op om dat te schilderen, maar de muziek speelt een rol voor de sfeer waarin ik schilder. Het kan ook een situatie zijn of een gevoel dat zich vertaalt in mijn werk. Voorheen liet

102 ✶ HRLM 75

ik me inspireren door architectuur en de levendigheid van mensen in de stad, hun omgang met elkaar. Nu ben ik meer gericht op verstilling en transformatie en is de natuur een grote bron van inspiratie voor me. In de duinen bij Parnassia liggen dode kronkelige bomen, die zich uitstrekken over de grond. Het nieuwe groen groeit er dwars doorheen. Prachtig die metamorfose in de natuur.” KINDEREN MET EEN ZORGBEHOEFTE De kunstenaar organiseert in het kader van de KinderKunstlijn een workshop op basisschool De Parel, een school voor kinderen met een zorgbehoefte. “Er zitten heel verschillende kinderen op De Parel met allemaal andere behoeftes. Ik vind het een fantastisch uitdaging om juist deze groep les te geven. Het thema van de Kunstlijn is dit jaar ‘Verlichte Verdwaling’. Mijn thema ‘Licht’, sluit daar mooi bij aan. We gaan vanuit donker naar licht schilderen. Ik verwacht dat er bijzondere werken uit zullen komen. Sommige kinderen ervaren voor het eerst wat ze van kunst vinden. Leren kijken, uitproberen en plezier hebben dat is waar het om gaat. Samen kunst maken is een avontuur.”

✶

Tekst Meta van der Meijden. Fotografie: Christhilde Klein en Rosemarijn Dissen.

HRLM samen met

Paul van Marissing Ook graficus doet mee als docent aan de KinderKunstlijn. Hij gaf in zijn atelier een workshop aan kinderen van basisschool De Cirkel. Paul wil kinderen laten denken met hun handen. “Begin maar gewoon, je kunt het niet verkeerd doen, zeg ik tijdens de les. Ik wil dat ze hun motoriek gebruiken in plaats van alles te beredeneren. Er bestaan geen misdrukken, het eindresultaat is altijd goed. Kinderen krijgen te weinig de mogelijkheden om te ontdekken wat ze kunnen. Met eenvoudige middelen iets maken, daar word je gelukkig van. In deze tijd is dat niet meer vanzelfsprekend. Scholen hebben te weinig tijd voor kunst, het is geen primair aandachtsveld. Ik laat de kinderen in mijn atelier kennismaken met typografie, naar kunst kijken en kunst maken. Het is mijn missie ze de mogelijkheid te geven zelf te voelen en te ervaren. Ik ben een echte idealist.” FASCINATIE VOOR DRUKTECHNIEKEN Paul heeft eind jaren zeventig de School voor Grafische Vakken in Utrecht gevolgd. Bij het grafisch vak kwam toentertijd veel ambachtelijk tekenen kijken. De werktekeningen voor drukwerk bijvoorbeeld werden allemaal met de hand gemaakt. “Ik vond én vind nog steeds de drukkerij

een enorm boeiende wereld. Van die fascinatie voor alle verschillende druktechnieken heb ik mijn werk gemaakt. Na een neergang van een tiental jaren in de grafische industrie, door automatisering, overcapaciteit en de ontwikkeling van het internet, kwam helaas mijn baan te vervallen. Ik ben daarna gaan werken als natuurgids in Zuid-Kennemerland, wat ik nog steeds doe. Ooit wilde ik bioloog worden. Mijn liefde voor de natuur is groot en ik haal daar veel inspiratie uit. Deze zomer ben ik van plan een serie litho’s over de natuur maken. Na mijn ontslag heb ik een periode met ander werk in mijn onderhoud voorzien. Uiteindelijk ontdekte ik dat ik weer terug naar het grafisch vak wilde. In een werkplaats aan de slag met druktechnieken en machines, mooie dingen maken op lithostenen, werken met grafiek en drukkunst. De Grafische Werkplaats Amsterdam bracht me op het idee om in Haarlem het Grafisch Atelier op te zetten. Jong en oud kennis laten maken met het grafisch vak en zorgen dat niets verloren gaat. Erfgoed en ambacht overdragen, dat is mijn wens. Mijn eigen werk ligt nu even stil, maar al die werkjes van de kinderen zijn ook een beetje mijn baby’s.” In het atelier van Paul mogen de kinderen tijdens de workshop ‘drukker’ zijn. Hij leert ze wat er allemaal bij komt kijken om van een

De KinderKunstlijn werkt samen met Hart en wordt mede mogelijk gemaakt door Kunstlijn Haarlem, het Cultuurstimuleringsfonds Haarlem en NUT fonds Haarlem.

stukje linoleum een afdruk te maken. “Naar aanleiding van een dierenplaatje uit een van onze boeken of een selfie op hun telefoon, gaan ze tekenen, overtrekken en vervolgens snijden. De meeste kinderen hebben nog nooit een linoleumsnede gemaakt. In een paar uur creëren ze iets waarvan ze niet hadden gedacht dat ze dat zouden kunnen. De magie van de afdruk, ze zien ineens wat al die inspanning oplevert. Ze hebben echt de meest fantastische dingen gemaakt. Gelukkig zijn de kinderen zelf ook erg enthousiast over het resultaat en dat maakt mij weer blij.” ✶ NU TE ZIEN Anno Haarlem - Grote Markt 2 (naast VVV-kantoor)

75 HRLM ✶ 103

NIEUW in Haarlem NIEUWE PLEKJES, WINKELTJES EN RESTAURANTS VOOR JOU OP EEN RIJTJE. DE CANETTE

Mano De gerechten kenmerken zich door kwaliteit met aandacht en respect voor product, creatief vakmanschap en duurzaam ondernemerschap. Op zoek naar wat de natuur in de verschillende seizoenen te bieden heeft, wisselt het menu doorlopend en wordt zoveel als mogelijk met producten uit de omgeving gewerkt.

Of je nu zin hebt in een lekker stuk taart, een voedzaam ontbijt, koffie to-go, een heerlijke lunch, een gezellige borrel of een uitgebreid diner; de mensen van De Canette staan vanaf ’s ochtends tot middernacht voor je klaar. Ze hebben dan ook een gevarieerd assortiment aan Frans georiënteerde gerechten met een eigenzinnig randje voor je samengesteld – van simpel tot exclusief. Binnenweg 110 | Heemstede | www.brasseriedecanette.nl

Samenstelling en tekst: Victoria van der Werff.

Bakernessergracht 109 | www.mano-restaurant.nl | 023 202 59 31

BLOEMENWOLK De naam zegt het al, een wolk van bloemen, een zwevend object gemaakt van bloemen. Een echte eyecatcher in een etalage, op kantoor, voor een feest of gewoon thuis. Hier maken ze in alle soorten en maten droogbloemen en gedroogde grassen, zodat je er nog langer van kunt genieten. Koediefslaan 121 | Heemstede | www.bloemenwolk.nl 06 153 125 27

104 ✶ HRLM 75

NIX & NIX

Ti Bisou Een concept store met mini-crêperie in het hart van Haarlem in de Vijfhoek. Hier kun je specialiteiten en producten uit West-Frankrijk vinden. Een boetiek met warme crêpes, galettes, goede koffie en de leukste Bretonse cadeaus en delicatessen. A bientôt!

De motivatie is om de beste selectie van alcoholvrije dranken aan te bieden. De oprichters merkten dat het aanbod steeds breder werd, maar de weg naar dit aanbod was voor de consument nog onduidelijk. Hier willen zij, als eerste in Nederland, de brug zijn tussen het beste aanbod van alcoholvrije dranken en de consument die zoekt naar een lekker alternatief. Grote Houtstraat 110 www.nixennix.com

Korte Houtstraat 4 | 06 238 087 43 | www.tibisou-crepes.nl

KAFFVEEN

TRIPLE

Een passie voor de horeca en een uit de hand gelopen hobby vormden de basis waar jaren later dit koffietentje uit voortkwam. Met een onwijze passie neemt KaffVeen je mee naar de wereld van de Specialty Coffee. Of je nu begint met de eerste stappen of op de zoektocht naar de Golden Shot, er is voor iedereen een plekje. Gierstraat 71 | www.kaffveen.nl 06 159 421 66

De ervaren horecaondernemers Rick May, Anja Lakeman en Jeroen Rieu hebben de gezellige tostibar Triple geopend. Hier moet je niet alleen zijn voor de verrassendste tosti’s, ook voor verse milkshakes en American pancakes ben je er aan het juiste adres. Grote Houtstraat 146 www.triplehaarlem.nl 023 785 42 15

Olivijn voor thuis Het is nu ook mogelijk om de sfeer en smaak van een sterrenrestaurant thuis te creëren. Voor een heerlijke, zelfgemaakte kroket, vers brood, exclusieve delicatessen en culinaire cadeaus ben je bij de traiteurzaak van Olivijn aan het goede adres. Gierstraat 14 | www.traiteurolivijn.nl

75 HRLM ✶ 105

Heerlijk en eerlijk Het is belangrijk om na te denken over wat je je dier voorschotelt. In de voeding van HerbaFix wordt alleen gebruik gemaakt van natuurlijke ingrediënten, kruiden, antioxidanten en probiotica die de immuniteit, spijsvertering en vitaliteit ondersteunen. Diervriendelijk Dat huisdieren geurtjes met zich meebrengen weten we allemaal. Een geurkaars aansteken? Wist je dat veel kaarsen op basis van paraffine of aardolie zijn, wat gevaarlijk is voor je huisdier? De Pet House Candles zijn volledig op basis van soja wax met een katoenen lont en voorzien van verschillende heerlijke geuren. Kattekwaad Jagen wordt nog leuker met de speeltjes van Ferribiella. Het jachtinstinct van jouw huistijger wordt zeker aangewakkerd door de bal gemaakt van 100% natuurlijk materiaal met kattenkruid en een echte pauwenveer. Voedzaam Deze hondensnacks zijn gluten-, graan- en suikervrij. Zo kan je op een verantwoorde en gezonde manier je hond extra verwennen. De snoepjes zijn eiwitrijk, wat ook deels komt door het gebruik van insecten zoals zijderupsen en meelwormen. Hondsdol Met West Paw’s Sailz combineer je sport en spel met een gaaf design. Dit hondenspeelgoed is gemaakt van Seaflex: een unieke mix van plastic uit de zee en zero waste Zogoflex. Eindeloos speelplezier, 100% recyclebaar.

Samenstelling en tekst: Victoria van der Werff.

Traktatie Door het vriesdrogen gaat de smaak van deze gezonde snack niet verloren. Gemaakt met verse ingrediënten, zonder toevoegingen of conserveringsmiddelen. Relax Elke katteneigenaar weet dat katten gek zijn op karton. Dit kattenmeubel is daarom zeker een succes. Slapen, krabben en ontspannen.

Alle producten op deze pagina zijn verkrijgbaar bij Bea’s Dierenboetiek.

106 ✶ HRLM 75

Jan Willem

DIEREN ✶

Strak in de mand Ik heb geen krabpaal, geen kattenklimrek en ook de honden krijgen van mij geen honden-entertainmentset. Niet alleen omdat ze een fijne tuin hebben om in te ravotten en er genoeg uitdaging ligt in het spurten over de bank, waarbij ze nog het meest aan een stelletje apenkooiende kinderen doen denken, maar ik heb het ook niet vanwege mijn partner die het lastig vindt om dit soort attracties in het zichtveld te hebben. We houden het trouwens allebei graag een beetje praktisch en opgeruimd. Er is één ding dat ik mijn dieren wel heel graag gun en dat is de lekkerste ligplek die er is. Er zijn allerlei meningen over de ideale hondenmand, maar uiteindelijk blijken er ook vele uitzonderingen. Lees je op internet bij de één dat een hond graag ‘strak’ in de mand ligt, later zegt de volgende expert dat er genoeg ruimte moet zijn om te draaien en te ‘verliggen’. Mijn mening? Uitproberen en je neerleggen bij een eventuele miskoop. Bij ons hebben de honden in elke ruimte een ligplek. Plekken die door de vele strand-, duinen boswandelingen met ons, de hondenuitlaat en vrienden snel ‘verzanden’ en ruiken naar alles wat je niet in huis wilt hebben.

Wil je Jan Willem een vraag stellen over je huisdier? Mail naar j.baljet@ dierenkliniekkenaupark.nl. Hij zal zijn uiterste best doen om je vraag te beantwoorden.

Dierenkliniek Kenaupark Kenaupark 13 (023) 531 0880 www.dierenkliniekkenaupark.nl

Na hondenbedden, stretchers, loungekussens en een heuse hondeniglo (waar de bekleding al snel uitgetrokken werd), dacht ik er goed aan te doen om twee heel grote afwasbare manden te kopen. Eén in de serre waar ze ’s nachts slapen en één in de studeerkamer waar ze overdag graag liggen. De aankoop leek ideaal en de beestenbende vleide er zich met genoegen in. Het idee was natuurlijk dat ze met z’n allen in één hondenmand zouden gaan liggen. Niets bleek minder waar, onze Jack Russell bigde de andere uit de mand en lag als een koningin in een 100x80 cm-mand om de rest op de harde vloer te laten liggen. Weer een ‘diepte-investering’ voor niets. Al surfend over het internet, kwam ik bij mijn volgende probeersel: ronde hondenkussens met een soort hoogpolig bouclé tapijt erop. Ieder zijn eigen kussen en ook één voor de kat. Het blijkt een succes, iedereen ligt tevreden te knorren. Muis (Jack Russell) heeft het kussen in haar iglo gesleept, Pip (Borderterriër) ligt dáár waar er een plek vrij is en ook onze long stay logé Bink (Chihuahua) zoekt zijn eigen plek. Zonde van al die andere probeersels? Nee hoor, elke mand heeft wel weer een nieuwe eigenaar gevonden. Op de twee reuzenbedden ligt tegenwoordig Luna, een grote Duitse herder van onze hondengedragskundige Marie Louise van Gastel. Eén mand voor bij haar thuis en één voor op haar werk. Als Luna er in ligt, is de mand precies goed, zoals gezegd ‘strak’ in de mand.

75 HRLM ✶ 107

108 ✶ HRLM 75

Haarlem Campus

opent in januari zijn deuren ‘Gevangeniscellen worden omgetoverd tot werkplekken’

TEN EERSTE: WAT IS HAARLEM CAMPUS PRECIES? Timo: “Haarlem Campus is een internationale onderwijsinstelling opgericht door SRH en Global School for Entrepreneurship, beide University of Applied Sciences; hoger onderwijs, op het gebied van toegepaste wetenschappen. Het is kleinschalig particulier onderwijs. Het streven is om zo’n 600 studenten te verwelkomen, uiteindelijk verspreid over vijf opleidingen. Voor 250 studenten worden woningen rondom De Koepel gerealiseerd.” WAT VOOR SOORT OPLEIDINGEN KUNNEN ER GEVOLGD WORDEN? Timo: “We starten met drie hbo-opleidingen: Creative Media, Business Informatics & Data Sciences en Business Psychology. Bij Creative Media leer je veel over nieuwe

media- en communicatietechnieken. Bij Business Informatics leer je veel over beleidsinformatica en Business Psychology is een combi van psychologie en International Business. Je leert er zakendoen en adviseren binnen een internationale omgeving.” WANNEER GAAT DE CAMPUS OPEN? Bianca: “De bedoeling is dat de bouwactiviteiten in De Koepel voor de kerst klaar zijn. De opening is in januari 2022. Naast de campus komt er een bioscoop, horeca en openen verschillende bedrijven hun deuren. Met al deze partijen gaan we mooie samenwerkingen aan. Zo gaan we de filmzalen in de ochtenden gebruiken voor gastsprekers en masterclasses.” WAAR IS DE CAMPUS IN DE KOEPEL TE VINDEN? Timo: “We zitten op de begane grond, op de eerste en tweede verdieping. In totaal hebben we 2.700 vierkante meter tot onze beschikking. Er zullen uiteraard onderwijsruimtes worden ingericht. Deze worden nu gecreëerd in de binnenring van het gebouw. De gevangeniscellen worden omgetoverd tot werkplekken voor studenten en personeel. Er zijn ook heel

veel open ruimtes om de ontmoeting tussen studenten, werkenden, Haarlemmers en toeristen te stimuleren. De campus moet niet alleen een leeromgeving zijn, maar ook een werkomgeving en ontmoetingsplek.” WAT IS PRECIES DE DOELGROEP VOOR HAARLEM CAMPUS? Bianca: “Nederlandse, maar ook zeker buitenlandse studenten. We verwachten een derde uit Nederland, een derde uit Europa en een derde buiten Europa te verwelkomen. Daarom zijn onze opleidingen Engelstalig. Voor onze internationale instroom zetten we nu agentschappen in, verspreid over 50 verschillende landen. In de regio werken we goed samen met verschillende middelbare scholen om de leerlingen te informeren en te inspireren.” HOE STAAN DE VERBOUWINGEN ER NU VOOR? Bianca: “We zijn wat betreft de verbouwingactiviteiten op tweederde. In augustus hebben we al twee open dagen georganiseerd. De instroom van studenten start maart volgend jaar. We kunnen niet wachten!” Meer informatie: www.haarlem-campus.com

75 HRLM ✶ 109

Tekst: Joost Dobbe. Fotografie: Haarlem Campus.

In De Koepel, eerder de Koepelgevangenis van Haarlem, opent binnenkort Haarlem Campus. Een echte campus, want studenten kunnen er niet alleen bachelor-opleidingen volgen, maar ook rondom De Koepel wonen! Wij spraken met medeoprichter Timo Timmerman en talentscout Bianca Dekker van Haarlem Campus.

Fotografie: Noord-Hollands Archief.

✶ TOEN

Beginnende imkers op de Zocherschool te Overveen - 1983

110 ✶ HRLM 75

word nu n a v d n e i r v hrlm!

Speciaal

haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlem se stads haarlemse glossy stads glossy haarlemse stads gloss haarlemse stadsglo ssy haarlemse stadsgloss haarlemsestadsoglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlemse stadsslossy haarkemse stadsglossy haarlemse stadsglossy harlemse stadsglossy haarlemse stadsglossy haarlem

VRIEN DEN 2021 PAS

voor Vrienden

HRLM

Wij zijn superblij met jou als Vriend en dat willen we je graag laten zien. Als HRLM-Vriend profiteer je van de volgende aanbiedingen. 10% korting op vertoon van de Vriendenpas!

Op vertoon van de Vriendenpas krijg je gratis een overheerlijk welkomstdrankje bij een diner.

Bij aankoop van een doos wijn (6 flessen) ontvang je op vertoon van je Vriendenpas 10% korting.

Op vertoon van de Vriendenpas een 3-gangen Chef’s Menu van € 32,50 voor maar € 30,-

TAPASBAR EL PINCHO

ANDERS NOG IETS Barrevoetestraat 3

Riviervischmarkt 17-19 (023) 553 0288 | www.elpincho.nl

Bij aankoop van € 15,- krijg je op vertoon van je Vriendenpas 10% korting.

Op vertoon van de Vriendenpas krijg je 10% korting op de rekening.

MARIJKE MUL - GOUDSMID

Barrevoetestraat 17

Bij aankoop van € 15,- krijg je op vertoon van je Vriendenpas een overheerlijke zelfgemaakte kaasfondue cadeau.

Juwelier en sieraadontwerpster Gierstraat 67 | (023) 5317277 www.marijkemul.nl Op vertoon van je Vriendenpas krijg je 10% korting op de sieraden van Jéh Jewels. Bekijk de sieraden alvast op de webshop www.sieradeninstijl.nl

BEA’S DIERENBOETIEK Gierstraat 60-62-64 | (023) 532 4802

Alles voor je huisdieren. Deze unieke dierenboetiek is inmiddels een begrip dankzij eigenaresse Bea. Al een aantal jaren bestiert zij de winkel samen met haar dochter Linette. Zij geven advies en gaan voor kwaliteit. Dierenliefhebbers kunnen hier ook terecht voor homeopathische geneeswijzen. Op vertoon van de Vriendenpas krijg je een leuke verrassing voor je huisdier.

STADSGLOSSY

juli - augustus 2021

Overkoepelende liefde

Kunst van de verwondering

door de natuur, mooie initiatieven, elkaars talent...

Gratis exemplaar waarde € 7,05

Gratis exemplaar waarde € 7,05

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

COVER 73 KOEPEL.indd 1

STADSGLOSSY

2021

2021

voor onze stad, je bedrijf, je familie, elkaar...

www.hrlm-online.nl

www.hrlm-online.nl

HRLM73 HRLM74 74

HRLM

april - mei 2021

Voor slechts € 32,50 en je krijgt als dank...

73

HRLM

WORD NÚ VRIEND VAN HRLM

• De Vriendenpas en je ontvangt leuke aanbiedingen en mooie kortingen van onze adverteerders.

Ben jij een groot liefhebber van Italiaans eten, Italiaanse wijnen en de Italiaanse cultuur?

Klokhuisplein 9 (023) 512 3910

Barrevoetestraat 15

• Het leukste blad van Haarlem 6x thuisgestuurd.

Damstraat 10 | (023) 576 5785

RESTAURANT ML

MELGER’S WIJNEN EN DRANKEN

KAASKAMPANJE

RESTAURANT DIGA

09-04-21 14:00

EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUW BEGIN

COVER 74 TT.indd 1

24-06-21 12:36

Ook Vriend worden? Ga naar www.hrlm-online.nl/vrienden 75 HRLM ✶ 111

Uitgelicht WERELDVERBETERAAR

Bioloog en kunstenaar Merijn Tinga komt in actie om aandacht te vragen voor het wereldwijde plasticprobleem. Zijn opmerkelijke reis mondt uit in een strijd tegen het hele systeem, van de politiek tot het bedrijfsleven. Zijn verhaal, vol hoogte- en dieptepunten, toont aan dat iedereen het verschil kan maken: dankzij Merijn is er statiegeld op kleine plastic flesjes gekomen. Gottmer Uitgevers Groep, € 20,99.

STADSBEELD

De afbeeldingen in dit boek zijn momentopnamen uit de historie van de stad en het leven van de Haarlemmers. Verandering is daarbij een doorlopend thema. De foto’s illustreren hoe anders alledaagse dingen er enkele decennia geleden uitzagen. Plaatsen waar zich iets afspeelde veranderden vaak ook, of ze bestaan niet meer. Uitgeverij Loutje, € 19,95.

HAARLEMSE NIEUWE STRIJD OM EEN BOOM?

WERELDREIS

Thijs en Judith zijn amper getrouwd wanneer Thijs een hartaanval krijgt. Als hij thuiskomt uit het ziekenhuis slaan de buren aan het verbouwen. Daartoe wordt een boswachterswoning gehuurd op een landgoed met schoonzus Cora en zwager Ab. Echter: nergens op aarde is het écht rustig, op het landgoed blijkt een verbeten strijd gaande, ogenschijnlijk over een boom. Een strijd die op bloedstollende en evenzeer komische wijze uit de hand loopt. Nijgh & Van Ditmar, € 13,99.

‘Sneu karma’ treft stripkenner Joost Pollmann geregeld tijdens de regenachtige reizen die hij onderneemt. In – ongelukkig genoeg – dertien verhalen vertelt Joost begeesterd en meeslepend over zijn trips naar alle hoeken van de wereld. De ellende begint al bij zijn eerste reis met vriend Ron, per cabrio, naar Zwitserland. De veelbelovende trip valt behoorlijk in het water na verlies van een tasje met essentiële documenten. Uitgeverij In de Knipscheer, € 16,50.

EENZAAMHEID

Een jaar werken in de zorg en daarover schrijven, dat is de afspraak die marketeer en Haarlemmer Jan Glas in 2020 maakte met zorgorganisatie Libertas Leiden. Al snel ontdekte Jan dat zijn hart in de zorg ligt. Hij vertelt er prachtig over in deze bundel, met pareltjes van columns als resultaat. Elke column beschrijft het kleine wereldje van veelal kwetsbare mensen, die door Jan een gezicht krijgen. Glaswerkt, € 14,95.

DE BEGINNENDE IMKER

Professor Kaspar Bienefeld leidt je stapsgewijs door het eerste jaar met een bijenkolonie. Veel kleurenfoto’s en eenvoudig te volgen instructies garanderen dat je kunt gaan genieten van zelf geoogste honing. Daarnaast geeft het boek informatie over de gezondheid van de bijenkolonie en het documenteren van het leven in en rond de bijenkolonie. Kosmos Uitgevers, € 12,99.

Alle boeken op deze pagina’s zijn verkrijgbaar bij De Vries Van Stockum.

112 ✶ HRLM 75

5

Top

LEZEN ✶

Vogelboeken

1

WIE IS DIE VOGEL?! Leer vogelspotten met de leukste stripvogelgids ter wereld! In dit boek staan ongeveer 250 vogelsoorten. Striptekenaar Boris Peeters heeft in zijn eigen stijl al deze vogels waarheidsgetrouw geïllustreerd, ook waar ze leven en wat ze eten. Vogels die je in Nederland en België kunt tegenkomen, en nog een paar rare showbizz-vogels. “Ieder kind is een natuurliefhebber, daarvan ben ik overtuigd, maar veel kinderen zullen deze interesse op latere leeftijd verliezen. Daarom is belangrijk dat we deze interesse stimuleren. Met dit vogelboek zullen weer een paar ‘David Attenboroughtjes’ gekweekt worden!”, aldus Boris. Uitgeverij Volt, € 17,50.

2

DE 22 LEVENSLESSEN DIE VOGELS ONS LEREN Philippe Dubois en Élise Rousseau laten zien wat wij van vogels in hun natuurlijk omgeving kunnen leren. Ze leren ons dat we soms hulp nodig hebben van soorten die kleiner zijn dan wij. Zo geeft dit boek ons een kijkje in de verrassende en ontroerende levenswijsheid van vogels. Je zult ontdekken waarom de roodborst moediger is dan de adelaar en wat de noordse stern ons leert over het plezier van reizen. Ook leer je wat volgens de wilde eend en de pinguïn de beste route is om lief te hebben. Uitgeverij Kosmos, € 16.50.

3

DE GEWIEKSTE VOGELGIDS In dit boek presenteert Nico de Haan een uniek nieuw systeem om vogels te herkennen. De indeling op kleur, vorm, leefgebied, gedrag en geluid maakt dat het veel gemakkelijker wordt om een vogel te herkennen en de juiste naam bij de juiste vogel te vinden. Met zijn jarenlange ervaring met het geven van vogelcursussen voor de Vogelbescherming als uitgangspunt, heeft De Haan de perfecte methode gecreëerd om beginnende vogelaars op weg te helpen. Een onmisbare gids voor iedereen die op een eenvoudige manier vogels wil leren (her)kennen. Uitgeverij Kosmos, € 25.-.

4

JOHANNES DE PARKIET Gijs heeft een prachtig vogelverblijf gebouwd, van gaas en hout. De volière heeft ruimte genoeg voor wel honderd vogels. Minstens. Maar zoveel heeft hij er niet. Nog niet. Hij heeft er eentje. Geen eendje, maar een parkiet. Johannes de parkiet. Johannes raakt snel gewend aan zijn nieuwe verblijf. Maar dan komen er nieuwe vogels ‘zijn’ volière bewonen. Johannes vindt het allemaal maar niks! Zal hij hier ook aan kunnen wennen of is een vriendschap met deze vreemde vogels onmogelijk? Uitgeverij Rubinstein, € 15,99.

5

HOE HET IS OM EEN VOGEL TE ZIJN In dit prachtig geïllustreerde grootformaat vogelboek neemt David Allen Sibley je mee in de wereld van vogels en beantwoordt hij de fascinerendste vogelvragen. Hij vertelt je over de complexe keuzes die vogels maken en de soms verrassend menselijke emoties die zij vertonen. Ook beschrijft hij hoe vogels de wereld waarnemen op manieren die wij ons amper kunnen voorstellen. Laat je omverblazen door de fantastische illustraties en verbluffende vogelfeiten – en laat je nieuwsgierigheid naar grotere hoogten stijgen. Een toegankelijk opzoekboek waar je uitgebreid voor kunt gaan zitten óf vliegensvlug de allerleukste vogelweetjes in ontdekt. Uitgeverij Luitingh Sijthoff, € 24,99.

DAAN VAN DER VALK Winkelmanager De Vries Van Stockum

HET DUURSTE BOEK TER WERELD Birds of America van James Audubon is het duurste boek ter wereld. Op 20 januari 2012 werd er in het New Yorkse veilighuis Christie’s een volledige eerste editie van het boek voor 7,9 miljoen dollar geveild. Deze uitgave werd vanaf 1827 in 5 delen gepubliceerd. De boeken bevatten prachtige vogelstudies op dubbel-olifantformaat. Aubudon schilderde vogels, vaak op ware grootte, tijdens zijn reis door Amerika. Terug in Londen besloot hij een boek te maken. In dat boek zijn 435 platen en 1.065 vogels te bewonderen. John James Audubon (1785-1851) heeft zich twaalf jaar lang in zijn atelier opgesloten om al dit gevogelte op te schilderen. De oplage was 200 stuks en je moest intekenen op de delen. Ook bijzonder is dat je de losse drukvellen kreeg toegestuurd die je dan zelf moest laten inbinden. Wereldwijd zijn er iets meer dan honderd exemplaren van het boek bekend en daarvan zijn er 108 eigendom van musea en universiteiten. Slechts elf exemplaren zijn in particulier bezit. Het oudste museum van Nederland, het Teylers Museum, is ook in bezit van een compleet exemplaar, zover bekend het enige exemplaar in de Benelux. Deze vijf meer dan bijzondere boeken zijn te zien op de tentoonstelling Volgelpracht in het Teylers Museum. Elk boek ligt in een eigen vitrine, en elke maandag wordt in elk boek een andere pagina opengeslagen: reden om de tentoonstelling elke week te gaan bezichtigen!

Evenementen in beeld

Er is steeds weer meer te doen in Haarlem. HRLM-fotograaf Franklin van der Erf legde een aantal evenementen vast.

Kleurrijk Haarlem Shopt

Spaarneconcert

114 ✶ HRLM 75

Klaterklanken

De fietsenstalling gratis en veilig Kennemerplein, Boereplein, Botermarkt, Tempeliersstraat, Stationsplein, Jacobijnestraat (alleen op zaterdag), Smedestraat (nu ook met leenrolstoelen)

Bestemming bereikt Samen houden we Haarlem bereikbaar