VÍSINDAVØKAN 2024 verður í Sjóvinnuhúsinum 27. september
360 børn ganga ikki í vanligum fólkaskúla Alsamt fleiri børn mistrívast í fólkaskúlanum og vilja ikki í skúla. Nógv fáa í staðin undirvísing heima ella verða koyrd í ein serflokk. At so nógv fella uttanfyri vanligu undirvísingina, er greitt tekin um, at vit eru noydd at gera okkurt nú fyri at fáa ein meira rúmligan fólkaskúla, sigur Pætur Zachariasson, sum granskar í skúlafráveru Eftir Dagmar Joensen-Næs Talið á børnum, ið ikki rúmast í føroyska fólkaskúlanum, veksur við rúkandi ferð. Seinasta skúlaár
gingu 301 børn í serflokkum og øðrum serskipanum. Tað eru 170 fleiri enn fyri fimm árum síðani. Børn við serligum tørvi, ið ganga í Skúlanum á Trøðni, eru ikki tald við. Harumframt fingu 59 børn heima- ella sjúkraundirvísing í skúlaárinum 2023/24. Tað eru 19 fleiri enn í 2018/19. Tilsamans gingu sostatt 360 føroysk børn ikki í van ligum fólkaskúla seinasta skúlaár. – At talið á børnum, ið fella uttanfyri tann vanliga skúlaflokkin, heldur fram at vaksa, vísir, at fólka skúlin hevur nakrar álvarsligar trupulleikar, ið vit mugu gera nakað við nú, sigur Pætur Zachariasson,
sálarfrøðingur, sum er farin undir eina ph.d. verkætlan um skúla fráveru. Trupulleikarnir í fólkaskúlanum eru so grundleggjandi, at svarið ikki bert kann vera at finna skjótar loysnir til teir næmingar, ið ikki trívast í skúlanum, heldur hann. – Sertilboð kunnu vera ordiliga góð fyri nógvar næmingar. Men um vit fylla ov nógv børn í sertilboðini, so hendir okkurt við normaløkinum í fólkaskúlanum. Vit mugu ikki enda har, at alt, sum ikki passar inn í eina smala normalfatan, verður sáldað frá. Tað er tað, sum er við at henda beint nú.
MÁ GEVA MEINING Samfelagið er nógv broytt sein astu árini, og bæði í Føroyum og í londunum kring okkum eru tekin um, at fólkaskúlin ikki hevur megnað at fylgt við samfelags gongdini. – Fleiri og fleiri børn vilja ikki í skúla. Tey mistrívast í skúlanum, og tey síggja ikki meiningina við at fara í skúla. Børn vilja hava eina tilveru, ið gevur meining, og fyri summi er tað meira meiningsfult at vera heima. Tey vilja fegin læra, men leita sær vitan á øðrum miðl um enn í skúlanum, sigur Pætur Zachariasson. Fleiri tilmælir eru gjørd um átøk,
ið kunnu bøta um trivnaðin í fólka skúlanum. Millum annað hevur verið mælt til tvílæraraskipan, lægri næmingatal í flokkunum, øðrvísi lærugreinabýti og betri frálærutil far. – Hetta er alt góðir tankar, ið eg taki undir við, og landsstýrismað urin í skúlamálum hevur sum eina byrjan eisini tikið stig til at lækka næmingatalið. Men tað skulu heilt aðrar bygnaðarligar broytingar til, um vit skulu fáa ein rúmligan fólka skúla. – Vit skulu sjálvandi framvegis hava serflokkar, sum eru góðir fyri tey, sum ganga har. Men spennið millum tað inkluderandi og kom penserandi má ikki verða ov stórt. – Vit mugu tora at spyrja okkum sjálvi, hvat tað er fyri eitt samfelag, vit vilja hava. Um vit alla tíðina kompensera fyri tí, ið fellir uttan fyri eina smala normalitetsfatan, so fáa vit ikki eitt samfelag, ið er fyri øll. Vit eru øll ymisk og skulu øll vera her. Um vit framhaldandi skulu hava ein fólkaskúla í Føroy um, má hann vera fleksibul og passa til tey børn, ið eru í sam felagnum, sigur Pætur Zacharias son Les meira á s. 12-13
Íløgur í gransking mugu fylgja við búskapinum Nýggir fíggingar møguleikar mugu til, um gransking og menning skal koma upp á sama stig sum í grannalondunum og koma føroyska sam felagnum til gagns. Tað heldur Martin Tvede Zachariasen
Nýggj hagtøl fyri gransking og menning vísa, at almennu íløgurnar í gransking og menning ikki hava fylgt við samfelagsbúskapinum. Tað almenna brúkar bert 0,4 pro sent av bruttotjóðarúrtøkuni til gransking. Tað eru 0,3 prosentstig minni enn í 2003. Europaráðið hevur mælt til, at lond brúka 1 prosent av bruttotjóð arúrtøkuni til almenna gransking. Føroyar liggja tískil langt frá hesum máli. – Útflutningsvirðið er vaksið
nógv seinastu tjúgu árini, og tølini vísa greitt, at granskingin als ikki fylgir við vinnu- og samfelagsbú skapinum. Tað merkir, at samfelagið ikki í nóg stóran mun fær gagn av nýggjari vitan, sigur Martin Tvede Zachariasen, rektari á Fróðskapar setrinum. Hann mælir til, at nýggir fígg ingarmøguleikar til gransking og menning verða settir í verk. – Vit skulu hyggja at nøkrum av teimum møguleikunum, vit síggja í grannalondunum. Í Noregi fara 0,3
prosent av útflutningsvirðinum av fiski beinleiðis í ein granskingar grunn, sum so verður givið út aftur til gransking í fiskivinnu og aling. – Ein líknandi leist kundu vit brúkt á fleiri økjum í Føroyum, so leiðis at vit fáa eina inntøkukeldu, sum fylgir við vinnubúskapinum, sigur hann. Føroyski útflutningurin liggur um 11 milliardir kr. árliga. Ein líkn andi skipan sum í Noregi hevði givið 33 milliónir kr. til gransking í Føroy um bara til fiskivinnu og aling.
– Tað hevði gjørt ótrúliga stóran mun, um vit fingu ein veruligan granskingargrunn í Føroyum, har vit eisini høvdu kunnað lagt eitt sindur til síðis til verri tíðir, so granskingin ikki er bundin at eini árligari játtan á fíggjarlógini, sigur Martin Tvede Zachariasen. Les meira á s. 4 og 18-19.
Luftgranskingar støð á Sornfelli
Vit kunnu ikki krógva okkum longur
Kenslulig møði
Síða
Síða
Síða
6-7
8-9
14 - 15