ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

N W

E S

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

3

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών και Πολιτισμού Τμήμα Εσωτερικής Αρχιτεκτονικής Ακαδημαϊκό Έτος: 2025-2026 Διάλεξη

Φοιτήτρια: Ελευθερία Στεφανή Επιβλέπων: Δημήτριος Μαρνέλλος

Αθήνα Φεβρουάριος 2026

“La maison des terriens est l’expression d’un monde périmé à petites dimensions. Le paquebot est la première étape dans la réalisation d’un monde organisé selon l’esprit nouveau.”

- Le Corbusier, Vers Une Architecture, 1923

Στον παππού Δημήτρη τον “Αρχιτέκτονα” και τον παππού Νίκο τον “Καπετάνιο”.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον επιβλέποντα καθηγητή μου, κ. Δημήτρη Μαρνέλλο, για το ενδιαφέρον και την καθοδήγησή του. Επίσης, ένα μεγάλο ευχαριστώ στην οικογένειά μου και τους φίλους μου για τη συνεχή υποστήριξη, την υπομονή και την πίστη τους σε εμένα.

6

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ.......................................................................................................8 ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ............................................................................................8 KEYWORDS.....................................................................................................9 ABSTRACT.......................................................................................................9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ......................................................................................................10 1. ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1.1. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΡΧΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ..........................................12 1.2. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ........................................13 1.3. ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΠΟΧΗ..........................................................................14 1.4. ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ.................................................................15 1.5. 20ος ΑΙΩΝΑΣ..........................................................................................16 1.6. 21ος ΑΙΩΝΑΣ..........................................................................................21 2. ΣΚΑΦΗ ΑΝΑΨΥΧΗΣ 2.1. ΠΛΩΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ (YACHTING).................................................24 2.2. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΚΑΦΩΝ......................................................................26 2.2.1. ΤΟΝ ΣΚΟΠΟ ΧΡΗΣΗΣ................................................................28 2.2.2. ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ..............................................................................30 2.2.3. ΤΟΝ ΤΥΠΟ ΓΑΣΤΡΑΣ.....................................................................31 2.2.4. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΩΣΗΣ...........................................................32 2.3. ΣΚΑΦΗ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ...............................................33 3. ΠΛΟΙΟΚΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΚΑΦΗ....................................................................34 3.1. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΩΝΑΣΗΣ....................................................................36 3.1.1. CHRISTINA O..............................................................................38 3.2. ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ.............................................................................52 3.2.1. CREOLE.......................................................................................54 3.3. ΔΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ................................................................................64 3.3.1. GUILTY.........................................................................................66 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ..........................................................................................78 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ..............................................................................................82 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ...............................................................................86

7

8

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Σ

την παρούσα εργασία παρουσιάζεται αρχικά η σημασία της ναυτιλίας για την Ελλάδα και η ιστορική της εξέλιξη μέσα στον χρόνο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ορισμό και τη χρήση των σκαφών αναψυχής, καθώς και στη διαδικασία μετατροπής ενός πλοίου που ανήκει σε διαφορετική κατηγορία σε σκάφος αναψυχής. Παράλληλα, εξετάζονται συγκεκριμένα παραδείγματα Ελλήνων πλοιοκτητών και εμβληματικών πλοίων που ανήκουν ή ανήκαν στις οικογένειές τους, με ιδιαίτερη αναφορά στα χαρακτηριστικά του εσωτερικού χώρου κάθε πλοίου και στον τρόπο με τον οποίο αυτά αντανακλούν την αισθητική, την τεχνολογική πρόοδο και τις ανάγκες της εκάστοτε εποχής. Ο βασικός στόχος της εργασίας είναι να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο οι μετατροπές που πραγματοποιούνται στα πλοία επηρεάζουν τη διαμόρφωση, τη λειτουργικότητα και τον χαρακτήρα του εσωτερικού τους χώρου. Μέσα από τη μελέτη των επιλεγμένων παραδειγμάτων αναλύεται πώς η αρχική δομή και χρήση των πλοίων προσαρμόζεται ώστε να ικανοποιεί τις απαιτήσεις της αναψυχής, οδηγώντας σε αλλαγές στην εσωτερική διάταξη, τον εξοπλισμό και τις επιλογές υλικών. Εξετάζεται επίσης ο τρόπος με τον οποίο στοιχεία εργονομίας, αισθητικής συνέπειας και ναυτικής παράδοσης συνδυάζονται για να δημιουργήσουν χώρους με λειτουργική αρμονία και διακριτό ύφος. Μέσα από αυτήν την ανάλυση επιδιώκεται να αναδειχθεί ότι οι διαδικασίες μετατροπής δεν αποτελούν απλώς τεχνικές παρεμβάσεις, αλλά και σχεδιαστικές επιλογές που αντικατοπτρίζουν την εξέλιξη της σχέσης μεταξύ ναυτιλίας και αναψυχής.

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ Ελληνική ναυτιλία Ναυτική κληρονομιά Μεταπολεμική ναυτιλία Πλωτός τουρισμός Σκάφη αναψυχής Τυπολογίες σκαφών Έλληνες πλοιοκτήτες Πλωτή κατοίκηση Όρια κατοίκησης Σχεδιαστικά παραδείγματα Μορφολογική εξέλιξη Οπτική ταυτότητα Σχεδιαστική αναβίωση Κοινωνικοοικονομική ισχύς Επαναπροσδιορισμός πολυτέλειας

9

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ABSTRACT

T

KEYWORDS Hellenic Shipping Maritime Heritage Post-war Shipping Floating Tourism Pleasure Crafts / Yachts Vessel Typologies Greek Shipowners Floating Habitation Boundaries of Habitation Design Case Studies Morphological Evolution Visual Identity Design Revival Socioeconomic Power Redefining Luxury

his paper explores the significance of the shipping industry in Greece and its historical evolution over time. Particular emphasis is placed on the definition and use of pleasure craft (yachts), as well as the process of converting vessels from different categories into recreational yachts. Furthermore, specific case studies of prominent Greek shipowners and the iconic vessels belonging to their families are examined. Special reference is made to the interior design characteristics of each vessel and how these reflect the aesthetics, technological progress, and requirements of their respective eras.

The primary objective of this study is to investigate how ship conversions influence the layout, functionality, and character of the interior space. Through the analysis of selected examples, it is examined how the original structure and purpose of a vessel are adapted to meet the demands of leisure, leading to significant changes in interior configuration, equipment, and material selection. The study also explores the integration of ergonomics, aesthetic consistency, and maritime tradition in creating spaces of functional harmony and distinct style. Ultimately, this analysis aims to highlight that conversion processes are not merely technical interventions, but strategic design choices that reflect the evolving relationship between the shipping industry and luxury yachting.

10

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η

γεωγραφική θέση της Ελλάδας, με τη στρατηγική της τοποθεσία στη Μεσόγειο Θάλασσα, μεταξύ τριών ηπείρων (Ασίας, Ευρώπης και Αφρικής), την εκτεταμένη συνεχόμενη ακτογραμμή της και τα πολυάριθμα νησιά της, συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη στενής σχέσης των Ελλήνων με τη θάλασσα. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η ναυτιλία αποτέλεσε βασικό μέσο εμπορικής και στρατιωτικής δραστηριότητας, οικονομικής ανάπτυξης και διασύνδεσης με άλλους λαούς, ενώ ταυτόχρονα λειτούργησε και ως στοιχείο διαμόρφωσης της κοινωνικής και πολιτισμικής ταυτότητας του έθνους. Στη σύγχρονη εποχή, ο κλάδος της ναυτιλίας εξακολουθεί να είναι ένας από τους πιο δυναμικούς και εξωστρεφείς τομείς της ελληνικής οικονομίας, με την Ελλάδα να κατέχει ηγετική θέση στη διεθνή ναυτιλιακή βιομηχανία. Η ιστορική πορεία της ελληνικής ναυτιλίας παρουσιάζει συνεχείς μεταβολές, οι οποίες συνδέονται με τις οικονομικές συγκυρίες, τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις στρατηγικές επιλογές των Ελλήνων πλοιοκτητών. Η παρακάτω ιστορική ανάλυση στοχεύει στην παρουσίαση των μεταβολών στη ναυτιλία, κατά τη διάρκεια των σημαντικότερων φάσεων της ιστορίας, εξετάζοντας την εξέλιξη της ελληνικής ναυτικής δύναμης.

Εικόνα 1: Η στενή σχέση των Ελλήνων με τη θάλασσα.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

11

12

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

1. ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1.1. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΡΧΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Ή

δη από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού1, στα νησιά των Κυκλάδων οι άνθρωποι είχαν αναπτύξει κάποιες πρώτες μορφές ναυτικής δραστηριότητας, όπως μαρτυρούν τα πρώτα γνωστά αρχαιολογικά ευρήματα (η προέλευσή τους υπολογίζεται περίπου στο 3.000 π.Χ.) από εκείνες τις περιοχές, με έμφαση τη μετακίνηση, τη σύνδεση των νησιών και την ανάπτυξη εμπορικών κινήσεων (Mantzourani & Catapoti, 2011). Κατά τη Μινωική περίοδο2, η Κρήτη θεωρείται ως η πρώτη θαλασσοκράτειρα της περιοχής, καθώς είχαν δημιουργηθεί οργανωμένα λιμάνια, είχαν αναπτυχθεί οι ναυπηγικές τεχνικές και είχαν αρχίσει να παγιώνονται ορισμένα εμπορικά δίκτυα που συνέδεαν την Κρήτη με άλλες περιοχές του Αιγαίου αλλά και της υπόλοιπης Μεσογείου (Thompson, 2017). Αργότερα, οι Μυκηναίοι3 συνέχισαν την έντονη ενασχόληση με τη θάλασσα που είχε αρχικά αναπτυχθεί από τους άλλους δύο πολιτισμούς και την επέκτειναν,

καθώς χρησιμοποίησαν τη θάλασσα όχι μόνο για εμπορικούς σκοπούς αλλά και για στρατιωτικές επιχειρήσεις και μετακινήσεις πληθυσμών. Τα λιμάνια και οι ναυτικές εγκαταστάσεις τους ήταν πλέον αρκετά ανεπτυγμένα και αποτελούσαν πυρήνες οικονομικής ανάπτυξης και επικοινωνίας με άλλους λαούς και πολιτισμούς (Κρασανάκης, χ.χ.). Σημαντική στιγμή της ιστορίας των αρχαίων χρόνων αποτελεί και η περίοδος του «Χρυσού Αιώνα» του Περικλή (5ος αιώνας π.Χ.), μία περίοδος κατά την οποία ο αθηναϊκός στόλος κυριαρχούσε στο Αιγαίο (Isalos.net, 2019). Άλλες σημαντικές ναυτικές πόλεις της εποχής ήταν η Κόρινθος και νησιωτικές πόλεις, όπως η Σάμος και η Κέρκυρα. Με αυτό τον τρόπο οι Έλληνες εκείνης της εποχής είχαν καταφέρει να αποκτήσουν σημαντική ναυτική εμπειρία και να δημιουργήσουν ισχυρά θαλάσσια εμπορικά και πολιτισμικά δίκτυα, που αποτέλεσαν τη βάση για την εξέλιξη της ελληνικής ναυτιλίας (Marinos, 2022).

Εικόνα 2: Αθηναϊκή τριήρης.

1

Υπολογίζεται περίπου από το 3000 έως το 2000 π.Χ. (Mantzourani & Catapoti, 2011).

2

Υπολογίζεται περίπου από το 3000 έως το 1450 π.Χ., με κύρια περιοχή ανάπτυξης το νησία της Κρήτης (Thompson, 2017).

3

Υπολογίζεται περίπου από το 1700 έως το 1100 π.Χ. και εντοπίστηκε αρχικά στην περιοχή των Μυκηνών στην Αργολίδα

και εξαπλώθηκε σε πολλές περιοχές της Μεσογείου (Κρασανάκης, χ.χ.).

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 3: Απεικόνιση σε χάρτη του θαλάσσιου συστήματος «Mare Nostrum».

1.2. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Κ

ατά την Ελληνιστική (323-30 π.Χ.) και τη Ρωμαϊκή (30 π.Χ.-300 μ.Χ.) περίοδο, η Μεσόγειος οργανώθηκε ως ένα δίκτυο θαλάσσιων μετακινήσεων, όπου οι εμπορικές διαδρομές έγιναν πιο σταθερές και συστηματικές. Οι παράκτιες πόλεις ανέπτυξαν οργανωμένες λιμενικές εγκαταστάσεις που διευκόλυναν το εμπόριο, τη μετακίνηση πληθυσμών και την ανταλλαγή πολιτιστικών στοιχείων, καθιστώντας τα λιμάνια βασικά σημεία οικονομικής δραστηριότητας. Με την επικράτηση της Ρώμης, η Μεσόγειος λειτούργησε ως ένα ενιαίο θαλάσσιο σύστημα, το οποίο ορίστηκε από τους Ρωμαίους ως «Mare Nostrum»4.

4

Με αυτό τον όρο θέλησαν να αποτυπώσουν την έντονη διασύνδεση μεταξύ των περιοχών της αυτοκρατορίας και την προσπάθειά της να οργανώσει και να ελέγξει τις θαλάσσιες οδούς προς όφελος της οικονομίας και της διοίκησης (Dantas, 2020). Οι εξελίξεις αυτής της περιόδου στη ναυτιλία επέτρεψαν στα πλοία να μεταφέρουν μεγαλύτερα φορτία και να διανύουν μεγαλύτερες αποστάσεις, δημιουργώντας έτσι μια ενιαία θαλάσσια ζώνη που συνέδεε το δυτικό με το ανατολικό τμήμα της Μεσογείου και ενίσχυε την εμπορική και πολιτισμική συνοχή της περιόδου (Thompson, 2017).

Mare Nostrum: Μία πλεύσιμη υδάτινη μάζα (όπως μία θάλασσα) που ανήκει σε ένα μόνο έθνος ή μοιράζεται αμοιβαία

από δύο ή περισσότερα έθνη (Meriam-Webster, χ.χ.).

13

14

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Εικόνα 4: Το υγρόν πυρ.

1.3. ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΠΟΧΗ

Η

σημαντική ναυτική εμπειρία που είχε κατακτηθεί τις προηγούμενες περιόδους συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση ενός ισχυρού πολεμικού και εμπορικού στόλου κατά τη βυζαντινή περίοδο. Στόχος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν ο έλεγχος ολόκληρης της Μεσογείου, και ο τρόπος για να το πετύχει ήταν η ίδρυση λιμανιών σε στρατηγικά σημεία της (Τσαρτσίδης, 2017). Αρχικά, ήταν το λιμάνι της Κωνσταντινούπολης και της Θεσσαλονίκης και αργότερα ένα ολόκληρο δίκτυο τεχνητών λιμανιών κατά μήκος του Κερατίου κόλπου και της Προποντίδας. Ο βυζαντινός πολεμικός στόλος ήταν οργανωμένος σε επιμέρους ναυτικές δυνάμεις, με κεντρικό πυρήνα τον βασιλικό στόλο που εδράζονταν στον Κεράτιο Κόλπο και επιπλέον περιφερειακές μονάδες κατανεμημένες σε διάφορες περιοχές της Αυτοκρατορίας. Υπήρχαν επίσης στόλοι που συγκροτούνταν ειδικά για τα θέματα5, επιτρέποντας στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία να επεμβαίνει γρήγορα όπου υπήρχε ανάγκη. Ο στρατιωτικός στόλος του Βυζαντίου διέθετε πρωτοποριακά πλοία

και όπλα για την εποχή, σημαντικό παράδειγμα των οποίων αποτελεί το υγρό πυρ6, που ήταν σημαντικός εξοπλισμός για το μεγαλύτερο ποσοστό του στόλου (Marinos, 2022). Έτσι, ο στόλος προστάτευε αποτελεσματικά τα νησιά και τις ακτές της Αυτοκρατορίας από τις θαλάσσιες επιθέσεις κυρίως των Αράβων και των Αβάρων, αλλά και από την πειρατεία που ευδοκιμούσε πολύ εκείνη την περίοδο (Theodorakis, 2018). Ταυτόχρονα, η ναυτική ισχύς ήταν πολύ σημαντική και για την εμπορική ανάπτυξη του Βυζαντίου. Τα πλοία μετέφεραν αγροτικά προϊόντα, αλιεύματα και πρώτες ύλες προς την Κωνσταντινούπολη, η οποία είχε εξελιχθεί στο κυριότερο εμπορικό κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου, και από εκεί διακινούσαν προς άλλες περιοχές υφάσματα, αγαθά πολυτελείας και επεξεργασμένα προϊόντα (Τσαρτσίδης, 2017). Με αυτό τον τρόπο, το Βυζάντιο διατήρησε ενεργό ρόλο στους εμπορικούς δρόμους της Μεσογείου, συνδυάζοντας την οικονομική δραστηριότητα με τον πολιτικό έλεγχο των θαλάσσιων ζωνών του (Marinos, 2022).

5

Θέμα: Στρατιωτική και διοικητική μονάδα της Βυζαντινής περιόδου υπό την εξουσία ενός στρατηγού (Στουραΐτης, 2005).

6

Το υγρόν πυρ ήταν εμπρηστική ουσία που δεν έσβηνε στο νερό, είχε υγρή μορφή και συνήθως γέμιζαν με αυτό χειροβομ-

βίδες. (Μηχανή του Χρόνου, χ.χ.).

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

1.4. ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ

Κ

ατά την Τουρκοκρατία, η θαλάσσια απασχόληση αποτέλεσε σημαντική πηγή εισοδήματος για τους μικρονησιωτικούς πληθυσμούς. Η παραδοσιακή ναυσιπλοΐα μετατράπηκε σταδιακά σε εμπορική ναυτιλία, που κάλυπτε ανάγκες μεταφοράς αγαθών σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο (Παναγιωτόπουλος & Καλλιβρετάκης, 2008). Η περιορισμένη γεωργία και η μικρή οικονομική σημασία της αλιείας ώθησαν τους κατοίκους στη ναυτιλία, η οποία συνδυαζόταν με βασικές ανάγκες επικοινωνίας. Σημαντικά γεγονότα, όπως η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζί (1774), επέτρεψαν στον ελληνικό στόλο να δραστηριοποιείται στη Μαύρη Θάλασσα υπό ρωσική προστασία, ενώ οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι (1803-1815) επέφεραν τα πρώτα μεγάλα κέρδη στην εμπορική ναυτιλία, θέτοντας τις βάσεις για την Επανάσταση του 1821 (Marinos, 2022). Κατά τη διάρκεια

Εικόνα 5: Απεικόνιση της ανατίναξης τουρκικής ναυαρχίδας.

της Επανάστασης, η θάλασσα αποτέλεσε πεδίο μάχης με καίρια σημασία για τους Έλληνες, καθώς το γνώριζαν καλά και μπορούσαν να κινηθούν με ευκολία. Σημαντική ήταν η συμβολή των μικρών ιστιοφόρων πλοίων, τα οποία συνήθως χρησιμοποιούνταν για πυρπολήσεις, δηλαδή ήταν φορτωμένα με εύφλεκτα υλικά, προσκολλούνταν στα εχθρικά πλοία και στο τέλος εγκαταλείπονταν, αφού πρώτα είχε ανάψει φωτιά (Libertypress, χ.χ.). Τα πιο γνωστά μέρη της Ελλάδας που ανέπτυξαν αυτή την τεχνική ήταν οι Σπέτσες, τα Ψαρά, η Ύδρα και η Σάμος, αλλά και τα περισσότερα νησιά ιδιαίτερα του βορειοανατολικού Αιγαίου. Με αυτό τον τρόπο, ο εμπορικός στόλος μετατράπηκε σε πολεμικό εργαλείο, αναδεικνύοντας τη διαχρονική ικανότητα των Ελλήνων να προσαρμόζουν τη ναυτική τους τεχνολογία στις εκάστοτε ανάγκες (Παναγιωτόπουλος & Καλλιβρετάκης, 2008).

15

16

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

1.5. 20ος ΑΙΩΝΑΣ

Η

περίοδος του 20ου αιώνα σηματοδοτήθηκε από πολλά γεγονότα που συντάραξαν ολόκληρο τον κόσμο. Δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι έπληξαν τα εδάφη της Ευρώπης, επιφέροντας καταστροφικές συνέπειες για τους λαούς, μεταξύ των οποίων και του ελληνικού, ενώ φυσικά η ελληνική ναυτιλία ήταν ένας κλάδος που δεν έμεινε ανεπηρέαστος. Μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο ελληνικός εμπορικός στόλος έχασε αρκετή από την ισχύ του και χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια από τους Έλληνες πλοιοκτήτες, κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, για να επανακτήσει την παγκόσμια αναγνώρισή του και να πραγματοποιήσει ξανά ταξίδια και εκτός της Μεσογείου (Χαρλαύτη, 2001). Με αυτό τον τρόπο, ο ελληνικός στόλος επανήλθε στις υψηλότερες θέσεις παγκοσμίως, κατακτώντας, συγκεκριμένα, την 9η θέση στην παγκόσμια κατάταξη το 1938. Ο τομέας της «tramp7» ναυτιλίας σταδιακά ακμάζει και όλο και περισσότεροι πλοιοκτήτες στρέφονται προς αυτόν, πραγματοποιώντας υπερατλαντικά ταξίδια, ενώ ταυτόχρονα τα υπερωκεάνια μεταφέρουν Έλληνες μετανάστες προς την Αμερική (Greek Shipping Miracle, χ.χ.; Isalos.net, 2019).

Εικόνα 6: Φορτηγό πλοίο τύπου Liberty.

7

Τramp: Ονομάζονται τα πλοία που δεν ακολουθούν συγκεκριμένο δρομολόγιο (Isalos.net, 2024)

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

17

18

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Έ

πειτα από μόλις δύο χρόνια από την εκ νέου προσπάθεια για παγκόσμια παρουσία του ελληνικού στόλου, ξεσπά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος που έμελλε να επιφέρει ακόμα πιο καταστροφικές συνέπειες. Μετά τη λήξη του, τα 2/3 του ελληνικού εμπορικού στόλου έχουν καταστραφεί από επιθέσεις με βόμβες, τορπίλες και νάρκες. Οι Έλληνες πλοιοκτήτες, όμως, δεν μπορούσαν να εγκαταλείψουν την προσπάθεια για «ανοικοδόμηση» του ελληνικού πλωτού εμπορίου και ως λύση

Εικόνα 8: Μαζική παραγωγή πλοίων τύπου Liberty.

Εικόνα 9: Φορτηγό πλοίο τύπου Liberty.

ανάγκης για αυτή την προσπάθεια εμφανίστηκε ο εφεδρικός στόλος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, ο οποίος αποτελούνταν από πλοία τύπου Liberty8, Victory και δεξαμενόπλοια τύπου Τ2. Με εγγύηση του ελληνικού κράτους έγινε αγορά εκατό πλοίων Liberty από Έλληνες πλοιοκτήτες και έτσι σταδιακά άρχισε να αναπτύσσεται ξανά ο ελληνικός στόλος, ώστε στο τέλος της δεκαετίας του 1940 έφτασε να ταξιδεύει και εκτός συνόρων (Greek Shipping Miracle, χ.χ.; Isalos.net, 2019). Εικόνα 7: Διάγραμμα απολογισμού απωλειών Β΄ΠΠ.

7

Πλοία τύπου Liberty: Φορτηγά πλοία που κατασκευάστηκαν σε 18 ναυπηγεία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής

κατά τη διάρκεια του Β΄ΠΠ (Greek Shipping Miracle, χ.χ.).

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Κ

ατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 γίνονταν συνεχείς προσπάθειες για την ανασύσταση του ελληνόκτητου στόλου. Οι Έλληνες εφοπλιστές αγόραζαν πλοία υπό ξένες σημαίες, τις λεγόμενες «σημαίες ευκαιρίας8» (όπως του Παναμά και τη Λιβερίας). Με αυτό τον τρόπο απέφευγαν τους αυστηρούς κανόνες, κυρίως για τη φορολογία, που έθεταν τα κράτη στα δικά τους νηολόγια, αποκτώντας την ελευθερία να μεγαλώσουν το στόλο τους γρηγορότερα (Χαρλαύτη, 2001). Ταυτόχρονα ναυπηγούσαν νέα σκάφη σε ναυπηγεία του εξωτερικού, στην Αμερική, στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά και στην Ιαπωνία. Τα περισσότερα από αυτά τα πλοία ήταν πλέον δεξαμενόπλοια, καθώς η κίνηση της αγοράς είχε αλλάξει και οι πλοιοκτήτες είχαν στραφεί προς τη μεταφορά πετρελαίου και άλλων ορυκτών καυσίμων. Αυτές οι επενδύσεις κατέταξαν τον ελληνικό στόλο στην 3η θέση παγκοσμίως, χαμηλότερα μόνο από τον αμερικανικό και τον βρετανικό στόλο, με ισχύ που ξεπερνούσε αυτή που είχε πριν ξεκινήσει ο Β΄ ΠΠ, με περίπου 1.500 πλοία και 40.000 ναυτικούς εν ενεργεία, ελέγχοντας σχεδόν τον μισό παγκόσμιο tramp στόλο. Η δεκαετία αυτή έκλεισε με την ενίσχυση του εθνικού νηολογίου, καθώς ο αναπτυξιακός νόμος του 1953 έδωσε κίνητρο στους πλοιοκτήτες να υψώσουν ξανά την ελληνική σημαία στα πλοία τους. Αυτό είχε, επίσης, σαν αποτέλεσμα την αναβάθμιση του λιμανιού του Πειραιά και των

8

υποδομών της γύρω περιοχής, που άρχισε να καθιερώνεται πλέον ως ένα σημαντικό κέντρο της παγκόσμιας ναυτιλίας (Greek Shipping Miracle, χ.χ.; Isalos.net, 2019).

Η

επόμενη δεκαετία σηματοδοτήθηκε από έντονες εναλλαγές στον ναυτιλιακό τομέα. Σύντομες παγκόσμιες κρίσεις εμφανίζονταν ως ευκαιρίες για τους Έλληνες εφοπλιστές για να αναπτύξουν τους στόλους τους. Το 1960, πραγματοποιήθηκε η εγγραφή του χιλιοστού πλοίου μεταπολεμικά στο ελληνικό νηολόγιο, του δεξαμενόπλοιου «ATLANTIC QUEEN» του εφοπλιστή Σταύρου Λιβανού (Isalos. net, 2019). Στη χώρα επικρατούσε έντονη πολιτική αστάθεια, με συνεχείς αλλαγές κυβερνήσεων και σημείο καμπής την επιβολή του δικτατορικού καθεστώτος. Η ναυτιλία δεν έμεινε ανεπηρέαστη από όλες αυτές τις αναταραχές, αλλά συνέχισε να αναπτύσσεται σταδιακά, ξεπερνώντας τις κρίσεις που προέκυπταν. Παράλληλα, συνεχίστηκε και η ανάπτυξη του λιμανιού και γενικά της περιοχής του Πειραιά, με την ίδρυση νέων ναυτιλιακών γραφείων (Greek Shipping Miracle, χ.χ.; Isalos.net, 2019).

Σημαίες ευκαιρίας: Σύμφωνα με τον ορισμό του ΟΟΣΑ το 1959 είναι οι σημαίες χωρών, όπως της Λιβερίας και του Πανα-

μά, που προσέφεραν ευνοϊκούς όρους και φορολογίες σε πλοία ξένων πλοιοκτητών (Βικιπαίδεια, χ.χ.).

19

20

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Κ

ατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, παρά τις κρίσεις και τις δυσμενείς συνθήκες που υπήρξαν, η ελληνική ναυτιλία συνέχισε να αναπτύσσεται. Η δικτατορική κυβέρνηση είχε ως κύριο μέλημα την ανάπτυξη του ελληνικού νηολογίου, με αποτέλεσμα τη σχεδόν ανεξέλεγκτη εγγραφή πλοίων σε αυτό και την εισχώρηση αντιεπαγγελματιών στο χώρο. Αυτό το γεγονός έμεινε ως κατάλοιπο στον κλάδο και μετά την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος και σε ένα βαθμό ενισχύθηκε και μετά την εισβολή στην Κύπρο, καθώς πολλοί πλοιοκτήτες εγκατέλειψαν το κυπριακό νηολόγιο για να ενταχθούν στο ελληνικό, γεγονός που τόνωσε το ελληνικό, αλλά ταυτόχρονα όξυνε και την αντιεπαγγελματική κατάσταση και τις συγκρούσεις (Isalos.net, 2019). Επίσης, με την ψήφιση του νέου Συντάγματος, προστέθηκαν νέες φορολογίες για τα ελληνόκτητα πλοία και παράλληλα, τα ελληνικά ναυπηγεία πέρασαν στη διοίκηση του κράτους, γεγονός που οδήγησε στην κατάρρευσή τους (Χαρλαύτη, 2001). Σημαντικό γεγονός για την παγκόσμια ναυτιλία εκείνη την εποχή αποτέλεσε και η πετρελαϊκή κρίση, κατά την οποία η αύξηση της τιμής του καυσίμου ανάγκασε τους Έλληνες πλοιοκτήτες να εγκαταλείψουν σταδιακά τα δεξαμενόπλοια και να στραφούν προς άλλα είδη μεταφορών και θαλάσσιων δραστηριοτήτων. Τέλος, παρά τις αντιξοότητες, το σύνολο όλων των προηγούμενων παραγόντων οδήγησε σε ραγδαία αύξηση

του αριθμού των εγγεγραμμένων πλοίων στο ελληνικό νηολόγιο, που έφτασαν σχεδόν τα 4.000, και έτσι η Ελλάδα κατέκτησε την πρώτη θέση στην παγκόσμια κατάταξη στα τέλη της δεκαετίας (Greek Shipping Miracle, χ.χ.; Isalos.net, 2019).

Τ

η δεκαετία του 1980 εμφανίστηκε η μεγάλη κρίση για τη ναυτιλία, η οποία έχασε πολλή από τη δύναμή της, αλλά κατάφερε για άλλη μια φορά να μην καταρρεύσει πλήρως. Οι κυβερνήσεις που ακολούθησαν δεν είχαν ως κύριο μέλημα τον τομέα της ναυτιλίας, για τον οποίο δεν υπήρχαν μέτρα στήριξης. Ένας τεράστιος αριθμός πλοίων είτε στέλνονταν για καταστροφή είτε έμενε σε ακινησία, με αποτέλεσμα η δύναμη του ελληνικού νηολογίου να μειωθεί στο μισό σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Οι προσπάθειες ανάκαμψης από την πλευρά των πλοιοκτητών θύμιζαν σε μεγάλο βαθμό τις κινήσεις που γίνονταν μετά την κρίση του Β΄ΠΠ, δηλαδή αγόραζαν μεταχειρισμένα πλοία από το εξωτερικό και ύψωναν ξένες σημαίες. Όμως, μετά το τέλος της δεκαετίας και στις αρχές της επόμενης, σημειώθηκαν πολυάριθμα ατυχήματα με δεξαμενόπλοια, τα οποία οδήγησαν στην ψήφιση περιβαλλοντικών νόμων για την κατασκευή νέων ασφαλέστερων πλοίων με διπλό κέλυφος, γεγονός που άρχισε να σηματοδοτεί μια σταδιακή εκ νέου ανάπτυξη της ναυτιλίας.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Νέοι τύποι δεξαμενόπλοιων άρχισαν να κατασκευάζονται για λογαριασμό Ελλήνων εφοπλιστών σε ναυπηγεία της Κίνας, της Ιαπωνίας αλλά και της Νότιας Κορέας. Όλα αυτά οδήγησαν, στα τέλη του 20ου αιώνα, την Ελλάδα ξανά στις πρώτες θέσεις της παγκόσμιας κατάταξης με τους ισχυρότερους και πλέον πολυάριθμους στόλους (Greek Shipping Miracle, χ.χ.; Isalos.net, 2019).

Εικόνα 10: Φορτηγά πλοία σε ακινησία.

1.6. 21ος ΑΙΩΝΑΣ

Τ

α πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα συνεχίστηκε η επιτυχία που είχε αρχίσει να χτίζεται τα προηγούμενα χρόνια. Παρά τις παγκόσμιες οικονομικές και πολιτικές κρίσεις, ο ελληνικός στόλος συνέχισε να πληθαίνει και να εκσυγχρονίζεται, με κύριο τομέα ενασχόλησης, πλέον, τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και υγραερίου. Τέλος, οι περισσότερες ναυτιλιακές εταιρίες Ελλήνων έχουν εισέλθει τα τελευταία χρόνια και στο χρηματιστήριο, ενισχύοντας περαιτέρω την ηγετική θέση της ελληνικής ναυτιλίας παγκοσμίως (Greek Shipping Miracle, χ.χ.; Isalos.net, 2019).

21

22

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Εικόνα 11: Σκίτσο της θαλαμηγού “Christina O”.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

23

24

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

2. ΣΚΑΦΗ ΑΝΑΨΥΧΗΣ 2.1. ΠΛΩΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ (YACHTING)

Ο

θεσμός του πλωτού τουρισμού αποτελεί μια ενασχόληση που, ιστορικά, μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται από την αρχαιότητα. Με την πάροδο των ετών άλλαζε μορφή και διάσταση, ωστόσο ο βασικός σκοπός του παρέμενε ίδιος: η εξερεύνηση και η αναψυχή. Τα πρώτα δείγματα σκαφών αναψυχής εμφανίζονται στους αρχαίους πολιτισμούς της Αιγύπτου, της Ελλάδας και της Ρώμης, όπου χρησιμοποιούνταν σκάφη με περίτεχνο διάκοσμο κυρίως για τελετουργικούς σκοπούς και για τη δήλωση κύρους και οικονομικής ισχύος (Yatco, 2025).

η τεχνολογική αναβάθμιση των σκαφών με την ευρεία εισαγωγή της χρήσης των κινητήρων εσωτερικής καύσης. Ένας από τους πρωτοπόρους πλοιοκτήτες ήταν ο Αριστοτέλης Ωνάσης με τη θαλαμηγό «CHRISTINA O», που παρουσίασε πρωτόγνωρες παροχές για την εποχή. Παράλληλα, η τεχνολογική πρόοδος και η χρήση καινοτόμων υλικών κατασκευής, όπως το fiberglass και το αλουμίνιο, κάλυπταν τις ανάγκες για τη ναυπήγηση νέων σκαφών αναψυχής που συνεχώς αυξάνονταν (Larsson & Eliasson, 2011).

Σ

Σ

τη σύγχρονη ιστορία, η αφετηρία αυτού του είδους σκαφών ήταν διαφορετική. Εμφανίστηκαν αρχικά στην Ολλανδία τον 17ο αιώνα, έχοντας ως στόχο την προστασία των εμπορικών πλοίων από τους πειρατές. Από εκεί προκύπτει και ο όρος «γιοτ» που προέρχεται από την ολλανδική λέξη «jacht» που σημαίνει «κυνήγι». Αργότερα, η ολλανδική αριστοκρατία άρχισε να τα μετατρέπει σε πολυτελή σκάφη για αναψυχή, έως τον 19ο αιώνα, όταν πια είχαν γοητεύσει ήδη το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας. Είχε εξελιχθεί σε ιδιαίτερα δημοφιλή δραστηριότητα, όχι μόνο στις ευρωπαϊκές θάλασσες, αλλά και στις ΗΠΑ, καθώς είχαν αρχίσει να ιδρύονται ναυτικοί όμιλοι και να διοργανώνονται εκδηλώσεις και αγώνες (Yatco, 2025).

Η

περίοδος της μεγάλης ακμής που ακολούθησε τον 20ο αιώνα, έφερε σημαντικές εξελίξεις στο χώρο. Τότε ξεκίνησε

τη σημερινή εποχή, η ενασχόληση με τα σκάφη αναψυχής έχει μετατραπεί σε μια δραστηριότητα που δεν απευθύνεται αποκλειστικά στην αριστοκρατία, αλλά έχει διευρυνθεί και στον κύκλο των ισχυρών επιχειρηματιών. Πλέον, διοργανώνονται πολυάριθμες εκδηλώσεις με επίκεντρο τη θαλάσσια αναψυχή, ενώ έχουν αυξηθεί σημαντικά οι κατασκευαστικές ανάγκες για νέα σκάφη και υποδομές. Παρουσιάζονται νέες τεχνολογίες πιο οικολογικές, όπως υβριδικοί κινητήρες και χρήση της ηλιακής ενέργειας, που σταδιακά αντικαθιστούν προηγούμενες τεχνολογίες, δηλαδή τους κινητήρες εσωτερικής καύσης (IYC, χ.χ.). Ο εσωτερικός χώρος των σκαφών σχεδιάζεται από εξειδικευμένους επαγγελματίες με ιδιαίτερη έμφαση στις ανάγκες των χρηστών, ενώ ταυτόχρονα αναβαθμίζονται οι υποδομές (μαρίνες και λιμάνια), για την κάλυψη των απαιτήσεων που προκύπτουν από την εξέλιξη του πλωτού τουρισμού (Moonen, χ.χ.).

25

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 12: Πλωτός τουρισμός.

26

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

2.2. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΚΑΦΩΝ

Η

σύγχρονη ναυπηγική βιομηχανία ανταποκρίνεται στις ποικίλες ανάγκες των χρηστών και στις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και έχει αναπτύξει ένα ευρύ φάσμα τυπολογιών στα υπάρχοντα σκάφη. Η ταξινόμηση των σκαφών αναψυχής καθορίζει τη μορφή, τη λειτουργικότητα και τις σχεδιαστικές ανάγκες κάθε κατηγορίας. Οι κατηγορίες αυτές διαμορφώνονται με βάση τέσσερις κεντρικούς άξονες: τον σκοπό χρήσης, το μέγεθος της κατασκευής, το σύστημα πρόωσης και τον τύπο της γάστρας (Antigua Yacht Show, χ.χ.).

Εικόνα 13: Διάγραμμα με κατηγορίες σκαφών.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

27

28

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΧΩΡΙΖΟΝΤΑΙ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ: 2.2.1. ΤΟΝ ΣΚΟΠΟ ΧΡΗΣΗΣ Ι. ΣΚΑΦΗ ΑΝΑΨΥΧΗΣ: Τα σκάφη αναψυχής (Leisure Yachts) ορίζονται ως πλωτά μέσα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για ψυχαγωγικούς, αθλητικούς ή τουριστικούς σκοπούς, χωρίς εμπορικό χαρακτήρα. Τα κύρια χαρακτηριστικά τους είναι η έμφαση στην άνεση της διαβίωσης εντός τους, η εργονομία των εσωτερικών χώρων και η δυνατότητα αυτονομίας στη θάλασσα (IYC, χ.χ.). Ο σχεδιασμός τους αποσκοπεί στον συνδυασμό της ασφαλούς πλεύσης με τις ανέσεις μιας σύγχρονης κατοικίας, προσαρμοσμένης στις ιδιαίτερες συνθήκες του υγρού στοιχείου (Antigua Yacht Show, χ.χ.).

Εικόνα 15: Σκάφος αποστολών.

Εικόνα 14: Σκάφος αναψυχής.

ΙΙ. ΣΚΑΦΗ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ: Τα σκάφη αποστολών ή εξερευνητικά σκάφη (Explorer Yachts) είναι σκάφη σχεδιασμένα για ταξίδια μεγάλων αποστάσεων και πλεύση σε απαιτητικές θάλασσες, όπως σε πολικές περιοχές. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η στιβαρή κατασκευή της γάστρας τους, η οποία συχνά θυμίζει εμπορικά πλοία, και η τεράστια αυτονομία σε καύσιμα και προμήθειες που διαθέτουν για να μπορούν να ταξιδεύουν μέρες ανεξάρτητα, χωρίς να χρειάζονται στάση σε λιμάνι (Moonen, χ.χ.). Σχεδιαστικά, δίνουν έμφαση στους χώρους αποθήκευσης, με σκοπό τη μεταφορά εξειδικευμένου εξοπλισμού (όπως μικρά υποβρύχια ή οχήματα χιονιού), ενώ στο εσωτερικό τους υπάρχουν ιδιωτικοί χώροι για τους χρήστες που παρέχουν απομόνωση κατά τη διάρκεια των μακρών ταξιδιών (IYC, χ.χ.).

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ΙII. ΣΚΑΦΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ: Τα σκάφη αθλητικής αλιείας (Sportfishers) αποτελούν μια υβριδική κατηγορία που συνδυάζει τις υψηλές επιδόσεις ενός εξειδικευμένου σκάφους με τις προδιαγραφές διαβίωσης ενός σκάφους αναψυχής. Ο σχεδιασμός τους επικεντρώνεται στην ανάπτυξη ταχύπλοων κυτών και στην ενσωμάτωση εκτεταμένων αποθηκευτικών χώρων για τον απαραίτητο τεχνικό εξοπλισμό. Η εσωτερική οργάνωση των χώρων ακολουθεί τα πρότυπα των σύγχρονων θαλαμηγών, προσφέροντας πλήρως εξοπλισμένους χώρους διημέρευσης και ιδιωτικές καμπίνες, οι οποίες εξασφαλίζουν την άνετη διαμονή των χρηστών κατά τη διάρκεια πολυήμερων ταξιδιών (IYC, χ.χ.).

Εικόνα 16: Σκάφος αθλητικής αλιείας.

29

30

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

2.2.2. ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ

Εικόνα 17: Σκάφος μήκους 13 μ.

ΙΙ. SUPERYACHTS: Ως Superyachts ορίζονται τα σκάφη που ξεπερνούν σε μήκος τα 24 μέτρα και απαιτούν μόνιμο επαγγελματικό πλήρωμα για τη λειτουργία τους. Η αρχιτεκτονική τους μελέτη γίνεται πιο σύνθετη, καθώς περιλαμβάνει τον σαφή διαχωρισμό των ζωνών πληρώματος και επισκεπτών, την ενσωμάτωση προηγμένων συστημάτων αυτοματισμού και τη χρήση υλικών υψηλών προδιαγραφών σε εκτεταμένους χώρους διημέρευσης (Yacht Rental UAE, 2021; Antigua Yacht Show, χ.χ.).

Εικόνα 19: Megayacht μήκους 64 μ.

Ι. ΜΙΚΡΑ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΑ ΣΚΑΦΗ: Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται σκάφη που δεν ξεπερνούν τα 24 μέτρα σε μήκος και προορίζονται κυρίως για ημερήσια χρήση ή ολιγοήμερη διαμονή. Ο σχεδιασμός τους εστιάζει στην ευελιξία και την άμεση επαφή με το θαλάσσιο στοιχείο, με τους εσωτερικούς χώρους να περιορίζονται στους απολύτως απαραίτητους για τη βασική διαβίωση, δίνοντας προτεραιότητα στη διαμόρφωση του καταστρώματος (Yacht Rental UAE, 2021).

Εικόνα 18: Superyacht μήκους 34 μ.

ΙII. MEGAYACHTS/GIGAYACHTS: Η κατηγορία των Megayachts αφορά σκάφη άνω των 60 ή 80 μέτρων, δηλαδή κατασκευές μεγάλης κλίμακας, οι οποίες προσεγγίζουν τα σχεδιαστικά πρότυπα κτιρίων ή πολυτελών ξενοδοχειακών μονάδων. Η εσωτερική τους διαρρύθμιση εκτείνεται σε πολλαπλά επίπεδα (decks) και περιλαμβάνει εξειδικευμένες λειτουργίες, όπως ελικοδρόμια, κέντρα ευεξίας και συνεδριακούς χώρους, απαιτώντας σύνθετες λύσεις δομικής οργάνωσης και μηχανολογικού σχεδιασμού (Yacht Rental UAE, 2021).

31

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

2.2.3. ΤΟΝ ΤΥΠΟ ΓΑΣΤΡΑΣ Ι. ΜΟΝΟΓΑΣΤΡΑ (Monohulls): Τα μονόγαστρα (Monohulls) αποτελούν την παραδοσιακή και πλέον διαδεδομένη τυπολογία σκαφών, διαθέτοντας ένα ενιαίο κύτος που εκτείνεται σε όλο το μήκος της κατασκευής. Η αρχιτεκτονική τους προσέγγιση καθορίζεται από τη βαθμιαία μείωση του πλάτους προς την πλώρη και την πρύμνη, γεγονός που επιβάλλει μια πιο γραμμική οργάνωση των εσωτερικών χώρων. Η διαρρύθμιση συνήθως αναπτύσσεται κατακόρυφα σε διαφορετικά επίπεδα, με τους κύριους χώρους διημέρευσης να τοποθετούνται εντός της γάστρας, προσφέροντας μια πιο «κλειστή» και προστατευμένη αίσθηση σε σύγκριση με τις πλατφόρμες των πολυγάστρων (IYC, χ.χ.).

Εικόνα 21: Σκάφος με δύο γάστρες (catamaran).

Εικόνα 20: Μονόγραστρο σκάφος.

ΙΙ. ΠΟΛΥΓΑΣΤΡΑ (MULTIHULLS): Τα πολύγαστρα (Multihulls), με κυριότερο εκπρόσωπο την κατηγορία των καταμαράν, χαρακτηρίζονται από τη χρήση δύο παράλληλων κυτών που συνδέονται μέσω μιας κεντρικής πλατφόρμας. Η συγκεκριμένη γεωμετρία εξασφαλίζει αυξημένη ευστάθεια και επιτρέπει τη διαμόρφωση εσωτερικών χώρων με σημαντικά μεγαλύτερο ωφέλιμο πλάτος σε σχέση με τα μονόγαστρα σκάφη. Αρχιτεκτονικά, η διάταξη αυτή ευνοεί την ανοιχτή οργάνωση των χώρων (open-plan), με τον κεντρικό χώρο καθιστικού να τοποθετείται στο επίπεδο της γέφυρας, προσφέροντας πανοραμική θέα και άμεση σύνδεση με τα εξωτερικά καταστρώματα, ενώ οι ιδιωτικοί χώροι διημέρευσης κατανέμονται στο εσωτερικό των δύο ανεξάρτητων γαστρών (IYC, χ.χ.).

32

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

2.2.4. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΩΣΗΣ

Εικόνα 22: Ιστιοφόρο σκάφος.

ΙΙ. ΜΗΧΑΝΟΚΙΝΗΤΑ ΣΚΑΦΗ (Motor Yachts): Τα μηχανοκίνητα σκάφη βασίζονται αποκλειστικά σε μηχανές εσωτερικής καύσης για την κίνησή τους. Η απουσία ιστίων απελευθερώνει τον σχεδιασμό των εξωτερικών καταστρωμάτων και επιτρέπει την ανάπτυξη μεγαλύτερων εσωτερικών όγκων, προσφέροντας αυξημένη εργονομία και δυνατότητες διαμόρφωσης που προσομοιάζουν σε αυτές μιας σύγχρονης κατοικίας, με έμφαση στην άνεση και την πολυλειτουργικότητα των χώρων (Moonen, χ.χ.).

Εικόνα 24: Υβριδικό σκάφος.

Ι. ΙΣΤΙΟΦΟΡΑ ΣΚΑΦΗ (Sailing Yachts): Τα ιστιοφόρα σκάφη χρησιμοποιούν τη δύναμη του ανέμου ως κύριο μέσο πρόωσης, γεγονός που καθορίζει άμεσα τη μορφολογία τους. Ο σχεδιασμός τους απαιτεί την ενσωμάτωση ιστών και εξαρτημάτων ελέγχου των ιστίων, περιορίζοντας συχνά το ελεύθερο ύψος και τη διαρρύθμιση των εσωτερικών χώρων, οι οποίοι πρέπει να παραμένουν λειτουργικοί και ασφαλείς ακόμα και υπό συνθήκες κλίσης του σκάφους κατά την πλεύση (Antigua Yacht Show, χ.χ.).

Εικόνα 23: Μηχανοκίνητο σκάφος.

ΙII. ΥΒΡΙΔΙΚΑ ΣΚΑΦΗ (Hubrid Yachts): Τα υβριδικά σκάφη ενσωματώνουν συνδυαστικά συστήματα πρόωσης, χρησιμοποιώντας ηλεκτροκινητήρες σε συνεργασία με συμβατικές μηχανές ή ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (όπως φωτοβολταϊκά πάνελ). Αρχιτεκτονικά, η κατηγορία αυτή προωθεί τη βιωσιμότητα, μειώνοντας το ενεργειακό αποτύπωμα και την ηχορύπανση, ενώ συχνά απαιτεί ειδική μελέτη για τη χωροθέτηση των συσσωρευτών (μπαταριών) χωρίς να επηρεάζονται οι χώροι διημέρευσης (IYC, χ.χ.).

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

2.3. ΣΚΑΦΗ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η

δεκαετία του 1950 υπήρξε η περίοδος της μεγάλης άνθησης για την ελληνική ναυτιλία, η οποία είχε κατακερματιστεί από τον Β΄ΠΠ και προσπαθούσε να ανακάμψει. Αυτή η άνθηση της εμπορικής ναυτιλίας οδήγησε στη γενικότερη άνοδο των Ελλήνων εφοπλιστών που ξεκίνησαν να στρέφονται και προς τα σκάφη αναψυχής για να αναδείξουν την οικονομική ισχύ και το κύρος τους. Με το γεγονός αυτό, δημιουργήθηκε μία νέα κοινωνική πραγματικότητα, που περιλάμβανε την ιδιοκτησία πολυτελών σκαφών αναψυχής και την οργάνωση υψηλών κοινωνικών εκδηλώσεων (Greek Shipping Miracle, χ.χ.).

Σ

ημαντικές προσωπικότητες, πρωτοπόροι της εποχής, ήταν ο Αριστοτέλης Ωνάσης και ο Σταύρος Νιάρχος, οι οποίοι κατείχαν από τις πρώτες θαλαμηγούς που εμφανίστηκαν στην Ελλάδα και φιλοξενούσαν εκεί πρόσωπα της παγκόσμιας αριστοκρατίας. Οι εκδηλώσεις που πραγματοποιούνταν στα σκάφη είχαν ως στόχο την ανάδειξη της κοινωνικής και οικονομικής ισχύος, ενώ ταυτόχρονα λειτουργούσαν και ως μέσο προβολής των ελληνικών νησιών, που είχαν μετατραπεί στους πλέον πολυζήτητους τουριστικούς προορισμούς (Isalos.net, 2019).

Τ

α περισσότερα σκάφη αναψυχής δεν ήταν νεότευκτα, αλλά αποτελούσαν μετατροπές παλαιότερων που ανήκαν σε διαφορετικές τυπολογίες, συνήθως πολεμικών πλοίων. Σε αυτή τη διαδικασία ήταν εξαιρετικά κομβικός ο ρόλος των ελληνικών ναυπηγείων, για παράδειγμα του Γιώργου Ψαρρού στο Πέραμα και των ναυπηγείων του Σκαραμαγκά, της Ελευσίνας και της Σαλαμίνας (Greek Shipping Miracle, χ.χ.). Εκεί γίνονταν οι κατασκευές και οι μετατροπές των πλοίων σε σκάφη αναψυχής, που διακρίνονταν για την πολυτέλεια και τις παροχές τους. Δινόταν ιδιαίτερη έμφαση στους εσωτερικούς χώρους των σκαφών, όπου δημιουργούνταν ευρύχωρα καθιστικά, τραπεζαρίες και ιδιωτικές καμπίνες για τη φιλοξενία των επισκεπτών. Οι χώροι των σκαφών είχαν τέτοια οργάνωση και διαρρύθμιση, ώστε παρουσίαζαν πολλές ομοιότητες με κατοικίες και ξενοδοχεία. Κατά κύριο λόγο, αυτά τα σκάφη χαρακτηρίζονταν από τη χρήση υλικών κατασκευής υψηλής ποιότητας και σπανιότητας στο εσωτερικό τους, καθώς και από την τοποθέτηση γνωστών έργων τέχνης και επίπλων που κοσμούσαν τους περισσότερους χώρους τους. Η συνολική αυτή ανάπτυξη του τομέα των σκαφών αναψυχής είχε δημιουργήσει έναν πρωτοφανή εξωστρεφή τρόπο ζωής που χαρακτήριζε το μεγαλύτερο μέρος της τότε διακεκριμένης κοινωνίας της Ελλάδας (Greek Shipping Miracle, χ.χ.; Isalos.net, 2019).

33

34

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

3. ΠΛΟΙΟΚΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΚΑΦΗ

Σ

τη σύγχρονη εποχή, το σκάφος αναψυχής έχει παύσει να αποτελεί ένα απρόσιτο προνόμιο μιας ολιγομελούς αριστοκρατίας και έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο δυναμικούς πυλώνες του ελληνικού τουρισμού. Ο θαλάσσιος τουρισμός αποτελεί πλέον μια διαδεδομένη μορφή αναψυχής, με την Ελλάδα να διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στόλους παγκοσμίως, αριθμώντας μεγάλο πλήθος εγγεγραμμένων σκαφών που επιβεβαιώνουν την κυριαρχία των Ελλήνων πλοιοκτητών στον τομέα αυτό. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά βασίστηκε στο όραμα συγκεκριμένων προσωπικοτήτων που επαναπροσδιόρισαν την έννοια της διαβίωσης στη θάλασσα.

Α

κολουθώντας την πορεία αυτής της εξέλιξης, επιλέχθηκαν προς ανάλυση ορισμένα από τα πλέον εμβληματικά παραδείγματα σκαφών, τα οποία αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς σταθμούς στον τομέα των σκαφών αναψυχής. Από την κλασική πολυτέλεια του «Christina O» και την ιστιοπλοϊκή κομψότητα του «Creole», μέχρι τη σύγχρονη εικαστική προσέγγιση του «Guilty», εξετάζεται η μετάβαση από το παραδοσιακό στο σύγχρονο ύφος. Με αυτόν τον τρόπο, αναδεικνύονται τα δυνατά σημεία και ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του κάθε σκάφους, αποδεικνύοντας πώς η προσωπικότητα του πλοιοκτήτη μετατρέπεται σε αρχιτεκτονική μορφή και οργάνωση χώρου.

35

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 25: Αριστοτέλης Ωνάσης.

Εικόνα 26: Σταύρος Νιάρχος.

Εικόνα 27: Δάκης Ιωάννου.

36

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

3.1. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΩΝΑΣΗΣ

Εικόνα 28: Αριστοτέλης Ωνάσης.

Ο

Αριστοτέλης Ωνάσης αποτέλεσε την πιο εμβληματική φυσιογνωμία στον κύκλο των μεγάλων εφοπλιστών. Γεννημένος στις 15 Ιανουαρίου του 1906 στη Σμύρνη, ήταν γιος εύπορης οικογένειας καπνεμπόρων (Ίδρυμα Ωνάση, χ.χ.). Με την καταστροφή της Σμύρνης και τους διωγμούς το 1922, διέφυγε με την οικογένειά του στην Αθήνα και από εκεί μόνος του προς την Αργεντινή για αναζήτηση νέων ευκαιριών. Στην αρχή, για βιοποριστικούς λόγους, ασχολήθηκε με διάφορες δουλειές, μεταξύ αυτών και σε ένα τηλεφωνικό κέντρο στο Μπουένος Άιρες, ώσπου το 1924, συνεργαζόμενος με τον πατέρα του, ίδρυσε την εταιρία του «Aristoteles S. Onassis Import-Export» και ασχολείται με τα καπνά, μένοντας πιστός στην παραδοσιακή ενασχόληση της οικογένειάς του. Εισήγαγε στην Αργεντινή ελληνικάκαπνά, στοχεύοντας στο γυναικείο κοινό,

καθώς αυτά ήταν πιο ελαφριά από αυτά που χρησιμοποιούνταν από τη Λατινική Αμερική (Greek Shipping Hall of Fame, χ.χ.).

Τ

ο 1932, τη χρονιά θανάτου του πατέρα του, αποφάσισε να επενδύσει στον τομέα της ναυτιλίας και αγόρασε σε χαμηλή τιμή δύο φορτηγά πλοία, τα οποία ονόμασε προς τιμήν των γονιών του. Όντας πάντα οξυδερκής και πρωτοπόρος, αντιλήφθηκε την αυξανόμενη ζήτηση που υπήρχε για το πετρέλαιο και στράφηκε προς αυτό, με τη ναυπήγηση του πρώτου του δεξαμενόπλοιου στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, το οποίο ονόμασε «Άριστον» (Harlaftis, 2022). Το 1939 ίδρυσε την παναμαϊκή εταιρία «Sociedad Maritima Miraflores Ltd.» και ύψωσε την παναμαϊκή σημαία στα πλοία του. Με την αρχή του Β΄ΠΠ εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη, αρχικά με στόλο τεσσάρων

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

δεξαμενόπλοιων, τον οποίο σε διάρκεια δεκαπέντε ετών κατάφερε να πολλαπλασιάσει σχεδόν 20 φορές, φτάνοντας τα 77 πλοία. Αυτή η επιτυχία χτίστηκε αρχικά με την αγορά 12 πλοίων Liberty από τον αμερικανικό στόλο, στη συνέχεια με την αγορά πλοίων τύπου Τ2 και τέλος, μετά τη λήξη του Β΄ΠΠ, με την παραγγελία 18 νέων δεξαμενόπλοιων σε γερμανικά ναυπηγεία Greek Shipping Hall of Fame, χ.χ.). Όμως, καθώς δεν ανήκε σε κάποια από τις ονομαστές οικογένειες Ελλήνων εφοπλιστών δεν ήταν εύκολο να διεκδικήσει μία θέση σε αυτόν τον κοινωνικό κύκλο. Αυτό το κατάφερε με τον γάμο του με την Αθηνά (Τίνα) Ωνάση, κόρη του σημαντικού εφοπλιστή της εποχής Σταύρου Λιβανού, το 1946 στη Νέα Υόρκη. Με την Τίνα απέκτησαν δύο παιδιά, τον Αλέξανδρο (1948) και τη Χριστίνα (1950). Το 1954, το κέντρο των επιχειρήσεων του Ωνάση μεταφέρθηκε στο Μόντε Κάρλο, ενώ ο στόλος του συνέχισε να πληθαίνει. Το 1956 ίδρυσε την Ολυμπιακή Αεροπορία, που σταδιακά μετατράπηκε σε μία από τις ασφαλέστερες αεροπορικές εταιρίες του κόσμου και γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, έως το 1975 που μετά το θάνατό του πέρασε στο ελληνικό Δημόσιο (Ίδρυμα Ωνάση, χ.χ.).

Ο

Ωνάσης δεν επιδίωκε την απομόνωση ή την ηρεμία της ιδιωτικής ζωής. Αντιθέτως, επεδίωκε διαρκώς την προβολή και ήθελε να βρίσκεται στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος. Χρησιμοποιούσε κάθε ευκαιρία για να τραβήξει πάνω του τα φώτα της δημοσιότητας, μετατρέποντας την καθημερινότητά του σε δημό σιο γεγονός. Αυτή η τάση του για προβολή επηρέασε άμεσα και τον σχεδιασμό της θαλαμηγού του, η οποία δεν προοριζόταν για ένα ήσυχο καταφύγιο αλλά για ένα

σκηνικό κοινωνικών εκδηλώσεων που θα κατέκλυζαν τον Τύπο της εποχής (Harlaftis, 2022). Στη θαλαμηγό «CHRISTINA» φιλοξένησε κάποιες από τις σημαντικότερες και πιο γνωστές προσωπικότητες παγκοσμίως, μεταξύ των οποίων και η Μαρία Κάλλας, που αποτέλεσε και σύντροφο του Ωνάση μετά τη λήξη του γάμου του το 1960. Το 1963, αγόρασε ένα μικρό ακατοίκητο νησί απέναντι από τη Λευκάδα, τον Σκορπιό, το οποίο μεταμόρφωσε σε ιδιωτικό θέρετρο με πλήρεις υποδομές, που μαζί με τη θαλαμηγό του λειτουργούσαν ως ένα συνολικό πολυτελές σύστημα εντυπωσιασμού. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1968, παντρεύτηκε στον Σκορπιό την Jacqueline Bouvier Kennedy (Τζάκι Κέννεντυ), χήρα του John F. Kennedy (Ίδρυμα Ωνάση, χ.χ.).

Τ

ο τέλος της αυτοκρατορίας ήρθε, ουσιαστικά, με τον θάνατο του γιου του Αλέξανδρου στις 24 Ιανουαρίου του 1973 σε αεροπορικό δυστύχημα. Ο Ωνάσης δεν κατάφερε ποτέ να ανακάμψει από αυτό το γεγονός και έφυγε από τη ζωή το 1975 στο Παρίσι και τάφηκε στον Σκορπιό δίπλα στον γιο του. Στη διαθήκη του άφησε εντολή για τη δημιουργία κοινωφελούς ιδρύματος προς τιμήν του γιου του, με έδρα την πρωτεύουσα του Λιχτενστάιν, με το όνομα «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» (Ίδρυμα Ωνάση, χ.χ.).

Σ

υνοψίζοντας, η δράση του Ωνάση στον τομέα της ναυτιλίας συνδέθηκε άρρηκτα με την επιδίωξη της παγκόσμιας προβολής και της κοινωνικής φήμης. Η στρατηγική αυτή μετέτρεψε την ιδιωτική του περιουσία σε ένα εργαλείο ανάδειξης δημόσιας εικόνας, όπου η ανάγκη για επίδειξη ισχύος καθόρισε τη συνολική πορεία του.

37

38

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

3.1.1. CHRISTINA O

Τ

ο «Christina O» αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά σκάφη παγκοσμίως, καθώς δεν ναυπηγήθηκε αρχικά ως σκάφος αναψυχής, αλλά ως φρεγάτα για το πολεμικό ναυτικό του Καναδά, το οποίο συμμετείχε στον Β΄ΠΠ, το 1943. Η μετασκευή σε πολυτελή θαλαμηγό του από τον Αριστοτέλη Ωνάση το 1954, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Cäsar Pinnau, αποτέλεσε μια πρωτοποριακή κίνηση, διότι μεταμόρφωσε ένα αυστηρό πολεμικό πλοίο σε σύμβολο κύρους (YachtCharterFleet, χ.χ.; Μηχανή του Χρόνου, 2017).

Σ

χεδιαστικά, το σκάφος χαρακτηρίζεται από έναν έντονο εκλεκτισμό, υιοθετώντας στοιχεία Ροκοκό, Αγγλικού Regency και Νεοκλασικισμού. Ενώ η δεκαετία του 1950 κυριαρχούνταν από τις αρχές του Μοντερνισμού την έννοια και της χαρακτηριστικής φράσης του Ludwig Mies van der Rohe, «Less is More», ο Ωνάσης επέλεξε συνειδητά την επιστροφή στον Ιστορισμό. Αντί για την αφαίρεση και τη γεωμετρική καθαρότητα, προτίμησε μία σκηνογραφική προσέγγιση που αναβίωνε την αισθητική των αθηναϊκών μεγάρων της περιόδου από το 1830 έως το 1940. Έτσι, το «Christina O» μετατράπηκε σε «πλωτό μέγαρο», ένα επιβλητικό σκηνικό επίδειξης κοινωνικής και οικονομικής ισχύος, όπου η ναυτική λειτουργικότητα υποχωρούσε μπροστά στην αίγλη μίας αρχοντικής κατοικίας.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 29: Εξωτερική άποψη του “Christina O”.

39

40

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Ξ

εκινώντας από τους εξωτερικούς χώρους, το πρώτο και πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο είναι η πισίνα στο κύριο κατάστρωμα, η οποία μεταφράζεται ως η νοητή μεταφορά της αυλής των νεοκλασικών κτιρίων στο περιβάλλον του σκάφους. Όπως στα νεοκλασικά κτίρια η αυλή και ο κήπος αποτελούσαν τον κοινόχρηστο χώρο εκτόνωσης της κατοικίας, έτσι σε αυτή την περίπτωση, η πισίνα λειτουργεί ως το κέντρο της κοινωνικής ζωής του σκάφους. Στοιχεία Νεοκλασικισμού εισάγονται με την επιλογή ενός ψηφιδωτού, πιστού αντιγράφου της τοιχογραφίας με τα Ταυροκαθάψια από το ανάκτορο της Κνωσού, ως επένδυση για τον πυθμένα της πισίνας (Μηχανή του Χρόνου, 2017). Με αυτόν τον τρόπο, αποκτά μνημειακό χαρακτήρα και αποτελεί μια δήλωση Ιστορισμού, όπως η χρήση αρχαϊκών μοτίβων στις νεοκλασικές κατοικίες (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Τέλος, σημαντική πρωτοπορία είναι και ο μηχανισμός που ανυψώνει τον πυθμένα και μετατρέπει την πισίνα σε σκηνή χορού (DAF, 2018). Έτσι, εισάγεται η λογική της σκηνογραφικής μεταμόρφωσης, που προσδίδει σε αυτό το σημείο θεατρικό και δυναμικό χαρακτήρα, αναβιώνοντας το Μπαρόκ. Αυτή η συνύπαρξη του αρχαϊκού ψηφιδωτού με την πρωτοποριακή μηχανική της εποχής, καθιστά την πισίνα ένα από τα κυριότερα Εκλεκτικά στοιχεία του σκάφους, όπου η ιστορία της τέχνης και η τεχνολογία συνθέτουν μια ενιαία αρχιτεκτονική χειρονομία.

Στην προέκταση του καταστρώματος, η μετάβαση προς το εσωτερικό σηματοδοτείται από το μνημειώδες τραπέζι 16 ατόμων. Η επιφάνειά του, φιλοτεχνημένη με την τεχνική της μαρκετερί, που απεικονίζει ιστορίες του Οδυσσέα, παραπέμπει στα αστικά έπιπλα των αθηναϊκών μεγάρων, μεταφέροντας την επισημότητα της εσωτερικής τραπεζαρίας στο υπαίθριο περιβάλλον (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Η χρήση τόσο ευαίσθητων τεχνικών επιπλοποιίας σε εξωτερικό χώρο αποτελεί μια ακόμα εκλεκτιστική χειρονομία, όπου η πολυτέλεια της χειροτεχνίας υπερβαίνει τους περιορισμούς του ναυτικού περιβάλλοντος.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 30: Η πισίνα με ανυψωμένο πυθμένα.

Εικόνα 31: Η πισίνα με τον πυθμένα στην κανονική θέση.

41

42

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Σ

ε αυτό το σημείο της θαλαμηγού, η αισθητική αλλάζει σε μεγάλο βαθμό, καθώς το «Ari΄s Bar» αποτελεί την επιτομή του σκηνογραφικού σχεδιασμού. Αντιτίθεται πλήρως στο ύφος της εξωτερικής πισίνας, που αντανακλά τη φωτεινότητα του Νεοκλασικισμού, και εισάγει τη σκοτεινή εσωστρέφεια του Μπαρόκ, η οποία βασίζεται στην ακραία χρήση σπάνιων και «πρωτόγονων» υλικών. Στον χώρο κυριαρχεί το σκουρόχρωμο ξύλο, το οποίο προέρχεται από ένα ισπανικό ναυάγιο του 16ου αιώνα (Μηχανή του Χρόνου, 2017). Επίσης, εξαιρετικά

σπάνιο υλικό είναι το δέρμα φάλαινας που αποτελεί την επένδυση για τα σκαμπό και ξεφεύγει απόλυτα από τις συνηθισμένες επενδύσεις επίπλων (DAF, 2018). Ο συνδυασμός των δύο αυτών υλικών προσομοιάζει τον συγκεκριμένο χώρο με τα δωμάτια-καπνιστήρια των μεγάλων αστικών κατοικιών (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Τέλος, μία λεπτομέρεια του χώρου είναι και η χρήση δοντιών φάλαινας, με εγχάρακτα σχέδια της ελληνικής μυθολογίας, ως υποπόδια και λαβές (DAF, 2018). Αυτή η τεχνική μαρτυρά την καλλιτεχνική επεξεργασία που

43

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

έχουν υποστεί και παραπέμπει στη ναυτική τέχνη «scrimshaw» (YachtCharterFleet, χ.χ.). Συνεπώς, αυτό το σημείο του σκάφους λειτουργεί ως ένα ευρεθέν αντικείμενο σε μεγάλη κλίμακα, όπου η βιολογική ύλη και η ναυτική ιστορία ενσωματώνονται στον σχεδιασμό και την επίπλωση. Η χρήση αυτών των υλικών μέσα σε ένα πλαίσιο πολυτέλειας ανατρέπει τις τυπικές αστικές συμβάσεις της εποχής. Εδώ, ο Εκλεκτισμός δεν εκφράζεται μόνο μέσω της ιστορικής αναδρομής, αλλά μέσω της σύνδεσης της αρχέγονης δύναμης της φύσης με την υψηλή κοινωνική ζωή, μετατρέποντας τον συγκεκριμένο χώρο σε ένα «αντικείμενο» που τονίζει την ισχύ του ιδιοκτήτη.

Εικόνα 32: Το “Ari’s Bar”. Εικόνα 33: Λεπτομέρεια από τα σκαμπό.

44

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Σ

το κέντρο του σκάφους, η σπειροειδής σκάλα αποτελεί το κυρίαρχο αρχιτεκτονικό στοιχείο που ενοποιεί τα διαφορετικά επίπεδα, λειτουργώντας ως ένας δυναμικός χώρος κίνησης και μετάβασης. Η σκάλα εισάγει την έννοια της ροής και της κατακόρυφης σύνδεσης, υιοθετώντας μια μορφή που παραπέμπει στις μνημειακές σκάλες των ευρωπαϊκών μεγάρων. Η υλικότητά της ενισχύει τον εκλεκτιστικό χαρακτήρα του συνολικού σχεδιασμού, καθώς τα σκαλοπάτια είναι επενδυμένα με μάρμαρο (όνυχα), ενώ τα κιγκλιδώματα είναι κατασκευασμένα από μπρούντζο και ασήμι και τονίζουν τη σύνδεση με την αστική πολυτέλεια (YachtCharterFleet, χ.χ.). Η εμπειρία της μετάβασης ξεκινά από τη βάση της σκάλας, όπου δεσπόζει ένα ψηφιδωτό με το γράμμα «Ω», το προσωπικό μονόγραμμα του Ωνάση, το οποίο λειτουργεί ως «σφραγίδα» ιδιοκτησίας και σταθερό σημείο αναφοράς στον χώρο. Καθώς ο χρήστης κινείται προς τα επάνω, το βλέμμα οδηγείται στον ψευδαισθητικό θόλο στην οροφή του κλιμακοστασίου. Παρότι δίνει την εντύπωση ανοίγματος, πρόκειται για μια κλειστή επιφάνεια, φιλοτεχνημένη με την τεχνική της οφθαλμαπάτης, η οποία αναπαριστά έναν αίθριο ουρανό (Μηχανή του Χρόνου, 2017; DAF, 2018). Η επιλογή αυτή αποτελεί μια σαφή αναφορά στην παράδοση των μεγάλων οροφογραφιών της Αναγέννησης, με πιο εμβληματικό παράδειγμα την Καπέλα Σιξτίνα, όπου η ζωγραφική χρησιμοποι-

Εικόνα 34: Ο θόλος στην οροφή της σκάλας. Εικόνα 35: Η σκάλα και το μονόγραμμα “Ω” στο δάπεδο.

είται για να καταργήσει τα όρια του κτιρίου και να προσφέρει μια αίσθηση απεραντοσύνης. Αυτός ο θόλος λειτουργεί ως ένα αρχιτεκτονικό τέχνασμα που αποϋλοποιεί την οροφή του σκάφους, προσφέροντας μια αίσθηση ανάτασης και μετατρέποντας τη σκάλα από ένα απλό μέσο κατακόρυφης επικοινωνίας σε μια γλυπτική μορφή που συνδέει νοητά το εσωτερικό της θαλαμηγού με το αχανές του ουρανού.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

45

46

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Εικόνα 36: Άποψη του “Lapis Lounge”.

Τ

ο κύριο καθιστικό της θαλαμηγού οργανώνεται ως ένας χώρος απόλυτου κύρους, αποτελώντας την «καρδιά» της κοινωνικής ζωής στο σκάφος. Η αρχιτεκτονική του ταυτότητα καθορίζεται από τις περιμετρικές επενδύσεις ξύλου (boiseries), οι οποίες χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα για αισθητικούς και για πρακτικούς λόγους. Αρχικά, αποτελούν χαρακτηριστικό νεοκλασικό στοιχείο, αλλά ταυτόχρονα καλύπτουν και το ψυχρό μεταλλικό κέλυφος και προσφέρουν ηχοπροστασία και θερμοπροστασία. Αυτός ο Αστικός Νεοκλασικισμός, όπως εκφράζεται στα μέσα του 20ού αιώνα, χρησιμοποιεί το ξύλο για να προσδώσει τη στιβαρότητα και την απομόνωση που συναντάται στα βαρύτιμα γραφεία και τις βιβλιοθήκες των αρχοντικών

της ξηράς (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Ο επισκέπτης, περιτριγυρισμένος από το ξύλο, παύει να νιώθει ότι βρίσκεται σε ένα πλωτό μέσο και μεταφέρεται νοητά σε μια σταθερή, αστική κατοικία. Στο επίκεντρο του χώρου βρίσκεται το μνημειακό τζάκι από Lapis Lazuli. Η ύπαρξη ενός τζακιού πάνω σε πλοίο αποτελεί ένα εξαιρετικά σπάνιο στοιχείο, καθώς έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τους περιορισμούς της ναυπηγικής (DAF, 2018). Η επιλογή του συγκεκριμένου ημιπολύτιμου λίθου, με το βαθύ μπλε χρώμα και τη σπανιότητά του, μετατρέπει την «εστία» σε ένα σύμβολο της μόνιμης κατοικίας, προσφέροντας μια αίσθηση θαλπωρής και σταθερότητας που συναντάται μόνο στα μέγαρα της στεριάς. Το τζάκι πλαισιώνεται από ενσωματωμένες βιβλιοθήκες στον

47

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

τοίχο, ενισχύοντας τη λειτουργία του δωματίου ως χώρου πνευματικής περισυλλογής (Μηχανή του Χρόνου, 2017). Η επίπλωση του σαλονιού ακολουθεί αυτή τη νεοκλασική λογική, αποφεύγοντας όμως τις σκληρές γωνίες. Οι καναπέδες διακρίνονται για τον μεγάλο όγκο τους και τις καμπύλες γραμμές στα μπράτσα και την πλάτη. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα χαμηλά τραπέζια, των οποίων τα βαριά τορνευτά πόδια θυμίζουν μικρογραφίες κλασικών κιόνων, τονίζοντας

τη σταθερότητα και την υψηλή δυσκολία της κατασκευής (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Ο συνδυασμός των πλούσιων υφασμάτων, της λεπτομερούς ξυλογλυπτικής και της συλλεκτικής διάταξης αντικειμένων, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα «πλωτού μεγάρου». Εδώ, η ναυπηγική αισθητική υποχωρεί πλήρως μπροστά στην ανάγκη για μια μόνιμη, αρχοντική εστία, μετατρέποντας το καθιστικό σε ένα διαχρονικό σύμβολο οικονομικής και κοινωνικής ισχύος.

Εικόνα 37: Το τζάκι από lapis lazuli. Εικόνα 38: Το κλασικού τύπου γραφείο του πρύτανη στο Εθνικό Πανεπιστήμιο (1873).

48

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Τ

ο καθιστικό «Maria Callas» οργανώνεται ως ένας χώρος εξωστρέφειας και κοινωνικής συνύπαρξης, υιοθετώντας την αρχιτεκτονική τυπολογία μίας μουσικής αίθουσας που συναντάται στις μεγάλες αστικές επαύλεις. Ο χώρος ορίζεται από την παρουσία κιόνων, οι οποίοι δεν λειτουργούν μόνο ως δομικά στοιχεία αλλά ως σύμβολα του Κλασικισμού που ρυθμίζουν την κίνηση και ορίζουν το βλέμμα στην υπερυψωμένη σκηνή με το πιάνο. Η επίπλωση του χώρου χαρακτηρίζεται από έντονο εκλεκτισμό, όπου η αναβίωση του στυλ Ροκοκό (Louis XV) στις καμπυλόγραμμες

καρέκλες, που πλαισιώνουν το τραπέζι με την περίτεχνη μαρκετερί, συνυπάρχει με το πιο σύγχρονο ύφος των καθισμάτων τύπου «μπριτζ». Παράλληλα, οι καναπέδες, αν και διατηρούν τον επιβλητικό τους όγκο, υιοθετούν πιο ευθείες και γεωμετρικές γραμμές και ακολουθούν τη νεοκλασική συμμετρία των boiseries (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Αυτό το σύνολο διαφορετικών ρυθμών, σε συνδυασμό με τις ξύλινες επενδύσεις που καλύπτουν κάθε ναυτική αναφορά, μετατρέπουν το καθιστικό σε ένα πλωτό σκηνικό δεξιώσεων.

Εικόνα 39: Οι καρέκλες Ροκοκό στο “Callas Lounge”. Εικόνα 40: Άποψη του “Callas Lounge”. Εικόνα 41: Οι καρέκλες τύπου “μπριτζ”.

Εικόνα 42: Καρέκλα του Χ.Τρικούπη, τέλος 19ου αιώνα. Εικόνα 43: Καρέκλα τύπου “μπριτζ”, 19ος αιώνας. Εικόνα 44: Καρέκλα της Ακαδημίας Αθηνών σε κλασικό ύφος

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 45: Άποψη της κύριας τραπεζαρίας.

Σ

την κύρια τραπεζαρία, ο Νεοκλασικισμός αποκτά μια πιο αυστηρή και συμμετρική μορφή, θυμίζοντας τις επίσημες αίθουσες δείπνου των ευρωπαϊκών μεγάρων. Ο χώρος κυριαρχείται από το επιβλητικό, επίμηκες τραπέζι, το οποίο πλαισιώνεται από καρέκλες με ψηλή πλάτη και κίονες δωρικού ρυθμού, στοιχεία που παραπέμπουν στον τύπο της περιόδου του Louis XVI, του οποίου χαρακτηριστικά ήταν οι αξίες της κλασικής αρχιτεκτονικής με τις ευθείες γραμμές και τη συμμετρία

(Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Η χρήση των λευκών boiseries στους τοίχους, σε συνδυασμό με τους δωρικούς κίονες που οριοθετούν τον χώρο, ενισχύουν την αίσθηση της μόνιμης κατοικίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η φατνωματική οροφή με τον ενσωματωμένο φωτισμό, η οποία προσδίδει βάθος και μια μνημειακότητα στον χώρο. Με αυτόν τον τρόπο, η τραπεζαρία μετατρέπεται σε έναν χώρο που φιλοξενεί επίσημες εκδηλώσεις και έχει ταυτόχρονα ως στόχο την επίδειξη ισχύος.

49

50

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Σ

τις ιδιωτικές καμπίνες, οι οποίες έφεραν ονόματα ελληνικών νησιών, η εσωτερική αρχιτεκτονική ακολουθεί τις αρχές της κλασικής αστικής κατοικίας με έντονα στοιχεία από τη βόρεια ευρωπαϊκή παράδοση. Οι τοίχοι είναι πλήρως επενδυμένοι με ξύλο, όπως οι περισσότεροι χώροι του σκάφους, ενώ η οροφή, χαρακτηρίζεται από τη χρήση εμφανών δοκών, στοιχείο που παραπέμπει σε παραδοσιακές κτιριακές δομές της ξηράς. Ο γενικός σχεδιασμός αλλά και η επίπλωση, ακολουθούν τις γραμμές του ρυθμού Biedermeier8, με κύρια χαρακτηριστικά τη γεωμετρική

απλοποίηση των συνθέσεων και την αναφορά σε δομικά αρχιτεκτονικά στοιχεία, όπως οι εμφανείς δοκοί στην οροφή που αναφέρθηκαν (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Ο χώρος οργανώνεται σε επιμέρους ζώνες, περιλαμβάνοντας εντοιχισμένες βιβλιοθήκες, ιδιωτικό καθιστικό και τζάκι, στοιχεία που ενισχύουν τον οικιακό χαρακτήρα της καμπίνας. Συνολικά, η επιλογή των υλικών και η διάταξη των επίπλων αποσκοπούν στην εξάλειψη της ναυτικής αισθητικής, μετατρέποντας το εσωτερικό του σκάφους σε ένα σταθερό αρχιτεκτονικό περιβάλλον μόνιμης διαμονής.

Εικόνα 47: Άποψη του ιδιωτικού καθιστικού της κύριας καμπίνας.

Εικόνα 46: Άποψη της κύριας καμπίνας.

8

Ο ρυθμός Biedermeier εμφανίστηκε αρχικά στη Γερμανία και συνδύαζε στοιχεία από τους γαλλικούς νεοκλασικούς ρυθ-

μούς και τις κατασκευές του Άγγλου Th. Sheraton. Χαρακτηριστικά του ήταν οι ίσιες γραμμές και η γεωμετρική απλότητα (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003).

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Σ

υνοψίζοντας, η διαμόρφωση του σκάφους «Christina O» βασίζεται στον αστικό εκλεκτικισμό, με στόχο τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που αποσυνδέεται από τη ναυτική αισθητική. Μέσα από τον Νεοκλασικισμό της τραπεζαρίας, το συνδυασμό ρυθμών των καθιστικών και τις Biedermeier επιρροές των καμπινών, το σκάφος αποκτά τα χαρακτηριστικά μιας μόνιμης κατοικίας (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Η χρήση στοιχείων όπως οι boiseries, οι κίονες και τα τζάκια, εξαλείφει τις οπτικές αναφορές στο πλοίο και επιβάλλει την εικόνα ενός πλωτού μεγάρου (Μηχανή του Χρόνου, 2017). Τελικά, ο σχεδιασμός μετατρέπει το αυστηρό περίβλημα του πολεμικού πλοίου σε ένα σταθερό αρχιτεκτονικό σκηνικό, προσαρμοσμένο στις ανάγκες για φιλοξενία επίσημων κοινωνικών εκδηλώσεων και επίδειξη οικονομικής ισχύος του Αριστοτέλη Ωνάση.

51

52

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

3.2. ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ

ο πατέρας του υπήρξαν καθοριστικές. Η εμπειρία αυτή λειτούργησε ως κίνητρο για τον Σταύρο Νιάρχο, αναπτύσσοντας μια έντονη φιλοδοξία και μια στρατηγική επιφυλακτικότητα, που τον οδήγησαν να επιδιώκει πάντα τη μέγιστη ασφάλεια στις επιχειρηματικές του κινήσεις. Ο Σταύρος Νιάρχος φοίτησε στη Νομική Σχολή Αθηνών, ενώ παράλληλα, από το 1928, εργαζόταν στον οικογενειακό αλευρόμυλο. Λίγο αργότερα, άρχισε να ενδιαφέρεται για τη ναυτιλία και συμβούλευσε την οικογένειά του να προμηθευτούν δικά τους πλοία για τη μεταφορά των σιτηρών τους, ώσπουτο 1935, αγόρασαν τελικά σε χαμηλή τιμή έξι βρετανικά φορτηγά πλοία (Isalos.net, 2021; Greek Shipping Hall of Fame, χ.χ.).

Τ Εικόνα 48: Σταύρος Νιάρχος.

Ο

Σταύρος Νιάρχος υπήρξε η προσωπικότητα που ταύτισε το όνομά του με την έννοια της αισθητικής τελειότητας, εισάγοντας στη ναυτιλία μία προσέγγιση που συνδύαζε την επιχειρηματική οξυδέρκεια με το πάθος για την τέχνη. Αν και υπήρξε ο μεγάλος ανταγωνιστής του Αριστοτέλη Ωνάση, τον οποίο τελικά ξεπέρασε σε μέγεθος στόλου και οικονομική ισχύ, συχνά επισκιαζόταν από την έντονη κοινωνική προβολή του αντίζηλού του. Γεννήθηκε το 1909 στην Αθήνα, με καταγωγή από τη Λακωνία, λίγο μετά τον επαναπατρισμό της οικογένειάς του από τις ΗΠΑ. Παρά την αρχική επιχειρηματική δραστηριότητα των γονιών του στους οικογενειακούς αλευρόμυλους του Πειραιά, οι μετέπειτα οικονομικές δυσκολίες που αντιμετώπισε

ο 1940, παντρεύτηκε με τη Μέλπω Αλεξανδροπούλου, την κόρη ενός μικρού επίσης Έλληνα εφοπλιστή, στο Λονδίνο, έχοντας περάσει ήδη και οι δύο από έναν προηγούμενο σύντομο γάμο. Απέκτησε έναν μικρό αριθμό πλοίων, ακόμα σε χαμηλές τιμές, αλλά στον Β΄ΠΠ βυθίστηκαν έξι από τα πλοία του από γερμανικά υποβρύχια. όμως, η στρατηγική του πρόνοια στις ασφαλιστικές καλύψεις τον κράτησε οικονομικά ισχυρό. Η θητεία του στο Πολεμικό Ναυτικό, κατά τη διάρκεια του Β΄ΠΠ, δεν τον εμπόδισε να παρακολουθεί τις εξελίξεις των επιχειρήσεών του. Λόγω των απωλειών που υπέστη ο στόλος του στη διάρκεια του πολέμου, απέκτησε το δικαίωμα για αγορά των δύο από τα εκατό πλοία Liberty, που διατέθηκαν σε Έλληνες εφοπλιστές με κρατική επιδότηση από τον πλεονάζοντα αμερικανικό στόλο. Στη συνέχεια, κατάφερε να ενισχύσει τον στόλο του αγοράζοντας ξανά από τις ΗΠΑ πλοία και των τριών τύπων (Liberty, Victory, T2). Λίγα χρόνια μετά

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

τον πόλεμο, αμέσως μετά το διαζύγιό του, ο Νιάρχος παντρεύτηκε την Ευγενία Λιβανού, επίσης κόρη του εφοπλιστή Σταύρου Λιβανού και μεγαλύτερη αδερφή της Τίνας, συζύγου του Αριστοτέλη Ωνάση (Isalos.net, 2021; Greek Shipping Hall of Fame, χ.χ.).

Ε

πιχειρηματικά, ο Νιάρχος υπήρξε πρωτοπόρος, προβλέποντας τη στροφή της παγκόσμιας οικονομίας στο πετρέλαιο και στράφηκε προς την παραγγελία νεότευκτων μεγαλύτερων δεξαμενόπλοιων, το 1949 σε ναυπηγεία κυρίως του Ηνωμένου Βασιλείου αλλά και της Γερμανίας, της Ολλανδίας και της Σουηδίας. Το 1957 ίδρυσε τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, ενώ το 1962 παρέλαβε το «SS Manhattan», το μεγαλύτερο δεξαμενόπλοιο της εποχής, το οποίο αν και αποδείχθηκε ασύμφορο για την εποχή, ανέδειξε την τάση του πλοιοκτήτη για τη μεγάλη κλίμακα (Greek Shipping Hall of Fame, χ.χ.). Αξίζει να σημειωθεί πως υπήρξε ο πρώτος που ενέγραψε πλοίο στο νηολόγιο της Λιβερίας, ενώ φημιζόταν για τις εξαιρετικές παροχές που προσέφερε στα πληρώματά του.

Π

έρα από τη θάλασσα, η πραγματική του αγάπη ήταν η τέχνη, στην οποία επένδυσε με την εξαγορά της συλλογής του Edward G. Robinson, που τον κατέστησε κάτοχο έργων τέχνης των Van Gogh, Picasso, Gauguin και Cézanne, ενώ παράλληλα επέκτεινε τις δραστηριότητές του στην αγορά διαμαντιών, την εκτροφή αλόγων κούρσας και τις διεθνείς επενδύσεις, όπως στην Citibank και σε σημαντικά ακίνητα. Ως λάτρης της πολυτέλειας, βρήκε στις διάσημες θαλαμηγούς του, «Creole» και «Atlantis», τα ιδανικά καταφύγια όπου η τέχνη συναντούσε τον ναυτικό σχεδιασμό (Isalos.net, 2021).

Η

προσωπική του ζωή υπήρξε εξίσου σύνθετη και πολυτάραχη. Το 1965 παντρεύτηκε τη Σαρλότ Φορντ, κόρη του αυτοκινητοβιομήχανου Χένρυ Φορντ ΙΙ, ένας γάμος που παρά τη γέννηση του παιδιού τους δεν ευδοκίμησε. Μετά το διαζύγιό τους, ο Νιάρχος επέστρεψε στην προηγούμενη σύζυγό του, Ευγενία, η οποία όμως έφυγε από τη ζωή το 1970 από υπερβολική δόση υπνωτικών. Στη συνέχεια παντρεύτηκε την αδελφή της και πρώην σύζυγο του Ωνάση, Αθηνά (Τίνα) Λιβανού, η οποία είχε παρόμοιο τραγικό τέλος τέσσερα χρόνια αργότερα. Μέχρι το τέλος της ζωής του το 1996 στην Ελβετία, ο Νιάρχος συνέχισε να δαπανά υπέρογκα ποσά για την ψυχαγωγία του αλλά και για φιλανθρωπικούς σκοπούς, αφήνοντας πίσω του μια κληρονομιά που συνεχίζεται μέχρι σήμερα μέσω του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (Isalos.net, 2021).

Ε

ν κατακλείδι, η πορεία του Σταύρου Νιάρχου χαρακτηρίστηκε από μια συνεχή αναζήτηση της τελειότητας, που η επιχειρηματική κυριαρχία συμβάδιζε με την ανάγκη για υψηλή αισθητική απόλαυση. Η προσέγγιση αυτή μετέτρεψε τα σκάφη του σε πλωτά μουσεία, τονίζοντας το πώς η προσωπική ταυτότητα ενός συλλέκτη επηρεάζει τον σχεδιασμό των προσωπικών του χώρων.

53

54

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

3.2.1. CREOLE

Τ

ο «Creole» αποτελεί ένα από τα πιο ιστορικά και επιβλητικά ιστιοφόρα παγκοσμίως. Παρόλο που ναυπηγείται το 1927 στα ναυπηγεία Camper & Nicholsons ως «Vira» (ένα τρικάταρτο ιστιοφόρο schooner), η απόκτησή του από τον Σταύρο Νιάρχο το 1948 σηματοδοτεί τη δημιουργία ενός συμβόλου που δεν βασίζεται στη μεταμόρφωση, αλλά στην ανάδειξη της ναυτικής αυθεντικότητας (Boat International, 2022).

Σ

χεδιαστικά, το σκάφος υιοθετεί την αισθητική του «English Country House» (αγγλική εξοχική έπαυλη). Ενώ η εποχή επιβάλλει τον Μοντερνισμό, ο Νιάρχος επιλέγει και εκείνος να επενδύσει στον Κλασικισμό, μετατρέποντας το εσωτερικό σε ένα πλωτό μουσείο που φιλοξενεί μια από τις σημαντικότερες συλλογές τέχνης του 20ού αιώνα. Το «Creole» λειτουργεί ως μια «πλωτή έπαυλη» υψηλής αισθητικής, όπου η ναυτική παράδοση συναντά την αριστοκρατική εσωστρέφεια. Έτσι, ο σχεδιασμός δεν αποσκοπεί στη δημιουργία ενός σκηνικού, αλλά διατηρεί τον χαρακτήρα ενός αυθεντικού ναυτικού δημιουργήματος, όπου η οικονομική ισχύς δηλώνεται μέσα από την ποιότητα των υλικών και τη συλλεκτική αξία των έργων τέχνης (Greek Shipping Hall of Fame, χ.χ.).

55

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 49: Εξωτερική άποψη του “Creole”.

56

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Σ

το «Creole», το κατάστρωμα δεν λειτουργεί ως μια απλή επέκταση της κατοικίας, αλλά ως ο πρωταγωνιστής της ναυτικής ταυτότητας του σκάφους. Σε αντίθεση με το «Christina O», όπου οι εξωτερικοί χώροι μετασχηματίζονται σκηνογραφικά (π.χ. η πισίνα), εδώ κυριαρχεί η λειτουργική ειλικρίνεια. Το κύριο υλικό είναι το ξύλο Teak, το οποίο καλύπτει κάθε επιφάνεια, τονίζοντας τη χειροτεχνική αξία ενός αυθεντικού ιστιοφόρου (Boat International, 2022). Η διάταξη του εξωτερικού χώρου οργανώνεται γύρω από τα τρία επιβλητικά κατάρτια, τα οποία παραμένουν ορατά και ενεργά, θυμίζοντας ότι η κίνηση βασίζεται

στη δύναμη της φύσης. Η εξωτερική τραπεζαρία ακολουθεί αυτή τη λογική, με ένα στιβαρό ξύλινο τραπέζι και καρέκλες που παραπέμπουν στο αγγλικό ναυτικό ύφος, διατηρώντας μια αυστηρή αλλά πολυτελή απλότητα (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Η επιλογή του μαύρου χρώματος για το σκαρί, σε συνδυασμό με τις χρυσές λεπτομέρειες στην πλώρη, ενισχύει την αίσθηση της αριστοκρατικής εσωστρέφειας, καθιστώντας το κατάστρωμα έναν χώρο όπου η τεχνολογία της ιστιοπλοΐας και η υψηλή αισθητική συνυπάρχουν χωρίς να αλληλοαναιρούνται (Boat International, 2022).

Εικόνα 50: Εξωτερική τραπεζαρία.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

O

ι διάδρομοι δεν αποτελούν απλούς χώρους διέλευσης, αλλά οργανικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής του ταυτότητας που αναδεικνύουν τη ναυτική του φύση. Η φωτογραφία αποκαλύπτει πώς το κατάρτι του ιστιοφόρου διαπερνά το εσωτερικό του σκάφους, παραμένοντας ορατό ως μια στιβαρή ξύλινη κολώνα με κυκλική διατομή και ορειχάλκινη βάση. Αντί η εσωτερική διαρρύθμιση να κρύβει τα δομικά στοιχεία του πλοίου, ο σχεδιασμός τα ενσωματώνει, μετατρέποντας ένα λειτουργικό εξάρτημα σε ένα είδος «εσωτερικού γλυπτού». Η επένδυση των τοίχων με κατακόρυφες ξύλινες επιφάνειες και η χρήση ορειχάλκινων χειρολισθήρων (κουπαστών) κατά μήκος του διαδρόμου προσφέρουν μια αίσθηση ασφάλειας και στιβαρότητας, απαραίτητης έναντι της έντονης κίνησης του ιστιοφόρου εξαιτίας των ανέμων (Τσούμας, 2015). Παράλληλα, ο τοίχος χρησιμοποιείται και εδώ ως εκθεσιακός χώρος για έργα τέχνης, διατηρώντας την ταυτότητα του σκάφους ως πλωτού μουσείου ακόμα και στους χώρους κίνησης, ακολουθώντας την αστική παράδοση με τους διαδρόμους των μεγάρων να λειτουργούν ως ιδιωτικές πινακοθήκες (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003).

Εικόνα 51: Το κατάρτι ως “εσωτερικό γλυπτό”.

57

58

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Σ

το εσωτερικό του «Creole», η οργάνωση του κύριου χώρου χαρακτηρίζεται από μια λογική πολυλειτουργικότητας, η οποία διαφοροποιείται πλήρως από την τοποθέτηση σταθερής και ογκώδους επίπλωσης του «Christina O». Η αρχιτεκτονική ταυτότητα του χώρου καθορίζεται από τη δυνατότητα μετασχηματισμού του καθιστικού σε επίσημη τραπεζαρία μέσω ενός μηχανικού σχεδιασμού. Τα κεντρικά ξύλινα τραπέζια, σχεδιασμένα στο ύφος Regency, στην καθημερινή χρήση λειτουργούν ως χαμηλά στοιχεία του καθιστικού, ενώ διαθέτουν μηχανισμούς ανύψωσης που επιτρέπουν τη μετατροπή τους σε μια ενιαία τραπεζαρία. Η επιφάνειά τους από μαόνι διαθέτει σημεία με την τεχνική της μαρκετερί, στοιχείο που παραπέμπει στην υψηλή επιπλοποιία των αθηναϊκών αρχοντικών του μεσοπολέμου. Αυτή η επιλογή αναδεικνύει μια ισορροπία μεταξύ της ναυτικής οικονομίας χώρου και της αστικής πολυτέλειας. Ο χώρος ακολουθεί τις αρχές του αγγλικού κλασικισμού, με τις κατακόρυφες επιφάνειες να χωρίζονται σε δύο ζώνες, οι οποίες είναι μια βάση από σκουρόχρωμες ξύλινες επενδύσεις (boiseries) και μια ανώτερη ζώνη από ανοιχτόχρωμο ύφασμα, το οποίο λειτουργεί ως υπόβαθρο για την έκθεση έργων τέχνης, προσφέροντας ταυτόχρονα ηχομόνωση. Η επίπλωση ολοκληρώνεται με καρέκλες που παρομοιάζουν στο ύφος Biedermeier, με τις χαρακτηριστικές πλάτες που

59

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

καμπυλώνουν προς τα έξω, οι οποίες ενισχύουν τον αστικό χαρακτήρα του χώρου (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Παράλληλα, ο ενιαίος καναπές που ακουμπά στον τοίχο είναι επενδυμένος με ύφασμα που φέρει γεωμετρικό μοτίβο, προσδίδοντας μια διακριτική Deco αισθητική που «ελαφρύνει» τη στιβαρότητα του ξύλου. Η χρήση υλικών όπως το μαόνι, ο ορείχαλκος στις απλίκες και το ξύλινο δάπεδο, παραπέμπει άμεσα στα πρότυπα της αστικής κατοικίας των αρχών του 20ού αιώνα (Τσούμας, 2015). Έτσι, ο χώρος δεν αποτελεί ένα σκηνικό επίδειξης, αλλά ένα περιβάλλον που προσαρμόζεται στις ανάγκες της διαβίωσης, ενισχύοντας την αίσθηση ότι το σκάφος αποτελεί μια «πλωτή έπαυλη» όπου η τεχνολογία και η παράδοση συνυπάρχουν αρμονικά.

Εικόνα 52: Ο χώρος με κλειστά τραπέζια ως καθιστικό. Εικόνα 53: Ο χώρος με ανοιχτά τραπέζια ως τραπεζαρία.

Εικόνα 54: Το κλασικού τύπου γραφείο του πρύτανη στο Εθνικό Πανεπιστήμιο (1873). Εικόνα 55: Καρέκλα της Ακαδημίας Αθηνών σε κλασικό ύφος.

60

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Εικόνα 56: Φωτιστικό “Lily”, Tiffany Studios. Εικόνα 57: Άποψη της κύριας καμπίνας. Εικόνα 58: Άποψη δίκλινης καμπίνας. Εικόνα 59: Γραφείο στον χώρο της κύριας καμπίνας.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Σ

τις καμπίνες του «Creole», ο σχεδιασμός εστιάζει στην ιδιωτικότητα και την κλασική αισθητική. Όλοι οι τοίχοι και η οροφή επενδύονται με ξύλο, προσδίδοντας στιβαρότητα στον χώρο, καθώς οι επιφάνειες από ρίζα ξύλου (burr wood) διαθέτουν έντονα φυσικά νερά και ολοκληρώνονται με λεπτές σκοτίες και φιλέτα (inlays), αναδεικνύοντας την ποιότητα της κατασκευής. Επίσης, το δάπεδο και σε αυτούς τους χώρους είναι ξύλινο, επιλογή που τονίζει τη σχεδιαστική ενότητα των χώρων. Η επίπλωση, με στοιχεία όπως τα κομοδίνα και το ενσωματωμένο γραφείο (secrétaire), χαρακτηρίζεται από έντονη γεωμετρικότητα στις γραμμές της, ακολουθώντας τα πρότυπα των αστικών υπνοδωματίων του μεσοπολέμου. Τα ενσωματωμένα γραφεία συνοδεύονται από καρέκλες με δερμάτινη επένδυση σε ρυθμό Regency, γνωστές ως «Captain’s chairs». Αυτές οι καρέκλες, με την καμπυλωτή πλάτη και τα τορνευτά πόδια, αποτελούν τυπικά δείγματα αγγλικής επιπλοποιίας που υιοθετήθηκαν και στα αστικά γραφεία της Αθήνας (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Ο εκλεκτισμός του χώρου ενισχύεται από τη χρήση εμβληματικών αντικειμένων, όπως τα φωτιστικά «Lily» των Tiffany Studios στα κομοδίνα, τα οποία εισάγουν Art Nouveau στοιχεία με τα γυάλινα καπέλα σε σχήμα κρίνου (Τσούμας, 2015). Παράλληλα, η παρουσία παραβάν με αναφορές στον Ανατολισμό (τεχνική Coromandel) ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής

61

62

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

στα αστικά σπίτια του μεσοπολέμου. Σε αυτή την περίπτωση συναντώνται, κυρίως, στην κεντρική καμπίνα παραβάν με την τεχνική της μαρκετερί, με την ένθεση στοιχείων από φίλντισι στο ξύλο, που αναπαριστούσαν θαλάσσια στοιχεία, όπως κοχύλια (Τσούμας, 2015). Στους τοίχους πάνω από τα κρεβάτια εκτίθενται πίνακες σε επίχρυσες κορνίζες, ενώ τα υφάσματα με κλασικά σχέδια ολοκληρώνουν το στυλ του «English Country House». Σε αυτούς τους χώρους, η πολυτέλεια προκύπτει από τον συνδυασμό της υψηλής τεχνικής κατασκευής με την ιστορικότητα των αντικειμένων. Εικόνα 60: Γραφείο στον χώρο της κύριας καμπίνας.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Συνοψίζοντας, η διαμόρφωση του σκάφους «Creole» βασίζεται σε έναν αυστηρό κλασικισμό, ο οποίος επιδιώκει να συμφιλιώσει τη ναυτική παράδοση με την ατμόσφαιρα μιας ιστορικής έπαυλης. Σε αυτή την περίπτωση, η πολυτέλεια εκφράζεται μέσα από τη στιβαρότητα της κατασκευής και την ενσωμάτωση της επίπλωσης στο σώμα του πλοίου. Τα περισσότερα έπιπλα δεν είναι αυτόνομα, αλλά σταθερά και ενοποιημένα με τις ξύλινες επενδύσεις των τοίχων, ενισχύοντας την αίσθηση της ασφάλειας και της μονιμότητας (Παρμενίδης & Ρούπα, 2003). Παράλληλα, η παρουσία της ιδιωτικής συλλογής έργων τέχνης, που κοσμεί τους τοίχους όλων των εσωτερικών χώρων, μετατρέπει το σκάφος σε ένα πλωτό μουσείο. Τελικά, ο σχεδιασμός του «Creole» απομακρύνεται από την ανάγκη για κοινωνική επίδειξη και εστιάζει στη δημιουργία ενός εσωστρεφούς περιβάλλοντος υψηλής αισθητικής, που αντανακλά την προσωπική καλλιέργεια και τη συλλεκτική δεινότητα του Σταύρου Νιάρχου.

63

64

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

3.3. ΔΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ

Εικόνα 61: Δάκης Ιωάννου.

Ο

Δάκης Ιωάννου αντιπροσωπεύει τη μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο του εφοπλιστή σε μία νέα φιλοσοφία, όπου το σκάφος μετατρέπεται σε ένα μέσο καλλιτεχνικού πειραματισμού. Γεννήθηκε στη Λευκωσία της Κύπρου το 1939 και είναι γιος του επιχειρηματία Στέλιου και της Έλλης Ιωάννου. Μετά την αποφοίτησή του από το Κολλέγιο Αθηνών, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Πανεπιστήμιο Cornell και έπειτα στο Πανεπιστήμιο Columbia, ενώ ανακηρύχθηκε διδάκτωρ αρχιτεκτονικής από το Πανεπιστήμιο της Ρώμης (Polignosi, χ.χ.). Είναι παντρεμένος με τη Λιέτα Ιωάννου, με την οποία έχουν αποκτήσει τέσσερα παιδιά, δύο γιους και δύο κόρες, τον Στέλιο, τον Χρίστο, τη Μαρία και την Έλλη, που συμμετέχουν ενεργά στις οικογενειακές επιχειρήσεις.

Σ

τον επιχειρηματικό τομέα, ο Ιωάννου ήταν για πολλά χρόνια επικεφαλής του Ομίλου J&P, μίας από τις σημαντικότερες διεθνείς κατασκευαστικές εταιρίες, με γραφεία στην Ελλάδα, την Κύπρο, την Αγγλία και τη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, είναι μεγαλομέτοχος της Coca-Cola 3E, της εταιρίας «Yes!Hotels» και του ξενοδοχείου Inter-Continental στην Αθήνα. Τα τελευταία χρόνια έχει παραδώσει τη διοίκηση του ομίλου κυρίως στον γιο του Χρίστο.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Η

δράση του ως συλλέκτη ξεκίνησε το 1983 με την ίδρυση του ιδρύματος ΔΕΣΤΕ (Διεθνής Ελληνική Σύγχρονη Τέχνη). Η συλλογή του επικεντρώνεται σε έργα σύγχρονης τέχνης, από την περίοδο του Β΄ΠΠ και έπειτα, με έργα που ανήκουν σε κινήματα όπως η εννοιολογική τέχνη και η Pop Art. Λόγω της σημαντικότητας της συλλογής του κατέχει θέσεις στα διοικητικά συμβούλια μεγάλων διεθνών μουσείων, μεταξύ αυτών το Guggenheim στη Νέα Υόρκη και οι Tate Galleries στο Λονδίνο. Μέσω του ΔΕΣΤΕ έχει διοργανώσει πολυάριθμες εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, ασχολείται ενεργά και με την αρχιτεκτονική, καθώς συμμετέχει στην ανέγερση του Κέντρου Πληροφόρησης – Βιβλιοθήκη «Στέλιος Ιωάννου» στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, έργο σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Jean Nouvel (Polignosi, χ.χ.).

Κ

ομβικό σημείο αποτελεί η ενασχόλησή του με τον σχεδιασμό των προσωπικών του σκαφών, με κυριότερο παράδειγμα τη θαλαμηγό «Guilty». Σε συνεργασία με τον καλλιτέχνη Jeff Koons, ο Ιωάννου μετέτρεψε το εξωτερικό κέλυφος του σκάφους σε καλλιτεχνικό καμβά, μεταβάλλοντας τη συμβατική εικόνα μίας θαλαμηγού. Η επιλογή αυτή, σηματοδότησε μία νέα προσέγγιση, που η ναυτική αρχιτεκτονική λειτουργεί ως υπόβαθρο για εικαστικές παρεμβάσεις σύγχρονης τέχνης.

Σ

υνοψίζοντας, η περίπτωση του Δάκη Ιωάννου αποδεικνύει πώς η ενασχόληση με την αρχιτεκτονική και την τέχνη επηρεάζει τις επιλογές στον σχεδιασμό του προσωπικού χώρου. Η προσέγγισή του μετατρέπει το σκάφος από μεταφορικό μέσο σε αντικείμενο καλλιτεχνικής έκφρασης, ολοκληρώνοντας τη μετάβαση από την κλασική αισθητική των προηγούμενων δεκαετιών στη σύγχρονη εποχή.

65

66

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

3.3.1. GUILTY

Τ

ο «Guilty» αποτελεί μια σημαντική τομή στην παγκόσμια ναυπηγική και τον εσωτερικό σχεδιασμό σκαφών, καθώς επαναπροσδιορίζει τη σχέση μεταξύ τέχνης και αρχιτεκτονικής. Η ναυπήγησή του το 2008 από τα ναυπηγεία Cantieri di Pisa, σε συνεργασία με την αρχιτέκτονα Ivana Porfiri και τον καλλιτέχνη Jeff Koons, σηματοδοτεί τη μετάβαση από το σκάφος-σύμβολο κοινωνικής ισχύος στο σκάφος-αντικείμενο σύγχρονης τέχνης (Domus, 2008).

Σ

χεδιαστικά, το σκάφος υιοθετεί την αισθητική της Pop Art, απορρίπτοντας κάθε έννοια κλασικού επίπλου και σχεδιασμού. Το εξωτερικό του, καλυμμένο με το ιδιαίτερο καμουφλάζ του Jeff Koons (εμπνευσμένο από το Razzle Dazzle του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου), προοικονομεί ένα εσωτερικό που λειτουργεί ως μια λευκή γκαλερί (white cube) (Bellini Nautica, χ.χ.). Ενώ στο «Christina O» και στο «Creole» επιλέγεται ο ιστορισμός και η στιβαρότητα των υλικών, το «Guilty» στρέφεται στην επιλογή της φωτεινότητας, της διαφάνειας και της εννοιολογικής τέχνης. Ο σχεδιασμός δεν αποσκοπεί στη δημιουργία ενός οικείου οικιακού περιβάλλοντος, αλλά μιας δυναμικής οπτικής εμπειρίας. Έτσι, το «Guilty» λειτουργεί ως μια πλωτή αίθουσα έκθεσης, αντικατοπτρίζοντας την ιδιαίτερη προσέγγιση του Δάκη Ιωάννου για τη σύγχρονη τέχνη μέσα από την ανατροπή των παραδοσιακών μορφών και τη διαρκή αλληλεπίδραση του χώρου και του χρήστη με το καλλιτεχνικό έργο.

67

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 62: Εξωτερική άποψη του “Guilty”.

68

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Τ

ο εξωτερικό του «Guilty» εγκαταλείπει τη ναυτική παράδοση και τη λογική του σκάφους που λειτουργεί ως κατοικία. Η εξωτερική επιφάνειά του είναι καλυμμένη με ένα έντονο γεωμετρικό μοτίβο του Jeff Koons, βασισμένο στην τεχνική «Razzle Dazzle»9. Το μοτίβο χρησιμοποιεί έντονα χρώματα (κίτρινο, μπλε, μαύρο, ροζ) και κουκκίδες (Ben-Day dots), μετατρέποντας το σκάφος σε ένα πλωτό γλυπτό με Pop Art αισθητική (Bellini Nautica, χ.χ.). Η αρχιτεκτονική του σκάφους, από την Ivana Porfiri, χαρακτηρίζεται από αιχμηρές γωνίες και επίπεδες επιφάνειες. Οι μεγάλες γυάλινες επιφάνειες που περιβάλλουν τα καταστρώματα καταργούν τα όρια μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού χώρου, ενσωματώνοντας το τοπίο στη συνολική οπτική εμπειρία (Domus, 2008). Η επίπλωση των εξωτερικών χώρων ακολουθεί μια μινιμαλιστική προσέγγιση, καθώς χρησιμοποιούνται χαμηλοί καναπέδες με γεωμετρικές φόρμες, οι οποίοι λειτουργούν συμπληρωματικά και εξαφανίζονται οπτικά στα έντονα χρώματα του υπόλοιπου καταστρώματος. Σε αντίθεση με το «Creole» και το «Christina O», όπου το εξωτερικό ήταν ένας χώρος κοινωνικών εκδηλώσεων, σε αυτή την περίπτωση, τα καταστρώματα λειτουργούν ως προέκταση της εσωτερικής γκαλερί, διατηρώντας μια ενιαία αισθητική καθαρότητα.

Εικόνα 63: Σχέδια διαμόρφωσης μοτίβων κελύφους.

Εικόνα 64: Τεχνική διαμόρφωσης μοτίβων κελύφους.

Εικόνα 65: Συνεχόμενα ανοίγματα και μοτίβα κελύφους.

9

Η τεχνική «Razzle-Dazzle» ήταν ένας τύπος ναυτικού καμουφλάζ που χρησιμοποιήθηκε αρχικά κατά τον Α΄ΠΠ. Χρησιμο-

ποιούνταν έντονα χρώματα και γεωμετρικά μοτίβα, με σκοπό να διασπάται η μορφή του πλοίου και να δυσκολεύονται τα εχθρικά πλοία να προσδιορίσουν ακριβώς την ταχύτητα και την κατεύθυνσή τους (Hutchings, 2023).

69

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 66: Εξωτερικό καθιστικό.

70

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Εικόνα 67: Εσωτερικό καθιστικό-τραπεζαρία.

Εικόνα 68: Εσωτερική κύρια τραπεζαρία.

71

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Τ

ο εσωτερικό του «Guilty» υιοθετεί τη φιλοσοφία του Λευκού καμβά (tabula rasa), μετατρέποντας το σκάφος σε μια πλωτή γκαλερί σύγχρονης τέχνης όπου η αρχιτεκτονική υποτάσσεται στην ανάδειξη των αντικειμένων. Κυρίαρχο στοιχείο είναι η απόλυτη ομοιομορφία των επιφανειών, καθώς τα δάπεδα, οι τοίχοι και οι οροφές είναι λευκά με γυαλιστερή υφή, κατασκευασμένα από Corian (Voyatzis, 2008). Η επιλογή αυτού του υλικού προσδίδει μια αίσθηση καθαρότητας στον χώρο, ενώ οι ανακλάσεις του πολλαπλασιάζουν το φυσικό φως που εισέρχεται από τα μεγάλα ανοίγματα. Αυτά τα περιμετρικά ανοίγματα κυριαρχούν στον χώρο, καταργώντας τα οπτικά όρια μεταξύ του εσωτερικού και του εξωτερικού περιβάλλοντος (Domus, 2008). Μέσα σε αυτό το μινιμαλιστικό λευκό περιβάλλον, η επίπλωση λειτουργεί ως το κεντρικό καλλιτεχνικό έκθεμα με έμφαση σε ιδιαίτερα αναγνωρίσιμα κομμάτια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Bone Chaise του Joris Laarman στο καθιστικό, ένα κάθισμα σχεδιασμένο με αλγόριθμους που μιμούνται τη δομή των οστών, η οποία λόγω της οργανικής της φόρμας αντιμετωπίζεται ως γλυπτό. Αντίστοιχα, στην τραπεζαρία χρησιμοποιούνται οι Maker Chairs του ίδιου δημιουργού, οι οποίες αποτελούνται από δεκάδες τρισδιάστατα κομμάτια που ενώνονται μεταξύ τους σαν παζλ. Τα έντονα γεωμετρικά τους μοτίβα δημιουργούν μια οπτική αντίθεση με τις λευκές λείες επιφάνειες του Corian, ενισχύοντας την έμφαση που δίνεται στην ιδέα του εκθεσιακού χώρου των αντικειμένων. Τέλος, στο σκάφος εντοπίζεται, εκτός από άλλα έργα

τέχνης, ο καθρέφτης «Untitled» του Anish Kapoor και ο καναπές «Boa» των Humberto και Fernando Campana. Συνολικά, η χρήση του Corian σε συνδυασμό με τα μεγάλα ανοίγματα και τα έπιπλα-γλυπτά δημιουργεί έναν χώρο που απομακρύνεται οριστικά από τη ναυτική παράδοση και προτείνει μια αισθητική όπου η κατοίκηση στη θάλασσα ταυτίζεται με την καλλιτεχνική εμπειρία.

Εικόνα 69: Bone Chaise, Joris Laarman.

Εικόνα 70: Maker Chair, Joris Laarman.

Εικόνα 71: Untitled, Anish Kapoor.

Εικόνα 72: Boa, Humberto & Fernando Campana.

72

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Εικόνα 73: Εσωτερική σκάλα.

Η

λογική αυτή της οπτικής καθαρότητας επεκτείνεται και στο εσωτερικό κλιμακοστάσιο. Σε αντίθεση με τις εξωτερικές σκάλες, που ακολουθούν το έντονο και πολύχρωμο «καμουφλάζ» του εξωτερικού κελύφους, οι εσωτερικές σκάλες ακολουθούν τη μονοχρωμία του λευκού. Η σκάλα λειτουργεί ως μια μινιμαλιστική γλυπτική παρέμβαση, η οποία, σε συνδυασμό με τα ανοίγματα στην οροφή, επιτρέπει στο

73

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 74: Εξωτερική σκάλα.

φυσικό φως να διαχέεται ομοιόμορφα προς τα κάτω (Voyatzis, 2008). Η ίδια λογική του λευκού ακολουθείται και στους διαδρόμους του σκάφους, ενοποιώντας, με αυτόν τον τρόπο, όλους τους χώρους. Αυτό δημιουργεί μια αίσθηση διαφάνειας και αισθητικής συνέχειας σε όλα τα επίπεδα, μετατρέποντας την κίνηση μέσα στο σκάφος σε μια ενιαία οπτική εμπειρία.

74

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Η

λογική του λευκού καμβά κορυφώνεται στους ιδιωτικούς χώρους του σκάφους, όπου οι καμπίνες λειτουργούν ως αυτόνομα καλλιτεχνικά σημεία. Οι λευκοί τοίχοι φιλοξενούν τοιχογραφίες του καλλιτέχνη David Shrigley και ένα πολύ σημαντικό έργο για το σκάφος, τον πίνακα «Guilty» της Sarah Moris, ο οποίος του δίνει και το όνομά του (Domus, 2008). Στην κύρια κρεβατοκάμαρα, η αίσθηση της διαφάνειας ενισχύεται από τα περιμετρικά ανοίγματα 180 μοιρών, ενώ ένας μεγάλος καθρέφτης τοποθετημένος πίσω από το κρεβάτι αντανακλά το γαλάζιο του ουρανού και της θάλασσας, μεταφέροντας το εξωτερικό περιβάλλον μέσα στην καμπίνα και ενοποιώντας τον εσωτερικό με τον εξωτερικό χώρο (Voyatzis, 2008; Domus, 2008). Ο φωτισμός κατέχει σημαντική θέση στην ταυτότητα του χώρου, με φωτεινές επιγραφές neon, όπως το έργο «Feelings», που είναι τοποθετημένο πάνω από το κρεβάτι και άλλες αντίστοιχες επιγραφές που συναντώνται σε σημεία του σκάφους (Voyatzis, 2008). Το λευκό χρώμα και οι λείες επιφάνειες παραμένουν η βάση του σχεδιασμού, ωστόσο έγχρωμα, κυρίως διαφανή, στοιχεία εισάγονται στους χώρους των λουτρών. Εκεί, η χρήση έντονων χρωμάτων στα κρύσταλλα και τις επιφάνειες δημιουργεί μια έντονη οπτική αντίθεση, διαφοροποιώντας τη λειτουργική ζώνη του μπάνιου από το απόλυτο λευκό της καμπίνας. Συνολικά, οι καμπίνες του «Guilty» δεν αποτελούν απλούς χώρους ανάπαυσης, αλλά μία βιωματική επέκταση της γκαλερί, όπου το φυσικό φως και η σύγχρονη τέχνη συνυπάρχουν.

Εικόνα 75: Καμπίνα με τοιχογραφία του David Shringley.

Εικόνα 76: Καμπίνα με το έργο “Guilty” της Sarah Moris.

Εικόνα 77: Άποψη κύριας καμπίνας.

Εικόνα 78: Λουτρό με κίτρινο γυαλί.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Σ

υνοψίζοντας, ο σχεδιασμός του «Guilty» βασίζεται στη λογική του «Λευκού Καμβά», μετατρέποντας το σκάφος σε έναν χώρο έκθεσης σύγχρονης τέχνης. Η προσέγγιση αυτή στηρίζεται στη χρήση του Corian και στην επιλογή επίπλων που λειτουργούν ως γλυπτά μέσα στον χώρο, όπως τα έργα του Joris Laarman. Ο σχεδιασμός είναι εξωστρεφής, με τα περιμετρικά ανοίγματα και τη χρήση καθρεφτών να ενσωματώνουν το θαλάσσιο περιβάλλον στον εσωτερικό χώρο. Η παρουσία έργων τέχνης, όπως οι τοιχογραφίες του David Shrigley και οι εγκαταστάσεις neon, αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη διαμόρφωση της ταυτότητας των χώρων. Τελικά, το «Guilty» απορρίπτει τους κλασικούς κανόνες της ναυτικής αρχιτεκτονικής και προτείνει ένα περιβάλλον όπου η τέχνη ορίζει την εμπειρία της διαβίωσης, αντανακλώντας τη συλλεκτική φιλοσοφία του Δάκη Ιωάννου (Voyatzis, 2008; Domus, 2008).

75

76

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Εικόνα 79: Σημείο με το όνομα του πλοίου.

Εικόνα 81: Σημείο με το όνομα του πλοίου.

77

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 80: Σημείο με το όνομα του πλοίου.

78

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Σ

την παρούσα εργασία εξετάστηκε η ιστορική εξέλιξη της ελληνικής ναυτιλίας και ο τρόπος με τον οποίο αυτή η πρόοδος επηρέασε τον σχεδιασμό των σκαφών αναψυχής. Ξεκινώντας από την αρχαιότητα και φτάνοντας μέχρι τη σημερινή εποχή, έγινε φανερό ότι το σκάφος δεν αποτελεί μόνο ένα μέσο μεταφοράς, αλλά έναν καθρέφτη της κάθε εποχής. Οι ανάγκες των χρηστών μεταβλήθηκαν σταδιακά και η έμφαση μετατοπίστηκε από το εμπόριο και τον πόλεμο στην ανάγκη για αναψυχή, άνεση και προβολή της προσωπικής αισθητικής του κάθε ιδιοκτήτη.

Γ

ια την πληρέστερη κατανόηση αυτής της αλλαγής, μελετήθηκαν τρία διαφορετικά σκάφη, το καθένα από τα οποία προσέφερε διαφορετικά στοιχεία στην έρευνα. Η θαλαμηγός «Christina O» ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο ένα παλαιό πολεμικό πλοίο μπορεί να αλλάξει πλήρως χαρακτήρα και να μετατραπεί σε ένα πλωτό μέγαρο, συμβάλλοντας στην κατανόηση της έννοιας της κοινωνικής επίδειξης που επεδίωκε ο Αριστοτέλης Ωνάσης. Παράλληλα, η περίπτωση του «Creole» παρουσίασε μια πιο κλασική και αυστηρή πλευρά της πολυτέλειας, όπου το σκάφος προσέγγιζε την αισθητική μίας τυπικής αστικής έπαυλης και λειτουργούσε ως χώρος έκθεσης μίας προσωπικής συλλογής έργων τέχνης, αντικατοπτρίζοντας την

καλλιέργεια του Σταύρου Νιάρχου. Τέλος, το Guilty πρόβαλε τη σύγχρονη εποχή, κατά την οποία οι κανόνες ανατράπηκαν και η τέχνη, σε συνδυασμό με τη χρήση νέων υλικών, δημιούργησαν ένα περιβάλλον που παραπέμπει περισσότερο σε σύγχρονο εκθεσιακό χώρο παρά σε σκάφος.

Σ

την αρχή της εργασίας τέθηκε το ερώτημα αν ο σχεδιασμός ενός σκάφους αναψυχής οφείλει να ακολουθεί τους αυστηρούς κανόνες της θάλασσας ή αν μπορεί να προσομοιάζει σε μια κατοικία στη στεριά. Η έρευνα κατέδειξε ότι με την πάροδο των ετών ο εσωτερικός χώρος των σκαφών εξελίσσεται σχεδιαστικά και αποκτά μεγαλύτερη δημιουργικότητα και ελευθερία. Διαπιστώθηκε ότι ο ορισμός της πολυτέλειας ξεκίνησε από τον πλούσιο και φορτωμένο διάκοσμο, με αναφορές σε παλαιότερους σχεδιαστικούς ρυθμούς που αναβίωναν όπως ακριβώς στις μεγάλες αστικές κατοικίες, ώσπου κατέληξε στη σημερινή εποχή να ταυτίζεται με τον πρωτότυπο σχεδιασμό και τη σύγχρονη τέχνη. Με αυτόν τον τρόπο, ο εσωτερικός χώρος απέκτησε μία νέα ταυτότητα, απόλυτα συνδεδεμένη με τις επιθυμίες και τον χαρακτήρα του κάθε ιδιοκτήτη.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Α

πό το σύνολο της έρευνας προέκυψε το συμπέρασμα ότι το σκάφος αναψυχής αποτελεί έναν χώρο που συνδυάζει την τεχνολογία με την προσωπικότητα του ανθρώπου στον οποίο ανήκει. Είτε πρόκειται για τη μετατροπή ενός παλαιού πλοίου, είτε για μια νέα κατασκευή, το σημαντικό στοιχείο παραμένει ο τρόπος με τον οποίο ο χώρος οργανώνεται για να προσφέρει άνεση και να αναδείξει έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής. Η ανάλυση των διαφορετικών τύπων σκαφών επιβεβαίωσε ότι η σύγχρονη ναυπηγική μπορεί να προσφέρει όλες τις υποδομές ενός πολυτελούς ξενοδοχείου πάνω στο νερό.

Εικόνα 82: Σκίτσο του σκάφους “Guilty”.

Κ

αταλήγοντας, παραμένει ένα ερώτημα για το μέλλον της πλωτής κατοίκησης. Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται και η προσοχή στρέφεται όλο και περισσότερο προς το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα, γεννάται το ερώτημα για τη μορφή που θα λάβουν τα μελλοντικά σκάφη. Δηλαδή, αν θα αποτελούν εντυπωσιακά έργα που επιδιώκουν την προσοχή ή αν θα μετατραπούν σε πιο διακριτικές κατασκευές, εναρμονισμένες πλήρως με το θαλάσσιο στοιχείο και το εξωτερικό περιβάλλον. Ίσως, τελικά, το μέλλον της ναυτικής αρχιτεκτονικής να μη βρίσκεται στην επιβολή της μορφής πάνω στο νερό, αλλά στη δημιουργία χώρων που επιτρέπουν στον άνθρωπο να βιώνει τη θάλασσα όχι ως ένα εξωτερικό θέαμα, αλλά ως μια προέκταση της ίδιας του της ύπαρξης.

79

80

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

81

82

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ελληνόγλωσση Βιβλιογραφία •

• • • • •

Παναγιωτόπουλος, Β., & Καλλιβρετάκης, Λ. (2008). Ο οικονομικός χώρος των Ελλήνων στα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Helios. http://helios. eie.gr Κρασανάκης, Α. Γ. (χ.χ.). Ναυτική ιστορία Ελληνικού έθνους. Παρμενίδης, Γ., & Ρούπα, Ε. Χ. (2003). Το αστικό έπιπλο στην Ελλάδα, 1830-1940. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Ε.Μ.Π. Τσαρτσίδης, Ν. (2017). Η ελληνόκτητη ναυτιλία κατά τους Βυζαντινούς χρόνους [Πτυχιακή εργασία, Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού Μακεδονίας]. Maredu. Τσούμας, Ι. (2015). Η ιστορία των διακοσμητικών τεχνών και της αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη και την Αμερική (1760-1914). Εκδόσεις Επίκεντρο. Χαρλαύτη, Τ. (2001). Ιστορία της ελληνόκτητης ναυτιλίας: 19ος-20ός αιώνας. Εκδόσεις Νεφέλη.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία • • • • •

• •

Dantas, D. (2020). Mare Nostrum: Military history and naval power in Rome 2nd c. BCE – 1st c. CE [Διδακτορική διατριβή, University of Évora].

Harlaftis, G. (Ed.). (2022). The Onassis Empire: World Shipping, Business and Philanthropy. Brill.

Larsson, L., & Eliasson, R. E. (2011). Principles of Yacht Design (4th ed.). Adlard Coles Nautical.

Mantzourani, E., & Catapoti, D. (2011). The Aegean Sea in the Neolithic, Chalcolithic and Early Bronze Age. Brill. https://brill.com/display/book/9789004467729/BP000012.xml Marinos, I. (2022). The evolution of Greek shipping through the centuries [Thesis, SouthEastern Finland University of Applied Sciences]. https://www.theseus.fi/bitstream/ handle/10024/790995/Marinos_Ioannis.pdf Theodorakis, A. (2018). Empirical investigation of air passenger and maritime traffic.

TOURMAN 2018 Conference Proceedings.

Thompson, N. (2017). Aegean Networks. Ancient Ports Antiques. https://www. ancientportsantiques.com/wp-content/uploads/Documents/AUTHORS/AegeanNetworksThompson2017.pdf

83

84

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Ηλεκτρονικές Πηγές & Βίντεο • •

•

•

•

• • • • •

• • • • •

Antigua Yacht Show. (χ.χ.). Types of Yachts. Ανακτήθηκε από https://www. antiguayachtshow.com/176/769/types-of-yachts Bellini Nautica. (χ.χ.). Artwork or super yacht? The Guilty yacht signed by Jeff Koons for contemporary art collector Dakis Joannou. Ανακτήθηκε από https://bellininautica.it/ en/artwork-or-super-yacht-the-guilty-yacht-signed-by-jeff-koons-for-contemporary-artcollector-dakis-joannou/ Boat International. (2022, 21 Μαρτίου). Creole: The story of the 65m Camper & Nicholsons masterpiece. Ανακτήθηκε από https://www.boatinternational.com/yachts/ editorial-features/creole-camper-nicholsons-schooner Boote Magazin. (χ.χ.). Camouflage and art: Motor yacht Guilty, the floating gallery. Ανακτήθηκε από https://www.boote-magazin.de/en/boats/motor-yachts/camouflage-andart-motor-yacht-guilty-the-floating-gallery/ DAF (Director of All Forces). (2018, 12 Σεπτεμβρίου). Christina O - The Story of the World’s Most Famous Yacht [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/ watch?v=6VXBdAmDCNs Domus. (2008, 12 Νοεμβρίου). Guilty. Ανακτήθηκε από https://www.domusweb.it/en/ design/2008/11/12/guilty.html Greek Shipping Hall of Fame. (χ.χ.). Αριστοτέλη Ωνάσης (1906-1975). Ανακτήθηκε από https://greekshippinghalloffame.org/?inductee=aonassis-el&lang=el Greek Shipping Hall of Fame. (χ.χ.). Σταύρος Σ. Νιάρχος (1909-1996). Ανακτήθηκε από https://greekshippinghalloffame.org/?inductee=sniarchos-el&lang=el Greek Shipping Miracle. (χ.χ.). The Birth of Greek Yachting. Ανακτήθηκε από https:// www.greekshippingmiracle.org Hutchings, S. (2023, 29 Απριλίου). Razzle Dazzle: The History of Camouflaged Warships.

Naval Historia. Ανακτήθηκε από https://navalhistoria.com/razzle-dazzle-the-history-ofcamouflaged-warships/ Isalos.net. (2019, 14 Νοεμβρίου). Η ιστορία της ελληνικής θαλαμηγού. Ανακτήθηκε από https://www.isalos.net IYC. (χ.χ.). Yacht Types: A Complete Guide. Ανακτήθηκε από https://iyc.com/yacht-types/ Libertypress. (χ.χ.). Ελληνική Ναυτιλία: Η ιστορία ενός θαύματος. Ανακτήθηκε από https://libertypress.gr/ellhnikh-naytilia/ Merriam-Webster. (χ.χ.). Mare nostrum. In Merriam-Webster.com dictionary. Ανακτήθηκε από https://www.merriam-webster.com/dictionary/mare%20nostrum Moonen Yachts. (χ.χ.). Yacht Types & Designs. Ανακτήθηκε από https://moonen.com/ yacht-types/

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

• • •

• • • • • •

•

Polignosi. (χ.χ.). Ιωάννου Δάκης. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια. Ανακτήθηκε από https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=46419&-V=limmata Voyatzis, C. [Yatzer]. (2008, October 3). Guilty: The Floating Canvas of Dakis Joannou. Ανακτήθηκε από https://www.yatzer.com/guilty-ivana-porfiri-dakis-joannou YachtCharterFleet. (χ.χ.). Christina O Yacht. Ανακτήθηκε από https://www. yachtcharterfleet.com/luxury-charter-yacht-23155/christina-o.htm Yacht Rental UAE. (2021). What Size is a Yacht: Dimensions and Classifications. Ανακτήθηκε από https:// yachtrentaluae.ae/blog/what-size-is-a-yacht/ Yatco. (2025). A Voyage Through Time: The History of Yachting. Ανακτήθηκε από https:// www.yatco.com/history-of-yachting/ Yacht Rental UAE. (2021). What Size is a Yacht: Dimensions and Classifications. Ανακτήθηκε από https://yachtrentaluae.ae/blog/what-size-is-a-yacht/ Βικιπαίδεια. (χ.χ.). Σημαία ευκαιρίας. Ανακτήθηκε από https://el.wikipedia.org/wiki/Σημαία_ευκαιρίας Ίδρυμα Ωνάση. (χ.χ.). Αριστοτέλης Ωνάσης. Ανακτήθηκε από https://www.onassis.org/ el/people/aristotle-onassis Μηχανή του Χρόνου. (χ.χ.). Υγρό πυρ: Το μυστικό όπλο των Βυζαντινών. Ανακτήθηκε από https://www.mixanitouxronou.gr Μηχανή του Χρόνου. (2017, 30 Οκτωβρίου). Φωτογραφικό οδοιπορικό στη θρυλική θαλαμηγό του Αριστοτέλη Ωνάση, την «Christina O». Ανακτήθηκε από https://www. mixanitouxronou.gr/fotografiko-odoiporiko-sti-thryliki-thalamigo-toy-aristoteli-onasi-tinchristina-o-to-mythiko-parelthon-synanta-tin-polyteleia/ Φάρος, Ε. (2002). Η ναυτιλία των Ελλήνων κατά την Οθωμανική περίοδο. Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού. Ανακτήθηκε από http://asiaminor.ehw.gr

85

86

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

Εικόνα 1: Η στενή σχέση των Ελλήνων με τη θάλασσα. Σύνθεση της συγγραφέα. Εικόνα 2: Αθηναϊκή τριήρης. Ανακτήθηκε από: https://www.ancientgreektechnology.gr/el/ to-mouseio/ekthemata/item/29-i-athinaiki-triiris-5os-ai-p-x Εικόνα 3: Απεικόνιση σε χάρτη του θαλάσσιου συστήματος “Mare Nostrum”. Ανακτήθηκε από: https://entireocean.com/2020/07/19/mare-nostrum/ Εικόνα 4: Το υγρόν πυρ. Ανακτήθηκε από: https://www.mixanitouxronou.gr/to-igro-pir-pou-chrisimopiise-o-leon-g-o-isavros-ke-katatropose-tous-araves-pou-poliorkousan-tin-konstantinoupoli/ Εικόνα 5: Απεικόνιση της ανατίναξης τουρκικής ναυαρχίδας. Ανακτήθηκε από: https:// www.sansimera.gr/articles/1248#goog_rewarded Εικόνα 6: Φορτηγό πλοίο τύπου Liberty. Φωτογραφία από οικογενειακό αρχείο της συγγραφέα. Εικόνα 7: Διάγραμμα απολογισμού απωλειών Β΄ΠΠ. Ανακτήθηκε από: https://greekshippingmiracle.org/istoria/%ce%bf-%ce%b1%cf%80%ce%bf%ce%b4%ce%b5%ce%ba% ce%b1%cf%84%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bd%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%b9%ce%bb%ce%af%ce%b1%cf%82-1940-1945/ Εικόνα 8: Μαζική παραγωγή πλοίων τύπου Liberty. Ανακτήθηκε από: https://greekshippingmiracle.org/istoria/%ce%bf-%ce%b1%cf%80%ce%bf%ce%b4%ce%b5%ce%ba%ce %b1%cf%84%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bd%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%b9%ce%bb%ce%af%ce%b1%cf%82-1940-1945/ Εικόνα 9: Φορτηγό πλοίο τύπου Liberty. Ανακτήθηκε από: https://greekshippingmiracle.org/istoria/%ce%bf-%ce%b1%cf%80%ce%bf%ce%b4%ce%b5%ce%ba%ce% b1%cf%84%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bd%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%b9%ce%bb%ce%af%ce%b1%cf%82-1940-1945/ Εικόνα 10: Φορτηγά πλοία σε ακινησία. Ανακτήθηκε από: https://greekshippingmiracle.org/istoria/%ce%bf-%ce%b1%cf%80%ce%bf%ce%b4%ce%b5%ce%ba%ce% b1%cf%84%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bd%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%b9%ce%bb%ce%af%ce%b1%cf%82-1940-1945/ Εικόνα 11: Σκίτσο της θαλαμηγού “Christina O”. Εικόνα 29 με επεξεργασία. Εικόνα 12: Πλωτός τουρισμός. Ανακτήθηκε από: https://www.boatinternational.com/ yachts/editorial-features/the-curse-of-classic-63m-sailing-yacht-creole--28755 Εικόνα 13: Διάγραμμα με κατηγορίες σκαφών. Δημιουργία της συγγραφέα. Εικόνα 14: Σκάφος αναψυχής. Ανακτήθηκε από: https://iyc.com/yacht-types/ Εικόνα 15: Σκάφος αποστολών. Ανακτήθηκε από: https://iyc.com/yacht-types/ Εικόνα 16: Σκάφος αθλητικής αλιείας. Ανακτήθηκε από: https://iyc.com/yacht-types/ Εικόνα 17: Σκάφος μήκους 13 μ. Ανακτήθηκε από: https://www.worthavenueyachts.com/ yachts-for-sale/bg54/ Εικόνα 18: Superyacht μήκους 34 μ. Ανακτήθηκε από: https://iyc.com/yachts/freedom-34m/ Εικόνα 19: Megayacht μήκους 64 μ. Ανακτήθηκε από: https://iyc.com/yachts/magna-grecia-64m/ Εικόνα 20: Μονόγαστρο σκάφος. Ανακτήθηκε από: https://www.boatinternational.com/ yachts-for-sale/stallion-pershing-2022 Εικόνα 21: Σκάφος με δύο γάστρες. Φωτογραφία: Nicolas Claris. Ανακτήθηκε από: https:// www.riginos.com/dealerships/lagoon/lagoon-sixty-5/

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 22: Ιστιοφόρο σκάφος. Ανακτήθηκε από: https://www.bavariayachts.com/sailingyachts/c42/highlights/ Εικόνα 23: Μηχανοκίνητο σκάφος. Ανακτήθηκε από: https://www.boatinternational.com/ yachts-for-sale/stallion-pershing-2022 Εικόνα 24: Υβριδικό σκάφος. Ανακτήθηκε από: https://benettiyachts.com/yachts/class/class44m/ Εικόνα 25: Αριστοτέλης Ωνάσης. Ανακτήθηκε από: https://www.sansimera.gr/ biographies/157#goog_rewarded Εικόνα 26: Σταύρος Νιάρχος. Ανακτήθηκε από: https://www.sansimera.gr/biographies/250 Εικόνα 27: Δάκης Ιωάννου. Ανακτήθηκε από: https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?A=46419&-V=limmata Εικόνα 28: Αριστοτέλης Ωνάσης. Όμοια με Εικόνα 25. Εικόνα 29: Εξωτερική άποψη του «Christina O». Ανακτήθηκε από: https://www. yachtcharterfleet.com/luxury-charter-yacht-23156/christina-o.htm Εικόνα 30: Η πισίνα με ανυψωμένο πυθμένα. Ανακτήθηκε από: https://www. capitalyachting.com/post/the-untold-story-of-christina-o Εικόνα 31: Η πισίνα με τον πυθμένα στην κανονική θέση. Ανακτήθηκε από: https://www. greece-is.com/this-is-the-christina-o-onassis-legendary-yacht-starring-in-the-crown/ Εικόνα 32: Το «Ari’s Bar». Ανακτήθηκε από: https://www.greece-is.com/this-is-the-christinao-onassis-legendary-yacht-starring-in-the-crown/ Εικόνα 33: Λεπτομέρεια από τα σκαμπό. Ανακτήθηκε από: https://www.greece-is.com/thisis-the-christina-o-onassis-legendary-yacht-starring-in-the-crown/ Εικόνα 34: Ο θόλος στην οροφή της σκάλας. Ανακτήθηκε από: https://www. mixanitouxronou.gr/fotografiko-odoiporiko-sti-thryliki-thalamigo-toy-aristoteli-onasi-tinchristina-o-to-mythiko-parelthon-synanta-tin-polyteleia/ Εικόνα 35: Η σκάλα και το μονόγραμμα «Ω» στο δάπεδο. Ανακτήθηκε από: https://www. yachtcharterfleet.com/luxury-charter-yacht-23156/christina-o-photos.htm Εικόνα 36: Άποψη του «Lapis Lounge». Ανακτήθηκε από: https://valefyachts.com/yacht/ christina-o/ Εικόνα 37: Το τζάκι από lapis lazuli. Ανακτήθηκε από: https://www.yachtcharterfleet.com/ yacht-reviews/christina-o-55.htm Εικόνα 38: Το κλασικού τύπου γραφείο του πρύτανη του Εθνικού Πανεπιστημίου (1873). Πηγή: Παρμενίδης & Ρούπα, ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΕΠΙΠΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1830-1940, σελ. 237. Εικόνα 39: Οι καρέκλες Ροκοκό στο «Callas Lounge». Ανακτήθηκε από: https://smartyachts. com/about/blog/news/christina-o-now-on-the-market/ Εικόνα 40: Άποψη του «Callas Lounge». Ανακτήθηκε από: https://smartyachts.com/about/ blog/news/christina-o-now-on-the-market/ Εικόνα 41: Οι καρέκλες τύπου «μπριτζ». Ανακτήθηκε από: https://www.yachtcharterfleet. com/luxury-charter-yacht-23156/christina-o-photos.htm

87

88

ΠΛΕΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

Εικόνα 42: Καρέκλα του Χ.Τρικούπη, τέλος 19ου αιώνα. Πηγή: Παρμενίδης & Ρούπα, ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΕΠΙΠΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1830-1940, σελ. 123. Εικόνα 43: Καρέκλα τύπου “μπριτζ”, 19ος αιώνας. Πηγή: Παρμενίδης & Ρούπα, ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΕΠΙΠΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1830-1940, σελ. 297. Εικόνα 44: Καρέκλα της Ακαδημίας Αθηνών σε κλασικό ύφος. Πηγή: Παρμενίδης & Ρούπα, ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΕΠΙΠΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1830-1940, σελ. 326. Εικόνα 45: Άποψη της κύριας τραπεζαρίας. Ανακτήθηκε από: https://www.yachtcharterfleet.com/luxury-charter-yacht-23156/christina-o-photos.htm Εικόνα 46: Άποψη της κύριας καμπίνας. Ανακτήθηκε από: https://www.yachtcharterfleet. com/luxury-charter-yacht-23156/christina-o-photos.htm Εικόνα 47: Άποψη του ιδιωτικού καθιστικού της κύριας καμπίνας. Ανακτήθηκε από: https://www.yachtcharterfleet.com/luxury-charter-yacht-23156/christina-o-photos.htm Εικόνα 48: Σταύρος Νιάρχος. Όμοια με Εικόνα 26. Εικόνα 49: Εξωτερική άποψη του “Creole”. Ανακτήθηκε από: https://www.yachtcharterfleet.com/luxury-charter-yacht-23670/creole-photos.htm Εικόνα 50: Εξωτερική τραπεζαρία. Ανακτήθηκε από: https://www.superyachttimes.com/ yachts/creole/photos Εικόνα 51: To κατάρτι ως “εσωτερικό γλυπτό”. Ανακτήθηκε από: https://www.superyachttimes.com/yachts/creole/photos Εικόνα 52: Ο χώρος με κλειστά τραπέζια ως καθιστικό. Ανακτήθηκε από: https://www. superyachttimes.com/yachts/creole/photos Εικόνα 53: Ο χώρος με ανοιχτά τραπέζια ως τραπεζαρία. Ανακτήθηκε από: https://www. superyachttimes.com/yachts/creole/photos Εικόνα 54: Το κλασικού τύπου γραφείο του πρύτανη του Εθνικού Πανεπιστημίου (1873). Όμοια με Εικόνα 38. Εικόνα 55: Καρέκλα του Χ.Τρικούπη, τέλος 19ου αιώνα. Όμοια με Εικόνα 42. Εικόνα 56: Φωτιστικό “Lily”, Tiffany Studios. Πηγή: Τσούμας, Η ιστορία των διακοσμητικών τεχνών και της αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη και την Αμερική (1760-1914), σελ. 340. Εικόνα 57: Άποψη της κύριας καμπίνας. Ανακτήθηκε από: https://www.superyachttimes. com/yachts/creole/photos Εικόνα 58: Άποψη δίκλινης καμπίνας. Ανακτήθηκε από: https://www.superyachttimes. com/yachts/creole/photos Εικόνα 59: Γραφείο στον χώρο της κύριας καμπίνας. Ανακτήθηκε από: https://www.superyachttimes.com/yachts/creole/photos Εικόνα 60: Γραφείο στον χώρο της κύριας καμπίνας. Όμοια με Εικόνα 59. Εικόνα 61: Δάκης Ιωάννου. Όμοια με Εικόνα 27. Εικόνα 62: Εξωτερική άποψη του “Guilty”. Ανακτήθηκε από: https://www.boote-magazin. de/en/boats/motor-yachts/camouflage-and-art-motor-yacht-guilty-the-floating-gallery/ Εικόνα 63: Σχέδια διαμόρφωσης μοτίβων κελύφους. Ανακτήθηκε από: https://www.domusweb.it/en/design/2008/11/12/guilty.html Εικόνα 64: Τεχνική διαμόρφωσης μοτίβων κελύφους. Ανακτήθηκε από: https://www.domusweb.it/en/design/2008/11/12/guilty.html

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Εικόνα 65: Συνεχόμενα ανοίγματα και μοτίβα κελύφους. Ανακτήθηκε από: https://www. domusweb.it/en/design/2008/11/12/guilty.html Εικόνα 66: Εξωτερικό καθιστικό. Ανακτήθηκε από: https://www.opumo.com/magazine/ guilty-yacht-by-jeff-koons/ Εικόνα 67: Eσωτερικό καθιστικό-τραπεζαρία. Ανακτήθηκε από: https://www.opumo.com/ magazine/guilty-yacht-by-jeff-koons/ Εικόνα 68: Εσωτερική κύρια τραπεζαρία. Ανακτήθηκε από: https://www.boote-magazin.de/ en/boats/motor-yachts/camouflage-and-art-motor-yacht-guilty-the-floating-gallery/ Εικόνα 69: Bone Chaise, Joris Laarman. Ανακτήθηκε από: https://www.friedmanbenda.com/ editorial/joris-laarman-bone-series/ Εικόνα 70: Maker Chair, Joris Laarman. Ανακτήθηκε από: https://www.friedmanbenda.com/ editorial/joris-laarman-maker-series/ Εικόνα 71: Untitled, Anish Kapoor. Ανακτήθηκε από: https://www.artbasel.com/catalog/ artwork/76086/Anish-Kapoor-Untitled Εικόνα 72: Boa, Humberto & Fernando Campana. Ανακτήθηκε από: https://www.architonic. com/en/p/edra-boa-1002214/ Εικόνα 73: Εσωτερική σκάλα. Ανακτήθηκε από: https://www.boote-magazin.de/en/boats/ motor-yachts/camouflage-and-art-motor-yacht-guilty-the-floating-gallery/ Εικόνα 74: Εξωτερική σκάλα. Ανακτήθηκε από: https://www.boote-magazin.de/en/boats/ motor-yachts/camouflage-and-art-motor-yacht-guilty-the-floating-gallery/ Εικόνα 75: Καμπίνα με τοιχογραφία του David Shringley. Ανακτήθηκε από: https://www. boote-magazin.de/en/boats/motor-yachts/camouflage-and-art-motor-yacht-guilty-thefloating-gallery/ Εικόνα 76: Καμπίνα με το έργο «Guilty» της sarah Moris. Ανακτήθηκε από: https://www. boote-magazin.de/en/boats/motor-yachts/camouflage-and-art-motor-yacht-guilty-thefloating-gallery/ Εικόνα 77: Άποψη κύριας καμπίνας. Ανακτήθηκε από: https://www.opumo.com/magazine/ guilty-yacht-by-jeff-koons/ Εικόνα 78: Λουτρό με κίτρινο γυαλί. Ανακτήθηκε από: https://www.boote-magazin.de/en/ boats/motor-yachts/camouflage-and-art-motor-yacht-guilty-the-floating-gallery/ Εικόνα 79: Σημείο με το όνομα του πλοίου. Ανακτήθηκε από: https://www.mixanitouxronou. gr/fotografiko-odoiporiko-sti-thryliki-thalamigo-toy-aristoteli-onasi-tin-christina-o-tomythiko-parelthon-synanta-tin-polyteleia/ Εικόνα 80: Σημείο με το όνομα του πλοίου. Ανακτήθηκε από: https://www.boote-magazin. de/en/boats/motor-yachts/camouflage-and-art-motor-yacht-guilty-the-floating-gallery/ Εικόνα 81: Σημείο με το όνομα του πλοίου. Ανακτήθηκε από: https://www.superyachttimes. com/yachts/creole/overview Εικόνα 82: Σκίτσο του σκάφους «Guilty». Εικόνα 62 με επεξεργασία.

89

N W

E S