Amgueddfeydd ac Orielau Celf

Gogledd Ddwyrain Cymru

Croeso

Croeso i lyfryn Amgueddfeydd ac Orielau Celf Gogledd Cymru, a gyflwynwyd i chi gan Dwristiaeth Gogledd Cymru mewn cydweithrediad â Awdurdodau Lleol Gogledd Cymru. Mae’r llyfryn hwn yn ddathliad o’r amgueddfeydd ac orielau amrywiol a chyffrous sydd gan Ogledd Cymru i’w cynnig ac mae’n ganlyniad cais gan Gyfarwyddwr Amgueddfa Oita Japan i ddysgu mwy am y gwahanol fathau o amgueddfeydd ac orielau sydd yng Ngogledd Cymru yn dilyn memorandwm cyd-ddealltwriaeth llwyddiannus gydag Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

Wrexham

01

Mold

03

Amgueddfa Wrecsam

Amgueddfa Yr Wyddgrug

Amgueddfa ac Archifdy Bwrdeistref Sirol Wrecsam yw’r man cychwyn ar gyfer darganfod hanes cyffrous yr ardal hon ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr.

Mae arddangosfeydd a chasgliadau’r Amgueddfa yn adrodd hanesion ein cymunedau lleol a’u lle yng Nghymru a’r byd ehangach o’r cyfnod cynhanes hyd heddiw. Cyn bo hir bydd Amgueddfa Wrecsam yn cael gwaith adnewyddu sylweddol a fydd yn cynnwys datblygu amgueddfa bêl-droed genedlaethol newydd sbon i Gymru o fewn yr un adeilad.

Mae Amgueddfa’r Wyddgrug wrthi’n cael ei hailwampio a bydd yn ailagor ym mis Ionawr 2024. Wedi’i lleoli ar lawr uchaf Llyfrgell yr Wyddgrug, mae’r amgueddfa’n olrhain hanes hynod ddiddorol yr Wyddgrug, ei phobl a’i straeon.

Mae yna drysorau o’r Oes Efydd i’w gweld gan gynnwys atgynhyrchiad o Fantell enwog yr Wyddgrug. Wedi’i ddarganfod ar gyrion y dref, mae’r Fantell wreiddiol bellach yn yr Amgueddfa Brydeinig. Gallwch brofi’r Wyddgrug Fictoraidd trwy lygaid y nofelydd Cymreig, Daniel Owen, sydd i’w weld yn ei siop teiliwr wedi’i hail-greu.

County Buildings | Regent Street | Wrexham | LL11 1RB Visit wrexhamheritage.wales/footballmuseumwales & wrexhamheritage.wales

Earl Road | Mold | Flintshire | CH7 1AP Visit aura.wales/heritage/museum-displays

Wrexham

02

Mold

Gogledd Cymru

04

Ty Pawb

Oriel Glasfryn Gallery

Tŷ Pawb yw adnodd cymunedol diwylliannol Wrecsam sydd wedi ennill sawl gwobr, sy’n dod â’r celfyddydau a marchnadoedd ynghyd o fewn yr un ôl troed. Mwynhewch raglen gyffrous o ddigwyddiadau a gweithgareddau i bob oed, gan gynnwys gweithgareddau celf i’r teulu, cerddoriaeth fyw, nosweithiau comedi, ffeiriau crefft, dangosiadau ffilm a llawer mwy! Cyrhaeddodd rownd derfynol Amgueddfa’r Flwyddyn 2022 y Gronfa Gelf; mae oriel Tŷ Pawb yn cyflwyno rhaglen gyfoes o arddangosfeydd hygyrch, proffil uchel, prosiectau sy’n ymgysylltu’n gymdeithasol a pherfformiadau byw – i gyd dan yr un to!

P’un a ydych yn hoff o hanes, yn frwd dros gelf, neu’n syml â diddordeb mewn archwilio treftadaeth ddiwylliannol gyfoethog ac amrywiol Gogledd Cymru, mae gan y llyfryn hwn rywbeth i’w gynnig. Ymunwch â ni ar y siwrnai hon o ddarganfyddiad wrth i ni archwilio byd hynod ddiddorol amgueddfeydd ac orielau celf Gogledd Cymru.

Amgueddfeydd ac Orielau Celf

Oriel Glasfryn yw’r unig oriel gelf annibynnol yng Ngogledd Ddwyrain Cymru.

Wedi’i lleoli ychydig oddi ar yr A55 yn nhref hanesyddol Caerwys, mae’r oriel yn arddangos y celf a chrefft Cymreig gwreiddiol gorau gan gynnwys paentiadau, gemwaith, cerameg, cerflunwaith, gwydr, tecstilau, pren a gwaith metel.

Market Street | Wrexham | LL13 8B Visit typawb.wales

South St | Caerwys | Mold | CH7 5AF Visit orielglasfryn.com

A5

02 5

Liverpool

99 A4

98 A4

7

A497

09

Blaenau Ffestiniog

A4

01

A51

A5

A5

212

35 Trawsfynydd

Harlech

6

Gw na ed

06 Llangollen

Corwen

Glyn Ceiriog

Y Bala Bala

25

A4

Holywell

Gan ymestyn ar draws 70 erw o goetir, gallwch archwilio dros 2,000 o flynyddoedd o hanes gyda llynnoedd, nentydd, henebion a ffatrïoedd hanesyddol o amgylch pob cornel.

Ymwelwch â’r amgueddfa ac adeiladau fferm hanesyddol gydag arddangosfeydd lliwgar a rhyngweithiol cyfoes.

Mae’r amgueddfa’n ffordd wych o ddarganfod mwy am bwysigrwydd Maes Glas fel canolfan diwydiant. Gyda maes chwarae antur anferth, gweithgareddau addysgol a rhaglen newidiol o ddigwyddiadau mae rhywbeth i bob oed.

95

A4 9 A5

49 5

A

8

A4

Gw na ed

A458

Cyhoeddwyr dan drwydded CC BY 4.0

Crewe i Caergybi – 123 mun Manceinion i Cyffrodd Llandudno – 120 mun Llundain i Fflint – 163 mun

Llanfair Caereinion A4

Machynlleth

A4 70

Rhyl

Irish Ferries: 0818 300400 Stena Line: 08447 707070

11

Ruthin

09

Ruthin

07

Amgueddfa Rhyl

Carchar Rhuthun

Yr Hen Lys

Ewch am dro i lawr ‘pier’ Edwardaidd, a chael cipolwg ar giosgau hen ffasiwn a darganfod mwy am y personoliaethau a luniodd y Rhyl.

Carchar Rhuthun yw’r unig garchar pwrpasol yn arddull ‘Pentonville’ sydd ar agor i’r cyhoedd fel atyniad treftadaeth.

Gall pobl dreulio amser yn archwilio ei gilfachau a’i holltau a dysgu am fywyd yn y system garchardai Fictoraidd.

Dewch i weld sut roedd y carcharorion yn byw eu bywydau beunyddiol: beth roedden nhw’n ei fwyta, sut roedden nhw’n gweithio, a’r cosbau roedden nhw’n eu dioddef.

Archwiliwch y celloedd gan gynnwys y gosb, cell ‘dywyll’ a chondemniedig. Dysgwch am yr Houdini Cymreig a William Hughes sef y dyn olaf i gael ei grogi yno.

Croeso i’r Hen Lys. Wedi’i leoli yng nghanol tref farchnad ganoloesol Rhuthun yn nyffryn prydferth Clwyd. Prynwyd yr adeilad o’r 15fed Ganrif gan Gyngor Tref Rhuthun yn 2019, ac mae gwaith adnewyddu, llawn cydymdeimlad wedi arwain at ofod hardd i’w fwynhau gan bobl leol ac ymwelwyr. Yn ystod y dydd bydd yr Hwb Gymunedol, Dinesig ac Ymwelwyr ar agor i bobl alw heibio, edrych ar ein dehongliad hanesyddol, darganfod beth sy’n digwydd yn yr ardal, edrych ar yr arddangosfa gelf neu gymunedol gyfredol a darganfod beth sydd gan fusnesau lleol i’w cynnig.

11A Church St | Rhyl | LL18 3AA Visit denbighshire.gov.uk/en/leisure-and-tourism/museums-andhistoric-houses/rhyl-museum.aspx

Clwyd Street | Ruthin | Denbighshire | LL15 1HP Visit denbighshire.gov.uk/en/leisure-and-tourism/museums-andhistoric-houses/ruthin-gaol.aspx

St Peters Square | Ruthin | Denbighshire | LL14 1AA Visit theoldcourthouse.wales

Rhyl

12

Ruthin

10

Roedd Plas Newydd yn gartref i Foneddigesau Llangollen o 1780 - 1829. Mae’r tŷ wedi cadw’r nodweddion gothig a gyflwynwyd ganddynt ac mae wedi’i leoli mewn gerddi heddychlon wedi’u hamgylchynu gan goed ac mae’n cynnwys y bedyddfaen o Abaty Glyn y Groes gerllaw. Y tu mewn i Blas Newydd heddiw, mae arddangosfa sy’n cynnwys rhai o’u heiddo a thaith glywedol yn dod â’u stori yn fyw. Gallwch fynd am dro drwy eu gerddi ac ar hyd eu taith gerdded ar lan yr afon. Gallwch chi gymryd te, fel y mae Wordsworth, Syr Walter Scott a Dug Wellington i gyd wedi’i wneud o’ch blaen.

Llangollen | Denbighshire | LL20 8AW Visit denbighshire.gov.uk/en/leisure-and-tourism/museums-andhistoric-houses/plas-newydd-llangollen.aspx

A4

Ar y Môr

93

A488

83

Visit Wales Quality Assured

Y Trallwng Welshpool

06

Plas Newydd

58

5 A4

37 Corris

Basingwerk House | Greenfield | Holywell | CH8 7GH Visit greenfieldvalley.com

Llangollen

0

Tal-y-Llyn 36

This work is licensed under CC BY 4.0

05

28 A5

Oswestry

A470 A45

gan | Made sibl po bo ss yn

Ymweld gonorthwales.co.uk

Parc Treftadaeth Dyffryn Maes Glas

Y Waun Chirk

Dolgellau

Abermaw Barmouth

A49

Ffon: 03457 48 49 50 Gogledd Cymru ar y Rheilffordd

A5

A470

Gwasanaeth rheilffordd o Euston Llundain ac ymholiadau tren lleol.

6 A49

Birmingham Pellter: 131 milltiroedd Amser: 2 awr and 12 mun Leeds Pellter: 119 milltiroedd Amser: 2 awr Liverpool Pellter: 50 milltiroedd Amser: 1 awr Chester Pellter: 38 milltiroedd Amser: 45 mun London Pellter: 254 milltiroedd Amser: 4 awr Manchester Pellter: 77 milltiroedd Amser: 1 awr and 30 mun Nottingham Pellter: 145 milltiroedd Amser: 2 hours and 28 mun Stoke-on-awr Pellter: 90 milltiroedd Amser: 1 awr and 30 mun

gan | Made sibl po bo ss yn

Wrecsam Wrexham

Rhiwabon Ruabon

Llanrhaeadr ym Mochnant

Aberdaron

ith ew ibl

Rheilffordd

02

04

Cerrigydrudion

70

Cricieth Criccieth

83

A4

A5

A4

34

A55

10

Pentrefoelas

Abersoch

Ffordd

Yr Wyddgrug Mold

A5

Pwllheli

A

04

Rhuthun 07 08 Ruthin

26

Dolwyddelan Penmachno

Porthmadog

33

43

Chester

ith ew ibl

Betws-y-coed 25

Llan Ffestiniog

Nefyn

Efallai y byddwch chi’n synnu, ond rydyn ni’n hawdd iawn cyrraedd o unrhyw le ym Mhrydain. Ychydig dros awr o Fanceinion, a phedair o Lundain.

08 6

25 A5

A48

Beddgelert

A5

A4

Waunfawr Rhyd-Ddu

Sut i ddod o hyd i ni

Llanrwst

Ewlo Ewloe

A41

32

30

Dinas 31

Trefriw

Y Ferri Isaf Queensferry 03

Dinbych Denbigh

M56

40 A5

Llanberis

14

8 A54

M53

Treffynnon Holywell Y Fflint 05 Flint A54 1

29

48

Llanelwy St Asaph A470

28

13

22

Bethesda

Y Felinheli

Caernarfon

Groeslon

5 A5

Rhuddlan

Abergele

23

Bangor 38 27

Brynsiencyn

15

A5

5

Llanfairpwll

A4080

21

11

Prestatyn

12

A5

Rhosneigr

20

Y Rhyl Rhyl

Bae Colwyn Colwyn Bay

Conwy

Porthaethwy Menai Bridge

39

A55

19

Biwmares Beaumaris

40

Llangefni

18

24

A5

A5

17

A4 94

44

16

4

Ynys Môn Anglesey

42

43

Llandudno

Moelfre

A49

41

A41

5 02 A5

Caergybi Holyhead

Ruthin

08

Rheilffordd Fach y Rhyl

Nantclwyd y Dre

Canolfan Grefft Rhuthun

Rheilffordd fach hynaf Prydain - teithiau trên o amgylch Marine Lake ers 1911. Amgueddfa gyda sgrin gyffwrdd ryngweithiol, siop anrhegion a thoiledau. Rydym yn cynnig profiad hiraethus sy’n addas i blant o bob oed. Mae’r rhan fwyaf o’n hymwelwyr yn dechrau trwy fwynhau taith trên ar yr hyn sydd bellach yn linell fach hynaf Prydain. Adeiladwyd ein trenau stêm yn y Rhyl yn ystod y 1920au, ac felly rydym wedi bod yn cludo teithwyr o amgylch ‘Marine Lake’ am yr wyth deg mlynedd diwethaf! Ar ôl dychwelyd i ‘Gorsaf Ganolog’, darganfyddwch fwy am ein stori yn ein hamgueddfa, lle mae arddangosfeydd ymarferol i ddifyrru’r rhai iau.

Ewch ar daith trwy saith cyfnod Nantclwyd y Dre, ail dŷ pren tref hynaf Cymru. Cartref teulu gyda ffrâm nenfforch pren a adeiladwyd gan fasnachwr brethyn cyfoethog yn 1435, y mae wedi cael ei ychwanegu ato, ei ddiweddaru a’i uwchraddio gan ei thrigolion ar hyd y canrifoedd. Mae Nantclwyd y Dre wedi’i hadnewyddu’n ddilys gydag ystafelloedd o wahanol gyfnodau, gan ddangos y newid yn ffasiynau a bywydau ei thrigolion. Mae Gardd yr Arglwydd sydd wedi’i hadfer yn ofalus y tu ôl i’r tŷ yn Dirwedd Rhestredig – erw o ardd furiog ‘gyfrinachol’ a ddefnyddiwyd unwaith fel gardd bleser a chynhyrchiol gan Gastell Rhuthun.

Mae Canolfan Grefft Rhuthun yn ganolfan bwrpasol yn nhref farchnad hanesyddol Rhuthun gyda thair oriel, chwe stiwdio artistiaid, oriel manwerthu, gweithdai addysg a phreswyl, gwybodaeth i dwristiaid a chaffi. Mae Canolfan Grefft Rhuthun yn dangos y gorau yn y celfyddydau cymhwysol cyfoes cenedlaethol a rhyngwladol.

Marine Lake | Wellington Road | Rhyl | Denbighshire | LL18 1LN Visit rhylminiaturerailway.co.uk

Castle Street | Ruthin | Denbighshire | LL15 1DP Visit denbighshire.gov.uk/en/leisure-and-tourism/museums-andhistoric-houses/nantclwyd-y-dre.aspx

Lon Parcwr | Ruthin | Denbighshire | LL15 1BB Visit ruthincraftcentre.org.uk

Arfordir Gogledd Cymru

Abergele

13

Conwy

21

Bangor

27

Trawsfynydd

35

Cemaes Bay

41

The Peculiar Gallery

Canolfan Ddiwylliant Conwy

Storiel

Yr Ysgwrn

Canolfan Dreftadaeth Cemaes

Mae’r Peculiar Gallery yn Abergele, Conwy, yn arddangos gwaith gan Artistiaid Cymreig, Prydeinig a Rhyngwladol yn ogystal â Chelfyddyd Gymreig a Phrydeinig hanesyddol.

Mae Canolfan Ddiwylliant Conwy dafliad carreg o furiau tref ganoloesol godidog Conwy. Mae’n fan cychwyn gwych ar gyfer eich taith drwy stori Sir Conwy. Mae’r arddangosfeydd sy’n cael eu harddangos yn tywys ymwelwyr trwy bum mil o flynyddoedd o hanes ynghyd â gwrthrychau unigryw, gweithiau celf hardd a dehongliad rhyngweithiol sy’n addas i deuluoedd. Yn lyfrgell a llawer mwy; dyma le i ymlacio neu wneud rhywfaint o waith. Rhywle i eistedd yn ôl ac ymlacio gyda llyfr da a choffi.

Lleolir Amgueddfa ac Oriel Gwynedd mewn adeilad hynafol yng nghanol dinas Bangor. Mae’r Amgueddfa’n adrodd Stori Gwynedd trwy arteffactau unigryw ac mae gan yr Orielau Celf raglen gyffrous o gelf gan artistiaid lleol a chenedlaethol.

Mae’r siop yn gwerthu eitemau gan artistiaid a chynhyrchwyr lleol gan ei wneud yn lle perffaith i ddod o hyd i anrheg arbennig. Mae cyfle hefyd i fwynhau paned a chacen yn ein gofod cwpan.

Wedi’i leoli ym mhrydferthwch Parc Cenedlaethol Eryri, mae’r Ysgwrn yn ffermdy carreg Cymreig traddodiadol sydd wedi dod yn symbol cenedlaethol o golledion y Rhyfel Byd Cyntaf, diwylliant barddol Cymraeg a bywyd cefn gwlad Cymru.

Mae’n fwyaf adnabyddus fel cartref y bardd Cymraeg, Hedd Wyn, a gollodd ei fywyd yn drasig yn gwrthdaro’r Rhyfel Byd Cyntaf.

Dilynwch hanes Bae Cemaes a phlwyf Llanbadrig trwy bedair thema’r arddangosfa… O nomadiaid Oes y Cerrig, y bobl gyntaf i’w galw’n gartref i ddiwylliannol barhaus ein cyndeidiau Celtaidd ac effaith goresgyniad diweddarach y Rhufeiniaid a’r Normaniaid. Darganfyddwch bwysigrwydd Cemaes yn oes y Tywysogion Cymreig a deall sut mae ei threftadaeth forwrol a diwydiannol mwy diweddar i gyd wedi helpu i siapio’r plwyf rydyn ni’n byw ynddo heddiw.

Town Ditch Rd | Conwy | LL32 8NU Visit conwyculture.com

Ffordd Bangor | Bangor | Gwynedd | LL57 1DT Visit storiel.cymru

Trawsfynydd | Blaenau Ffestiniog | Gwynedd | LL41 4UW Visit yrysgwrn.com

36 High Street | Cemaes Bay | Isle of Anglesey | LL67 0HL Visit cemaesheritagecentre.org

Rydym yn gwerthu paentiadau, printiau, cerfluniau, cerameg stiwdio, Hen Bethau, llyfrau a Gemwaith a llawer mwy.

40 Market Street | Abergele | LL22 7AA Visit thepeculiargallery.co.uk

Llangernyw

14

Conwy

22

Caernarfon

28

Tywyn

36

Holyhead

42

Amgueddfa Syr Henry Jones

Canolfan Cadwraeth Natur Pensychnant

Galeri Caernarfon

Narrow Gauge Railway Museum

Amgueddfa Treftadaeth Swtan

Yr amgueddfa yw cartref plentyndod Syr Henry Jones (18521922) a ddaeth, o wreiddiau diymhongar, yn Athro Athroniaeth Foesol o fri ym Mhrifysgol Glasgow ac yn ddylanwad mawr ar y gyfundrefn addysg yng Nghymru. Ymwelwch â’r amgueddfa hynod ddiddorol hon o fywyd cefn gwlad Cymru a: • Dysgwch am Henry Jones a hanes ei frwydr dros addysg.

• Crwydro drwy’r gegin fach a’r ystafell wely lle roedd y teulu o chwech yn bwyta ac yn cysgu.

• Dewch i weld yr arddangosfeydd ar fywyd Fictoraidd mewn cymuned Gymreig nodweddiadol.

Rheolir Tŷ ac Ystad Pensychnant fel gwarchodfa natur a chanolfan gadwraeth: 120 erw o rostiroedd a choedwigoedd, adar y gwanwyn, gwyfynod prin, teithiau tywys, sgyrsiau a digwyddiadau eraill. Mae Pensychnant yn cynnal arddangosfa amrywiol a chyfnewidiol o waith celf gan rai o artistiaid bywyd gwyllt a thirwedd gorau Prydain, gan gynnwys casgliadau gan Philip Snow a Betty Mills.

Agorodd Menter Greadigol Galeri ym mis Ebrill 2005 a nododd ddatblygiad arwyddocaol ar gyfer y celfyddydau a’r diwydiannau creadigol yng Ngogledd Cymru. Mae Galeri yn cynnwys: - Theatr a sinema; unedau busnes / gwaith; Mannau Celf; stiwdios ymarfer; Ystafelloedd cyfarfod a Bar Caffi. Mae rhaglen gelfyddydol Galeri yn cynnwys amrywiaeth o ffurfiau celfyddydol gan gynnwys theatr, ffilm, cerddoriaeth, dawns, sgyrsiau, llenyddiaeth, arddangosfeydd, gweithdai a chyrsiau byr.

Wedi’i lleoli ar derfynfa Glanfa Tywyn Rheilffordd Talyllyn, mae Amgueddfa’r Rheilffordd Gul yn gasgliad pwysig o arteffactau sy’n ymwneud â Rheilffyrdd Cul yn Ynysoedd Prydain, dros gyfnod o tua 200 mlynedd. Mae’r casgliad yn amrywio o locomotifau cyflawn i ddarnau llai fel gwaith papur, offer signalau a thocynnau. O’r herwydd, mae’n gofnod unigryw a chynhwysfawr o’r rheilffyrdd hynod ddiddorol hyn, gyda bron i 80 ohonynt yn cael eu cynrychioli yn y casgliad.

Mae’r bwthyn to gwellt - Swtan - wedi’i adnewyddu’n llwyr, ar ei safle gwreiddiol, yn agos at ben y clogwyni ym Mae’r Eglwys. Y tu mewn i’r annedd unigryw hon, mae’r llawr pridd a chyflwyniad gofalus o arteffactau dilys o’r cyfnod, yn galluogi ymwelwyr i deimlo eu bod wedi “camu’n ôl mewn amser”, i brofi bywyd fel y buont yn byw mewn bwthyn gwledig anghysbell, Cymreig, ar droad yr 20fed ganrif. Mae’r amgueddfa yn darparu rhywbeth o ddiddordeb i’r teulu cyfan. Gweithgareddau i’r plant – gan gynnwys bwydo’r ieir llwglyd; ysgubor wybodaeth, casgliad o offer ‘vintage;’ gardd berlysiau llawn stoc a pherllan fach o hen fathau Cymreig.

Y Cwm | Llangernyw | LL22 8PR Visit visitconwy.org.uk/things-to-do/ the-sir-henry-jones-museum-p284281

Sychnant Pass | Conwy | LL32 8BJ Visit pensychnant.co.uk

Doc Victoria | Caernarfon | Gwynedd | LL55 1SQ Visit galericaernarfon.com

Talyllyn Railway | Gorsaf Wharf Station | Tywyn | LL36 9EY Visit ngrm.org.uk

Church Bay | Isle of Anglesey | LL65 4ET Visit swtan.cymru

Colwyn Bay

15

Penmeaenmawr

23

Caerarfon

29

Corris

37

Holyhead

43

Oriel Colwyn

Amgueddfa Penmaenmawr

Amgueddfa Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig

Rheilffordd Stêm Corris ac Amgueddfa

Amgueddfa Forwrol Caergybi

Mae Oriel Colwyn yn oriel sy’n ymroddedig i arddangos ffotograffiaeth a gweithiau ffotograffig. Trwy weithio gyda ffotograffwyr lleol, cenedlaethol a rhyngwladol yn ogystal â thalentau cyfoes a newydd, ni yw gofod ffotograffiaeth poethaf Gogledd Cymru. Wedi’i lleoli yn nhref glan môr Bae Colwyn yng Ngogledd Cymru ac wedi’i lleoli o fewn adeilad hanesyddol Theatr Colwyn, agorodd yr oriel yn swyddogol yng ngwanwyn 2012.

Mae Amgueddfa Penmaenmawr yn mynd â chi ar daith drwy hanes y dirwedd, y dref a’i phobl gan ddefnyddio straeon a gwrthrychau o’r gorffennol hynafol i’r presennol. Mae’r amgueddfa yn ymestyn dros ddau lawr ac yn cynnwys dwy oriel, ystafell dawel, siop goffi, siop anrhegion ac ardal i blant. Mae’r amgueddfa’n gofalu am gasgliad o wrthrychau, ffotograffau a dogfennau sy’n ymwneud â hanes Penmaenmawr a’r ardal leol. Mae’r casgliad yn ymdrin â nifer o themâu gan gynnwys aneddiadau’r Oes Efydd, gwneud bwyeill Neolithig, hanes cymdeithasol a diwylliannol, y diwydiant chwareli a thwristiaeth.

Lleolir yr Amgueddfa o fewn dau dwr yng Nghastell Caernarfon.

Ynddo fe welwch gyfoeth o arddangosfeydd gwreiddiol, wedi’u hategu gan ffilm, sain a modelau, sy’n adrodd hanes dros 300 mlynedd o wasanaeth gan gatrawd milwyr traed hynaf Cymru, yn ystod amser heddwch ac mewn rhyfel, ledled y byd. Gallwch ddysgu sut enillodd y Gatrawd 14 Croes Fictoria a chlywed geiriau’r llenorion enwog a wasanaethodd gyda’r Royal Welch yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf – Siegfried Sassoon, Robert Graves, “Hedd Wyn”, David Jones a Frank Richards. Cewch weld sut oedd bywyd i’r milwr cyffredin a’i deulu a darganfod traddodiadau unigryw’r Gatrawd.

Yng Nghanol Gwlad y Trenau Bach, rheilffordd gul (2 droedfedd 3 modfedd) yw Rheilffordd Corris y mae ei gwreiddiau’n dyddio’n ôl i’r 1850au.

Mae Amgueddfa Forwrol Caergybi yn brofiad hynod ddiddorol i’r teulu cyfan. Gall ymwelwyr gamu yn ôl mewn amser yng ngorsaf bad achub hynaf Cymru (tua 1858), sy’n gartref i gasgliad gwych o arddangosion i ddarlunio hanes morwrol hynod ddiddorol Caergybi. Archwiliwch fodelau manwl o longau yn hwylio Môr Iwerddon dros 100 mlynedd yn ôl a’u cymharu â llongau modern technegol datblygedig heddiw.

Dysgwch am longddrylliadau lleol a’r dynion bad achub a achubodd cymaint o fywydau.

Upstairs at Theatr Colwyn | Abergele Road | Colwyn Bay | LL29 7RU Visit orielcolwyn.org

Old Post Office | Penmeaenmawr | LL34 6U Visit penmaenmawrmuseum.co.uk

The Castle | Caernarfon | Gwynedd | LL55 2AY Visit rwfmuseum.org.uk

Station Yard | Corris | Machynlleth | Powys | SY20 9SH Visit corris.co.uk

Newry Beach | Holyhead | Anglesey | LL65 1YD Visit holyheadmaritimemuseum.co.uk

Llandudno

Caernarfon

16

Eryri

Oriel Mostyn Mae Mostyn yn un o orielau celf gyfoes gorau’r DU, sy’n fyd o greadigrwydd 4 munud o’r traeth. Mae ein ffasadau Edwardaidd yn ildio i gyfres o ofodau mewnol hynod fodern a rhaglen gyfnewidiol o arddangosfeydd sy’n cyfateb i’r rhai mewn canolfannau celf byd-eang mawr. Mae ein Siop chwaethus yn gwerthu gemwaith hardd, cerameg, printiau, llestri gwydr, llyfrau a chardiau sydd wedi eu gwneud gyda chariad yng Nghymru a thu hwnt. Mae ein Caffi yn ffordd ymlaciol o gwblhau eich ymweliad, gan fwynhau coffi, cacen a chynnyrch rhanbarthol.

Ynys Mon

Full Colour Art Gallery

Canolfan Ucheldre Centre

Celf Palas | 6 Stryd y Palas | Caernarfon | LL55 1RR Visit lifefullcolour.com

Caernarfon

Millbank | Holyhead | Isle of Anglesey | LL65 1TE Visit ucheldre.org

31

Amgueddfa ac Oriel Llandudno

Amgueddfa Caernarfon Airworld

Mae Amgueddfa ac Oriel Llandudno yn adrodd hanes Llandudno a Phenrhyn Creuddyn.

Wedi’i lleoli ar faes awyr hen RAF Llandwrog, mae gan yr amgueddfa gasgliad trawiadol o awyrennau a memorabilia hedfan. Mae’r amgueddfa’n cynnig y cyfle i ddod yn agos at rai awyrennau hanesyddol. Wedi’i gosod ar faes awyr gweithredol, mae’r amgueddfa’n gartref i beiriannau eiconig fel yr Hawker Hunter, DH Vampire, ynghyd â’r unig T2 BAe Harrier sy’n weddill ledled y byd. Gweler ein gwefan am yr ychwanegiadau diweddaraf i’r casgliad. Mae rhan o’r amgueddfa wedi’i neilltuo i greu Gwasanaeth Achub Mynydd yr Awyrlu, a ddechreuwyd yma yn RAF Llandwrog ym 1942, tra bod adrannau eraill yn disgrifio meysydd awyr Gogledd Cymru adeg rhyfel

Darganfyddwch y bobl gynnar a wnaeth yr ardal hon yn gartref iddynt gan gynnwys Blodwen ein Harglwyddes Neolithig Trwyn y Fuwch; gweld y darganfyddiadau rhyfeddol o Gaer Rufeinig Kanovium; dysgwch pwy gynlluniodd y gyrchfan Fictoraidd, a phryd y daeth y Gemau Olympaidd i Landudno.

Chardon House | Llandudno | LL30 2DD Visit llandudnomuseum.co.uk

Ffeithiau

01 Mae gan Gymru bellach bedwar Safle Treftadaeth y Byd UNESCO, teitl a gadwyd yn ôl ar gyfer tirnodau mwyaf arwyddocaol y blaned yn unig: Tirwedd Llechi Gogledd Orllewin Cymru, Cestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward I, Traphont Ddŵr a Chamlas Pontcysyllte a Thirwedd Ddiwydiannol Blaenafon.

02 Bangor yw dinas hynaf Cymru ac un o ddinasoedd lleiaf y DU. Derbyniodd statws dinas yn swyddogol gan y Frenhines Elizabeth II ym 1974, ond mae safle’r eglwys gadeiriol yn dyddio’n ôl i’r 6ed ganrif.

Dinas Dinlle | Llandwrog | Caernarfon | Gwynedd | LL54 5TP Visit caernarfonairport.com & www.airworldmuseum.com

18

Llandudno

24

Llanberis

32

Menai Bridge

38

Home Front Experience

Oriel Ffin y Parc

Amgueddfa Lechi Cymru

Canolfan Dreftadaeth Porthaethwy

Camwch i mewn i Amgueddfa’r Home Front a chymerwch gam yn ôl mewn amser - i Brydain y 1940au. Yn yr amgueddfa unigryw, annibynnol hon ewch ar daith hunandywys a phrofwch olygfeydd a synau bywyd sifil yn ystod yr Ail Ryfel Byd drosoch eich hun. Wrth hel atgofion am oes a fu, neu i rai rhy ifanc i’w gofio, darganfyddwch sut yr enillwyd y rhyfel ar y ffrynt cartref; masgiau nwy, llyfrau dogni, gard cartref a gwacáu - mae’r cyfan yma! Miloedd o arteffactau dilys, wedi’u harddangos yn ddychmygus, mewn hen orsaf Gwasanaeth Tân Atodol adeg y rhyfel.

Mae gan Oriel Ffin y Parc arddangosfeydd newidiol gan rai o’r artistiaid gorau sy’n gweithio yng Nghymru, ochr yn ochr â’r gorau o Gelf Gyfoes yr 20fed Ganrif. Mae’r oriel wedi’i lleoli ar ddau lawr gyda siop goffi a bar gwin lle gallwch eistedd, ymlacio ac ystyried bywiogrwydd ac amrywiaeth celf gyfoes Gymreig.

Wedi’i chysgodi gan fynyddoedd llechi uchel, mae Amgueddfa Lechi Cymru Llanberis wedi’i lleoli yn y cyfnod Fictoraidd Diwydiannol gyda gweithdai chwarel lechi enfawr Dinorwig uwch ei ben. Roedd y gweithdai’n darparu ar gyfer yr holl waith atgyweirio a chynnal a chadw a fynnir gan chwarel, a oedd unwaith yn cyflogi ymhell dros 3,000 o ddynion. O streiciau a dioddefaint i grefftwaith a chymuned, dyma gyfle unigryw i gael cipolwg ar fywydau’r gweithwyr llechi a’u teuluoedd. Ymhlith yr atyniadau mae ein ffilm ragarweiniol, arddangosfeydd dyddiol o hollti llechi gan ein Crefftwyr Chwarel a’r olwyn ddŵr anferth – y fwyaf o’i bath ar dir mawr Prydain.

Prosiect cymunedol yn dathlu dwy bont fyd-enwog dros y Fenai: Pont Menai, a adeiladwyd gan Thomas Telford, a Phont Britannia, a adeiladwyd gan Robert Stephenson. Mae gan yr amgueddfa ym Mhorthaethwy, Ynys Môn, arddangosfeydd o arteffactau a darluniau, ffilmiau, cwisiau a thywyswyr cymwys.

Ewch am dro dros ac o dan y Bont Grog, a gweld y llewod ar Bont Britannia. Adeiladwch eich pontydd eich hun a phrofwch eich gwybodaeth. Ar agor dydd Mercher a dydd Iau yn ystod Gwyliau Ysgol

New Street | Llandudno | LL30 2YF Visit homefrontmuseum.co.uk

24 Trinity Square | Llandudno | LL30 2RH Visit welshart.net

Padarn Country Park | Llanberis | Gwynedd | LL55 4TY Visit museumwales.ac.uk

Thomas Telford Centre | Mona Road | Isle of Anglesey | LL59 5EA Visit menaibridges.co.uk

Llandudno

19

Betws-y-Coed

25

Pwllheli

33

Llangefni

39

Llandudno Chocolate Experience

Amgueddfa Rheilffordd Dyffryn Conwy

Nant Gwertheyrn

Oriel Mon

Bwytewch siocled ac archwiliwch ei hanes. Ewch ar daith siocledi ar draws 5,000 o flynyddoedd! Gan ddechrau mewn cwt Mayan byddwch yn gweu’ch ffordd trwy naw cyfnod, gan archwilio sut mae siocled wedi ei wreiddio yn ein cymdeithas... Gallwn ddweud yn ddiogel fod gennym yr unig deml Aztec yn Llandudno yn ogystal ag ail-gread o long cargo môr-ladron, pabell Foroco a llawer o olygfeydd manwl eraill.

Am ddewis gwych o siocledi, cyffug a licris, beth am ymweld â’n prif siop siocled. Mae Maisie’s wedi’i leoli ar draws y stryd fawr o’n hatyniad twristiaeth a’n ffatri.

Mae Amgueddfa Rheilffordd Dyffryn Conwy yn ddiwrnod allan gwych i deuluoedd.

Agorwyd Canolfan Dreftadaeth Nant Gwrtheyrn yng Nghapel Seilo yn 2003 ac mae’n cynnig cyfoeth o wybodaeth ac arddangosfeydd hynod ddiddorol am hanes yr ardal, datblygiad y safle hyd heddiw a hanes yr iaith Gymraeg.

Wedi’i ffurfio yn 1990 i gartrefu casgliad Charles F. Tunnicliffe, mae Oriel Môn yn amgueddfa ac oriel gelf bwrpasol yng nghanol Ynys Môn. Mae’r amgueddfa’n adrodd hanes Ynys Môn dros filoedd o flynyddoedd, mae’r oriel gelf yn arddangos artistiaid a gwneuthurwyr cyfoes ac mae Oriel Kyffin yn cynnig arddangosfeydd o arwyddocâd cenedlaethol a rhyngwladol. Mae Oriel Môn yn newid bywydau trwy ofalu am, dehongli a hyrwyddo treftadaeth a diwylliant unigryw Ynys Môn. Mae’n ceisio ysbrydoli creadigrwydd, a darparu cyfleoedd dysgu a mwynhad i bawb.

John Street Cocoa Works | Llandudno | LL30 2AB Visit llandudnochocolateexperience.co.uk

The Old Goods Yard | Betws-y-Coed | LL24 0AL Visit conwyrailwaymuseum.co.uk

Conwy

20

Treuliwch y diwrnod yn yr amgueddfa, gyda phum rheilffordd fodel i wylio a theithio ar y trên bach.

Betws-y-Coed

Arddangosfa rhad ac am ddim sy’n adrodd hanes rhyfeddol pentref chwarelyddol Port Nant, datblygiad y Cymry, Canolfan Iaith a hanes yr iaith Gymraeg.

Rhosmeirch | Llangefni | Anglesey | LL77 7TQ Visit orielmon.org/en-gb

Llithfaen | Pwllheli | Gwynedd | LL53 6NL Visit nantgwrtheyrn.org

26

Cricieth

34

Llangefni

40

Academi Gelf Frenhinol Gymreig

Galeri Betws-y-Coed

Amgueddfa Lloyd George

Stone Science

Mae’r Academi Frenhinol Gymreig yn sefydliad unigryw yng Nghymru, yn elusen annibynnol sy’n cefnogi celf ac artistiaid Cymreig, lle mae celf yn cael ei annog, ei wneud, ei arddangos a’i drafod. Wedi’i sefydlu ym 1882, dyma’r unig Academi Gelf yng Nghymru sydd â nawdd brenhinol. Fel canolfan ar gyfer rhagoriaeth artistig yng Nghymru, mae’r Academi Frenhinol Gymreig yn arddangos ac yn gwerthu gwaith aelodau trwy raglen arddangos amrywiol, tra’n cynnig lleoliad bywiog ar gyfer addysg, dosbarthiadau meistr sy’n agored i bob gallu ac ardal manwerthu ar gyfer celf a chrefft a grëwyd yn lleol.

Mae Galeri Betws-y-Coed yn dangos detholiad amrywiol o baentiadau, printiau, darluniau a chyfryngau cymysg gan artistiaid adnabyddus a newydd o Gymru. Mae ein bwtîc yn stocio amrywiaeth gyffrous o ddillad: Traces of Me (TM Collection), Gershon Bram, Crea Concept, Mama B, Grizas, Thing a Mes Soeurs & Moi; Esgidiau Lofina & Fly hefyd mewn stoc! Mae gennym hefyd gasgliad hyfryd o emwaith wedi’u gwneud â llaw, llawer o grefftau Cymreig unigryw a serameg gyfoes ac amrywiaeth eang o anrhegion addas i bob poced.

Mae’r eitemau yn Amgueddfa Lloyd George a Highgate, cartref ei blentyndod, yn ein helpu i ddeall bywyd a chyfnodau’r cyn Brif Weinidog o 1863 - 1945. Yma gallwch weld arddangosfa unigryw o wrthrychau sy’n adrodd ei stori – casgedi wedi’u haddurno’n goeth ac unigryw a sgroliau a gyflwynwyd iddo fel anrhydeddau’r ddinas, megis model arian trawiadol o Gastell Cricieth a gyflwynwyd gan y dref. Hefyd yn cael eu harddangos mae medalau, paentiadau, ffotograffau, dogfennau fel Cytundeb Versailles, ‘Coron Lloyd George’ (y pensiwn cyntaf i’w ddosbarthu yng Nghymru), dillad ac eitemau personol.

Y tu mewn mae cyfres o ddioramâu yn darlunio oesoedd esblygol y ddaear, gan gynnwys Deinosoriaid. Mae miloedd o ffosilau, mwynau, crisialau, pennau saethau Brodorol America, ac ati i’w gweld a llawer i’w cyffwrdd. Fideos i blant ac oedolion.

Crown Lane | Conwy | LL32 8AN Visit rcaconwy.org

Holyhead Road | Betws-y-Coed | LL24 0BW Visit galeribetwsycoed.co.uk

Llanystumdwy | Cricieth | Gwynedd | LL52 0SH Visitgwynedd.llyw.cymru/en/Residents/Leisure-parks-and-events/ Museums-and-the-Arts/The-Lloyd-George-Museum.aspx

44

Mae Canolfan Ucheldre yn ymdrech gymunedol i ddarparu canolfan i’r rhai sy’n byw ac yn ymweld â Chaergybi, a rhannau cyfagos o ogledd-orllewin Cymru, ar gyfer digwyddiadau celfyddydol, arddangosfeydd a gweithgareddau cymunedol eraill o fath addysgol a diwylliannol. Mae’r oriel bwrpasol, gyda goleuadau hyblyg a nodweddion amgylcheddol a diogelwch lefel uchel, yn galluogi’r Ganolfan i gynnal rhaglen gydol y flwyddyn o arddangosfeydd celf a chrefft. Mae gan Ynys Môn dreftadaeth gyfoethog o gelf fodern. Mae llawer o’i hartistiaid byw yn aelodau o Fforwm Celfyddydau Ynys Môn.

Ein cenhadaeth yw gwneud celf yn hygyrch i bawb, gan ddarparu cyfleoedd parhaus i rhai sydd a chariad mawr at gelf a dechreuwyr celf i fyw bywyd llawn lliw.

17

Llandudno

Holyhead

Mae Life: Full Colour yn oriel annibynnol yng nghanol Caernarfon, Gogledd Cymru, a sefydlwyd gan Sara McKee yn 2020. Rydym yn darparu llwyfan i artistiaid talentog Cymreig a rhyngwladol rannu eu gwaith, yn ogystal â sgwrs ysgogol a chysylltiad.

12 Vaughan Street | Llandudno | LL30 1AB Visit mostyn.org

Llandudno

30

Bryn Eglwys | Llandyfnan | Isle of Anglesey | LL75 8UL Visit stonescience.co.uk

03 Yn ôl genetegwyr, pobl Gogledd Cymru yw’r hynaf o’r Brythoniaid. Mae ganddyn nhw’r DNA hynaf ym Mhrydain, etifeddiaeth pobl sydd wedi goroesi ychydig filoedd o flynyddoedd cythryblus gyda’r iaith Gymraeg a hunaniaeth yn gyfan i raddau helaeth.

04 Mae pobl wedi byw yng Ngogledd Cymru ers chwarter miliwn o flynyddoedd. Bu helwyr-gasglwyr Palaeolithig yn chwilota’r arfordir a’r cymoedd, a daethpwyd o hyd i weddillion Neanderthalaidd hynaf Prydain ym Mhontnewydd ger Llanelwy.

05 Gwnaeth cyfres o effeithiau Oes yr Iâ Prydain yn anaddas i fyw ynddo, ond pan ddaeth yr un olaf i ben tua 15,000 o flynyddoedd yn ôl, roedd ein hynafiaid homo sapiens yn ôl am byth. Erbyn 5,000CC roedden nhw’n creu offer carreg mewn ffatri fwyeill yn Graiglwyd ym Mhenmaenmawr, ac yn eu hallforio ar hyd a lled Prydain.

06 Mae’r ardal wedi’i gwasgaru gydag olion Neolithig, yn enwedig ar Ynys Môn, lle gwelwch feddrodau trawiadol fel Bryn Celli Ddu a Barclodiad y Gawres.

07 Roedd mwynglawdd copr y Gogarth yn un o’r rhai pwysicaf yn Ewrop. O 2,000 CC, amcangyfrifwyd bod 1,800 tunnell o gopr wedi’i naddu o dwneli dwfn. Wedi’i gyfuno â thun o Gernyw, daeth yr aloi a ddeilliodd o hyn i mewn i gyfnod newydd o’r enw (*drum roll*)... yr Oes Efydd. Ni pharhaodd. Roedd Oes yr Haearn yn ei anterth erbyn 800CC, a chyda hynny ffasiwn ar gyfer adeiladu caerau ar bob bryn sydd ar gael. Yn llythrennol mae cannoedd yng Ngogledd Cymru, felly mae’n anodd dewis uchafbwyntiau: rhowch gynnig ar Benycloddiau ym Mryniau Clwyd neu Dre’r Ceiri i fyny ar uchelfannau Pen Llŷn.

08 A oedd y Celtiaid yn bobl ar wahân, neu a oedd diwylliant Celtaidd newydd gael ei drosglwyddo o Ewrop? Mae’n gwestiwn sy’n achosi anghytundeb academaidd mawr, felly byddwn yn pasio’r cwestiwn hwnnw. Ond pan fo’r Cymry’n uniaethu fel ‘Celtaidd’ (yr hyn yr ydym yn ei wneud gan amlaf), rydym yn meddwl am y llwythau Celtaidd a fu’n byw yma yn y mileniwm diwethaf CC. Yng Ngogledd Cymru, dyna’r Deceangli, Ordovices a Gangani. Roeddent yn siarad Llydaweg Gyffredin, yr iaith y mae Cymraeg modern yn tarddu ohoni.

Felly os ydych chi eisiau siarad Prydeinig iawn (neu o leiaf, y peth nesaf gorau), yna cofrestrwch ar unwaith yng Nghanolfan Genedlaethol y Gymraeg a Threftadaeth yn Nant Gwrtheyrn.