HMS - Ársskýrsla 2020

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ársskýrsla 2020

1

Efnisyfirlit Lánastarfsemi..........................................................................

37

Ávarp stjónarformanns og forstjóra...................................................

3

Stofnframlög..............................................................................

39

1. Hlutverk, stefna og framtíðarsýn...................................................

5

D. Húsnæðisbætur og þjónustuver.............................................

41

2. Sameining Íbúðalánasjóðs og Mannvirkjastofnunar.................

11

Húsnæðisbætur og sérstakur húsnæðisstuðningur......

41

3. Mannauður...........................................................................................

13

Þjónustuver og móttaka........................................................

45

4. Starfsemi og verksvið HMS..............................................................

16

E. Stafrænir innviðir.........................................................................

47

A. Öryggi mannvirkja.......................................................................

18

Hagdeild.....................................................................................

49

Eftirlit með mannvirkjagerð.....................................................

18

5. Húsnæðisstuðningur á landsbyggðinni.........................................

50

Markaðseftirlit byggingavara...................................................

21

Sérstakt byggðarframlag.............................................................

51

Markaðseftirlit raffanga............................................................

22

Leigufélagið Bríet...........................................................................

51

Löggildingar, starfsleyfi og eftirlit með fagaðilum............

25

Tryggð byggð...................................................................................

52

Rafmagnsöryggi..........................................................................

28

6. Miðlun upplýsinga og viðburðir.........................................................

53

B. Brunavarnir....................................................................................

30

7. Samstarf..................................................................................................

55

Forvarnir og fræðsla..................................................................

31

Innlent samstarf..............................................................................

56

Brunamálaskólinn.......................................................................

31

Erlent samstarf................................................................................

58

Brunavarnaáætlanir....................................................................

31

8. Umhverfismál.........................................................................................

60

Útköll slökkviliða.........................................................................

32

Umhverfis- og loftslagsstefna HMS...........................................

61

Rannsóknir á eldsvoðum...........................................................

32

Græn skref í ríkisrekstri................................................................

61

Starfsleyfi vegna þjónustu við brunavarnir.........................

33

Grænt bókhald og kolefnislosun 2020.....................................

61

C. Lán og stofnframlög....................................................................

34

Kolefnisjöfnun 2020......................................................................

62

Húsnæðisstuðningur hins opinbera.....................................

34

Ársreikningur HMS 2020

Húsnæðissjóður.......................................................................

35

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 2020 Ársreikningur Leigufélagsins Bríet 2020

2

Ávarp stjórnarformanns og forstjóra HMS

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun (HMS) tók til starfa

betur kleift að fylgja stefnunni eftir alla leið. Markmiðið

1. janúar 2020 með sameiningu Íbúðalánasjóðs

er að sem stærstur hluti þeirra fjármuna sem ráðstafað

og

er til reksturs HMS fari í þjónustuveitingu.

Mannvirkjastofnunar.

Stofnunin

skal

lögum

samkvæmt starfa að verkefnum á sviði húsnæðismála, mannvirkjamála, rafmagnsöryggismála og mála er

Starfsemi HMS gekk afar vel á árinu 2020 þrátt

varða byggingavörur og brunavarnir.

fyrir þá miklu áskorun sem fólst í sameiningu ríkisstofnananna tveggja; Mannvirkjastofnunar og

Á fyrsta stjórnarfundi HMS var samþykkt skipurit,

Íbúðalánasjóðs.

Sigurjón Örn Þórsson

stefna og framtíðarsýn til ársins 2023, sem og

stofnunar fyrir árið 2020 voru eftirfarandi:

stjórnarformaður

starfsáherslur fyrir árið 2020. Í stefnumótunarvinnunni

- Skipulagt samstarf við hagaðila og aukin samræming

var horft til þess að breyta gamalgrónu verklagi og

á sviði brunavarna og byggingaeftirlits.

einblína fyrst og fremst á þjónustuhlutverk gagnvart

- Stuðla að uppbyggingu og aðgengi að hagkvæmu og

almenningi og að skapa aukna skilvirkni í rekstri.

heilnæmu húsnæði.

Framtíðarsýn HMS er skýr; að vera leiðandi í opinberri

- Innleiðing stafrænnar stjórnsýslu og samræmd

þjónustu við almenning og auka samstarf á milli hins

upplýsingagjöf um húsnæðis- og mannvirkjamál.

opinbera, almennings og atvinnulífsins. Sérstakar

-

þjónustumælingar hafa verið teknar upp hjá HMS

heilsusamlegt umhverfi og ábyrgan rekstur.

Áhersla

á

Starfsáherslur

árangursríka

hinnar

sameinuðu

fyrirtækjamenningu,

ásamt því að mæla hvernig fjármunir nýtast í þjónustu við almenning. Þetta er gert með því að mæla hlutfall

Til að fylgja starfsáherslunum eftir var lokið við 21

Hermann Jónasson

stöðugilda í beinni þjónustu á móti stöðugildum í innri

af 25 lykilverkefnum sem skilgreind voru í upphafi árs

forstjóri HMS

starfsemi. Með þessum tveimur aðgerðum er okkur gert

auk þess sem 53 átaks- og umbótaverkefni voru kláruð.

3

Til marks um góðan árangur í því sambandi jókst starfsánægja

Einnig að búa til öfluga stofnun sem hefði bolmagn til að sinna

starfsmanna mikið á árinu, eða úr 3,5 í 4,39 samkvæmt mælingum

öllum lögbundnum verkefnum sínum og getu til að sinna vel

HR Monitor. Sú þróun er afar jákvæð, ekki síst þegar horft er til hins

leiðbeiningahlutverki sínu gagnvart almenningi og atvinnulífinu.

mikla umbótastarfs og breytinga á verkefnum starfsmanna sem

Rekstur HMS á fyrsta starfsári hefur berlega leitt í ljós að hægt er

fylgdu skipulagi nýrrar stofnunar.

að framfylgja stefnumótun stjórnvalda með sameiningu stofnana.

Umtalsverður árangur hefur náðst á flestum málefnasviðum

Þá skilaði rekstur HMS jákvæðum rekstrarafgangi árið 2020 að

stofnunarinnar auk hagræðingar í rekstri hins opinbera. Þakka ber

fjárhæð 241 milljónum kr. Umfangsmiklar áherslubreytingar

öflugu starfsfólki stofnunarinnar sem hefur borið hitann og þungann

í rekstri HMS í kjölfar sameiningarinnar skiluðu auk þess 20%

af vinnunni.

hagræðingu fyrir ríkissjóð eða 559 milljónum kr. Þannig nam lækkun á árlegum rekstrarkostnaði 359 milljónum kr. og með aukinni skilvirkni

Eins og fram kemur í þessari ársskýrslu er starfsemi HMS afar

í rekstri og samlegð var HMS unnt að taka við nýjum verkefnum sem

umfangsmikil og fer stofnunin með framkvæmd 14 lagabálka

höfðu kostað um 200 milljónir kr., án þess að fá viðbótarframlag

og 40 reglugerða. Hjá HMS eru spennandi tímar framundan og

vegna þeirra á fjárlögum.

umbreytingar í gangi á nánast öllum málefnasviðum stofnunarinnar.

Mörgum stórum og stefnumótandi verkefnum var jafnframt

Þannig vinnur HMS nú að aukinni innleiðingu stafrænna lausna til

hrint í framkvæmd á helstu málefnasviðum HMS, í samræmi

að geta veitt betri og notendavænni þjónustu og um leið einfaldað

við starfsáherslur ársins 2020. Má þar nefna breytingar til að

ferla fyrir starfsmenn og viðskiptavini, m.a. í gegnum nýja

auka skilvirkni í eftirliti með mannvirkjagerð, nýtt fyrirkomulag

mannvirkjaskrá, húsnæðisbótakerfi, brunagátt, rafmagnsgátt og

fjármögnunar félagslegra lána líkt og með tilkomu hlutdeildarlána,

húsnæðisgrunn.

kortlagningu vistspors byggingaiðnarins auk þess sem eftirlit með brunavörnum var stóreflt og ný starfseining í brunamálum sett á

Stóra verkefni HMS er að stuðla að heillavænlegri framþróun íslensks

laggirnar á Sauðárkróki.

samfélags til framtíðar. Þar skipa loftslagsmálin stóran sess, einföldun regluverks til að bæta starfsumhverfi byggingariðnaðarins ásamt

4

Markmið stjórnvalda með stofnun HMS var að einfalda stjórnsýslu

bættri gagnaöflun og áætlanagerð til að tryggja aukinn stöðugleika

húsnæðis- og mannvirkjamála og hagræða í rekstri hins opinbera.

á húsnæðismarkaði. Við erum rétt að byrja.

1. Hlutverk, stefna og framtíðarsýn Húsnæðis- og mannvirkjastofnun tók til starfa 1. janúar 2020 með sameiningu Mannvirkjastofnunar og Íbúðalánasjóðs. Um starfsemi stofnunarinnar gilda lög nr. 137/2019, um Húsnæðisog mannvirkjastofnun.

Hin sameinaða stofnun starfar að stjórnsýsluverkefnum á sviði húsnæðismála, mannvirkjamála og mála er varða byggingarvörur og brunavarnir. Markmiðið með sameiningunni er að efla stjórnsýslu, stefnumótun og framkvæmd húsnæðisog mannvirkjamála hér á landi ásamt því að skerpa á stjórnsýslu byggingarframkvæmda og auka samstarf hagsmunaaðila á sviði húsnæðismála. Þá er ætlunin að stuðla að auknu húsnæðisöryggi landsmanna og stöðugleika á húsnæðismarkaði.

5

Lögbundin starfsemi HMS 14 lagabálkar

40 reglugerðir

16 málefnasvið

Leigufélagið Bríet ehf

Rekstur Húsnæðissjóðs

HMS fer með verkefni samkvæmt eftirfarandi lögum •

Lög um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

•

Lög um húsnæðismál

•

Lög um mannvirki

•

Lög um húsnæðisbætur

•

Lög um almennar íbúðir

•

Lög um brunavarnir

•

Húsaleigulög

•

Lög um timbur og timburvörur

•

Lög um meðferð elds og varnir gegn gróðureldum

•

Lög um öryggi raforkuvirkja, neysluveita og raffanga

•

Efnalög

•

Lög um visthönnun vöru sem tengist orkunotkun

•

Lög um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi vörur sem tengjast orkunotkun

•

6

Lög um byggingarvörur

HMS

er

stjórnsýslustofnun

sem

fer

með

eftirlits-

og

samræmingarhlutverk á sviði húsnæðis- og mannvirkjamála í samstarfi við sveitarfélög. Verkefni hennar varða einkum:

1. Eftirlit með mannvirkjagerð og mannvirkjaskrá.

2. Eftirlit með rafmagnsöryggi og markaðseftirlit.

3. Brunavarnaáætlanir og slökkvilið.

4. Húsnæðisáætlanir og íbúðaþarfagreining.

5. Fjármögnun hagkvæms húsnæðis og stefnumótun.

6. Húsnæðisbætur og leigumarkaður.

7. Rannsóknir og fræðslu á sviði húsnæðis- og mannvirkjamála.

7

Hlutverk

HMS er þríþætt:

• Stefna að lágmörkun slysa og tjóna og leggja áherslu á að vernda fólk, eignir og umhverfi, með því að lágmarka hættu

1. Vernda líf og heilsu manna, eignir og umhverfi með því að tryggja

af völdum rafmagns og elds.

faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með • Gera stjórnvöldum kleift að taka markvissar ákvarðanir

gæðum, öryggi og heilnæmi.

2. Auka aðgengi almennings að viðunandi húsnæði á viðráðanlegu verði, hvort sem er til eignar eða leigu.

byggðar á rannsóknum og traustum upplýsingum úr rafrænum gagnasöfnum.

3. Meta framtíðarþörf og áætla framboð húsnæðis og stuðla þannig að auknum stöðugleika á húsnæðismarkaði.

• Stuðla að því að aðgerðir á húsnæðismarkaði séu unnar með hagsmuni allra haghafa að leiðarljósi; almennings,

Framtíðarsýn

HMS er eftirfarandi:

byggingariðnaðarins og stjórnvalda, þar með talið sveitarfélaga og fólks með sérstakar þarfir.

HMS er að vera leiðandi í opinberri þjónustu við almenning, nýsköpun og stafrænum lausnum. Enn fremur að auka samstarf og samræmingu

• Leggja áherslu á að koma í veg fyrir sóun tíma, fjármuna

á sviði húsnæðis- og mannvirkjamála og stuðla að minna vistspori

og annarra gæða með skilvirkri stjórnsýslu og vandaðri

byggingariðnaðarins.

áætlanagerð og minnka vistspor á málefnasviðum

Stefna

HMS er að stuðla að samfélagslegum árangri með því að:

• Tryggja aðgengi að öruggu húsnæði fyrir alla, fylgjast með og meta framtíðarþörf og áætla framboð húsnæðis út frá upplýsingum um hvað er í byggingu á hverjum tíma.

8

stofnunarinnar.

• Taka þátt í alþjóðlegu samstarfi á sviði húsnæðis- og mannvirkjamála til að efla þekkingu og miðla reynslu.

Stefnumótun HMS tekur mið af velsældaráherslum ríkisstjórnarinnar sem lagðar eru til grundvallar við gerð fjármálaáætlunar og fjárlaga.

Hún kallast einnig á við kröfur um öryggi í húsnæðismálum óháð efnahag og búsetu, kolefnishlutlausa framtíð, grósku í nýsköpun og betri samskipti við almenning. Enn fremur endurspeglar hún stuðning ríkisstjórnarinnar við lífskjarasamninginn um vinnslu tillagna í húsnæðismálum, þar með talið um einföldun stjórnsýslu mannvirkjamála sem og stefnu stjórnvalda í nýsköpun og stafræna opinbera þjónustu.

Þá styður starfsemi HMS við heimsmarkmið Sameinuðu Þjóðanna nr. 11, um sjálfbærar borgir og samfélög en jafnframt við heimsmarkmið nr. 13 um aðgerðir í loftslagsmálum og markmið nr. 9, 16 og 17.

9

Helstu hagaðilar HMS 2020

Samtök iðnaðarins

Samband íslenskra sveitarfélaga

Grænni byggð

Sveitarfélög

Byggingarfulltrúar

69

51

Fagaðilar í

Löggiltir fagaðilar

mannvirkjagerð

í rafvirkjun

4.516

737

Slökkvilið

Slökkviliðsmenn

38

1.600

Fjöldi lána til lögaðila

Fjöldi heimila sem þáðu húsnæðisbætur

6.675 Fjöldi heimila með húsnæðislán

3.013 Íbúðir sem hlotið hafa stofnframlög

2.625 10

16.535 Fjöldi heimila sem fengu samþykkt hlutdeildarlán

208

Sameiningin skilaði hálfum milljarði í hagræðingu og aukinni skilvirkni

2. Sameining Íbúðalánasjóðs og Mannvirkjastofnunar

Þann og

1.

janúar

Mannvirkjastofnun

2020 undir

sameinuðust nýju

heiti

Íbúðalánasjóður Húsnæðis-

og

mannvirkjastofnunar, í samræmi við lög nr. 137/2019, um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Degi síðar, á fyrsta virka degi nýs árs, var svo opnað fyrir starfsemi nýrrar stofnunar í fyrrum húsnæði Íbúðalánasjóðs, að Borgartúni 21 í Reykjavík og Ártorgi 1 á Sauðárkróki, með nýju símanúmeri og nýjum vef.

11

Sameiningunni var meðal annars ætlað að stuðla að heildstæðri

Með sameiningunni varð til öflug stofnun sem hefur bolmagn til að

yfirsýn yfir húsnæðis- og mannvirkjamál á einum stað ásamt því að

takast á við lögbundin verkefni og takast á hendur ný verkefni. Í rekstri

efla stefnumótun og framkvæmd húsnæðis- og mannvirkjamála til

HMS er horft til sömu sjónarmiða og í almennum rekstri fyrirtækja;

hagsmuna fyrir almenning.

að þjónusta viðskiptavini á sem hagkvæmastan hátt. Mikið er lagt upp úr að nýta stafrænar lausnir við þjónustuveitinguna til þess að

Öll störf hjá Íbúðalánasjóði og Mannvirkjastofnun voru lögð niður við

spara kostnað og fyrirhöfn hjá almenningi og um leið kostnaðinn við

gildistöku laganna og starfsmönnum beggja stofnana boðið starf hjá

að veita þjónustuna.

nýrri stofnun.

Frá upphafi var lögð áhersla á hagræðingu í innri starfsemi ásamt eflingu lögbundins eftirlits og þjónustu við almenning. Vel þykir hafa tekist til í því sambandi en samkvæmt rekstrarniðurstöðum fyrir árið 2020 skilaði sameiningin 20% hagræðingu fyrir ríkissjóð á milli ára eða 559 milljónum króna. Þannig lækkaði rekstrarkostnaður um 359 milljónir auk þess sem 200 milljónir spöruðust í nýjum verkefnum sem flutt voru til HMS án þess að fjármagn hafi fylgt í fjárlögum.

Meðal hinna nýju verkefna er umsýsla með nýjum hlutdeildarlánum, samstarfsverkefni í loftslagsmálum og nýtt brunavarnarsvið á Sauðárkróki. Þeim var mætt með hagræðingu í innri starfsemi sem leiddi til fjölgunar stöðugilda í eftirliti með brunavörnum og slökkviliðum, byggingareftirliti, markaðseftirliti og nýjum lögbundnum verkefnum, án fjölgunar starfsmanna í heildina.

12

3. Mannauður Hjá HMS störfuðu í árslok 2020 alls 104 starfsmenn í tæplega 102 stöðugildum, með afar fjölbreyttan bakgrunn.

Starfsmenn í Reykjavík

77

Innleiðing jafnlaunavottunar og mánaðarlegar mannauðsmælingar

Starfsmenn á Sauðárkróki

27

0

10

20

30

40

50

60

70

80

Önnur menntun 30%

Karlar 41%

Konur 59%

Lokið háskólamenntun 70%

13

Lög um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun voru samþykkt á Alþingi

að hlutverki og verkefnum nýrrar stofnunar. Endurskipuleggja

22. desember 2019. Góður undirbúningur í aðdraganda sameiningar

þurfti innra eftirlit í samræmi við nýtt hlutverk. Þessi vinna hefur

stofnananna gerði það mögulegt að hefja starfsemi HMS af fullum

gengið vel. HMS hefur hlotið vottun samkvæmt ISO27001 staðlinum

krafti strax á fyrsta starfsdegi nýs árs 2020, líkt og fram hefur komið.

um upplýsingaöryggi og jafnlaunavottun samkvæmt ÍST 85:2021 staðlinum.

Fyrir fyrsta starfsdag hafði öllu starfsfólki Íbúðalánasjóðs og Mannvirkjastofnunar

verið

boðið

starf

hjá

HMS.

Starfsfólk

Heimsfaraldur Covid-19 setti sinn svip á árið, en þakka má fyrir að

Mannvirkjastofnunar flutti frá Skúlagötu 21 í Borgartún 21 þar sem

enginn starfsmaður HMS veiktist af veirunni á árinu. Starfsmenn

húsnæði Íbúðalánasjóðs hafði verið endurskipulagt. Allir starfsmenn

unnu margir verkefni sín að heiman um lengri eða skemmri tíma í

í Reykjavík voru samankomnir og teknir til starfa á nýrri starfsstöð

takt við fjöldatakmarkanir. Verkefni unnust vel þrátt fyrir aðstæður

8. janúar 2020.

og að mestu tókst að halda í hefðbundna starfsmannaviðburði.

Tæknin og hugmyndaflugið voru nýtt til að finna nýjar leiðir þegar

Þann 28. maí 2020 var tilkynnt um fyrirhugaðan flutning málefna

takmarkanir settu strik í reikninginn.

brunavarna frá Reykjavík til Sauðárkróks og tók nýtt brunavarnasvið til starfa á Sauðárkóki 1. október 2020.

Meðal nýjunga sem HMS tók í notkun á árinu eru mánaðarlegar mannauðsmælingar þar sem kannað er viðhorf starfsfólks til

Verkefni ársins á sviði mannauðs- og gæðamála einkenndust af

mismunandi þátta eins og starfsánægju, stjórnunar, þjálfunar og

samrunanum og breytingum. Gengið var frá ráðningarsamningum

þróunar og fleira. Þetta hefur reynst mikilvægt hjálpartæki við

við alla starfsmenn í byrjun árs og stofnanasamningar fyrir nýja

uppbyggingu góðs starfsanda og jákvæðrar fyrirtækismenningar

stofnun undirritaðir með stéttarfélögum á árinu. Samþætta þurfti

hjá nýrri stofnun á krefjandi tímum.

gæðakerfi, skjalakerfi og mannauðskerfi eldri stofnana og aðlaga

14

Hér má sjá niðurstöður úr mannauðsmælingunum og þróun frá því í mars 2020, þegar sameiningin var nýafstaðin, og

Þróun starfsánægju

svo frá því í janúar 2021. Unnið hefur verið markvisst að því

var jákvæð

að bæta upplifun og starfsánægju starfsmanna og árangur þeirrar vinnu sést glögglega á þessum myndum.

1. mæling - Mars 2020

11. mæling - Janúar 2021

HMS - svarendur 71

HMS - svarendur 85 4,39

3,50

Árangur

Árangur

1 3 6

3,66

Sjálfstæði til ákvarðanatöku

2,80

Skýr framtíðarsýn

3,85

Gæði og tengsl

4 7

2

3,13

1

Starfsánægja

4,20

Stuðningur frá stjórendum

3,55

Áhugi, virðing & hollusta

5

3,44

3

Kröfur um árangur

8

3,41

Þjálfun & þróun

6

4,48

Sjálfstæði til ákvarðanatöku

4,40

Skýr framtíðarsýn

4,42

Gæði og tengsl

4 7

2

4,29

Starfsánægja

4,08

Stuðningur frá stjórendum

4,42

Áhugi, virðing & hollusta

5

4,59

Kröfur um árangur

8

4,40

Þjálfun & þróun

15

4. Starfsemi og verksvið HMS Starfsemi

Húsnæðis-

og

mannvirkjastofnunnar

er

afar

fjölbreytt og nær yfir breitt svið. Verkefnin snúa flest að húsnæðis- og mannvirkjagerð. Í skipuriti HMS er starfseminni skipt niður í fimm starfssvið: Öryggi mannvirkja, Lán og stofnframlög, Húsnæðisbætur og þjónustuver, Brunavarnir og loks Stafræna innviði. Því til viðbótar eru þrjú stoðteymi sem tilheyra skrifstofu forstjóra og starfa á sviðum mannauðs og þjónustu, fjármála og nýsköpunar. Að auki eru tvö tengd félög, Leigufélagið Bríet og Húsnæðissjóður. Nánar er farið yfir starfsemi einstakra sviða í næstu köflum.

16

Stjórn Forstjóri Nýsköpun - Fjármál - Mannauður og þjónusta

Öryggi mannvirkja

Lán og stofnframlög

Húsnæðisbætur og þjónustuver

Brunavarnir

Stafrænir innviðir

Skráning mannvirkja og samræming eftirlits

Einstaklingslán

Húsnæðisbætur

Brunavarnir og slökkvilið

Gagnagrunnar og mannvirkjaskrá

Lögaðilalán og stofnframlög

Þjónustuver

Bakvinnsla

Bakvinnsla

Eftirlit með fagaðilum

Húsnæðisáætlanir UT og gæðamál

Markaðseftirlit Vefmiðlun Rafmagnseftirlit

Starfsumhverfi byggingaraðila Leigufélagið Bríet Húsnæðissjóður

17

A. Öryggi mannvirkja Helstu verkefni sviðsins lúta að eftirliti með mannvirkjagerð, rafmagnsöryggi ásamt markaðseftirliti með byggingarvörum, rafföngum og fleiri vöruflokkum. Sviðið löggildir rafverktaka og fagaðila í mannvirkjagerð, hönnuði og iðnmeistara, veitir

Skilvirkara eftirlit í mannvirkjagerð

byggingarstjórum starfsleyfi og hefur jafnframt eftirlit með starfsemi þessara aðila. Eftirlit sviðsins með rafmagnsöryggi nær m.a. til framleiðslu rafmagns, flutnings þess, dreifingu og raflagna í byggingum, sem og rannsókna á slysum og tjóni af völdum rafmagns.

Eftirlit með mannvirkjagerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnun vill stuðla að öflugra samstarfi byggingariðnaðarins, sveitarfélaga og stjórnvalda svo framtíðarsýn um betri byggingarmarkað megi verða að veruleika. Á þeirri vegferð horfum við meðal annars til bættrar gagnaöflunar, skilvirkara starfsumhverfis hagaðila, öflugra eftirlits og vistvænni mannvirkjagerðar.

18

Vinna við alla þessa þætti var komin á góðan spöl á árinu

Í stuttu máli er um að ræða eftirfarandi nýjungar:

2020. Þannig var unnið áfram með verkefnið Húsnæði fyrir

1. Samræming á eftirliti byggingarfulltrúa

alla, með áframhaldandi úrvinnslu á tillögum átakshóp í

Í lok árs 2020 var sérstakt þjónustuteymi myndað innan HMS sem

húsnæðismálum sem komu út í janúar 2019. Þá setti HMS

á að aðstoða byggingarfulltrúa meðal annars við túlkun reglna

af stað verkefni sem miðar að því að einfalda notendaviðmót

og framkvæmd byggingareftirlits. Enn fremur á að tryggja að

Byggingargáttar til muna bæði fyrir byggingarfulltrúa og

byggingarfulltrúar reki skráð og virknivottuð gæðastjórnunarkerfi

byggingarstjóra. Samhliða því horfði stofnunin til tillagna OECD

auk þess sem viðhöfð verður eftirfylgni með stöðuskoðunum

frá nóvember 2020, um úrbætur til einföldunar á regluverki

byggingarfulltrúa (áhættumiðað eftirlit).

í

byggingariðnaði,

auk

tillagna

Byggingavettvangsins

um úrbætur í bygginga- og skipulagsmálum. Einnig var samstarfsverkefninu Byggjum grænni framtíð komið á fót í september 2020, sem stuðla á að vistvænni mannvirkjagerð.

2. Markvisst eftirlit með byggingarstjórum, hönnuðum og iðnmeisturum Auka á þjónustu til fagaðila í gegnum sérstakt þjónustuteymi hjá HMS sem myndað var í lok árs 2020, meðal annars með fræðslu og gerð

Mestu umskiptin áttu sér þó eflaust stað í tengslum við öflugra

leiðbeininga. Þá á að tryggja að fagaðilar reki skráð og virknivottuð

eftirlit með mannvirkjagerð. Breyttar áherslur í því sambandi

gæðastjórnunarkerfi og að byggingarstjórar tilkynni lok áfangaúttekta

taka til þriggja órjúfanlegra þátta, það er byggingarfulltrúa,

í Byggingargátt í samræmi við handbækur og skoðunarlista.

fagaðila og byggingarvara.

19

3. Öflugt markaðseftirlit með byggingarvörum Í lok árs 2020 var unnið að eflingu sérstaks teymis innan HMS sem veitir fagaðilum þjónustu og fræðslu varðandi markaðseftirlit með byggingarvörum, auk þess sem skoðunarhandbækur verða endurskoðaðar, vefurinn byggingarvorur.is efldur og lögð aukin áhersla á samskipti við ólíka hagaðila. Enn fremur á að vinna að því að bæta yfirsýn og tengsl HMS við íslenska framleiðendur og innflytjendur á byggingarvörum.

Ljóst er að almenningur, byggingariðnaðurinn, sveitarfélög og ríki munu öll hafa hag af breyttum áherslum í eftirlitinu, enda er þeim

Byggingarfulltrúar

Fagaðilar Öryggi húsnæðis

ætlað að auka bæði öryggi og gæði húsnæðis, um leið og skilvirkni á byggingartíma er bætt. Enn fremur eru miklir fjárhagslegir hagsmunir

Byggingarvörur

í húfi, meðal annars með tilliti til stærðar fasteignamarkaðarins og veltu byggingariðnaðarins.

Eftirlit með þremur órjúfanlegum þáttum í mannvirkjagerð

Þess vegna bindur HMS miklar vonir við að hagaðilar geti unnið saman að innleiðingu nýrra áherslna í eftirliti mannvirkja með farsælum hætti. Aðeins þannig er hægt að tryggja öflugt og skilvirkt eftirlit, til hagsbóta fyrir alla.

20

Markaðseftirlit byggingarvara

um nothæfi. Alls voru skoðaðar 38 mismunandi tegundir af gifsplötum hjá þremur söluaðilum. Skoðunin leiddi í ljós að CE-merkingar voru í lagi

Byggingarvörur má aðeins setja á markað hér á landi uppfylli þær

hjá öllum söluaðilum. Yfirlýsingar um nothæfi voru ekki til staðar hjá

ákvæði laga nr. 114/2014 um byggingarvörur. Samkvæmt lögunum eru

öllum, en bárust eftir frekari eftirgrennslan.

byggingarvörur „allar vörur eða samstæður sem eru framleiddar og settar á markað til varanlegrar ísetningar í mannvirki eða hluta þeirra

Í maí og júní 2020 voru reykskynjarar skoðaðir. Skoðunin var framkvæmd

og sem nothæfi þeirra hefur áhrif á nothæfi mannvirkjanna að því er

af Frumherja hf. sem er faggild skoðunarstofa. Kannað var hvort varan

varðar grunnkröfur um mannvirkin.”

væri rétt CE-merkt og hvort henni fylgdi viðeigandi yfirlýsing um

HMS annast markaðseftirlit með byggingarvörum, fylgist með

nothæfi. Alls voru skoðaðar 36 mismunandi tegundir af reykskynjurum

byggingarvörum á markaði, aflar á skipulegan hátt upplýsinga um þær

hjá sjö söluaðilum. Athugasemdir voru ýmist í flokki 1 eða 2, eftir

og tekur við ábendingum frá neytendum og öðrum aðilum. Markmiðið

alvarleika, og var enginn skynjari án athugasemda.

er að tryggja að byggingarvörur uppfylli kröfur viðurkenndra tækniforskrifta, m.t.t. mikilvægra eiginleika, og að þeim fylgi gögn og

Í júlí og ágúst 2020 var skoðun á sturtubotnum framkvæmd af HMS.

leiðbeiningar sem nauðsynlegar eru til að tryggja rétta notkun þeirra

Kannað var hvort varan væri rétt CE-merkt og hvort henni fylgdi

við mannvirkjagerð.

viðeigandi yfirlýsing um nothæfi. Alls voru skoðaðar 56 mismunandi tegundir af sturtubotnum hjá sex söluaðilum. Athugasemdir voru

Á árinu 2020 fóru fram þrjár skoðanir á byggingarvörum, það er á

ýmist í flokki 1 eða 2, eftir alvarleika, og var enginn sturtubotn án

gifsplötum, reykskynjurum og sturtubotnum. Markmiðið var að athuga

athugasemda. HMS setur sölubönn á byggingarvörur sem alvarlegar

ástand CE-merkinga og hvort yfirlýsing um nothæfi fylgdi vöru.

athugasemdir eru gerðar við. Eitt slíkt var sett á árinu 2020 og send

Í apríl 2020 var skoðun á gifsplötum framkvæmd af HMS. Kannað var

voru 38 skrifleg tilmæli til söluaðila um úrbætur á byggingarvörum sem

hvort varan væri rétt CE-merkt og hvort henni fylgdi viðeigandi yfirlýsing

minniháttar athugasemdir voru gerðar við.

21

Markaðseftirlit raffanga Eftirlit með rafföngum á markaði Rafföng má því aðeins setja á markað hér á landi að hönnun þeirra, gerð og frágangur stofni ekki öryggi manna, húsdýra, eigna eða umhverfis í hættu þegar þau eru rétt upp sett, þeim við haldið og þau notuð með þeim hætti sem til er ætlast. Ábyrgðaraðilar og aðrir seljendur raffanga mega aðeins setja á markað rafföng sem uppfylla ákvæði um öryggi, rafsegulsamhæfi, efnainnihald og formleg skilyrði

Öll formleg samskipti á milli HMS og skoðunarstofu fara fram í samvinnunefnd sem hittist einu sinni í mánuði. Á þeim fundum er farið yfir skoðanir, reglur, skýrslur, skoðunaráætlanir og önnur atriði sem máli skipta. Á milli funda í samvinnunefnd fara samskipti fram á milli umsjónarmanna verkefnisins. Fyrirkomulag skoðana hefur verið að mestu óbreytt frá árinu 2007. Áfram var haft að markmiði að ná árangri, það er að finna rafföng sem ekki uppfylltu skilyrði og stuðla að fræðslu til söluaðila í heimsóknum.

til markaðssetningar.

Skoðunum til söluaðila er skipt upp í A-skoðun og B-skoðun. A-skoðun HMS annast markaðseftirlit raffanga, fylgist með rafföngum á markaði, aflar á skipulegan hátt upplýsinga um þau og tekur við ábendingum frá neytendum og öðrum aðilum.

stendur fyrir heimsókn á sölustað, skimun þeirra raffanga sem þar eru til sölu ásamt fræðslu til söluaðila um þær kröfur sem gerðar eru vegna markaðssetningar raffanga. Á árinu 2020 urðu heimsóknir til söluaðila raffanga alls 215 talsins víðs vegar um land. Þeir voru ýmist

Faggiltar skoðunarstofur annast í umboði HMS framkvæmd skoðana í samræmi við gildandi samning hverju sinni, verklagsreglur og skoðunarhandbók stofnunarinnar. Á árinu 2020 sinnti BSI á Íslandi ehf. þessu verkefni.

22

valdir af handahófi, sem hluti af sérstökum átaksverkefnum eða eftir ábendingar. Af þessum heimsóknum voru 158 til raffangaheildsala, 56 til smásala og einn til framleiðanda raffanga.

Heimsóknir 2020

HMS sinnti 12 innlendum ábendingum frá almenningi og fagfólki og er þá átt við vel skilgreindar ábendingar, það er ábendingar sem

Fjöldi eftir eðli starfsemi

beinast að ákveðnum rafföngum eða flokki raffanga og/eða ákveðnum söluaðilum. Auk þess barst sviðinu mikill fjöldi erlendra tilkynninga

1

um rafföng, en þessar tilkynningar berast frá öðrum aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins eftir ákveðnu kerfi sem nánar er kveðið á 56

um í reglum sem í gildi eru á svæðinu. Þá sinnti HMS fjölda formlegra og óformlegra fyrirspurna varðandi skilyrði til markaðssetningar raffanga og annað er rafföngum tengist frá almenningi og fagfólki.

158

Markaðseftirlit raffanga 2020 Framleiðandi

Raffangaheildsali

Smásali

250

215

200 Í þessum 215 heimsóknum voru skimuð 10.550 rafföng og 19 skoðuð nánar (B-skoðun) vegna gruns um að þau uppfylltu ekki kröfur. Engin

150

rafföng voru send til prófunar hjá faggiltum prófunarstofum árið 2020,

100

en HMS stefnir að því að fjölga prófunum á rafföngum enda ýmislegt

50

sem einungis er hægt að leiða í ljós með prófunum.

19

12

B-skoðun

Innl. ábending

0 A-skoðun

23

Athugasemdum sem gerðar eru við öryggi raffanga er skipt í þrjá flokka.

Öryggi raffanga í rekstri (eldri raffanga)

Í flokki 1 eru minniháttar athugasemdir, í flokki 2 eru athugasemdir sem

Á hverju ári sinnir HMS skoðunum og rannsóknum á rafföngum í rekstri,

talið er að gætu valdið hættu og í flokki 3 eru athugasemdir sem talið er

það er eldri raffanga, til dæmis vegna bruna sem orðið hafa af þeirra

að valdi beinni hættu. Einnig eru gerðar athugasemdir við formkröfur

völdum. HMS aðstoðar ábyrgðaraðila reglulega við innkallanir eftir að í

þegar það á við, það er þegar CE-merkingu vantar og/eða þegar gögn til

ljós hafa komið gallar í rafföngum í rekstri.

stuðnings samræmi berast ekki. Öryggi raffanga í rekstri hefur oft verið vanmetinn þáttur í HMS setur sölubönn á rafföng sem alvarlegar athugasemdir eru gerðar

starfsemi HMS en ljóst er að um er að ræða ákaflega mikilvægan þátt

við. Sjö slík voru sett á árinu 2020 og send voru 17 skrifleg tilmæli til

rafmagnsöryggis.

söluaðila um úrbætur á rafföngum sem minniháttar athugasemdir voru gerðar við. Að auki aðstoðaði sviðið ábyrgðaraðila varðandi úrbætur.

Viðbrögð HMS vegna skoðana 2020 Fjöldi sölubanna og tilmæla 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 24

17

7

Sölubönn

Tilmæli

Markaðseftirlit með visthönnun og orkumerkingum

Löggildingar, starfsleyfi og eftirlit með fagaðilum

Meðal verkefna HMS er markaðseftirlit með visthönnun og

Gæðastjórnunarkerfi

orkumerkingum orkutengdra vara. Kröfur byggjast á samræmdri

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun réðst í að undirbúa viðamikið verkefni

löggjöf innan EES sem innleidd var hér á landi með lögum um

með

visthönnun vöru sem tengist orkunotkun og lögum um merkingar og

fagaðilum

upplýsingaskyldu varðandi vörur sem tengjast orkunotkun. Lögin eru

byggingastjórar og iðnmeistarar). En skráning upplýsinga um verk,

rammi um kröfur sem gerðar eru til einstakra vörutegunda, svo sem

úttektir, hæfni verkaðila og innra eftirlit er nauðsynleg leið til að tryggja

ýmissa gerða heimilistækja, og settar eru fram í sérstökum reglugerðum

gæði og öryggi mannvirkja.

virkniskoðunum í

gæðastjórnunarkerfa

byggingariðnaði

(þ.e.

hjá

hönnuðir,

eftirlitsskyldum hönnunarstjórar,

fyrir hvern vöruflokk. Í lögum um mannvirki er áskilið að fagaðilar í mannvirkjagerð sem Markmiðið er að stuðla að framleiðslu á vistvænni vörum og tryggja

taka að sér byggingarleyfisskyld verk skulu hafa samþykkt og skráð

að neytendur hafi greiðan aðgang að samræmdum upplýsingum um

gæðastjórnunarkerfi í gagnasafni HMS, þannig að tryggt sé að starfsemi

orkunotkun þeirra. Neytendur verði þannig betur upplýstir og velji

þeirra sé samkvæmt opinberum kröfum, lögum og reglugerðum.

frekar vörur sem hafa góða orkunýtni. Þannig sé stuðlað að því að orka

Faggiltar skoðunarstofur og vottunarstofur annast virkni- og

sé notuð með skynsamlegum og hagkvæmum hætti, orkusparnaði

skjalaskoðanir gæðastjórnunarkerfa fagaðila.

náð fram og dregið úr umhverfisáhrifum. Á árinu 2020 fóru fram skoðanir á ástandi orkumerkinga hvítvara, eldunartækja og hjólbarða.

Fyrir breytingu laga um mannvirki sem tók gildi þann 18. desember

Orkumerkingar reyndust í lagi í langflestum tilfella.

2020, þurftu þau fyrirtæki sem voru með vottun samkvæmt ÍST EN ISO 9001, ekki að láta skjala- eða virkniskoða gæðastjórnunarkerfi hjá faggiltri skoðunarstofu eða vottunarstofu. Litið var svo á að vottun jafngilti því að uppfylltar væru kröfur mannvirkjalaga og byggingarreglugerðar til gæðastjórnunarkerfa fagaðila.

25

Með lagabreytingunni uppfylla kerfin hins vegar ekki lengur sjálfkrafa kröfu um virkni þó þau geri það að gerð og rekjanleika. Fagaðilar þurfa nú lögum samkvæmt að vera með gæðastjórnunarkerfi sem sýna fram á að þeir uppfylli kröfur sem til þeirra eru gerðar, samanber ákvæði byggingarreglugerðar.

Löggilding mannvirkjahönnuða Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sér um löggildingar iðnmeistara og hönnuða á sviði byggingarmála samkvæmt lögum um mannvirki. Alls fékk 61 hönnuður löggildingu á síðasta ári og voru haldin tvö námskeið fyrir löggildingu mannvirkjahönnuða hjá Iðunni fræðslusetri. Samtals sóttu þau 67 þátttakendur og voru námskeiðin og prófin rafræn. Það fyrirkomulag hefur gefist vel enda geta þátttakendur af landsbyggðinni setið námskeiðið og þreytt próf í sinni heimabyggð.

Löggilding iðnmeistara Alls

fengu

119

iðnmeistarar

löggildingu

Húsnæðis-

og

mannvirkjastofnunar á síðasta ári. Frá því að annar forvera HMS (það er Mannvirkjastofnun) tók til starfa hafa 821 iðnmeistarar fengið löggildingu og er skipting þeirra eftir iðngreinum sem hér segir:

26

Blikksmíðameistarar Húsasmíðameistarar Málarameistarar Múrarameistarar Pípulagningameistarar Rafvirkjameistarar Stálvirkjameistarar Veggfóðrarameistarar Alls

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

1 50 2 6 12 4 2 1 78

1 59 9 6 7 4 0 0 86

5 71 10 8 19 5 3 0 121

2 48 9 4 8 4 2 0 77

7 56 9 5 17 3 3 1 101

6 64 13 11 28 7 5 2 136

3 60 9 7 16 5 2 1 103

2 68 10 8 22 9 0 0 119

Starfsleyfi byggingarstjóra Húsnæðis-

og

mannvirkjastofnun

sér

um

útgáfu

starfsleyfa

byggingarstjóra. Eitt af skilyrðum þess að fá útgefið starfsleyfi

Önnur námskeið á vegum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar í samstarfi við Iðuna fræðslusetur eru:

sem byggingarstjóri er að hafa gæðastjórnunarkerfi skráð hjá HMS. Byggingarstjórar geta ekki verið skráðir fyrir verkum hjá

Námskeið

byggingarfulltrúa nema að hafa skráð gæðastjórnunarkerfi hjá

Fjöldi námskeiða

Fjöldi þáttakenda

Brunaþéttingar

13

128

HMS. Samtals voru gefin út 240 ný og endurútgefin starfsleyfi

Byggingargátt

5

50

byggingarstjóra á síðasta ári. Á árinu 2020 voru haldin 5 námskeið

Eldvarnarfulltrúar

3

65

Vatnsúðakerfi-sprinkler

2

13

Þjónustuaðilar slökkvikerfa

1

5

um ábyrgð byggingarstjóra í samstarfi við Iðuna fræðslusetur og voru þátttakendur á þeim samtals 86. Þrjú námskeið voru haldin í Reykjavík, eitt á Akureyri og eitt var haldið rafrænt.

Markmið námskeiðanna er að upplýsa þátttakendur um ábyrgð sína og skyldur sem byggingarstjórar. Fjallað er um byggingarleyfi og önnur samskipti sem byggingarstjóri þarf að eiga við byggingaryfirvöld. Þá er farið yfir hlutverk byggingarstjóra við verkframkvæmdir og meðhöndlun uppdrátta, lög, reglugerðir, tryggingar og tryggingaslit.

Auk þess eru kynnt gildi og framkvæmd úttekta á borð við áfanga-, fokheldis-, stöðu- og lokaúttekta.

27

Rafmagnsöryggi Innra öryggisstjórnunarkerfi Innleiðing

innri

öryggisstjórnunarkerfa

starfandi

rafveitna,

iðjuvera og smávirkjana hófst 1997 og hafa nú 110 fyrirtæki virk öryggisstjórnunarkerfi. Rekstur kerfanna er á ábyrgð tilnefndra ábyrgðarmanna og ber að skoða þau í heild sinni á þriggja ára tímabili af faggiltri skoðunarstofu.

Rafveitur, iðjuver, smávirkjanir og einkarafstöðvar Rafmagnsöryggi fylgist með árlegum viðhaldsskoðunum innri öryggisstjórnunarkerfa rafveitna ásamt skoðunum á raforkuvirkjum og fylgir því eftir að fullnægjandi úrbætur séu gerðar á frávikum sem fram koma við skoðun. Þá er farið yfir umfang úrtaksskoðana rafveitna með ástandi virkja og því fylgt eftir að fullnægjandi úrbætur séu gerðar. Enn fremur er rafmagnsöryggi fyrirtækjunum innan handar við túlkun og útskýringar á reglum og stöðlum, ásamt því að skera úr um vafaatriði.

Starfandi rafveitur með viðurkennt innra öryggisstjórnunarkerfi eru 43 28

talsins. Á sama hátt er fylgst með öryggisstjórnunarkerfum iðjuvera.

Öryggisstjórnun rafverktaka

Í árslok 2020 störfuðu 51 iðjuver og 13 smávirkjanir með viðurkennd

Í lok árs 2020 voru í gildi 737 löggildingar HMS til rafvirkjunarstarfa.

öryggisstjórnunarkerfi.

Löggildingar skiptast í fjóra flokka:

Eftirlit með öryggisstjórnunarkerfum og raforkuvirkjum Í upphafi hvers árs ber ábyrgðarmanni rafveitna og iðjuvera að senda yfirlit og áætlun um skoðanir raforkuvirkja sinna til HMS. Árið 2020 voru 270 skoðanir gerðar á öryggisstjórnunarkerfum, veitum í rekstri

• A-löggilding er til rafvirkjunarstarfa á háspennusviði.

• B-löggilding er til rafvirkjunarstarfa á lágspennusviði.

• CA- og CB-löggildingar eru til takmarkaðra rafvirkjunarstarfa á há- og lágspennusviðum. Árið 2020 voru 36 nýir rafverktakar löggiltir til rafvirkjunarstarfa.

og nýframkvæmdum.

Eftirlit með nýjum neysluveitum

Slys og tjón af völdum rafmagns

Tilkynntum neysluveitum frá löggiltum rafverktökum hefur fjölgað

Árið 2020 skráði HMS 11 tilvik um eld þar sem grunur lék á að orsökin

síðustu árin. Árið 2020 voru alls 7.940 neysluveitur tilkynntar, sem er

væri rafmagn. Athygli er vakin á því að einvörðungu eru skráðir eldsvoðar

svipaður fjöldi og árið áður. Af þessum neysluveitum voru 730 skoðaðar.

sem stofnuninni berast upplýsingar um en það er einungis lítill hluti allra eldsvoða sem verða af völdum rafmagns. Á síðasta ári voru tvö slys af

Eftirlit með neysluveitum í rekstri

völdum rafmagns til rannsóknar hjá HMS, en talið er að töluverður fjöldi

Í upphafi hvers árs velur stofnunin neysluveitur í rekstri til skoðunar.

af rafmagnsslysum verði á hverju ári en eru ótilkynnt til stofnunarinnar.

Árið 2020 voru 175 slíkar veitur skoðaðar. Á síðasta ári var sem fyrr megináhersla lögð á að skoða raflagnir skóla, gististaða, veitingastaða og iðnaðarhúsnæðis.

29

B. Brunavarnir

Áhersla á gerð brunavarnaáætlana

Árið 2020 boðaði félags- og barnamálaráðherra til átaks í brunamálum hér á landi. Meðal aðgerða var að fjölga starfsmönnum er starfa á sviði brunavarna og var sett á fót nýtt brunavarnasvið sem tók til starfa hjá HMS á Sauðárkróki þann 1. október 2020, eins og áður hefur verið nefnt. Brunavarnasviðið vinnur nú að því að samræma brunavarnir í landinu öllu og stuðla að samvinnu þeirra sem starfa á sviði brunavarna.

Helstu verkefni sviðsins eru utanumhald og eftirfylgni við gerð brunavarnaáætlana, úttektir á starfsemi slökkviliða, gerð leiðbeininga um brunavarnir, rannsóknir á eldsvoðum, forvarnir og fræðsla, auk þess sem sviðið ber ábyrgð á starfrækslu Brunamálaskólans og sinnir löggildingu slökkviliðamanna.

30

Forvarnir og fræðsla

ásamt hluta af verklegu kennslunni. Sú breyting var til mikilla bóta og

Nýtt brunavarnasvið setti strax mikinn kraft í

hefur aðsókn í skólann aldrei verið meiri, en rúmlega 600 manns hafa

forvarnir og fræðslu á sviði brunavarna. HMS

lokið námi eða eru skráð í námskeið á vorönn 2021. Einnig var settur

kom á laggirnar nýju stöðugildi, forvarnarfulltrúa

upp nýr kennsluvefur þar sem haldið er utan um allt nám skólans og

brunavarna,

þar fara bókleg próf fram. Þá voru undirritaðir samstarfssamningar við

sem

hóf

starfið

með

öflugu

brunavarnaátaki sem hlaut nafnið Eldklár. Eldklár er átak sem ætlað er

Brunavarnir Árnessýslu og Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins um kennslu

að fræða landsmenn alla um mikilvægi brunavarna og hafa verið birt

við Brunamálaskólann. Samstarfið hefur verið ánægjulegt og farsælt og

fræðslumyndbönd og hagnýtur fróðleikur um brunavarnir á vefsíðu

til skoðunar er að gera enn frekari samninga við fleiri slökkvilið á landinu.

HMS og á samfélagsmiðlum. Vonir eru bundnar við að átakið komi í veg fyrir alvarlega og mannskæða bruna. Þá hefur forvarnarfulltrúinn einnig haldið fyrirlestra, komið fram fyrir hönd HMS í viðtölum bæði í sjónvarpi, útvarpi og á vefmiðlum. Átakið hefur hlotið góðar undirtektir og þúsundir áhorfa á myndböndin. Framundan er frekari þróun og efling á átakinu Eldklár í samstarfi við hagaðila.

Brunavarnaáætlanir Eitt af verkefnum sviðsins er að yfirfara og samþykkja brunavarnaáætlanir. Markmið brunavarnaáætlana er að tryggja að slökkvilið séu rétt mönnuð, skipulögð, útbúin tækjum og með viðeigandi menntun og

Brunamálaskólinn

þjálfun til að ráða við áhættur sveitarfélaga. HMS gefur út forsnið til

Brunavarnasviðið starfrækir Brunamálaskólann og frá því að nýtt svið

að samræma áætlanir og aðstoða slökkvilið við gerð áætlana og tryg-

tók til starfa hefur verið unnið að endurskipulagningu á starfi skólans.

gja öryggi. Nú eru 11 brunavarnaáætlanir í gildi, fjórar eru tilbúnar en

Rík áhersla var sett á endurskoðun og uppfærslu á námsefninu og að

hafa ekki tekið gildi. Þá eru 12 áætlanir í vinnslu og 6 áætlanir hafa

auka aðgengi að náminu. Hingað til hafði kennsla í skólanum verið

ekki enn komið til umsagnar. Á næstu misserum mun brunavarnasvið

staðkennsla, en í ljósi aðstæðna í samfélaginu var tekin sú ákvörðun að

ráðast í umfangsmikið átak í málaflokki brunavarnaáætlana í samstar-

færa hana yfir á rafrænt form. Öll bókleg kennsla fer nú fram í fjarkennslu

fi við sveitarfélögin og slökkvilið í landinu.

31

Útköll slökkviliða

Námskeið

2019

2020

Breyting

Samkvæmt skráningu í útkallsgrunn slökkviliða voru útköll árið 2020

Eldur í byggingu

238

219

-8%

alls 2.236 og eru það 117 færri útköll en árið 2019 en þá voru þau 2.353.

Eldur utan bygginga

362

338

-7%

Af útköllunum voru alls 219 vegna elds í byggingu og 338 vegna elds

Leki af hættulegu efni

45

61

36%

utan bygginga, svo sem í bifreiðum, gámum, vegna gróðurelda og fleira,

Umferðarslys

277

291

5%

eða alls 557.

Vatnstjón og viðvörunarkerfi

443

442

0%

Annað

988

885

-10%

2.353

2.236

-5%

Af öðrum lögbundnum verkefnum slökkviliða voru útköll vegna

Samtals

umferðarslysa alls 291 og vegna leka hættulegra efna alls 61. Þá voru útköll vegna vatnstjóns og viðvörunarkerfa 442.

Rétt er að nefna að ekki eru öll útköll slökkviliða skráð í útkallsgrunninn svo ætla má að útköllin kunni að vera fleiri. Skráningin hefur þó farið batnandi á undanförnum árum og er eitt af verkefnum sviðsins að efla fræðslu um gagnsemi skilvirkrar skráningar. Í töflunni hér til hliðar má

Rannsóknir á eldsvoðum Verði manntjón eða mikið eignatjón skal HMS rannsaka eldsvoðann, kröfur eldvarnareftirlits og hvernig slökkvistarfi hafi verið háttað.

Brunavarnasviðið sinnir slíkum rannsóknum og voru fjórir eldsvoðar rannsakaðir á síðasta ári þar sem manntjón átti sér stað.

sjá samanburð síðustu tveggja ára og hvernig útköll slökkviliða skiptast eftir verkefnum.

Eldsvoðinn á Bræðraborgarstíg 1 var þar mannskæðasti eldsvoðinn þar sem þrír létu lífið. Þá varð einnig manntjón í eldsvoðum sem komu upp í húsbíl í landi Torfastaða í Grafningi og í íbúðarhúsnæði á Augastöðum í Borgarfirði. Alls létust 6 einstaklingar í fjórum mismunandi eldsvoðum á árinu 2020.

32

Í kjölfar brunans við Bræðraborgarstíg 1 í júní 2020 fól félags- og

Starfsleyfi vegna þjónustu við brunavarnir

barnamálaráðherra Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að yfirfara

Þeim sem sinna þjónustu við brunavarnir ber að vera með starfsleyfi

regluverk og framkvæmd hvað varðar brunavarnir í íbúðarhúsnæði og

samkvæmt reglugerð um þjónustuaðila brunavarna. Árið 2020 voru

í óleyfisbúsetu og gera tillögur um úrbætur til að minnka líkur á því að

gefin út 47 starfsleyfi sem er 18% aukning frá árinu áður. Þau skiptast

slíkur harmleikur endurtaki sig. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun óskaði

þannig milli starfssviða:

eftir aðkomu hagsmunaaðila að gerð tillagnanna með það mikilvæga markmið að leiðarljósi að auka öryggi íbúa á heimilum sínum með tilliti

Starfsleyfi vegna brunaviðvörunarkerfa:

14

til brunavarna. Tillögur samráðsvettvangs um úrbætur á brunavörnum

Starfsleyfi vegna slökkvikerfa

12

í húsnæði þar sem fólk hefur búsetu voru birtar í mars 2021.

Starfsleyfi vegna brunaþéttinga

12

Starfsleyfi vegna handslökkvitækja

5

Eftir harmleik síðasta árs hefur átt sér stað mikil vitundarvakning og

Starfsleyfi vegna reykköfunartækja

2

því ljóst að framundan eru mikilvæg og stór verkefni á sviði brunavarna,

Starfsleyfi vegna loftgæðamælinga

1

ekki síst hvað varðar forvarnir og fræðslu með því að hvetja fólk til að huga að brunavörnum í sínu nærumhverfi.

33

C. Lán og stofnframlög Eitt af hlutverkum HMS er að stuðla að stöðugleika á húsnæðismarkaði og tryggja almenningi aðgengi að húsnæði á viðráðanlegu verði. Til að verða við því þá veitir HMS lán bæði til einstaklinga og lögaðila. Lán til einstaklinga eru miðuð að tekjulágum á meðan lán til lögaðila eru

Félagslegar lánveitingar tryggðar í fjárlögum ríkisins

veitt til uppbyggingar á hagkvæmum leiguíbúðum til langtímaleigu.

Lánasviðið sinnir þannig víðtæku hlutverki þegar kemur að útlánum og húsnæðisstuðningi og má þar nefna einstaklingslán, hlutdeildarlán, stofnframlög, lögaðilalán og greiðslu húsnæðisbóta.

Húsnæðisstuðningur hins opinbera Húsnæðisstuðningur er fjárhagslegur stuðningur hins opinbera við heimilin í landinu, ætlaður til öflunar íbúðarhúsnæðis og er hann tengdur stöðu á húsnæðismarkaði hverju sinni. Húsnæðisstuðningur er veigamikill þáttur í aðkomu stjórnvalda að húsnæðismálum og hefur mikil áhrif á uppbyggingu húsnæðismarkaðar, byrði húsnæðiskostnaðar og tækifæri fólks til að velja á milli mismunandi búsetuforma.

34

Húsnæðisstuðningur hins opinbera er fjölbreyttur en eðli hans og samsetning hefur tekið miklum breytingum á undanförnum árum og

• Lán til byggingar eða kaupa á sértækum húsnæðisúrræðum fyrir fatlað fólk.

áratugum. Lesa má meira um húsnæðisstuðning hins opinbera og þróun

• Viðgerðarlán vegna félagslegra eignaríbúða.

hans allt frá árinu 2003 í skýrslunni Staða og þróun húsnæðismála sem

• Lán til tækninýjunga eða annarra umbóta í byggingariðnaði.

gefin var út fyrir Húsnæðisþing 2021.

• Lán til byggingar eða kaupa á vistheimilum fyrir börn og unglinga.

HMS býður upp á fjölbreytt úrræði þegar kemur að húsnæðisstuðningi

• Lán til byggingar íbúðarhúsnæðis á markaðssvæðum þar

hins opinbera. Er það í samræmi við eitt af hlutverkum stofnunarinnar,

sem misvægi er í byggingarkostnaði og markaðsverði.

það er að stuðla að stöðugleika á húsnæðismarkaði og tryggja almenningi aðgengi að viðunandi húsnæði á viðráðanlegu verði, hvort sem er til eignar eða leigu. Þannig lánar HMS einstaklingum, sveitarfélögum og óhagnaðardrifnum

Húsnæðissjóður

félögum til kaupa og byggingar á íbúðum um allt land. Lánaflokkar HMS

Við gildistöku laga um HMS var gerð grundvallarbreyting á fjármögnun

samkvæmt lögum um húsnæðismál eru eftirfarandi:

útlána samkvæmt lögum um húsnæðismál. Nú er árlega gert ráð fyrir félagslegum lánveitingum í fjárlögum og fjármálaáætlun ríkisins í

• Húsnæðislán til einstaklinga.

gegnum sérstakan sjóð, Húsnæðissjóð, sem er í eigu ríkisins og undir

• Hlutdeildarlán.

yfirumsjón stjórnar HMS. Húsnæðissjóður hefur þannig meðal annars

• Lán fyrir hjúkrunarheimili.

það hlutverk að fjármagna lánveitingar á samfélagslegum forsendum

• Lán til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum.

samkvæmt lögum um húsnæðismál.

• Aukalán til einstaklinga með sérþarfir.

• Lán fyrir heimili og dagdvalarstofnanir fyrir aldraða.

Í lok árs 2020 nam lánasafn Húsnæðissjóðs um 137,7 milljörðum króna.

35

HMS hefur áætlað þörf fyrir lántökur hjá ríkissjóði vegna útlána á árunum 2020 til 2025. Gert er ráð fyrir að vænt útlán á árunum 2020 til 2025 nemi um 25 milljörðum króna á ári. Miðað við það væri hlutdeild Húsnæðissjóðs á fasteignalánamarkaði rétt um 5%. Sjá nánar í eftirfarandi töflu:

10 m. kr.

2024

10 m. kr.

2025

2021

2022

Almennar

10 m. kr.

10 m. kr.

10 m. kr.

10 m. kr.

10 m. kr.

10 m. kr.

Hlutdeildarlán

3.5 m. kr.

3.6 m. kr.

3.7 m. kr.

3.8 m. kr.

3.9 m. kr.

4.1 m. kr.

5 m. kr.

5.2 m. kr.

5.3 m. kr.

5.4 m. kr.

5.6 m. kr.

5.8 m. kr.

Aðrar nýjar íbúðir Notaðar íbúðir Lánsfjárþörf

36

102023 m. kr.

2020

6 m. kr.

6.2 m. kr.

6.4 m. kr.

24.5 m. kr.

24.9 m. kr.

25.4 m. kr.

6.6 m. kr.

6.8 m. kr.

25.8 m. kr. 26.3 m. kr.

7 m. kr.

26.8 m. kr.

Lánastarfsemi HMS

fólk á auðveldara með að standast greiðslumat hjá HMS. Þá er stofnunin

Árið 2020 lánaði HMS samtals um 11,8 milljarða króna til lögaðila og

ekki bundin af sömu reglum og aðrir lánveitendur varðandi mat á

einstaklinga. Á sviði lögaðilalána er lánað til sveitarfélaga, húsnæðisfélaga

áhættu t.d. vegna markaðsaðstæðna á þeim svæðum sem lánað er til. Af

og leigufélaga sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni til byggingar og

framangreindu leiðir að HMS hefur helst verið að lána neytendum sem

kaupa á íbúðum ætluðum til langtímaleigu. Mikilvægur þáttur við

hafa átt erfitt með að standast greiðslumat hjá öðrum lánastofnunum

mat á lánsumsóknum er að áætla lánsþörf út frá húsnæðisáætlunum

eða vegna kaupa á íbúðarhúsnæði á óvirkari markaðssvæðum á landinu.

sveitarfélaga og að íbúðirnar séu hagkvæmar í byggingu. Árið 2020

Jafnframt er þess gætt að áætlanir um kaup á eigin húsnæði séu

voru lánaðir 9,8 milljarðar króna til lögaðila til byggingar eða kaupa á

raunhæfar og ákvörðun um lántöku sé vel upplýst. Árið 2020 voru

206 leiguíbúðum og 244 námsmannaíbúðum.

lánaðir um 2,0 milljarðar til einstaklinga til kaupa á 112 íbúðum.

Á sviði einstaklingslána er lögð áhersla á að aðstoða tekjulægri

Hjá HMS skiptir nýsköpun miklu máli og leitast stofnunin stöðugt

einstaklinga og fjölskyldur sem þarfnast fjármögnunar til að eignast

eftir því að þróa ný úrræði til að örva húsnæðisuppbyggingu á öllu

eigið heimili á viðráðanlegum kjörum. Stofnunin hefur þannig m.a. það

landinu. Á árinu byrjaði HMS að veita landsbyggðarlán til bæði lögaðila

hlutverk að annast lánveitingar til tekjulægri hópa en aðrir lánveitendur

og einstaklinga. Markmið þeirra er að koma til móts við það misvægi

þar sem stofnuninni eru settar skorður varðandi hámarksfjárhæð lána,

sem ríkir á milli byggingarkostnaðar og markaðsverðs á stórum hluta

eða 30 m. kr., sem og hámarks verðmæti fasteigna sem keyptar verða

landsins, ásamt því að tryggja aðgengi að fjármagni á sambærilegum

með lánum frá stofnuninni en fasteignamat þeirra má ekki fara yfir 50

kjörum og er í boði á virkari markaðssvæðum.

m. kr.

Hlutdeildarlán er nýtt úrræði sem var þróað og kynnt á árinu. Láninu Þá hefur stofnunin í ríkari mæli nýtt sér heimildir til þess að líta til lægri

er ætlað að hjálpa fyrstu kaupendum sem eru undir ákveðnum

framfærsluviðmiða við greiðslumat en aðrir lánveitendur svo tekjulægra

tekjumörkum að brúa eiginfjárkröfu við fasteignakaup. Ný lög um

37

hlutdeildarlán tóku gildi í byrjun nóvember og með samstilltu átaki

Árið

2020

var

að

mörgu

leyti

krefjandi

ár

vegna

tókst HMS að samþykkja 208 umsóknir um hlutdeildarlán á árinu 2020

kórónuveirufaraldursins. HMS lagði sitt á vogarskálarnar til að

og stuðla þannig að því að 208 einstaklingar og fjölskyldur geti eignast

létta undir og bauð einstaklingum og lögaðilum upp á Covid-19

sitt fyrsta heimili.

greiðsluhlé. Þó nokkur fjöldi viðskiptavina nýtti sér þessi úrræði og mæltist afgreiðsla þeirra vel fyrir.

Úrræðið gerir ráð fyrir því að byggingaraðilar, sem ætla að selja íbúðir til þeirra sem rétt geta átt á hlutdeildarláni, þurfi að skrá sig hjá HMS

Uppgreiðslur á lánum hjá HMS voru algengar á árinu bæði hjá

og gera samning við stofnunina um samstarf vegna byggingar íbúða

einstaklingum og lögaðilum. Lán stofnunarinnar eru eingöngu

sem uppfylla skilyrði hlutdeildarlána um hagkvæmni og hámarksverð.

verðtryggð, en margir tóku þá ákvörðun að endurfjármagna sín lán með

Opnað var fyrir skráningu byggingaraðila á sama tíma og fyrir umsóknir

óverðtryggðum lánum hjá öðrum fjármálastofnunum. Uppgreiðslur

um lánin. Í janúar 2021 höfðu 117 byggingaraðilar skráð sig hjá HMS

lána námu samtals 10,5 milljörðum á árinu.

og óskað eftir samþykki fyrir 3.172 íbúðum auk þess sem HMS hafði samþykkt 834 íbúðir sem uppfylltu skilyrði hlutdeildarlána. Af þessum

Útlánasafnið er vel varið og eru 80,6% af lánasafninu undir 50% af

834 íbúðum voru 350 þeirra á höfuðborgarsvæðinu eða 42% og 484 á

fasteignamati eigna og 94,7% undir 70% af fasteignamati. Þá er um

landsbyggðinni eða 58%.

62,2% lánasafnsins á höfuðborgarsvæðinu, 22,2% á vaxtasvæðum utan höfuðborgar og 15,6% á landsbyggðinni.

Staða lánasafns 31. desember 2020: Tegund viðskipta Einstaklingar

38

Fjöldi lántaka

Fjöldi lána

Kröfuvirði (m.kr.)

Meðal lánsfjárhæð (þús. kr.)

2.741

3.013

22.362

7.422

Lögaðilar

103

6.675

119.775

18.642

Samtals:

2.844

9.688

142.137

14.671

Stofnframlög Stofnframlög ríkis og sveitarfélaga Lög um almennar íbúðir voru samþykkt á Alþingi í júní 2016 í kjölfar

Um 22% þeirra íbúða sem hlotið hafa stofnframlög eru félagslegar íbúðir

samkomulags verkalýðshreyfingarinnar og stjórnvalda í tengslum við

sveitarfélaga, þar af eru rúmlega 7% vegna sértækra búsetuúrræða og

kjaraviðræður árið 2015. Markmið laganna er að bæta húsnæðisöryggi

fyrir fatlað fólk.

fjölskyldna og einstaklinga með því að auka aðgengi að öruggu og viðeigandi íbúðarhúsnæði til leigu. Með lögunum var hinu svokallaða

Þá eru 22% íbúða sem fengið

hafa stofnframlög verið ætlaðar

almenna íbúðakerfi komið á fót og er það byggt á danskri fyrirmynd

námsmönnum, rúmlega 10% eru íbúðir fyrir öryrkja og 2% eru íbúðir

(d. almene boliger). Síðan almenna íbúðakerfinu var komið á fót hafa

sérstaklega ætlaðar öldruðum. Það sem eftir stendur, 44%, eru aðrar

stofnframlög verið veitt vegna bygginga eða kaupa á samtals 2.625

almennar íbúðir, einkum fyrir tekju- og eignalítið fólk á vinnumarkaði.

almennum íbúðum.

Af þeim ríflega 2.600 íbúðum sem stofnframlög hafa verið veitt til eru um Stofnframlög ríkis og sveitarfélaga nema að lágmarki 30% af stofnvirði

tæplega 900 íbúðir komnar í útleigu og má því ætla að í kringum 1.700

nýrra íbúða í almenna íbúðakerfinu, en geta orðið talsvert hærri ef þörf

manns séu þar með komin með öruggt og viðeigandi íbúðarhúsnæði

er á veitingu viðbótarframlaga ríkisins.

til leigu, þar sem greiðslubyrði vegna leigu fer að jafnaði ekki yfir 25% tekna þeirra leigjenda sem í íbúðunum búa.

Stofnframlög

ríkisins

vegna

almennra

íbúða,

að

meðtöldum

viðbótarframlögum, nema samtals 15,3 milljörðum króna. Samanlagt

Gangi uppbyggingaráætlanir eftir verða um 1.200 íbúðir komnar í

stofnvirði þessara verkefna er um 79 milljarðar króna.

útleigu innan almenna íbúðakerfisins í lok árs 2021.

39

Úthlutun stofnframlaga árið 2020 Á árinu 2020 úthlutaði HMS ríflega 3,6 milljörðum króna í stofnframlög

Alls bárust 35 umsóknir til HMS um samtals 5,6 milljarða króna og af þeim

til byggingar og kaupa á 632 leiguíbúðum víðsvegar um landið. Verða

var 31 umsókn samþykkt, ýmist að fullu eða að hluta til. Sveitarfélög

þau nýtt til byggingar á 442 íbúðum og kaupa á 190 íbúðum.

nutu forgangs við úthlutunina og hlutu alls um 1,2 milljarða króna.

Alls fengu 15 sveitarfélög úthlutað stofnframlögum, en flestar af íbúðunum eru á höfuðborgarsvæðinu, eða 504. Þá eru 8 íbúðir á Austurlandi, 14 á Norðurlandi eystra, 13 á Norðurlandi vestra 10 á Suðurlandi, 12 á Suðurnesjum, 4 á Vestfjörðum og 67 á Vesturlandi.

Íbúðir sem hlotið hafa stofnframlög frá 2016 Ljóst er að stofnvirði þeirra verkefna sem samþykkt voru í þessari úthlutun fela í sér fjárfestingu á húsnæðismarkaði upp á tæplega 21 milljarð króna. Þar af fara tæpir 14 milljarðar í uppbyggingu á hagkvæmu

Námsmenn 578

húsnæði og 6 milljarðar í kaup.

Sértæk búsetuúrræði fyrir fatlað fólk 120 Öryrkjar 272

40

Aldraðir 53 Félagslegt íbúðarhúsnæði sveitarfélaga 447

Tekju- og eignalágir á vinnumarkaði 1155

D. Húsnæðisbætur og þjónustuver Húsnæðisbætur og sérstakur húsnæðisstuðningur Samkvæmt lögum um húsnæðisbætur nr. 75/2016 er húsnæðisbótum ætlað að lækka húsnæðiskostnað efnaminni leigjenda og koma þannig til móts við þau heimili sem lægstar tekjur hafa. HMS er framkvæmdaraðili laganna og sér því um móttöku umsókna, afgreiðslu, útreikning, endurreikning og greiðslu húsnæðisbóta.

Á árinu 2020 fengu að jafnaði rúmlega 16.500 heimili húsnæðisbætur mánaðarlega. Tæplega 30.000 einstaklingar eru að baki þessum heimilum, eða um 8% landsmanna, þar af eru rúmlega 9.500 börn.

Langflestar umsóknir um húsnæðisbætur berast frá leigjendum með lögheimili í Reykjavík eða í öðrum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu eða 67% allra umsókna.

41

Einstaklingar sem búa ýmist einir eða með börnum eru samanlagt 80% þeirra sem fá húsnæðisbætur, en samsetningin er nánast sú sama og á árinu 2019.

18%

Samsetning heimilismannaHöfuðborgarsvæðið

8%

Einstaklingar sem búa einir

56%

Einstaklingar með barn/börn

24%

Tveir fullorðnir án barna

9%

Tveir fullorðnir með börn

10%

Fleiri en tveir fullorðnir á heimili

1%

49% 3% 2% 2% 9% 3%

Hlutfall

6%

Í september 2020 leigðu 58% húsnæðisbótaþega af einkaaðilum.

Skipting búsetuforma hefur ekki breyst frá 2019.

49% Reykjavík 9%

6% Suðurland 2%

3% Austurland 2%

Norðausturland Norðvesturland 3% Vesturland

8% Suðurnes

18% Höfuðborgarsvæðið

Búsetuform húsnæðisbótaþega

bótaþega september 2020

Einstaklingar, leiga af einkaaðilum

58%

Leiguhúsnæði á heimavist eða námsgörðum

12%

Áfangaheimili

1%

Leiga á öðru húsnæði í eigu ríkis eða

29%

sveitarfélaga (félagslegt húnsæði, sambýli fatlaðs fólks o.s.frv.)

42

Hlutfall húsnæðis-

Að meðaltali nema mánaðarlegar húsnæðisbætur rétt rúmlega 32.000 krónum á hvert heimili sem fær bætur og heildarfjárhæð greiddra bóta á mánuði er rúmlega 535 milljónir króna.

Meðalheimilistekjur (það er allar skattskyldar tekjur fyrir skatt) allra bótaþega húsnæðisbóta voru rúmlega 391.193 krónur í september 2020. Frekari sundurliðun eftir samsetningu heimilismanna má sjá hér.

Samsetning heimilismanna

Hlutfall

Meðaltekjur

Meðalbótafjárhæð á mán

Einstaklingar sem búa einir

56%

330 þúsund

27.411 kr.

Einstaklingar með barn/börn

25%

373 þúsund

43.899 kr.

Tveir fullorðnir án barna

9%

535 þúsund

28.586 kr.

Tveir fullorðnir með börn

10%

617 þúsund

37.548 kr.

Fleiri en tveir fullorðnir á heimili

1%

667 þúsund

34.561 kr.

Til viðbótar við húsnæðisbætur geta leigjendur sótt um sérstakan húsnæðisstuðning til síns sveitarfélags sem er ætlaður þeim sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði án aðstoðar eða búa við íþyngjandi húsnæðiskostnað. Sérstakur húsnæðisstuðningur skal metinn og reiknaður út frá reglum hvers sveitarfélags og byggja á mati á félagslegum aðstæðum umsækjanda.

Um einn og hálfur milljarður króna rennur til leigjenda í formi sérstaks húsnæðisstuðnings árlega og er Reykjavíkurborg langstærsti veitandinn, en fjögur sveitarfélög veita um 80% alls sérstaks húsnæðisstuðnings. Auk Reykjavíkurborgar eru það Kópavogur, Hafnarfjörður og Akureyri.

43

Tvískipting húsnæðisstuðnings við leigjendur veldur því að leigjendur þurfa að sækja um á tveimur stjórnsýslustigum. Þeir þurfa að undirgangast mat, útreikning og endurreikning á tveimur stöðum og leita á tvo staði eftir þjónustu og leiðbeiningum. Auk þessa óhagræðis er nokkuð ójafnræði á milli leigjenda eftir því í hvaða sveitarfélagi þeir eru búsettir þar sem sveitarfélög setja sér eigin reglur um skilyrði og fjárhæð sérstaks húsnæðisstuðnings. Því getur verið töluverður munur á heildarstuðningi við leigjendur eftir því hvar þeir eru búsettir á landinu.

HMS hefur unnið í að því í samstarfi við Samband íslenskra sveitarfélaga, félagsmálaráðuneytið og hin ýmsu sveitarfélög að leita leiða til að einfalda þetta kerfi með það að markmiði að auka jafnræði, einfalda aðgengi, bæta þjónustu og lágmarka sóun. HMS hefur gefið út skýrslu þar sem tillögur í þessum efnum eru birtar. Lagt er til að almennar húsnæðisbætur ríkisins og sérstakur húsnæðisstuðningur sveitarfélaga verði sameinuð í eitt opinbert stuðningskerfi við leigjendur til að auka skilvirkni og bæta þjónustu við almenning. Með því næst betri yfirsýn og aukins jafnræðis yrði gætt á meðal landsmanna.

44

Heildarfjöldi skriflegra

Heimsóknir til HMS voru rúmlega fimm þúsund á árinu 2020

erinda 2020:

39.522

Þjónustuver og móttaka Skipting síma 2020

HMS leggur mikla áherslu á að þjónusta vel sína viðskiptavini og berast mikið af fyrirspurnum daglega inn í þjónustuver stofnunarinnar. Þrátt

25000

fyrir heimsfaraldur og örar breytingar í sóttvarnaaðgerðum þá varð

20000

engin röskun á símsvörun hjá þjónustveri HMS né heldur á afgreiðslu fyrirspurna. Loka þurfti tímabundið fyrir heimsóknir í þjónustuver vegna sóttvarnaaðgerða, en þrátt fyrir það var mögulegt að halda uppi góðu þjónustustigi. Til að mynda var aukið við stafrænar lausnir fyrir viðskiptavini sem reyndust vel.x Með stækkun stofnunarinnar og auknum umsvifum fjölgaði í þjónustuveri á árinu um 0,75 stöðugildi og voru þau 5,5 í lok árs 2020.

20082

19765

15000 10000 5000

7930 4115

4628

0

2364

2020 Enska

Húsnæðisbætur

Öryggi mannvirkja

Lánaráðgjöf

Þjónustuver

Vanskil

45

Skrifleg erindi

Heimsóknir Borgartún 21 900

5000

800

4500

700

4000

600

3500

500

3000

400

2500

300

2000

200

1500

100

1000

0

500

Jan.

Feb.

Greiðsluerfiðleikar

46

1.-12 mars

Apríl

Húsnæðisbætur

Maí

Júní

Lán

Annað

Júlí

Ágúst

Öryggi mannvirkja

0

2273

2858

2553

2996

3586

3586

3380

3719

4367

3900

3937

Janúar Febrúar

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept.

Okt.

Nóv.

Des.

2434

Einföldun stjórnsýslu með nýtingu stafrænna gátta

E. Stafrænir innviðir Einn liður í framtíðarsýn HMS er að vera leiðandi í opinberri þjónustu við almenning og stafrænum lausnum. Í því skyni hafa ýmsar stafrænar lausnir verið reknar og þróaðar á vegum HMS.

Þannig hófst innleiðing á rafrænum undirritunum hjá HMS á árinu 2020 í tengslum við umsóknir um greiðsluhlé á íbúðalánum vegna kórónuveirufaraldursins. Í því sambandi má geta þess að faraldurinn gæti hafa ýtt undir betri nýtingu almennings á stafrænum dreifileiðum HMS. Vísbendingar um það má einkum sjá í breytingum á tíðni heimsókna á starfsstöðvar HMS; eftir að móttaka HMS opnaði við afléttingu samkomutakmarkana voru heimsóknir ekki eins tíðar og fyrir lokunina.

47

Í kjölfarið á tillögum um Húsnæði fyrir alla var kveðið á um það í

áfram og stækkaður en í framtíðinni er stefnt að því að hagsmunaaðilar

lögum að HMS ætti að miðla upplýsingum um húsnæðismál í gegnum

geti sótt gögn beint í hann.

Húsnæðisgrunn, sbr. lög nr. 137/2019. Tilgangurinn er að þekking á öllum innviðum húsnæðis- og mannvirkja sé hægt að nálgast á sama

HMS ber jafnframt að starfrækja rafrænt gagnasafn með upplýsingum

stað. Í grunninn er ætlunin að safna saman þeim upplýsingum sem

um mannvirki og mannvirkjagerð um land allt. HMS starfar nú með

tiltækar eru og nýst geta hagsmunaaðilum á húsnæðismarkaði við

Þjóðskrá Íslands að uppbyggingu þessa gagnasafns, Mannvirkjaskrár.

greiningar og ákvarðanatöku. Einnig verður leitast við að safna frekari

Í Mannvirkjaskrá verða skráðir eiginleikar mannvirkja samkvæmt

gögnum til úrvinnslu upplýsinga sem áður hefur skort.

skráningarlýsingu, byggingarleyfi, úttektir og annað sem tengist stjórnsýslu mannvirkjamála. Samskipti ytri aðila við Mannvirkjaskrá

Fyrsta útgáfa Húsnæðisgrunns er tilbúin og hefur um nokkurt

munu fara um Byggingargátt, sem hefur verið í rekstri um nokkurt

skeið verið grundvöllur flestra greininga hagdeildar HMS; öll

skeið. Í lok árs 2020 kom Byggingargátt út í nýrri útgáfu, sem á meðal

gögn í mánaðarskýrslu hagdeildar eru til að mynda unnin upp úr

annars að einfalda eftirlit HMS með stjórnsýslu mannvirkjamála.

Húsnæðisgrunni. Einnig var nýlega farið að birta upplýsingar á vef HMS

Þegar Mannvirkjaskrá og Byggingargátt hafa verið að fullu innleiddar

beint úr Húsnæðisgrunninum.

verða tækifæri til einföldunar stjórnsýslu og yfirsýn um framgang byggingarframkvæmda mun betri.

Félag fasteignasala er meðal samstarfsaðila HMS við uppbyggingu Húsnæðisgrunns og fær HMS gögn um fasteignauglýsingar af vefnum

Þá rekur HMS rafmagnsöryggisgátt sem auðveldar rafræn skil á

fasteignir.is. Þessum gögnum hefur verið safnað síðan í júní 2019

upplýsingum og öll samskipti rafverktaka við HMS, dreifiveitur og

og liggur nú fyrir samfelld tímaröð sem gerir greiningar á framboði

skoðunarstofur. HMS ber ábyrgð á eftirliti með rafmagnsöryggi hér

húsnæðis mögulegar. Þannig tókst HMS að greina með mælanlegum

á landi og gerir kröfur til löggiltra rafverktaka og rafveitna um skil á

hætti aukningu fasteignaviðskipta sumarið 2020, löngu áður en

tilteknum upplýsingum sem lið í opinberu eftirliti með rafmagnsöryggi.

opinberar tölur sýndu þá þróun. Húsnæðisgrunnur verður þróaður 48

Brunavarnarsvið HMS nýtir einnig stafrænar lausnir við sína

Hagdeild

eftirlitsstarfsemi. Gert hefur verið mælaborð sem sýnir upplýsingar um

Hagdeild HMS greinir húsnæðismarkað

útköll úr gagnagrunni Neyðarlínunnar. Þá er unnið að gagnagrunni sem

og

heldur utan um ýmis atriði tengd rekstri slökkviliða, svo sem þjálfun

húsnæðismála og metur húsnæðisþörf.

slökkviliðsmanna og búnað slökkviliða. Þessar lausnir ganga undir

Þá eru stundaðar rannsóknir á sviði

lokum

má

nefna

rafræna

út

upplýsingar

á

sviði

Ágúst 2021

Húsnæðismarkaðurinn - Mánaðarskýrsla

húsnæðismála. Upplýsingum er miðlað

vinnuheitinu Brunavarnagátt.

Að

gefur

til hagsmunaaðila með útgáfu skýrslna skráningu

leigusamninga

í

Leigusamningaskrá. Í frumvarpi til breytinga á húsaleigulögum, sem

og frétta auk þess að koma fram í fjölmiðlum þegar þess er óskað.

kynnt var í Samráðsgátt stjórnvalda í febrúar 2020, var lagt til að

Í hverjum mánuði er gefin út skýrsla

HMS myndi setja upp miðlæga leigusamningaskrá, sem meðal annars

um húsnæðismarkað þar sem farið er yfir það helsta sem er að gerast á

yrði grundvöllur fyrir greiðslu húsnæðisbóta. Verði hún að veruleika

húsnæðismarkaði. Í henni er meðal annars gefið yfirlit um stöðu og horfur

má búast við að betri upplýsingar liggi fyrir um leigumarkaðinn, svo

sölumarkaðar, leigumarkaðar, byggingarmarkaðar og lánamarkaðar. Þá

sem varðandi leiguverð og leigutíma. Slík skráningarskylda væri í

er fjallað um starfsemi HMS á sviði húsnæðismála, svo sem veitingu

samræmi við tillögur átakshóps í húsnæðismálum (Húsnæði fyrir alla)

húsnæðisbóta og lánastarfsemi, og áhrif hennar á húsnæðismarkað.

og tillögur samráðsvettvangs um úrbætur í brunavörnum á heimilum í kjölfar brunans við Bræðraborgarstíg. Unnið er að frekari útfærslu frumvarpsins hjá félagsmálaráðuneytinu en áætlað var að það yrði lagt fyrir á Alþingi á vorþingi 2021.

Í tengslum við hið árlega Húsnæðisþing er gefin út ítarlegri greining á stöðu húsnæðismarkaðar auk greiningar á þörf fyrir íbúðarhúsnæði, sem tekur meðal annars mið af íbúafjölda og þróun hans og samsetningu heimila. Að lokum má geta þess að hagdeild er stjórnvöldum og stjórnendum HMS til ráðgjafar um áhrif stefnumótunar stjórnvalda og lagasetningar sem varða íslenskan húsnæðismarkað.

49

5. Húsnæðisstuðningur á landsbyggðinni HMS hefur undanfarin misseri unnið að tilraunaverkefni í þeim tilgangi að mæta áskorunum í húsnæðismálum á landsbyggðinni. Markmiðið með verkefninu er að leita leiða til þess að greiða fyrir byggingu á nýju íbúðarhúsnæði á svæðum þar sem íbúðaskortur hefur staðið í vegi fyrir eðlilegri framþróun byggðalaga.

Margar af þeim tillögum sem hafa verið lagðar fram í tengslum við verkefnið eru nú komnar til framkvæmda. Má þar nefna breytingar sem hafa verið gerðar á lögum um almennar íbúðir og er nú heimilt að veita sérstakt byggðaframlag frá ríkinu til viðbótar stofnframlögum.

Sérstaka byggðaframlagið er ætlað til byggingar leiguíbúða fyrir tekju- og eignaminni á svæðum þar sem bygging íbúða hefur verið í lágmarki vegna misvægis á milli byggingarkostnaðar og markaðsverðs íbúða. Við ákvörðun á fjárhæð sérstaka byggðaframlagins er horft til markaðsaðstæðna á viðkomandi svæði þar sem fyrirhugaðar íbúðir munu rísa og er framlaginu ætlað að stuðla að sjálfbærni í rekstri íbúðanna.

50

Sérstakt byggðaframlag

leigueigna hjá Bríeti í lok árs 2020 voru 185 talsins. Unnið er að því að

Áður var nefnt að HMS veitir lán í lánaflokki sem er eingöngu

fjölga íbúðum í eignasafni Bríetar í samræmi við þörf á leiguíbúðum

ætlaður til byggingar á íbúðum á svæðum þar sem misvægi er á

á viðkomandi svæðum og er lögð sérsök áhersla á að þær íbúðir séu

milli byggingarkostnaðar og markaðsverðs íbúða. Lánin eru veitt til

nýbyggingar.

sveitarfélaga, einstaklinga og félaga sem eru ekki rekin í hagnaðarskyni.

Nú þegar hafa þessi úrræði verið nýtt með þeim árangri að leiguíbúðum Tilgangur lánaflokksins er að veita sömu tækifæri til fjármögnunar

hefur verið fjölgað á stöðum þar sem ríkt hefur stöðnun í húsnæðismálum

nýrra íbúða óháð staðsetningu þeirra, á sambærilegum lánskjörum

í fleiri ár eða jafnvel áratugi. Sem dæmi má nefna Búðardal í Dalabyggð

og bjóðast á virkari markaðssvæðum. Heimilt er að fá lánin greidd út á

þar sem byggðar hafa verið almennar íbúðir með stofnframlögum

framkvæmdartíma í samræmi við framvindu á byggingu íbúðanna.

ásamt sérstöku byggðaframlagi en bygging íbúðanna var einnig fjármögnuð með lánum frá HMS. Sömu sögu er að segja á Vopnafirði í Vopnafjarðarhreppi og í Reykhólahreppi. Þá hefur Leigufélagið Bríet

Leigufélagið Bríet Leigufélagið Bríet Á mörgum landssvæðum hefur verið skortur á íbúðum til langtímaleigu

Leigufélagið Bríet

og var Leigufélagið Bríet, sem er sjálfstætt starfandi óhagnaðardrifið leigufélag í eigu HMS, stofnað til þess að mæta þeirri þörf. Bríeti er ætlað að sinna almannaþjónustuhlutverki með því að tryggja aðgengi

sem dæmi keypt íbúðir úr nýbyggingu á Drangsnesi í Kaldrananeshreppi til langtímaleigu.

Ánægjulegt er að sjá hversu mörg byggingarverkefni hafa orðið að veruleika á árinu og eru fjölmörg verkefni í vinnslu. Gangi áætlanir eftir mun verða fjölgun leiguíbúða víðsvegar um landið sem mun verða til þess að mæta fyrirliggjandi íbúðaþörf og í leiðinni styðja við eðlilegan framgang byggðalaga og efla þar atvinnulíf.

að hagkvæmum íbúðum til langtímaleigu á landsbyggðinni. Fjöldi

51

Tryggð byggð Í tengslum við tilraunaverkefnið um húsnæðismál á landsbyggðinni hefur komið bersýnilega í ljós að húsnæðismál eru samstarfsverkefni sveitarfélaga,

ríkisins

og

byggingaraðila.

Húsnæðis-

og

mannvirkjastofnun hefur því stofnað til samstarfsvettvangs um húsnæðisuppbyggingu á landsbyggðinni sem ber nafnið Tryggð byggð.

Markmiðið með Tryggðri byggð er að miðla upplýsingum og gefa betri yfirsýn yfir þau verkefni og úrræði sem í boði eru í þeim tilgangi að tryggja uppbyggingu leiguíbúða á landsbyggðinni í samræmi við þörf.

52

6. Miðlun upplýsinga og viðburðir Einn af lykilþáttum í starfsemi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar er fræðsla og miðlun upplýsinga um þá málaflokka sem stofnunin sýslar með. Er það gert í forvarnarskyni, til að gera þjónustuleiðir skilvirkari og til að auka þekkingu starfsfólks, fagaðila og almennings.

Innan HMS er unnið stöðugt að því að finna árangursríkar leiðir til að miðla fjölbreyttri fræðslu og upplýsingum til viðeigandi aðila um mörg þau málefni sem eru til þess fallin að vernda og bæta líf, heilsu, eignir og umhverfi almennings í landinu.

Slík miðlun fer meðal annars fram með útgáfu skýrslna, leiðbeininga, myndbanda, tilkynninga, innkallana, hagnýts fræðsluefnis og þess háttar sem miðlað er í gegnum vefsvæði og samfélagsmiðla á vegum HMS. Á árinu 2020 var meðal annars unnið að eftirfarandi verkefnum:

53

•

Áframhaldandi uppbygging og rekstur á hms.is eftir stofnun nýrrar stofnunar.

kórónuveirufaraldursins. Í febrúar var til dæmis haldinn hádegisfundur

•

Gerð vefjar um hlutdeildarlán, hlutdeildarlan.is.

um Þörf á uppbyggingu nýs húsnæðis til 2040 og í júní var morgunspjall

•

Útgáfa á fræðslumyndböndum, gátlistum og hagnýtum fróðleik í tengslum við

um ferðavenjur í borgarumhverfi eftir Covid-19 í samstarfi við Grænni

Eldklár, brunavarnarátak HMS.

byggð.

•

Útgáfa á fræðslumyndböndum og hagnýtum fróðleik um hleðslu rafbíla.

•

Uppfærsla á efni um gæðastjórnunarkerfi fagaðila.

Viðburður á borð við Húsnæðisþingið hefur einnig verið mikilvægur í

•

Fræðsluefni og skýrsla um vistvænni mannvirkjagerð.

þessu sambandi, en í október 2017 boðaði velferðarráðherra til fyrsta

•

Uppfærsla á vef Leigufélagsins Bríet; briet.is.

Húsnæðisþingsins, í samstarfi við annan forvera HMS, Íbúðalánasjóð.

•

Uppbygging á vefnum byggingarreglugerd.is.

Síðan þá hefur Húsnæðisþingið verið haldið í október/nóvember ár

•

Uppbygging á vefnum tryggdbyggd.is.

hvert og fest sig þannig í sessi sem vettvangur fyrir alla þá fjölmörgu

•

Uppbygging á vefnum byggjumgraenniframtid.is.

aðila sem koma að húsnæðismálum til að hittast og ráða ráðum sínum.

•

Rekstur Facebook-síðu HMS.

Á hverju þingi hefur einnig verið gefin út skýrsla um stöðu og þróun

Skipulag á viðburðum og opnum fundum af ýmsu tagi er einnig nýtt

húsnæðismála á hverjum tíma.

til upplýsingamiðlunar og til að halda umræðu um mikilvæg málefni á lofti. Á árinu 2020 kom HMS til að mynda að nokkrum fréttamanna- og

Það dró hins vegar til tíðinda á árinu 2020, því ekkert Húsnæðisþing var

kynningarfundum með félags- og barnamálaráðherra, meðal annars um

haldið það árið. Tímasetning á hinum árlega viðburði var færð til þannig

nýtt frumvarp um bætta stöðu leigjenda, stórátak í brunavarnamálum,

að hann yrði framvegis haldinn í upphafi hvers árs í stað loka þess. Með

hlutdeildarlán og verkefnið tryggð byggð.

því móti væri tryggt að nauðsynleg gögn liggi fyrir frá Hagstofunni til greiningarvinnu hagdeildar HMS sem gera þarf fyrir hvert þing. Einnig

Þá voru haldnir nokkrir opnir viðburðir í húsakynnum HMS á árinu

var litið til þess að það væri tilhlýðilegt að hefja nýtt almanaksár með

en fjöldi þeirra takmarkaðist þó við samkomutakmarkanir vegna

góðri og gagnlegri umræðu um húsnæðismál og nauðsynlegar aðgerðir sem ráðast þurfi í á nýju ári.

54

7. Samstarf Samstarf og samskipti HMS við ólíka hagaðila er einn af lykilþáttum í starfsemi stofnunarinnar og skapar grundvöll fyrir því að ávinningur hljótist af rekstri hennar. Þannig sinnir HMS hlutverki sínu í samvinnu og samráði við fjölda hagaðila innan lands sem utan.

Jafnframt er stofnunin beinn aðili að margvíslegum samtökum og samstarfsvettvöngum sem tengjast verkefnum hennar.

55

Innlent samstarf

auk þátttöku í starfi Byggingarvettvangsins, Lagnafélags Íslands,

Sveitarfélög landsins eru einn helsti hagaðili og samstarfsaðili

Steinsteypufélags Íslands, BIM Ísland, Grænu orkunnar og Grænni

HMS en samstarfsfletirnir eru ótal margir. Í því sambandi má nefna

byggðar. HMS á enn fremur í virkum samskiptum og samstarfi við Félag

Byggingargátt, húsnæðisáætlanir, stofnframlög, lán til lögaðila,

byggingarfulltrúa og Samband tæknimanna sveitarfélaga (SATS).

umsýslu

húsnæðisbóta,

uppbyggingu

á

félagslegu

íbúðakerfi

með óhagnaðardrifnum leigufélögum, stjórnsýslu húsnæðismála,

Þá er HMS aðili að Staðlaráði Íslands og tekur þátt í fundum og

stefnumótun í húsnæðismálum, Tryggða byggð, leigufélagið Bríet og

verkefnum á tveimur fagsviðum þess; byggingarstaðlaráði, sem

vistvæna mannvirkjagerð.

er vettvangur stöðlunar á sviði bygginga og mannvirkjagerðar, og rafstaðlaráði, sem er vettvangur þeirra sem vilja efla stöðlun á

HMS vinnur stöðugt að umbótum á upplýsingaflæði og samskiptum

rafmagnssviði. HMS er jafnframt aðili að Samorku, samtökum raforku-,

við sveitarfélögin og vinnur náið með Sambandi íslenskra sveitarfélaga.

hita- og vatnsveitna, auk þess sem stofnunin tekur þátt í starfi

Þessi sterku tengsl endurspeglast meðal annars í skipun fimm manna

fagnefndar Samtaka rafverktaka (SART).

stjórnar HMS; formaður stjórnar og þrír stjórnarmenn eru skipaðir af félags- og barnamálaráðherra án tilnefningar en einn stjórnarmaður

Af innlendu samstarfi um eldvarnir má nefna að brunavarnasviðið er í

samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga.

samstarfi við fjölda aðila, svo sem Félag slökkviliðsstjóra, Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningsmanna, Samband íslenskra sveitarfélaga

Hagaðilar í íslenskri mannvirkjagerð og aðrir sem koma að

og Brunatæknifélag Íslands.

húsnæðismálum í landinu eru einnig mikilvægir samstarfsaðilar

56

HMS. Stofnunin er í samstarfi við Samtök iðnaðarins ásamt félögum

Hvað innlent samstarf varðar má einnig nefna samstarfsverkefnið

tæknifræðinga, verkfræðinga, byggingarfræðinga og arkitekta. Enn

Húsnæði fyrir alla, sem hefur það markmið að vinna úr tillögum

má nefna vátryggingafélögin, Iðuna fræðslusetur og stéttarfélögin

átakshóps í húsnæðismálum frá janúar 2019. HMS var falið að fara með

eftirfylgni með húsnæðistillögunum sem voru 44 talsins. Verkefnið

skilgreina aðgerðir til að ná þeim markmiðum. Mikil áhersla er lögð á að

er hluti af aðgerðum stjórnvalda til stuðnings lífskjarasamnings aðila

verkefnið sé unnið í breiðu samstarfi fyrirtækja úr byggingariðnaðinum

vinnumarkaðarins og er unnið í samráði við forsætisráðuneytið,

og stjórnvalda. Sérstakur verkefnahópur var stofnaður í september

fjármála- og efnahagsráðuneytið, félagsmálaráðuneytið, samgöngu- og

2020 til að endurspegla hið víðtæka samstarf en hann skipa fulltrúar frá

sveitarstjórnarráðuneytið og umhverfis- og auðlindaráðuneytið.

Grænni byggð, Samtökum iðnaðarins, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Umhverfisstofnun

og

félagsmálaráðuneytinu.

Verkefnastjórn

er

í höndum HMS. Rúmlega 200 sérfræðingar úr allri virðiskeðju byggingariðnaðarins hafa komið að verkefninu en miðað er við að niðurstöðurnar liggi fyrir í september 2021. Frekari upplýsingar um verkefnið má finna á byggjumgraenniframtid.is.

Þá er vert að fjalla um samstarfsverkefnið Byggjum grænni framtíð en það á meðal annars rætur sínar að rekja til aðgerðar C.3 í uppfærðri aðgerðaráætlun stjórnvalda í loftslagsmálum til 2030. Aðgerðin fjallar um loftslagsáhrif byggingariðnaðarins en markmiðið er að gera vegvísi eða aðgerðaráætlun að vistvænni mannvirkjagerð til ársins 2030.

Í grófum dráttum felst verkefnið í að meta losun gróðurhúsalofttegunda hjá mannvirkjageiranum, setja fram markmið um samdrátt í losun og

57

Erlent samstarf Í tengslum við þessa þróun var ráðstefnan Nordic Climate Forum for

Starfsfólk HMS tekur þátt í erlendu samstarfi af ýmsum toga.

Construction 2019 haldin í Malmö í október 2019 og Nordic Climate Starfsfólk á Öryggi mannvirkja tekur þátt í samráði af ýmsum

Forum for Construction 2020 í netheimum í ágúst 2020. Stefnt er

toga við systurstofnanir HMS á Norðurlöndum. Það samstarf varðar

að því að Nordic Climate Forum for Construction 2021 verði haldin

meðal annars samræmingu þjóðarviðauka Norðurlanda við evrópska

á Íslandi þann 27. september 2021. Þessir viðburðir eru haldnir í

þolhönnunarstaðla

um

þeim tilgangi að ræða hvernig Norðurlöndin geti komið betri stjórn á

loftræstingu, aðgengismál, vistvæna mannvirkjagerð og fleira. Einnig

umhverfisáhrif byggingariðnaðarins og dregið úr losun frá húsnæðis-

má nefna samstarfshópinn The Nordic Dialogue Forum for LCA, climate

og mannvirkjagerð.

og

samræmingu

byggingarreglugerða

and buildings, sem fjallar um vistvæna mannvirkjagerð.

Erlendu samstarfi varðandi markaðseftirlit byggingarvara og öryggi Þann 29. maí 2018 ræddu byggingarmálaráðherrar Norðurlandanna

raffanga er sinnt af fremsta megni en af ýmsum ástæðum hefur ekki

samstarf um hugsanlega samræmingu á byggingarregluverki landanna

verið unnt að sinna því eins og æskilegt væri. Í þessu sambandi má

varðandi loftslagsmál. Sú afstaða var ítrekuð þann 10. október 2019

nefna hina ýmsu samstarfshópa markaðseftirlitsstjórnvalda á Evrópska

þegar ráðherrarnir undirrituðu yfirlýsingu um minnkandi kolefnisspor

efnahagssvæðinu (EES), svokallaða „AdCo“ hópa. Evrópusambandið

frá byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð. Í henni kemur meðal

(ESB) og EFTA leggja gríðarlega áherslu á að þessu samstarfi sé sinnt,

annars fram að ráðherrarnir samþykkja að halda áfram samstarfi um

enda ein af forsendunum fyrir að innri markaðurinn virki eins og til

samræmingu viðeigandi aðgerða, aðferða, gagna, tækja og stefnu

er ætlast. Reyndar má finna ákvæði í regluverki ESB sem beinlínis

um kolefnishlutlausar byggingar. Slíku samtali var formlega komið á

skylda aðildarríkin til að taka þátt í slíku samstarfi. Þá hefur HMS mikla

2019 þegar stofnað var til samráðsvettvangs norrænu húsnæðis- og

hagsmuni af slíku samstarfi, ekki síst vegna aukins aðgengis að þekkingu

mannvirkjastofnananna; The Nordic Dialogue Forum for LCA, climate

og sérfræðingum sem það veitir. Annað markmið slíks samstarfs er að

and buildings.

58

hreyfa við aðildarlöndum sem lítið eða ekkert markaðseftirlit stunda.

Færa má rök fyrir því að fátt auki rafmagnsöryggi á Íslandi eins mikið og að bæta markaðseftirlit í mörgum af stærri löndum Evrópu þar sem mikil framleiðsla raffanga fer fram.

Starfsfólk á sviði lána og stofnframlaga HMS tók við þátttöku annars forvera síns, Íbúðalánasjóðs, í árlegum fundum norrænna húsnæðisstofnana, Nordisk Bostadtsmöte. Vegna heimsfaraldurs Covid-19 var fundinum, sem átti að fara fram í Kaupmannahöfn 2020, frestað um ár og er gert ráð fyrir að næsti fundur verði 19. maí 2021.

Þá hafa starfsmenn áfram verið í góðu sambandi við starfsmenn ráðuneyta húsnæðismála í Englandi og Skotlandi sem hafa verið starfsmönnum HMS til ráðgjafar varðandi innleiðingu hlutdeildarlána, en fyrirmynd þeirra lána er meðal annars fengin þaðan. Það samstarf komst á þegar starfsmenn Íbúðalánasjóðs, ásamt fleirum, fóru á fund ráðuneytanna til að kynna sér úrræðin á árinu 2019. Hefur samstarfið farið fram með fjarfundum og tölvupóstsamskiptum.

59

8. Umhverfismál Vistvænar áherslur HMS endurspeglast einkum í umhverfis- og loftslagsstefnu

stofnunarinnar,

framtíðarsýn

hennar

og

þeim

Heimsmarkmiðum sem tengd hafa verið við starfsemi hennar.

Áherslurnar ná bæði til reksturs HMS og faglegrar starfsemi. Við rekstur HMS er meðal annars unnið að því að minnka þá kolefnislosun sem hlýst af orkunýtingu, samgöngum og úrgangi stofnunarinnar. Þá reynum við að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum rekstursins til dæmis með minni sóun, betri flokkun og vistvænum innkaupum. Innleiðing Grænna skrefa í ríkisrekstri og árangursmælingar með Grænu bókhaldi hafa hjálpað okkur í því sambandi.

Hvað faglega starfsemi HMS varðar, vill stofnunin leggja sitt af mörkum til að efla vistvæna þróun í húsnæðis- og mannvirkjagerð. Það gerum við til dæmis með því að birta fræðslumola og einföld ráð um vistvæn mannvirki á HMS.is. Einnig með þátttöku í Grænni byggð og öflugum samstarfsverkefnum á borð við Byggjum grænni framtíð. Norrænt samstarf á sviði umhverfismála hefur einnig reynst okkur sérlega verðmætt.

60

Umhverfis- og loftslagsstefna HMS Haustið 2020 samþykkti stjórn HMS umhverfis- og loftslagsstefnu

vistvænni innkaup. Þá var farið í aðgerðir til að minnka pappírsnotkun

stofnunarinnar. Hún byggist á fjórum þáttum: Að draga úr kolefnislosun

en í lok árs 2020 hætti HMS að taka við reikningum á pappír; frá og

stofnunarinnar á ársverk um 40% miðað við árið 2019 vegna

með 1. janúar 2021 skulu þeir vera á XML formi og miðlað í gegnum

samgangna, orkunotkunar og úrgangs, að kolefnisjafna þá losun

skeytamiðlara.

sem fellur til, að draga úr öðrum neikvæðum umhverfisþáttum stofnunarinnar og loks að stuðla að vistvænni þróun innan húsnæðis-

Grænt bókhald og kolefnislosun 2020

og mannvirkjageirans.

Árangursmælingar við innleiðingu umhverfis- og loftslagsstefnu HMS eru gerðar í gegnum Grænt bókhald, þar sem upplýsingum um

Græn skref í ríkisrekstri

samgöngur, úrgangsmyndun, orkunotkun, neyslu og kolefnislosun frá

Umhverfis-

starfsemi HMS er safnað saman.

og

loftslagsstefnu

HMS er meðal annars fylgt eftir með innleiðingu Grænna skrefa í

Heildarlosun HMS nam um 41 tonni á árinu 2019 en hún dróst saman

ríkisrekstri, sem rekið er á vegum

niður í rúm 23 tonn á árinu 2020. Samdrátturinn byggist allur á færri

Umhverfisstofnunar, en stofnunin var skráð til leiks í mars 2020. HMS

millilandaferðum á árinu 2020 miðað við árið áður. Hins vegar má sjá

lauk fyrsta skrefinu í júní 2020 og var langt komið með annað skrefið í

að losunin jókst í öðrum flokkum, það er vegna rafmagns, aksturs og

lok ársins. Stefnt er að því að HMS ljúki þeim öllum á árinu 2021 og að

úrgangs. Þá aukningu má einkum skýra með betri gögnum í bókhaldinu

þeim verði svo viðhaldið í framhaldinu.

2020 miðað við árið 2019, en árið 2020 var fyrsta starfsár sameinaðrar stofnunar. Einnig féll mikill úrgangur til vegna tiltektar í fyrrum húsnæði

Nú þegar hefur HMS meðal annars bætt sorpflokkun, minnkað

Mannvirkjastofnunar, sem farið var í við sameiningu Íbúðalánasjóðs og

sóun, takmarkað notkun á plasti og einnota hlutum, hugað að betri

Mannvirkjastofnunar í upphafi árs 2020.

orkunýtingu, lagt áherslu á umhverfisvænar samgöngur og innleitt 61

Heildarlosun CO2-ígilda hjá HMS 2019 og 2020:

2019 (tonn)

2019 (kg/stöðug.) 2020 (tonn)

2020 (kg/stöðug.)

Rafmagn

1,5

13,5

1,8

17,9

Akstur

12,4

111,7

16,1

161,5

Flug

24

216,8

2,5

25,2

Úrgangur

2,8

25

2,9

28,9

Samtals

40,7

367

23,3

233,5

Kolefnisjöfnun 2020 Sú losun sem stafaði af starfsemi stofnunarinnar og fyrirrennurum hennar á árunum 2019 og 2020 verður kolefnisjöfnuð með gróðursetningu trjáa í samstarfi við Sólheima. Öll sú ræktun er lífræn og Tún-vottuð. Auk kolefnisjöfnunarinnar skapar þátttakan í verkefninu mikilvæg störf fyrir íbúa Sólheima.

62

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun Ársreikningur 2020

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun Borgartúni 21, 105 Reykjavík Kt. 581219-1480

Rekstrarreikningur og yfirlit um heildarafkomu ársins 2020 Skýr.

Fjárframlög Ríkissjóðs ........................................................................................................

Rekstrarframlag Húsnæðissjóðs ........................................................................................

Aðrar tekjur .........................................................................................................................

Tekjufærsla frestaðra tekna fyrri ára ...................................................................................

Rekstrartekjur samtals

15

Laun- og launatengd gjöld ..................................................................................................

Rekstrarkostnaður ..............................................................................................................

Afskriftir rekstrarfjármuna og óefnislegra eigna ..................................................................

Framlög og tilfærslur ...........................................................................................................

Rekstrargjöld samtals

17 18 8,9 6

2020

764.882 1.495.000 102.198 64.248 2.426.328

16 19

1.341.502 707.603 128.961 5.500 2.183.566

Rekstrarniðurstaða fyrir fjármagnsliði

242.762

Fjármunatekjur og ( fjármunagjöld) Vaxtatekjur, verðbætur og gengishagnaður .......................................................................

Vaxtagjöld, verðbætur og gengistap ...................................................................................

(

23) 1.158 1.135

Rekstrarniðurstaða

Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

241.627

7

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Efnahagsreikningur 31. desember 2020 Skýr.

Eignir Handbært fé .................................................................................................... 4 Krafa á tengda aðila ........................................................................................ 5 Viðskiptakröfur ................................................................................................ 7 Rekstrarfjármunir ............................................................................................. 8 Óefnislegar eignir ............................................................................................ 9 Aðrar eignir ...................................................................................................... 10 Eignir samtals Skuldir og eigið fé

31.12.2020

Stofnefnahagsreikningur 31.12.2019

324.167 2.468.739 15.773 171.077 270.638 91.424 3.341.817

1.755 2.566.529 283.806 168.675 212.664 88.908 3.322.337

194.579 107.841 296.899 68.031 667.350

294.475 157.243 336.801 100.979 889.497

Eigið fé Stofnfé .............................................................................................................

Eigið fé samtals

2.674.467 2.674.467

2.432.840 2.432.840

Skuldir og eigið fé samtals

3.341.817

3.322.337

Skuldir Skuld við tengdan aðila ...................................................................................

Viðskiptaskuldir ...............................................................................................

Aðrar skuldir ....................................................................................................

Frestun tekjufærslu fjárfestingarheimilda ........................................................

Skuldir samtals

11 12 13 19

Skýringar á blaðsíðum xx til yy eru óaðskiljanlegur hluti ársreikningsins.

________________________________________________________________________________________________________ Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

9

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Eiginfjáryfirlit 31. desember 2020 Árið 2020

Skýr.

Bundið eigið fé

Eigið fé 1. janúar 2020 ................................................ 13 Heildarafkoma ............................................................

Eigið fé 31. desember 2020 ........................................

Hrein eign

2.442.675

0 241.627 241.627

2.442.675

Árið 2019

Bundið eigið fé

Eigið fé 1. janúar 2019 ................................................

Stofnfé 2019 ...............................................................

Eigið fé 31. desember 2019 ........................................

0 2.442.675 2.442.675

Ójafnað tap

( (

0 9.836) 9.836)

Eigið fé samtals

2.432.840 241.627 2.674.467 Eigið fé samtals

0 2.432.840 2.432.840

Ráðstöfun afkomu ársins og yfirfærsla eiginfjár yfir á næsta ár er háð ákvörðun fjármála- og efnahagsráðuneytis. Ákvörðun ráðuneytisins er byggð á reglum sem ráðuneytið setur út frá 30.gr. laga um opinber fjármál og samráði við viðkomandi fagráðuneyti og verður birt í séryfirliti með ríkisreikningi 2019 og B-deild Stjórnartíðinda.

Af eigið fé stofnunarinnar eru kr. 2.442,7 milljónir sem eru bundið eigin fé, þ.e. ráðstöfun þess er ekki heimil nema heimild til þess verði veitt í fjárlögum. Að öðru leyti er ráðstöfðun eigin fjár háð ákvæðum laga um opinber fjármál.

Meðfylgjandi skýringar eru órjúfanlegur hluti af ársreikningnum.

Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

9

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Sjóðstreymisyfirlit árið 2020 2020

Rekstrarhreyfingar Tap ársins og heildarafkoma ..............................................................................................

Rekstrarliðir sem hafa ekki áhrif á fjárstreymi: Afskriftir rekstrarfjármuna og óefnislegra eigna .............................................................

Söluhagnaður rekstarfjármuna og óefnislegra eigna .....................................................

Tekjufærsla frestaðra tekna fyrri ára ..............................................................................

Skýr.

241.627

(

Breytingar á rekstrartengdum eignum og skuldum: Krafa á ríkissjóð, lækkun ...............................................................................................

Viðskiptakröfur og aðrar skammtímakröfur, lækkun ......................................................

Viðskiptaskuldir og aðara skammtímaskuldir, lækkun ...................................................

Handbært fé frá rekstri Fjárfestingarhreyfingar Keyptir varanlegir rekstarfjármunir ......................................................................................

Keyptar óefnislegar eignir ...................................................................................................

Fjárfestingarhreyfingar Fjármögnunarhreyfingar Fjárfestingarframlag ............................................................................................................

Tengdir aðilar .....................................................................................................................

Fjármögnunarhreyfingar

8 9

19

128.961 75 64.248) 306.415

(

179.997 103.678) 382.733

( ( (

52.518) 136.893) 189.411)

31.300 97.790 129.090

Hækkun á handbæru fé .................................................................................................................

322.412

Handbært fé í ársbyrjun .................................................................................................................

1.755

Handbært fé í lok ársins .................................................................................................................

324.167

Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

10

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar 1.

Almennar upplýsingar Upplýsingar um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun Húsnæðis- og mannvirkjastofnun („HMS“) er með höfuðstöðvar að Borgartúni 21, Reykjavík. Stofnunin varð til við uppskiptingu Íbúðalánasjóðs í árslok 2019 og sameiningu við Mannvirkjastofnun, samanber lög nr. 137/2019 .

2. a.

Grundvöllur reikningsskilanna Yfirlýsing um að ársreikningalögum sé fylgt Árshlutareikningur Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og lög um opinber fjármál.

b.

Rekstrarhæfi Stjórnendur stofnunarinnar hafa lagt mat á rekstrarhæfi sjóðsins og hafa eðlilegar væntingar til þess að sjóðurinn hafi burði til áframhaldandi rekstrar. Árshlutareikningurinn er því gerður miðað við áframhaldandi rekstrarhæfi.

c.

Starfrækslu- og framsetningargjaldmiðill Árshlutareikningurinn er gerður og birtur í íslenskum krónum, sem er starfrækslugjaldmiðill stofnunarinnar. Fjárhæðir eru birtar í þúsundum króna nema annað sé tekið fram.

d.

Innlausn tekna Tekjur af afhendingu á vörum og þjónustu til þriðja aðila eru metnar á gangvirði móttekins endurgjalds. Tekjur af sölu vöru eru færðar þegar verulegur hluti áhættu og ávinnings af eignarhaldi hefur færst til kaupanda. Tekjur vegna veittrar þjónustu eru færðar línulega yfir þann tím sem þjónustan er veitt,nema fyrir liggi atvik sem betur lýsir lokum viðskiptanna.

Fjárveitingar til rekstrar ársins eru færðar til tekna á árinu. Fjárveitingar sem ætlaðar eru til fjárfestinga eru færðar tiltekna þannig að þær mæti þeim kostnaði sem af fjárfestingunni hlýst í formi afskrifta, úreldingar eða sölutaps.

e.

Gjöld Gjöld eru færð á því tímabili þegar til þeirra er stofnað.

f.

Óefnislegar eignir Óefnislegar eignir eru upphaflega færðar á kostnaðarverði. Óefnislegar eignir með takmörkuðum líftíma eru færðar á kostnaðarverði að frádreginni virðisrýrnun og niðurfærslum.

Niðurfærslur eru gjaldfærðar línulega yfir líftíma eignarinnar í yfirliti um afkomu. Almennt er áætlaður nýtingartími tölvu hugbúnaðar sex til átta ár. Óefnislegar eignir með ótakmarkaðan nýtingartíma eru ekki niðurfærðar en eru prófaðar a.m.k. árlega með tilliti til virðisrýrnunar.

Innleyst tap vegna ráðstöfunar óefnislegra eigna er fært í yfirlit um afkomu á því tímabili þegar viðskiptin eiga sér stað.

Söluverð eigna og þar með söluhagnaður myndar fjárfestingarheimild og er meðhöndlað þannig. Óefnislegar eignir með takmörkuðum líftíma eru skoðaðar a.m.k. árlega til að ákvarða hvort einhver vísbending sé um virðisrýrnun. Ef endurheimtanleg fjárhæð óefnislegrar eignar er lægri en bókfært verð hennar, er bókfært verð hennar fært í endurheimtanlega fjárhæð og virðisrýrnunartap fært í yfirlit um afkomu.

_______________________________________________________________________________________________ Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

f.

Varnalegir rekstrarfjármunir og afskriftir Varanlegir rekstrarfjármunir eru færðir á kostnaðarverði að frádregnum afskriftum. Liggi kostnaðarverð ekki fyrir er miðað við metið gangvirði sem kostnaðarverð. Ef eignar er aflað án endurgjalds eða gegn vægu endurgjaldi er eignin færð til tekna á gangverði, þegar gangvirði verður ákvarðað með áreiðanlegum hætti, í yfirlit um afkomu.

Afskriftir eru reiknaðar línulega miðað við áætlaðan notkunartíma einstakra hluta rekstrarfjármuna þannig að kostnaðarverði, eða matsvirði, að frádregnu niðurlagsverði sé dreift á notkunartíma eignarinnar. Afskriftaraðferð, notkunartími og niðurlagsverð eru endurmetin á uppgjörsdegi og breytt ef við á. Áætlaður notkunartími varanlegra rekstrarfjármuna er sem hér segir eftir flokkum: Áhöld, tæki og búnaður .................................................................................................. 3-10 ár Farartæki og vélar ......................................................................................................... 8-15 ár Aðrar eignir .................................................................................................................... óafskrifað Þegar bókfært verð eigna er hærra en endurheimtanlegt verð þeirra, eru eignirnar færðar niður í endurheimtanlegt verð.

Söluverð og þar með talinn söluhagnaður eigna myndar heimild til endurnýjunar eigna og er meðhöndlað sem fjárfestingarheimild. Tap af sölu eigna er mismunur á söluverði og bókfærðu verði á söludegi og er hluti af afkomu ársins.

Kostnaður vegna viðhalds er gjaldfærður í yfirlit um afkomu þegar hann fellur til. Kostnaður við meiriháttar endurbætur á varanlegum rekstrarfjármunum er eignfærður þegar endurbótum er ætlað hafa í för með sér að eignir verði hæfari til tekjuöflunar eða nýtingartími breytist. Endurbæturnar eru afskrifaðar á áætluðum endingartíma viðkomandi eigna.

g.

Viðskiptakröfur Viðskiptakröfur eru færðar á nafnverði að frádreginni niðurfærslu til að mæta þeim kröfum sem kunna að tapast.

Niðurfærslan er byggð á mati á tapsáhættu gagnvart einstökum kröfum og kröfunum í heild. Kröfur sem eru endanlega tapaðar eru færðar út úr bókum stofnunarinnar.

h.

Handbært fé Handbært fé og jafngildi þess eru færð í efnahagsreikning á kostnaðarverði. Handbært fé samanstendur af sjóði og óbundnum bankainnstæðum.

i.

Viðskiptaskuldir og aðrar skuldir

j.

Viðskiptaskuldir og aðrar skuldir eru skráðar eftir mati á þeim útgjöldum sem þarf til að gera upp skuldbindinguna. Skuldir sem gerast upp eftir lengri tíma en 12mánuði, aðrar en orlofsskuldbinding, eru skráðar á núvirði áætlaðs framtíðarsjóðstreymis vegna greiðslu þeirra.

Tengdir aðilar Tengdir aðilar er ríkissjóður og aðrir ríkisaðilar í A-hluta ríkissjóðs.

_______________________________________________________________________________________________ Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

3.

Tekjufærsla fjárveitinga Fjárveiting ársins ............................................................................................................

Tekjufærsla frestaðra tekna ...........................................................................................

31.12.2020

31.12.2019

520.900 64.248 585.148

570.500 18.262 588.762

Yfirlit um fjárveitingar ársins, breytingar þeirra og stöðu í árslok: Rekstur

Fjárlög að frádregnum rekstrartekjum skv. fjárlögum .................

Fjáraukalög 5 ..............................................................................

Fjárveiting til tekna ...........................................................

Ráðstöfun ársins, skv. Rekstrarreikningi að frádregnum sértekjum. ....................

Staða fjárveitinga ársins í árslok ......................................

4.

5.

Rekstartilfærslur

520.300 (2.600) 517.700 (273.698) 244.002 (

3.200 0 3.200 (5.500) 2.300)

Handbært fé Handbært fé greinist þannig: Innstæður í fjármálastofnunum ......................................................................................

Handbært fé samtals .....................................................................................................

Fjármagnstilfærslur

Samtals

0 0 0

523.500 (2.600) 520.900 (279.198) 241.702

0 31.12.2020

31.12.2019

324.167 324.167

1.755 1.755

Krafa á tengda aðila Krafa á ríkissjóð er krafa vegna tekna Mannvirkjastofnunar sem áður voru markaðir tekjustofnar hennar. Frá og með árinu 2018 runnu þessar tekjur beint til ríkissjóðs og að frádregnum rekstrarkostnaði myndaði hagnað fyrri ára. Á móti þeim fjármunum myndaðist krafa á ríkissjóð sem nú er í eigu HMS. Krafa þessi er á móti bundnu eigin fé Mannvirkjastofnunar sem HMS tók yfir með lögum nr. 137/2019 Krafa á tengda aðila greinist þannig:

Bókfært verð 31.12.2020

Bókfært verð 31.12.2019

Viðskiptareikningur við ríkissjóð ..................................................................................... +O113 2.430.546 Orlofsskuldbinding .........................................................................................................

38.193 Krafa á tengda aðila samtals .........................................................................................

2.468.739 6.

Fjárframlög og tilfærslur Rekstrartilfærslur aðrir ...................................................................................................

7.

31.12.2020

5.500 5.500

2.528.336 38.193 2.566.529 31.12.2019

6.985 6.985

Viðskiptakröfur Viðskiptakröfur greinast þannig: 31.12.2020

31.12.2019

Útistandandi viðskiptakröfur ........................................................................................... =+'RR&EHR'!E75-'RR&EHR'!I66 15.773 4.017 Aðrar kröfur ....................................................................................................................

0 293 Krafa á ÍL-sjóð ............................................................................................................... =+'RR&EHR'!I66 0 279.496 Viðskiptakröfur samtals ..................................................................................................

15.773 283.806

_______________________________________________________________________________________________ Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar, frh.: 8.

Rekstrarfjármunir Húsbúnaður, áhöld og tæki ............................................................................................

Farartæki og vélar ..........................................................................................................

Fasteignir .......................................................................................................................

31.12.2020

31.12.2019

149.155 4.022 17.900 171.076

144.420 5.328 18.927 168.675

Kostnaðarverð varanlegra rekstrarfjármuna og afskriftir greinast þannig í lok árs 2020 Fasteignir

9.

Húsbúnaður, áhöld og tæki

Bifeiðar

Samtals

Staða 1.1.2020 .................................................................

Viðbætur á árinu ...............................................................

Selt og aflagt á árinu ........................................................

30.727 0 0 30.727

291.967 52.518 (78.116) 266.368

13.585 0 (8.325) 5.260

336.278 52.518 (86.441) 302.355

Afskrifað 1.1.2020 ............................................................

Afskrift ársins ...................................................................

Selt og aflagt á árinu ........................................................

11.800 1.027 0 12.827

147.547 32.180 (62.513) 117.214

712 526 0 1.238

160.059 33.733 (62.513) 131.279

Staða 31.12.2020 .............................................................

17.900

149.155

4.022

171.076

Óefnislegar eignir Staða 1.1.2020 ..............................................................................................................

Viðbætur á árinu ............................................................................................................ Óefnislegar eignir, niðurfærsla ársins ............................................................................

10. Aðrar eignir Aðrar eignir greinast þannig: Skammtímakröfur ..........................................................................................................

Aðrar kröfur ....................................................................................................................

Aðrar eignir samtals .......................................................................................................

11. Skuldir við tengda aðila Skuld við tengdan aðila greinist þannig Skuld við Húsnæðissjóð ................................................................................................

Skuld við Húsnæðismálasjóð .........................................................................................

Skuld vegna innheimtra tekna Ríkissjóðs ......................................................................

Skuld við tengdan aðila samtals ....................................................................................

12. Viðskiptaskuldir Viðskiptaskuldir greinast þannig Ógreiddur kostnaður ......................................................................................................

Viðskiptaskuldir MVS .....................................................................................................

31.12.2020

31.12.2019

212.664 136.893 (78.920) 270.638

455.017 115.134 (357.487) 212.664

31.12.2020

31.12.2019

91.424 0 91.424

88.908 293 89.201

31.12.2020

31.12.2019

187.205 4.422 2.952 194.579

290.052 4.422 0 294.475

31.12.2020

31.12.2019

107.841 0 107.841

93.937 63.306 157.243

_______________________________________________________________________________________________ Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar, frh.: 13. Aðrar skuldir Aðrar skuldir greinast þannig: Ógreidd laun ..................................................................................................................

Orlofsskuldbinding .........................................................................................................

Sérstakt iðgjalds LSR ....................................................................................................

Styrkveitingar .................................................................................................................

Skuld við ÍL-sjóð ............................................................................................................

Aðrar skammtímaskuldir ................................................................................................

Aðrar skuldir samtals .....................................................................................................

14. Eigið fé Eigið fé skiptist þannig: Bundið eigið fé ..............................................................................................................

Hrein eign ..................................................................................................................... Ójafnað hagnaður / (tap) ................................................................................................

Eigið fé samtals .............................................................................................................

31.12.2020

31.12.2019

0 135.674 39.614 23.800 42.085 55.725 296.899

1.192 122.273 32.497 20.000 0 160.838 336.801

31.12.2020

31.12.2019

2.442.675 (9.835) 241.627 2.674.467

15. Fjárframlög ríkissjóð Fjárframlög skiptast þannig: Rekstrarframlag vegna mannvirkjamála ...................................................................................................

Rekstrarframlag vegna umsýslu Húsnæðisbóta ......................................................................................

Umsjón stofnframlaga ...............................................................................................................................

16. Aðrar tekjur Aðrar tekjur skiptast þannig: Umsýsla lánasafns ÍL-sjóðs ......................................................................................................................

Umsýsla sérstaks húsnæðisstuðnings ......................................................................................................

Sértekjur ....................................................................................................................................................

17. Laun- og launatengd gjöld Laun- og launatengd gjöld skiptast þannig: Laun ..........................................................................................................................................................

Lífeyrissjóðsiðgjöld ...................................................................................................................................

Orlofskuldbinding ...................................................................................................................................... Önnur launatengd gjöld ............................................................................................................................

Annar starfsmanntengdur kostnaður ........................................................................................................

18. Rekstrarkostnaður Rekstrarkostnaður skiptist þannig: Húsnæðiskostnaður ..................................................................................................................................

Starfsmannatengdur kostnaður ................................................................................................................

Lánaumsýsla .............................................................................................................................................

Markaðs- og fundarkostnaður ...................................................................................................................

Ferðakostnaður .........................................................................................................................................

Sérfræðikostnaður ....................................................................................................................................

Tölvukerfi og búnaður ...............................................................................................................................

Annar rekstrarkostnaður ...........................................................................................................................

Rekstrarkostnaður samtals .......................................................................................................................

2.442.675 (9.836) 2.432.839

1.1.20-31.12.20

520.900 142.400 101.582 764.882 1.1.20-31.12.20

80.865 4.833 16.500 102.198 1.1.20-31.12.20

1.045.821 162.888 13.401 116.194 3.199 1.341.502 1.1.20-31.12.20

155.013 29.310 30.285 25.024 7.454 168.710 254.624 37.184 707.603

_______________________________________________________________________________________________ Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar, frh.: 19. Frestun tekjufærslu frjárveitinga til fjárfestinga Ríkissjóður fjármagnar rekstur stofnunarinnar, þar meðtaldar fjárfestingar. Fjárfesting í varanlegum rekstrarfjármunum er í eðli sínu fyrirframgreiðsla kostnaðar sem dreift er til gjalda á notkunar tíma eignarinnar í formi afskrifta. Við inn færslu eignanna eru færðar frestaðar tekjur vegna fjárveitinga til fjárfestinga sem færast til tekna á eftirstöðvum notkunartíma eignanna eða falla niður við sölu eignarinnar nema söluandvirðið verði notað til endurfjárfestingar.

31.12.2020

31.12.2019

Frestaðar tekjur vegna fjárfestingafjárveitinga ...............................................................

196.196

71.033

Tekjufærsla frestaðra tekna ..........................................................................................

(128.165) 68.031

340.251 411.285

Fjármagnstilfærslur 29.946 31.300 (52.518) (136.893) 0 128.165)

Samtals 100.979 31.300 0 0 (64.248) 68.031

Yfirlit um fjárveitingar ársins, breytingar þeirra og stöðu í árslok:

Staða 1.1.2020 .....................................................................................

Fjárfestingaveiting ársins .....................................................................

Fjárfesting í varanlegum rekstrarfjármunum ........................................

Fjárfesting í óefnislegum eignum .........................................................

Tekjufærsla frestaðra tekna .................................................................

Rekstrartilfærslur 71.033 52.518 136.893 (64.248) 196.196 (

Af frestuðum tekjum vegna fjárfestinga í árslok 2020 munu 56,4 milljónir koma til tekna á árinu 2021.

20. Aðrar upplýsingar Skuldbindandi samningar Stofnun hefur gert skuldbindandi samninga um leigu á húsnæði til næstu 14 ára í Reykjavík og á Sauðárkróki og þjónustusamning til ársins 2021. Árlegar greiðslur vegna húsaleigu eru um 132. millj. króna. Og 10 millj. króna vegna þjónustusamnings.

_______________________________________________________________________________________________ Ársreikningur Húsnæðis og mannvirkjastofnuinar 31. desember 2020

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Húsnæðissjóður Ársreikningur 2020

Húsnæðissjóður Borgartúni 21, 105 Reykjavík kt. 581219-2100

Efnisyfirlit

Bls. Skýrsla og yfirlýsing stjórnar og forstjóra ...................................................................................................................

2

Áritun óháðs endurskoðanda .....................................................................................................................................

5

Rekstrarreikningur ......................................................................................................................................................

7

Efnahagsreikningur ....................................................................................................................................................

8

Sjóðstreymi .................................................................................................................................................................

9

Skýringar .................................................................................................................................................................... 10

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

1

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýrsla og yfirlýsing stjórnar og forstjóra Ársreikningur Húsnæðissjóðs fyrir árið 2020 er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og lög um opinber fjármál.

Húsnæðissjóður var settur á stofn með 13. gr. laga nr. 137/2019 um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun (HMS).

Húsnæðissjóður er sjóður í eigu ríkisins og ber ríkið ábyrgð á skuldbindingum hans. Húsnæðissjóður starfar skv. reglugerð nr. 830/2021, um starfsemi og fjármögnun Húsnæðissjóðs. Stjórn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar fer með yfirumsjón með Húsnæðissjóði.

Húsnæðissjóður er, eins og kveðið er á um í 13. gr. laga nr. 137/2019, lánasjóður sem fjármagnar félagslegar lánveitingar til húsnæðismála, í umsjón Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Hlutverk Húsnæðissjóðs er að fjármagna lánveitingar á samfélagslegum forsendum samkvæmt lögum um húsnæðismál og hluta af rekstri Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Húsnæðissjóður og Húsnæðis- og mannvirkjastofnun urðu til við uppskiptingu Íbúðalánasjóðs í ÍLsjóð og Húsnæðisstofnun og sameiningu Húsnæðisstofnunar og Mannvirkjastofnunar með lögum nr. 137/2019 sem tóku gildi 31. desember 2019. Við gildistökuna tóku til starfa tvær nýjar ríkisstofnanir á sviði húsnæðismála sem er ætlað að vera stjórntæki stjórnvalda við framkvæmd og samhæfingu húsnæðismála og framfylgja húsnæðisstefnu stjórnvalda í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnar Íslands á fundi sínum þann 26. mars 2019. Þetta eru Húsnæðis- og mannvirkjastofnun (HMS) sem er hefðbundin A-hluta ríkisstofnun og Húsnæðissjóður sem er lánasjóður sem heldur utan um lánastarfsemi HMS með rekstri eigin efnahagsreiknings.

Rekstur Húsnæðissjóðs á árinu Afkoma Húsnæðissjóðs á árinu var jákvæð um 1.094 millj. kr. Hreinar vaxtatekjur á árinu voru 2.891,6 millj. kr.

Vaxtatekjur á árinu voru 9.304 millj. kr. og vaxtagjöld 6.412 millj. kr. Rekstrargjöld ársins voru 1.495,4 millj. kr. Bókfært virði lánasafns hækkaði á árinu úr 131.281 millj. kr. í 136.888, millj. kr. Á árinu fjármagnaði sjóðurinn ný útlán að fjárhæð 11.186,6 millj. kr. og uppgreiðslur eldri lána námu samtals 10.479,6 millj. kr. Heildarskuldir voru í lok árs 125.456,4 millj. kr. samanborið við heildarskuldir í upphafi árs að fjárhæð 131.281 millj. kr. Framtíðarhorfur sjóðsins eru jákvæðar.

Húsnæðissjóður hefur á árinu 2020 lækkað vexti á rúmlega 2.300 lánum að fjárhæð 44.980 millj. kr. þar sem vextir á markaði hafa lækkað töluvert á árinu. Þá er töluverður þrýstingur frá lántakendum sjóðsins að fara í viðræður um frekari vaxtalækkanir sem munu hafa áhrif til lækkunar á hreinum vaxtatekjum. Útlánasafn sjóðsins er vel varið og eru 80,6% af lánasafninu undir 50% af fasteignamati eigna og 94,7% undir 70% af fasteignamati. Þá er um 62,2% lánasafnsins á höfuðborgarsvæðinu, 22,2% á vaxtasvæðum utan höfuðborgar og 15,6% á landsbyggðinni. Heildarfasteignamat veðandlaga í árslok er um 296,4 milljarðar króna.

Eigið fé í lok árs nemur 18.195 millj. kr. en stofnfé Húsnæðissjóðs var 17.101 millj. kr. Stofnfé Húsnæðissjóðs samanstendur af úthlutuðu eiginfé skv. starfsþáttayfirliti í skýringu 4 í ársreikningi Íbúðalánasjóðs fyrir árið 2018, sbr. 18. gr. laga nr. 137/2019 ásamt afkomu starfsþáttarins á árunum 2018 og 2019. Við mat á eiginfjárþörf Húsnæðissjóðs (áður starfsþátturinn Húsnæðisstofnun í starfsþáttayfirliti í skýringu 4 í ársreikningi Íbúðalánasjóðs árið 2018) var lagt upp með að eigið fé Húsnæðissjóðs uppfyllti kröfur um nægilegt eiginfjárhlutfall að teknu tilliti til áhættu undirliggjandi lánasafns, væri starfsþátturinn rekinn sem sjálfstæð rekstrareining og lyti sömu kröfum og hefðbundnar lánastofnanir. Til að meta eiginfjárþörf Húsnæðissjóðs við uppskiptingu sjóðsins mat áhættustýring Íbúðalánasjóðs eiginfjárþörf með innra mati (ICAAP).

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

2

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýrsla og yfirlýsing stjórnar og forstjóra, frh.

Forsendur stofnefnahagsreiknings Í samkomulagi á milli félagsmálaráðuneytisins og fjármála- og efnhagsráðuneytisins, dags. 14. júní á ákveðið að færa stofnefnahagsreikning Húsnæðissjóðs á gangvirði í samræmi við framsetningu ársreiknings ÍL-sjóðs og í samræmi við reikningsskilareglur þrátt fyrir að upphaflega hafi ætlunin verið að miða við bókfært virði eigna og skulda, sbr. ákvæði 18. gr. laga nr. 137/2019 Í 18. gr. laga nr. 137/2019 er kveðið á um stofnefnahagsreikning Húsnæðissjóðs og skiptingu efnahags Íbúðalánasjóðs á milli ÍL-sjóðs, Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og Húsnæðissjóðs. Í ákvæðinu kemur fram að frá og með gildistöku laganna taki Húsnæðissjóður við eignum og réttindum Húsnæðisstofnunarhluta Íbúðalánasjóðs sbr. starfsþáttayfirlit í ársreikningi Íbúðalánasjóðs 2018, sbr. skýringu 4 í ársreikningnum, að undanskildu lausafé og rekstrareignum.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun taki við hlutverki, verkefnum og skyldum þess hluta Íbúðalánasjóðs sem tilheyrir rekstri Húsnæðisstofnunar samkvæmt starfsþáttayfirliti auk þess að taka yfir starfsemi og eignir leigufélagsins Bríetar ehf. sem heyrir undir ÍLS-sjóð samkvæmt starfsþáttayfirlitinu, sbr. skýringu 13 í ársreikningi Íbúðalánasjóðs 2018. Íbúðalánasjóður, sem fékk nafnið ÍL-sjóður við gildistöku laganna, sinnir áfram þeim verkefnum og fer með þau réttindi, skyldur, eignir og skuldbindingar Íbúðalánasjóðs sem fluttust ekki til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og Húsnæðissjóðs. Uppskiptingin miðast við 1. janúar 2018 og miðast endanlegar fjárhæðir við uppgjör 31. desember 2019. Skuldabréf sem gefin voru út á milli Húsnæðisstofnunar og ÍLS-sjóðs sem endurgjald fyrir lánasafnið sem fylgir Húsnæðisstofnun urðu eign ÍL-sjóðs við gildistöku laganna og Húsnæðissjóður skuldari sbr. 6. mgr. 18. gr. laga nr. 137/2019.

Lánsfjárþörf Húsnæðissjóðs Húsnæðissjóður heldur utan um lögbundna lánastarfsemi HMS, eignarhald á félagslegu lánasafni og er ætlað að fjármagna útlán HMS til framtíðar, sbr. 13 gr. laga nr. 137/2019. Þá er Húsnæðissjóði ætlað að fjármagna þann hluta af rekstri HMS sem stafar af verkefnum sem mælt er um fyrir í lögum um húsnæðismál. Óheimilt að ráðstafa eignum og tekjum Húsnæðissjóðs til annarra en verkefna sem heyra undir HMS. HMS hefur áætlað þörf fyrir lántökur hjá ríkissjóði vegna útlána fyrir árin 2021-2025. Lánastarfsemi HMS er eingöngu fyrir heimili sem búa við markaðsbrest á lánamarkaði og lögaðila og sveitarfélaga sem eiga félagslegt íbúðarhúsnæði skv. lögum um húsnæðismál. Við gerð lánsfjáráætlana er horft til fjölda almennra íbúða á komandi árum, fjölda íbúða sem fái hlutdeildarlán, uppbygging öldrunarheimila, íbúðir fyrir öryrkja og uppbygging námsmannaíbúða.

Samkvæmt lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir að árlegar lánveitingar á árunum 2021-2025 muni nema um 25 milljörðum kr.

Gert er ráð fyrir að uppgreiðslur yfirtekins lánasafns verði greiddar til ÍL- sjóðs og nýjar lánveitingar fjármagnaðar alfarið með nýrri lántöku hjá ríkissjóði.

Fjármögnun Húsnæðissjóðs Í tengslum við gerð fjármálaáætlunar ár hvert fara fram viðræður milli félagsmála- og fjármálaráðuneytis um fyrirhuguð útlán Húsnæðissjóðs og umfang þeirra og er gerður um þær sérstakur samningur. Lánsfjárætlun HMS er lögð til grundvallar við þá samningagerð. Þær heimildir sem aflað er í fjárlögum ár hvert þurfa að vera í samræmi við samþykkta fjármálastefnu og það samkomulag ráðuneytanna sem fyrir liggur varðandi fjármögnun sjóðsins. Í því skulu koma fram greinargóðar upplýsingar um þróun útlána, fyrirkomulag lánveitinga, lánaflokka, skilyrði lánveitinga, lánakjör og áhættustýringu.

Vextir á lánum Húsnæðissjóðs verði ákvarðaðir á þriggja mánaða fresti m.v. ávöxtunarkröfu á markaði og að Húsnæðissjóður hafi opna lánalínu m.v. fyrirfram ákveðna lánsfjáráætlun þannig að lausafjárstýring verði hjá ríkinu.

Munur milli útlánakjara sjóðsins og fjármögnunarkostnaðar ríkissjóðs skiptist þannig að sjóðurinn fær vaxtamun til að mæta útlánaáhættu og rekstrarkostnaði.

Húsnæðissjóður verðleggur útlánaáhættuna og rekstur. Meginsjónarmiðið er að Húsnæðissjóður vinni ávallt með paraða skilmála milli lántöku hjá ríkinu og lánveitinga til lántakenda til að útiloka aðra áhættuþætti á stöðu sjóðsins.

Húsnæðissjóður leggur mat á útlánaáhættu út frá viðurkenndum útlánaáhættulíkönum og sögulegri reynslu. Í upphafi verður miðað við reynslu Íbúðalánasjóðs af útlánatöpum s.l. 10 ár við, sem er 0,35% í dag, en ákvörðunin endurskoðuð árlega. Í reglugerð nr. 830/2021 gefinni út af félagsmálaráðherra er lagður grunnur að ákvörðun stjórnar HMS um útlánavexti og lánaflokka, þar sem helstu áhættuþættir eru skilgreindir, skilgreint hvernig útlánaáhætta verði lágmörkuð og hvernig tryggt verði að útlánakjör séu í samræmi við markmið. HMS mun halda sérstaklega utan um kostnað vegna lánaumsýslu vegna Húsnæðissjóðs og leggja það til grundvallar vaxtamun gagnvart nýjum lánum. Til að byrja með verði þetta álag 0,4% en verði síðan endurskoðað í ljósi reynslunnar.

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

3

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýrsla og yfirlýsing stjórnar og forstjóra, frh.

Stjórnun og starfshættir Stjórn HMS fer með yfirumsjón Húsnæðissjóðs skv. 13. gr. laga nr. 137/2019. HMS fer með umsjón sjóðsins ásamt daglegri stjórn, þ.m.t umsýslu lánasafnsins, uppgjörs, bókhalds og gerð ársreiknings. Með yfirstjórn HMS fer fimm manna stjórn sem ráðherra skipar til fimm ára í senn. Hlutverk stjórnar er að móta áherslur í starfi og fylgjast með starfsemi og rekstri.

Yfirlýsing stjórnar og forstjóra Samkvæmt bestu vitneskju er það álit okkar að ársreikningur þessi gefi glögga mynd af afkomu, eignum, skuldum og fjárhagsstöðu Húsnæðissjóðs þann 31. desember 2020 og breytingar á handbæru fé á árinu 2020. Jafnframt er það álit okkar að ársreikningur og skýrsla stjórnar og forstjóra geymi glöggt yfirlit um þróun og árangur í rekstri, lýsi fjárhagsstöðu og helstu áhættuþáttum og óvissu sem stofnunin og sjóðurinn býr við. Stjórn og forstjóri hafa í dag fjallað um ársreikning fyrir árið 2020 og staðfesta hann með undirritun sinni.

Í stjórn:

Sigurjón Örn Þórsson stjórnarformaður

Elín Oddný Sigurðardóttir

Björn Gíslason

Ásta B. Pálmadóttir

Karl Björnsson

Forstjóri:

Hermann Jónasson

(rafræn undirritun stjórnarmanna og forstjóra er á öftustu blaðsíðu þessa ársreiknings)

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

4

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Áritun óháðs endurskoðanda Til stjórnar og eiganda Húsnæðissjóðs

Áritun um endurskoðun ársreikningsins Álit Við höfum endurskoðað ársreikning Húsnæðissjóðs („sjóðurinn“) fyrir árið 2020. Ársreikningurinn hefur að geyma rekstrarreikning, efnahagsreikning, sjóðstreymisyfirlit, upplýsingar um mikilvægar reikningsskilaaðferðir og aðrar skýringar. Það er álit okkar að ársreikningurinn gefi glögga mynd af fjárhagsstöðu sjóðsins 31. desember 2020 og afkomu hans og breytingu á handbæru fé á árinu 2020, í samræmi við lög um ársreikninga.

Grundvöllur álits Við endurskoðuðum í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla. Ábyrgð okkar samkvæmt stöðlunum er lýst frekar í kaflanum Ábyrgð endurskoðanda á endurskoðun ársreikningsins í árituninni. Við erum óháð sjóðnum í samræmi við gildandi siðareglur fyrir endurskoðendur. Við teljum að við höfum aflað nægilegra og viðeigandi endurskoðunargagna til að byggja álit okkar á. Ábyrgð stjórnar á ársreikningnum Stjórn er ábyrg fyrir gerð og glöggri framsetningu ársreikningsins í samræmi við lög um ársreikninga og fyrir því innra eftirliti sem hún telur nauðsynlegt til að gera henni kleift að setja fram ársreikning sem er án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka.

Við gerð ársreikningsins ber stjórn að leggja mat á rekstrarhæfi sjóðsins og upplýsa, eftir því sem við á, um þætti er varða rekstrarhæfi og miða grundvöll reikningsskilanna við áframhaldandi rekstrarhæfi, nema hún ætli annað hvort að leysa sjóðinn upp eða hætta starfsemi þess, eða hafi engan annan raunhæfan kost en að gera það.

Stjórn skal hafa eftirlit með gerð og framsetningu ársreikningsins. Ábyrgð endurskoðanda á endurskoðun ársreikningsins Markmið okkar eru að öðlast hæfilega vissu um hvort ársreikningurinn í heild sé án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka, og að gefa út áritun endurskoðanda sem inniheldur álit okkar. Í hæfilegri vissu felst áreiðanleiki en ekki trygging fyrir því að endurskoðun í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla muni alltaf leiða í ljós verulega annmarka ef þeir eru fyrir hendi. Annmarkar geta komið fram vegna sviksemi eða mistaka og eru taldir verulegir ef þeir einir og sér eða samanlagt gætu haft áhrif á efnahagslegar ákvarðanir sem notendur ársreikningsins taka á grundvelli hans.

Við endurskoðun í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla beitum við ávallt faglegri dómgreind og viðhöfum faglega gagnrýni. Að auki: •

Greinum við og metum hættu á verulegri skekkju í ársreikningnum, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka, skipuleggjum og framkvæmum endurskoðunaraðgerðir til að bregðast við þeirri hættu og öflum endurskoðunargagna sem eru nægjanleg og viðeigandi til að byggja álit okkar á. Hættan á að uppgötva ekki verulega skekkju vegna sviksemi er meiri en að uppgötva ekki skekkju vegna mistaka, þar sem sviksemi getur falið í sér samsæri, fölsun, að einhverju sé viljandi sleppt, villandi framsetningu eða að farið sé framhjá innra eftirliti.

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

5

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Áritun óháðs endurskoðanda frh. Ábyrgð endurskoðanda á endurskoðun ársreikningsins, frh.: • • •

•

Öflum við skilnings á innra eftirliti, sem varðar endurskoðunina, til að skipuleggja viðeigandi endurskoðunaraðgerðir, en ekki til að veita álit á virkni innra eftirlits sjóðsins.

Metum við hvort reikningsskilaaðferðir og reikningshaldslegt mat stjórnenda og tengdar skýringar séu viðeigandi. Ályktum við um hvort notkun stjórnar á forsendu reikningsskilanna um rekstrarhæfi sé viðeigandi og metum, á grundvelli endurskoðunarinnar, hvort aðstæður séu til staðar sem valdið gætu verulegum vafa um rekstrarhæfi sjóðsins. Ef við teljum að verulegur vafi leiki á rekstrarhæfi ber okkur, í áritun okkar, að vekja sérstaka athygli á viðeigandi skýringum ársreikningsins eða, ef slíkar skýringar eru ófullnægjandi, að víkja frá fyrirvaralausri áritun.

Niðurstaða okkar byggir á endurskoðunargögnum sem aflað er fram að dagsetningu áritunar okkar. Samt sem áður geta atburðir eða aðstæður í framtíðinni gert sjóðinn órekstrarhæfan.

Metum við framsetningu, uppbyggingu og innihald ársreikningsins í heild, að meðtöldum skýringum, og hvort ársreikningurinn gefi glögga mynd af undirliggjandi viðskiptum og atburðum.

Við upplýsum stjórn meðal annars um áætlað umfang og tímasetningar endurskoðunarinnar og veruleg atriði sem upp kunna að koma í endurskoðun okkar, þar á meðal verulega annmarka á innra eftirliti.

Staðfesting vegna annarra ákvæða laga Í samræmi við ákvæði 2. mgr. 104 gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga staðfestum við samkvæmt okkar bestu vitund að í skýrslu stjórnar sem fylgir þessum ársreikningi eru veittar þær upplýsingar sem þar ber að veita í samræmi við lög um ársreikninga og koma ekki fram í skýringum.

KPMG ehf.

Sigurjón Örn Arnarson löggiltur endurskoðandi

Reynir Stefán Gylfason löggiltur endurskoðandi

(rafræn undirritun endurskoðenda er á öftustu blaðsíðu þessa ársreiknings)

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

6

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Rekstrarreikningur ársins 2020 Skýr.

Vaxtatekjur .................................................................................................................................... 9 Vaxtagjöld ..................................................................................................................................... 10 ( Hreinar vaxtatekjur Innheimtu- og þjónustutekjur .........................................................................................................

Aðrar tekjur ...................................................................................................................................

Samtals aðrar tekjur

2020

9.304.397 6.412.769) 2.891.628 25.850 745 26.595

Rekstrartekjur samtals

2.918.223

Rekstrarframlag HMS ................................................................................................................... 11 Rekstrargjöld .................................................................................................................................

Rekstrargjöld samtals

1.495.000 411 1.495.411

Virðisrýrnun útlána ........................................................................................................................ 12 ( Rekstrarhagnaður ársins

Árseikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

328.415) 1.094.397

7

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Efnahagsreikningur 31. desember 2020 Skýr.

Eignir Handbært fé .................................................................................................

Krafa á tengda aðila ..................................................................................... Útlán .............................................................................................................

Aðrar eignir ..................................................................................................

Eignir samtals Skuldir og eigið fé Skuldir Skuld við ÍL-sjóð ..........................................................................................

Aðrar skuldir .................................................................................................

Skuldir samtals Eigið fé Stofnfé ......................................................................................................... Óráðstafað eigið fé ......................................................................................

Eigið fé samtals Skuldir og eigið fé samtals

Árseikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

8

31.12.2020

Stofnefnahagsreikningur 31.12.2019

3 4 5

6.573.329 187.205 136.887.967 3.737 143.652.238

17.101.080 0 131.281.069 0 148.382.149

6 7

125.456.392 369 125.456.761

131.281.069 0 131.281.069

17.101.080 1.094.397 18.195.477

17.101.080 0 17.101.080

143.652.238

148.382.149

8

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Sjóðstreymisyfirlit árið 2020 2020

Rekstrarhreyfingar Rekstrarhagnaður ársins .............................................................................................................

Rekstrarliðir sem hafa ekki áhrif á fjárstreymi: Verðbætur af kröfum á útlánum .............................................................................................

Verðbætur af lántökum ...........................................................................................................

Virðisrýrnun útlána ..................................................................................................................

1.094.397 (

( Breytingar á rekstrartengdum eignum og skuldum: Útlán .......................................................................................................................................

Aðrar eignir .............................................................................................................................

Skuld við ÍL-sjóð .....................................................................................................................

Aðrar skuldir ............................................................................................................................

Handbært fé til rekstrar Lækkun á handbæru fé .............................................................................................................

6.683.765) 4.210.978 328.415 1.049.975)

(

2.879.197 99.110 12.456.453) 369 10.527.751)

(

10.527.751)

(

Handbært fé í ársbyrjun ............................................................................................................

17.101.080

Handbært fé í lok ársins ............................................................................................................

6.573.329

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

9

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar 1.

Almennar upplýsingar Upplýsingar um Húsnæðissjóð Húsnæðissjóður er, eins og kveðið er á um í 13. gr. laga um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun nr. 137/2019, opinber lánasjóður sem fjármagnar félagslegar lánveitingar til húsnæðismála, í umsjón Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Yfirumsjón sjóðsins er í höndum stjórnar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar.

Húsnæðissjóður („sjóðurinn“) er með höfuðstöðvar að Borgartúni 21, Reykjavík. Sjóðurinn varð til við uppskiptingu Íbúðalánasjóðs í árslok 2019, samanber lög nr. 137/2019. Húsnæðissjóður sinnir þeim verkefnum og fer með þau réttindi, skyldur og eignir sem fluttust til hans við uppskiptingu Íbúðalánasjóðs.

Húsnæðissjóður er með lögheimili að Borgartúni 21 í Reykjavík

2. a.

Grundvöllur reikningsskilanna Yfirlýsing um að ársreikningalögum sé fylgt Ársreikningur Húsnæðissjóðs er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og lög um opinber fjármál. Ársreikningurinn byggir á kostnaðarverðsreikningsskilum.

b.

Rekstrarhæfi Stjórnendur sjóðsins hafa lagt mat á rekstrarhæfi sjóðsins og hafa eðlilegar væntingar til þess að sjóðurinn hafi burði til áframhaldandi rekstrar. Ársreikningurinn er því gerður miðað við áframhaldandi rekstrarhæfi.

c.

Starfrækslu- og framsetningargjaldmiðill Ársreikningurinn er gerður og birtur í íslenskum krónum, sem er starfrækslugjaldmiðill sjóðsins. Fjárhæðir eru birtar í þúsundum króna nema annað sé tekið fram.

d.

Mat og ályktanir við beitingu reikningsskilaaðferða Í samræmi við lög um ársreikninga ber stjórnendum við gerð ársreiknings að meta, draga ályktanir og taka ákvarðanir sem hafa áhrif á eignir, skuldir, tekjur og gjöld á reikningsskiladegi. Það sama gildir um ábyrgð stjórnenda varðandi upplýsingar í skýringum ársreiknings. Við mat og ályktanir byggja stjórnendur á reynslu og ýmsum öðrum þáttum sem taldir eru viðeigandi og mynda grundvöll ákvarðana sem teknar eru um bókfært verð eigna og skulda sem ekki liggur fyrir með öðrum hætti.

Mat og forsendur eru endurskoðaðar reglulega og eru áhrifin af breytingunum færð á því tímabili sem breyting er gerð og jafnframt á síðari tímabilum ef breytingin hefur áhrif á þau.

3.

4.

Handbært fé

31.12.2020

31.12.2019

Innstæður í fjármálastofnunum ............................................................................

Handbært fé samtals ............................................................................................

6.573.329 6.573.329

17.101.080 17.101.080

Tengdir aðilar Þeir sem flokkast sem tengdir aðilar Húsnæðissjóðs tengjast eignarhaldi, stjórn og stjórnendum. Húsnæðissjóður er í opinberri eigu og heyrir stjórnarfarslega undir ráðuneyti og ráðherra félags- og barnamála. Stofnanir ríkisins og sjálfseignarstofnanir fjárhagslega háðar hinu opinbera teljast til tengdra aðila. Húsnæðissjóður á kröfu á Húsnæðisog mannvirkjastofnun í lok árs og skuldar ÍL-sjóði samanber skýringu nr. 6.

31.12.2020

Krafa á Húsnæðis- og mannvirkjastofnun ............................................................

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

10

187.205

31.12.2019

0

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar 5.

Útlán Útlán greinast þannig: Lán til einstaklinga ................................................................................................

Lán til lögaðila ...................................................................................................... Útlán samtals .......................................................................................................

Bókfært virði 31.12.2020

Bókfært virði 31.12.2019

23.034.533 113.853.434 136.887.967

26.621.697 104.659.372 131.281.069

Útlán skiptast þannig eftir landssvæðum:

Lán til einstaklinga

Lán til lögaðila

Bókfært virði 31.12.2020

Höfuðborgarsvæðið ...................................................................

Kjarnar ........................................................................................

Landsbyggð ................................................................................ Útlán samtals .............................................................................

12.472.809 5.120.095 5.441.630 23.034.533

75.015.706 24.537.667 14.300.061 113.853.434

87.488.515 29.657.762 19.741.691 136.887.967

Lán til einstaklinga

Lán til lögaðila

Bókfært virði 31.12.2020

22.008.417 558.797 167.092 404.496 23.138.802 (104.268) 23.034.534

113.489.177 658.706 195.468 2.288.443 116.631.795 (2.778.362) 113.853.433

135.497.594 1.217.503 362.560 2.692.939 139.770.597 (2.882.630) 136.887.967

Eftirarandi tafla sýnir heildarvirði útlána og vanskilastöðu:

Lán í skilum ................................................................................

30-59 daga vanskil .....................................................................

60-89 daga vanskil .....................................................................

Vanskil frá 90 dögum .................................................................

Samtals ......................................................................................

Virðisrýrnun ................................................................................

Bókfært verð samtals .................................................................

Gæði veðtrygginga Útlán sjóðsins eru tryggð með fasteignaveði. Lán við lánveitingu eru að hámarki 80% af kaupverði eignar, ef ekki koma til aðrar takmarkanir á hámarkslánsfjárhæð. Hámarksfasteignamat eignar má þó ekki vera yfir 50 m.kr. Eftir lánveitingu eru einstök veð ekki metin sérstaklega til gangvirðis nema í tengslum við mat á mögulegri virðisrýrnun.

Fyrir almennum lánveitingum til íbúðakaupa er sett það skilyrði að fyrir liggi bindandi kauptilboð, sem að öllu jöfnu má jafna við gangverð viðkomandi eignar á kaupdegi. Lán sjóðsins eru að stærstum hluta á 1. veðrétti.

Veðsetningarhlutfall heildarútlána sjóðsins af fasteignamati er að meðaltali um 62% í árslok. Lán sjóðsins eru að stærstum hluta á 1. veðrétti. Veðsetningarhlutföll, það er uppreiknaðar eftirstöðvar lána, greinast þannig í árslok: 31.12.2020

Hlutfall af heildarlánum sem er allt að 50% af fasteignamati ..........................................................

Hlutfall af heildarlánum sem er á bilinu 51-70% af fasteignamati ...................................................

Hlutfall af heildarlánum sem er á bilinu 71-90% af fasteignamati ...................................................

Hlutfall af heildarlánum sem er á bilinu 91-100% af fasteignamati .................................................

Hlutfall af heildarlánum sem er á bilinu 101-110% af fasteignamati ...............................................

Hlutfall af heildarlánum sem er yfir 110% af fasteignamati .............................................................

80,1% 14,1% 4,4% 0,5% 0,2% 0,6% 100%

Virðisrýrnunarsjóður útlána greinist þannig á árinu:

Í upphafi árs ...................

Yfirtekin lán frá ÍL-sjóð ...

Endanleg afskrift ............

Virðisbreyting ársins ......

Samtals ..........................

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

Lán til einstaklinga Almennt Sértækt framlag framlag

Lán til lögaðila Almennt Sértækt framlag framlag

0 0 0 104.268 104.268

0 0 0 617.717 617.717

74.042 0 0 (74.042) 0

11

439.285 3.304.082 (1.574.279) (8.443) 2.160.645

Samtals

513.327 3.304.082 (1.574.279) 639.500 2.882.630

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar 6.

Skuld við ÍL-sjóð Á árinu 2021 verða gefin verði út ný skuldabréf til uppgjörs á skuld við ÍL-sjóð samkvæmt samkomulagi milli fjármála- og efnahagsráðuneytisins, félagsmálaráðuneytisins, Húsnæðissjóðs og ÍL-sjóðs og að kjör bréfanna taki mið af markaðsvöxtum og heimild verði til uppgreiðslu. Unnið verður að útgáfu skuldabréfanna eins fljótt og auðið er eða um leið og fyrir liggur hvernig skilmálar þeirra skuli vera, þannig að tillit sé tekið til áherslna hlutaðeigenda

Vaxtaberandi skuldir .............................................................................................

Endurmat vegna gangvirðis og kaupa lánasafns .................................................

Skuldir samtals .....................................................................................................

7.

8.

Aðrar skuldir Aðrar skuldir greinast þannig: Ógreiddur kostnaður ............................................................................................

Virðisaukaskattur ..................................................................................................

Aðrar skuldir samtals ............................................................................................

Eigið fé Stofnfé

Eigið fé í upphafi árs ..................................................................

Hagnaður ársins .........................................................................

Eigið fé í lok árs .........................................................................

9.

17.101.080 0 17.101.080

31.12.2020

31.12.2019

119.144.589 6.311.803 125.456.392

127.205.314 4.075.754 131.281.069

31.12.2020

31.12.2019

282 87 369 Óráðstafað eigið fé

0 1.094.397 1.094.397

0 0 0

Samtals

17.101.080 1.094.397 18.195.477

Vaxtatekjur 2020

Vaxtatekjur og verðbætur útlána .....................................................................................................

Viðsnúningur vaxta og verðbóta ......................................................................................................

Vaxtatekjur af handbæru fé .............................................................................................................

Vaxtatekjur samtals .........................................................................................................................

9.552.971 (311.085) 62.511 9.304.397

10. Vaxtagjöld 2020

Vaxtagjöld og verðbætur af langtímafjármögnun .............................................................................

Vaxtagjöld samtals ..........................................................................................................................

6.412.769 6.412.769

11. Rekstrarframlag HMS Húsnæðissjóður fjármagnar hluta verkefna Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar samkvæmt 12. gr. laga nr. 137/2019 um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Stjórn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt félagsmálaráðuneyti samþykkja árlega fjárhagsáætlun stofnunarinnar sem A-hluta ríkisaðila. Framlag Húsnæðissjóðs ræðst af þeim mismun sem verður vegna samþykktrar rekstraráætlunar, þjónustugjöldum og framlagi Ríkissjóðs á fjárlögum. Á árinu 2021 mun verða breyting þar á þar sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun mun fá framlag sem ákvarðast af stærð lánasafnsins.

12. Virðisrýrnun 2020

Virðisrýrnun lána í skilum ................................................................................................................

Virðisrýrnun lána í vanskilum eða sérmati .......................................................................................

Viðsnúningur vaxta og verðbóta ......................................................................................................

Virðisrýrnun samtals ........................................................................................................................

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

12

721.985 (82.485) (311.085) 328.415

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar 13. Áhættustýring a.

Yfirlit um áhættur og skipulag áhættustýringar Eftirfarandi er lýsing á áhættustýringu Húsnæðissjóðs: Lykilatriði í daglegri stjórn Húsnæðissjóðs er að draga úr þeim áhættum sem sjóðurinn stendur frammi fyrir og tengdar eru fjáreignum og fjárskuldum. Þær áhættur sem sjóðurinn býr einkum við og máli skipta eru: - Útlánaáhætta - Lausafjáráhætta Eftirfarandi eru upplýsingar um skipulag fjárstýringar og áhættustýringar sjóðsins sem og upplýsingar um hverja og eina ofangreinda áhættu ásamt markmiðum, stefnu og ferli við mat og stýringu viðkomandi áhættu. Jafnframt er gerð grein fyrir eiginfjárstýringu sjóðsins.

Skipulag áhættustýringar Húsnæðissjóður er ekki rekinn í hagnaðarskyni og tekur fjárstýring og áhættustýring hans mið af því. Þannig er meginmarkmið hans að leitast stöðugt við að halda lágu áhættustigi í fjármálastarfsemi sinni og stefna að því að lágmarka fjárhagsáhættu og kostnað með hliðsjón af rekstrarmarkmiðum sínum.

Stjórn Húsnæðissjóðs • Ber ábyrgð á að móta og samþykkja áhættustefnu.

• Sér til þess að virk áhættustýring sé til staðar hjá sjóðnum, er innihaldi skilvirka ferla og vinnulag.

• Gerir sér grein fyrir áhættu sem fylgir starfsemi sjóðsins og setur áhættu viðunandi mörk.

• Fær yfirlit og skýrslur um áhættu sjóðsins.

• Hefur eftirlit með áhættustýringu og metur árangur áhættustefnu.

• Skipar Endurskoðunar- og áhættunefnd stjórnar.

Endurskoðunar- og áhættunefnd Húsnæðissjóðs • Fer með eftirlit með fyrirkomulagi og virkni innra eftirlits sjóðsins, innri endurskoðun, ef við á, og áhættustýringu.

• Fær til umræðu og ákvörðunar tillögur stjórnar er varða mikilvæg atriði í lánastarfsemi og fjár- og áhættustýringu • Gerir sér grein fyrir áhættu sem fylgir starfsemi sjóðsins.

• Mótar tillögur að áhættuvilja og áhættustefnu til stjórnar og ákveður nánari útfærslu.

• Hefur eftirlit með áhættustýringu.

Fjárhagsnefnd • Í fjárhagsnefnd sitja forstjóri, aðstoðarforstjóri, fjármálastjóri og framkvæmdastjóri stafrænnar stjórnsýslu • Tryggir að upplýsingagjöf til stjórnar sé fullnægjandi og stefnu fjárstýringar og áhættustýringar sé fylgt.

• Fjallar um mikilvæg atriði er varða fjár- og áhættustýringu sjóðsins. Áhættuvarnir Mikilvægt er að viðhalda ákveðnu jafnvægi í samsetningu lánsfjármagns og útlána sjóðsins. Áhættustýringarreglur sjóðsins kveða á um að sjóðurinn lágmarki áhættu sína og stýri útlánaáhættu innan ákveðinna viðmiðunarmarka.

Fjárstýring og áhættustýring sjóðsins vinna eftir reglum sjóðsins um fjárstýringu og áhættustýringu. Þar eru áhættur og vikmörk þeirrar áhættu sem snýr að starfseminni skilgreindar.

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

13

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar 13. Lausafjáráhætta Stýring lausafjáráhættu Lausafjáráhættan er hættan á því að Húsnæðissjóður geti ekki staðið í skilum með samningsbundnar afborganir vaxta og höfuðstóls af lánsfjármögnun sinni. Með öflugu og virku eftirliti á lausafjárstöðu leitast sjóðurinn við að tryggja að ávallt sé til nægt laust fé til að geta staðið við skuldbindingar sínar ef tímabundið misvægi stofnast milli greiðsluflæðis af útlánum sjóðsins og öðrum fjáreignum annars vegar og skuldum hans hins vegar.

Fjárstýring sjóðsins felur í sér lausafjárgreiningu og lausafjáráætlun. Lausafjáráætlun sjóðsins er skipulögð fram í tímann með hliðsjón af starfsáætlun og fjárhagsáætlun.

Mæling lausafjáráhættu Lykilatriði í lausafjárstýringu sjóðsins er að tryggja að jafnvægi sé á milli greiðsluflæðis fjáreigna og fjárskulda.

Eftirfarandi tafla sýnir greiðsluflæði fjáreigna og fjárskulda sjóðsins í árslok með vöxtum.

Eftirstöðvagreining fjáreigna og fjárskulda: 0 - 3 mánuðir

Fjáreignir: Handbært fé............................... Útlán einstaklinga...................... Útlán lögaðila.............................

Fjáreignir samtals......................

6.573.329 358.601 5.834.373 12.766.302

3 - 12 mánuðir

0 1.115.865 4.478.304 5.594.169

1 - 5 ár

0 5.907.491 23.047.378 28.954.869

Yfir 5 árum

0 29.158.709 159.448.371 188.607.080

Samtals

6.573.329 36.540.666 192.808.426 235.922.421

14. Aðrar upplýsingar Veðsetningar Engar veðsetningar hvíla á eignum sjóðsins.

Veittar ábyrgðir Sjóðurinn hefur ekki gengist í neinar ábyrgðir vegna þriðja aðila Áhrif Covid-19 Áhrif Covid 19 faraldursins hefur áhrif á rekstur Húsnæðissjóðs. Í útlanum er gert ráð fyrir skerðingu á greiðsluflæði vegna tímabundinna frestana greiðslna en til lengri tíma felast áhrifin í aukinni uppgreiðsluáhættu og hættu á auknum vanskilum.

Uppgreiðslur á árinu 2020 og það sem af er árinu 2021 hafa reynst meiri en gert var ráð fyrir í mati á gangvirði útlána við stofnun Húsnæðissjóðs. Það hefur neikvæð áhrif á vaxtatekjur sjóðsins sem ráðstafar uppgreiðslum á lægri kjörum en útlánin báru. Á móti hafa vanskil haldist óbreytt eða lækkað örlítið þrátt fyrir heimsfaraldur Covid 19.

Málaferli Húsnæðissjóður er ekki aðili að málum sem rekin eru fyrir dómstólum. Þau málaferli sem snúa að ágreining um lögmæti uppgreiðsluþóknunar lána veittra af Íbúðalánasjóði hafa óveruleg áhrif á fjárhag Húsnæðissjóðs. ÍL-sjóður ákváð að vísa tveimur málum er varða uppgreiðslugjöld til Hæstaréttar sem sýknaði sjóðinn í öðru málinu en ómerkti dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í hinu þann 27. maí 2021 og vísaði því aftur í hérað. Óverulegur hluti lánasafns Húsnæðissjóðs ber slík gjöld og því eru fjárhagslegu áhrifin óveruleg.

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

14

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar 15. Mikilvægar reikningsskilaaðferðir Vaxtatekjur og vaxtagjöld Vaxtatekjur og vaxtagjöld eru færð í rekstrarreikningi miðað við virka vexti og samanstanda af vaxtatekjum af útlánum og handbæru fé ásamt vaxtagjöldum af lántökum. Meðal vaxtatekna og vaxtagjalda er dreifing á afföllum og yfirverði og annar mismunur sem er á upphaflega bókfærðu verði fjármálagerninga og fjárhæðum á gjalddaga miðað við virka vexti. Lántökugjöld af lánveitingum sjóðsins eru færð í rekstrarreikning með sama hætti og vaxtatekjur og vaxtagjöld. Sjóðurinn hefur heimild til að lækka vexti útlána til að verjast uppgreiðslum og sem getur haft neikvæð áhrif á vaxtatekjur sjóðsins.

Virkir vextir er sú ávöxtunarkrafa sem notuð er við núvirðingu áætlaðs sjóðstreymis á áætluðum líftíma fjármálagernings eða styttra tímabili, eftir því sem við á, þannig að það jafngildi bókfærðri fjárhæð fjáreignarinnar eða fjárskuldarinnar í efnahagsreikningi. Þegar virkir vextir eru reiknaðir áætlar sjóðurinn sjóðstreymi með tilliti til allra samningsþátta fjármálagerningsins, en tekur ekki tillit til mögulegs útlánataps í framtíðinni.

Verðbætur verðtryggðra eigna og skulda eru færðar í rekstarreikning meðal vaxtatekna og vaxtagjalda eftir því sem þær falla til og færast í efnahagsreikning sem hluti af bókfærðu verði eigna og skulda.

Aðrar tekjur Til annarra tekna teljast innheimtu- og þjónustutekjur. Aðrar tekjur eru færðar í rekstrarreikning sjóðsins þegar þær falla til. Tekið er tillit til lántökugjalda við útreikning virkra vaxta af útlánum og teljast þau ekki til annarra tekna heldur vaxtatekna.

Virðisrýrnun Bókfært verð útlána sjóðsins er endurskoðað á hverjum reikningsskiladegi til að ákvarða hvort einhver merki séu um virðisrýrnun. Ef einhver merki eru um slíkt er endurheimtanlegt verðmæti eignarinnar áætlað.

Virðisrýrnun er færð þegar bókfært verð eignar verður hærra en endurheimtanleg fjárhæð hennar. Virðisrýrnun er gjaldfærð í rekstrarreikningi.

Aðferð sem notuð er til að reikna virðisrýnun útlána er mat á einstökum lánum. Áætlað tap vegna atburða sem ekki hafa orðið á uppgjörsdegi, án tillits til líkinda á að þeir verði, er metið sérstaklega.

Hlutlægar vísbendingar um virðisrýrnun felast meðal annars í upplýsingum um eftirfarandi atvik eða aðstæður. (i) umtalsverðir fjárhagsörðugleikar lántakenda. (ii) versandi efnahagsástandi. (iii) samningsrof, svo sem vanskil á afborgunum á vöxtum og af höfuðstól.

Mat einstakra útlána og krafna Virðisrýrnun á einstökum útlánum og kröfum er ákvörðuð með mati á áhættu í hverju tilviki fyrir sig. Sjóðurinn metur á hverjum reikningsskiladegi hvort fyrir liggi hlutlægar vísbendingar um virðisrýrnun einstakra útlána.

Virðisrýrnun er reiknuð með því að bera saman bókfært verð útlána og vænt framtíðarsjóðstreymi, sem núvirt er miðað við upphaflega virka vexti. Virðisrýrnun útlána og krafna er færð í afskriftarreikning sem kemur til lækkunar á bókfærðu verði þeirra Breytingar á virðisrýrnun í lánasöfnum eru í samræmi við breytingar á undirliggjandi gögnum á hverjum tíma, til dæmis breytingum á eignaverði, greiðslustöðu eða öðrum þáttum sem benda til breyttra líkinda á tapi á lánasöfnum og fjárhæð taps. Aðferðafræðin og forsendur sem notaðar eru til að áætla virðisrýrnun eru endurskoðaðar reglulega til að lágmarka mun á millli áætlaðs og raunverulegs taps.

Bakfærsla virðisrýrnunar Ef virðisrýrnun lækkar síðar og hægt er að rekja það til atvika sem urðu eftir að virðisrýrnunin var gjaldfærð í rekstrarreikningi, þá er áður færð virðisrýrnun bakfærð í rekstrarreikningi.

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

15

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Skýringar 15. Mikilvægar reikningsskilaaðferðir, frh.: Handbært fé Til handbærs fjár telst sjóður og innstæður hjá fjármálastofnunum. Útlán Útlán eru fjármálagerningar, sem bera fastar eða útreiknanlegar greiðslur og eru ekki skráðir á virkum markaði. Útlán fela í sér lán sem sjóðurinn veitir viðskiptavinum sínum og keypt útlán, sem eru óskráð og sjóðurinn hefur ekki í hyggju að selja í náinni framtíð. Útlán eru upphaflega færð á gangvirði, sem er lánsfjárhæðin, auk alls kostnaðar vegna viðskiptanna. Útlán eru síðan metin á afskrifuðu kostnaðarverði, sem er fundið með útreikningi samkvæmt aðferð um virka vexti, að teknu tilliti til virðisrýrnunar vegna útlánataps. Áfallnir vextir og verðbætur eru færð sem hluti af bókfærðu verði útlána.

Eigið fé Eigið fé Húsnæðissjóðs samanstendur annars vegar af stofnfé og hins vegar ójöfnuðu tapi. Á ójafnað tap er færð uppsöfnuð afkoma sjóðsins frá stofnun hans.

Ársreikningur Húsnæðissjóðs 31. desember 2020

16

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Undirritunarsíða

Uppgjör Húsnæðissjóðs 2020 Sigurjón Örn Þórsson

Uppgjör Húsnæðissjóðs 2020 Ásta Björg Pálmadóttir

Uppgjör Húsnæðissjóðs 2020 Elín Oddný Sigurðardóttir

Uppgjör Húsnæðissjóðs 2020 Karl Björnsson

Uppgjör Húsnæðissjóðs 2020 Björn Gíslason

Uppgjör Húsnæðissjóðs 2020 Hermann Jónasson

Uppgjör Húsnæðissjóðs 2020 Reynir Stefán Gylfason

Uppgjör Húsnæðissjóðs 2020 Sigurjón Örn Arnarson

Ársreikningur Leigufélagið Bríet ehf.

2020

Efnisyfirlit

Bls. Skýrsla stjórnar og áritun stjórnar á ársreikninginn ............................................................................................................. Áritun óháðs endurskoðanda ..................................................................................................................................................

Rekstrarreikningur ársins 2020 ................................................................................................................................................

Efnahagsreikningur 31. desember 2020 .................................................................................................................................

Sjóðstreymi ársins 2020 ............................................................................................................................................................

Skýringar ......................................................................................................................................................................................

Stjórn félagsins Leigufélagið Bríet ehf.: Ólafur Sveinsson, formaður Ásta Björg Pálmadóttir Björn Gíslason Elín Oddný Sigurðardóttir Sigurjón Jónsson

Framkvæmdastjóri: Guðrún Soffía Guðmundsdóttir

Kjörinn endurskoðandi: Grant Thornton endurskoðun ehf.

Sturla Jónsson löggiltur endurskoðandi

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

1

2 3-4 5 6 7 8

Skýrsla stjórnar

Aðalstarfsemi félagsins er leiga íbúðarhúsnæðis. Ársreikningurinn er í öllum meginatriðum gerður eftir sömu reikningsskilaaðferðum og árið áður.

Stjórn félagsins er heimilt að hækka hlutafé félagsins um allt að 300 m.kr. Heimildin gildir til 31. desember 2022 og er háð því að fjárfestingar – og viðhaldsáætlanir reynast verulega vanáætlaðar miðað við þau gögn sem lögð voru til grundvallar stofnunar félagsins í desember 2018.

Samkvæmt rekstrarreikningi nam hagnaður félagsins 32 millj.kr. á árinu. Eigið fé félagsins í lok árs var jákvætt um 2.395 millj.kr. en var um 2.363 millj.kr. í byrjun árs. Stjórn félagsins leggur til að hagnaði ársins verði ráðstafað til næsta árs. Að öðru leyti vísast til ársreikningsins varðandi fjárhagsstöðu félagsins og rekstur þess á liðnu ári.

Launagreiðslur félagsins námu um 58,7 millj.kr. á árinu. Launagreiðslur á árinu 2019 námu 4,4 millj.kr. og voru eingöngu vegna stjórnarlauna en félagið greiddi þóknun til Íbúðalánasjóðs á árinu 2019 vegna annarra starfsmanna samkvæmt þjónustusamningi. Stöðugildi hjá félaginu voru 6 á árinu.

Hlutafé félagsins skiptist þannig: Húsnæðis- og mannvirkjastofnun ...................................................

2.113.345.000 2.113.345.000

100,0%

Í mars 2020 fór áhrifa faraldurs vegna COVID-19 veirunnar að gæta í rekstrarumhverfi félagsins. Nokkur óvissa ríkir um áhrif faraldursins á íslenskt efnahagslíf en ljóst að þau eru víðtæk. Faraldurinn hefur ekki haft teljandi áhrif á rekstur félagsins á árinu 2020 og að mati stjórnar og framkvæmdastjóra hafa ekki komið fram vísbendingar við undirritun ársreiknings þess efnis að áhrif faraldursins skerði rekstrarhæfi félagsins.

Stjórn félagsins Leigufélagið Bríet ehf. og framkvæmdastjóri staðfesta hér með ársreikning félagsins fyrir árið 2020 með undirritun sinni.

Reykjavík, 18. febrúar 2021

Stjórn:

Framkvæmdastjóri

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

2

Áritun óháðs endurskoðanda

Til stjórnar og hluthafa félagsins Leigufélagið Bríet ehf. Álit Við höfum endurskoðað meðfylgjandi ársreikning félagsins Leigufélagið Bríet ehf. (hér eftir félagið) fyrir árið 2020. Ársreikningurinn hefur að geyma rekstrarreikning, yfirlit yfir heildarafkomu, efnahagsreikning, yfirlit um sjóðstreymi, upplýsingar um mikilvægar reikningsskilaaðferðir og aðrar skýringar. Það er álit okkar að ársreikningurinn gefi glögga mynd af afkomu félagsins á árinu 2020, efnahag þess 31. desember 2020 og breytingu á handbæru fé á árinu 2020, í samræmi við lög um ársreikninga.

Endurskoðað var í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla (ISA). Ábyrgð okkar samkvæmt þeim stöðlum er nánar lýst í kaflanum Ábyrgð endurskoðanda. Við erum óháð félaginu í samræmi við settar siðareglur fyrir endurskoðendur á Íslandi og höfum við uppfyllt ákvæði þeirra. Við teljum að við endurskoðunina höfum við aflað nægilegra og viðeigandi gagna til að byggja álit okkar á.

Aðrar upplýsingar Stjórn og framkvæmdastjóri eru ábyrg fyrir öllum upplýsingum sem félagið birtir, jafnt með ársreikningi sem og á öðrum vettvangi. Álit okkar nær ekki til annarra upplýsinga sem félagið gefur út en tilgreint er hér að ofan. Aðrar upplýsingar eru m.a. skýrsla stjórnar sem fylgir árseikningi.

Staðfestum við því ekki þær upplýsingar sem þar er að finna. Hvað ábyrgð okkar varðar felst hún í yfirlestri á efni og innihaldi og athugun á því hvort um verulegt ósamræmi sé að ræða milli þeirra og ársreikningsins. Í samræmi við ákvæði 2. mgr. 104. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga staðfestum við samkvæmt okkar bestu vitund að í skýrslu stjórnar sem fylgir ársreikningi þessum eru veittar þær upplýsingar sem þar ber að veita í samræmi við lög um ársreikninga og koma ekki fram í skýringum. Ábyrgð stjórnenda á ársreikningnum Stjórn og framkvæmdastjóri eru ábyrg fyrir gerð og framsetningu ársreikningsins í samræmi við lög um ársreikninga. Stjórn og framkvæmdastjóri eru einnig ábyrg fyrir því innra eftirliti sem nauðsynlegt er varðandi gerð og framsetningu ársreikningsins, þannig að hann sé án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka.

Stjórn skal hafa eftirlit með gerð og framsetningu ársreikningsins. Ábyrgð endurskoðanda Markmið okkar er að afla nægjanlegrar vissu um að ársreikningurinn sé án verulegra annmarka, hvort sem er af völdum sviksemi eða mistaka og að gefa út áritun sem felur í sér álit okkar.

Nægjanleg vissa er mikil vissa, en ekki trygging þess að endurskoðun framkvæmd í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla muni uppgötva allar verulegar skekkjur séu þær til staðar. Skekkjur geta orðið vegna mistaka eða sviksemi og eru álitnar verulegar ef þær gætu haft áhrif á fjárhagslega ákvarðanatöku notenda ársreikningsins, einar og sér eða samanlagðar.

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

3

Sem hluti af endurskoðuninni sem framkvæmd er í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla, beitum við faglegu mati (e. professional judgment) og viðhöfum faglega tortryggni (e. professional skepticism). Eftirfarandi atriði eru einnig hluti af endurskoðun okkar á ársreikningi félagsins: Greinum og metum hættuna á verulegri skekkju í ársreikningnum, hvort sem er vegna mistaka eða sviksemi, hönnum og framkvæmum endurskoðunaraðgerðir til að bregðast við þeim hættum og öflum endurskoðunargagna sem eru nægjanleg og viðeigandi til að byggja álit okkar á. Hættan á að uppgötva ekki verulega skekkju vegna sviksemi er meiri en að uppgötva ekki skekkju vegna mistaka, þar sem sviksemi getur falið í sér samsæri, skjalafals, misvísandi framsetningu ársreiknings, að einhverju sé viljandi sleppt eða að farið sé framhjá innri eftirlitsaðgerðum.

-

Öflum skilnings á innra eftirliti, sem snertir endurskoðunina, í þeim tilgangi að hanna viðeigandi endurskoðunaraðgerðir, en ekki í þeim tilgangi að veita álit á virkni innra eftirlits félagsins.

-

Metum hvort reikningsskilaaðferðir sem notaðar eru, og tengdar skýringar, séu viðeigandi og hvort reikningshaldslegt mat stjórnenda sé raunhæft.

-

Ályktum um notkun stjórnenda á forsendunni um rekstrarhæfi og metum á grundvelli endurskoðunarinnar hvort verulegur vafi leiki á rekstrarhæfi eða hvort aðstæður séu til staðar sem gætu valdið verulegum efasemdum um rekstrarhæfi. Ef við teljum að verulegur vafi leiki á rekstrarhæfi ber okkur að vekja sérstaka athygli á viðeigandi skýringum ársreikningsins í áritun okkar. Ef slíkar skýringar eru ófullnægjandi, þurfum við að víkja frá fyrirvaralausri áritun. Niðurstaða okkar byggir á endurskoðunargögnum sem aflað er fram að dagsetningu áritunar okkar. Engu að síður geta atburðir eða aðstæður í framtíðinni valdið óvissu um rekstrarhæfi félagsins.

-

Metum í heild sinni hvort ársreikningurinn gefi glögga mynd af undirliggjandi viðskiptum og atburðum, metum framsetningu, uppbyggingu, innihald og þar með talið skýringar með tilliti til glöggrar myndar.

Okkur ber skylda til að upplýsa stjórn meðal annars um áætlað umfang og tímasetningu endurskoðunarinnar og veruleg atriði sem komu upp í endurskoðun okkar, þar á meðal verulega annmarka á innra eftirliti sem komu fram í endurskoðuninni, ef við á. fyrir hönd Grant Thornton endurskoðunar ehf.

Reykjavík, 18. febrúar 2021

Sturla Jónsson löggiltur endurskoðandi

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

4

Rekstrarreikningur ársins 2020

Skýr.

Rekstrartekjur Leigutekjur ...................................................................................................

Rekstrargjöld Laun og tengd gjöld ...................................................................................

Rekstrarkostnaður fjárfestingarfasteigna ................................................

Annar rekstrarkostnaður Afskriftir .......................................................................................................

14

3

2, 6, 8

( ( ( ( (

Hagnaður fyrir fjármagnsliði ...................................................

Fjármagnsliðir Fjármunatekjur ............................................................................................

Fjármagnsgjöld ............................................................................................

Hrein fjármagnsgjöld .................................................................................

Hagnaður ársins ......................................................................

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

5

388.076.271 388.076.271

330.460.589 330.460.589

79.814.074) 123.173.406) 27.340.250) 3.415.878) 233.743.608)

( ( ( ( (

5.363.021) 99.882.033) 59.145.410) 1.607.998) 165.998.462) 164.462.127

4 ( (

15.902.965 319.394.293) 303.491.328)

( (

21.750.064 226.416.208) 204.666.144)

(

149.158.665)

(

40.204.017)

7

Hagnaður fyrir skatta ...............................................................

Tekjuskattur .................................................................................................

2019

154.332.663

Tap fyrir gangvirðisbreytingar og skatta ..................................

Gangvirðisbreyting fjárfestingarfasteigna ...............................................

Hagnaður af sölu fjárfestingarfasteigna ..................................................

2020

5

(

184.676.531 4.933.698

321.556.357 30.828.939

40.451.564

312.181.279

8.093.893) 32.357.671

(

62.413.556) 249.767.723

Efnahagsreikningur 31. desember 2020

Skýr.

Eignir

2020

2019

Óefnislegar eignir .......................................................................................

Fjárfestingarfasteignir ................................................................................

Varanlegir rekstrarfjármunir .....................................................................

Fastafjármunir

6 7 2, 8

4.921.447 5.484.701.600 607.724 5.490.230.771

8.137.442 6.233.519.661 0 6.241.657.103

Viðskiptakröfur og aðrar skammtímakröfur .........................................

Bankainnstæður ..........................................................................................

Veltufjármunir

9

71.005.529 2.019.086.550 2.090.092.079

43.813.723 1.102.221.608 1.146.035.331

Eignir alls

7.580.322.850

7.387.692.434

Hlutafé ..........................................................................................................

Lögbundinn varasjóður ............................................................................. Óráðstafað eigið fé .....................................................................................

Eigið fé

2.113.345.000 28.212.539 253.781.855 2.395.339.394

2.113.345.000 24.976.772 224.659.951 2.362.981.723

Eigið fé og skuldir

10

Tekjuskattsskuldbinding ............................................................................

Skuldbindingar

11

70.507.449 70.507.449

62.413.556 62.413.556

Langtímaskuldir ..........................................................................................

12

5.015.003.548

4.893.611.683

Viðskiptaskuldir .......................................................................................... Ýmsar skammtímaskuldir .........................................................................

Næsta árs afborganir langtímaskulda ......................................................

Skammtímaskuldir

13 13 12

12.296.197 39.858.588 47.317.674 99.472.459

6.091.483 18.221.575 44.372.414 68.685.472

Skuldir alls

5.184.983.456

5.024.710.711

Skuldir og eigið fé alls

7.580.322.850

7.387.692.434

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

6

Sjóðstreymi ársins 2020

Skýr.

Rekstrarhreyfingar Hagnaður af reglulegri starfsemi ..............................................................

Rekstrarliðir sem ekki hafa áhrif á fjárstreymi: Afskriftir .................................................................................................

Söluhagnaður (tap) ...............................................................................

Reiknuð tekjuskattsskuldbinding .......................................................

Verðbætur og gengismunur langtímaskulda ....................................

Gangvirðisbreyting fjárfestingareigna ...............................................

2020

2, 8 ( 1 (

2019

32.357.671

249.767.723

3.415.878 4.933.698) 8.093.893 169.304.677 184.676.531) 23.561.890

1.607.998 30.828.939) 62.413.556 113.222.138 321.556.357) 74.626.119

Breyting á rekstrartengdum eignum og skuldum: Skammtímakröfur; lækkun (hækkun) ................................................

Skammtímaskuldir; hækkun (lækkun) ...............................................

Breyting á rekstrartengdum eignum og skuldum

11.373.602 20.351.727 31.725.329

Handbært fé frá rekstri

55.287.219

Fjárfestingarhreyfingar Fjárfest í fjárfestingarfasteignum .............................................................

Fjárfesting í óefnislegum eignum .............................................................

Fjárfest í varanlegum rekstrarfjármunum ...............................................

Seldar fjárfestingarfasteignir .....................................................................

Fjárfestingarhreyfingar Fjármögnunarhreyfingar Greiddar afborganir langtímalána ............................................................

Innborgað hlutafé .......................................................................................

Fjármögnunarhreyfingar

7

(

8 7

(

12 10

( (

(

(

( (

25.971.534) 24.313.058 1.658.476) 72.967.643

173.236.539) 0 807.607) 1.080.589.421 906.545.275

( (

171.010.669) 9.745.440) 0 338.759.115 158.003.006

44.967.552) 0 44.967.552)

(

28.618.041) 899.500.000 870.881.959

Hækkun á handbæru fé ...........................................................

916.864.942

1.101.852.608

Handbært fé í ársbyrjun ............................................................................

Handbært fé í lok árs ...............................................................

1.102.221.608 2.019.086.550

369.000 1.102.221.608

0 0 0

( 6.066.725.000) 4.853.380.000 1.213.345.000

Hreyfingar án greiðsluáhrifa Fjárfest í fjárfestingarfasteignum .............................................................

Ný langtímalán ............................................................................................

Innborgað hlutafé .......................................................................................

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

7

6

Skýringar

1.

Starfsemi

Aðalstarfsemi félagsins Leigufélagið Bríet ehf. er leiga íbúðarhúsnæðis og er félagið með aðalstarfsstöð í Reykjavík. Félagið er dótturfélag Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) sem er með aðsetur að Borgartúni 21, Reykjavík.

2.

Reikningsskilaaðferðir Grundvöllur reikningsskilanna Ársreikningur félagsins Leigufélagið Bríet ehf. fyrir árið 2020 er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og settar reikningsskilareglur. Ársreikningurinn byggir á kostnaðarverðsreikningsskilum að undanskildu því að fjárfestingareignir eru metnar á gangvirði. Ársreikningurinn er gerður eftir sömu reikningsskilaaðferðum og árið áður.. Fjárhæðir eru í íslenskum krónum.

Eftirfarandi er samantekt á helstu reikningsskilaaðferðum félagsins.

Mat og ákvarðanir Í samræmi við lög um ársreikninga ber stjórnendum við gerð ársreiknings að meta, draga ályktanir og taka ákvarðanir sem hafa áhrif á eignir, skuldir, tekjur og gjöld á reikningsskiladegi. Það sama gildir um ábyrgð stjórnenda varðandi upplýsingar í skýringum ársreiknings. Við mat og ályktanir byggja stjórnendur á reynslu og ýmsum öðrum þáttum sem taldir eru viðeigandi og mynda grundvöll ákvarðana sem teknar eru um bókfært verð eigna og skulda sem ekki liggur fyrir með öðrum hætti.

Breytingar á reikningshaldslegu mati eru færðar á því tímabili sem þær eiga sér stað.

Fjármagnsliðir Fjármagnsliðir eru færðir í rekstrarreikning á því tímabili sem þeir falla til.

Leigutekjur Leigutekjur af íbúðum eru færðar í rekstrarreikning í samræmi við leigusamninga á leigutímanum.

Lotun gjalda Útgjöld eru færð í ársreikninginn á því tímabili sem til þeirra er stofnað og kröfuréttur seljanda hefur myndast.

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

8

Skattamál Tekjuskattur er reiknaður og færður í ársreikning. Útreikningur hans byggir á afkomu fyrir skatta að teknu tilliti til varanlegs mismunar á skattalegri afkomu og afkomu samkvæmt ársreikningi. Tekjuskattshlutfall er 20%.

Tekjuskattur til greiðslu er sá tekjuskattur sem áætlað er að komi til greiðslu á næsta ári vegna skattskylds hagnaðar ársins auk leiðréttinga á tekjuskatti til greiðslu vegna fyrri ára.

Frestaður skattur stafar af mismun efnahagsliða í skattuppgjöri annars vegar og ársreikningi hins vegar. Mismunurinn stafar af því að tekjuskattsstofn félagsins er miðaður við aðrar forsendur en reikningsskil þess.

Tekjuskattsinneign er metin á reikningsskiladegi og er einungis færð að því marki sem talið er að hún nýtist á móti skattskyldum hagnaði næstu ára. Óefnislegar eignir Óefnislegar eignir eru einungis eignfærðar þegar líklegt er að hagrænn ávinningur tengdur eigninni muni nýtast félaginu og hægt er að meta kostnaðarverð eignarinnar með áreiðanlegum hætti. Óefnislegar eignir samanstanda af hugbúnaði.

Fjárfestingarfasteignir Fjárfestingareignir eru fasteignir í eigu félagsins sem hafa þann tilgang að afla leigutekna. Í upphafi eru fjárfestingareignir færðar á kostnaðarverði að meðtöldum viðskiptakostnaði. Fjárfestingareignir eru síðar færðar á gangvirði á reikningsskiladegi og gangvirðisbreytingin er færð í gegnum rekstrarreikning. Við mat á gangvirði félagsins er meðal annars stuðst við fasteignamat fasteignaskrár Þjóðskrár Íslands en þó tekið tillit til ástands og viðhaldsþarfar einstakra eigna við mat á gangvirði þeirra. Gangvirði er þó ekki metið hærra en núvirði frjáls sjóðstreymis fjárfestingareigna á reikningsskiladegi. Fjárfestingareignir eru ekki afskrifaðar.

Varanlegir rekstrarfjármunir Eignir eru skráðar meðal varanlegra rekstrarfjármuna þegar líklegt er að hagrænn ávinningur tengdur eigninni muni nýtast félaginu og hægt er að meta kostnað vegna eignarinnar með áreiðanlegum hætti. Varanlegir rekstrarfjármunir eru upphaflega skráðir á kostnaðarverði. Kostnaðarverð varanlegra rekstrarfjármuna samanstendur af kaupverði og öllum beinum kostnaði við að koma eigninni í tekjuhæft ástand.

Afskriftir eru reiknaðar sem fastur árlegur hundraðshluti af kostnaðarverði miðað við eignarhaldstíma á tímabilinu að teknu tilliti til væntanlegs hrakvirðis.

Hagnaður eða tap vegna sölu eigna er mismunur söluverðs og bókfærðs verðs eigna á söludegi.

Viðskiptakröfur Viðskiptakröfur eru færðar á nafnverði að frádreginni niðurfærslu til að mæta þeim kröfum sem kunna að tapast.

Niðurfærslan er byggð á mati á tapsáhættu gagnvart einstökum kröfum og kröfunum í heild.

Handbært fé Sjóður og bankainnstæður teljast til handbærs fjár í efnahagsreikningi og við gerð sjóðstreymis.

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

9

Langtímaskuldir Langtímaskuldir eru færðar á nafnverði að frádregnum greiddum afborgunum og eru eftirstöðvar nafnverðs reiknaðar upp miðað við gildandi gengi eða vísitölu í lok tímabilsins eftir því sem við á. Vaxtagjöld vegna langtímalána eru færð til gjalda á því tímabili sem þau tilheyra. Lántökukostnaður vegna nýrra lána er færður í efnahagsreikning og færður til gjalda með reglbundnum hætti á lánstímanum.

Viðskiptaskuldir Viðskiptaskuldir eru færðar á nafnverði að teknu tilliti til gengismunar.

Skuldbindingar Skuldbindingar eru færðar upp í efnahagsreikningi ef líklegt þykir að félagið verði fyrir fjárhagslegum útgjöldum í framtíðinni vegna tiltekins atburðar eða viðskipta og hægt er að meta fjárhæð hennar með áreiðanlegum hætti.

3.

Laun og launatengd gjöld Laun og launatengd gjöld greinast þannig:

4.

2020

2019

Laun og stjórnarlaun ...................................................................................................

Lífeyrissjóðsgjöld ......................................................................................................... Önnur launatengd gjöld .............................................................................................

Annar starfsmannakostnaður ....................................................................................

Laun og launatengd gjöld samtals .............................................................................

58.671.619 10.626.150 9.333.849 1.182.456 79.814.074

4.387.500 372.942 317.709 284.870 5.363.021

Meðalfjöldi starfsmanna umreiknaður í heilsársstörf ............................................

6

0

Fjármagnsliðir Fjármunatekjur greinast þannig:

2020

Vaxtatekjur af bankareikningum ............................................................................... 1 Vaxtatekjur af viðskiptakröfum .....................................................................................

Innheimtutekjur ........................................................................................................... 1

2019

14.812.465 173.825 916.675 15.902.965

20.807.452 13.322 929.290 21.750.064

319.096.452 47.091 250.750 319.394.293

225.900.588 318.855 196.765 226.416.208

Fjármunagjöld greinast þannig: Vextir og verðbætur langtímaskuldir ........................................................................ 1 Dráttarvextir og vanskilagjöld ................................................................................... 1 Innheimtukostnaður ................................................................................................... 1

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

10

5.

Skattamál Skattar vegna rekstrarársins 2020, sem álagðir verða á árinu 2021 hafa verið reiknaðir og færðir í ársreikninginn. Ekki kemur til greiðslu tekjuskatts vegna tímaskattsins þar sem tekjuskattstofnar eru neikvæðir.

Uppsafnað skattalegt rekstrartap félagsins til næsta árs nam um 221,1 millj.kr. í lok ársins.

Virkur tekjuskattur greinist þannig: 2020 Fjárhæð Hagnaður fyrir skatta .......................... 1 1 Skatthlutfall .......................................... 1 Tekjuskattsinneign frá fyrra ári ......... 1 Ófrádráttarbær kostnaður .................. 1

6.

2019 hlutfall

Fjárhæð

40.451.564

hlutfall

312.181.279

8.090.313 0 3.580 8.093.893

20,00% ( 20,01%

62.436.256 26.200) 3.500 62.413.556

20,00%

19,99%

Óefnislegar eignir Óefnislegar eignir samanstanda af stofnkostnaði hugbúnaðar. Óefnislegar eignir greinast þannig: 2020 Heildarverð 1.1. 2020 .................................................................................................

Afskrifað áður ..............................................................................................................

Viðbót á árinu ..............................................................................................................

Afskrifað á árinu ..........................................................................................................

Bókfært verð 31.12. 2020 ...........................................................................................

(

(

Afskriftarhlutföll ..........................................................................................................

7.

9.745.440 1.607.998) 8.137.442 0 3.215.995) 4.921.447

2019

(

0 0 0 9.745.440 1.607.998) 8.137.442

33%

33%

2020

2019

Fjárfestingarfasteignir Fjárfestingarfasteignir félagsins greinast sem hér segir: Kostnðarverð Kostnaðarverð í upphafi tímabils .............................................................................

Fjárfestingar í fjárfestingarfasteignum .....................................................................

Fært út vegna sölu .......................................................................................................

Matsbreyting Matsbreyting í upphafi tímabilsins ............................................................................

Fært út vegna sölu .......................................................................................................

Matsbreyting á árinu ....................................................................................................

Bókfært verð í lok tímabilsins ...................................................................................

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

11

(

(

5.911.963.304 180.726.539 1.079.938.977) 5.012.750.866

(

0 6.237.735.669 325.772.365) 5.911.963.304

321.556.357 34.282.154) 184.676.531 471.950.734

0 0 321.556.357 321.556.357

5.484.701.600

6.233.519.661

7.

Fjárfestingarfasteignir, frh.

Fjárfestingar í fjárfestingareignum greinast þannig:

2020

Kaupverð eigna ............................................................................................................

Eignfærð stimpilgjöld ..................................................................................................

Eignfærður framkvæmdakostnaður á tímabilinu ...................................................

144.500.000 1.757.330 34.469.209 180.726.539

2019 6.066.725.000 116.550.180 54.460.489 6.237.735.669

Fjárfestingareignir greinast þannig eftir landssvæðum: Fjöldi eigna Suðurnes ...................................................................................

Höfuðborgarsvæðið ................................................................

Suðurland ..................................................................................

Vesturland ................................................................................

Norðurland ...............................................................................

Austurland ................................................................................

Vestfirðir ...................................................................................

2020

60 34 32 30 14 17 11 198

2019

1.868.150.000 1.282.285.300 1.044.100.000 457.400.000 332.150.000 322.100.000 178.516.300 5.484.701.600

2.309.066.091 1.536.559.290 1.086.742.693 476.936.517 384.364.169 315.936.200 123.914.701 6.233.519.661

Fasteignamat fasteigna og lóða félagsins nam 6.386 millj.kr. (2019: 7.601 millj.kr.)

8.

Varanlegir rekstrarfjármunir Varanlegir rekstrarfjármunir og afskriftir, sem reiknaðar eru sem fastur árlegur hundraðshluti, greinast þannig:

Áhöld og tæki Viðbót á árinu ..............................................................................................................

Afskrifað á árinu ..........................................................................................................

Bókfært verð 31.12.2020 ............................................................................................

(

Afskriftarhlutföll ......................................................................

9.

807.607 199.883) 607.724

Samtals

(

807.607 199.883) 607.724

33%

Viðskiptakröfur og aðrar skammtímakröfur Viðskiptakröfur

2020

Leigukröfur ...................................................................................................................

Niðurfærsla vegna tapsáhættu ...................................................................................

Aðrar skammtímakröfur og aðrar eignir

3.908.595 925.000) 2.983.595 2020

Afdreginn fjármagnstekjuskattur ..............................................................................

Fyrirframgreiddur kostnaður .....................................................................................

Kaupsamningsgreiðslur vegna seldra fasteigna ......................................................

Krafa á ÍL-sjóð .............................................................................................................

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

(

12

3.341.130 3.768.828 56.407.597 4.504.379 68.021.934

2019

(

6.956.778 388.000) 6.568.778 2019 4.648.066 4.313.205 17.842.189 10.441.485 37.244.945

10.

Eigið fé Hlutafé félagsins nam 2.113 millj.kr. í lok ársins. Eitt atkvæði fylgir hverjum einnar krónu hlut í félaginu.

Yfirlit um eiginfjárreikninga:

Lögbundinn varasjóður

Hlutafé Flutt frá fyrra ári ....................................

Framlag í lögbundinn varasjóð ............

Hagnaður ársins .....................................

Eigið fé samtals 31.12. 2020 ................

2.113.345.000

2.113.345.000

Óráðstafað eigið fé

24.976.772 3.235.767

(

28.212.539

Samtals

224.659.951 3.235.767) 32.357.671 253.781.855

2.362.981.723 0 32.357.671 2.395.339.394

Stjórn félagsins er heimilt að hækka hlutafé félagsins um allt að 300 m.kr. Heimildin gildir til 31. desember 2022 og er háð því að fjárfestingar – og viðhaldsáætlanir reynast verulega vanáætlaðar miðað við þau gögn sem lögð voru til grundvallar stofnunar félagsins í desember 2018.

11.

Tekjuskattsskuldbinding Tekjuskattsskuldbinding félagsins greinist þannig:

2020

Tekjuskattsskuldbinding í ársbyrjun .........................................................................

Tekjuskattur ársins ......................................................................................................

Tekjuskattsskuldbinding í lok árs ..............................................................................

2019

62.413.556 8.093.893 70.507.449

0 62.413.556 62.413.556

114.704.592 160.800 16.556 145.914) 44.228.585) 70.507.449

76.135.185 360.581 0 8.032) 14.074.178) 62.413.556

Tekjuskattsskuldbinding skiptist þannig á einstaka liði efnahagsreikningsins: Fjárfestingarfasteignir ................................................................................................. Óefnislegar eignir ........................................................................................................

Varanlegir rekstrarfjármunir ......................................................................................

Aðrir liðir .....................................................................................................................

Yfirfæranlegt skattalegt tap .......................................................................................

Tekjuskattsskuldbinding í lok árs ..............................................................................

12.

( (

( (

Langtímaskuldir Yfirlit um langtímaskuldir:

2020

ÍL-sjóður, veðskuldabréf 3,0% fastir vextir, verðtryggt .......................................

5.062.321.222 5.062.321.222

2019 4.937.984.097 4.937.984.097

Afborganir af langtímaskuldum félagsins greinast þannig á næstu ár: Samtals Árið 2021 ...................................................................................................................... Árið 2022 ...................................................................................................................... Árið 2023 ...................................................................................................................... Árið 2024 ...................................................................................................................... Árið 2025 ......................................................................................................................

Afborgun síðar .............................................................................................................

Langtímaskuldir alls ....................................................................................................

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

13

47.317.674 48.756.886 50.239.873 51.767.967 53.342.539 4.810.896.283 5.062.321.222

Samtals 44.372.414 45.722.044 47.112.724 48.545.702 50.022.266 4.702.208.947 4.937.984.097

13.

Viðskiptaskuldir og aðrar skammtímaskuldir Viðskiptaskuldir

2020

Lánadrottnar .................................................................................................................

Aðrar skammtímaskuldir

12.296.197 12.296.197 2020

Ógreidd launatengd gjöld ........................................................................................... Ógreitt orlof .................................................................................................................

Fyrirfram innheimtar tekjur ....................................................................................... Ógreiddir vextir ...........................................................................................................

Kaupsamningsgreiðslur vegna kaupa á fasteignum ...............................................

Aðrar skammtímaskuldir ............................................................................................

14.

2019 6.091.483 6.091.483 2019

3.774.024 7.979.893 7.978.643 12.233.943 7.490.000 402.085 39.858.588

140.079 0 6.148.034 11.933.462 0 0 18.221.575

Tengdir aðilar Tengdir aðilar félagsins eru móðurfélag þess, lykilstjórnendur, stjórnarmenn og félög tengd þeim. Íbúðalánasjóður telst tengdur aðili fram til 31. desember 2019.

Viðskipti við tengda aðila árið 2020: Engin viðskipti eru við tengda aðila á árinu 2020.

Viðskipti við tengda aðila árið 2019: Rekstrargjöld Íbúðalánasjóður ...................................

15.

Rekstrartekjur

160.625.262 160.625.262

Kröfur

0 0

Skuldir 0 0

0 0

Veðsetningar og ábyrgðarskuldbindingar Eignir félagsins eru veðsettar sem hér segir: Bókfært verð

Fjárfestingarfasteignir .................................................................................................

16.

5.484.701.600 5.484.701.600

Eftirstöðvar veðlána 5.062.321.222 5.062.321.222

Önnur mál Félagið innheimtir tryggingarfé af leigjendum sem því ber að varðveita á sérgeindum reikningi hjá viðskiptabanka félagsins.

Tryggingarféð endurgreiðist leigjendum reyni ekki á tryggingu þess. Í ársreikningnum er tryggingafé í banka nettað á móti skuld við leigjendur. Tryggingarféð nam 31,6 millj.kr. í árslok.

17.

Samþykki ársreiknings Ársreikningurinn var samþykktur á stjórnarfundi þann 18. febrúar 2021.

Leigufélagið Bríet ehf. - Ársreikningur 2020

14