Issuu on Google+

1

ΗΔΩΝΕΣ : ένας ηρωικός λαός Η χώρα των Θρακών Ηδωνώv εκτείνεται από τις όχθες του Στρυµόνα µέχρι τα γραφικά Τέµπη και τα χαρακτηριστικά παιχνιδιάρικα κλωθογυρίσµατα του ορµητικού Νέστου, αλλά και από την Αµφίπολη µέχρι τις γραφικές πλαγιές του Όρβηλου. Περιλαµβάνει την περιοχή της Φυλλίδος (36 σελ.689), τα χωριά του Συµβόλου ή Ματίκιου όρους και την περιοχή του Πραβίου, την περιοχή των Φιλίππων και τις περιφέρειες, απ' την Παλιά Καβάλα µέχρι το Δοξάτο και την Μικρόπολη. Είναι µια Θρακική φυλή πολυπληθής. Κατοικούσε τον 6ο αιώνα π.Χ. νοτιοδυτικά του Παγγαίου, στους οικισµούς του Δραβήσκου, Μύρκινου, Αµφίπολης, Κρηνίδες, Όχρα, Δόκαλο, Ηδώνα, κλπ. Γενικά, µέσα σε αυτό τον εκτεταµένο γεωγραφικό χώρο, περιλαµβάνονταν όλες οι σηµερινές διοικητικές και γεωγραφικές περιοχές της Δράµας. Μετά την απελευθέρωσή µας από τους Τούρκους, στη διοικητική περιφέρεια της Δράµας υπάγονταν ένα µέρος της Καβάλας και της Χρυσούπολης. Από την περιφέρεια των Σερρών η Νέα Ζίχνη ανήκει στη Δράµα όπως και η περιοχή του Κάτω Νευροκοπίου και του Παρανεστίου. Άλλωστε ο ενδιάµεσος χώρος, ο οποίος περιλαµβάνεται µεταξύ των δυο ποταµών, του Νέστου και του Στρυµόνα, σύµφωνα µε τον Σταύρο Μερτζίδη, αποτελούσε και τη χώρα των Ηδωνών µε περίπου 17 πολίσµατα στην περιοχή.(58 σελ.22) Οι Ήδωνες είναι λαός πολεµικός. Λαός που λατρεύει τα άλογα. Χρησιµοποιούν το άλογο ως όπλο κατά των εχθρών τους, καθώς πολεµούνε έφιπποι. Έχουν καταγωγή θρακοπελασγική. Προέρχονται από τους πρωτοέλληνες. Λατρεύουν τον θεό Άρη τον Κανδαίο και λατρεύουν επίσης πιο πολύ τους θεούς Διόνυσο και τις θεές Δήµητρα και Άρτεµη. Αλλά και τον θεό του πολέµου Άρη, από τον γιο του οποίου µε την νύµφη Καλλιρρόη, τον Ηδωνό, είχαν οι Ήδωνες Θράκες και την φυλετική καταγωγή τους. Η φυλή των Ηδωνών ζούσε αρχικά στο ορεινό οροπέδιο του Καρµάνιου όρους (Όρβηλου) κι απ' τις κορυφές του οι νοµάδες κάτοικοί του κατέβαιναν στον κάµπο µόνο για επιδροµές. Αργότερα οι Ηδωνοί απλώθηκαν µέχρι το Στρυµόνα και το Νέστο, αλλά κυρίως έζησαν στον εύφορο κάµπο της Δράµας. Κάποτε διαπεραιώθηκαν και στη Θάσο από την οποία όµως αργότερα διώχτηκαν. Λένε, ακόµη, ότι είχαν προωθηθεί, περιπλανώµενοι και µέχρι την κοιλάδα του ποταµού Αξιού. Επέστρεψαν όµως πάλι, προφανώς εκδιωχθέντες. αρχικά στη λίµνη Βόλβη και από εκεί κατέληξαν οριστικά στην περιοχή από την οποία και είχαν αναχωρήσει. Δηλαδή ήρθαν πίσω στην µεταξύ των δύο ποταµών Στρυµόνα και Νέστου περιοχή. Την αρχική κοιτίδα τους. Είναι ένας λαός ανήσυχος και διαρκώς µετακινούµενος. Λέγεται µάλιστα ότι, ένιοι Ηδωνοί, οι οποίοι ονοµάζονταν και Παγγαιορίτες Θράκες, µετανάστευσαν και στη Νότια Ελλάδα κι από εκεί πέρασαν στη Σικελία. Ζώντας εκεί έγιναν µισθοφόροι του τυράννου των Συρακουσών Αγαθοκλή (361-309 π.Χ.) κι ονοµάστηκαν Μαµερτίνοι, επειδή θεωρούνταν γιοι του θεού Άρη. Τους βρίσκουµε, αργότερα σε όλη τη νότια Ιταλία. (93) Ίσως από αυτούς να κτίστηκε και η πόλη Σίρις στη κάτω Ιταλία, αφού τα νοµίσµατα της πόλης αυτής είναι παρεµφερή και οµοιάζουν µε τα νοµίσµατα των Ηδωνών Θρακών κατοίκων του κάµπου µας. Παλαιότερα, την εποχή που βασιλέας των Ηδωνών ήταν ο Ρήσος, οι Ήδωνες είχαν απλωθεί και µέχρι την κοιλάδα της Θεσσαλονίκης και του Κιλκίς, τον δε Γαλλικό ποταµό τον ονόµασαν Εχέδωρο και εκµεταλλεύονταν το χρυσό που περιείχε ή κατέβαζε το ποτάµι. (84) Το βέβαιο πάντως είναι ότι οι Μακεδόνες βασιλείς τους έδιωξαν απ' την περιφέρεια της Μυγδονίας προς τα ανατολικά του Αξιού και της λίµνης Βόλβης, στην οποία βρισκόντουσαν την εποχή που στην Μακεδονία ήταν βασιλέας ο Αλέξάνδρος Α' (498-454) και έτσι οριστικοποίησαν την παραµονή τους στην αρχική τους κοιτίδα, µέσα στο λεκανοπέδιο της Δράµας. Έκτοτε παρέµειναν οριστικά στην µητρική τους γη κι οργάνωσαν πολύ καλά και την άµυνά τους κι αυτό αποδείχτηκε σε σκληρές µάχες εκ παρατάξεως µε τους Αθηναίους και τους συµµάχους τους, τους οποίους και συνέτριψαν. Εµείς οι Δραµινοί, αλλά και οι Καβαλιώτες, εν µέρει, θεωρούµε τους Ήδωνες σαν φυσικούς µας προγόνους. Κι όχι µόνο επειδή έζησαν εδώ µαζί µε άλλα ελληνοθρακικά φύλα, από το Στρυµόνα µέχρι το Νέστο και τη Θάσο και διαµόρφωσαν τη φυσιογνωµία του τόπου µας, αλλά ζώντας µαζί µε τους Μακεδόνες του Μ. Αλεξάνδρου έκτισαν το πρότυπο του σύγχρονου Έλληνα βορειοελλαδίτη πολίτη µε τις γνωστές ευαισθησίες του, την ντοµπροσύνη και την ανοικτή, φιλόξενη και καλή του καρδιά. Έχτισαν ένα Έλληνα ξένιο και δηµιουργικό, έναν Έλληνα µοναδικό κι αξιαγάπητο. Οι Ηδωνοί βασιλείς ήταν γνωστοί για την θερµή φιλοξενία που παρείχαν στους ξένους.


2

Οι Δραµινοί θεωρούµαστε απόγονοι του βασιλέα των Ηδωνών Ρήσου, αλλά και του Οίαγρου, του Λυκούργου, του Γέτα, και του Σιτάλκη. Αλλά και του Φιλίππου, ο οποίος ενσωµάτωσε την περιοχή µας στο µακεδονικό κράτος. Η ιστορία θέλει όλους τους Θράκες στο πλευρό των Τρώων, ως οµόφυλους αδελφούς, δραστήριους και µαχητικούς. Οι Θράκες έφτασαν ως σύµµαχοι και φίλοι στην Τροία µε πολύ στρατό µαζί µε τους άρχοντές τους, για να υπερασπιστούν τους αδελφούς Τρώες, όπως γράφει ο Όµηρος και πολλοί άλλοι αρχαίοι συγγραφείς, µε κάθε λεπτοµέρεια. Δεν έχουµε πολλά ιστορικά στοιχεία για τον λαό των Ηδωνών, αλλά και ποτέ δεν αναζητήσαµε πληροφορίες γι’ αυτούς, είτε µέσα από τα αρχαία συγγράµµατα, είτε κάνοντας συστηµατικές ανασκαφικές έρευνες στην περιοχή µας. Από τους τραγικούς µας ποιητές κι όχι µόνο, γνωρίζουµε πολύ καλά τον περίφηµο και συνετό βασιλέα των Ηδωνών Λυκούργο, τον «κρατερό» άνδρα, δηλαδή τον πανίσχυρο, τον δυνατό άνδρα, όπως τον χαρακτηρίζει ο Όµηρος. Ο Λυκούργος, ήταν γιος του βασιλέα των Ηδωνών Δρύαντα. Ένας ασυµβίβαστος και λεοντόψυχος βασιλιάς. Αντιστάθηκε και συνέτριψε τα διογκούµενα διαπλεκόµενα συµφέροντα του βασιλείου του. Έτσι, κυνήγησε τις τροφούς και τον ίδιο το δηµαγωγό θεό Διόνυσο µε όλη τη συνοδεία του γιατί έφεραν στη χώρα του την κραιπάλη και τη µέθη, την ασυδοσία και τις ελευθεριότητες. Βέβαια για τους 12θεους αυτό ήταν ιεροσυλία, αφού στρεφόταν κατά του γιου του Δία κι έτσι οι Θεοί του Ολύµπου τον τιµώρησαν µε τον πιο σκληρό τρόπο πάνω στο Παγγαίο όρος. (27 Ζ 130-140) Την γενναιότητα και την τόλµη του βασιλέα εξαίρει ο µεγάλος Όµηρος, αλλά κατέγραψαν στα έργα τους αρχαίοι τραγικοί ποιητές Ευριπίδης, Σοφοκλής, Πολυφράδµων, κλπ. Βασιλιάς των Ηδωνών ήταν κι ο Γέτας. Είναι ο βασιλιάς ο οποίος το 520-480 π.Χ. έκοψε νοµίσµατα µε το όνοµά του. Έτσι το εξάδραχµο φέρει κυκλικά την επιγραφή, «Γέτας βασιλεύς Ηδωνέων». Κι άλλο, «Γέτας Ηδονέον βασιλεύς». Στη µια πλευρά του, το κέρµα, έχει παράσταση ενός άνδρα γενειοφόρου. Άνδρα όρθιου ανάµεσα σε δυο βόδια ο οποίος φοράει πλατύγυρο καπέλο. Στην άλλη πλευρά του το κέρµα φέρει µεγάλο τετράγωνο βαθούλωµα χωρισµένο µε σταυρό σε τέσσερα µικρά τετράγωνα. Στην περίµετρό του αναφέρεται, όπως είπαµε, το όνοµα του βασιλέα. Τα νοµίσµατα αυτά εκτίθενται στα µουσεία του Παρισιού, του Λονδίνου και των Αθηνών. (65) Βρέθηκε ακόµη, από τυχαίες ανασκαφές, ένας ικανός αριθµός νοµισµάτων µε το εξάδραχµο. Στις παραστάσεις τους, πάνω στα κέρµατα, οι άρχοντες δίδουν στοιχεία των κατοίκων οι οποίοι έζησαν πάνω στο Παγγαίο και που οι κτηνοτρόφοι κάτοικοί του ονοµάζονταν, τότε, Ορρέσκιοι. Ήταν συγγενικό και φιλικό φύλο των Ηδωνών. Πιθανότατα να εννοούσαν τους Σάτρεις. Δυστυχώς τα νοµίσµατα αυτά τα οποία ανήκουν στην πέµπτη εκατονταετηρίδα προ Χριστού διοχετεύθηκαν στο εξωτερικό και κοσµούν τα µουσεία των Βρυξελλών, του Λονδίνου και του Μονάχου. Κι όµως, δεν έχουν πεισθεί ακόµη οι «πολιτισµένοι Ευρωπαίοι σύµµαχοί» µας ότι είµαστε οι µόνοι κληρονόµοι των προγόνων µας! Τα νοµίσµατα βέβαια µοιάζουν ολόιδια µε εκείνα των Ηδωνών. Έχουν το ίδιο τετράγωνο βαθούλωµα και φαίνεται σαν να κόπηκαν κι από το ίδιο το νοµισµατοκοπείο. Πρέπει να αναφερθεί εδώ και η µεγάλη ποικιλία και παραγωγή ελληνοθρακικών νοµισµάτων που βρέθηκαν κι ανήκουν σε διάφορους λαούς οι οποίοι έζησαν στο χώρο της Ανατολικής Μακεδονίας. Φαίνεται ότι η περιοχή κατοικήθηκε κι από άλλα Παιονικά φύλα, ενώ η µετακίνηση των Θρακικών φύλων ήταν συχνή, είτε οικεία βουλήσει, είτε δια της βίας των Μακεδόνων βασιλέων. Και βέβαια, τα αποδεικτικά αυτά στοιχεία, καταξιώνουν ιστορικά τον τόπο µας κι αποδεικνύεται έτσι ότι η γεωγραφική αυτή περιοχή ήταν, η πλέον πολυάνθρωπος και βέβαια η πλέον πυκνοκατοικηµένη στο βορειοελλαδικό χώρο. Βρέθηκαν νοµίσµατα των Ζαιελέων, των Παιόνων, των Σιροπαιόνων, των Ιχναiων, των Τυντενιέων, των Πιερiων, των Δοβηριέων, των Δερρώνων, των Ηδωνών, των Οδρυσών, των Οδοµάντων, των Μακεδόνων και άλλων. Συνήθεις είναι και οι παραστάσεις πάνω στα νοµίσµατα. Φέρουν εικόνες µέσα από το άµεσο φυσικό περιβάλλον, αλλά και τη θρησκευτική και την καθηµερινή τους ζωή. Νοµίσµατα που έφτασαν µέχρι τον Τίγρη και τον Ευφράτη και δεν γνωρίζουµε µέχρι πόσο µακριά ακόµη. Γι’ αυτά όµως ελπίζουµε να µας πληροφορήσουν, στο µέλλον, οι ειδικοί ερευνητές. (58) Οι Παίονες Δαρσίοι ή Δερσαiοι ή Δερραiοι ή Δέρρωνες, είναι ένας αυτόνοµος θρακικός λαός µε δική του διοικητική συγκρότηση και βασιλείς, µε γνωστούς, τους άρχοντές τους Ευεργέτη, Έκγονο, Δόκιµο, κλπ. οι οποίοι ήρθαν ως κατακτητές, παλαιότερα, στην περιοχή µας. Οι βασιλείς τους έκοψαν δικά τους νοµίσµατα, τον 5ο και 4ο αιώνα π.Χ. και ο


3

χώρος όπου ζούσαν ήταν µεταξύ Σαππαίων και ��δωνών, ανατολικά της λίµνης Πρασιάδας. Μιας λίµνης η οποία κάλυπτε τον κάµπο της Δράµας µέχρι το Πράβι και τις Κρηνίδες. Ο Θουκυδίδης µας πληροφορεί σχετικά µε τους Θράκες Ηδωνούς. Έφτασαν εδώ, προερχόµενοι από το βόρειο µέρος του ποταµού Στρυµόνα. Ως τελευταίος βασιλιάς των Ηδωνών θεωρείται ο Πιττακός. Εκτελέστηκε άδοξα το 422 π.Χ. από τους γιους του πολιτικού του αντιπάλου, του Γοάξιου. Οι νέοι αδελφοί συνεργάστηκαν συνωµοτικά µε την άπιστη γυναίκα του Πιττακού, την Βραυρού και η δόλια σύζυγος από κοινού µε τους εχθρούς του άντρα της τον δολοφόνησαν. Ίδιες και τότε, οι έριδες και οι δολοπλοκίες. Ο βασιλιάς Πιττακός ήταν φιλοµακεδόνας και οι άλλοι, οι αντίπαλοί του, φιλοαθηναίοι. Πολιτική ένταση και αλληλοκατηγορίες και παρασκήνια.Το έγκληµα έγινε στην τότε πρωτεύουσα των Ηδωνών, τη Μύρκινο. (62 IV 107,3) Γενάρχης των Ηδωνών θεωρείται ο Ήδωνας. Ο Ήδωνας είναι εγγονός του Νέστου και γιος της θεάς Αφροδίτης. Μητέρα του Ήδωνα είναι η νύµφη Καλλιρρόη και πατέρας του ο Παίονας ή ο Θεός Άρης. Είχε δύο αδέλφια. Τον Οδόµαντα και τον Βίστωνα. Κάποιοι άλλοι όµως συγγραφείς µας γράφουν πως είχε και τρίτο αδελφό, τον Μύγδονα.(69) Τι θαυµάσιες οι επινοήσεις των Ελλήνων Θρακών!.. Προκειµένου οι Θράκες να έχουν µόνιµη ειρήνη µεταξύ τους, να µην έχουν µεταξύ τους πολεµικές συρράξεις και έριδες κι έτσι να διαβιούν ειρηνικά και φιλικά, εφεύραν, εκτός από την κοινή καταγωγή και αλληλεγγύη µεταξύ καθιέρωσαν και την άµεση συγγένεια. Κι έπλασαν τους θαυµάσιους αυτούς µύθους. Άλλωστε, είναι ιστορικά γνωστό, δεν διατηρούσαν στις µεταξύ τους σχέσεις κλειστά σύνορα. Και βέβαια οι διάφορες θρακικές φυλές δεν είχαν αναπτύξει γύρω από τις πόλεις τους απόρθητα τείχη. Έτσι, οι Οδόµαντες, οι Βίστωνες οι Μύγδονες και οι Ηδωνοί ήσαν µιας γενιάς λαοί, και ένοιωθαν κι αδελφικοί λαοί. Κι έτσι αγαπηµένοι δεν υπονοµεύει το ένα φύλο το άλλο, δεν φιλονικούν και δεν συγκρούονται µεταξύ τους. Ήξεραν βέβαια, προηγούµενα, πως ήταν όµαιµοι λαοί, πως ήταν λαοί της ίδιας φυλής, του ίδιου έθνους των Ελλήνων και προέρχονταν από κοινούς προγόνους. Οι Ήδωνες ήταν πράγµατι ένας πολυπληθής λαός. Ένας λαός πάντα ετοιµοπόλεµος και δυναµικός, ένας λαός µε έντονη τη µεταναστευτική διάθεση γι’ αυτό κι έµπαινε σε µεγάλες περιπέτειες. Όταν ζούσαν µεταξύ του Παγγαίου όρους, (Φαλακρού) του Νέστου και τις ακτές του Πιερικού κόλπου (Καβάλας), καθώς ήταν λαός ανήσυχος και προοδευτικός, ένα µεγάλο µέρος από αυτούς περαιώθηκε στη νήσο Θάσο. Το γεγονός αυτό αναφέρεται από τον λεξικογράφο Ησύχιο τον Αλεξανδρινό, ο οποίος έζησε τον 5 ο αιώνα µ.Χ. Και σηµειώνει πως παλιότερα η Θάσος ήταν κυριολεκτικά Ηδωνική. («Ηδωνίς η Θάσος το πάλαι») (85) Όµως στη Θάσο έφτασαν κάποτε οι Πάριοι και έδιωξαν τους Ήδωνες από το νησί και έτσι η φυλή των Ηδωνών πέρασε στη Χαλκιδική και στη Μυγδονική χώρα, φτάνοντας και µέχρι τον Αξιό. Και βέβαια ξαναγύρισαν στα πατρογονικά τους εδάφη τον 5 ο π.Χ. αιώνα, όταν τους έδιωξαν κι από εκεί οριστικά οι Μακεδόνες βασιλείς, όπως προείπαµε. Ο Ηρόδοτος γράφει ότι οι Ήδωνες ζούσαν το 480 π.Χ. ανατολικά του Στρυµόνα και ήσαν γείτονες µε τους Πίερες. Και είναι γνωστό πως κι αυτοί, οι Θράκες Πίερες, είχαν διωχτεί από την Πιερία της Κατερίνης στην οποία είχαν µεταναστεύσει και ζούσαν την ίδια περίοδο νότια του Παγγαίου όρους, στην πρωτινή τους κοιτίδα, κυρίως από την περιοχή του Παρανεστίου µέχρι και την περιοχή της Καβάλας ( 20 Η 7.110 και 114.1). Γι' αυτό και ο πολύπαθος αυτός θρακικός λαός των Ηδωνών, βλέπουµε, να οργανώνεται πολιτικά και στρατιωτικά µε σταθερή την απόφασή του να µην ξανά εγκαταλείψει, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, την πατρώα του γη. Μια ευλογηµένη γη µε πλούσια πανίδα και χλωρίδα, όπως έγραψαν πολλοί αρχαίοι συγγραφείς, όπως ο Ξενοφώντας, ο Θουκυδίδης, ο Αριστοτέλης, ο Ηρόδοτος, ο Παυσανίας, ο Επίχαρµος και λοιποί. Έτσι, ο λαός των Ηδωνών, βρίσκεται ανά πάσα στιγµή σε πολεµική ετοιµότητα. Είναι τέλεια εκπαιδευµένος στα όπλα και ο κάθε πολίτης–οπλίτης είναι απαράµιλλος πολεµιστής και δεινός ιππέας αναβάτης και ο οποίος γίνεται φόβητρο για τους εχθρούς του καθώς ιππεύει πάνω στα ταχύτατα άλογα της περιοχής. Είναι άγρια καθαρόαιµα άλογα, τα οποία εξηµερώνονται κι εξηµερωµένα εκτρέφονται και αναπαράγονται στον κάµπο και τα καταπράσινα βουνά. Πολλοί επεχείρησαν έκτοτε να τους υποδουλώσουν. Όλοι όµως έφυγαν ηττηµένοι µέσα από την Ηδονική ενδοχώρα. Ανατολικότερα των Ηδωνών και στη θάλασσα, ζούνε οι Πίερες Θράκες. Γι΄ αυτό κι ο κόλπος της Καβάλας µετονοµάστηκε Πιερικός κόλπος. Οι Καβαλιώτες έχουν εγγύτερα ως προγόνους τους, τους Πίερες Θράκες. Ένα φιλόµουσο και πολύ αναπτυγµένο θρακικό ελληνικό φύλο το οποίοι φηµίζονταν για τις ωραίες και πανέξυπνες γυναίκες του. Πολλές από


4

αυτές παντρεύτηκαν εξέχοντες Αθηναίους πολιτικούς και στρατιωτικούς άνδρες. Η γυναίκα του Θουκυδίδη, η Ηγησιπύλη κόρη του βασιλέα των Θρακών Ολόρου είναι Πιέρισσα και κατέχει πλούσια περιουσία στην περιοχή της Παλαιάς Καβάλας σε ορυχεία χρυσού. Οι Ήδωνες υπερασπίζονται την ελευθερία και την αυτοτέλειά τους από κάθε ξένες επιβουλές. Υπενθυµίζουµε ότι το 513 µε 512 π. Χ. ήρθε στη Θράκη ο Δαρείος προερχόµενος από την Σκυθία όπου εκστράτευσε εναντίον του κράτους των Σκύθων. Είχε µαζί του και τον τύραννο της Μιλήτου Ιστιαίο, σύµµαχό του και γιο του Λυσαγόρου. Επειδή η προσφορά του Ιστιαίου στην εκστρατεία κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις πάνω στον Ίστρο (Δούναβη) ποταµό, ήταν πολύ σηµαντική, ο µεγάλος βασιλέας των Περσών για να τον ανταµείψει του χάρισε όλη την περιοχή της Ηδωνικής ενδοχώρας, η οποία, τότε, είχε πρωτεύουσα την Μύρκινο, το σηµερινό χωριό Δοξοµπός. Μια περιοχή µε µεταλλεία αργύρου και άφθονη πολύτιµη ναυπηγήσιµη ξυλεία. Όµως οι Μιλήσιοι του Ιστιαίου δεν µπόρεσαν να εγκατασταθούν ως κυρίαρχοι στην περιοχή γιατί οι Ήδωνες τους πολέµησαν, τους κατανίκησαν και ο τύραννος της Μιλήτου εγκατέλειψε άπρακτος την περιοχή επιστέφοντας κοντά στον Δαρείο όπου κι έµεινε µαζί του για 12 χρόνια στις Σάρδεις, ώσπου βρήκε τον θάνατο από τον σατράπη Αρταφέρνη. Αργότερα οι Ήδωνες πολέµησαν και νίκησαν στην Μύρκινο, το 497 π.Χ., ένα πιο φιλόδοξο κι επικίνδυνο επιδροµέα, το νέο τύραννο της Μιλήτου, τον Αρισταγόρα. Και παρά την άµεση κι έµµεση βοήθεια την οποία του παρείχαν οι Πέρσες, οι Μιλήσιοι, στη µάχη µέσα στον κάµπο της Δράµας είχαν χιλιάδες νεκρούς και µεταξύ αυτών και τον ίδιο το βασιλιά τους, τον τύραννο Αρισταγόρα. Οι συντριπτικά πολυπληθείς και καλλίτερα εξοπλισµένοι Ασιάτες ηττήθηκαν από τους φοβερούς και ταχύτατους ιππείς καταδροµείς και πελταστές Ηδωνούς. Το 476 π.Χ. µια πολεµική µοίρα των Αθηναίων υπό τον ναύαρχο Κίµωνα, γιο του Μαραθωνοµάχου Μιλτιάδη, καταπλέει στον κόλπο του Ορφανού (Τσάγεζι) και καταλαµβάνει την Ηιόνα, τη σηµερινή Κοντέσα ή Τούζλα, που είναι και το επίνειο της Αµφίπολης. Στήνει προγεφύρωµα απέναντι από τις µεγάλες πλούσιες πόλεις των Ηδωνών της Θράκης. Ο φόβος του όµως µήπως και δεν τα καταφέρει να αντιµετωπίσει αποτελεσµατικά τους σκληροτράχηλους Ηδωνούς µε τα υπάρχοντα µέσα που διέθετε, τον αναγκάζει να αναβάλλει την τελική επίθεση και γιαυτό περιµένει. Θέλει να προετοιµαστεί καλύτερα και µετά να επανέλθει ώστε να επιτύχει συντριπτική νίκη κατά των σκληροτράχηλων ντόπιων πολεµιστών. Πράγµατι οι Αθηναίοι επανέρχονται το 466 π.Χ. Έχουν πια συγκεντρώσει πάνω από δέκα χιλιάδες στρατιώτες από Αθηναίους και φίλους συµµάχους και µισθοφόρους, κάτω από τις διαταγές τ6ων δυο πιο έµπειρων και δοξασµένων Αθηναίων στρατηγών τους. Του Σωφάνη, γιο του Ευτυχίδη, ο οποίος κατάγεται από το δήµο Δεκέλειας και του Λέαγρου, το γιο του Γλαύκωνος. Προσβάλουν λοιπόν τους Ηδωνούς στην ενδοχώρα τους και τους περιµένουν σε παράταξη µάχης, µέσα στον κάµπο του Δάτου. Ήταν µια µέρα δύσκολη, µια µέρα µε πολλές βροχές και κεραυνούς και γινόταν χαλασµός του κόσµου σε όλο τον κάµπο της Δράµας. Η λίµνη Πρασιάδα είχε φουσκώσει, ήταν πληµµυρισµένη και φουρτουνιασµένη και οι Ήδωνες ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο προετοιµασµένοι και αποφασισµένοι προκειµένου να υπερασπιστούν τα όσια της πατρίδας τους. Η σύγκρουση ήταν άγρια και άκρως συναρπαστική κάτω από τις χειρότερες καιρικές συνθήκες. Οι επιδροµείς µπροστά στην αποφασιστικότητα και την ορµή των έφιππων Ηδωνών υπερασπιστών λύγισαν, κάµφθηκαν, λιποψύχησαν, αποδιοργανώθηκαν. Δεν άργησαν να πανικοβληθούν και τότε άρχισε µια άγρια καταδίωξη και µια γενική σφαγή. Δεν γλίτωσε κανείς από τους εισβολείς. Και µαζί µε τους οπλίτες Αθηναίους και τους συµµάχους τους σκοτώθηκαν και οι ένδοξοι στρατηγοί τους, που ήταν διάσηµοι από άλλες νικηφόρες µάχες, οι επιτελείς και καύχηµα των Αθηναίων, ο Σωφάνης και ο Λέαγρος. Τα δυσάρεστα νέα έφτασαν στην Αθήνα σαν κεραυνός. Οι Αθηναίοι φαρµακώθηκαν. Το επίλεκτο σώµα τους, µε τους πλέον καταξιωµένους στρατηγούς τους, υπέστη ολοκληρωτική καταστροφή. Οι Θράκες, οι οποίοι πολέµησαν υπέρ βωµών και εστιών, τους κατανίκησαν. Η συντριβή του Αθηναϊκού στρατού και η σκιά της βαριάς ήττας έπεσε καταθλιπτικά πάνω στην Αθήνα και κλόνισε το γόητρο του Αθηναϊκού λαού. Και βέβαια οι Αθηναίοι τίµησαν τους προσφιλείς νεκρούς τους µε τιµές ηρώων. Έστησαν µάλιστα στήλες στις οποίες αναφέρονταν τα ονόµατα και ο δήµος από τον οποίο κατάγονταν κάθε ένας αξιωµατικός και ο��λίτης νεκρός, χωριστά. Τα µνήµατα βρίσκονται στο δρόµο από τον οποίο πηγαίνει κανείς στην Ακαδηµία. Ήταν η µεγαλύτερη και η ποιο πολυαίµακτη µάχη που έγινε ποτέ εκτός Αθηνών στην βόρεια Ελλάδα µεταξύ Ελλήνων και ήταν ολοκληρωτική και καθοριστική η ήττα του Αθηναϊκού στρατού.


5

Κατά τον Ηρόδοτο, η αιµατηρή αυτή µάχη διεξήχθη στο Δάτο (20 ΙΧ 75) και κατά τον Θουκυδίδη στη Δραβισκό. Όπου όµως κι αν έγινε η µάχη, οι Αθηναίοι επιδροµείς πλήρωσαν πολύ βαρύ τίµηµα σε ανθρώπινο δυναµικό σε µια προσπάθεια να κατακτήσουν τη χρυσοφόρο χώρα που είχε παράλληλα και απέραντα δάση, πλούσια γεωργικά προϊόντα και πολύτιµη ναυπηγήσιµη ξυλεία για τον πολεµικό τους στόλο. (70 σελ. 70-71). Οι Αθηναίοι όµως θα επιµένουν. Ετοιµάζουν τώρα και νέα εισβολή στην περιοχή. Άλλωστε η Ηδωνίδα γη η οποία θεωρείται Γη της Επαγγελίας, αφού διαθέτει πολύτιµα στρατηγικά υλικά για τους Αθηναίους της εποχής, εξακολουθεί να είναι ένας στρατηγικός στόχος και βρίσκεται στο µόνιµο στόχαστρό τους. Εκτός των παραπάνω, υπάρχουν και τα πλούσια κοιτάσµατα σε χρυσό κι άργυρο των µεταλλείων τα οποία βρίσκονται πάνω στις Κρηνίδες, στο ορεινό οροπέδιο του Παγγαίου, τα άλλωστε εποφθαλµιούσαν και άλλοι επίδοξοι κατακτητές, πλην των Αθηναίων. Έτσι η περιοχή έγινε σύντοµα ένα θέατρο αιµατηρών συγκρούσεων. Και να λοιπόν που ξαναεµφανίζεται το 462 π.Χ. στον Στρυµονικό κόλπο ο Αθηναϊκός στόλος µε το στρατηγό Κίµωνα. Πλέει προς τη νήσο Θάσο κι αφού νίκησε τους µαλθακούς εποίκους Πάριους οι οποίοι υπερασπίζονταν το νησί, καταλαµβάνει όλη τη Θάσο κι ύστερα κάνει απόβαση στην πλούσια ενδοχώρα της Ηδονικής γης. Μόνο όµως το 438 π.Χ. οι Αθηναίοι θα ολοκληρώσουν τις κατακτήσεις τους και θα γίνουν εξολοκλήρου οι κυρίαρχοι της µητρόπολης της Δυτικής Θράκης, της πολυάνθρωπης και ωραίας πόλης των Εννέα Οδών, της άλλοτε κραταιάς Έµπολης, πρωτεύουσας των Ηδωνών, αφού ήδη την κατέλαβαν οριστικά. Τότε µε εισήγηση του στρατηγού Άγνωνα του γιου του Νικία, ο οποίος διορίστηκε κι ως διοικητής της αποικίας, η πόλη µετονοµάζεται σε Αµφίπολη και η ανάπτυξή της έκτοτε είναι πλέον θεαµατική. Τώρα µια χρυσοφόρα πηγή ανοίγεται για τους Αθηναίους και οι στρατηγικές πρώτες ύλες καταφτάνουν απρόσκοπτα, σε µεγάλες ποσότητες, στον Πειραιά µε τις Αθηναϊκές φορτηγίδες οι οποίες καταπλέουν η µία πίσω από την άλλη στο Στρυµονικό κόλπο. Αλλά οι Αθηναίοι αποικιοκράτες είναι ωµοί. Ενδιαφέρονταν πρωτίστως να εφοδιαστούν από την πλούσια περιοχή µε ναυπηγήσιµη ξυλεία και δηµητριακά κι αργότερα µε χρυσό από την περιοχή των Κρηνίδων και γι΄ αυτό και δεν γίνονται αποδεκτοί από τους Ήδωνες. Έτσι οι συγκρούσεις µαζί τους δεν σταµάτησαν ποτέ. Σε µια, µάλιστα, από αυτές, το έτος 422 π.Χ., σε µάχη στη Νεάπολη, τη σηµερινή Καβάλα, ένας Μυρκίνιος πελταστής, σκοτώνει τον Αθηναίο στρατηγό Κλέωνα. Όµως, µε όλα αυτά κι αυτά, οι Αθηναίοι ανοίγουν την όρεξη των Σπαρτιατών. Έτσι την περίοδο του εµφυλίου Πελοποννησιακού πολέµου η Σπάρτη στέλνει µυστικά τον βασιλέα των Λακεδαιµονίων Βρασίδα µε στρατό ενισχυµένο κι από τους συµµάχους τους Πελοποννήσιους, µε σκοπό να κατακτήσει την περιοχή και να κόψει την πηγή ανεφοδιασµού των Αθηναίων. Να σταµατήσει δηλαδή τη ροή ναυπηγήσιµης κυρίως ξυλείας ώστε να περιορίσει την κυριαρχία της Αθήνας στη θάλασσα. Οι Σπαρτιάτες εµφανίζονται οδικά, εντελώς ξαφνικά, στην περιοχή της Θράκης, το χειµώνα του 422 π.Χ. µέσα από τα Κερδύλια όρη. Χωρίς να «ρίξουν ούτε µια ντουφεκιά», όπως θα λέγαµε σήµερα, καταλαµβάνουν, µια προς µια, τις Αθηναϊκές αποικίες (62 V 7,4) και τερµατίζουν την κυριαρχία των Αθηναίων στην περιοχή. Ο Λακεδαιµόνιος στρατηγός Βρασίδας, γιος του Τέλλιδος, είναι ένας χαρισµατικός ηγέτης µε πλούσια στρατιωτικά, αλλά και διπλωµατικά προσόντα. Ο Σπαρτιάτης βασιλιάς θεωρείται από τους καλύτερους των Σπαρτιατών βασιλέων. Είναι φιλόπατρις και µετριοπαθής, αλλά και δεξιοτέχνης και πανούργος διπλωµάτης. Γρήγορα κερδίζει την εκτίµηση των Θρακών. Διακηρύττει ισότητα για όλους τους κατοίκους και δηλώνει ότι ήρθε στη βόρεια Ελλάδα για να τους απελευθερώσει απ' τους δυνάστες τους, τους επιδροµείς Αθηναίους. Πράγµατι οι Αθηναίοι κυριολεκτικά τους αποµυζούσαν, αλλά και τους θεωρούσαν υποδιαίστερους. Φαίνεται ότι το νέο πνεύµα το οποίο πέρασε ο πονηρός Σπαρτιάτης έπεισε τους ειρηνικούς Θράκες για τις καλές του προθέσεις. Έτσι οι Λακεδαιµόνιοι απέκτησαν φανατικούς συµµάχους στις πόλεις, Άργιλο, Μύρκινο, Γαληψό και Οισύµη. Πόλεις οι οποίες ήταν δυσαρεστηµένες από την συµπεριφορά των Αθηναίων, αφού άλλωστε οι Αθηναίοι άποικοι έβλεπαν µε µισό µάτι τους ντόπιους. Έτσι ο πανέξυπνος Βρασίδας κατέλαβε οµαλά και χωρίς αιµατοχυσία την Αµφίπολη, αιφνιδιάζοντας την Αθηναϊκή φρουρά πάνω στη γέφυρα του ποταµού, αφού εξασφάλισε τη βοήθεια και τη συνεργασία και του όµορου βασιλιά της Μακεδονίας Περδίκα Β' (438-413). Ο Αθηναίος φρούραρχος της Αµφίπολης, στρατηγός Ευκλέας, ο οποίος έγκαιρα προέβλεψε τον κίνδυνο από τους Σπαρτιάτες, ζήτησε αµέσως βοήθεια από την εθνική µητρόπολη. Η βοήθεια όµως δεν έφτασε νωρίς κι ο διοικητής της πόλης, όταν είδε ότι κάθε αντίσταση ήταν µάταιη, αναγκάστηκε να παραδώσει την Αµφίπολη ειρηνικά στους Σπαρτιάτες.


6

Η Αθηναϊκή µοίρα η οποία έσπευσε από τη Θάσο για να βοηθήσει τους πολιορκουµένους Αθηναίους, έφτασε καθυστερηµένα. Οι επτά πολεµικές τριήρεις υπό τον στρατηγό Θουκυδίδη κατέπλευσαν στο επίνειο της Ηιόνας το απόγευµα, αλλά ήταν πλέον πολύ αργά. Ξηµερώµατα, την ίδια µέρα, η µεγάλη πόλη της Αµφίπολης παραδόθηκε. Απλά ο Αθηναϊκός στόλος µπήκε στο λιµάνι του επίνειου της Αµφίπολης, την Ηιόνα και εκεί πληροφορήθηκαν ότι η πολιορκούµενη πόλη-πρωτεύουσα είχε παραδοθεί στον Βρασίδα το πρωί της ίδιας µέρας. «Η πτώση της Αµφίπολης άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου στην Αθήνα. Οι πολιτικοί και οι στρατιωτικοί ήρθαν σε έντονη αντιπαράθεση, ενώ άρχοντες και λαός κατατρόµαξαν. Η πτώση της Ηδονικής µεγαλούπολης ήταν πολύ βαρύ πλήγµα για την Αθήνα, γιατί η Αµφίπολη ήταν γι’ αυτούς πάρα πολύ χρήσιµη. Για την ναυπηγήσιµη ξυλεία την οποία προµηθεύονταν και για τα πλούσια σιτηρά τα οποία τους παρείχε.» (62 Δ' 108). Ο Θουκυδίδης ήταν ένας ευπατρίδης στρατιωτικός και πολιτικός, µέλος του αριστοκρατικού κόµµατος, αλλά και πολύ µορφωµένος και άψογος από κάθε άποψη. Όµως οι ηγέτες του Αθηναϊκού κράτους κάλεσαν τον στόλαρχο να απολογηθεί. Ο λόγος ήταν φανερός. Ζητούσαν ένα εξιλαστήριο θύµα. Έτσι ο Θουκυδίδης προτίµησε να µείνει στη Θράκη, γιατί γνώριζε την τύχη που τον περίµενε, επιστρέφοντας στην Αθήνα, από τους πολιτικούς του αντιπάλους. Καίτοι έκανε πλήρως το στρατιωτικό και πατριωτικό του καθήκον. Γιατί, πράγµατι, µόλις έλαβε την εντολή έσπευσε έγκαιρα ο Αθηναϊκός στόλος, αλλά λόγω δυσµενών καιρικών συνθηκών καθυστέρησε λίγο. Τόσο όσο να προλάβει ο Βρασίδας να καταλάβει αµαχητί την Αµφίπολη. Αλλά ποιος, στην Αθήνα, να πιστέψει τον Θουκυδίδη; Έτσι πράγµατι καταδικάστηκε ο στρατηγός Θουκυδίδης ερήµην σε θάνατο για ολιγωρία κατά την εκτέλεση των στρατιωτικών του καθηκόντων. Οι Αθηναίοι πολιτικοί βρήκαν τον έξοχο στρατηγό ως πρόσφορο θύµα για να εξευµενίσουν τη δυσαρέσκεια του Αθηναϊκού λαού. Ο Θουκυδίδης που είχε γυναίκα Θρακιώτισσα και η οποία είχε περιουσιακά στοιχεία στην περιοχή της Σκαπτής Ύλης, που ήταν ένα λατοµείο χρυσού, έζησε µε την οικογένειά του στην περιοχή µας µέχρι το θάνατό του. Εδώ ξεκίνησε και τέλειωσε το ιστορικό του έργο για τον τραγικό εµφύλιο των Ελλήνων, τον γνωστό Πελοποννησιακό πόλεµο. Οι ηγέτες των Αθηνών, µετά το τραγικό συµβάν, παρήγγειλαν στον στρατηγό Κλέωνα ν' αποπλεύσει αµέσως από την Τορώνη της Σιθωνίας, στην οποία βρισκόταν µε ισχυρό στόλο και να σπεύσει να ανακαταλάβει τις αποικίες τους οι οποίες είχαν περιέλθει στα χέρια των Σπαρτιατών. Πράγµατι ο ναύαρχος Κλέων µόλις έφτασε στην θερµή περιοχή ζήτησε πρώτα τη συµµαχία και τη βοήθεια του βασιλιά των Μακεδόνων Περδίκα Β’. Μετά, αφού εξασφάλισε τη συναίνεση και φιλία των Μακεδόνων, συγκρότησε µισθοφορικό στρατό, απέσπασε και τη στρατιωτική συνεργασία και του βασιλιά των Οδοµάντων Πολλήν κι έχοντας τώρα ως ορµητήριο την Ηιόνα, ήρθε στην περιοχή της Αµφιπόλεως. Εκεί συγκρούστηκε σε µάχη εκ παρατάξεως µε τους Σπαρτιάτες. Η µάχη ήταν βίαιη και πολύ φονική και για τα δύο αντίπαλα µέρη. Δυστυχώς, βρήκαν τον θάνατο και οι δύο αυτοί εξέχοντες στρατηγοί, ο Κλέωνας και ο Βρασίδας. Ενώ όµως από τη µεγάλη σύγκρουση οι Σπαρτιάτες αναδείχτηκαν τελικά νικητές, απεφάσισαν να εκκενώσουν τη Θράκη, αφήνοντας στους διπλωµάτες τους να διευθετήσουν ειρηνικά τον διακανονισµό των εδαφών κυριαρχίας. Γιατί είχαν πια όλοι κουραστεί από τον συνεχή αιµατηρό και µακρόχρονο εµφύλιο πόλεµο των 27 ετών. Έγιναν πράγµατι οι διαπραγµατεύσεις. Από πλευράς Σπαρτιατών τις διαπραγµατεύσεις διεξήγε ο νέος βασιλέας και ηγέτης της Σπάρτης, ο Πλειστάνακτας, γιος του Παυσανία και από πλευράς των Αθηναίων, ο στρατηγός Νικίας, ο γιος του Νικηράτου. Στις διπλωµατικές διευθετήσεις οι ηγέτες των δύο χωρών υπήρξαν αµφότεροι υποχωρητικοί και κατέληξαν σε συµφωνία ειρήνης. Πράγµατι υπογράφτηκε συνθήκη ειρήνης την 27ην ηµέρα του µηνός Αρτεµισίου (Απριλίου) για τους Σπαρτιάτες και την 25ην Ελαφηβολιώνος για τους Αθηναίους, του έτους 421 π.Χ. (62 Ε΄19). Αλλά ο Σπαρτιάτης στρατηγός Κλειαρίδας, που µετά τον θάνατο του Βρασίδα τοποθετήθηκε ως αρµοστής διοικητής στην Αµφίπολη δεν εγκατέλειπε την πόλη. Και µόνο ύστερα από ένα χρόνο, το 420 π.Χ. και µετά από µια πολύ αυστηρή διαταγή από την γερουσία της Σπάρτης ο ιδιόρρυθµος στρατηγός εκκένωσε την Αµφίπολη η οποία ήταν κι η πολυτιµότερη αποικία των Αθηναίων. Όταν έληξε ο αδελφοκτόνος εµφύλιος, ο αποκαλούµενος Πελοποννησιακός πόλεµος, 431-404 π. Χ., οι Θάσιοι άποικοι που ζούσαν στην Ηδωνική χώρα, ξαναγύρισαν στην Ηδονική γη και ίδρυσαν το 390 π.Χ. την γνωστή πόλη των Κρηνίδων. Σκοπός τους, για να µπορούν


7

από κοντά να ελέγχουν τα µεταλλεία του Παγγαίου όρους και στη συνέχεια να κόψουν και τα πρώτα χρυσά νοµίσµατα µε την επιγραφή «ΘΑΣΙΟΝ ΗΠΕΙΡΟ». Οι Ήδωνες, γενικά στον Εµφύλιο των νοτίων Ελλήνων, συντάχτηκαν µε τους Σπαρτιάτες, γιατί οι Λακεδαιµόνιοι τους φέρθηκαν πιο ανθρώπινα απ' ότι οι Αθηναίοι. Ο Διόνυσος θεωρείτο ο πιο οικείος Θεός των Ηδωνών. Ίσως γιατί πίστευαν ότι µεγάλωσε κι ανατράφηκε στις γραφικές πλαγιές και κοιλάδες του Καρµάνιου όρους. Το βουνό το οποίο µετονοµάστηκε αργότερα Νησσαίο όρος και µετά Παγγαίο όρος, λόγω του θανάτου πάνω στο βουνό του βασιλιά της περιοχής Παγγαίου. Ψηλά στις κορφές και τα εκτεταµένα υψίπεδα του βουνού ζούσαν οι ορεινοί Θράκες Σάτρεις και οι αγέρωχοι Βησσοί οι οποίοι λάτρευαν µε περίσσια κατάνυξη, µέσα σε καλλίµορφους ναούς και βωµούς, τον τραγόµορφο Θεό Διόνυσο. Ήσαν φιλικοί µε τους Ήδωνες, τους οποίους θεωρούσαν και όµαιµο αδελφό λαό. Αλλά οι Ήδωνες συµµετείχαν, όπως κι όλες οι Θρακικές φυλές και στα Ορφικά µυστήρια. Στη χώρα των Ηδωνών αναπτύχθηκαν πολλές κι αξιόλογες πόλεις µε τη βοήθεια και το ενδιαφέρον των διαφόρων αποικιοκρατικών νοτιοελλαδικών πλουσίων πόλεων. Υπενθυµίζουµε την Αµφίπολη (πρώην Εννέα Οδοί και ΄Εµβολη). Είναι κατ' εξοχήν το πιο πολυάνθρωπο πόλισµα των Ηδωνών κατά τον Θουκυδίδη. «...Ηδώνες εξελάσαντες έκτισαν το χωρίον τούτο, όπερ πρότερον Εννέα Οδοί, εκαλούντο». Η πόλη των Κρηνίδων και η Ηιόνα, (η σηµερινή Κοντέσσα), που είναι αποικία των Μενδαίων της Παλλήνης. Η Μύρκινος, η παλιά πρωτεύουσα των Ηδωνών, το σηµερινό χωριό Δοξοµπός. Άλλες πόλεις ήταν η Φάγρης, η Απολλωνία, η Οισύµη, που είναι η πατρίδα της γυναίκας του Πριάµου της περίφηµης Καστάνειρας µητέρας του Έκτορα, η Δραβησκός, η Σκαπτή Ύλη, το Ακόντισµα, η Πίστυρος, η Πέρνη, η Τρώιλος, η Πέργαµος, η Γαληψός, η Φράζη, η Μεθώνη, τα Αντίσαρα, το Δάτο, η Ηδώνα στη θέση των σηµερινών Κουδουνίων, το Δόκαλο, το σηµερινό Δοξάτο, η Όχρα, η σηµερινή Χωριστή, το Σκάβατο, κλπ. αλλά κι άλλα πολίσµατα που δεν ανακαλύψαµε ακόµη, όπως η Νήσσα, η αρχαία Δράµα Η ανάπτυξη της Αµφίπολης, πολιτιστικά και οικονοµικά, φέρνει καρπούς. Εδώ γεννιούνταν κι αναδεικνύονταν µεγάλοι άνδρες. Η πόλη έχει Ολυµπιονίκες, έχει στρατηγούς και ποιητές, έχει συγγραφείς και φιλοσόφους. Αναφέρουµε τους Αιλιανό, τον Σουiδα, το Διογένη το Λαέρτιο, το φιλόσοφο και µαθητή του Πλάτωνα το Δηµήτριο, το στωικό φιλόσοφο Ερµαγόρα, τον Πυθαγόρειο φιλόσοφο Δάµιππο, τον ιστορικό Φίλιππο τον Αµφιπολίτη, το ζωγράφο Πάµφιλο, που ήταν κι ο δάσκαλος του µεγάλου Εφέσσιου ζωγράφου Απελλή, ο οποίος έζησε τον 4ο π.Χ. αιώνα και που ήταν ο προσωπικός ζωγράφος του Μ. Αλεξάνδρου. Ήταν ακόµη ο Μαρσύας ο νεότερος ο Φιλιππήσιος, ένας ιστορικός συγγραφέας ο οποίος έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ. Έγραψε τα Μακεδονικά και τις Μακεδονικές ιστορίες. Από το έργο του όµως υπάρχουν µόνο ελάχιστα αποσπάσµατα. Ως πηγή των πληροφοριών του είχε τον Ηγήσιππο τον µη Μηκυβερναίο. Ακόµη, Αµφιπολίτης ήταν κι ο κριτικός Ζωiλος ο Οµηροµάστιγας, που το 380 π.Χ. ασκούσε σκληρή κριτική στο επικό έργο του Οµήρου. Σχετικά µε τον Ζωίλο υπάρχει και το εξής ιστορικό ανέκδοτο. Κάποτε, λέει, περιήλθε σε πλήρη ένδεια. Δεν είχε ούτε τα απαραίτητα τρόφιµα ακόµη και να ζήσει. Οπότε ζήτησε οικονοµική βοήθεια από τον Πτολεµαίο τον Φιλάδελφο, το βασιλέα της Αιγύπτου. Του ήρθε όµως η εξής απάντηση από τον Μακεδόνα στρατηγό του Μ. Αλεξάνδρου. -Ο µεγάλος µας ποιητής ο Όµηρος χρόνια τώρα τρέφει µε το έργο του όλο τον κόσµο. Εσύ, που ισχυρίζεσαι ότι είσαι πολύ καλύτερος απ' αυτόν και τον κατακρίνεις, γιατί δεν µπορείς να θρέψεις ούτε καν τον εαυτό σου; Η χώρα των Ηδωνών, που ήταν πυκνοκατοικηµένη απ' την νεολιθική εποχή, έχει πολλά αρχαία πολίσµατα σ' όλη την έκταση από το Φαλακρό µέχρι τα βουνά της Λεκάνης. Αν κάποτε η αρχαιολογία σκύψει µε πολύ ενδιαφέρον στην Ηδωνίδα γη πολλά ιστορικά µυστήρια της περιοχής µας θα βρουν τη λύση τους. Αλλά και θα απαντηθούν πολλά και εύλογα ερωτήµατα. Παραδείγµατος χάρη, τι σχέση µπορεί να έχει η αρχαία πόλη Βήσσα, πάνω απ' τον Ξηροπόταµο, µε τους Βησσούς; Άσχετα αν η πρωτεύουσα των Βησσών ήταν η Βησσοπάρα, στη θέση της σηµερινής Βουλγαρικής πόλης Πάζαρτζικ (Pazardzik) (14 σελ. 203). Ποια είναι τα αρχαία ονόµατα των περισσότερων χωριών µας όταν ξέρουµε ότι διαθέτουν κοιµητήρια από την αρχαία κλασσική εποχή, από τη Δράµα µέχρι το Σιδηρόνερο; Γιατί κανείς δεν τα γνωρίζει; Διότι κανείς µας ποτέ δεν τα ερεύνησε… Πιο ήταν το πόλισµα της αρχαίας Δράµας; Ο Όµηρος αναφέρεται στη Νήσσα ως πόλισµα της περιοχής, αναφέρει την πεδιάδα µας µε τόνοµα Νησσαία και εύκαρπο και το οροπέδιο πάνω από τη Δράµα Νησσαίο. Αυτή ήταν η εικόνα των τοπωνυµίων κατά την


8

αρχαία εποχή. Και έρχεται το ερώτηµα. Ο βασιλιάς των χρυσωρυχείων του Παγγαίου, ο Ρήσος, πια είχε την πρωτεύουσά του; Το µεσηµβρινό βουνό, το βουνό της Εικοσιφοίνισσας, φαίνεται ότι δεν έχει καµία σχέση µε το αρχαίο Παγγαίο. Για πολλούς και αδιαµφισβήτητους λόγους. Όµως τότε πιο είναι το ιστορικό βουνό Παγγαίο των θρακών Σατρών πάνω στο οποίο υπάρχει και το περιβόητο µαντείο του Θεού Διονύσου; Αφού ιστορικά υπάρχει, γιατί µέχρι τώρα δεν το έχουµε ανακαλύψει; Γιατί απλά …ποτέ µας δεν το ερευνήσαµε και γιατί ποτέ δεν θέλαµε να το ερευνήσουµε!…Πρέπει να το αναζητήσουµε; Ο Μάξιµος Τύριος, ρήτορας και πλατωνικός φιλόσοφος, ο οποίος έζησε τον δεύτερο αιώνα µ.Χ. (79 Η') γράφει πως οι αρχαίοι έκτιζαν τα µεγάλα µητροπολιτικά ιερά τους πάνω στα ψηλώµατα. Κάτω στις πεδιάδες είχαν τους µικρούς ναΐσκους τους οι οποίοι ήταν εξαρτηµένοι απ' τα εντυπωσιακά ιερά των υψηλών βουνών. Την ίδια ακριβώς άποψη εκφράζει κι ο ιστοριογράφος και τεχνογράφος του πρώτου µ.Χ. αιώνα, ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς (55 π.Χ.-..) στη «ρωµαϊκή αρχαιολογική βιβλιοθήκη» του. (66 τόµος Α' κεφάλαιο θ') Ο Διόνυσος, που είναι γιος του Δία και της θνητής Σεµέλης, ήταν ο προστάτης Θεός της γονιµότητας, αλλά και της αµπέλου. Παντού παρουσιάζεται στολισµένος µε σταφύλια και τα κλήµατα. Οι Νησσαίες νύµφες, οι οποίες ζούσαν πάνω στο Νησσαίο όρος, τον φρόντιζαν µέσα σε σπηλιές και τον µεγάλωσαν πάνω στις όµορφες πλαγιές του Παγγαίου. Όταν ανδρώθηκε κατέβηκε στον κάµπο, όπου βρήκε τα σταφύλια, έστυψε τις ρόγες των τσαµπιών, έβγαλε µούστο από τον οποίο ήπιε ο ίδιος και όλοι οι συνοδοί του. Και µέθυσαν µαζί του οι ωραίες Νύµφες κι οι τροφοί του, οι Σάτυροι κι οι Σιληνοί, οι ακροβάτες και οι βοσκοί κι όσοι άλλοι τον ακολουθούσαν. Ύστερα στολίστηκαν όλοι µε κισσούς και κλήµατα και ρίχτηκαν στους χορούς, τα τραγούδια, τα πειράγµατα και τα γλέντια µέχρι ξεφαντώµατος. Έτσι διέδωσαν την καλλιέργεια της αµπέλου σ' όλη την Ηδονική γη και την άλλη Θράκη. Χαρακτηριστικό είναι ότι όλα τα Θρακικά φύλα, τα οποία απετέλεσαν µικρά ανεξάρτητα κρατίδια, έκοψαν νοµίσµατα µε τη µορφή του Θεού Διονύσου τον οποίο υπεραγαπούσαν και τιµούσαν ιδιαίτερα. Έµβληµα του ιδιόρρυθµου θεού της αµπέλου είναι ο θύρσος, µια ράβδος η οποία απολήγει σένα κώνο και που ήταν περιτυλιγµένη µε φύλλα κισσού ή αµπέλου. Η µυθολογία µας λέει ότι ο Διόνυσος αργότερα κατέβηκε στην νότια Ελλάδα συνοδευµένος από τη θεά Δήµητρα. Και ενώ η θεά πήγε στην Ελευσίνα την οποία υποδέχτηκε το βασιλικό ζεύγος Κελεός και Μετάνειρα, ο ίδιος ήρθε πρώτη φορά στην Αττική. Τη εποχή αυτή βασιλιάς στην Αθήνα ήταν ο Πανδίονας Α΄ γιος του Εριχθόνιου, κατά πάσα πιθανότητα το έτος 1463 π. Χ.. Τον θεό Διόνυσο στο Πεντελικό του Δήµου Ικαρίας, κατά τον Απολλόδωρο τον Αθηναίο (180-109 π.Χ.), υποδέχτηκε ο βασιλιάς του Ικάριος και η σύζυγός του ποιήτρια Φανοθέα. Ο Βάκχος µύησε τον βασιλέα στα µυστικά της καλλιέργειας της αµπέλου και της παραγωγής του οίνου. Του έµαθε πως γίνεται η συγκοµιδή των καρπών και θεωρείται ότι είναι ο πρώτος οινοποιός της νότιας Ελλάδας. (24 σελ.31) Τα αρχαία συγγράµµατα προσδιορίζουν, µέσα από διάφορες καταγραφές και πότε βρέθηκε στη Νότια Ελλάδα ο Διόνυσος. Έτσι έχουµε την πληροφορία από τον Απολλόδωρο τον Αθηναίο πως όταν έφτασε στην Αττική ο Διόνυσος, ο Οινέας, γιος του Πορθάωνος και της Ευρύτης, έγινε βασιλιάς της Καλυδώνος κι ο Διόνυσος έδωσε και στον νεαρό βασιλέα κλήµα αµπέλου ώστε να την καλλιεργήσει και να πάρει τους καρπούς της και να κατασκευάσει κρασί. Γιορτές προς τιµή του θεού Διονύσου γινόντουσαν κατά την αρχαιότητα µε διασκεδάσεις, χορούς, παρελάσεις και κρασοκατάνυξη, όπως και δραµατικοί αγώνες από όλους τους δραµατικούς ποιητές της εποχής. Έτσι είχαµε τα Μικρά Διονύσια στα τέλη του Δεκεµβρίου µε τα οποία τιµούσαν την αγροτιά. Τα Λήναια, στα τέλη Ιανουαρίου, µε παραστάσεις κωµωδιών. Τα Ανθεστήρια στα τέλη Φεβρουαρίου µε αντικείµενο τα άνθη και τέλος τα Μεγάλα Διονύσια στο τέλος Μαρτίου. Πρέπει να υπογραµµίσουµε εδώ ότι όλα τα αρχαία έθιµα των χωριών της Δράµας έχουν σαν βάση τους αυτές τις γιορτές. Τα πανηγύρια και τις µεταµφιέσεις του θεού Διόνυσου και της ακολουθίας του. Γιορτές οι οποίες τελούνται ακόµη και σήµερα κάθε χρόνο στα διάφορα χωριά του νοµού µας, όπως στον Βώλακα, την Πετρούσα, τη Χωριστή, τον Ξηροπόταµο, την Καλή Βρύση, το Μοναστηράκι, κλπ. Έθιµα που έχουν την λειτουργία τους σε βάθος χρόνου, που δεν µπορεί να προσδιοριστεί. Άλλωστε η πληθώρα των ενθυµηµάτων τα οποία βρέθηκαν στις ανασκαφές και σχετίζονται µε τον θεό Διόνυσο καθώς και η διάδοση της αµπέλου στην περιοχή µας, επαληθεύουν εύγλωττα την εκτίµηση ότι η λατρεία του θεού Διονύσου σε όλο το Δραµινό και Καβαλιώτικο χώρο ήταν πολύ διαδεδοµένη.


9

Αναφέρουµε παρακάτω που, πότε και πως εκδηλώνονται οι Διονυσιακές γιορτές, ως κατάλοιπα της αρχαίας λατρείας στον νοµό της Δράµας. εεΦ α εί Φ Φ ύ ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο ο Φ σσδσλ

Αρχαιοελληνικά Ήθη και Έθιµα άΔρσΠηνρσΣ ς ρτ ρΔτ ήοµ Δηµοτικό διαµέρισµα Καλής Βρύσης: Από αρχαιοτάτων χρόνων, από γενιά σε γενιά, µεταδίδονταν τα τοπικά Διονυσιακά ήθη και έθιµα τα οποία και γιορτάζονται κάθε χρόνο. Μετά µάλιστα από την αποκάλυψη και του αρχαίου ναού του θεού Διονύσου στον κάµπο του χωριού και τα πολλά αρχαία ευρήµατα τα οποία βρέθηκα κατά τις ανασκαφές που πραγµατοποίησε η Αρχαιολογική Υπηρεσία υπό την εποπτεία της αρχαιολόγου κ. Αικατερίνης Περιστέρη, όλα πλέον τώρα εξηγούνται.

Πριν καθιερωθεί, σαν η πιο δυναµική η καλλιέργεια ο καπνός στην περιοχή, το 1900, όλος ο τόπος ήταν κατάσπαρτος από αµπελώνες. Υπάρχει µια τοπική παράδοση ότι την καλλιέργεια της αµπέλου την καθιέρωσε στη Δράµα ο θεός Διόνυσος. Ο Δίας, λέει ο µύθος, όταν γεννήθηκε από την όµορφη θνητή Σεµέλη το νόθο παιδί του, ο Διόνυσος, για να αποφύγει την οργή της γυναίκας του Ήρας και για να προφυλάξει τον παράνοµο καρπό του έρωτά του από κάθε κίνδυνο, αφού η Σεµέλη είχε πια απανθρακωθεί, αποφάσισε να στείλει το νεογνό στη Θράκη µε τον θεό Ερµή. Έτσι έδωσε εντολή στον φτερωτό ταχυδρόµο των Θεών να φέρει µυστικά το µικρό Διόνυσο στην περιοχή µας κι ανέθεσε την προστασία του σε µια κουστωδία Νυµφών και Μουσών. Αυτές θα φροντίσουν εφεξής τον Διόνυσο για την επιβίωσή του, την ασφάλεια, την ανατροφή και την διαπαιδαγώγησή του, όπως ταιριάζει σε θεούς.

Για το µυθικό ιστορικό αναφέρουµε ότι η νύµφη Καλυψώ, πασίγνωστη από τον Όµηρο, που ήταν διακριτική προστάτιδα των κρηνών και των πολύτιµων αντικειµένων, είχε επιφορτιστεί µε την φύλαξη και την προστασία του νεαρού Διόνυσου από εξωτερικούς κινδύνους. Ήταν η Φυλάχτρα του θεού Διόνυσου. Η νύµφη Μακρίς φρόντιζε να του προµηθεύει και να τον ταΐζει µε αγνό µέλι. Οι Νησσαίες νύµφες, που ήταν προστάτιδες της βροχής, ορίστηκαν ως τροφοί του κι ονοµάζονταν Υάδες νύµφες. Τον Διόνυσο φρόντιζαν ακόµη η νύµφη του καθαρού φωτός Φαισύλη, η ένδοξη Κλέεια, η γενναιόδωρη Ευδώρη, η Βακχιάδα Αίγλη, το σύµβολο της αφθονίας η Αµάλθεια, η Οινόη, η Αλκινόη, η Φαιά και πολλές άλλες. Ο Διόνυσος λοιπόν µεγαλώνει στον τόπο µας, µέσα σε µια φύση έκπαγλης οµορφιάς µε όλες τις θεϊκές προδιαγραφές. Όταν µεγάλωσε αρκετά άρχισε να περνάει στην κοινωνία του τόπου τις δικές του ιδέες και τα δικά του πιστεύω. Όµως όλο αυτό το σκηνικό το οποίο καθιέρωσε, δηλαδή ο κόσµος να διασκεδάζει και να ξεφαντώνει ανέµελα µε κρασί και χορό χωρίς όρια, άλλαξε το κοινωνικό στάτους της εποχής. Με τις τολµηρές του καινοτοµίες ο Διόνυσος δηµιουργεί αναστάτωση στην κοινωνία και έρχεται σε σύγκρουση µε το βασιλιά των Ηδωνών Λυκούργο. Αυτό το γεγονός γιορτάζεται κάθε χρόνο, µε µεταµφιεσµένους κατοίκους του χωριού σε ανάµνηση της συµµετοχής µιας πολυπληθούς ακολουθίας του θεού Διονύσου από φανατικούς οπαδούς, Σιληνούς, Σατύρους, βοσκούς, απλούς πολίτες και γυναίκες Μαινάδες. Και συνεχίζεται εδώ και αµνηµόνευτα χρόνια στην περιοχή της Καλής Βρύσης κι αλλού µε διάφορα ονόµατα.

1.Μετά το Πάσχα, την Πέµπτη, εορτάζεται η ΛΙΤΑΝΕΙΑ. Την ηµέρα αυτή οι κάτοικοι υπό τους ήχους παραδοσιακών οργάνων ψάλλουν αναστάσιµα τροπάρια και γυρίζουν όλο τον κάµπο µε µια ποµπή στην οποία προπορεύεται η περιβόητη «κουδούνα». Ένα τεράστιο βαρύ πέταλο, απροσδιόριστης ηµεροµηνίας κατασκευής, το οποίο κουβαλούν δυο άνδρες κρεµασµένο σε ένα ξύλο και το χτυπούνε ρυθµικά. Η ποµπή καταλήγει, ύστερα από δυο στάσεις, σε δυο τούµπες µέσα στον κάµπο όπου και ο µικρός ναός του Αγίου Γεωργίου. Οι πιστοί ζητούν την ευλογία του Αγίου για να πάνε καλά τα σπαρτά όλη την περίοδο της Άνοιξης. Το έθιµο µεταφέρεται από γενιά σε γενιά και συνεχίζεται να γιορτάζεται από τα παλιά, τόσο παλιά που κανείς δεν γνωρίζει από πότε. 2.Στις 6 µε 8 Ιανουαρίου αναβιώνουν τα «Μπαµπούγερα». Είναι µια καθαρά Διονυσιακή γιορτή µεταµφιεσµένων. Οι κάτοικοι ντύνονται µε εντυπωσιακές ενδυµασίες ορισµένου τύπου και δηµιουργούν διάφορα ευτράπελα διασκεδάζοντας ντόπιους και ξένους φιλοξενούµενους µε την συνοδεία οργάνων και µια πανδαισία κρασιών και πλούσιο φαγοπότι. Δηµοτικό διαµέρισµα Πύργων: Ανήµερα των Θεοφανείων οι κάτοικοι του χωριού ντύνονται καρναβάλια. Οι στολές είναι µε δέρµατα και προβιές ζώων και πολλά-πολλά κουδούνια είναι φορτωµένος κάθε µεταµφιεσµένος. Μεγάλο ενδιαφέρον έχει και η µεταµφίεση µε παλιά και νέα ρούχα σένα πρωτότυπο συνδυασµό. Γίνονται παρελάσεις και γλέντια, χοροί και τρελό φαγοπότι. Το γλέντι µε τους µεταµφιεσµένους συνεχίζεται και όλη την επόµενη µέρα του Αγίου Ιωάννου. Δηµοτικό διαµέρισµα Καλλιθέας: Από τα Χριστούγεννα µέχρι και τις 6 του Γενάρη, στην Καλλιθέα γλεντούν και γιορτάζουν. Τη νύχτα βγαίνουν µεταµφιεσµένοι σε φαντάσµατα, όπως και οι καλικάντζαροι, τραγουδούν και χτυπούνε τους συγχωριανούς τους. Μόλις βγει ο ήλιος εξαφανίζονται. Οι κάτοικοι βάζουν γύρω από το σπίτι τους στάχτη από το τζάκι για να αποτρέψουν τους καλικάντζαρους να µπουν µέσα.


10

Κι εδώ ισχύουν τα έθιµα του νέου χρόνου. Του Αγίου Βασιλείου, και η Πρωτοχρονιά µε το ποδαρικό. Τα Θεοφάνια έχουµε τον µεγάλο αγιασµό και την παραµονή αυστηρή νηστεία. Χαρακτηριστικές είναι οι επισκέψεις των παιδιών του χωριού στα σπίτια του χωριού, το πρωί της Πρωτοχρονιάς. Με την εκφώνηση «κουκουρίκου», τα παιδιά εφορµούν στα ξένα σπίτια για ποδαρικό. Οι οικοδεσπότες τους υποδέχονται χαµογελαστοί ρίχνοντας αλάτι και πουρνάρια στο τζάκι ώστε η φωτιά να δηµιουργεί θόρυβο. Αυτό σηµαίνει αισιοδοξία κι ότι θα έχουν όλο το νέο έτος χαρούµενες ειδήσεις. Δηµοτικό διαµέρισµα Πετρούσας: Στις 7 και 8 του Ιανουαρίου γίνονται κι εδώ γιορτές µεταµφιεσµένων. Ένα έθιµο µε ρίζες Διονυσιακές. Η ποµπή των καρναβαλιών µε προποµπό µια καµήλα και µε τη συνοδεία µουσικών οργάνων γυρίζει όλο το χωριό και καταλήγει σε κοινό γλέντι στην πλατεία. Η µεταµφίεση και οι εκδηλώσεις αυτές συµβολίζουν τις πολλές στερήσεις και δυσκολίες της γεωργικής ζωής. Ανήµερα στις 07.01 µια οµάδα νέων, που είναι βαµµένοι και µουντζουρωµένοι, αλλά µε το σηµείο του σταυρού στο µέτωπο, πηγαίνουν να φωτίσουν όλο το χωριό. Μαζί τους έχουν λύρες, νταηρέδες και από πίσω είναι η καµήλα µε την παρέα της που κάνουν άνω κάτω το χωριό µε την ευθυµία τους. Την επόµενη, 08.01, οι καµηλιέρηδες και οι µεταµφιεσµένοι καλούν όλο το χωριό σε κοινή διασκέδαση και χορό στην πλατεία. Επικεφαλής τους είναι ο σταχτιτζής. Έχει µια σακούλα στάχτη και όποιος γίνεται εµπόδιο στις επιθυµίες του, του ρίχνει στάχτη, τον σταχτώνει. Στη συνέχεια το συγκρότηµα των µεταµφιεσµένων κάνει θεατρικές αναπαραστάσεις από την καθηµερινή ζωή. Ακολουθεί τοπικός γάµος µε όλη την ιδιαίτερη παραδοσιακή διαδικασία και λαµπρότητα και στη συνέχεια όλοι το ρίχνουν στο χορό και το γλέντι µε µεζέδες και τσίπουρο µέχρι πρωίας.

ΔΗΜΟΣ ΔΡΑΜΑΣ Δηµοτικό διαµέρισµα Ξηροποτάµου: Τα τοπικά δρώµενα και στον Ξηροπόταµο γίνονται στις 07.01 από οµάδες µεταµφιεσµένων σε τσολιάδες, νύφες και αράπηδες. Τα δρώµενα µοιάζουν µε αυτά των κατοίκων του Μοναστηρακίου και συµµετέχουν στη γιορτή όλοι οι κάτοικοι. Στο γλέντι του Ξηροποτάµου καλούνται να συµµετάσχουν όλοι οι επισκέπτες µαζί µε τους µεταµφιεσµένους και τα τοπικά χορευτικά συγκροτήµατα, ενώ µε τα κουδούνια τους, οι καρναβαλιστές χαλούν τον κόσµο. Ειδικά εδώ, οι µεταµφιεσµένοι, επισκέπτονται όλους τους Γιάννηδες του χωριού οι οποίοι γιορτάζουν και δέχονται από αυτούς µε πολύ κέφι τα κεράσµατά τους. Δηµοτικό διαµέρισµα Μοναστηρακίου: Οι κάτοικοι του Μοναστηρακίου, ντόπιοι, έχουν µακρινούς προγόνους τους Θράκες Τρανίψιους οι οποίοι ζούσαν εκεί από το 550 π.Χ. Από τότε συνεχίζονται και αναβιώνουν έθιµα και συνήθειες εκείνης της εποχής. Έτσι στις 06.01 αναβιώνουν οι «Αράπηδες». Οι Τρανίψιοι ντύνονταν µε δέρµατα ζώων παίρνοντας τη µορφή Σατύρων. Στο κεφάλι τους φορούσαν τεράστιο κώνο που σκέπαζε το πρόσωπο µέχρι το λαιµό και στη µέση κρέµονταν µεγάλα κουδούνια. Η ράχη του µεταµφιεσµένου κατέληγε σε καµπούρα (από χόρτα!) και στα χέρια τους κρατούσαν ξύλινα µαχαίρια. Πηδούσαν πάνω από τεράστιες φωτιές που άναβαν και χορεύοντας πηδούσαν τις φωτιές και λικνίζονταν γύρω-γύρω από τις εστίες. Πάντα βέβαια µε την ευχάριστη κατανάλωση κρασιού και τσίπουρου.

ΔΗΜΟΣ ΚΑΤΩ ΝΕΥΡΟΚΟΠΙΟΥ Δηµοτικό διαµέρισµαΦΒώλακα: Στις 07.01, ανήµερα της γιορτής του Ιωάννου του Προδρόµου του Βαπτιστή, έξι οµάδες από άτοµα µεταµφιεσµένων, γίνονται «Αράπηδες». Με καµπούρα στη ράχη, µε κου��ούνια στη µέση και το κεφάλι τους σκεπασµένο µε προβιά. Χέρια, πρόσωπο, όλα µαυρισµένα µε κάρβουνο. Κρατούν στο χέρι χοντρό ξύλο για να ακουµπούν πάνω σ’ αυτό, σαν βακτηρία, αλλά και να κουνιούνται ρυθµικά ώστε τα κουδούνια να βροντούν όλα µαζί. Αρχηγός στην οµάδα είναι ο «τσαούσης» µε τη νύφη. Αυτοί δηµιουργούν τη διασκέδαση και η άλλη παρέα αυτοσχεδιάζει. Την επόµενη 08.01 γίνεται η αναπαράσταση τοπικού γάµου, µε όλες τις εθιµικές ιδιαιτερότητες της περιοχής. Ένα γλέντι που αρχίζει το πρωί και τελειώνει µε κέφι αργά - αργά το βράδυ µε τη συµµετοχή όλων των εορταστών. Την ίδια µέρα βγαίνουν και οι «αρκούδες». Είναι οµάδες - οµάδες νέων µε επικεφαλής τον αρκουδιάρη τους και σκορπούν ευθυµία και κάνουν γλέντι που συµµετέχει όλο το χωριό. Όλα αυτά τα έθιµα, τα οπο’ια αναφέρθηκαν είναι καθαρά τοπικά έθιµα κι όχι ξενόφερτα. Είναι αψευδείς µαρτυρίες για τις διαχρονικές άρρηκτες ρίζες του λαού µας µε τις πατρογονικές τους πηγές και λατρείες. Μας δίνουν ανάγλυφη την διαχρονικότητα του ελληνισµού ανά τους αιώνες. Ο λαός µας έχει µύθους και έθιµα, αλλά έχει και δηµιουργικότητα και είναι και πνευµατώδης. Διαθέτει πλούσιο εσωτερικό κόσµο και γεννά νέα ενδιαφέροντα για τις γενιές που έρχονται. Ένας λαός µε αστείρευτη αισιοδοξία, µε ψυχικό κάλλος, χαρούµενος και γελαστός και µε απαράµιλλη θρησκευτική προσήλωση στα πάτρια. Ο αρχαίος Έλληνας ποιητής Ανακρέοντας ο Τήϊος (570-485 π.Χ.) αναφέρεται σε όλες αυτές τις Διονυσιακές ιεροτελεστίες που πραγµατοποιούνταν, µέσα στα ποιήµατά του. Χαρακτηριστικό είναι το παρακάτω.

Με τον Διόνυσο ποθώ - τον παιχνιδιάρη να βρεθώ Και µ’ άλλους έφηβους µαζί - να παίζω λύρα και να πιω. Στεφάνια θέλω ζουµπουλιά -πλεγµένα γύρω απ’ τα µαλλιά µα από όλα πιο πολύ αγαπώ - κοράσια να χαροκοπώ.


11

Μες στην καρδιά φαρµακερή - ζήλια δε νοιώθω, ούτε χωρεί. Γλώσσα που τη βρισιά αγαπά - και βέλη µυτερά πετά Τη σιχαίνοµαι. Έχω εχτρευτεί - και τους καυγάδες στο πιοτί Τα δείπνα πού ‘ναι βροντερά- µα µε κορίτσια τρυφερά Με λύρα να χορεύουµε,- ζωή ήσυχη να χαίροµαι. Επίσης το ποίηµά του «Σε συµπόσιο» Κεφισµένοι κρασί ας πιούµε,- Και το Βάκχο ας τραγουδούµε, Που του αρέσει να χορεύει - Και τραγούδια όλο γυρεύει. Στουπί θέλω να χορέψω,- Νάχω αρώµατα, να παίξω Με οµορφόπαιδα όλο χάρες,- Και γυναίκες παιχνιδιάρες.

Ιστορία και Μυθολογία Οι µύθοι που αναφέρονται σχετικά µε τον βασιλιά των Ηδωνών Λυκούργο και τον θεό Διόνυσο είναι θαυµάσιοι και διαθέτουν πολύ φαντασία. Ο Απολλόδωρος ο Αθηναίος (180109π.Χ.) µας διασώζει ορισµένες ενδιαφέρουσες ιστορίες. (16 Γ' ν.1) Γράφει: Είναι πυρ και µανία οι Θεοί του Ολύµπου για την βίαιη συµπεριφορά του βασιλιά των Ηδωνών Λυκούργου απέναντι στο θεό Διόνυσο και τις τροφούς του. Κι αποφασίζουν να τον τιµωρήσουν. Του παίρνουν τα µυαλά. Τον κάνουν παράφρονα και στέλνουν συγχρόνως σ' όλη την απέραντη χώρα των Ηδωνών παρατεταµένη ξηρασία κι αφορία. Πέφτει πείνα και λιµός στο βασίλειο. Οι κάτοικοι απελπίζονται κι αποδίδουν το µεγάλο κακό σε θεία δυσαρέσκεια. Και ψάχνουν να βρουν την αιτία. Φήµες διαδίδονται ότι έφταιγε ο βασιλιάς τους που τα έβαλε µε το θεό Διόνυσο. Ο Λυκούργος, όµως, ήταν συνετός και γενναίος βασιλιάς. Τιµούσε, αγαπούσε κι αγαπιούνταν από όλους τους υπηκόους του. Στην προκειµένη περίπτωση ήθελε απλά να απαλλάξει το λαό του από την άκρατη οινοποσία και την χωρίς µέτρο ασυδοσία. Για να γίνουν όµως όλα αυτά και για να προλάβει την κοινωνική διάλυση έπρεπε να χτυπήσει το κακό άµεσα και στη ρίζα του. Απαγόρευσε αυστηρά την χρήση του αλκοόλ σ' όλη την επικράτειά του και συγχρόνως κήρυξε ανεπιθύµητα πρόσωπα στο βασίλειό του το Θεό Διόνυσο και όλη την ακολουθία του που δεν έλεγαν να συνετιστούν. Τους απέλασε όλους, όπως θα λέγαµε σήµερα. Έτσι ήρθε σε ρήξη µε τους Θεούς. Και τώρα είναι ένας επικίνδυνος τρελός. Που αρπάζει την κόσσα και ακρωτηριάζει το µικρό του γιο, το Δρύαντα. Γιατί, λέει, τον θεώρησε ...κλήµα για κλάδεµα. Όµως, µε την ειδεχθή πράξη του, αποτελεί για τους υπηκόους του δηµόσιο κίνδυνο. Άλλωστε οι Ηδωνοί, όπως κι όλοι οι Θράκες και οι Μακεδόνες, έχουν µεγάλη ευαισθησία σε θέµατα ηθικού βίου. Έτσι θεωρούν ανήκουστες τις ηθικές εκτροπές του βασιλιά τους. Οι νόµοι τους τιµωρούν αυστηρά τους παραβάτες αποτρόπαιων και στυγερών εγκληµάτων όποιοι κι αν είναι αυτοί που τα διαοράτουν. Η αγανάκτησή τους είναι πολύ µεγάλη από το αναιτιολόγητο και εξαιρετικά πρωτόφαντο έγκληµα του ηγέτη τους. Άλλωστε είναι κι ανύποπτοι για τα όσα παρασκηνιακά εξυφαίνονται από κάποιους υπεράνω υποψίας σε βάρος του µεγάλου τους βασιλιά. Και υπάρχει κι ένα δίλληµα. Δεν θέλουν να το πιστέψουν. Όµως προβάλλεται και επηρεάζονται από την δήθεν οργή των Θεών, που έντεχνα διαδόθηκε στην κοινωνία. Έτσι δεν διστάζουν να φυλακίσουν το βασιλιά τους. Ο Διόνυσος, δια των ιερέων του, µε χρησµό, προειδοποιεί τους Ήδωνες πως µόλις τιµωρήσουν τον στυγερό δράστη, οι θεοί θα εξευµενιστούν και η φυσική οµαλότητα και γαλήνη θα ξαναγυρίσουν στη χώρα τους.


12

Γεµάτοι οργή, λοιπόν, οι Ήδωνες, οδήγησαν τον βασιλιά Λυκούργο, σιδηροδέσµιο, πάνω στο Παγγαίο όρος (Φαλακρό) και τον εγκατέλειψαν εκεί, να τον φάνε τα άγρια σαρκοφάγα άλογα. Τέτοιο οικτρό τέλος επεφύλαξε, στον συνετό και κρατερό βασιλιά των Ηδωνών Λυκούργο, ο Διόνυσος, προκειµένου να επιβάλλει µε σιδερένια γροθιά την άµπελο και τα προϊόντα της στον ευρύτερο Δραµινό χώρο κι απ' όπου στη συνέχεια πέρασαν και διαδόθηκαν σε όλη την υπόλοιπη Θράκη και τη νότια Ελλάδα. Όλη η περιοχή του κάµπου και των βουνών της Δράµας µέχρι ως ψηλά στο Σιδηρόνερο ήταν κατάσπαρτη από αµπελώνες από τους οποίους παράγονταν εκλεκτό κρασί. Παντού στα βουνά και πιο πάνω από το Φαλακρό βρίσκεις και σήµερα ακόµη αγριοσταφυλιές που το άρωµά τους σε µεθάει. Το 1667 όταν επισκέφθηκε τη Δράµα ένας Τούρκος περιηγητής, ο Εβλιά Τσελεµπή, έγραψε. Το Δοξάτο είναι µια κωµόπολη «που περιβάλλεται από κήπους και αµπελώνες» Την ιστορική κληρονοµιά της σταφυλοπαραγωγής συνεχίζουν και σήµερα ένας µεγάλος αριθµός αµπελο-καλλιεργητών σε όλο το νοµό της Δράµας. Δηµιουργήθηκαν έτσι µεγάλες βιοτεχνικές µονάδες παραγωγής οίνου, αλλά και οινοποιία οικογενειακού τύπου, που τα προϊόντα τους πήραν και παίρνουν στις διάφορες εκθέσεις του εξωτερικού διεθνείς διακρίσεις. Κι αναφέρουµε το Κτήµα του Κώστα Λαζαρίδη στην Αδριανή Δράµας και του Νίκου Λαζαρίδη στην Αγορά, καθώς και τα παρακάτω. Το κτήµα Μιχαηλίδη, το Κτήµα Τέχνη Οίνου Ι. Παπαδόπουλος- Ι. Καλαϊτζίδης Ο.Ε. στο Μικροχώρι, η Μακεδονική Ποτοποιία ΕΠΕ µε έδρα την ΒΙ.ΠΕ., το κτήµα Γέννηµα Ψυχής του Γ. Μανωλεσάκης και Σια Ο.Ε. στην Αδριανή, η Ποτοποιία Πάτκα ΑΕ µε έδρα τη ΒΙ.ΠΕ., οι Υιοί Γ. Καµπάνταη Ο.Ε. µε έδρα το Μυλοπόταµο, το Κτήµα Παυλίδη Α.Ε. µε έδρα τα Κοκκινόγεια κι άλλοι µοναχικοί ιδιώτες οι οποίοι διέδωσαν το διάσηµο Ηδονικό κρασί σε όλο τον κόσµο. Με την ευκαιρία ήρθε στην επικαιρότητα ο θεός Διόνυσος της Θράκης και πόσο καταλυτική ήταν η παρουσία του στην ζωή των κατοίκων. Όµως επιβραβεύθηκε και η επιλογή του Βάκχου µε το να διαλέξει την «χρυσή» γη, τον τόπο µας, την χαρισµατική περιοχή η οποία παράγει το πρώτο ποτό των θεών και των ανθρώπων από την µακρινή µυθική αρχαιότητα µέχρι σήµερα. Η µυθολογία όµως είναι αχαλίνωτη. Ο Διόδωρος Σικελιώτης (24 τόµος Α' σελ.41) γράφει ότι ο Όσιρις, ο θεός και βασιλιάς της Αιγύπτου, γιος του Κρόνου και της θεάς Ρέας, «διαπεραιώθηκε στην Ευρώπη απ' τον Ελλήσποντο. Στη Θράκη σκότωσε το βασιλιά των «βαρβάρων» Λυκούργο, τον βασιλέα των Ηδωνών, ο οποίος εναντιώθηκε στο έργο του.. », δηλαδή στην διάδοση της καλλιέργειας της αµπέλου στη Θράκη. Αυτή είναι µια άλλη διάσταση του µύθου. Φεύγοντας ο βασιλέας της Αιγύπτου Όσιρις από τη Βόρεια Ελλάδα άφησε ως βασιλιά, σε αντικατάσταση του Λυκούργου, τον γιο του Μακεδόνα, από τον οποίο και πήρε η βόρεια Ελλάδα το όνοµά της Μακεδονία... Αυτά γράφει ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο ιστοριογράφος ο οποίος γεννήθηκε στο Αργύριο της Σικελίας το 100 π.Χ. Όµως αυτά πρέπει να έγιναν γύρω στο ... 9700 π.Χ.!. Εµείς όµως πρέπει να υπενθυµίσουµε στους αναγνώστες µας ότι απ' την τραγική τύχη του «κρατερού» άνδρα, έτσι όπως µνηµονεύεται ο Λυκούργος από τον θείο Όµηρο, τον διάσηµο παγκόσµια ως «πατέρα της Ευρώπης», γιατί έτσι αποκαλούν τον Όµηρο οι ξένοι ειδικοί, εµπνεύστηκε τα έργα του κι ο µεγάλος µας τραγικός Ελευσίνιος ποιητής, ο Αισχύλος του Ευφορίωνος (525-456). Στην τριλογία του «Λυκούργεια» που είναι τρία έργα, οι Ηδωνοί, οι Βασαρίδες και οι Νεανίσκοι. Επίσης ο ποιητής Πολυφράδµων, έγραψε κι αυτός την τραγωδία «Λυκούργεια». Στους «Πέρσες» του ο Αισχύλος αναφέρει, «Ηδωνίς χώρα θρακική η εκ των Ηδωνών ούσα» Η χώρα των Ηδωνών, λοιπόν, ήταν γνωστή για τους ζεστούς, τους ζωντανούς και τους φιλόξενους κατοίκους της. Γι' αυτό κι όλοι οι συγγραφείς της αρχαιότητας την µνηµονεύουν, καίτοι ήταν αποµακρυσµένη από τα µεγάλα κέντρα του Ελληνισµού, όπως τη µεγαλούπολη Αθήνα και τα πολιτιστικά κέντρα της Ιωνίας και της Μεγάλης Ελλάδας στην Ιταλία. Που όµως όλοι οι µεγάλοι συγγραφείς αυτών των περιοχών την επισκέφτηκαν και έγραψαν κάτι γι’ αυτήν. Από την µυθολογία γνωρίζουµε ακόµη ότι εδώ, πάνω στο όρος Παγγαίο, κατασπάραξαν οι Μαινάδες της Θράκης τον θείο Ορφέα και τα κοµµάτια του τα έριξαν στο Νέστο ποταµό. Τα µακάβρια λείψανα έφτασαν στη θάλασσα της Καβάλας και πέρασαν µέσα από το Αιγαίο στη Λήµνο. Οι Βάκχες έφτασαν σε αυτό το αποτρόπαιο έγκληµα επειδή τους πρόσβαλε ο Ορφέας. Αισθάνθηκαν αγνοηµένες και περιφρονηµένες σαν γυναίκες όταν έχασε την γυναίκα του Ευρυδίκη και δεν ήθελε να δει άλλη γυναίκα στα µάτια του. Και επίσης ότι ο


13

Ορφέας αγνόησε τον θεό της γονιµότητας Διόνυσο, πάνω στην απόγνωσή του, όταν έχασε την πολύτιµη σύντροφό του κι αυτό θεωρούνταν ιεροσυλία. Ο Ορφέας λάτρευε τον θεό Απόλλωνα κατά τον W.H.Roscher. Υπάρχουν βέβαια µια σειρά αλληλοσυγκρουόµενες εκδοχές για την αιτία που οι Μαινάδες θρακιώτισσες θανάτωσαν τόσο οικτρά τον Ορφέα. Όµως ο µεγάλος φιλόσοφος ποιητής και µουσικός αποτελεί µια σύνθετη και πληθωρική προσωπικότητα µε ιστορικό και µυθολογικό περιεχόµενο. Είναι µια δόξα του Ελληνισµού, αλλά πολύ ελάχιστα γνωστή στους νεοέλληνες, γιατί ήταν «επαρχιώτης» και γι’ αυτό ελάχιστα είχε προβληθεί. Αλλά ο Ορφέας είναι η έκφραση του αθάνατου ελληνικού πνεύµατος το οποίο φώτισε και εξακολουθεί να φωτίζει την ανθρωπότητα µε πρωτοποριακές σκέψεις κι επινοήσεις. Ο Ορφέας είναι κι ο ιδρυτής µιας θρησκείας. Είναι ένας άνθρωπος µε τεράστιες δυνατότητες και χαρισµατικά προσόντα. Επικός ποιητής, θείος κι απαράµιλλος µουσικός. Ήταν µαθητής του Λίνου, του µεγάλου µυθικού ιερού αοιδού που πρωτόβαλε στη λύρα τις χορδές µε νήµα εντέρων. Γι' αυτό και τον θέλουν και γιο του θεού Απόλλωνα και της µούσας Καλλιόπης, έτσι όπως µνηµονεύεται κι από τους αρχαίους συγγραφείς Όµηρο, Στοβαίο, Διόδωρο το Σικελιώτη και λοιπούς. Ο Λίνος λοιπόν «ανακάλυψε πρώτος τους ρυθµούς και τη µελωδία» κι «όταν ο Κάδµος έφερε απ' την Φοινίκη τα γράµµατα στους Πελασγούς, από τους Έλληνες της περιοχής της Παλαιστίνης, ο Λίνος εφάρµοσε στην Ελληνική γλώσσα τους µελωδικούς χαρακτήρες, την εποχή που είχε µαθητές του τον ηµίθεο Ηρακλή και το δικό µας Θρακιώτη επικό αοιδό Θαµύρα ή Θάµυρι» (72 Ιλιάδα και 24 τόµος γ’ σελ.80). Τον γνωστό ταπεινό τυφλό µουσικό λυράρη Θράκα τον οποίο αποθανάτισε ο Θάσιος ζωγράφος Πολύγνωτος ο γιος του Αγλαφώντα. (68 σελ. 69-70). Αλλά ο Ορφέας ήταν και φιλόσοφος. Ήταν ήρωας και κορυφαία πνευµατική προσωπικότητα του καιρού του. Όπως ήταν και µάγος κι αστρολόγος. «...ο Ορφέας απ' τη Θράκη ήταν δεινός µάγος. Και µε τα τραγούδια του µάζευε γύρω του τ' άγρια θηρία...» έλεγαν οι Αιγύπτιοι ιερείς στον Παυσανία. (74 κεφ.ΧΧ.18). Γιατί ο Ορφέας επισκέφθηκε τις µεγάλες πόλεις της Αιγύπτου, τη Μέµφιδα και την ΄Απιδο, όπως και πολλές πόλεις της Λιβύης κι αποκάλυψε στους σοφούς ιερείς της Αφρικανικής Ηπείρου ότι «εις Ζευς εν πάντεσι», δηλαδή ένας θεός είναι για τα πάντα. Δίδαξε, µε άλλα λόγια, πολλούς αιώνες προ Χριστού, την ύπαρξη του ενός και µόνου Θεού. Ο Ορφέας επινόησε το Ελληνικό αλφάβητο το οποίο οι Κρήτες της Φοινίκης και οι Θάσιοι µετέφεραν στους νότιους Έλληνες ή προϋπήρχε κατά κάποιο τρόπο ως γηγενής επινόηση στην Αιγαιακή χώρα. Ο Στράβωνας λέει πως ο Ορφέας ήταν «άνδρας γόης, µουσικά καταρτισµένος, γνώστης της µαντικής και των ιερό- τελετουργιών...». Πολλά οφείλονται στις σπουδές που έκανε στην Αίγυπτο, όταν πήγε εκεί πριν πολλά χρόνια κι έζησε από κοντά τους σοφούς Αιγυπτίους ιερείς. Σε ανύποπτο χρόνο, πριν απ' το Σωκράτη (470-399 π.Χ.) και τον Θεάνθρωπο Χριστό, ο Ορφέας κήρυξε ότι η παρούσα ζωή δεν έχει κανένα ενδιαφέρον αν συγκριθεί µε την µεταθανάτια και τη µέλλουσα. Το σώµα µας, έλεγε, είναι ο τάφος της ψυχής µας. Έµαθε στους ανθρώπους τη σωφροσύνη, την εγκράτεια και την αρετή. Στοιχεία απαραίτητα για τον περιορισµό των αχαλίνωτων επιθυµιών µας. Ο Ορφισµός προετοίµασε τον Χριστιανισµό τον οποίο κι αποδέχτηκαν µε την παρουσία τους στα Ορφικά µυστήρια και οι Μακεδόνες βασιλείς. Ο Ορφέας ήταν ο θεµελιωτής της διδασκαλίας του αγνού κι ενάρετου βίου. Ο Αριστοφάνης και ο Οράτιος τον θεωρούν πρωτοπόρο του πολιτισµού. Ήταν ο προϊστορικός Θρακιώτης προφήτης. Ένας Απόστολος του Χριστού πριν από την έλευση του Μεσσία. Ένας σοφός ο οποίος πέρασε τον µονοθεϊσµό µε τη διδασκαλία του στις πλαγιές του Παγγαίου και της Ροδόπης πολύ πριν από το 1700 π.Χ. (Εις Θεός, εις κόσµος. Διός δ' εκ πάντα τέτυκται). Ένας Θεός, ένας κόσµος. Από τον Δία φτιάχτηκαν όλα, δίδασκε. Δίας σηµαίνει Θεός και λατινικά γράφεται Deus (68). Οι Θράκες θεωρούν τον Ορφέα γιο του Ηδωνού βασιλιά τους Οιάγρου και της µούσας Καλλιόπης. Γεννήθηκε σε µια κωµόπολη των Πιερίων Θρακών, κάπου στις πλαγιές και στις σπηλιές του Παγγαίου όρους, του σηµερινού Φαλακρού, από του οποίου τις χαράδρες διέρχεται ο ορµητικός ποταµός Νέστος. Ήταν παρόν και στην Αργοναυτική εκστρατεία, ενώ η λύρα του πάνω στο Παγγαίο όρος συγκέντρωνε γύρω του τ' άγρια θηρία και δάµαζε την άγρια φύση. Εδώ στις γραφικές πλαγιές του Παγγαίου όρους έζησε όλο το βίο του κι απ' όπου κατέβαινε, µαζί µε τη γυναίκα του Ευρυδίκη, που τον βοηθούσε στο θεάρεστο έργο του, να προστατεύει παντοιοτρόπως τους πάσχοντας συνανθρώπους του. Όµως µια µέρα, σύµφωνα µε τον µύθο, ήρθε ο Χάρος και χτύπησε την πόρτα του. Έκοψε το νήµα της ζωής της όµορφης γυναίκας του. Της Ορειάδας νύµφης Ευρυδίκης. Την


14

άρπαξε πάνω στη νιότη της και την οδήγησε στον Άδη. Όπως έπαιζε αµέριµνη πάνω στις πλαγιές του Παγγαίου, λέει ο µύθος, ένα φαρµακερό φίδι της δάγκωσε το πόδι. Ο θάνατός της υπήρξε ακαριαίος. Το χτύπηµα για τον Ορφέα µεγάλο. Έπαθε σοκ. Ήταν απαρηγόρητος για τον χαµό της αγαπηµένης του συντρόφου. Ήταν τόσο δεµένος µαζί της. Την αγαπούσε µε πάθος και τόσο πολύ που δεν µπόρεσε ποτέ να ξεπεράσει την µεγάλη της απώλεια. Και στην απελπισία του τολµά και κατεβαίνει στον Άδη, µέσα από τις πύλες της Πρασιάδας λίµνης της Δράµας-Καβάλας, να την αναζητήσει. Εκεί στον Άδη, έπαιξε τόσο γοητευτικά τη λύρα του που µε την αρµονία της συγκίνησε τον σκληρό θεό Πλούτωνα και την βασίλισσα του Άδη Περσεφόνη. Συγκατάνευσαν τότε και οι δύο θεοί του κάτω κόσµου να του επιτρέψουν να την παραλάβει και να την επαναφέρει στη γη, µε µια όµως προϋπόθεση. Να µην την κοιτάξει στο πρόσωπο µέχρις ότου να βγούνε έξω στο φως του ήλιου. Η λαχτάρα όµως του Ορφέα να δει στο πρόσωπο την γλυκιά του Ορειάδα Ευρυδίκη, τον έκανε να ξεχάσει τον περιοριστικό όρο της συµφωνίας. Έτσι έγινε το µοιραίο λάθος. Μόλις όµως την αντίκρισε στο πρόσωπο, εκείνο το θεσπέσιο πλάσµα, χάθηκε ξαφνικά από τα µάτια του κι έγινε καπνός. Απαρηγόρητος πια ο Ορφέας γύρισε στον πρόσκαιρο κόσµο του µε άδεια χέρια και την καρδιά του φαρµακωµένη. Εξουθενωµένος κι απελπισµένος πια δεν ήθελε να αντικρίσει άνθρωπο. Κλείστηκε στον εαυτό του και αποµονώθηκε στις πιο ψηλές κορυφές του Παγγαίου. Οι πλαγιές και τα ρέµατα αντιλαλούσαν τώρα από τον θρήνο και τους καηµούς της καρδιάς και τις µελωδίες του. Όµως η οµορφιά του άνδρα που δεν άφηνε αδιάφορες τις όµορφες Θρακιώτισσες Πιέρισες δηµιούργησε πρόβληµα. Οι γυναίκες της Θράκης ένοιωσαν προσβεβληµένες από την αδιαφορία την οποία έδειχνε απέναντί τους. Η αδιαφορία του θεωρήθηκε περιφρόνηση και µίσος προς τις Θρακιώτισσες γι’ αυτό κι όλες µαζί τον µίσησαν θανάσιµα. Έτσι, οι Πιέρισες Θρακιώτισσες, αποφάσισαν να τον εκδικηθούν. Του επιτέθηκαν, τον καταξέσχισαν και πέταξαν τα κοµµάτια του στο Νέστο ποταµό. Έτσι λέει ο µύθος. Τα λείψανα και η λύρα του έφτασαν στη θάλασσα και παρασύρθηκαν από τα κύµατα µέχρι τη Λέσβο. Αλλά τα τραγούδια του πόνου και της χαράς που εκείνος ο θείος αοιδός και ποιητής τραγούδησε, επέζησαν στους αιώνες κι ακούγονται και σήµερα διατηρώντας ζωντανή τη µνήµη του στο διηνεκές. Οι περίφηµοι Ορφικοί ύµνοι και τα Ορφικά κείµενα συγκεντρώθηκαν απ' τον Ίππαρχο, το γιο του τυράννου των Αθηνών Πεισίστρατου, το έτος 527 π.Χ. και αντιγράφηκαν και διαφυλάχτηκαν. Αυτό είναι κι ένα δείγµα των άρρηκτων δεσµών της νότιας Ελλάδας, και κυρίως των Αθηναίων, µε τους θράκες της περιοχή µας. Ο Ορφισµός, όπως αναφέρει κι ο εξαίρετος συγγραφέας και ιστορικός κ. Φώτης Σκαλίδης (21 σελ.206), είναι θρησκευτική φιλοσοφική κίνηση µε µυστικιστικό χαρακτήρα και ξεκίνησε απ' το Παγγαίο όρος τον 7ο αιώνα π.Χ. κι έφτασε µέχρι τη νότια Ελλάδα και σ' όλη τη λεκάνη της Μεσογείου. Είναι µια εγωκεντρική θρησκευτική δοξασία µε αποκλειστικούς µυηµένους, που όµως έχουν για επίκεντρο τη φιλοσοφία και τις αντιλήψεις του Ορφέα και την πρωτοτυπία να µην διαθέτουν µονίµους ιερείς και ναούς. Τα Ορφικά µυστήρια γίνονται σε ιδιωτικά σπίτια από κήρυκες τελετουργούς υπό τον ήχο του αυλού. Η µουσική µαζί µε το τελετουργικό, διώχνουν τα δαιµόνια και λυτρώνουν, ζωντανούς και πεθαµένους, από τις αµαρτίες. Οι µυηµένοι στα Ορφικά µυστήρια πίστευαν ότι ένα πνεύµα προστατεύει τον κόσµο κι ότι ο άνθρωπος έχει µέσα του το θείο. Το σώµα µας είναι φθαρτό κι η ψυχή µας αθάνατη που θα επιστρέψει στον Θεό µετά τον θάνατο του ανθρώπου, από τον οποίο άλλωστε και δωρίθηκε η ψυχή στον άνθρωπο. Ο θάνατος για τους Ορφικούς δεν ήταν καταστροφή. Ήταν φυσική συνέχεια και εξαγνισµός. Συνήθως οι πιστοί του Ορφισµού ήταν χορτοφάγοι και θεωρούσαν την επίγεια ζωή τόπο µετανοίας. Σύµβολό τους είχαν το τριαντάφυλλο που αφθονεί σε όλη την Ελλάδα από αρχαιοτάτων χρόνων, όπως διαπιστώνεται κι από µαρτυρίες πολλών ξένων περιηγητών. Πολλοί δηµόσιοι και πνευµατικοί άνδρες της αρχαιότητας είχαν ασπασθεί τον Ορφισµό. Μεταξύ αυτών κι ο µυθικός επικός ποιητής κι αστρονόµος Μουσαίος, σύγχρονος του Ορφέα, στον οποίο αποδίδονται ποιήµατα, καθαρµοί, χρησµοί, κλπ, θρησκευτικού περιεχοµένου. Ο φιλόσοφος Πυθαγόρας ο Σάµιος (580-490 π.Χ.), ο Μακεδόνας ιστορικός Μαρσύας ο Πελλαίος, που γεννήθηκε το 355 π.Χ. και µεγάλωσε µαζί µε τον Μ. Αλέξανδρο, ο Ηρακλής, ο Ιάσων, οι Διόσκουροι, ο Οδυσσέας, ο Αγαµέµνονας (22 τόµ. Α’. σελ. 356) κι άλλοι. Και βέβαια η «Ορφική θεογονία του Μονοθεϊσµού απλώθηκε και είναι διάχυτη σε όλα, σχεδόν, τα έργα των Ελλήνων αρχαίων συγγραφέων». Στον Ορφισµό µυήθηκαν και πίστευαν


15

και κήρυτταν τον µονοθεϊσµό και οι Έλληνες σοφοί, Ησίοδος, Θαλής, Αναξίµανδρος, Πυθαγόρας, Παρµενίδης, Αισχύλος, Πίνδαρος, Αναξαγόρας, Εµπεδοκλής, Σοφοκλής, Σωκράτης, Ξενοφών, Αριστοτέλης, Επίκουρος και οι σοφοί στωικοί.» (77).


Παγγαιο όρος