INFORMATIEBIJLAGE VAN GEMEENTE DE FRYSKE MARREN | JANUARI 2022
INHOUD
• Nijjierstaspraak boargemaster Fred Veenstra • Gemeentgezicht: Pieter Peeringa, Chief Information Security Officer (CISO) • Wat doe jij…? Als je medemens in nood verkeert • De energiecoach helpt met besparen op je energierekening • FrysClock: in klok mei Fryske grutskens
Vergaderingen gemeenteraad Woensdag 12 januari
Raadsvergadering, 19.30 uur
Woensdag 19 januari Petear, 19.30 uur
Woensdag 2 februari
Raadsvergadering, 19.30 uur
Woensdag 9 februari
Als wegbeheerder heeft de gemeente een zorgplicht voor het in goede en veilige staat verkeren van wegen. We strooien in totaal meer dan 480 kilometer aan openbare wegen en fietspaden. Dit vereist een goede organisatie. Om snel op gladheid te kunnen reageren heeft de gemeente tien strooiploegen die elk een deel van het wegennet voor hun rekening nemen. De wakers van de gladheidsbestrijding beslissen of er gestrooid moet gaan worden. Ze doen dit op basis van de actuele weersverwachtingen van WeerOnline in combinatie met een gladheidmeldsysteem.
Welke straten strooien we als eerste? • de belangrijkste ontsluitingswegen in het buitengebied; • de wegen die het openbaar vervoer gebruikt; • de wegen met een ontsluitende functie voor een wijk; • e n overige wegen die belangrijke verkeersstromen verwerken; • doorgaande fietsroutes.
FOTO: DOUWE BIJLSMA, GEWOAN DWAAN
Gemeentelijke activiteiten kalender
Strooien in De Fryske Marren
We streven ernaar om binnen ongeveer drie uur de hoofdwegen in de gemeente, buiten én binnen de bebouwde kom en de busroutes te strooien.
In alle overige woonstraten strooien we niet standaard. Bij hevige sneeuwval of ijzel nemen we ook andere wegen zoveel mogelijk onder handen.
Bekijk onze strooiroutes op www.defryskemarren.nl/strooien.
Petear, 19.30 uur
Stembureauleden gezocht voor de gemeenteraadsverkiezingen 2022
Kijk voor actuele informatie op: defryskemarren.nl/ gemeenteraad
FOTO: DOUWE BIJLSMA, GEWOAN DWAAN
Tûk Wenjen Donderdag 27 januari
Digitale informatieavond, 19.15 uur.
Aanmelden
Voor bovenstaande bijeenkomst kunt u zich aanmelden via de website www.tukwenjen.nl/ informatieavonden.
Bijeenkomsten Friese IJsselmeerkust Donderdag 3 februari Lemmer en omgeving
De bijeenkomst is digitaal en start om 19.30 uur. Aanmelden kan uiterlijk 17 januari.Meer informatie op: defryskemarren.nl/ bijeenkomsten-over-frieseijsselmeerkust.
Grondstoffen vanaf nu welkom op nieuwe milieuterrein Harich Op vrijdagochtend 7 januari 2022 bracht plaatselijk belang Balk Vooruit de eerste grondstoffen naar het nieuwe milieuterrein aan de Houtdijk 1a in Harich. Het milieuterrein vervangt daarmee het tijdelijke terrein aan de eigen Haard in Balk. Het nieuwe milieuterrein is iedere maandag,- vrijdag- en zaterdagochtend geopend. Op de andere dagen kunt u terecht in Lemmer of Joure. Op het milieuterrein kunt u terecht met de meest voorkomende afvalsoorten, waaronder: grof- en groenafval, papier, elektrische apparaten, glas, puin, textiel, metaal en hout. Kijk voor een kleine sfeerimpressie en de actuele openingstijden op defryskemarren.nl/milieuterreinen.
Op maandag 14, dinsdag 15 en woensdag 16 maart 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Op enkele stembureaus in onze gemeente kan 14 en 15 maart vervroegd gestemd worden. Voor de bezetting van de stembureaus zijn wij op zoek naar enthousiaste leden die zitting willen nemen op een stembureau. Als u op een stembureau werkt, krijgt u een vergoeding. Helpt u mee? Wat doet een lid van een stembureau? Stembureauleden zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor een succesvol verloop van het stemproces. Zij controleren de stempas van de kiezer, overhandigen het stembiljet, tellen na afloop de stemmen en zien toe op naleving van de coronamaatregelen in het stemlokaal. Als lid van het stembureau helpt u mee de gemeenteraadsverkiezingen in goede banen te leiden. Iedereen van 18 jaar en ouder kan zich aanmelden Enthousiast geworden en wilt u zich aanmelden als stembureaulid of teller? U kunt zich aanmelden via www.defryskemarren.nl/verkiezingen of een e-mail te sturen naar verkiezingen@defryskemarren.nl. Als stembureaulid krijgt u vooraf een gratis (digitale) training van de gemeente.
Tusken de Marren | Informatiebijlage van gemeente De Fryske Marren | januari 2022 verschijnt maandelijks huis-aan-huis als bijlage van GrootdeFryskeMarren. Redactie communicatie gemeente De Fryske Marren, postbus 101, 8500 AC Joure, telefoon 14 05 14 E-mail redactie@defryskemarren.nl. Tekst Letterhuis, Esther van Opzeeland | gemeente De Fryske Marren.
Informatiebijlage gemeente De Fryske Marren JANUARI 2022
www.defryskemarren.nl
NIJJIERSTASPRAAK BOARGEMASTER FRED VEENSTRA, DE FRYSKE MARREN 6 JANNEWARIS 2022
Bêste Fryske Marders, Yn it earste plak: foar eltsenien in goed en sûn 2022. Folle lok en seine! Ek dit jier binne wy net by elkoar, mar meitsje wy tankber gebrûk fan de mooglikheden om dizze taspraak digitaal by jo yn ‘e hûs te krijen. Dat jout ek wer nije mooglikheden. Ik tink dat der sa mear minsken yn de gelegenheid binne om myn taspraak te sjen, no of op in letter tiidstip, dan wannear’t wy it yn de riedsseal dogge. Ek kin ik jo op dizze wize aansen in pear opnames fan moaie gesprekken mei minsken út ús mienskip sjen litte. Sa hat elts neidiel ek wer syn foardielen! It jier begûn sawat yn alle plakken yn ús gemeente aardich rêstich. Wat my wol opfoel wie dat der nettsjinsteande it ferbod in hiel soad fjoerwurk, somtiden swier fjoerwurk, ôfstutsen waard. It is ferbean, it koe dus net. En bysûnder spitich wie dat der yn Ychtenbrêge úteinlik ynset fan de ME nedich wie. Oan ‘e oare kant snap ik dat in soad minsken ferlet hawwe fan byinoar wêzen. Dêr ha we op dit stuit eins gjin mooglikheden foar. De coronaomstannichheden steane it net ta, mar minsken, wy allegearre, snakke dernei. Ik hoopje oprjocht dat wy mei de folgjende jierwiksel wer yn alle doarpen in echt feest fiere kinne, sûnder oerlêst, sûnder gedoch. De ME is der om de oarder te hanthavenjen, net om maatskiplike problemen op te lossen. Wy moatte yn alle gefallen as gemeente, doarpsbelangen, en ynwenners, jong en âld, yn petear om te sjen wat wy dwaan kinne, yn de kommende tiid en rjochting de folgjende jierwiksel. Hjoed hawwe wy in goed petear mei Doarpsbelang Ychtenbrêge hân. Genôch oer de jierwiksel. Ik wol efkes weromsjen op 2021. Dat doch ik aanst ek mei in tal minsken út ús gemeente dy ‘t ik dêroer spruts. Corona hold ús it hiele jier dwaande, of better, it hold ús yn de greep. Al hast twa jier moatte we oars libje as dat wy wend wiene. Mar as ik sjoch nei de gemeente dan sjoch ik dat der nettsjinsteande alle beheiningen in hiel soad dien is. Neist alle gewoane wurksumheden is der yn dit lêste jier fan it hjoeddeistige kolleezje in soad wurk ferset. Ik neam de beliedsplannen foar duorsumens, sinnefjilden en de enerzjystrategy. Maar
ek it reyntegraasje- en partisipaasjebelied en it sportbelied. In nij beslút oer it iepen hâlde fan it azc yn Balk. Wy ha meters makke mei plannen foar maatskiplike foarsjennings yn Balk en op ‘e Jouwer. Der binne plannen foar de feangreideproblematyk fêststeld. En der leit noch in tal plannen klear der ‘t de ried de kommende wiken en moannen noch oer te set sil. Bygelyks it rekreaasjebelied, it ôffalbelied en ús nije kultuernota. Dêrnjonken is folop wurke oan wenningbouplannen yn ferskate doarpen en stean der de kommende tiid lytse en grutte bouwplannen op stapel, sa as Wyldehoarne 4 op ‘e Jouwer. Soms binne kolleezje en ried it net mei elkoar iens. Sa is it útstel foar in rekreaasje-ûntwikkeling by Balk net oernaam troch de ried. Mar dat is demokrasy sa ‘t it heart te wurkjen. De ried makket de finale ôfwaging. Wat dit jier net trochgie wiene opnij in soad eveneminten. Wat is it foar de organisatoaren en ús as ynwenners en besikers fan bûten spitich dat we dêr net fan genietsje koene. En wat wie it foar ús minsken en foar my persoanlik hieltyd wer in dreech beslút om nee sizze te moatten. Dat makket myn fak der net aardiger op, moat ik jo sizze. Wat in foardiel is datst inoar yn minne tiden goed kennen learst. De kontakten mei bygelyks de skûtsjebestjoeren hawwe noch nea sa yntinsyf west. We binne al lang wer begûn mei de petearen oer de kampioenskippen fan 2022. Oan ús sil it net lizze! Nettsjinsteande de ôfwêzigens fan eveneminten hawwe in hiel soad toeristen dit jier fan ús gemeente genietsje kinnen. It wie yn de simmer drokker as ea. Dat wie goed foar ús hiele toeristysk sektor en de hoareka. En ek de middenstân koe mei de nedige kreativiteit dochs saken ûndernimme. In foarbyld: de Jouster Merke koe yn de tradisjonele opset net trochgean. Dochs koe hjir yn goede gearwurking tusken ûndernimmers en gemeente wat fan in feestlike stimming ûntstean, ynklusyf de kermis. Mei de nedige kreativiteit en ynset geane wy as gemeente ek it kommende jier temjitte. Wy gean gewoan troch mei
it meitsjen fan bestimmingsplannen, it ferlienen fan subsydzjes, it jaan fan útritfergunningen, rydbewizen of Wmofoarsjennings. Mar dy kreativiteit is yn it foarste plak nedich foar saken dy ’t oer in langere termyn geane. We sille bygelyks neitinke oer ús takomst as gemeente. Hoe tinke wy dat ús bernsbern yn dit gebiet libje wolle soene en hoe kinne wy dan no de goede beslúten nimme? Dêr is in lange-termyn fyzje foar skreaun dy ‘t de kommende wiken oan de ried, oan de lokale polityk oanbean wurdt. Sa kin it in ynspiraasjeboarne wêze foar de ûnderhannelingen oer in nij kolleezje. Mar ek it regearakkoart foar ús nije kabinet kin dêr in bydrage oan leverje. De útspraken oer de Lelyline meitsje dat ek wy neitinke moatte oer de foardielen en neidielen dy ‘t dy line mei him meibringt. In typyske lange-termyndiskusje. En it nije kabinet wol fierder mei regiodeals. In moai ynstrumint om yn ‘e mande mei ús buorgemeente moaie plannen foar just ús regio te smeien. In regiodeal slute je tegearre. Ik hoopje dat de fjouwer rieden dy’t prate moatte oer de takomst fan ús Sosjaal Wurkfoarsjenningsbedriuw Empatec ek mei elkoar, tegearre, ta in droegen en ienriedich beslút komme. De goed 1000 minsken dy ‘t dêr wurkje hawwe rjocht op regionale bestjoerlike solidariteit. Oer solidariteit praat. De ôfrûne perioade docht in swier berop op ús solidariteit, ús libben en ús wurkjen. Yn in tal petearen hie ik it der oer mei fertsjintwurdigers út ferskate maatskiplike sektoaren. We sille der no nei sjen.
Fiif petearen
Ik fûn it prachtich om op dizze wize mei de minsken te praten. In pear saken foelen my derby op. In it foarste plak: wy libje yn in feilige gemeente. Litte we dat koesterje. Plysje, gemeente, mar ek al dy minsken dy ‘t belutsen binne by de buertwhattsappgroepen soargje dêrfoar. Dat dogge we tegearre en litte we dat dwaan bliuwe. We moatte kreatyf wêze. It echte ûndernimmerskip komt no boppe. Dat jildt foar de grutte en lytse ûndernimmers, mar ek foar elkenien dy ‘t mei goede ideeën ús mienskip ferbetterje
wol. Ik tink bygelyks oan de learlingen fan de tienerskoalle op De Lemmer dy ‘t prachtige ideeën hawwe oer it klimaat en dêroer meikoarten mei my yn petear gean. “Doch dyn wurk mei wille en tink nei oer watst fan in oar hearst”. In wize les fan de vice-foarsitter fan ús ried. Yn maart ha we gemeenteriedsferkiezings. As wy dy wize les ta motto ferheffe, dan sille wy yn dy nije ried moaie diskusjes krije oer de ûnderwerpen dy ‘t yn ús gemeente fan belang binne foar ús allegearre. De leafde en oandacht dy ‘t yn de soarch jûn wurdt, soargje foar ljochtpuntsjes. En de soarchferlieners binne ek sels ljochtpuntsjes. Net allinnich yn de âldereinsoarch, mar oeral. Oft it no om de húsdokters giet, de thússoarchmeiwurkers, de minsken yn Maeykehiem, se binne allegear ljochtpuntsjes dy ‘t we nedich ha. En ik rekkenje dêr ek de minsken fan De Kear by, en neam spesjaal de jongereinwurkers dy ‘t mei in hiel soad ynset soargje dat ús jeugd ek op in goede wize troch dizze coronatiid komt. En dan de poster dy ‘t oan de ein yn byld kaam. Hâld moed, haw leaf. We libje yn in yngewikkelde tiid. De measten fan ús besykje der it bêste fan te meitsjen sûnder al tefolle yn diskusje of yn de kontramine te gean. Oan de flanken is der ferbaal ferset. Soms, ek by ús, binne der demonstraasjes. Dat mei en dat fasilitearje we wêr nedich en wêr ‘t dat kin. Mar lit ús, as leafhawwen tefolle frege is, besykje respekt foar inoar op te bringen, goede omgongsfoarmen brûken te bliuwen en mei kompassy nei inoar yn it libben te stean. As ús dat slagget moat it net dreech wêze om moed te hâlden. 2022 begjint ûnder it juk fan corona. Mei faksinaasjes, medisinen en begeliedende maatregels moat it mooglik wêze, ik bliuw optimistysk, om dit jier ûnder dat juk út te kommen en ús normale libben wer oppakke te kinnen.Sadat De Fryske Marren wer de kleurrike, aktive en noflike gemeente wêze kin dy ‘t it al wie, dy ’t is en bliuwe sil.
Wilt u de nieuwjaarstoespraak van burgemeester Fred Veenstra terugzien? Of de Nederlandstalige versie van de toespraak lezen? Scan dan de QR code! Kijk voor het actuele gemeentenieuws op: Kijk voor het actuele gemeentenieuws op: www.defryskemarren.nl www.defryskemarren.nl
11
GEMEENTEGEZICHT
Pieter Peeringa, Chief Information Security Officer (CISO)
‘WE WILLEN GEEN MAKKELIJKE PROOI ZIJN VOOR CYBERCRIMINELEN’ Pieter werkt als Chief Information Security Officer (CISO) bij gemeente De Fryske Marren. In het Nederlands heet zijn functie ‘strategisch adviseur informatiebeveiliging’. Samen met zijn collega’s zorgt Pieter ervoor dat de informatiesystemen goed worden beschermd tegen bijvoorbeeld cybercriminelen, datalekken of storingen. “In de afgelopen jaren zijn we als gemeente steeds digitaler geworden”, steekt Pieter van wal. “Het is belangrijk om de informatie die we verwerken goed te beveiligen. We zien namelijk óók een toename in cybercrime, waarbij criminelen proberen anderen geld afhandig te maken via de computer of telefoon. Steeds vaker proberen cybercriminelen systemen van bedrijven of organisaties binnen te dringen – hacken noemen we dat. Zo werd een gemeente in het oosten van het land vorig jaar het slachtoffer van zogenoemde ransomware. Een cybercrimineel – binnengekomen via een makkelijk te raden wachtwoord – versleutelde de bestanden. Geen enkele medewerker kon er meer bij. De daders eisten losgeld – ‘ransom’ – om het systeem weer vrij te geven.”
Gegevens goed beschermen
Organisaties zijn kwetsbaar voor cybercriminaliteit. Medewerkers kunnen het slachtoffer worden van een phishingmail. Ze worden dan bijvoorbeeld naar een valse website gelokt, waar ze vervolgens hun inloggegevens prijsgeven. “De gevolgen
FOTO: NANTKO SCHANSSEMA, FOTO NANTKO
10
kunnen groot zijn”, weet Pieter. “Als onze systemen door ransomware worden platgelegd, ligt onze dienstverlening stil. We kunnen dan bijvoorbeeld geen vergunningen meer verlenen of uitkeringen betalen. Ook kunnen persoonsgegevens van inwoners gestolen en doorverkocht worden.” Dat wil de gemeente natuurlijk voorkomen. “Onze dienstverlening moet door blijven gaan. Bovendien hebben we een grote verantwoordelijkheid richting onze inwoners en ondernemers. We willen hun gegevens goed beschermen.”
Passende maatregelen
‘Het is belangrijk om te leren hoe je veilig om kunt gaan met informatiesystemen’
Pieter kijkt samen met collega’s waar de organisatie risico loopt om aangevallen te worden door cybercriminelen. En hij bedenkt strategieën om de risico’s te verkleinen. “Dat vraagt om een balans. Je kunt niet van medewerkers verwachten dat ze eerst zes wachtwoorden invoeren om te kunnen werken. Aan de andere kant willen we geen makkelijke prooi voor cybercriminelen zijn. We nemen passende technische en organisatorische maatregelen. Een voorbeeld is dat je standaard je computer vergrendelt als je je werkplek verlaat. En dat je je wachtwoorden
regelmatig wijzigt. Het is trouwens beter om wachtzinnen te gebruiken, die zijn makkelijker te onthouden.”
Hoe digitaal veilig bent u?
Bewustmaking
Pieters werk bestaat ook uit bewustmaking van de medewerkers. Hoe gaan ze veilig met wachtwoorden om, hoe herkennen ze valse mailtjes? “Ik vind het leuk om ze hier laagdrempelig over te vertellen. Dat doen we bijvoorbeeld via e-learnings, een handboekje en bijeenkomsten. Het risico om als organisatie gehackt te worden, is voor digitaal minder onderlegde medewerkers soms een ver-van-mijnbed-show. Ik maak het dan persoonlijk. Als ze door krijgen dat door een hack hun salaris bijvoorbeeld niet kan worden betaald, valt het kwartje wel.” Wat Pieter ook doet, samen met zijn collega’s die over privacy gaan, is het checken van nieuwe systemen op veiligheid. “Bijvoorbeeld een systeem voor schuldhulpverlening. Zijn de gevoelige gegevens daarin goed beveiligd? Welke risico’s rond veiligheid heeft het systeem?” Ook blust hij ‘brandjes’. “Zo check ik phishingmails die medewerkers ontvangen en blokkeren collega’s de link als dat nodig is.”
Kijk voor tips op beveiligmij.nl/tips
Leren
Pieter is CISO sinds 2016. Daarvoor was hij intern controleur bij de gemeente. “De menselijke kant van informatieveiligheid boeit me al langer. Waarom trappen we massaal in phishingmails? We worden met z’n allen steeds digitaler, ook onze inwoners. Maar we leren op school niet hoe we risico’s kunnen herkennen. Niemand trapt met opzet in een nepmail. Je bent altijd slachtoffer! Daarom is het belangrijk om mensen te leren hoe ze veilig kunnen omgaan met informatiesystemen. Dat doen we al binnen onze organisatie. Wie weet kan de gemeente in de toekomst een grotere rol spelen om ook inwoners, bedrijven en scholen bewust te maken van de risico’s. Het zou mooi zijn als we op die manier het verschil kunnen maken.”
12
Informatiebijlage gemeente De Fryske Marren JANUARI 2022
www.defryskemarren.nl
13
DE ENERGIECOACH HELPT MET BESPAREN OP JE ENERGIEREKENING FOTO’S: RIANNA HILARIUS, STUDIO SPONTAAN
De meeste huishoudens gaan in 2022 meer betalen voor energie. Zeker voor gezinnen met een bescheiden inkomen kan het daardoor moeilijker worden om elke maand rond te komen. Het slimste dat je zelf kunt doen, is besparen op je energieverbruik. De Fryske Marren zet energiecoaches in om mensen met een laag inkomen daarbij te helpen.
WAT DOE JIJ…?
ALS JE MEDEMENS IN NOOD VERKEERT Wat doe je wanneer je iemand om hulp hoort roepen? Voor de meeste mensen is het antwoord simpel: meteen helpen natuurlijk! Of zo nodig 112 bellen. Ook Irma Sickler en haar man uit Akmarijp hoefden hier niet over na te denken, toen zij een paar maanden geleden met zo’n situatie te maken kregen. Helaas bleek toen ook dat hulp bieden niet voor iedereen vanzelfsprekend is. “Op zondagmiddag 17 oktober voeren mijn man en ik in onze sloep vanuit Broek richting Goingarijp”, vertelt Irma. “Vlak voordat wij het haventje van Broek Noord passeerden, hoorden we mensen schreeuwen in doodsangst. We keken het haventje in en zagen twee mannen tot hun borst in het water staan. Hun vissersboot was gezonken en al hun spullen – hengels, rugzakken, stoeltjes enzovoorts – dreven om hen heen. De temperatuur van het water zal niet meer zijn geweest dan een graad of 10.”
hen hield een derde man aan de rits van zijn jas boven water – hij was overleden. Onmiddellijk belden we 112 en ondertussen bleven we met de mannen praten. Zij vertelden dat hun vriend een hartstilstand had gekregen en overboord was gevallen. Ze wilden hem vastgrijpen, maar kwamen daardoor tegelijk aan één kant van de kleine boot, die hierdoor water maakte en zonk.”
Overboord door hartstilstand
“Pas op het moment dat wij met onze sloep de twee vissers bereikt hadden en hen probeerden te kalmeren, zagen we hoe ernstig de situatie was. Eén van
‘We hoorden hen schreeuwen in doodsangst’ Kijk voor het actuele gemeentenieuws op: Kijk voor het actuele gemeentenieuws op: www.defryskemarren.nl www.defryskemarren.nl
“De twee mannen wilden eerst niet in onze sloep komen, omdat zij hun vriend niet wilden loslaten. Nadat de politie was gearriveerd, kwamen ze toch aan boord om niet nog verder onderkoeld te raken. We zijn naar de kant gevaren, waarna agenten de mannen in folie wikkelden en in een warme auto zetten. Samen met de politie hebben we de drijvende spullen aan wal gelegd. Omdat er niets was wat wij verder konden doen, hebben we hierna per sloep onze weg vervolgd.”
Twee sloepen en vier fietsers
“Wat het extra tragisch maakte, is dat − nog voordat wij in de buurt van het haventje kwamen − er mensen waren die niet hebben geholpen. Twee sloepen met elk twee personen passeerden ons en zwaaiden zelfs naar ons, terwijl ze in tegenovergestelde richting voeren. Het hulpgeroep kan hen niet zijn ontgaan; ze moeten de mannen hebben zien staan. Daarnaast hoorden we later van de twee vissers dat vier fietsers op de nabijgelegen brug zijn gestopt, naar hen hebben staan kijken en gewoon weer op de fiets zijn gestapt.” “Het maakt me verdrietig en boos en ik begrijp het niet. Hebben ze de situatie totaal verkeerd ingeschat? Konden ze niet helpen? Wie niet zelf in actie kan komen, kan toch in ieder geval 112 bellen? Laten we om elkaar denken en een ander altijd hulp bieden wanneer dat nodig is. Ondanks deze ervaring ben ik ervan overtuigd dat verreweg de
Oproep van burgemeester Fred Veenstra “Het verhaal van Irma laat zien hoe belangrijk het is om meteen in actie te komen, wanneer blijkt dat iemand anders hulp nodig heeft. Ook als je nog niet precies weet wat er aan de hand is. Of als je het misschien wel een beetje eng vindt. Kun je zelf niet helpen, bel dan altijd 112. Alleen samen kunnen we onze woon- en leefomgeving zo veilig mogelijk houden.”
meeste mensen dat ook doen, wanneer het erop aan komt. Dat is toch een troostende gedachte.” Heb jij ook iets meegemaakt waarbij het helpen van een medemens in nood centraal stond? Laat het ons weten via communicatie@defryskemarren.nl.
Het zal niemand ontgaan zijn: gas en elektriciteit worden steeds duurder. Veel gezinnen hebben daardoor steeds meer moeite om elke maand financieel de eindjes aan elkaar te knopen. Maar wist je dat je met een paar eenvoudige maatregelen tot wel 10% van je energieverbruik kunt besparen? Omgerekend gaat het om enkele tientjes per maand. Dat scheelt!
Energie besparen
Energie besparen is goed voor het milieu en goed voor de portemonnee. Gemeente De Fryske Marren wil inwoners met een smalle beurs graag helpen om te besparen op hun energierekening. Daarom vond er in 2020 een pilot plaats in de gemeente. In deze pilot zijn tien inwoners met een bescheiden inkomen begeleid en geadviseerd door een energiecoach. Een energiecoach is een betaalde of vrijwillige specialist die veel weet van energie besparen. De pilot was een succes. Daarom zet gemeente
Met een paar eenvoudige maatregelen bespaar je per maand tientjes op je energierekening De Fryske Marren vanaf 1 december 2021 meerdere energiecoaches in voor mensen met een laag inkomen.
Slimme tips
Hoe werkt het? De hulp van een energiecoach is gratis. Hij of zij komt bij inwoners thuis om te kijken waar er bespaarkansen liggen. De energiecoach
geeft inzicht in het energieverbruik en helpt met slimme tips, simpele instructies en energiebesparende maatregelen om het dagelijkse verbruik omlaag te krijgen. Energie besparen kan al met kleine stapjes, bijvoorbeeld door tochtstrips aan te brengen of de verwarming ’s nachts lager te zetten. Naast tips en hulp neemt de coach een aantal energiebesparende middelen mee om direct te installeren. Ledlampen bijvoorbeeld. De inwoner hoeft niet voor deze middelen te betalen, de gemeente neemt de kosten op zich. Wil jij ook energie besparen? Meld je aan voor een gratis bezoek van de energiecoach. Inwoners van De Fryske Marren kunnen gratis een bezoek van de energiecoach aanvragen. Meld je aan via de website tukwenjen.nl. Heb je vragen? Bel 14 05 14 of mail naar energiecoach@defryskemarren.nl.
Eenvoudig energie besparen? Dat doe je zo! •O pladers die ongebruikt in het stopcontact zitten, verbruiken energie. Haal ze eruit als je ze niet gebruikt. •D ouche maximaal 5 minuten. Gebruik een timer om de tijd bij te houden. • S luit de deuren in huis. Zo voorkom je dat de warmte verdwijnt naar plekken waar je niet bent, zoals de gang en het trapgat. • Z et apparaten die je niet gebruikt helemaal uit en niet op de stand-by stand. Gebruik bijvoorbeeld een schakelbare stekkerdoos. •P lak radiatorfolie achter de radiatoren als extra isolatie. • Z et ’s nachts de verwarming op 15 graden en overdag op 19 of 20 graden. Zet de verwarming een uur voordat je naar bed gaat lager. Het blijft dan nog warm genoeg in huis. •P laats tochtstrips op plekken waar het tocht, bij ramen en deuren bijvoorbeeld. •O ntdooi je vriezer regelmatig; hoe dikker de ijslaag, hoe meer energie het apparaat verbruikt. •V ervang lampen door ledlampen. Die gebruiken 85% minder stroom dan gloeilampen en 75% minder dan halogeenlampen. Vervang eerst de lampen die je het vaakst aan hebt en de meeste Watt hebben, zoals de lampen in de keuken, woonkamer en badkamer.
14
Informatiebijlage gemeente De Fryske Marren JANUARI 2022
FRYSCLOCK:
IN KLOK MEI FRYSKE GRUTSKENS ‘It is tolve oere’, lêze jo op ‘e klok as de middei komt. En in pear minuten letter: ‘It is hast fiif minuten oer tolven’. De FrysClock brûkt gjin sifers of wizers om de tiid oan te jaan, mar wurden. Twa fan dizze wurdklokken binne koartlyn ophongen yn it gemeentehûs fan De Fryske Marren.
“Mei in FrysClock bringe jo in bytsje Fryske kultuer yn hûs”, seit Peter van der Wijk, produktûntwerper en makker fan de klokken. “Wy Friezen binne grutsk op ús taal; it makket in grut part út fan ús Fryske identiteit. Sa’n wurdklok helpt om it te behâlden en te propagearjen.” Njonken dit kulturele aspekt en de prachtige foarmjouwing - jo hingje in FrysClock krekt as in skilderij as blikfanger oan ‘e muorre - hat de klok noch in moaie eigenskip: jo kinne dêr fan leare. Peter: “It Frysk is net maklik om te skriuwen, ek foar minsken dy’t it har hiele libben sprutsen hawwe. Op in FrysClock sjochst allerhande Fryske wurden goed stavere.”
-LUCIËNNE-
‘It helpt om de taal libben te hâlden’ Oanpaste wurdklok
Sûnt dy tiid hat Peter der tsientallen fan ferkocht oan partikulieren, lykas bedriuwen en oerheidsynstânsjes. De measte dêrfan binne yn it Frysk, mar de FrysClock is ek beskikber yn oare (streek)talen. Peter: “Ik haw no wurdklokken makke yn trije ferskillende Grinslanner dialekten, Drintsk, Twents, Surinaamsk, Arabysk en ek gewoan yn it Nederlânsk.”
Fryske taal mear sichtber
Wethâlder Luciënne Boelsma wie posityf ferrast doe’t se ferline jier oktober twa Fryske wurdklokken hingjen seach yn it
FOTO: RIANNA HILARIUS, STUDIO SPONTAAN
Fjouwer jier lyn ûntwurp Peter de earste ferzje fan de FrysClock, wêrnei’t er dy fierder útwurke en ferfine ta de hjoeddeiske ferzjes. “Ik haw altyd in driuw hân om dingen te meitsjen,” seit er. “Yn myn jeugd wie ik konstant omjûn troch technology en kreativiteit. Foar my as ûntwerper is it moaie fan sa’n wurdklok dat je wat meitsje dat moai en funksjoneel is.”
gemeentehûs. “Ik tocht fuortdaliks dat it in hiel moaie en brûkbere útfining wie”, seit se. “Sa’n FrysClock fergruttet de sichtberens fan it Frysk. Dat helpt de taal libben te hâlden.” In foarbyld fan dat lêste is te finen yn it gemeentehûs sels. In protte ynwenners dy’t as memmetaal it Frysk hawwe, prate foar de wissichheid Nederlânsk as se by de
Kijk voor het actuele gemeentenieuws op: Kijk voor het actuele gemeentenieuws op: www.defryskemarren.nl www.defryskemarren.nl
-Peter-
‘Jo bringe in bytsje Fryske kultuer yn hûs’
baly komme. Luciënne: “Lyk as oare Fryske útdrukkingen yn it gebou lit in FrysClock witte: hjir kinst feilich Frysk prate. Dat wurdearje wy tige.” Wolle jo mear witte oer de FrysClock? Sjoch op frysclock.com.