van de basisinformatie betreffende vruchtbaarheid
Hebben je zwangerschapswens en de moeilijkheden die je daarbij ervaart, jou ertoe aangezet om een gespecialiseerd team te raadplegen?
Dan is dit boekje speciaal voor jou bestemd.
De inhoud zal je helpen om:
• het begrip onvruchtbaarheid en de oorzaken ervan beter te begrijpen;
• de fysiologie van de menstruatiecyclus beter te begrijpen;
• informatie in te winnen over medische onderzoeken die kunnen worden voorgeschreven.
HET
OORZAKEN ERVAN BETER BEGRIJPEN
Bepaalde factoren, kunnen een impact hebben op de vruchtbaarheid van een koppel:
BIJ DE VROUW
Leeftijd is één van de belangrijkste prognostische factoren 1,2
De eierstokreserve van follikels waarover elke vrouw bij de geboorte beschikt, raakt in de loop der jaren geleidelijk uitgeput, wat leidt tot een verminderde vruchtbaarheid.
Voor de leeftijd van 25 Van 26-30 jaar 35 jaar Na de leeftijd van 45 jaar
MAXIMALE VRUCHTBAARHEID
Extreem overgewicht of extreme magerheid vermindert de kans op zwangerschap.1
Bepaalde genetische ziekten, infectieziekten (salpingitis), endocriene ziekten die gepaard gaan met ovulatiestoornissen (polycystisch ovariumsyndroom), gynaecologische ziekten (bekkenendometriose).1,2
In België had, volgens cijfers van het Nationale statistiekbureau Statbel, 21% van de geboorten in 2021 betrekking op moeders van 35 jaar en ouder.3
WIST JE DAT? 1,2
Spermatozoïden erg gevoelig voor warmte zijn? Bij de man heeft langdurige blootstelling van de testikels aan hoge temperaturen een negatieve invloed op de vruchtbaarheid. Hammams en te frequente warme baden kunnen dan ook schadelijk zijn.
Bijna0
Leeftijd kan de vruchtbaarheid beïnvloeden 2
De kwaliteit van het sperma neemt af met de leeftijd, waardoor het risico op onvruchtbaarheid toeneemt.
VOLUME & BEWEEGLIJKHEID
BIJ HET KOPPEL BIJ DE MAN
Voor de leeftijd van 20 jaar
50 jaar
80 jaar
Overgewicht of obesitas vermindert de kwaliteit van het sperma en kan leiden tot hormonale veranderingen die de vruchtbaarheid en het libido verminderen.2
Leefomgeving en bepaalde levensgewoonten kunnen een negatieve invloed hebben op de vruchtbaarheid 1,2,4
• De inname van giftige stoffen:
• Een behandeling met bepaalde geneesmiddelen (chemotherapie).
• Een werkomgeving waarbij u wordt blootgesteld aan giftige stoffen chemicaliën, zware metalen, organische verontreinigende stoffen.
• Seksuele stoornissen of weinig geslachtsgemeenschap (minder dan 2 keer per week).
• Stress, psychologische problemen
Hoe werkt de menstruatiecyclus?
De menstruatiecyclus duurt normaal gezien 28 dagen, maar kan variëren van 25 tot 35 dagen. De eerste menstruatiecyclus duikt op in de puberteit en verdwijnt bij de menopauze.5
Ovulatie
Folliculaire fase Luteale fase
De menstruatiecyclus bestaat uit 3 opeenvolgende fasen:
➊ DE FOLLICULAIRE FASE
➋ DE OVULATIE
➌ DE LUTEALE FASE
De menstruatiecyclus, die afhankelijk is van verschillende hormonen, komt overeen met een transformatieproces van de geslachtsorganen: de eierstokken en de baarmoeder.
37 °C
Lichaamstemperatuur
36 °C
Hormoonspiegels van de gonadotrofinen
Groeiende follikel
Eierstokcyclus
Hormoonspiegels in de eierstokken
Afnemend gele lichaam LH
Progesteron
Oestrogeen
WIST JE DAT?
Cyclus van de baarmoeder
DAGEN
Menstruatie
Proliferatieve fase
Secretoire fase
Aangepast van 5
De cyclus van de vrouw gestuurd wordt door 2 gonadotrofinen? Het FSH (Folikelstimulerend Hormoon) en het LH (Luteïniserend Hormoon). Beiden worden geproduceerd door de hypofyse (een klier in de hersenen). Hun snelheid varieert naargelang de fase van de cyclus.
De menstruatiecyclus begint op de 1e dag van de menstruatie.5
Als er geen bevruchting heeft plaatsgevonden, daalt het niveau van de hormoonspiegels in de eierstokken drastisch en wordt de oppervlakkige laag van het baarmoederslijmvlies, gevuld met bloed, afgevoerd via de vagina. Zo begint de eerste fase van de cyclus, waarbij de bloeding gemiddeld 5 dagen aanhoudt.
FOLLICULAIRE FASE: het eitje bereidt zich voor
In de eierstokken 4,5
Onder invloed van het follikelstimulerend hormoon (FSH), wat wordt vrijgegeven door de hypofyse, groeit één van de duizenden follikels die sinds de geboorte zijn opgeslagen.
In de baarmoeder 5
Het slijmvlies begint zich te herstellen. Als gevolg van de verhoogde oestrogeenproductie door de follikel, wordt het baarmoederslijmvlies dikker ter voorbereiding op een innesteling.
OVULATIE 5
De ovulatie is het vrijkomen van een eicel uit de eierstok. Deze wordt veroorzaakt door een piek in de afscheiding van het luteïniserend hormoon (LH) uit de hypofyse, die meestal optreedt aan het einde van de folliculaire fase, rond de 14e dag na de piek in de afscheiding van oestrogeen. Het eitje kan dan bevrucht worden in de eileider, vanwaar het afdaalt om zich in de baarmoeder te nestelen.
Zodra de follikel het eitje heeft vrijgegeven, verandert hij in een corpus luteum (gele lichaam) om progesteron te produceren.
WIST JE DAT? 6
Na de geslachtsgemeenschap, spermatozoïden tot 5 dagen kunnen overleven in het lichaam van de vrouw. Anderzijds is de levensduur van het eitje beperkt tot ongeveer 24 uur. De kans op bevruchting is daarom groter als de geslachtsgemeenschap vlak voor de eisprong plaatsvindt.
LUTEALE FASE OF VOORBEREIDING OP DE INNESTELING
In de eierstokken 4,5
• Bij gebrek aan bevruchting, verkleint en sterft het gele lichaam (corpus luteum), dat progesteron afscheidt, af. Het progesteronniveau daalt dan sterk.
• In het geval van bevruchting, blijft het lichaam van de vrouw oestrogeen en progesteron produceren.
Oestrogeen
Progesteron
In de baarmoeder 4,5
Na de ovulatie wordt het baarmoederslijmvlies dikker onder invloed van het progesteron en bereidt het zich voor om een embryo te ontvangen in geval van bevruchting.
- Als er geen bevruchting plaatsvindt, leidt de daling van progesteron tot de afvoer van het baarmoederslijmvlies. Dit noemen we de menstruatie die het begin van een nieuwe cyclus markeert.
• Als er sprake is van bevruchting, kan de bevruchte eicel zich nestelen in het baarmoederslijmvlies.
Progesteron Vroege
zwangerschap
GEDURENDE DE VOLLEDIGE CYCLUS 5
Evolueert de lichaamstemperatuur.
Vlak voor de ovulatie stijgt de lichaamstemperatuur met ongeveer 0,5°C en deze temperatuur blijft behouden voor de volledige duur van de luteale fase. In geval van zwangerschap wordt deze temperatuur aangehouden.
Variëren de eigenschappen van het baarmoederhalsslijm (de substantie die wordt afgescheiden door de cellen in de baarmoederhals) variëren.
Onder invloed van oestrogeen verandert het baarmoederhalsslijm en wordt het transparant, overvloedig en draderig, waardoor spermatozoïden door de vagina en baarmoederhals kunnen opstijgen.
In de luteale fase, onder invloed van het afgescheiden progesteron door het corpus luteum, is er minder baarmoederhalsslijm en neemt de taaiheid toe.
WIST JE DAT? 4,6,7
In bepaalde situaties medicatie kan worden gebruikt om de ontwikkeling van één of meer eierstokfollikels op te wekken en zo de eisprong op gang te brengen?
Deze medicatie stimuleert de werking van hormonen die worden afgescheiden door de hypofyse. Deze hormonen spelen een belangrijke rol bij het rijpen van de eicel en het op gang brengen van de ovulatie.
Deze behandelingen worden voorgeschreven door gespecialiseerde artsen en vereisen streng medisch toezicht.
BELANGRIJKSTE TESTS DIE WORDEN UITGEVOERD BIJ ONVRUCHTBAARHEID
De vragenlijst en het klinisch onderzoek van de vrouw en de man worden uitgevoerd door de behandelende arts en vormen de eerste twee fasen van het onderzoek naar onvruchtbaarheid, waarbij de rest van de anamnese wordt bepaald.8
De tests die het vaakst worden voorgeschreven, worden hieronder beschreven. Afhankelijk van de context kan de behandelende arts andere tests voorschrijven.
BIJ DE VROUW
Hormonaal onderzoek uitgevoerd aan het begin van de cyclus (tussen dag 2 en 4 van de cyclus) 1,8
Beoordeling van de ovariële follikelreserve
Dosering van:
✔ FSH
✔ LH
✔ Estradiol & progesteron
✔ Anti-Müller-Hormoon (AMH)
Endovaginale echografie van het bekken 1,8
Bij een vermoeden van stoornissen in de ovulatie en/of endocriene stoornissen
Dosering van:
✔ TSH (Thyroïd Stimulerend Hormoon)
✔ Prolactine
✔ Androgenen…
Deze pijnloze procedure wordt uitgevoerd met een sonde die in de vagina wordt ingebracht.
Er wordt onderzocht of er afwijkingen zijn aan de eierstokken of baarmoeder.
Aan het begin van de cyclus beoordeelt deze test de eierstokreserve door de follikels (kleine zakjes vloeistof met eicellen) te tellen.
Later controleert ze de mogelijkheid van een eisprong door verschillende gegevens te vergelijken: de grootte van de follikels, de dag van de cyclus en het uiterlijk van het slijm.
Na de eisprong, wijst de aanwezigheid van een corpus luteum op de eisprong.
BIJ DE MAN
Semenanalyse 1,4,8
De semenanalyse onthult de kenmerken van de spermatozoïden: aantal, beweeglijkheid en uiterlijk. Het is vaak nodig om meerdere semenanalyses uit te voeren om de juiste conclusies te trekken. Dit komt omdat de parameters tijdens bepaalde perioden kunnen variëren als gevolg van verschillende factoren, zoals stress of een infectie.
Spermacultuur 1,8
Sperma moet in cultuur worden gebracht als infectie wordt vermoed.
VOOR HET KOPPEL
Serologische testen 1,8
• HIV, syfilis, hepatitis B, hepatitis C
• Chlamydia
• Bij de vrouw: rubella, toxoplasmose, CMV (cytomegalovirus)
De meest geschikte behandeling om je vruchtbaarheid te verbeteren, is afhankelijk van de resultaten van je onderzoeken.2,9
Hieronder enkele behandelopties op een rij :
Medicatie die de eierstokken stimuleert: om eicellen te produceren en vrij te geven.
MBV= Medisch Begeleide Voortplanting
Geassisteerde voortplantingstechnieken :
• Intra-uteriene inseminatie (IUI): sperma wordt geïnjecteerd via de baarmoederhals rond het moment van de eisprong. Het kan nodig zijn om bepaalde medicatie te nemen om deze fase te ondersteunen.
• In-vitrofertilisatie (IVF): eicellen worden bij de vrouw geoogst en in een laboratorium in contact gebracht met spermatozoïden. De gezondste bevruchte embryo('s) word(t)(en) dan teruggeplaatst in de baarmoeder.
• Intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI): een zaadcel wordt onder een microscoop rechtstreeks in de eicel geplaatst. ICSI is een geschikte optie als de kwaliteit of beweeglijkheid van de spermatozoïden minder goed is.
• Een chirurgische ingreep om eventuele afwijkingen te corrigeren: verwijdering van littekenweefsel dat toegang tot de eileiders kan versperren of verwijdering van baarmoederfibromen.
Notities
Referenties
1. CNGOF. Item 37-UE2-Sérilité du couple: conduite de la première consultation. In: Gynécologie Obstétrique. Issy-les-Moulineaux: Elsevier Masson, 2015:49-58.
2. Yazbeck C. Infertilité du couple: la première consultation. In: CNGOF en Frydman R. Infertilité. Prise en charge globale et thérapeutique. Issy-les-Moulineaux: Elsevier Masson, 2016:87-92.
3. Statbel. https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/geboortecijfer-envruchtbaarheid#figures, de tabel onder: downloads, "Geboorten en vruchtbaarheid 2021, tab 4". Geraadpleegd op 07/06/2023
4. Agence de la biomédecine. Le guide de l’assistance médicale à la procréation. oktober 2022. Beschikbaar op: https://www.agence-biomedecine.fr/IMG/pdf/2022_ new_hd_90722-5_biomed_broch_patients_amp_a5_40p.pdf. Geraadpleegd op 06/06/2023.
5. CNGOF. Le cycle menstruel. Beschikbaar op: http://www.cngof.fr/communiques-depresse/103-le-cycle-menstruel. Geraadpleegd op 15/12/2017.
6. Testard J. La procréation: une fonction naturellement inhibée. Médecine/Sciences 1995;11:447-53.
7. AFSSAPS. Les médicaments inducteurs de l’ovulation : les gonadotrophines. Recommandations Actualisation 2007.
8. Bettahar-Lebugle K. Bilan initial d’un couple hypofécond. In: Poncelet C et Sifer C. Physiologie, pathologie et thérapie de la reproduction chez l’humain. Parijs: Springer, 2011:153-161.
9. ESHRE guideline on ovarian stimulation for IVF/ISCSI 2019, https://www.eshre.eu/ Guidelines-and-Legal/Guidelines/Ovarian-Stimulation-in-IVF-ICSI
10. Hoge Gezondheidsraad. Advies_9515_foliumzuur_en_zwangerschap.pdf. Geraadpleegd op 26/06/2023.
2023-178/BENL-NL, date of creation 08/2023, V.U.: Isabelle De
Fotocredits: Sigrid Olsson - PhotoAlto, FSP / GraphicObssession
Walsche, Groot-Bijgaarden
Geprint op gerecycleerd papier
