De Taal van de Tora bereidt voor op het vertalen en begrijpen van stukjes uit de Tora. Elke les begint met een קוּספָּ (zin) uit het boek Bereesjiet en een korte uitleg. Scan de QR code en oefen de kernwoorden en de grammatica, dan kun je al gauw het grootste deel van de קוּספָּ zelf vertalen.
Het verhaal van Poeriem in eenvoudig Nederlands.
Bevat ook de complete Hebreeuwse tekst, met aanwijzingen voor het ratelen.
Full colour geïllustreerd door Marchien Mayer.
Prijs: 5 14,95 excl. verzendkosten.
WIZO Giftshop: www.wizogiftshop.nl
Aan deze Rond de Bron hebben meegewerkt:
Geja Lahpor (hoofdredacteur)
Daniël Smits (redactie-assistent)
Gerrie Oosterhagen (redactie-assistent)
Opperrabbij n B. Jacobs (eindredactie)
Rabbij n H. Groenewoudt
Rabbij n M. Stiefel
Stichting Joodse
Kindergemeenschap Cheider
Postbus 7828
1008 AA AMSTERDAM
Tel. 020-646 55 64
ISSN: 1570-4041
IBAN: NL74INGB0000223922
BIC: INGBNL2A
Opmerkingen, suggesties of vragen over Rond de Bron kunt u mailen naar secretariaat@cheider.nl
Voor meer informatie kunt u op onze website terecht: www.cheider.nl
Uw giften zij n welkom op rekening NL74INGB0000223922
t.n.v. Stichting Zorg Cheider. Dank u wel.
De kindermegilla is een uitgave van NIK Afdeling Onderwijs / JELED
INTERVIEW MET RABBIJN DOEDI VAN DIJK
DOCENT OP HET CHEIDER
WAT IS UW LEEFTIJD EN HOE LANG WERKT
U OP HET CHEIDER?
Ik ben 32 jaar jong en ik werk al bijna 2 jaar op het Cheider.
WAAROM HEBT U VOOR HET CHEIDER GEKOZEN?
Het Cheider is in Nederland de enige school waar een orthodox kind zich kan ontwikkelen op Joods en profaan vlak. Ik heb zelf als kind ook mijn jeugd doorgebracht op het Cheider. Ik heb altijd al een steentje willen bijdragen aan de ontwikkeling van de Joods orthodoxe jeugd in Nederland, dus was het best vanzelfsprekend om op het Cheider te werken.
WELKE LESSEN GEEFT U?
Ik geef Misjno\Gemoro, d.w.z. de talmoedleer, en halogo, d.w.z. praktische dagelijkse bezigheden.
WAT DEED U VOORDAT U BIJ HET CHEIDER KWAM?
G-d heeft mij het voorrecht gegeven dat ik in 2 ‘Jesjiewes’, Talmoedscholen, heb mogen leren. Ik heb 4 jaar geleerd in Gateshead Jesjiewe Gedouloh in Engeland en 7 jaar in Jesjiewas Kodosjiem in Jeruzalem.
HOE VAAK BENT U IN ISRAËL GEWEEST?
Ik heb er 7 jaar mogen studeren, ik ben er getrouwd, en ik ga daar van tijd tot tijd mijn schoonouders bezoeken.
IS ALIYAH MAKEN VOOR U EEN OPTIE?
Ik heb op dit moment geen plannen om me in Israël te gaan vestigen
KUNT U DIT TOELICHTEN?
Ik denk dat mijn taak in deze wereld op dit moment hier in Amsterdam is. Ik hoop in de hele nabije toekomst dat we de mosjie’ach mogen ontvangen en dat alle Joden zich in Israël zullen vestigen en dat ik daar ook een onderdeel van mag uitmaken.
WAAROM IS HET CHEIDER VOOR U BELANGHRIJK?
Om een Joodse leraar te mogen zijn is een enorm voorrecht, je bent daarmee een grondlegger van het heden en van de toekomst. Je helpt de jongens zichzelf te ontwikkelen tot goede Joodse volwassen mannen die zichzelf, met de hulp van G-d, staande kunnen houden in deze verwarde, instabiele en moeilijke wereld. En daarmee zorg je ervoor dat “G-d’s leger”, d.w.z. het Joodse volk, zich blijft ontwikkelen en uitbreiden. En je hoopt dat G-d trots naar beneden kijkt en zegt: “Kijk hoe Mijn kinderen de wegen bewandelen die ik heb voorgeschreven”. Omijn (Amen).
Machtiging Incasso voor een eenmalige gift
Ondergetekende verleent hierbij een machtiging aan:
St. Maatschappelijke Zorg Cheider
Postbus 7828, 1008 AA Amsterdam ING rekening 223922 IBAN: NL 74INGB0000223922
Om een eenmalig bedrag van ....................... van zijn/haar bankrekening af te schrijven ten gunste van het Cheider.
Binnen 56 dagen kan de ondergetekende zijn/haar eigen bank opdracht geven het bedrag te storneren. Wij zijn ANBI gecertificeerd.
Scan de QR-code en zie een verrassend filmpje over Israël!
PARSJAS SJELACH: HET VERSCHIL TUSSEN ‘OF’ EN ‘HOE’
(Gebaseerd op een sicha van de Lubavitcher Rebbe)
n door RABBIJN MOSHE STIEFEL
In Parsjas Sjelach lezen we over de twaalf verspieders die Mosje uitzendt om het land Israël te verkennen. De opdracht is duidelijk: “Ga het land verkennen dat Ik aan de kinderen van Israël geef.” Ze gaan, ze zien, en ze keren terug met een verslag. Maar hier stuit de vraag: de verspieders kregen toch de opdracht om te verkennen? Ze hebben gezien wat ze zagen - reusachtige mensen, versterkte steden - en dat hebben ze gemeld. Waarom werden ze dan zo zwaar gestraft? Waarom leidde hun rapport tot 40 jaar omzwerven in de woestijn?
DE FOUT LAG NIET IN WAT ZE ZAGEN, MAAR IN DE VRAAG DIE ZE STELDEN
De Rebbe legt uit dat de opdracht van Hashem nooit was om te beslissen óf we het land konden innemen. De belofte was al gegeven: “Ik geef het aan jullie.” De opdracht was alleen om te onderzoeken hoe de verovering zou verlopen.
De verspieders veranderden onbewust de opdracht. In plaats van te kijken naar de weg, gingen ze twijfelen aan het doel zelf. Ze zeiden: “We kunnen niet tegen dat volk op, want het is sterker dan wij.” Daarmee veranderden ze een technische vraag hoe – in een existentiële vraag – of. En zodra je de vraag van ‘hoe’ naar ‘of’ verschuift, verdwijnt de zekerheid die in de belofte van Hashem ligt. Dan ga je kijken met je eigen beperkte ogen, niet met het besef dat Hashem zijn belofte waarmaakt.
DE LES VOOR VANDAAG
Deze fout is geen geschiedenis alleen. De Rebbe verbindt het direct met ons eigen leven:
We krijgen allemaal opdrachten. Soms is het de uitdaging om zelf sterker te staan in je Joodse identiteit. Soms is het om een Joodse gemeenschap op te bouwen. Soms is het om een school, een chesed-project, een gezin, of een persoonlijk doel neer te zetten. En net als de verspieders komen we op een punt waar we zeggen: “Het lukt niet. De tegenstand is te groot. De omstandigheden zijn te moeilijk. Ik ben niet sterk genoeg.”
Dan hebben we de vraag al veranderd. We vragen niet meer: Hoe pak ik dit aan? Maar: óf het wel mogelijk is voor mij.
De Rebbe’s antwoord is nuchter en krachtig: Als Hashem een opdracht geeft, dan is het zeker mogelijk. De vraag is nooit ‘of’, maar alleen ‘hoe’.
Als je uitgaat van ‘of’, zie je alleen de obstakels. Als je uitgaat van ‘hoe’, ga je op zoek naar de weg. Soms is dat een andere benadering, soms geduld, soms hulp vragen, soms een stap kleiner beginnen. Maar de aanname blijft: het kan.
MET DIE BENADERING KUNNEN WE IEDERE UITDAGING AAN
De les van Shelach is dus niet om naïef te zijn over moeilijkheden. De verspieders zagen wel degelijk reuzen. De Rebbe ontkent de realiteit niet. Maar hij zegt: de realiteit is niet het laatste woord. Het laatste woord is de opdracht en de belofte die erbij hoort. Wanneer we dat vasthouden, verandert er iets. We stoppen met opgeven omdat iets moeilijk lijkt. We beginnen te zoeken. En met die zoektocht – met de vraag ‘hoe’ –openen zich deuren die we eerder niet zagen.
Dat is de kracht van Parsjas Sjelach voor vandaag. Niet om de moeilijkheid te ontkennen, maar om te weigeren erdoor gedefinieerd te worden. Want als de opdracht van Hashem komt, dan is de enige echte vraag: hoe gaan we het doen?
Met die benadering heeft Meneer Cohen de Cheider opgericht, met die benadering worden Chabad centers en andere Joodse organisaties wereldwijd opgericht en met die benadering kunnen we alle potentiële uitdagingen overwinnen.
President Herzog organiseerde op 22 april j.l. een receptie voor ambassadeurs, diplomaten, religieuze leiders en andere hooggeplaatste personen wereldwijd, ter gelegenheid van Israëls 78e onafhankelijkheidsdag. Herzog zei ondermeer dat hij bidt en hoopt dat er spoedig nog meer Abraham-akkoorden bereikt zullen worden.
WEETJES Wist je dat...
In Be’er Milka, in de droge Negev woestijn bij de Egyptische grens, hebben pioniers een olijfgaard met 4000 olijfbomen en een grote wijngaard aangelegd. Het onmogelijke werd hiermee mogelijk gemaakt door de G’d van Israël: de profetie ‘De woestijn zal bloeien als een roos’ werd zichtbaar.
WITZEN
Moos is met zijn ouders in Londen. Bij de bushalte stopt een dubbeldekker, maar die zit helemaal vol. Moos zegt: ‘Wacht maar even, ik ga boven kijken’.
Hij komt even later terug en zegt: ‘Blijf maar beneden, want daarboven zit geen chauffeur!’.
De Argentijnse president
Javier Milei was op 21 april in Israël vanwege de 78e onafhankelijkheidsdag. Bij een ceremonie op de Herzlberg zong hij mee met het lied ‘Libre’. Ook sprak hij over de symboliek van de fakkel, omdat er 12 fakkeldragers aanwezig waren als symboliek van de 12 stammen. In het Hebreeuws eindigde hij met ‘Am Yisrael Chai. L’tiferet Medinat Ysrael’.
In de eerste maanden van 2026 hebben verschillende groepen van zo’n 200 jongeren aliyah gemaakt. Bovendien kwamen er in april 250 Joden van de stam Manashe uit India naar in Israël. Ondanks de oorlogssituatie is de aliyah doorgegaan vanaf 7 oktober 2023! Meer dan 50.000 nieuwe immigranten hebben zich sindsdien in het Beloofde Land gevestigd.
Levi van 3 eet druiven en zegt tegen broer
Moos: ‘Mijn druiven zijn heel pittig’.
Moos: ‘Maar druiven zijn toch niet pittig?’
Levi: jawel, kijk maar, er zitten allemaal pitjes in!’
Sam tegen Moos: ‘Vind jij schildpadden leuke dieren?’
Moos: ‘Ja. Maar je weet nooit wat hij in zijn schild voert!’
Meester in de klas van Sam: ‘Wie weet wat een anonymus is?’ Het blijft stil.
‘Dat is iemand die anoniem wenst te blijven’. Er klinkt gelach.
Meester: ‘Hé! Wie lacht daar?’
Een stem uit de klas: ‘Een anonymus, meester’.
DE TIEN GEBODEN, ALLEEN MAAR EEN MOREEL KOMPAS?
n Door RABBIJN H. GROENEWOUDT
De tien geboden zijn misschien wel het beroemdste stuk wetgeving uit de wereldgeschiedenis. De hele wereld kent ze en zij bepalen in meer of mindere mate hoe de wereld tegen grote morele vraagstukken zoals moord en diefstal aankijkt.
De tien geboden staan centraal in de dienst in de synagoge op Sjawoe’ot, het Wekenfeest. Ondanks dat de naam van het feest voortkomt uit de telling der dagen tussen Pesach en Sjawoe’ot (7 weken - vandaar : het wekenfeest), is het karakter van het feest de herdenking en de blijdschap met het ontvangen van de Tora op de Berg Sinaï. Het symbool daarvan waren de stenen tafelen die Mozes van G’d ontving en daarop stonden de 10 geboden .
VERSCHILLENDE FUNCTIES
Maar, en dat is opmerkelijk, daarmee houdt de aandacht voor de 10 geboden wel een beetje op. Sterker nog, onze Geleerden hebben ons heel duidelijk gemaakt dat zij het geen goed idee vinden om te veel aandacht aan de 10 geboden te geven. Aan gemeenten waar zij iedere dag in de dienst werden ingelast, gaven zij te kennen dit niet te appreciëren, De reden hiervoor is dat de 10 geboden twee heel verschillende functies hebben. En zij wilden die niet door elkaar halen.
Ten eerste hebben de 10 geboden de functie van de samenvatting van het hele jodendom. maar daarnaast zijn zij ook ‘gewoon’ 10 van de 613 geboden en als zodanig niet belangrijker dan aan van de andere 603.
GEBOD EN VERBOD
En aangezien de 10 geboden een samenvatting van het Jodendom zijn, kan je inderdaad zeggen dat ze ons aan het denken moeten zetten over hoe een mens dient te leven. Tegenover G’d, tegen-
over zijn naaste. Tegenover familie tegenover verder afstaanden (4 geboden). Geboden die alleen maar gebod zijn, geboden die alleen maar verbod zijn en enkele die allebei zijn. Een moreel kompas, absoluut.
Maar daarnaast, zoals gezegd, zijn het ook gewoon 10 van de 613 geboden met hun uitwerking en hun betekenissen. Hoe eer je je ouders correct? Hoe houdt je de sjabbat op de goede manier? En daarin zijn deze geboden niet meer of minder dan al die anderen.
RICHTING OP WEG NAAR EEN GOED LEVEN
Het was de ‘kompas’ betekenis die ervoor zorgde dat mensen de tien geboden dagelijks wilden horen. Het was de geleerden niet welgevallig, vanwege de twee functie. En daarin is er geen voorkeur voor deze 10 boven de anderen.
Wij accentueren deze twee invalshoeken op een heel bijzondere manier. De Tora voorlezing gebeurt op een zangerige melodie. Een eeuwenoude traditie. Wij hebben een overlevering van zangtekens die ons vertellen hoe de Tora te lezen. Alleen de tien geboden hebben 2 verschillende sets van zangtekens. Een voor de 10 geboden als kompas en een als 10 van de 613 geboden. Op het Wekenfeest lezen we de tien geboden anders voor dan als we dezelfde tekst lezen op een ander moment. Dit onderstreept de tweezijdige functie van deze wetgeving die de wereld een richting heeft meegegeven op weg naar een goed leven en aan het Joodse volk een herinnering aan ons grootste moment: het ontvangen van de Tora op de Berg Sinai..
VAN DE REDACTIE
n door GEJA LAHPOR
Op een inspirerende avond met Israëlische sprekers ontmoette ik een bijzondere Iraanse vrouw met Joodse roots, genaamd Simin S. Jaren geleden vluchtte zij met haar gezin uit Iran, waar ze 22 jaar woonde, omdat ze werd gewaarschuwd snel te vertrekken. Met een mensensmokkelaar kwam ze uiteindelijk via Zweden en Turkije in Nederland terecht. Simin: ‘Ik wist niets van Nederland, ik had alleen gehoord over bekende voetballers’.
‘In mijn jeugd wist ik niet dat ik Joods was, maar omdat ik een sterk vermoeden had deed ik een DNA test. Toen bleek dat ik Joods bloed had, wilde ik alles van het Jodendom weten, daarom ging ik zoveel mogelijk over Israël lezen en over de 2e Wereldoorlog. Ook kreeg ik een sterk
verlangen om naar Israël te gaan. Als jong meisje verlangde ik al dat Israël in vrede zou leven, en wilde ik graag naar de Kotel. Ik had maar één vriendinnetje, zij was Joods en zat bij mij in de klas. Ik kwam vaak bij haar thuis, maar het gezin maakte op een gegeven ogenblik aliyah omdat het voor hen te gevaarlijk werd. Ik probeer haar daar nu te vinden, om haar in Israël te bezoeken. Uiteindelijk wil ik ook aliyah maken’.
Jaren geleden is Simin nog één keer terug geweest naar Iran vanwege een zakelijk bezoek voor het bedrijf in Nederland waar ze werkte. Simin: ‘Maar toen Ahmadinejad aan de macht kwam zei hij dat Israël vernietigd moest worden. Dat vond ik heel erg, want in Israël zijn mensen ge-
lijkwaardig; en het is de enige democratie in het Midden-Oosten. Daar kunnen de Islamitische landen rondom Israël nog veel van leren. Als je vijand dichtbij zit weet je wat hij doet, en Israël weet dat. De Iraanse bevolking houdt van Israël en van Netanyahu en de Iraniërs vragen zich af wanneer er een eind komt aan het Iraanse Sjiitische regime. Ik ben blij om nu openlijk Israël te kunnen steunen’, vertelt Simin.
JOODSE WIJSHEDEN
ALS EEN MENS ZIJN MOND OPENDE, HEEFT HEM DAT DIKWIJLS BEROUWD; ALS HIJ HEM DICHT HIELD NOOIT
De kunst van luisteren is moeilijker dan die van spreken
WEES BESCHEIDEN IN UW SPREKEN, MAAR ON-OVERTROFFEN IN UW DADEN
NIET WETEN EN TOCH SPREKEN IS ONVERSTANDIG; WETEN EN TOCH NIET SPREKEN IS ONEERLIJK
Het beste middel tegen woede is uitstel
NIETS WORDT MET MEER WINST VERKOCHT DAN WAT MEN SCHENKT AAN EEN VRIEND DIE HET NODIG HEEFT
vervolg van pagina 1
onist beschouwen en ook door hun omgeving als zionisten worden betiteld. Hun gedrevenheid kan voortkomen uit de Shoah, toen Joden letterlijk geen kant op konden vanwege hun Jood-zijn, of door hun historische afkomst die oorspronkelijk in Israël lag, meer dan 3300 jaar geleden.
RELIGIEUS GEDREVEN
In de Jom Kippoer oorlog (1973) toen Israel weer eens van alle kanten werd aangevallen en ik toen in Israël mijn rabbinale studie aan het afronden was, gingen wij, de rabbinale studenten, als vrijwilligers naar de fronten om geestelijke bijstand te verlenen. Opvallend was toen dat de meeste frontsoldaten afkomstig waren uit de kibboetsiem en dus politiek zionistisch waren gemotiveerd of soldaten waren die langer in dienst bleven en een evenwicht vonden tussen Thora-studie en hun verplichte militaire dienstplicht. Zij waren dus religieus gedreven en niet zozeer politiek. Beide groepen stonden op de gevaarlijke fronten vanwege de motivatie die ze verkregen uit hun zionistische ideaal of hun religieuze Jodendom.
RASJI
Terug naar mezelf: Mijn pensionering ligt nu al meer dan tien jaar achter me en nog steeds zitten we waar we in Nederland begonnen, want een rabbijn is geen baan en kent dus ook geen pensionering. En dus? Ben ik uiteindelijk geen zionist omdat ik hier in Nederland blijf wonen en me zelfs niet laat wegpesten? En wat met die seculiere zionisten? Gezocht in woordenboeken, in literatuur, op Wikipedia… Maar hoe ik ook zoek, hoe ook ik probeer te beschrijven, een duidelijke eenduidige vertaling van zionisme heb ik nog niet gevonden, tot ik me op de eerste zin van het eerste boek van de Thora concentreerde aan de hand van onze grote en alom geaccepteerde verklaarder Rasji, rabbi Shlomo ben Isaak (1040-1105).
VERENIGDE NATIES
Hij stelt de vraag waarom de Thora begint met het scheppingsverhaal. Het ware toch logischer geweest indien de Thora zou zijn begonnen met het ontstaan van het Joodse volk bij de berg Sinai meer dan tweeduizend jaar later. Het ontstaan van de wereld had later gebracht kunnen worden omdat de Thora geen chronologie kent. Het antwoord op deze vraag luidt, volgens Rasji, dat als de Verenigde Naties komen en tegen de Joden zeggen dat we dieven zijn omdat we het Joodse land van de Kanaänitische volkeren hebben gestolen, ons antwoord dan is: G’d heeft de wereld geschapen en dat stukje land heeft Hij eerst willen geven aan de Kanaänitische volkeren en daarna heeft Hij het ons, de Joden, toebedeeld.
EERSTE ZIONISTISCHE ZIN IN THORA
Wat mijn motivatie vandaag de dag ook moge zijn, seculier, historisch, religieus, de eerste zin van de Thora is de bron van alle zionisten, want ook de Jood die niets meer voelt met Jodendom en die de Thora dus echt niet als zijn leidraad ziet, is wel de zoon, kleinzoon of achterkleinzoon van voorouders die zich verbonden wisten met die eerste zionistische zin uit de religieuze Thora.
RonddeBron
Thema: Hoopen uitzicht
Kwartaalnieuws van de Stichting Joodse Kindergemeenschap Cheider Siewan 5786, juni 2026, nr. 104
Parsjas Sjelach:
Het verschil
tussen ‘of’ en ‘hoe’
5
Weetjes
De tien geboden, alleen moreel kompas?
De betekenis van Zionisme
n door opperrabbijn BINYOMIN JACOBS
Na de Holocaust hadden mijn ouders er bewust voor gekozen om Nederland niet te verlaten. Wat hun beweegredenen hiertoe waren hebben ze mij niet meegegeven, maar omdat ze Nederland niet verlieten en bleven wonen in het land waar ze al vele eeuwen waren gevestigd, werden ze duidelijk niet beschouwd als zionisten en ik denk dat ze zichzelf ook geen zionisten wilden noemen. Zionisten pakten hun koffers en vertrokken, en vaak hoorde ik van de vertrekkers dat ze zich ergerden aan de achterblijvers die wel quasi fanatiek lid waren van de Zionistenbond en vooraan stonden in de synagoge bij het gebed voor de Staat Israël, maar het veilige Nederland verkozen boven de uitdaging om een bestaan op de bouwen in een land dat zich omringd wist door vijanden, een samenleving vol onzekerheden en uitdagingen.
CHAWERIEM
Vanaf mijn prille kinderjaren was Lexje mijn vriendje. Twee Joodse jongetjes die altijd samen optrokken, naast elkaar op de klassenfoto’s stonden, samen, toen we al op de middelbare school zaten, zwarte Piet waren voor de lagere school en beiden kregen we als afscheidscadeau van Mevr. Kuperus, anders dan de andere niet-joodse kinderen, Chaweriem, een boek over Israël. Overigens was de directrice van de kleuterschool, Juffrouw Frank, Sinterklaas. Juffrouw Frank was Joods en had een nummer op haar arm.
BLAUWWITTE JNF-BUSJES
Mw. Kuperus had Anne Frank nog in de klas gehad totdat Joodse leerlingen niet meer naar de openbare school mochten gaan. De opa van Lexje werkte voor het JNF. Hij ging bij de mensen thuis de beroemde blauwe JNF-busjes legen. Een Joods gezin zonder het blauwwitte JNF-busje was ondenkbaar. Het was die opa die mij posters gaf van de kibboetsiem om op te hangen in mijn kamer. Ik werd zionist, wilde na mijn school naar Israël, maar moest van mijn ouders, begrijpelijkerwijs, eerst mijn middelbare school afmaken.
RABBIJNEN EN MEDICI
Maar toen ik mijn gymnasiumdiploma had behaald, hingen die posters niet meer aan de muur van mijn kamer en wilden mijn ouders, en ik zeker ook, dat ik rabbijn zou worden omdat de opa van mijn oma opperrabbijn was geweest van Overijssel en waarnemend
opperrabbijn Noord-Brabant en ook eerdere generaties rabbijnen en medici hadden voortgebracht. Wat hebben medici gemeen met rabbijnen? Inzet voor de medemens! Geen theoretici, maar practici.
VIOOL SPELEN IN PARIJS
Mijn rabbinale studie zou zich de eerste vijf jaar afspelen aan de Ecole Rabbinique de Paris, dus niet in Israël. De reden: ik kon mijn ouders Israël, land in oorlog, niet aandoen. Tachtig procent van hun familie was vergast, bijna niemand meer van voor-de-oorlog was over. De wonden van het lijden waren diep voelbaar. Alles was voor en na de oorlog en ik moest viool spelen omdat oom Joseph, die als Joodse verzetsstrijder was opgepakt en gefusilleerd, ook viool had gespeeld. Ik dus naar Parijs. Maar was ik nu geen zionist meer?
Zeker wel, want na mijn huwelijk ging ik mijn rabbinale opleiding bewust afronden in Israël. Maar na die afronding, die drie jaar heeft geduurd, liep het mis, of beter verwoord: het liep anders... De Lubavitcher Rebbe stuurde mij terug naar Nederland om de Joodse gemeenschap te steunen. Maar, zo wist ik zeker, na mijn pensionering kan ik eindelijk naar Israël, de droom uit mijn jonge jaren.
MEER DAN 3300 JAAR GELEDEN
Maar hoewel ik religieus ben, zijn er in de loop der eeuwen velen die geen verbintenis zeggen te voelen met Jodendom als religie en vaak daadwerkelijk volledig seculier zijn, maar toch zichzelf als zi-
