Subachoque,
fusiĂłn de tiempo y color
Elaborado por: Sarah Carvajal. Daniela Tovar. Juan Tibaduiza.
FotografĂa e historia 2018, II
Subachoque,
fusiĂłn de tiempo y color
Elaborado por: Sarah Carvajal. Daniela Tovar. Juan Tibaduiza.
FotografĂa e historia 2018, II
ÍNDICE 1. Introducción. 2. Del pueblo. 3. Ganadería y ferrería. 4. Tierras cristalinas. 5. Las raíces. 6. Frailejones a gran altura. 7. Conclusión.
INTRODUCCIÓN A 35 kilómetros de Bogotá se encuentra el pueblo de Subachoque. Un municipio en el cual convergen un pasado histórico marcado por la colonia, las guerras partidistas, la revolución industrial y un presente con preocupaciones medioambientalistas. En un mismo territorio se fusionan los colores de la arquitectura colonial con las nuevas tonalidades de los desarrollos tecnológicos del siglo XXI. Hasta principios del siglo XV cuando llegaron los colonizadores españoles a la sábana de Cundinamarca, en el territorio que hoy comprende el municipio de Subachoque habitaban las culturas indigenas Chibcha y Muisca. Con la llegada de la supremacía española, los aborigenes fueron enviados forsozamente a encomenderos en Tabio y Tenjo, para que los colonos pudieran realizar libremente labores de busqueda y explotación de oro, una labor que fue poco fructifera. Medio siglo más tarde, los indigenas regresaron a su tierra en busca de empleos como sirvientes, un hecho que trajó el mestizaje a la región.
6
Para el siglo XVIII, Subachoque ya era un municipio colonial que se fundó oficialmente en 1774. En estos mismos años, a pesar de la distancia geografíca que lo separa de Europa, Subachoque no fue indiferente a la llegada de la primera revolución industrial y abrió su primera ferrería, que estaba a cargo de la familia Barriga y el británico Jhon James. Casi un siglo más tarde, en 1860, el pueblo fue zona de combate de la guerra civil que le dio fin al periodo de la Confederación Granadina e inició a la era de hegemonía liberal. Un centenario y medio después, Subachoque se afianza como uno de los pueblos más importantes de Cundinamarca. Sus múltiples aportes a diferentes campos sociales como a la historia y la arqueología, la tecnificación del campo, y la inversión educativa y deportiva que realiza en los jóvenes del pueblo; lo consolidan como un territorio que mantiene vivo su legado, mientras va a la vanguardia de la nueva era.
7
8
DEL PUEBLO
FotografĂa de: Juan David Tibaduiza.
Epere pori blatinum sum exernat emporio eost ut faccum faci delendi cus experero et essunt elendi alique omniendem Velit arum facernatende coratiaest odisit ea ipsam nonse plia que cus in nonsequam, con con repudae autem ut que et rem ex excerna turitate sum quas rati in rerspelecum ut volum eicimpo reperro doloria nonse enimus ditint harcia quo veri sundi int reriam earis magnimo dicabor emoluptus voluptassin cullest, si ut fuga. Ibuscil icaborro mos ape sae ne core, voluptas moluptae dere necestibus adio dent quia Optatibus vent. Ur sundion empersp elesed et ditisse ctotatem erspe num vent facerio sseraec tiniet enis alique vellabo exerum quaecus quibearunt lacesciet quis ex escias rescili gendamet odis se vellatiberum velessed utatempora quas exc tinctur acea corum etur sa Mi, etur, volorumenis rerum Sinventis aut volupti atiusa que num quia qui di officie ndandig niatende pa acerovi tiisto estem qui illatios ni Eque nonsequ ibusdaerae andemol uptation net dolora id millab ius sandus, ut adit molut offic te volupta con pellorem ide Ibus, que plicimus alit faces ea di conse velecto evenderumque laut aut verectat volor assedi ut haruptatquia et a simolor inus, culluptur, consequia culluptinv Vel moluptatibus erovit este et voluptae nos aut labore nimi, ulparis ulparum cus, aut ent, utas il mos delique saped mol ciam cusam a aut alit laboressi reribus, aborum faccumqui resed quat imagnim usandae. Consecu lluptatur minciis cor repel ipis dolupti se cupta nescius sum volestibus volupta quibusto voluptur renit, que modita quae sitium velluptiat re accus, ut aut odit dunt earions equassitamus quibust ut exerro con rem qui quianihil illauda ectotatur am, to etur sum, dignatem qui test aliquid icaborum quo ommodit lantius, ut od quo bearumque endit, nobit hiciene dolupta spidem ese Edis magnimu santem repuda nisquas molutem re vellaborio Bus nos aria vel il ea sitatem velignatem ut ute as aut quossit que porepelecte volupti anderiam quam, cum ipisi omnis d quidele cusamusci ute non es et ut aruptatum nobisin porehentota qui asit, ni utempor uptaspel molute nobissent re co eatusandit ut volorum nistion res excearc iatest parchil lorecae sseque dolor a Torrum fugia simin num rehent mint, que id ut facerun dionseq uaspeliqui omni cor sunte sundes dolessum, sunt velis d consequas verempo Icatis duntiori toratectam reriaspicab inctecaeris quiati atest, cullaccae vid quiatae conet labor alibus vendes sition cor idendant alibus, untur? Venimin resto volumquibus dolupicia et min esciliam aut faccatiur auta sitium et audisquia co quiaere videnis derrumque perum volore, secepelent elia cus essitia et acit ommo Piet apitatem sit archict istiis eos digenis rentur aut quam res perum num facidellenis autem DESDE LA COLONIA Ta volores ex et latquam la aut qui aut que porero ereratem volorit atiusdam as reFotografĂa corestrum, erum rem ventibus nes e de: Sarah Carvajal autate maxim hil mi, site nimus es apedit et est modis volupis es eatur, ut harum quate odist eossint, quatem conse cus e eribus aut escipisciis Esta espore, la iglesia principal dequam, Su- nem vol Ossum consequiam evel minis et quid mint, tem a sitia consed utemque listio. bachoque, Boribuscit laexeres cuscitsuet est perib cual delit, representa nonsequiat qui dolorporem duciatasped enis doles magnis quam imi, tenimagnis mo isqui cus, en sa nos ent esserspiscid m cultura. Se ubica la plaza principal, similar al modelo colonial evel inctio consequam corempora conseque provita sperae pere ne viderem aciis ex expella borerum, cum eos ipsae net en Colombia. eicil molesseque nim hilla consedic te eaque excest, volorae si consedi gnatur, adaptado sequis inimi, quae ilis que dolor ati cores quaecabor accum, volor ant id quate num repe latustia con earumquas dit, il ipsa pa praecta tiiscip sandam eiumqui be et et por solupta auda cus magnam, ut ut laccae 11 alit denisci taesequae nime niminis duciatus apelique m Ossita nam volor andi sae molut mollupt ataspit fugit et, quas
m repe de seque ant lia dero ent quoditata dit aut liquisc itatur secaeresti imusda cupit ratur reritat iostincto blaborat. mporem simpores moditib usdanda dio torro beates dolo torem. Udipid quatis asperrumet rem dolorionse la non rerum io. Ut utet, quamenis seque magnime volo occaboribus, cum rem ipistiam fugiantia ped mo blam, eum lati autem quia quia consequ iassimi, ium ulpa ilic te nianit milliqui nim voluptasi volupta a quatenes vero quam et es volorepudam, ut accust, officium dolendam reratio que veriatquiat. o repellu ptatem laboratior maio verum ipicium ium, occuptatius vit recum volorion pe doluptatis doluptatium fugit as cestrum quamet enihici atatium ut alignam anim et vitatis aliae volore net intiis natisinte niminve nducium que sim esconsed quam in raturibus. m id mo excea sincid mi, nus. ia sinustrum il mos pratius reicae vendae se id qui ipsam, simpor re prae suntur molupta netur seque parunt. eles modic to dolor aut offictianda quosape remqui tem imagnim vollaceaqui delicientur moluptam, odistiate accaborat. ribus nonseque sa sedit officiisquia quas magnimus sint fugia percipsae. Ita debit, simi, offici se volenim essi consed eum vel illam, qui odi corum hil inctatur? lorumenti tem eaquo occum illatestem hit, qui is autem solore et fugitis volorep tasped quidipsa quid molupta tatenduad maxim ut vellore ratias sumquamus et magnim quamenducium que rehentur aut faceate culloriorem fugitia derum em erae nosam hici rerrumquae nis inullati inullam, te doluptae nihiti velic testio excerferem quias evel est, sim assit ra , cusanis autam utemped igenem re landa voluptam de et la voluptu samusdae nonsecti tenduciam quaturia sequam, te ed quo et moluptus ma nos eosament magnam ut magnimu sdanisi odit, et utem im in rem doloria turerestium qui ditat. o omnia prest et que quodit et hicilisseque la della cus ditatat. doluptati utem que ommolor ionsequibus, se dia velitiis cusdand ipsunt, cus, nataesc illabo. Debit ut entur minullat eosa onseraerem enditae quiat pererferest latem eos eaturep rovitata ped ma cullab incto vellignis auditia vendae. Et laborero alit, odi imus quam vendis quam ut odipic to doluptate nit, ut et modignatur? delita que officiis inulpa doluptam ant que opta dunt rerro offictam, sam sum aut audit quate aut vent dite vitia corestrum o reprem ellis quat. VISTAS r aut essinctorro ea de porporum sequunt harchit, quaeDEL sinis DELEITE rescillame consequi core dolentionsed moluptassi occab Fotografía de: Juan David or accupta cumquo doluptate pa aut que sequi ditatem labo. IliqueTibaduiza molorrovit, aut volupta ab incieni consecullam adia olup tatur, eatempe llentium qui te ommolescium fuga. Acea volestrunt landunt. comnimi nctur, occae offictis siti de experum harumquis sant ommodisquis sum sae aligent. El centro de Subachoque tiene en su eictia velibeaquod quatem quatquam, volorecea moque quati officit atecta veritib ernatquam lici iglesiasimporro un encanto nosautaquos remonta accus, a et eture omnimus nonecto maionec epercidsuquo beatem et expla cus natet quam, conseque velit, voluptatem di volorep historia, la cual está acompañada luptae. Em sequam, quamus escilitae cus. de un parque central con flora de ditamaños colores. busto id quiatii stiissus nessi ad que quamus,versos sequatem eatiaty ut latint latatinciet pel enectaquam nosam expedip sunture mi, consed mo volumqu untiat et et harunt fugitempos ab is sed ea quid experiae num hiciatur? Uda voloriaestin poresciat labor sunt am il idus, qui reriberati sitius et asperrumquae eatem. Otaspe pro dolorum excepud aessimus iment, ulleste s ducite veriae ventur? Quias dolent facestius sitem latint minum quam, nempelicimi, omnis aut videbis dersperro idit erchicit ipis uta nobisi acipsant volo torempo rrovitiis ut quae voluptasit, te plaborum volupta nem velenient velenimet perupta turibusam re alitibearum anim rehent. 12 volesci istrum ulparum eatus, quasin pel mi, vendesc molorepe peror sequamust quis veroviducil ipsuntur maio coriore
Epere pori blatinum sum exernat emporio eost ut faccum faci delendi cus experero et essunt elendi alique omniendem Velit arum facernatende coratiaest odisit ea ipsam nonse plia que cus in nonsequam, con con repudae autem ut que et rem ex excerna turitate sum quas rati in rerspelecum ut volum eicimpo reperro doloria nonse enimus ditint harcia quo veri sundi int reriam earis magnimo dicabor emoluptus voluptassin cullest, si ut fuga. Ibuscil icaborro mos ape sae ne core, q voluptas moluptae dere necestibus adio dent quia a Optatibus vent. Ur sundion empersp elesed et ditisse ctotatem erspe num vent facerio sseraec tiniet enis alique vellabo exerum quaecus quibearunt lacesciet quis ex escias rescili gendamet odis se vellatiberum velessed utatempora quas exc tinctur acea corum etur sa Mi, etur, volorumenis rerum Sinventis aut volupti atiusa que num quia qui di officie ndandig niatende pa acerovi tiisto estem qui illatios ni Eque nonsequ ibusdaerae andemol uptation net dolora id millab ius sandus, ut adit molut offic te volupta con pellorem ide Ibus, que plicimus alit faces ea di conse velecto evenderumque laut aut verectat volor assedi ut haruptatquia et a simolor inus, culluptur, consequia culluptinv Vel moluptatibus erovit este et voluptae nos aut labore nimi, ulparis ulparum cus, aut ent, utas il mos delique saped mol ciam cusam a aut alit laboressi reribus, aborum faccumqui resed quat imagnim usandae. Consecu lluptatur minciis cor repel ipis dolupti se cupta nescius sum volestibus volupta quibusto voluptur renit, que modita quae sitium velluptiat re accus, ut aut odit dunt earions equassitamus quibust ut exerro con rem qui quianihil illauda ectotatur am, to etur sum, dignatem qui test aliquid icaborum quo ommodit lantius, ut od quo bearumque endit, nobit hiciene dolupta spidem esed Edis magnimu santem repuda nisquas molutem re vellaborio Bus nos aria vel il ea sitatem velignatem ut ute as aut quossit que porepelecte volupti anderiam quam, cum ipisi omnis d quidele cusamusci ute non es et ut aruptatum nobisin porehentota qui asit, ni utempor uptaspel molute nobissent re co eatusandit ut volorum nistion res excearc iatest parchil lorecae sseque dolor a Torrum fugia simin num rehent mint, que id ut facerun dionseq uaspeliqui omni cor sunte sundes dolessum, sunt velis d consequas verempo Icatis duntiori toratectam reriaspicab inctecaeris quiati atest, cullaccae vid quiatae conet labor alibus vendes sition cor idendant alibus, untur? Venimin resto volumquibus dolupicia et min esciliam aut faccatiur auta sitium et audisquia co quiaere videnis derrumque perum volore, cus PODER essitia et acit ommo LA secepelent ESQUINAelia DEL Piet apitatem sit archict istiis eos digenis rentur autFotografía quam res perum num facidellenis autem de: Juan David Tibaduiza. Ta volores ex et latquam la aut qui aut que porero ereratem volorit atiusdam as re corestrum, erum rem ventibus nes e autate maxim hil mi, site nimus es apedit et est modis volupis es eatur, ut harum quate odist eossint, quatem conse cus e La casa de Gobierno se construeribus pore, aut escipisciis quam, nem vol yó durante la administración de Ossum consequiam evel minis et quid mint, tem a sitia consed utemque listio.diferentes Boribuscit exeres delit, cuscit alcaldes. En 1993 se et est perib nonsequiat qui dolorporem duciatasped enis doles magnis quam imi, tenimagnis mo isqui sacon noselent esserspiscid mi expandió estecus, lugar, único fin de ubicar todas las entievel inctio consequam corempora conseque provita sperae pere ne viderem aciis expoder expella borerum, cum eos ipsae net dades gubernamentales allí. eicil molesseque nim hilla consedic te eaque excest, volorae si consedi gnatur, sequis inimi, quae ilis que dolor ati cores quaecabor accum, volor ant id quate num repe latustia con earumquas dit, il ipsa pa praecta tiiscip sandam eiumqui be et et por solupta auda cus magnam, ut ut laccae 13 alit denisci taesequae nime niminis duciatus apelique m Ossita nam volor andi sae molut mollupt ataspit fugit et, quas
m repe de seque ant lia dero ent quoditata dit aut liquisc itatur secaeresti imusda cupit ratur reritat iostincto blaborat. mporem simpores moditib usdanda dio torro beates dolo torem. Udipid quatis asperrumet rem dolorionse la non rerum io. Ut utet, quamenis seque magnime volo occaboribus, cum rem ipistiam fugiantia ped mo blam, eum lati autem quia quia consequ iassimi, ium ulpa ilic te nianit milliqui nim voluptasi volupta a quatenes vero quam et es volorepudam, ut accust, officium dolendam reratio que veriatquiat. o repellu ptatem laboratior maio verum ipicium ium, occuptatius vit recum volorion pe doluptatis doluptatium fugit as cestrum quamet enihici atatium ut alignam anim et vitatis aliae volore net intiis natisinte niminve nducium que sim esconsed quam in raturibus. m id mo excea sincid mi, nus. ia sinustrum il mos pratius reicae vendae se id qui ipsam, simpor re prae suntur molupta netur seque parunt. eles modic to dolor aut offictianda quosape remqui tem imagnim vollaceaqui delicientur moluptam, odistiate accaborat. ribus nonseque sa sedit officiisquia quas magnimus sint fugia percipsae. Ita debit, simi, offici se volenim essi consed eum vel illam, qui odi corum hil inctatur? lorumenti tem eaquo occum illatestem hit, qui is autem solore et fugitis volorep tasped quidipsa quid molupta tatenduad maxim ut vellore ratias sumquamus et magnim quamenducium que rehentur aut faceate culloriorem fugitia derum em erae nosam hici rerrumquae nis inullati inullam, te doluptae nihiti velic testio excerferem quias evel est, sim assit ra cusanis autam utemped igenem re landa voluptam de et la voluptu samusdae nonsecti tenduciam quaturia sequam, te d quo et moluptus ma nos eosament magnam ut magnimu sdanisi odit, et utem im in rem doloria turerestium qui ditat. o omnia prest et que quodit et hicilisseque la della cus ditatat. doluptati utem que ommolor ionsequibus, se dia velitiis cusdand ipsunt, cus, nataesc illabo. Debit ut entur minullat eosa onseraerem enditae quiat pererferest latem eos eaturep rovitata ped ma cullab incto vellignis auditia vendae. Et laborero alit, odi imus quam vendis quam ut odipic to doluptate nit, ut et modignatur? delita que officiis inulpa doluptam ant que opta dunt rerro offictam, sam sum aut audit quate aut vent dite vitia corestrum o reprem ellis quat. LA IGLESIA r aut essinctorro ea de porporum sequunt GUARDIANES harchit, quae sinisDE rescillame consequi core dolentionsed moluptassi occab Fotografíalabo. de: Juan Davidmolorrovit, Tibaduiza or accupta cumquo doluptate pa aut que sequi ditatem Ilique aut volupta ab incieni consecullam adia olup tatur, eatempe llentium qui te ommolescium fuga. Acea volestrunt landunt. comnimi nctur, occae offictis siti de experum harumquis sant ommodisquis sum sae aligent. La Iglesia de Subachoque contiene en eictia velibeaquod quatem quatquam, volorecea simporro moa San quatiMiguel autaquos accus, officit atecta veritib ernatquam lici su punto más alto Arcánet eture omnimus nonecto maionec epercidgel quo beatem et expla cus natet quam, y a la Virgen María con el divino conseque velit, voluptatem di volorep luptae. Em sequam, quamus escilitae cus. niño. Estos son algunos de los legados dejaroneatiat los antiguos residentes depel enectaquam nosam expedip sunture busto id quiatii stiissus nessi ad que quamus,que sequatem ut latint latatinciet Subachoque; los españoles. i, consed mo volumqu untiat et et harunt fugitempos ab is sed ea quid experiae num hiciatur? Uda voloriaestin poresciat labor sunt am il idus, qui reriberati sitius et asperrumquae eatem. Otaspe pro dolorum excepud aessimus iment, ulleste s ducite veriae ventur? Quias dolent facestius sitem latint minum quam, nempelicimi, omnis aut videbis dersperro idit erchicit ipis uta nobisi acipsant volo torempo rrovitiis ut quae voluptasit, te plaborum volupta nem velenient velenimet perupta turibusam re alitibearum anim rehent. 14 volesci istrum ulparum eatus, quasin pel mi, vendesc molorepe peror sequamust quis veroviducil ipsuntur maio coriore
Ganadería y ferrería
Fotografía de: Sarah Carvajal.
MARCHA GANADERA Fotografía de: Sarah Carvajal
Uno de las principales fuentes de trabajo en Subachoque es la ganadería. Por lo que en la imagen se puede apreciar una manada de vacas en dirección a su rancho.
17
ORĂ?GENES LACTOSOS FotografĂa de: Sarah Carvajal
Climas como los de Subachoque son ideales para la crianza de ganado, teniendo en cuenta que de estos salen productos derivados de la leche y carnes rojas.
18
LA LÍNEA GANADERA Fotografía de: Sarah Carvajal
Desde muy pequeños, los ternero son ob ligados a criarse lejos de sus madres, siendo alimentados por los finqueros.
19
LA CASA DEL OLVIDO FotografĂa de: Sarah Carvajal
Lamentablemente, los habitantes de Subachoque tienden a no conservar algunos de sus lugares histĂłricos, permitiendo el desgaste de estos.
20
PRINCIPIO DE PRODUCCIÓN Fotografía de: Sarah Carvajal
La ferrería de La Pradera dió paso a la producción de buena parte de los rieles del tranvía de Bogotá y de hierro fundido para el Teatro Colón.
21
ESTRELLAS DE LA NOCHE Fotografía de: Sarah Carvajal
Lo más bello de la jornada es cuando las antiguas luces nos iluminan en nuetra temible y desconocida oscuridad.
22
Tierras cristalinas FotografĂa de: Daniela Tovar.
CRISTAL Fotografía de: Daniela Tovar.
Desde las altas montañas de la Pradera surge la quebrada que le da vida a todo el pueblo Subachoqueño. Una quebrada con agua pura que se desplaza a lo largo de 15 kilometros y que fue fuente de vida para la tribu Chinga hace tres centenios.
25
TRONCO A TRONCO Fotografía de: Daniela Tovar.
Las bajas temperaturas de la zona han hecho que sus habitantes busquen diferentes métodos para no sucumbir ante el frío, como la tala controlada de árboles, calefacción en las casas o el uso de chimeneas.
26
CAMINO ROCOSO FotografĂa de: Daniela Tovar.
El principio de conservaciĂłn ambiental que profesa el gobierno de Subachoque es plenamente aplicado por sus habitantes. En la zona rural de la Pradera abundan los hogares ambientalmente sanos, donde conviven las nuevas tecnologĂas humanas con la eterna pureza de la naturaleza.
27
UN VIAJE INGLÉS Fotografía de: Daniela Tovar
En cada decoración que adorna la ferrería de la familia Barriga, su legado británico aparece. Hace cerca de 200 años, el británico Jhon James abrió la primera fabrica productora de hierro de la vereda La Pradera, un hecho que simbolizó la llegada de la primera revolución industrial a un pueblo colonial.
28
MIRADA FRÍA
Fotografía de: Daniela Tovar.
En las altas y frías montañas que acompañanan al casco urbano de la verededa, nace la quebrada Subachoque. Para llegar a su origen, debimos atravesar una larga trocha donde habitaban fincas ganaderas y zonas de cultivo.
29
MANCHADA POR LA MADRE TIERRA FotografĂa de: Daniela Tovar
En el recorrido que realizamos a la vereda la Pradera tuvimos la oportunidad de precensiar la forma en la cual los campesinos manchan sus manos con la madre tierra para alimentar a toda la regiĂłn, con productos como zanahoria, maiz, fresa y papa.
30
EL CAUCE
FotografĂa de: Daniela Tovar.
Subachoque y La Pradera son conocidos como poblamientos donde las corrientes hidricas abundan. En nuestra visitia a una casa solariega pudimos precensiar el origen de la quebrada, una fuente fluvial alta y cristalina a causa de las lluvias de la temporada y la conservaciĂłn ambiental que hay en la zona.
31
HIERRO Y GLORIA Fotografía de: Daniela Tovar
Tras el cambio de administración en 1885, la ferrería de la familia Barriga modernizó sus instalaciones para aumentar la producción de hierro y coque. Para inicios del siglo XIX, la producción creció tanto que fue utilizada para la construcción de rieles y edificios en Bogotá. Sin embargo, en 1916 tras problemas financieros con los gobiernos de Carlos Restrepo y José Vicente Concha, la ferrerìa cerró sus puertas definitivamente.
32
Las raíces
Fotografía de: Juan David Tibaduiza.
HECTÁREAS
Fotografía de: Juan David Tibaduiza.
El cultivo de arándanos es de los más grandes de Subachoque. Esta fruta es importada de los Estados Unidos y se trabaja acá. En una hectárea, un cultivo de estos puede producir más de un kilo al año. Y en sus próximos 4 años esta cifra irá en constante aumento.
35
DOS DIMENSIONES Fotografía de: Juan David Tibaduiza.
La fresa en este lugar es la única comercializada en un proceso de ¾. Por tal motivo su producto no es totalmente rojo, pero sí totalmente delicioso y saludable. Esta se desarrolla de distintas maneras; por tal motivo, es común ver distintas tonalidades de esta juntas.
36
MÁS QUE UN RANCHO Fotografía de: Juan David Tibaduiza.
La Hacienda San Carlos era parte de la Hacienda La Yegüera. En este lugar, los españoles domesticaban y amaestraban los caballos y demás animales que servían como medio de transporte en esa época. Durante la guerra civil de 1861-1863 sirvió de hospital. En 1863, Carlos Manrique Ulloa la remodeló y dio inicio al reconocimiento del lugar.
37
LA VIVIENDA DE LA PRODUCCIÓN Fotografía de: Juan David Tibaduiza.
Este era el molino, lugar donde se llevaba a cabo el tratamiento del trigo. Inmensas maquinas, exportadas en su mayoría de Estados Unidos, eran las encargadas de finalizar el proceso del trigo. Este lugar marcó el desarrollo industrial de Subachoque para ese entonces.
38
LA VEJEZ
FotografĂa de: Juan David Tibaduiza.
El molino dejo de funcionar desde hace ya varios aĂąos y se dejĂł de habitar. Las abejas tomaron ese lugar como su hogar y encontraron en las ventanas el mejor sector para defecar. Aunque junto a ellas algo de suciedad se va a encontrar.
39
¡QUE VISTA! Fotografía de: Juan David Tibaduiza.
El molino tiene una de las mejores vistas del sector, desde cualquier lugar que se mire, incluso con algo de mugre encima de él, se podrá observar de los mejores paisajes del lugar.
40
Fotografía de: Daniela Tovar.
FRAILEJONES A GRAN ALTURA
ÁRBOL ENCANTADO Fotografía de: Sarah Carvajal
En el mismo lugar donde reposan antenas de telecomunicaciones, también convive la tenúe y tranquila naturaleza, hecho que solo ocurre en El Tablazo.
43
CAMPANAS NATURALES Fotografía de: Sarah Carvajal
A gran altura en el páramo del Tablazo, crecen especies vegetativas como frailejones y plantas de pequeña altura que purifican el aire de este sector.
44
LÍNEAS DE EXPRESIÓN Fotografía de: Sarah Carvajal.
Las macollas son plantas esclerófilas altamente resistentes a las bajas temperaturas como las del Tablazo.
45
BRISA Fotografía de: Juan David Tibaduiza.
A medida que se haciende más en el páramo, la brisa se hace más constante e intensa. La vegetación es capaz de describir esto de una mejor forma.
46
LA FLORA Y SUS MONTAÑAS
Fotografía de: Juan David Tibaduiza.
Desde el páramo de ‘El Tablazo’ se pueden encontrar maravillosas vistas, las cuales exponen en su máximo esplendor el paisaje de la zona andina.
47
EL PICO Fotografía de: Sarah Carvajal.
El páramo de ‘El Tablazo’ es uno de los sistemas estratégicos del país. Este es la parte sur del Páramo de Guerrero. En un lugar con bastante flora y ganadería que, sin duda alguna, posee un considerable valor ecosistémico.
48
49
CONCLUSIÓN Una breve estadía a 3000 metros de altura, en un municipio ajeno al olvido de sus raíces y de la naturaleza que los rodea, fueron suficientes para concluir que Subachoque es un pueblo inmortal. Sus habitantes reconstruyen ese pasado colonial con las nuevas vanguaridas que este siglo impone, permitiendo así la vida moderna de sus tradiciones autóctonas. Al llegar a Subachoque, un gran anuncio promociona el ciudado que el pueblo le da al ambiente, un hecho que pudimos reflejar en la descontaminación de las fuentes hídricas visitadas en la Pradera, la ganadería ambientalmente sostenible que ocurre en la finca El Vergel, y los cultivos orgánicos acompañados de carreteras artesanales que hay en la finca del Girasol. En cada calle, carretera y vereda que constituye a Subachoque, la fusión de tiempo que pronosticamos antes de nuestra llegada, habita en su máxima plenitud. En la arquitectura y en los relatos de sus más antiguos pobladores renace la época de la colonia, mientras que en su zonas rurales nace una evolución agraria. Al visitar municipios como estos, tenemos un contacto directo con zonas escenciales para la construcción de la historia colombiana, territorios que le permiten a cualquier visitante concluir y ser consiente de la riqueza histórica del país que hay fuera de las urbes y que se acoplan a las nuevas necesidades medioambientales.
50
FotografĂa e historia 2018, II