_Voveden del 3 (so istorija) - 10.06.2012 by dejan nikolovski

РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА е суверена, демократска и социјална држава во Југоисточна Европа, сместена во централниот дел на Балканскиот Полуостров. Конституирана е во 1944 година, како федерална единка на тогашната Југославија, од која прогласи независност во 1991 година. Република Македонија зафаќа околу 38% од вкупната површина на регионот Македонија. Во 1993 година Македонија стана членка на ООН, а членка е на Советот на Европа и на Светската трговска организација. Од декември 2005 година е кандидат за членство во Европската Унија, а од 2008 година има покана за приклучување кон НАТО. 6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Македонија Површина и граници Република Македонија зафаќа површина од 25.713 км2. Се граничи со Србија и Косово на север, со Бугарија на исток, со Грција на југ и со Албанија на запад. Со сите соседни земји има по неколку гранични премини.

Туристички потенцијали Република Македонија располага со туристички интересни природни потенцијали. Се одликува со различни одлики на релјефот, климата, хидрографијата, флората и фауната. Присутни се разновидни климатски услови -

од типична медитеранска до типична планинска клима. Има разновидни и бројни хидрографски објекти (извори, реки, езера). Географската положба, релјефот, климата и хидрографија овозможиле присуство и развој на разновидна флора и фауна. Се сретнуваат разновидни шумски листопадни и зимзелени видови, богата и разновидна тревна вегетација и егзотични култивирани растенија. Развиен е разновиден животински свет, со претставници од крупен и ситен дивеч, птици и риби. На територијата на Македонија

Главен град на државата е Скопје, а други поголеми градови се: Битола, Куманово, Прилеп, Тетово, Охрид, Велес, Штип, Кочани, Гостивар и Струмица. Постојат 1.753 населени места.

Според пописот во 2002 година, во Македонија живеат 2.071.210 жители, од кои повеќе од 50% живеат во урбани подрачја. Македонија е мултикултурна земја, во живеат мнозинство Македонци, потоа Албанци, Турци, Роми, Срби, Бошњаци, Власи. Официјален јазик е македонскиот јазик и јазикот на националностите кои во општините каде живеат се над 20% (албанскиот, турскиот).

ВИДОВИ ТУРИЗАМ

полна со живот! низ историјата се оформени разновидни интересни и важни антропогени мотиви. Станува збор за културноисториските и етнографските мотиви и бројните создадени вредности, како што се: населбите, туристичките објекти, комуникациите.

Сообраќајна инфраструктура Во правец север-југ најважни се комуникациите по долината на реката Вардар, каде со автопат и железница се поврзуваат градовите Белград-Ниш-

Скопје-Солун-Атина, потоа кракот Скопје-Кичево-ОхридАлбанија, кракот КумановоШтип-Струмица-Грција, односно Бугарија. Во правец исток-запад особено се карактеристични правците од Софија-Крива ПаланкаСкопје-Тетово-Дебар, потоа БлагоевградДелчево-ШтипВелес-ПрилепБитола-ОхридАлбанија со крак од Битола кон

Македонскиот туристички простор поседува услови за развој на зимско-спортскиот туризам на планините, бањскиот туризам на термоминералните извори, летниот езерски туризам на прекрасните езера, кои овозможуваат извонредни услови и за стационарен туризам. Како земја во централниот дел на Балканскиот Полуостров, развиен е транзитниот туризам. Геотуристичката положба на Македонија се надградува со простори кои се сочувани во природна состојба.

Грција и други сообраќајни комуникации. Сообраќајната инфраструктура во Македонија главно е ориентирана по долините на поголемите реки.

Туристичката комуникација со македонската држава се остварува и преку аеродромите во Скопје и Охрид, како и преку релативно блиските аеродроми во соседните држави. n

R РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА е суверена, демократска и социјална држава во Југоисточна Европа, сместена во централниот дел на Балканскиот Полуостров. Конституирана е во 1944 година, како федерална единка на тогашната Југославија, од која прогласи независност во 1991 година. Република Македонија зафаќа околу 38% од вкупната површина на регионот Македонија. Во 1993 година Македонија стана членка на ООН, а членка е на Советот на Европа и на Светската трговска организација. Од декември 2005 година е кандидат за членство во Европската Унија, а од 2008 година има покана за приклучување кон НАТО.

6 с р ед н о в а рд а р с к и р е г и о н

Површина и граници Република Македонија 2 зафаќа површина од 25.713 км . Се граничи со Србија и Косово на север, со Бугарија на исток, со Грција на југ и со Албанија на запад. Со сите соседни земји има по неколку гранични премини.

разновидни климатски услови од типична медитеранска до типична планинска клима. Има разновидни и бројни хидрографски објекти (извори, реки, езера). Географската положба, релјефот, климата и хидрографија овозможиле присуство и развој на разновидна флора и фауна. Се сретнуваат разновидни шумски листопадни и зимзелени видови, богата и разновидна тревна вегетација и егзотични култивирани растенија. Развиен е разновиден животински свет, со претставници од крупен и ситен дивеч, птици и риби. На

Macedonia

територијата на Македонија низ историјата се оформени разновидни интересни и важни антропогени мотиви. Станува збор за културноисториските и етнографските мотиви и бројните создадени вредности, како што се: населбите, туристичките објекти, комуникациите.

Сообраќајна инфраструктура Во правец север-југ најважни се комуникациите по долината на реката Вардар, каде со автопат и железница се поврзуваат

градовите Белград-НишСкопје-Солун-Атина, потоа кракот Скопје-Кичево-ОхридАлбанија, кракот КумановоШтип-Струмица-Грција, односно Бугарија. Во правец исток-запад особено се карактеристични правците од Софија-Крива ПаланкаСкопје-Тетово-Дебар, потоа Благоевград-Делчево-ШтипВелес-Прилеп-Битола-ОхридАлбанија со крак од Битола кон Грција и други сообраќајни комуникации. Сообраќајната инфраструктура во Македонија главно е ориентирана по долините

на поголемите реки. Туристичката комуникација со македонската држава се остварува и преку аеродромите во Скопје и Охрид, како и преку релативно блиските аеродроми во соседните држави. n

full of life! ВИДОВИ ТУРИЗАМ Македонскиот туристички простор поседува услови за развој на зимско-спортскиот туризам на планините, бањскиот туризам на термоминералните извори, летниот езерски туризам на прекрасните езера, кои овозможуваат извонредни услови и за стационарен туризам. Како земја во централниот дел на Балканскиот Полуостров, развиен е транзитниот туризам. Геотуристичката положба на Македонија се надградува со простори кои се сочувани во природна состојба.

Според пописот во 2002 година, во Македонија живеат 2.071.210 жители, од кои повеќе од 50% живеат во урбани подрачја. Македонија е мултикултурна земја, во која со мнозинството Македонци живеат Албанци, Турци, Роми, Срби, Бошњаци, Власи. Официјален јазик е македонскиот јазик и јазикот на националностите кои во општините каде живеат се над 20% (албанскиот, турскиот).

Поглед од Љуботен Иако не е највисок, ова е еден од најубавите врвови на Шар Планина, под кој се наоѓа и планинарски дом Поглед од Љуботен Иако не е највисок, ова е еден од најубавите врвови на Шар Планина, под кој се наоѓа и планинарски дом

Македонски

Планини

МАКЕДОНИЈА СЕ ОДЛИКУВА со карактеристични форми речиси од сите типови релјеф. За туристички цели, најкарактеристични се планинските масиви, вулканските релјефни творби, клисурите, пештерите и карактеристичните брегови на водните објекти. Релјефот на државата е главно планински со 16 планини повисоки од 2.000 метри.

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Изразито високопланински релјеф имаат пет планински масиви. Тие се со поголема надморска височина од 2500 метри. Такви се планинскиот масив Кораб, Дешат и Крчин со врвот Кораб (2764), Шар Планина со врвот Титов Врв (Голем Шар)(2748), Мокра Планина со врвот Солунска Глава (2540), Баба со врвот Пелистер (2601) и Ниџе со врвот Кајмакчалан (2520). Девет планински масиви се одликуваат како високи планини со поголема надморска височина од 2000 метри. Такви се Беласица со врвот Радомир (2029), Бистра со врвот Меденица (2163), Галичица со

врвот Магаро (2254), Добра Вода со Сува Гора со врвот Добра Вода (2063), масивот Илинска, Плакенска и Бигла со врвот Сталев Камен (1998), Јабланица со врвот Црн Камен (2257), Кожуф со врвот Зелен Брег (2165), Осоговски Планини со врвот Руен (2252) и Стогово со врвот Голем Рид (2268). Десет планини се одликуваат со среднопланински релјеф, со апсолутната височина поголема од 1000 метри. Во оваа група се вбројуваат планинските масиви Бабуна со Клепа и врвот Козјак, Бушева Планина со врвот Мусица, Влаина со врвот Кадиица, Дрен Планина со врвот Ливада, Конечка, Градешка и Плауш со врвот

Волчјак, Козјак, Широка и Герман со врвот Чупино Брдо, Малешевски Планини со врвот Џами Тепе, Огражден со врвот Огражден, Плачковица со врвот Лисец и Скопска Црна Гора со врвот Рамно. Две планини имаат нископланински релјеф со релативна височина од околу 500 метри: Голак со врвот Чавка и Жеден со врвот Голем Жеден.

Клисури Во Македонија планинските масиви се раздвоени со повеќе речни долини. Во нив се среќаваат карактеристични клисури. Долините на реките се композитни со смена на клисури и котлини. На реката Вардар такви се Таорската, Велешката и Демиркаписката Клисура, на реката Треска мошне карактеристична е Шишевската Клисура со кањонот Матка, на Црна Река е Скочивирската Клисура, на Брегалница е Истибањската Клисура, а на реката Пчиња се Бислимската и Бадарската Клисура. Посебно интересни се Баричката Клисура на река Радика и клисурата по реката Црн Дрим.

РЕЛЈЕФ КАКО ШАХОВСКА ТАБЛА Македонскиот релјеф е како шаховска табла со разни геоморфолошки форми, каде се сменуваат планини, котлини, полиња, долини, клисури. Околу 50% од територијата на Македонија е типичен планински простор, во кој се издвојуваат 26 планински масиви со околу 80 планини и планински ограноци. Во Македонија, на релативно мал простор (25.713 км2) се сретнуваат многу планински масиви, кои почнувајќи од околу 50 метри надморска височина се простираат во височина до 2.764 метри надморска височина (врвот Кораб). Патека на Кожуф Патека на Кожуф

Пештери Република Македонија на својот простор со разновидна геолошка градба и типови релјеф поседува повеќе пештери и пропасти. Најкарактеристични се Убавица кај

селото Ѓоновица со должина од 580 метри, Слатинска Пештера со 800 метри, пештерите во кањонот Матка, Алилица со 644 метри, Дона Дука на планината Жеден со 650 метри, Бела Вода кај Демир Капија и Пешна во близина на Македонски Брод. n

планини, клисури и пештери Кањон Матка на реката Треска - На површина од 5.000 хектари се регистрирани 119 видови дневни и 140 видови ноќни пеперутки

Солунска Глава - На Мокра Планина, во близина на овој врв се наоѓа најдлабоката пропаст на Балканскиот Полуостров со длабочина од 450 метри Солунска Глава - На Мокра Планина, во близина на овој врв се наоѓа најдлабоката пропаст на Балканскиот Полуостров со длабочина од 450 метри

Кањон Матка на реката Треска - На површина од 5.000 хектари се регистрирани 119 видови дневни и 140 видови ноќни пеперутки

Галичица - Точката од која, како на дланка, се гледаат двете езера, Преспанското и Охридското

Пештера Слатински Извор Најдолгата пештера во Македонија, која од 2004 година е на Привремената листа на УНЕСКО за светско природно наследство и заштитена како споменик на природата, нуди можност за спелеотуризам

Пештера Слатински Извор Најдолгата пештера во Македонија, која од 2004 година е на Привремената листа на УНЕСКО за светско природно наследство и заштитена како споменик на природата нуди можност за спелеотуризам

Осоговски Планини Планински масив кој доминира во источниот дел на Македонија, на кој покрај највисокиот врв Руен, уште пет врвови се повисоки од 2.000 метри Осоговски Планини Планински масив кој доминира во источниот дел на Македонија, на кој покрај највисокиот врв Руен, уште пет врвови се повисоки од 2.000 метри

Macedonian

Планини

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Изразито високопланински релјеф имаат пет планински масиви. Тие се со поголема надморска височина од 2500 метри. Такви се планинскиот масив Кораб, Дешат и Крчин со врвот Кораб (2764), Шар Планина со врвот Турчин (2748), Мокра Планина со врвот Солунска Глава (2540), Баба со врвот Пелистер (2601) и Ниџе со врвот Кајмакчалан (2520). Девет планински масиви се одликуваат како високи планини со поголема надморска височина од 2000 метри. Такви се Беласица со врвот Радомир (2029), Бистра со врвот Меденица (2163), Галичица со врвот Магаро

(2254), Добра Вода со Сува Гора со врвот Добра Вода (2063), масивот Илинска, Плакенска и Бигла со врвот Сталев Камен (1998), Јабланица со врвот Црн Камен (2257), Кожуф со врвот Зелен Брег (2165), Осоговски Планини со врвот Руен (2252) и Стогово со врвот Голем Рид (2268). Десет планини се одликуваат со среднопланински релјеф, со апсолутната височина поголема од 1000 метри. Во оваа група се вбројуваат планинските масиви Бабуна со Клепа и врвот Козјак, Бушева Планина со врвот Мусица, Влаина со врвот Кадиица, Дрен Планина со врвот Ливада, Конечка, Градешка и Плауш со

Невестинска Пештера - На мал простор во Порече се концентрирани многу пештери, од кои досега се откриени педесетина

врвот Волчјак, Козјак, Широка и Герман со врвот Чупино Брдо, Малешевски Планини со врвот Џами Тепе, Огражден со врвот Огражден, Плачковица со врвот Лисец и Скопска Црна Гора со врвот Рамно. Две планини имаат нископланински релјеф со релативна височина од околу 500 метри: Голак со врвот Чавка и Жеден со врвот Голем Жеден.

Демиркаписка Клисура Најдолгата македонска клисура, низ која поминува една од најзначајните магистрали на овој простор

Магаро - Поглед кон највисокиот врв на Галичица (2254)

Клисури Во Македонија планинските масиви се раздвоени со повеќе речни долини. Во нив се среќаваат карактеристични клисури. Долините на

mountains, clisures and caves Бислимската и Бадарската Клисура. Посебно интересни се Баричката Клисура на река Радика и клисурата по реката Црн Дрим.

Пештери Република Македонија на својот простор со разновидна геолошка градба и типови релјеф поседува повеќе пештери и пропасти. Најкарактеристични се Убавица кај селото Ѓоновица со должина од 580 метри, Слатинска Пештера со 800 метри, пештерите во кањонот Матка, Алилица со 644 метри, Дона Дука на планината Жеден со Поглед од Крушево кон Мокра Планина со Солунска Глава

Поглед од Крушево кон Мокра Планина со Солунска Глава

реките се композитни со смена на клисури и котлини. На реката Вардар такви се Таорската, Велешката и Демиркаписката Клисура, на реката Треска мошне карактеристична е Шишевската Клисура со кањонот Матка, на Црна Река е Скочивирската Клисура, на Брегалница е Истибањската Клисура, а на реката Пчиња се

Прошетка по планината Клепа Прошетка по планината Клепа

Л ЛЕТАТА ВО МАКЕДОНИЈА се суви и топли, а зимите се студени и влажни. Просечните годишни температури на воздухот се движат од 140C во Нов Дојран и Гевгелија до 6,70C во Лазарополе на планината Бистра. Најтопол месец е јули со просечна температура на воздухот од 22,20C, а најстуден месец е јануари со просечна температура од 0,3zC. Просечните годишни количини на врнежи се движат од 440 мм во Велес до 1.068 мм во Лазарополе, а во долината на Радика достигнуваат и до 1.400 мм.

Крушево е типично планинско место и се смета за највисоко гратче на Балканскиот Полуостров, поради што често е под снежна покривка од септември до мај Крушево е типично планинско место и се смета за највисоко гратче на Балканскиот Полуостров, поради што често е под снежна покривка од септември до мај

Македонска

РАЗЛИЧНИ КЛИМАТСКИ ТИПОВИ ЗА РАЗЛИЧНИ ВИДОВИ ТУРИЗАМ Модифицираната медитеранска и изменета континентална клима во котлините на природните тектонски езерски басени на Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро овозможуваат пријатни туристички услови за летен и зимски стационарен туризам, додека присуството на

Климатски специфичности Екстремните разлики во надморската височина, испреплетеноста со композитни речни долини,

лета со околу 2.400 сончеви часови годишно, просечна годишна температура од 140C и средногодишна количина врнежи од околу 650 мм.

клима разликите во големините на котлинските простори и езерските површини, на релативно малиот македонски простор модифицираат присуство на повеќе климатски типови.

Изменето медитеранска клима Таа е одлика за Гевгелиско-Валандовската Котлина и Дојран, каде се присутни топли и ведри

Мешана медитеранска и континентална клима

Се чувствува по долините на Вардар со притоките, поточно во областите на Тиквешката, Велешката, Скопската, Овчеполската, Штипската и Кочанската Котлина, како и по долините на Струма во Струмичкорадовишката Котлина и по долината на Црн Дрим во Дебарската Котлина. Во овие региони просечната годишна температурата на воздухот се движи околу 12,50C, а просечните годишни количини на врнежи се движат околу 500 мм.

типична планинска клима во поголемиот дел од Македонија овозможува развој на зимскоспортски и рекреативен туризам, особено развиен на локалитетите Попова Шапка на Шар Планина, Маврово на Бистра, Крушево на Бушева Планина, Пониква на Осоговските Планини и на планините Галичица и Кожуф.

Континентална клима Ја има во Охридскострушката и Преспанската Котлина со влијанија на езерските басени, но е типично изразена и во Кичевската Котлина, Порече, Пелагонија, Полог, Беровско-делчевската Котлина и Славиште, каде се присутни свежи лета и студени и подолги зими, со поголеми температурни осцилации, со просечни годишни температури од околу 110C и просечни количини на врнежи од над 700 мм.

Планинска клима Таа е карактеристика за планинските простори над 1.000 мeтри надморска височина. Овде влегуваат просторите на високите планини Шар Планина, Корапскиот масив, Јабланица, Баба со Пелистер, Мокра Планина со Солунска Глава. n

ПРЕСПА МИРИСА НА ЈАБОЛКО Производството на јаболка во Преспа изнесува 90.000-100.000 тони годишно, што е над 90% од вкупното производство на јаболка во Македонија. Квалитетот на јаболката во Преспа е оценет како одличен. Тој квалитет е резултат на погодните климатски услови и примената на соодветни технологии во одгледувањето на јаболката.

Пелагонија, најголемата македонска котлина, истовремено претставува и наша најголема житница. Во услови на умерено континенталната клима, погодни за житни култури, покрај доминантната пченица, тука се одгледуваат и јачменот, пченката, овесот и 'ржот. Пелагонија, најголемата македонска котлина, истовремено претставува и наша најголема житница. Во услови на умерено континенталната клима, погодни за житни култури, покрај доминантната пченица, тука се одгледуваат и јачменот, пченката, овесот и 'ржот.

Ретко доживување е летната попладневна прошетка по падините на Плачковица

M ЛЕТАТА ВО МАКЕДОНИЈА се суви и топли, а зимите се студени и влажни. Просечните годишни температури на воздухот се движат од 140C во Нов Дојран и Гевгелија до 6,70C во Лазарополе на планината Бистра. Најтопол месец е јули со просечна температура на воздухот од 22,20C, а најстуден месец е јануари со просечна температура од 0,30C. Просечните годишни количини на врнежи се движат од 440 мм во Велес до 1.068 мм во Лазарополе, а во долината на Радика достигнуваат и до 1.400 мм.

Macedonian

Бројот на сончеви денови во Македонија се движи меѓу 230 до 280 денови. Охрид македонскиот туристички бисер, со над 200 сончеви денови во годината, претставува еден од најсончевите градови во државата. Бројот на сончеви денови во Македонија се движи меѓу 230 до 280 денови. Охрид македонскиот туристички бисер, со над 200 сончеви денови во годината, претставува еден од најсончевите градови во државата.

Климатски специфичности Екстремните разлики во надморската височина, испреплетеноста со композитни речни долини, разликите во големините на котлинските простори и езерските површини, на релативно малиот македонски простор модифицираат присуство на повеќе климатски типови.

climate Изменето медитеранска клима Таа е одлика за ГевгелискоВаландовската Котлина и Дојран, каде се присутни топли и ведри лета со околу 2.400 сончеви часови годишно, просечна годишна температура од 140C и средногодишна количина врнежи од околу 650 мм.

Мешана медитеранска и континентална клима Се чувствува по долините на Вардар со

притоките, поточно во областите на Тиквешката, Велешката, Скопската, Овчеполската, Штипската и Кочанската Котлина, како и по долините на Струма во Струмичкорадовишката Котлина и по долината на Црн Дрим во Дебарската Котлина. Во овие региони просечната годишна температурата на воздухот се движи околу 12,50C, а просечните годишни количини на врнежи се движат околу 500 мм.

Континентална клима Ја има во Охридскострушката и Преспанската Котлина со влијанија на езерските басени, но е типично изразена и во Кичевската Котлина, Порече, Пелагонија, Полог, Беровскоделчевската Котлина и Славиште, каде се присутни свежи лета и студени и подолги зими, со поголеми температурни осцилации, со просечни годишни температури од околу 110C и просечни количини на врнежи од над 700 мм.

Планинска клима Тиквешкото виногорје, најпознатиот лозарски регион во Македонија, е регион каде медитеранската клима од југот се сретнува до континенталните ветрови од север, при што се создаваат одлични услови за производство на грозје, од кое се добиваат комплексни вина богати со овошни ароми. Тиквешкото виногорје, најпознатиот лозарски регион во Македонија, е регион каде медитеранската клима од југот се сретнува до континенталните ветрови од север, при што се создаваат одлични услови за производство на грозје, од кое се добиваат комплексни вина богати со овошни ароми.

клима во поголемиот дел од Македонија овозможува развој на зимско-спортски и рекреативен туризам, особено развиен на локалитетите Попова Шапка на Шар Планина, Маврово на Бистра, Крушево на Бушева Планина, Пониква на Осоговските Планини и на планините Галичица и Кожуф.

Таа е карактеристика за планинските простори над 1.000 мeтри надморска височина. Овде влегуваат просторите на високите планини Шар Планина, Корапскиот масив, Јабланица, Баба со Пелистер, Мокра

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

Мал водопад блиску до самиот извор на реката Бабуна, која извира под врвот Солунска Глава на Јакупица и има должина од 65 километри, збогатена со живописно речно корито Мал водопад блиску до самиот извор на реката Бабуна, која извира под врвот Солунска Глава на Јакупица и има должина од 65 километри, збогатена со живописно речно корито

В ВО МАКЕДОНИЈА ИМА различни хидрографски објекти со туристичка намена (извори, реки, езера и бањи). Посебна карактеристика на македонските реки е тоа што на нив се наоѓаат и одредени туристички локалитети, како што се вештачки езера, кањонски и клисурести долини, сакрални објекти, археолошки локалитети. Во нивна непосредна близина се наоѓаат градски населби со сите придружни објекти со туристичко значење.

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Македонски Извори Извори со поголема штедрост и атрактивност се изворот кај Св. Наум на брегот на Охридското Езеро, Вруток - изворот на реката Вардар, потоа изворот на реката Треска, Вевчанските Извори во непосредна близина на Вевчани, Билјанините Извори покрај Охрид, Беличките Извори во областа Порече, врутокот

Шум во Струшко, изворите на Црна Река, изворите на Бабуна. Сите се со погодни услови за излетничкорекреативен туризам. Извори со посебно туристичко значење за излетнички, лечилишен и рекреативен туризам во Македонија се термоминералните извори и бањи. Такви се Кумановска Бања,

Вардар со шеталиштето кај Камениот Мост Најголемата македонска река има должина од 388 km и со 80% од своето течение се наоѓа на територијата на Република Македонија Вардар со шеталиштето кај Камениот Мост Најголемата македонска река има должина од 388 km и со 80% од своето течение се наоѓа на територијата на Република Македонија

Катлановска Бања во близина на Скопје, бањата Кежовица кај Штип, Кочанска Бања, Негорска Бања во близина на Гевгелија, бањата Банско кај Струмица и бањите Косоврасти и Бањиште кај Дебар.

Реки Интересни туристички мотиви во Македонија се реките

Вардар со неговите притоки: Треска, Бабуна, Црна Река, Дошница, Лепенец, Пчиња, Брегалница, Крива Река, Струмица, Црн Дрим и Радика. Со своите композитни долини, каде се менуваат живописни клисури и котлини со отворени полиња, реките имаат погодни туристичкопејзажни и амбиентални вредности.

Дел од реките со своите природни пејзажни, културноисториски и создадени материјални вредности се појавуваат како самостојни туристички целини. Типични примери се долините на реката Радика, заезерената клисуреста долина на Црн Дрим со акумулациите Шпиље и Глобочица, како и кањонот на Треска со локалитетот Матка и заезерената долина со езерата Матка, Св. Петка и Козјак. Со слични карактеристики се јавуваат и клисурестите делови на Вардар, Треска, Црна Река, Брегалница. n

извори и реки

Водни ресурси на Македонија. Околу 2% од територијата на Македонија е под водена површина. Има околу 35 реки и 53 природни и вештачки езера. Според количините, Македонија има задоволителни водни ресурси, кои се нерамномерно распределени, така што западниот дел има поголеми количини вода. Просечно, вкупната количина вода во Македонија е 6,63 милијарди м3, која се влива во сливовите на Вардар (4,77 милијарди м3), Струмица (0,18 милијарди м3) и Црн Дрим (1,68 милијарди м3).

ТРИ СЛИВНИ ПОДРАЧЈА ЗА РЕКИТЕ ОД МАКЕДОНИЈА Егејскиот речен слив е најголем и зафаќа 87% од вкупната територија на државата со позначајните реки Вардар и Струмица. Јадранскиот слив опфаќа околу 13% од територијата со најзначајна река Црн Дрим. Црноморското сливно подрачје е доста мало со реката Биначка Морава.

Радика - полноводна река со чиста вода, речна пастрмка, со присуство на брзаци, клисуресто кањонеста долина со височина на планинските страни од над 2000 метри, со присуство на карактеристични антропогени сакрални и материјални објекти

Маркова Река, десна притока на Вардар, е долга 30 километри и тече јужно од Скопје. Извира на Мокра Планина, а кај селото Маркова Сушица во близина на Марковиот Манастир Св. Димитриј навлегува во рамничарски дел, надополнувајќи го живописот на пределот. Маркова Река, десна притока на Вардар, е долга 30 километри и тече јужно од Скопје. Извира на Мокра Планина, а кај селото Маркова Сушица во близина на Марковиот Манастир Св. Димитриј навлегува во рамничарски дел, надополнувајќи го живописот на пределот.

ВО МАКЕДОНИЈА ИМА различни хидрографски објекти со туристичка намена (извори, реки, езера и бањи). Посебна карактеристика на македонските реки е тоа што на нив се наоѓаат и одредени туристички локалитети, како што се вештачки езера, кањонски и клисурести долини, сакрални објекти, археолошки локалитети. Во нивна непосредна близина се наоѓаат градски населби со сите придружни објекти со туристичко значење.

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Macedonian Извори Извори со поголема штедрост и атрактивност се изворот кај Св. Наум на брегот на Охридското Езеро, Вруток - изворот на реката Вардар, потоа изворот на реката Треска, Вевчанските Извори во непосредна близина на Вевчани, Билјанините Извори покрај Охрид, Беличките Извори во областа Порече, врутокот

Врутокот Острово кај манастирот Св. Наум е најсилен извор во Македонија, од кој излегуваат 11 м³ вода во секунда Врутокот Острово кај манастирот Св. Наум е најсилен извор во Македонија, од кој излегуваат 11 м³ вода во секунда

Рибникот во демирхисарското село Бабино ја користи водата од изворите кои, по текот на Базерничка Река до вливот на Црна река, ги има речиси на секои сто метри Рибникот во демирхисарското село Бабино ја користи водата од изворите кои, по текот на Базерничка Река до вливот на Црна река, ги има речиси на секои сто метри

springs and rivers Катлановска Бања во близина на Скопје, бањата Кежовица кај Штип, Кочанска Бања, Негорска Бања во близина на Гевгелија, бањата Банско кај Струмица и бањите Косоврасти и Бањиште кај Дебар.

Реки Интересни туристички мотиви во Македонија се реките Вардар со неговите притоки: Треска, Бабуна, Црна Река, Дошница, Лепенец, Пчиња, Брегалница, Крива Река,

Струмица, Црн Дрим и Радика. Со своите композитни долини, каде се менуваат живописни клисури и котлини со отворени полиња, реките имаат погодни туристичкопејзажни и амбиентални вредности. Дел од реките со своите природни пејзажни, културноисториски и создадени материјални вредности се појавуваат како самостојни

туристички целини. Типични примери се долините на реката Радика, заезерената клисуреста долина на Црн Дрим со акумулациите Шпиље и Глобочица, како и кањонот на Треска со локалитетот Матка и заезерената долина со езерата Матка, Св. Петка и Козјак. Со слични карактерис-тики се јавуваат и клисурестите делови на Вардар, Треска, Црна Река, Брегалница. n

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

КАКО КОНТИНЕНТАЛНА ДРЖАВА, територијата на Република Македонија располага со релативно големи езерски површини. Езерата се делат на природни (тектонски и глацијални) и вештачки. Најзначајни хидрографски туристички вредности имаат тектонските езера (Охридското, Преспанското и Дојранското), чии крајбрежја остваруваат најголема туристичка посета и претставуваат најразвиени македонски туристички регионални целини.

Македонски

Тиквешкото виногорје, најпознатиот лозарски регион во Македонија, е регион каде медитеранската клима од југот се сретнува до континенталните ветрови од север, при што се создаваат одлични услови за производство на грозје, од кое се добиваат комплексни вина богати со овошни ароми. Тиквешкото виногорје, најпознатиот лозарски регион во Македонија, е регион каде медитеранската клима од југот се сретнува до континенталните ветрови од север, при што се создаваат одлични услови за производство на грозје, од кое се добиваат комплексни вина богати со овошни ароми.

Тектонски езера

ОХРИДСКОТО ЕЗЕРО НЕ ЗАМРЗНУВА Со средногодишна вредност од 13,60C, температурата на водата претставува една од најзначајни туристички вредности на Охридското Езеро. Посебна туристичка вредност претставуваат средномесечните температурни

карактеристики во летниот период, кои во јуни изнесуваат 18,60C, во јули 21,30C, во август 22,50C и во септември 19,80C. Капењето во езерото да се одвива во период од најмалку четири месеци (од јуни до септември).

Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро на територијата на Република Македонија опфаќаат површина од околу 665 км2. Располагаат со плажи во должина над 40 километри, со над 160 хектари површина под плажи. Имаат чиста вода, со можности за капење во текот на годината од околу 120 денови на Охридското Езеро, околу 100

денови на Преспанското Езеро и околу 160 денови на Дојранското Езеро. Покрај езерата се развиени туристичките населби Охрид, Струга, Отешево, Дојран и други, со изградена соодветна материјална база за развој на туризмот, погодна за летен стационарен туризам, спортскорекреативен, конгресен и други видови туризам.

езера Топлината на Дојранското Езеро Во Гевгелиско-валандовската и Дојранската Котлина најсилно се чувствуваат медитеранските климатски влијанија. Средномесечните температури на водата во период од безмалку половина година се повисоки од 180C, што овозможува услови за капење од мај до крајот на септември.

Топлината на Дојранското Езеро Во Гевгелиско-валандовската и Дојранската Котлина најсилно се чувствуваат медитеранските климатски влијанија. Средномесечните температури на водата во период од безмалку половина година се повисоки од 180C, што овозможува услови за капење од мај до крајот на септември.

Глацијални езера

Вештачки езера

Во Македонија има вкупно 43 глацијални (леднички) езера. Тие се сретнуваат на високите планини, најчесто на височини поголеми од 2.000 метри. Под дејство на глацијалната ерозија се создале циркови, кои се исполнети со вода и, всушност, ги чинат овие хидрографски форми. Најголем број такви езера има на Шар Планина (27), на Пелистер има две, на Јабланица четири, на Мокра Планина две итн.

Овие езера се градени како хидроенергетски објекти или заради наводнување на земјоделските површини. Во Македонија има вкупно 110 вештачки акумулации, од кои голем број нудат и туристички атрактивни содржини. Во таа смисла, посебно се истакнуваат Матка кај Скопје, која е најстара вештачка акумулација на Балканот, потоа Мавровското, Дебарското, Тиквешкото и Велешкото Езеро, езерата Стрежево и Гратче кај Кочани и други. n

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

Тектонски езера Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро на територијата на Република Македонија опфаќаат површина од околу 665 км2. Располагаат со плажи во должина над 40 километри, со над 160 хектари површина под плажи. Имаат чиста вода, со можности за капење во текот на годината од околу 120 денови на Охридското Езеро, околу

Macedonian Поглед на Стење - Квалитетот на песокливоста на плажите на брегот на Преспанското Езеро е нивна голема предност за љубителите на сончањето и капењето. Покрај во Стење, ниски песочни плажи се наоѓаат на просторот на Отешево, Претор, Асамати, Наколец и на други локации. Поглед на Стење - Квалитетот на песокливоста на плажите на брегот на Преспанското Езеро е нивна голема предност за љубителите на сончањето и капењето. Покрај во Стење, ниски песочни плажи се наоѓаат на просторот на Отешево, Претор, Асамати, Наколец и на други локации.

Мавровско Езеро - Покрај големата надморска височина (1.233), температурата на површината на водата во јули и август е над 210C, што овозможува извонредни услови за летување

Тиквешко Езеро - Шест месеци во текот на годината, од мај до октомври, средномесечната температура на водата е поголема од 200C. Езерото е богато и со разновидна риба, а релативно големата површина (14 км2) овозможува и пловидбени активности.

lakes 100 денови на Преспанското Езеро и околу 160 денови на Дојранското Езеро. Покрај езерата се развиени туристичките населби Охрид, Струга, Отешево, Дојран и други, со изградена соодветна материјална база за развој на туризмот, погодна за летен стационарен туризам, спортскорекреативен, конгресен и други видови туризам.

Глацијални езера Во Македонија има вкупно 43 глацијални (леднички) езера. Тие се сретнуваат на високите планини, најчесто на височини поголеми од 2.000 метри. Под дејство на глацијалната ерозија се создале циркови, кои се исполнети со вода и, всушност, ги чинат овие хидрографски форми. Најголем број такви езера има на Шар Планина (27), на Пелистер има две, на Јабланица четири, на Мокра Планина две итн.

Вештачки езера Овие езера се градени како хидроенергетски објекти или заради наводнување на земјоделските површини. Во Македонија има вкупно 110 вештачки акумулации, од кои голем број нудат и туристички атрактивни содржини. Во таа смисла, посебно се истакнуваат Матка кај Скопје, која е најстара вештачка акумулација на Балканот, потоа Мавровското, Дебар-ското, Тиквешкото и Велешкото Езеро, езе-рата Стрежево и Гратче кај Кочани и други. n

Езеро Матка - Оваа хидроакумулација во клисурестиот дел на реката Матка се вклопува во уникатна целина со околниот простор и со манастирскиот комплекс Св. Андреја. Иако со релативно мала површина 2 (0,25 км ), езерото овозможува бројни рекреативно-излетнички содржини - од капење и риболов до пловење и спортови на вода.

Езеро Матка - Оваа хидроакумулација во клисурестиот дел на реката Матка се вклопува во уникатна целина со околниот простор и со манастирскиот комплекс Св. Андреја. Иако со релативно мала површина (0,25 км2), езерото овозможува бројни рекреативно-излетнички содржини - од капење и риболов до пловење и спортови на вода.

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

ГЕОГРАФСКАТА ПОЛОЖБА, специфичните релјефни, климатски, хидрографски и педографски карактеристики овозможиле разновиден растителен свет. На релативно малиот простор на Република Македонија ботаничарите систематизирале повеќе растителни видови отколку на просторот од Македонија до Скандинавскиот Полуостров. Има разновидни и ретки животински видови и дивеч. Застапени се околу

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Македонски Растителен свет Рис - Симбол на дивиот свет на македонските планини, чиј лов е забранет Рис - Симбол на дивиот свет на македонските планини, чиј лов е забранет

Рамниците и полињата претежно се со култивирана вегетација, по ридовите и подножјата на планините е застапена тревна вегетација, а на планините е присутна разновидна шумска дрвенеста вегетација, која достигнува до околу 2.000 метри надморска височина, а потоа се простираат високопланински тревни пасишта и камењари. Поголем дел од планините се карактеризираат со присуство на ендемични и ретки растителни видови. Кај дрвенестата вегетација, борот молика е карактеристичен за

Дрвенестите шумски растителни заедници се претставени со листопадна и зимзелена вегетација. На присојните простори на сите планини претежно е развиена шумска покривка од даб и габер. Во повисоките простори и на осојните страни преовладува буката, а на некои планини е присутен борот, елата и други.

Лист од дабово дрво со желад Лист од дабово дрво со желад

карактеристични букови комплекси има на Ниџе со Кајмакчалан, на Баба Планина со Пелистер, на Илинска, Плакенска и Бушева Планина, на Бистра, на Мокра Планина, на Осоговски и

Малешевските Планини. Пристапот до поголемиот дел од шумските комплекси е релативно поволен, бидејќи кај сите планини има воспоставени патни комуникации и туристички објекти.

Сив сокол (Falco peregrinus) - Најбрза птица на планетата, која својот плен го лови само во воздух. Во пад развива фантастична брзина до 320 км на час. Соколот е чест мотив во македонските народни песни.

НАЦИОНАЛНИ ПАРКОВИ И ПРИРОДНИ РЕТКОСТИ Во Македонија има три национални паркови, но и специјални резервати, предели со посебни природни убавини и споменици на природата, како целини со растителни и животински ендеми. Според големината и природната разновидност, најзначајни се националните паркови Пелистер, Маврово и Галичица. Во природни реткости се вбројуваат строгите природни резервати Езерани и Мешник, а постојат и поголем број споменици на природата.

растителен и животински свет Пеперутка Coenonympha glycerion - Еден од 100-те видови кои се сретнуваат на Осоговските Планини Пеперутка Coenonympha glycerion - Еден од 100-те видови кои се сретнуваат на Осоговските Планини

Животински свет

Ловен туризам

Најзастапени видови дивеч се зајакот, срната, дивата свиња, дивата коза, а од ѕверовите мечката, волкот, лисицата, рисот и други. Разновидните животински видови овозможуваат мошне погодни услови за ловен туризам и риболов.

Во Македонија има околу 120 уредени ловишта. Посебно се значајни следните ловишта: Дојран за диви свињи, Богословец за еребици-камењарки, Катланово за фазани, Маздрача на Шар Планина за диви свињи, срни и диви кози и Брзовец на Бистра за диви свињи. n

Даб (Quercus robus) - Старо дабово дрво во струшкото село Мороишта, чие стебло го обиколуваат петмина луѓе

G ГЕОГРАФСКАТА ПОЛОЖБА, специфичните релјефни, климатски, хидрографски и педографски карактеристики овозможиле разновиден растителен свет. На релативно малиот простор на Република Македонија ботаничарите систематизирале повеќе растителни видови отколку на просторот од Македонија до Скандинавскиот Полуостров. Има разновидни и ретки животински видови и дивеч. Застапени се околу 150 видови птици и поголем број риби, од кои поголем број се ендемски.

М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Macedonian Растителен свет Каранфил - Често употребувано градинарско цвеќе Каранфил - Често употребувано градинарско цвеќе

Преубавите пауни во комплексот на манастирот Св. Наум се една од неговите атрактивни карактеристики. Пауните се донесени во манастирот и денес ги има во изобилство, што надополнува ретката природна убавина со која е опкружен манастирот. Преубавите пауни во комплексот на манастирот Св. Наум се една од неговите атрактивни карактеристики. Пауните се донесени во манастирот и денес ги има во изобилство, што надополнува ретката природна убавина со која е опкружен манастирот.

НАЦИОНАЛНИ ПАРКОВИ И ПРИРОДНИ РЕТКОСТИ

Кафеава мечка - Најголема меѓу крупните ѕверови во Македонија, со просечна тежина 100-150 кг. Се претпоставува дека во македонските планини живеат најмногу до 200 единки. Се сретнуваат во националните паркови Галичица, Маврово и Пелистер и во околината на резерватот Јасен, а повремено и Малешевските и Осоговските Планини. Мечките во Македонија се заштитен вид. Кафеава мечка - Најголема меѓу крупните ѕверови во Македонија, со просечна тежина 100-150 кг. Се претпоставува дека во македонските планини живеат најмногу до 200 единки. Се сретнуваат во националните паркови Галичица, Маврово и Пелистер и во околината на резерватот Јасен, а повремено и Малешевските и Осоговските Планини. Мечките во Македонија се заштитен вид.

Пелистер, смрчата за Шар Планина, белиот бор за Кожуф и Малешевските Планини, борот кривуљ за Мокра Планина, дабот Македоникум за Галичица, прнарот за Гевгелисковаландовската Котлина, а карактеристични букови комплекси има на Ниџе со Кајмакчалан, на Баба Планина со Пелистер, на Илинска,

Преспански пеликан Една од најкрупните птици кои живеат на вода Преспански пеликан Една од најкрупните птици кои живеат на вода

flora and fauna Плакенска и Бушева Планина, на Бистра, на Мокра Планина, на Осоговски и Малешевските Планини. Пристапот до поголемиот дел од шумските комплекси е релативно поволен, бидејќи кај сите планини има воспоставени патни комуникации и туристички објекти.

Зајак - Еден од најзастапените и најпопуларни видови дивеч Зајак - Еден од најзастапените и најпопуларни видови дивеч

Животински свет Најзастапени видови дивеч се зајакот, срната, дивата свиња, дивата коза, а од ѕверовите мечката, волкот, лисицата, рисот и други. Разновидните животински видови овозможуваат мошне погодни услови за ловен туризам и риболов.

Ловен туризам Во Македонија има околу 120 уредени ловишта. Посебно се значајни следните ловишта: Дојран за диви свињи, Богословец за еребици-камењарки, Катланово за фазани, Маздрача на Шар Планина за диви свињи, срни и диви кози и Брзовец на Бистра за диви свињи. n

Во Македонија има три национални паркови, но и специјални резервати, предели со посебни природни убавини и споменици на природата, како целини со растителни и животински ендеми. Според големината и природната разновидност, најзначајни се националните паркови Пелистер, Маврово и Галичица. Во природни реткости се вбројуваат строгите природни резервати Езерани и Мешник, а постојат и поголем број споменици на природата.

Дрво Гол човек (Arbutus andrachne) - Овој редок вид зимзелено дрво го има на падините на Кожуф и во кањонскиот дел на Црна Река. Интересното име доаѓа поради тоа што нема кора на стеблото, кое е составено само од срцевина и со боја која се менува во текот на денот. На изгрејсонце стеблото позеленува, во текот на денот има боја на човечка кожа, а на зајдисонце поцрвенува. Дрво Гол човек (Arbutus andrachne) - Овој редок вид зимзелено дрво го има на падините на Кожуф и во кањонскиот дел на Црна Река. Интересното име доаѓа поради тоа што нема кора на стеблото, кое е составено само од срцевина и со боја која се менува во текот на денот. На изгрејсонце стеблото позеленува, во текот на денот има боја на човечка кожа, а на зајдисонце поцрвенува.

Македонско Мермерна статуа на богот Дионис - Стоби, 119 година Мермерна статуа на богот Дионис - Стоби, 119 година

Григориева галерија - Детаљ од Св. Софија, Охрид, 1314 година Григориева галерија - Детаљ од Св. Софија, Охрид, 1314 година

Порта - Детаљ од црквата Св. Спас во Скопје Порта - Детаљ од црквата Св. Спас во Скопје

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

НЕИЗБРИШЛИВИ СЕ ТРАГИТЕ од материјалната и духовната култура низ бурните историски случувања на територијата на Македонија од предисторијата, антиката, римскиот период, средниот и новиот век. Денес, Република Македонија изобилува со материјални, духовни и културни вредности, кои се манифестираат низ бројни културно-историски споменици, етнографски елементи, амбиентални целини, градски населби, музеи, галерии, спомен-збирки, гастрономски и манифестациски туристички вредности.

Археолошки локалитети

Во Македонија се евидентирани над 4.500 археолошки наоѓалишта. Посебно значење имаат локалитетите Скупи и Скопско Кале кај Скопје, потоа Требеништа, Св. Еразмо, Охридската тврдина, ранохристијанската базилика во Куќа на псалмите во Стоби Резиденција на ранохристијанските црковни великодостојници, чија главна сала е постелена со луксузни мозаици со геометриски орнаменти и птици Куќа на псалмите во Стоби Резиденција на ранохристијанските црковни великодостојници, чија главна сала е постелена со луксузни мозаици со геометриски орнаменти и птици

селото Октиси во Охридско-струшката Котлина, Хераклеја Линкестис и Маркови Кули во Пелагонија, Стоби во близина на Градско, Исар и Баргала кај Штип, Струмичко Кале, Виничко Кале, Мородвис кај Кочани, Марвинци и Гевгелиски Рид во Гевгелиско-валандовската Котлина и други.

Тврдини, кули и мостови Во Македонија се изградни поголем број тврдини, кули и мостови, кои дополнително сведочат за животот и културата на овие простори. Такви се Самуиловата тврдина во Охрид, Марковите Кули во Прилеп, Царевите Кули во Струмица, Камениот Мост и Калето во Скопје, средновековните кули и мостови во Кратово.

Дел од култен предмет од керамика во вид на антропоморфна глава, кој стоел во секоја куќа (Породин, Битола, неолит) Дел од култен предмет од керамика во вид на антропоморфна глава, кој стоел во секоја куќа (Породин, Битола, неолит)

ТРАГИ НА ЧОВЕКОВО ОПСТОЈУВАЊЕ НАД 8.000 ГОДИНИ Најраните траги на човечка активност на територијата на Македонија потекнуваат од постарото камено време - палеолитот. Вистинските почетоци на предисторијата почнуваат околу 6.000 години пред новата ера, со првите населби по Средна Брегалница и Овче Поле, покрај Вардар и во Пелагонија. Низ милениумите, Македонија одбележува значаен и богат цивилизациски развој во материјалната и духовната култура.

Античка амфора од V век п.н.е., што служела како сад за вода, вино или масло Античка амфора од V век п.н.е., што служела како сад за вода, вино или масло

културно-историско наследство Цркви и манастири На македонската земја, на која апостол Павле, светите Кирил и Методиј и нивните следбеници го ширеле христијанството, се изградени бројни цркви и манастири, градени во различни периоди. Во Република Македонија има повеќе од 2.000 цркви и манастири. Повеќето од нив, особено оние градени од XI до XVI век, се во целост сочувани. Посебно се издвојуваат Св. Јован Бигорски во долината на Радика, Св. Наум на брегот на Охридското Езеро, манастирот Трескавец кај Прилеп, Св. Гаврил Лесновски во

селото Лесново, Св. Јоаким Осоговски кај Крива Паланка, манастирите во Скопско, манастирите во Водоча и Вељуса во Струмичко и многу други.

Фрескосликарство Македонија спаѓа меѓу земјите со најубав сочуван византиски фрескопис од периодот на XI до XIV век. Сочувани се повеќе илјадници квадратни метри фрескоживопис, од кои поголемиот дел се во многу добра состојба и претставуваат ремек-дела на

Манастир Св. Архангел Михаил, кај селото Варош, Прилепско - Денешниот изглед на црквата ги има карактеристиките од последната преправка во 1861 година, кога е пронајдена и плоча со кириличен натпис од 996 година Манастир Св. Архангел Михаил, кај селото Варош, Прилепско - Денешниот изглед на црквата ги има карактеристиките од последната преправка во 1861 година, кога е пронајдена и плоча со кириличен натпис од 996 година

РЕЛИГИЈА Во Македонија се испреплетуваат источната и западната цивилизација. Во многу градови е вообичаено да се сретнат и цркви и џамии. Поголемиот дел од населението припаѓа на православната христијанска вероисповед (65%). По застапеност, на второ место се жителите со исламска вероисповед (33%). Останатите се католици, протестанти, атеисти и припадници на други религии.

македонската живописна школа. Најстарите сочувани фрагменти од ранохристијански фрескопис се наоѓаат во Епископската базилика во археолошкиот локалитет Стоби. Фреските во Св. Софија, катедралниот храм на Охридската Архиепископија, претставуваат најдобро сочуван живопис во цела Византија од периодот на XI век. Развитокот на македонската уметност е најизразен во бурниот XIII и во почетокот на XIV век, кога работат познатите зографи Михаил и Евтихиј, инаугуратори на нови зографски канони. Во 1295 година, кога започнуваат да го сликаат охридскиот храм посветен на Пресвета Богородица Перивлептос, започнува нов величествен период во македонскиот фрескоживопис. Фрескописот во црквата посветена на Архангел Михаил во Лесновскиот манастир датира од 1347 година, а од фреските настанати во XIV век по својата вредност и

убавина се издвојуваат и оние во Марковиот манастир и во црквата Св. Андреј на Матка. Во тој период, обемниот творечки опус во средновековниот живопис го омеѓуваат фрескодекорациите и иконите на Јован и Макарие Фрчкоски. Средновековните фрески и икони се одликуваат со монументалност на композицијата и ликовите, со разигран цртеж и богат и рафиниран колорит. Во македонските цркви и манастири и во наредните векови продолжиле да се создаваат зографски дела, вклучувајќи ги и фреските во Св. Јован Бигорски и црквата Св. Ѓорѓи во Рајчица. Дел од ликовните остварувања на современите генерации ликовни творци се базираат на богатата византиска традиција.

Резба

Корените на оваа значајна уметничка гранка со вековна традиција потекнуваат од ранохристијанските камени олтарски прегради, кои подоцна ги заменуваат средновековните Фрескоживописот на олтарскиот црковни иконостаси простор во црквата Св. Богородица од дрво. Најстариот Перивлепта во Охрид од 1295 година иконостас од дрво се Фрескоживописот на олтарскиот наоѓа во црквата простор во црквата Св. Богородица Перивлепта во Охрид од 1295 година Мали Свети Врачи во Охрид, од кој се зачувани Скопско Кале - Заради стратешката првобитните пет локација, тврдината била градена, рушена и преградувана многу пати столбови. Најстарите од страна на разни освојувачи зачувани творби во Скопско Кале - Заради стратешката резба кај нас локација, тврдината била градена, потекнуваат од XIV рушена и преградувана многу пати од страна на разни освојувачи

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

век, развиени под византиски влијанија. Средновековната резба имала сличност со декоративната пластика во камен од тоа време и се развила паралелно со неа. Орнаментите и мешавината на геометриски, зооморфни и флорални мотиви се аналогни со тие од

Иконостас во манастирот Св. Наум, со детаљ од годината кога е направен (1711) Иконостас во манастирот Св. Наум, со детаљ од годината кога е направен (1711)

барелјефите во мермер од тоа време. Од XIV век наваму, релјефната скулптура во камен опаѓа и неа ја заменува резбата во дрво, која покрај иконопиството и монументалното ѕидно сликарство, зазема посебно место во богатото

Амвон (возвишено место пред олтарот) во црквата Св. Благовештение во Прилеп (XIX век) Амвон (возвишено место пред олтарот) во црквата Св. Благовештение во Прилеп (XIX век)

Отсекување на главата на св. Јован - Детаљ од иконостасот во Св. Спас во Скопје Отсекување на главата на св. Јован - Детаљ од иконостасот во Св. Спас во Скопје

уметничко наследство на Македонија. Сепак, поради трошноста и лесната запаливост на дрвото, предметите од овој материјал низ вековите биле подложни на пропаѓање и уништување, но тие кои опстанале до денес сведочат за нивното високо уметничко ниво. Непроценливо наследство на македонскиот црковен дрворез се иконостасот во црквата Св. Спас во Скопје и во Бигорскиот манастир кај Дебар.

Џамии Во Македонија има околу 600 џамии, од кои најпознати се оние од XV и XVI век. Џамиите на Јаја-паша, Иса-бег, Мустафа-паша и Султан Мурат се наоѓаат во Скопје, Шарена џамија и Саат-џамија во Тетово, Исак џамија, Хајдар Кади-паша и Јени џамија во Битола, Чарши џамија во Прилеп, Саат џамија во Гостивар, а во Охрид се наоѓаат Хајати Баба-теќе и Али-паша џамијата. Сите имаат најчесто квадратна основа и трем, а се покриени со куполи или со дрвена покривна конструкција и претставуваат форма на турскоосманлиската школа. Ѕидани се од камен и тула и поставени се во хоризонтални редови, така што нивните фасади изгледаат живописно. Џамиите ги граделе највисоките турски управувачи (паши и бегови) и заземале значајни позиции, често и доминантни во населбите. n

АРХИТЕКТУРА По античката архитектура, интензивна градителска активност се бележи во византискиот период, кога изградбата на Св. Софија во Цариград ги поставила критериумите во сите места под доминација на православната црква. Во времето на Отоманската империја доминантно било влијанието на исламската архитектура, за што сведочат многубројните објекти од тоа време: турските бањи, џамии, теќиња, безистени, чаршии. Најубавите примери на урбана архитектура се објектите од XIX и XX век. Крушево и Кратово во голем дел се комплетни урбанистички целини со зачувана градска архитектура од тој период, голем дел од Битола и Скопје, како и стариот дел на Охрид. Во XX век Македонија ги следи трендовите на модерната архитектура.

Црквата Светите Климент и Пантелејмон на Плаошник е возобновена врз темелите на старата црква по претпоставен изглед, при што како пример биле земени црквите од Охрид и околина со слична хронолошка припадност

Фрагмент од богатата внатрешна декорација на Шарената џамија во Тетово, изградена во 1495, а обновена во 1785 година

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

Плаошник - На местото на древниот манастир основан од св. Климент, посветен на св. Пантелејмон, каде била лоцирана прочуената Охридска школа на словенската писменост, во 2002 година е возобновена манастирската црква, денес посветена на св. Климент Охридски и св. Пантелејмон, во која повторно се пренесени моштите на св. Климент

Macedonian Керамички статуи на божици од енеолитот наоѓалиште Шуплевац, Долно Ореово, Битола

Керамички статуи на божици од енеолитот наоѓалиште Шуплевац, Долно Ореово, Битола

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Традиција во естетиката - Од неолитските керамички справи за втиснување орнаменти (наоѓалиште Породин, Битола) до рачно изработениот охридски бисер

Археолошки локалитети

Тврдини, кули и мостови

Во Македонија се евидентирани над 4.500 археолошки наоѓалишта. Посебно значење имаат локалитетите Скупи и Скопско Кале кај Скопје, потоа Требеништа, Св. Еразмо, Охридската тврдина, ранохристијанската базилика во селото Октиси во Охридскострушката Котлина, Хераклеја Линкестис и Маркови Кули во Пелагонија, Стоби во близина на Градско, Исар и Баргала кај Штип, Струмичко Кале, Виничко Кале, Мородвис кај Кочани, Марвинци и Гевгелиски Рид во Гевгелиско-валандовската Котлина и други.

Во Македонија се изградни поголем број тврдини, кули и мостови, кои дополнително сведочат за животот и културата на овие простори. Такви се Самуиловата тврдина во Охрид, Марковите Кули во Прилеп, Царевите Кули во Струмица, Камениот Мост и Калето во Скопје, средновековните кули и мостови во Кратово.

Бронзен приврзок амулет, наоѓалиште Сува Река, Гевгелија (железно време) Бронзен приврзок амулет, наоѓалиште Сува Река, Гевгелија (железно време)

cultural and historical heritage Манастирот Св. Манастирот Св. Јован Бигорски во Јован Бигорски во клисурата на Радика клисурата на Радика

Исус Христос Седржител централна апсида со дел од иконостасот во црквата Св. Јован Крстител во Бигорскиот манастир

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

Цркви и манастири На македонската земја, на која апостол Павле, светите Кирил и Методиј и нивните следбеници го ширеле христијанството, се изградени бројни цркви и манастири, градени во различни периоди. Во Република Македонија има повеќе од 2.000 цркви и манастири. Повеќето од нив, особено оние градени од XI до XVI век, се во целост сочувани. Посебно се издвојуваат Св. Јован Бигорски во долината на Радика, Св. Наум на брегот на Охридското Езеро, манастирот Трескавец кај Прилеп, Св. Гаврил

Лесновски во селото Лесново, Св. Јоаким Осоговски кај Крива Паланка, манастирите во Скопско, манастирите во Водоча и Вељуса во Струмичко и многу други.

Црква Св. Јован Богослов Канео, кој има зачувано добар дел од своите првобитни фрески Црква Св. Јован Богослов Канео, кој има зачувано добар дел од своите првобитни фрески

Фрескосликарство

Македонија спаѓа меѓу земјите со најубав сочуван византиски фрескопис од периодот на XI до XIV век. Сочувани се повеќе илјадници квадратни метри фрескоживопис, од кои поголемиот дел се во многу добра состојба и претставуваат ремек-дела на македонската живописна школа. Најстарите сочувани фрагменти од ранохристијански фрескопис се наоѓаат во Епископската базилика во Алаџа џамија - Една од најстарите археолошкиот џамии во Скопје, изградена во 1439 година, во чија близина се наоѓа турбе локалитет Стоби. (надгробен објект) со богата Фреските во Св. декорација на добро обработен камен Софија, Алаџа џамија - Една од најстарите катедралниот храм џамии во Скопје, изградена во 1439 година, во чија близина се наоѓа турбе на Охридската (надгробен објект) со богата Архиепископија, декорација на добро обработен камен претставуваат најдобро сочуван живопис во цела Византија од

периодот на XI век. Развитокот на македонската уметност е најизразен во бурниот XIII и во почетокот на XIV век, кога работат познатите зографи Михаил и Евтихиј, инаугуратори на нови зографски канони. Во 1295 година, кога започнуваат да го сликаат охридскиот храм посветен на Пресвета Богородица Перивлептос, започнува нов величествен период во македонскиот фрескоживопис. Фрескописот во црквата посветена на Архангел Михаил во Лесновскиот манастир датира од 1347 година, а од фреските настанати во XIV век по својата вредност и убавина се издвојуваат и оние во Марковиот манастир и во црквата Св. Андреј на Матка. Во тој период, обемниот творечки опус во средновековниот живопис

Капител (горен највисок дел од столб), во декоративно обработен мермер од рановизантискиот град Стоби (V-VI век) Капител (горен највисок дел од столб), во декоративно обработен мермер од рановизантискиот град Стоби (V-VI век)

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

АРХИТЕКТУРА Манастир Св. Наум, чија сегашна манастирска црква е подигната по XV-XVI век Манастир Св. Наум, чија сегашна манастирска црква е подигната по XV-XVI век

Лесновски манастир Фрагмент од иконостасот со Аврамовото гостољубие (1814) Лесновски манастир Фрагмент од иконостасот со Аврамовото гостољубие (1814)

Резба

го омеѓуваат фрескодекорациите и иконите на Јован и Макарие Фрчкоски. Средновековните фрески и икони се одликуваат со монументалност на композицијата и ликовите, со разигран цртеж и богат и рафиниран колорит. Во македонските цркви и манастири и во наредните векови продолжиле да се создаваат зографски дела, вклучувајќи ги и фреските во Св. Јован Бигорски и црквата Св. Ѓорѓи во Рајчица. Дел од ликовните остварувања на современите генерации ликовни творци се базираат на богатата византиска традиција.

Корените на оваа значајна уметничка гранка со вековна традиција потекнуваат од ранохристијанските камени олтарски прегради, кои подоцна ги заменуваат средновековните црковни иконостаси од дрво. Најстариот иконостас од дрво се наоѓа во црквата Мали Свети Врачи во Охрид, од кој се зачувани првобитните пет столбови. Најстарите зачувани творби во резба кај нас потекнуваат од XIV век, развиени под византиски влијанија. Средновековната резба имала сличност со декоративната пластика во камен од тоа време и се развила паралелно со неа. Орнаментите и мешавината на геометриски, зооморфни и флорални мотиви се аналогни со тие од барелјефите во мермер од тоа време. Од XIV век наваму, релјефната скулптура во камен опаѓа и неа ја заменува резбата во дрво, која покрај иконопиството и монументалното ѕидно сликарство, зазема посебно место во богатото уметничко наследство на Македонија. Сепак, поради трошноста и лесната запаливост на дрвото, предметите од овој материјал низ вековите биле подложни на пропаѓање и уништување, но тие кои опстанале до денес сведочат за нивното

По античката архитектура, интензивна градителска активност се бележи во византискиот период, кога изградбата на Св. Софија во Цариград ги поставила критериумите во сите места под доминација на православната црква. Во времето на Отоманската империја доминантно било влијанието на исламската архитектура, за што сведочат многубројните објекти од тоа време: турските бањи, џамии, теќиња, безистени, чаршии. Најубавите примери на урбана архитектура се објектите од XIX и XX век. Крушево и Кратово во голем дел се комплетни урбанистички целини со зачувана градска архитектура од тој период, голем дел од Битола и Скопје, како и стариот дел на Охрид. Во XX век Македонија ги следи трендовите на модерната архитектура.

високо уметничко ниво. Непроценливо наследство на македонскиот црковен дрворез се иконостасот во црквата Св. Спас во Скопје и во Бигорскиот манастир кај Дебар.

Џамии Во Македонија има околу 600 џамии, од кои најпознати се оние од XV и XVI век. Џамиите на Јаја-паша, Иса-бег, Мустафа-паша и Султан Мурат се наоѓаат во Скопје, Шарена џамија и Саат-џамија во Тетово, Исак џамија, Хајдар Кади-паша и Јени џамија во Битола, Чарши џамија во Прилеп, Саат џамија во Гостивар, а во Охрид се наоѓаат Хајати Баба-теќе и Али-паша џамијата. Сите имаат најчесто квадратна основа и трем, а се покриени со куполи или со дрвена покривна конструкција и претставуваат форма на турско-османлиската школа. Ѕидани се од камен и тула и поставени се во

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

препознатливост во светски рамки. Важно место во музичката традиција на Македонија заземаат бројните и разновидни ора и колоритните носии, како значајна гранка од народното уметничко творештво. Во оформувањето на нивните стилски и декоративни обележја нашле одраз дамнешните епохи, но и културно-историските прилики во времето кога се создавани. Круна на тоа е македонскиот вез кој, со убавината на креацијата и умешната комбинација на бои и техники, денес претставува една од нашите најзначајни етнолошки вредности.

Златен брош со срмен конец Брошот бил често користен украс на облеката и редовно закитуван со скапоцени камења Златен брош со срмен конец Брошот бил често користен украс на облеката и редовно закитуван со скапоцени камења

Оро Најпрепознатлив елемент на традиционалниот македонски фолклор се ората кои, зависно од стилот, кореографијата и обичаите поврзани со нив, се различни во различни делови од Македонија. Може да бидат отворени и затворени, а играчите се држат за раце, за рамења, за појаси, под рака или со рацете свртени надолу. Сите играчи играат на ист начин, освен челниот и

Македонски

Вез Главна карактеристика на македонските народни носии е везот со раскошни геометриски и цветни шари, срма и плетенки, како и накит изработен од метал, сребро, монистра и плодови од природата. Како карактеристичен украс особено на женските носии, најмногу се везеле кошулите и покривалата за на глава. Везовите се развивале и негувале на целата територија на Македонија. Во нивниот колорит доминира црвената боја, иако се застапени и зелената, жолтата и темносината. Карактеристика на македонските везови се густо извезените површини и специфичните орнаменти и мотиви. Македонскиот народен вез јасно сведочи за творечката оригиналност на неговиот создавач македонската жена. n

ТЕШКОТО Се смета за едно од најубавите и најтешките македонски ора, важно дело на македонскиот музички фолклор од областа Галичник во северозападна Македонија, на планината Бистра. Во основа, потекнува од тешките моменти на заминување на печалба. Со текот на времето, прераснува во химна на сета тежина собрана во македонската душа низ долгите ропски векови.

фолклорни традиции последниот играч, кои може да изведуваат додатни чекори и движења. Ората се вијат обично на десно, но има и ора што се вијат на лево. Најпознати ора Правото, Пајдушкото, Елено моме, Чупурлика. Ората и македонската музика изобилува со комплексни ритми, од кои најчести 2/4 и 7/6. Кај повеќе ора се јавува и промената на темпото, обично од бавно кон брзо.

Инструменти Ората се придружувани од народни инструменти, кои делат на традиционални и ориентални. Гајдата, кавалот, шупелката, дудукот, зурлата, двојанката, разните видови тамбури, тапанот и дајрето се сметаат за традиционални инструменти. Со мали варијации, грнетата, ќемането, удот, лејтата, канонот, тарабуката и дајрето се сметаат за Општа одлика на македонскиот народен вез е строго геометриската орнаментика. Пренесувајќи се континуирано од поколение на поколение, највисокиот дострел во својот развој македонската везбена уметност го достигнува во XIX век. Општа одлика на македонскиот народен вез е строго геометриската орнаментика. Пренесувајќи се континуирано од поколение на поколение, највисокиот дострел во својот развој македонската везбена уметност го достигнува во XIX век.

ориентални инструменти и обично се составен дел од ансамблите во ориентален стил наречени чалгии.

Носии Со сето свое богатство, изразено преку бројноста и разновидноста на облеките и начинот на нивното украсување, носиите се дел од материјалната култура на македонскиот народ со вековна традиција. Меѓу наједноставните форми на китење на носиите претставува украсувањето со природни средства од најблиската околина (босилок, џунџуле), а невестите на главата носеле венец од бршлен или букет цвеќе. Највпечатлива форма на украсување кај македонските женски народни носии се украсите со стари метални пари, чија појава е поврзана со раното продирање на стоковнопаричната размена во македонското село. Металните монети и накитот се користеле прикачени за плетенките од косата, аплицирани на парче ткаенина или редени како рибини лушпи во вид на масивни украси за градите. Многу украси од овој вид се поврзани со занаетчиското производство. Женска горна облека од модра чоја, украсена со вез од жолта срма, ширити и гајтани (Струга XIX век)

ЧАЛГИЈА Интересен жанр на македонската народна музика е чалгијата, позната како „староградска “, која долго се негува во многу градови, особено во Битола, Охрид, Велес и Солун. Со себе носи силни ориентални влијанија, што може да се забележи по стилот на изведба. Меѓутоа, со време, македонската чалгија се здобила со специфичен тонален дијалект и израз. Чалгии се свират на свадби, верски празници, обреди, панаѓури, а можат да се сретнат и по современите македонски ресторани.

Женска горна облека од модра чоја, украсена со вез од жолта срма, ширити и гајтани (Струга XIX век)

Ковчеже од ореово дрво за чување накит (Скопско, XIX век) Ковчеже од ореово дрво за чување накит (Скопско, XIX век)

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

M МАКЕДОНСКИТЕ ФОЛКЛОРНИ ТРАДИЦИИ, влечејќи корени од старомакедонските култури, својата основа ја обликуваат во старосло-венската уметност. Покрај влијанијата од други народи и култури, особено византиската и турската, македонскиот фолклор развил уникатна препознатливост во светски рамки. Важно место во музичката традиција на Македонија заземаат бројните и разновидни ора и колоритните носии, како значајна гранка од народното уметничко творештво. Во оформува-њето на нивните стилски и декоративни обележја нашле одраз дамнешните епохи, но и културно-историските прилики во времето кога се создавани. Круна на тоа е македонскиот вез кој, со убавината на креацијата и умешната комбинација на бои и техники, денес претставува една од нашите најзначајни етнолошки вредности.

Невестински накит за глава Занаетчиска изработка на сребро со позлата, украсено со филигрански фигури, зрна и корали (Скопје, XIX век)

Оро

Најпрепознатлив елемент на традиционалниот македонски фолклор се ората кои, зависно од стилот, кореографијата и обичаите поврзани со нив, се различни во различни делови од Македонија. Може да бидат отворени и затворени, а играчите се држат за раце, за рамења, за појаси, под рака или со рацете свртени надолу. Сите играчи играат на

ист начин, освен челниот и последниот играч, кои може да изведуваат додатни чекори и движења. Ората се вијат обично на десно, но има и ора што се вијат на лево. Најпознати ора Правото, Пајдушкото, Елено моме, Чупурлика. Ората и македонската музика изобилува со комплексни ритми, од кои најчести 2/4 и 7/6. Кај повеќе ора се јавува и промената на темпото, обично од бавно кон брзо.

Macedonian

Галичка свадба Традиционална културна и туристичка манифестација, церемонија на стари обичаи зачувани во автентична форма

6 М а кед о н и ј а - п ол н а с о ж и в о т !

Носија од Скопско (XIX век) - Невестинската скутина е украсена со срма, монистра и густи волнени разнобојни реси, а кошулата е украсена со разнобојна волна и срма на грдите, ракавите и долниот дел

канонот, тарабуката и дајрето се сметаат за ориентални инструменти и обично се составен дел од ансамблите во ориентален стил наречени чалгии.

Карта - Сад за вино за канење гости за свадба (Тетовско, XIX век)

folklore traditions Инструменти Ората се придружувани од народни инструменти, кои делат на традиционални и ориентални. Гајдата, кавалот, шупелката, дудукот, зурлата, двојанката, разните видови тамбури, тапанот и дајрето се сметаат за традиционални инструменти. Со мали варијации, грнетата, ќемането, удот, лејтата,

Највпечатлива форма на украсување кај македонските женски народни носии се украсите со стари метални пари, чија појава е поврзана со раното продирање на стоковно-паричната размена во македонското село. Металните монети и накитот се користеле прикачени за плетенките од косата, аплицирани на парче ткаенина или редени како рибини лушпи во вид на масивни украси за градите. Многу украси од овој вид се поврзани со занаетчиското производство.

Карта - Сад за вино за канење гости за свадба (Тетовско, XIX век)

7 M a c e d o n i a - f u l l o f l i fe !

2.500 godini

Istorija Makedonija НАЈСТАРОТО ЗАПИШАНО ИМЕ НА МАКЕДОНИЈА е Ематија (Emathia). Најстарите податоци за Македонија се сретнуваат во Илијадата на Хомер, каде се спомнати реката Вардар (Aksios), Пајонците, областите Пиерија, Ематија итн. Од VIII век п.н.е. географската ознака Ематија постапно почнала

да се заменува со името Македонија, кое со текот на времето добило политичко-географско значење и ја означувало не само земјата, туку и македонската држава и сродните племиња, кои со јакнењето на централната власт постепено ќе бидат вклучени во државата на Аргеадите.

Антички период

Antique period

Античка монета - сребрена тетрадрахма со ликот на Лизимах (360-281 п.н.е.), крал на Тракија и Мала Азија, еден од наследниците на Империјата на Александар

Филип II Македонски е претставен на бронзената скулптура Воин, висока околу 15 метри, поставена на 13-метарски постамент на плоштадот Карпошово востание близу Камениот Мост во Скопје Филип II Македонски е претставен на бронзената скулптура Воин, висока околу 15 метри, поставена на 13-метарски постамент на плоштадот Карпошово востание близу Камениот Мост во Скопје

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

крал Пердика (околу 707-645 п.н.е.) Му се припишува формирањето на првата македонска држава. Поради потеклото од Арг, неговата династија е наречена династија на Аргеадите. Основно јадро на македонската држава се смета областа меѓу реките Лудиј (Мегленица) и Аксиј (Вардар), каде се наоѓале и двете престолнини, од каде биле преземани сите походи за освојување нови територии. Филип II (359-336 п.н.е.) - Ги обединил сите македонски племиња и Македонија станала централизирана монархија. Ударна сила во војската станала тешко вооружената пешадија - фаланга. Ја вовел македонската монета статер. Ја проширил државата до Охридското Езеро. Ги поделил елинските градови-држави на две струи - македонска и антимакедонска. Првата сметала дека обединувањето на елинските градови-држави треба да се изврши под Филип II, а другата била за непомирлива борба против него. Водач на втората бил Демостен. 338 п.н.е. - Одлучувачка битка кај Херонеја меѓу Атина и Македонија, во која Филип II извојувал победа и биле поставени темелите на македонската хегемонија врз елинските градови-држави (освен Спарта). 336 п.н.е. - Филип II бил убиен за време на подготовките за поход кон Персија.

ТЕРИТОРИЈА И НАСЕЛЕНИЕ Границата на античка Македонија се протегала од хеленската покраина Тесалија на север, при што етничката и јазичната граница била реката Пенча (Peneios), планините Олимп на југоисток и Пинд на југозапад, односно на тромеѓата со Епир и Тесалија. Северозападната граница ја претставувал шарпланинскиот масив, a североисточната граница започнувала по долината на реката Пчиња и Осоговските Планини и се протегала до планината Рила. На исток границата се протегала по источните падини на Пирин Планина до Родопите и устието на реката Места (Nestos). На југоисток територијата на Македонија ја заплиснувале брановите на Егејското Море. На територијата на Македонија, освен Македонците и Бригите, живееле и други индоевропски племиња, кои ја сочинувале групата македонски племиња. Во оваа група племиња влегувале и Бригите, Пелагонците, Еордите, Ботиајците, Едонците, Пајонците.

2.500 years

History Macedonia Сребрени пари од македонски и пајонски владетели, пронајдени во големо депо кај денешен Прилепец, закопани пред некоја опасност. Се смета дека потекнуваат од градот Пелагонија. Сребрени пари од македонски и пајонски владетели, пронајдени во големо депо кај денешен Прилепец, закопани пред некоја опасност. Се смета дека потекнуваат од градот Пелагонија.

Формирање на македонската држава крај на VI и почеток на V век п.н.е. Завршил процесот на населување на Македонците, кои дошле во допир со староседелците Траки, Илири, Пајонци. VII век п.н.е. - Отпочнал долготрајниот процес на формирање на македонската држава. Првата престол-нина на Македонија била Ајга, а од IV век п.н.е. Пела. VIII век п.н.е. - Под водство на династијата на Аргеадите, започнал процес на обедину-вање на македонските племиња во една држава. крал Пердика (околу 707-645 п.н.е.) Му се припишува формирањето на прва-та македонска држава. Поради потеклото од Арг, неговата династија е наречена ди-настија на Аргеадите. Основно јадро на македонската држава

НАЈСТАРОТО ЗАПИШАНО ИМЕ НА МАКЕДОНИЈА е Ематија (Emathia). Најстарите податоци за Македонија се сретнуваат во Илијадата на Хомер, каде се спомнати реката Вардар (Aksios), Пајонците, областите Пиерија, Ематија итн. Од VIII век п.н.е. географската ознака Ематија постапно почнала се смета областа меѓу реките Лудиј (Мегленица) и Аксиј (Вардар), каде се наоѓале и двете прес-толнини, од каде биле преземани сите походи за освојување нови територии. Филип II (359-336 п.н.е.) - Ги обединил сите македонски племиња и Македонија станала централизирана монархија. Ударна сила во војската станала тешко вооружената пешадија - фаланга. Ја вовел македонската монета статер. Ја проширил државата до Охридското Езеро. Ги поделил елинските градови-држави на две струи - македонска и антимакедонска. Првата сметала дека обединувањето на елинските градови-држави треба да се изврши под Филип II, а другата била за непомирлива борба против него. Водач на втората бил Демостен. 338 п.н.е. - Одлучувачка битка кај Херонеја меѓу Атина и Македонија, во која Филип II извојувал победа и биле поставени темелите на македонската хегемонија врз елинските градови-држави (освен Спарта). 336 п.н.е. - Филип II бил убиен за време на подготовките за поход кон Персија.

Александарски саркофаг - Еден од четирите панели, на кој е претставено влегувањето на Александар во Вавилон. Целиот камениот саркофаг е украсен со барелјефни резби со мотиви од периодот на Александар Велики. Датиран е од IV век п.н.е., а откриен е во некропола во Либан во 1887 година. Денес е изложен во Археолошки музеј во Истанбул. Александарски саркофаг - Еден од четирите панели, на кој е претставено влегувањето на Александар во Вавилон. Целиот камениот саркофаг е украсен со барелјефни резби со мотиви од периодот на Александар Велики. Датиран е од IV век п.н.е., а откриен е во некропола во Либан во 1887 година. Денес е изложен во Археолошки музеј во Истанбул.

Бронзен шлем од фалангата на Александар Бронзен шлем од фалангата на Александар

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Антички период Империјата на Александар III Македонски (336-323) 334 п.н.е. - Наследникот на Филип II, неговиот син Александар, започнал поход кон Персија со 30.000 пешадија и 5.000 коњаници. 333 п.н.е. - Во битката кај Ис Александар ја победил персиската војска, а потоа ги освоил Сирија и Египет. Заминал во оазата Сива кај храмот на Амон, каде од страна на свештениците бил пречекан како син на богот Амон. Ја освоил Месопотамија и ги поминал реките Еуфрат и Тигар. 1 октомври 331 п.н.е. - Во битката кај Гавгамела персиската војска била поразена, по што царот Дариј III бил принуден да бега. По оваа победа, Александар бил прогласен за цар на Азија и влегол во Вавилон и Суза. 328 п.н.е. - Се оженил со Роксана, ќерка на согдијанскиот принц, со цел да го неутрализира востанието во Согдиана. Напоредно со македонската и елинската церемонија, вовел и персиска дворска церемонија.

306-30 п.н.е. - Со Египет владеела династијата Птолемеиди. 305-65 п.н.е. - Со територијата од Мала Азија до границата со Индија владеела династијата на Селевкидите. 4 п.н.е. - Освојување на Вавилон од страна на Римската Империја, со што дефинитивно престанало да постои македонското царство од времето на Александар III Македонски.

Сребрени медалјони носени на парадните оклопи. Потекнуваат од Бучин - античкиот град Алкомена и од безимената населба кај Крушевица. Сребрени медалјони носени на парадните оклопи. Потекнуваат од Бучин - античкиот град Алкомена и од безимената населба кај Крушевица.

327-325 п.н.е. - Александар презел поход кон Индија, со цел да ја оствари идејата за светска доминација. 326 п.н.е. - Во битката кај Хидасп, го победил индискиот владетел Пор, кој му станал вазал. Незадоволството на војниците од долготрајните војувања го принудиле Александар да се врати назад. 13 јуни 323 п.н.е. - Подготвувајќи се за поход кон Картагина и западниот Медитеран, Александар умира во Вавилон. 277-168 п.н.е. - Со Македонија и поголемиот дел од античките градовидржави владеела династијата Антигониди.

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

даде армија од 30.000 Македонци и 10.000 платеници. 171-168 п.н.е. - Трета македонскоримска војна со решавачка битка на 22 јуни 168 г. п.н.е. во близина на македонската тврдина Пидна, крај на македонското царство. Последниот македонски цар - Царот Персеј кратко се засолнил на островот Самотраки, а подоцна се предал на Римјаните. Со целото семејство, роднини, пријатели, заедно со копнената војска и флотата, дипломати и други претставници на македонската аристократија заминал во Рим. Остатокот од животот го поминал во заробеништво на островот Елба.

Златен статер од времето на Филип II Македонски Златен статер од времето на Филип II Македонски

СВАДБА НА ЕВРОПА И АЗИЈА

Трите дела на Империјата биле под персонална унија на Александар: како персиски цар на Азија, хегемон на Коринтскиот Сојуз на елинските градови-држави и крал на Македонија. Биле формирани 70 нови градови, од кои поголемиот дел го носеле неговото име. Во Суза се одржала свадбена церемонија на 10.000 Македонци со Персијанки - во историјата позната како свадба на Европа и Азија. Персијците и Македонците имале исти права. По смртта на Александар III Македонски започнала борба меѓу неговите војсководци. Биста на Александар Биста на Александар III Македонски во III Македонски во Британскиот музеј Британскиот музеј

Antique period Империјата на Александар III Македонски (336-323)

Златен статер од времето на Александар III Македонски Златен статер од времето на ФАлександар III Македонски

WEDDING BETWEEN EUROPE AND ASIA Трите дела на Империјата биле под персонална унија на Алексан-дар: како персиски цар на Азија, хегемон на Коринтскиот Сојуз на елинските градовидржави и крал на Македонија. Биле формирани 70 нови градови, од кои поголеми-от дел го носеле неговото име. Во Суза се одржала свадбена церемонија на 10.000 Македонци со Персијанки - во историјата позната како свадба на Европа и Азија. Персијците и Македонците имале исти права. По смртта на Александар III Македонски започнала борба меѓу неговите војсководци.

334 п.н.е. - Наследникот на Филип II, неговиот син Александар, започнал поход кон Персија со 30.000 пешадија и 5.000 коњаници. 333 п.н.е. - Во битката кај Ис Александар ја победил персиската војска, а потоа ги освоил Сирија и Египет. Заминал во оазата Сива кај храмот на Амон, каде од страна на свештениците бил пречекан како син на богот Амон. Ја освоил Месопотамија и ги поминал реките Еуфрат и Тигар. 1 октомври 331 п.н.е. - Во битката кај Гавгамела персиската војска била поразена, по што царот Дариј III бил принуден да бега. По оваа победа, Александар бил прогласен за цар на Азија и влегол во Вавилон и Суза. 328 п.н.е. - Се оженил со Роксана, ќерка на согдијанскиот принц, со цел да го неутрализира востанието во Согдиана. Напоредно со македонската и елинската церемонија, вовел и персиска дворска церемонија. 327-325 п.н.е. - Александар презел поход кон Индија, со цел да ја оствари идејата за светска доминација. 326 п.н.е. - Во битката кај Хидасп, го победил индискиот владетел Пор, кој му станал вазал. Незадоволството на војниците од долготрајните војувања го принудиле Александар да се врати назад. 13 јуни 323 п.н.е. - Подготвувајќи се за поход кон Картагина и западниот Медитеран, Александар умира во Вавилон. 277-168 п.н.е. - Со Македонија и поголемиот дел од античките градови-држави владеела династијата Антигониди. 306-30 п.н.е. - Со Египет владеела

династијата Птолемеиди. 305-65 п.н.е. - Со територијата од Мала Азија до границата со Индија владеела династијата на Селевкидите. 4 п.н.е. - Освојување на Вавилон од страна на Римската Империја, со што дефинитивно престанало да постои македонското царство од времето на Александар III Македонски.

Македонско-римски војни 215-205 п.н.е. - Прва македонскоримска војна, по која Филип V бил принуден да склучи мир, кој траел пет години. 200-197 п.н.е. - Втора македонскоримска војна, по која Македонија ги изгубила сите територии јужно од Олимп, егејските острови, делови од Епир, Десаретија, градовите Деметријада, Лихнид, Халкида, Партос. цар Персеј (179-168 п.н.е.) Прогласен за цар на Македонија по смртта на Филип V. Успеал да ги зацврсти македонските граници на север и во централна Тракија и да создаде армија од 30.000 Македонци и 10.000 платеници. 171-168 п.н.е. - Трета македонскоримска војна со решавачка битка на 22 јуни 168 г. п.н.е. во близина на македонската тврдина Пидна, што го означила крајот на постоењето на македонското царство. Последниот македонски цар - Царот Персеј кратко се засолнил на островот Самотраки, а подоцна се предал на Римјаните. Со целото свое семејство, роднини, пријатели, заедно со копнената војска и флотата, дипломати и други претставници на македонската аристократија заминал во Рим. Остатокот од својот живот го поминал во заробеништво на островот Елба

Фаланга - Тесно збиен одред вооружен со копја долги до шест метри, јадро на македонската пешадија. Не се користел како главно средство за напад, туку како единица за држење на непријателите во едно место додека тешката коњица им ги разбивала редовите. Составена од професионални војници, тоа е една од првите трупи во историјата кои биле организирано вежбани. Фаланга - Тесно збиен одред вооружен со копја долги до шест метри, јадро на македонската пешадија. Не се користел како главно средство за напад, туку како единица за држење на непријателите во едно место додека тешката коњица им ги разбивала редовите. Составена од професионални војници, тоа е една од првите трупи во историјата кои биле организирано вежбани.

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Антички период Римска управа 149-148 п.н.е. - Востание на Андриск, како израз на незадоволство од власта на Римјаните кои, макар што Македонија ја сметале за посебна етно-политичка заедница, ја забраниле трговијата меѓу одделните области и браковите меѓу Македонците од различни области, а била забранета и експлоатацијата на рудниците за злато и сребро - сето тоа со цел да се оневозможи реставрација на политичката и економската моќ на Македонија. 142 п.н.е. - Рим пристапил кон изградба на патот Виа Игнација, со цел да ја подобри копнената комуникација и да го олесни префрлувањето на војските од Апенинскиот на Балканскиот Полуостров и Мала Азија. Со тоа, Македонија била претворена во база за римските операции на Балканот и далечните источни провинции. 27 п.н.е. - По извршената поделба на провинциите меѓу Октавијан Август и Римскиот Сенат, Македонија била

Среден век Влезот на Самуиловата тврдина во Охрид, една од најголемите зачувани утврдувања во Македонија. До почетокот на XV век, населениот град Охрид живеел во градските ѕидини.

Миграции на Словените и Аварите IV век до половината на VII век - Се одвива Големата преселба на народите, како движење на туркмено-монголските, германските и словенските племиња, што предизвикало големи промени во Европа, каде биле формирани држави од германските и словенските племиња. 615 - Процесот на миграциите последни го завршиле Словените и Аварите. Како резултат на словенските преселби, со текот на времето се формирале современите словенски народи: Полјаците, Чесите, Словаците и Лужичките Срби од Западните Словени (Венети), Словенците, Хрватите, Србите, Црногорците, Македонците и Бугарите од Јужните Словени (Склавини) и Русите,

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

претворена во сенаторска провинција. Мирен период за повеќето македонски градови. Филипи, Касандреја, Дион и Пела ги задржале привилегиите на римски колонии. Стоби бил единствениот македонски град со статус на миниципија, додека Тесалоника, Амфипол и Скотуса имале статус на слободни градови. 253-337 (крај на владеењето на Константин I) - Македонија била напаѓана од Готите, а ги поминала и сите политички, административни и религиозни реформи на римските владетели. За време на Константин I, Империјата била поделена меѓу новата и старата престолнина - Константинопол и Рим. Македонија влегла во рамките на Источноримската Империја. 313 - По продорот на христијанството во Македонија, со Миланскиот едикт за толеранција била гарантирана целосна слобода и еднаквост во вероисповедта за христијаните, враќање на црковната сопственост и елиминирање на државните култови.

Поделби на територијата на Македонија 80-ти години на IV век - Нова административна поделба на територијата на Македонија, која била поделена на две посебни провинции. Македонија Прима, со главен град Тесалоника и управувана од конзул, го заземала просторот на јужна и централна Македонија со островите Тасос и Самотраки. Македонија Салутарис, со главен град Стоби, ја заземала северозападна Македонија. средина на V век - Повторна поделба на територијата на Македонија, кога биле формирани две посебни провинции. Македонија Прима ги опфаќала јужните и централните области со градот Хераклеја Линкестис, а Македонија Секунда ги опфаќала областите по средниот тек на Вардар, долниот тек на Црна Река, како и текот на Брегалница. средина на VI век - Провинцијата Македонија Секунда била укината и повторно дошло до обединување на целата територија на Македонија.

Medieval Age

ПРВА ХРИСТИЈАНСКА ЗЕМЈА ВО ЕВРОПА

Влезот на Самуиловата тврдина во Охрид, една од најголемите зачувани утврдувања во Македонија. До почетокот на XV век, населениот град Охрид живеел во градските ѕидини.

Македонија била првата земја во Европа каде било пренесено христијанското учење и биле формирани првите христијански општини. Кон крајот на 49 година, Апостол Павле пристигнал во македонскиот град Филипи, каде ја одржал и првата христијанска проповед на тлото на Европа. Со неговата мисионерска дејност биле поставени основите на христијанството во Македонија.

Белорусите и Украинците од Источните Словени (Анти). 20-ти години на VII век - Цела Македонија била населена со словенски племиња. Продирајќи по Моравско-вардарската долина, некои од нив се спуштиле најјужно дури до Пелопонез (Милинзи и Езерци). По текот на Бистрица, западно од Солун до Бер, се населиле Драговитите, веднаш до нив биле Велегизитите, а на просторот меѓу Охрид, Битола и Велес се населиле Берзитите (Брсјаците). Близу до Солун живееле Сагудатите, кон Струма и Халкидичкиот Полуостров се населиле Ринхините, по долината на Струма и Струмешница се населиле Струмјаните, а источно од реката Места се населиле Смолјаните. Еден дел од Драговитите подоцна се населил и во Полог.

Апостол Павле Апостол Павле

Antique period да ја подобри копнената комуникација и да го олесни префрлувањето на војските од Апенинскиот на Балканскиот Полуостров и Мала Азија. Со тоа, Македонија била Статуа на римскиот император претворена во база за Адријан (117-138), пронајдена римските операции на во Стоби. За време на неговото владеење, Империјата година Балка-нот и далечните живеела во мир. Го изградил источни провинции. Пантеонот во Рим и храмот на Зевс во Атина. 27 п.н.е. - По извршената поделба на Статуа на римскиот император Адријан (117-138), пронајдена провинциите меѓу во Стоби. За време на неговото Октавијан Август и владеење, Империјата година живеела во мир. Го изградил Римскиот Сенат, Пантеонот во Рим и храмот на Македонија била Зевс во Атина. претворена во сенаторска провин-ција. Мирен период за повеќето македонски градови. Филипи, Касан-дреја, Дион и Римска управа Пела ги задржале при-вилегиите на 149-148 п.н.е. - Востание на Анримски колонии. Стоби бил дриск, како израз на незадоволс-тво единствениот македонски град со од власта на Римјаните кои, макар статус на миниципија, додека Тешто Македонија ја сме-тале за салоника, Амфипол и Скотуса имале посебна етно-политичка заедница, ја статус на слободни градови. забраниле тргови-јата меѓу 253-337 (крај на владеењето на одделните области и браковите меѓу Константин I) - Македонија била наМакедонците од различни области, а паѓана од Готите, а ги поминала и сибила забра-нета и експлоатацијата на те политички, административни и руд-ниците за злато и сребро - сето религиозни реформи на римските тоа со цел да се оневозможи реставвладетели. За време на Константин I, рација на политичката и економската Империјата била поделена меѓу новамоќ на Македонија. та и старата престолнина - Констан142 п.н.е. - Рим пристапил кон изтинопол и Рим. Македонија влегла во градба на патот Виа Игнација, со цел рамките на Источноримската Импе-

ПРВА ХРИСТИЈАНСКА ЗЕМЈА ВО ЕВРОПА Македонија била првата земја во Европа каде било пренесено христијанското учење и биле формирани пр-вите христијански општини. Кон крајот на 49 година, Апостол Павле пристигнал во македонскиот град Филипи, каде ја одржал и првата христијанска проповед на тлото на Европа. Со неговата мисионерска дејност биле поставени основите на христијанството во Македонија.

рија. 313 - По продорот на христијанството во Македонија, со Миланскиот едикт за толеранција била гарантирана целосна слобода и еднаквост во вероисповедта за христијаните, враќање на црковната сопственост и елиминирање на државните култови.

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Среден век ОСНОВОПОЛОЖНИЦИ НА ПИСМЕНОСТА ВО СЛОВЕНСКИОТ СВЕТ Методиј (825-885), по завршувањето на военото училиште бил испратен од Византија за да ја управува областа меѓу Струмица и Брегалница. Константин (827-869) бил поставен за библиотекар на Цариградската Патријаршија, а потоа заминал во манастир. Од страна на Византија, солунските браќа биле испратени во четири мисии за ширење на христијанството и писменоста меѓу Словените.

Мисиите на браќата Константин и Методиј 50-ти години на IV век - Брегалничка мисија на Константин и Методиј, преземена со цел да се придобијат Словените за борба против Бугарите. 855 - Константин ја создал словенската азбука - глаголица. Покрстил 54.000 Словени и ги поставил темелите на словенската писменост и книжевност. 855-856 - Сараценска (арапска) мисија, преземена со цел да разговара со арапските учени луѓе во однос на прашања кои се однесувале на христијанското учење. 868-861 - Хазарска мисија, преземена кај Хазарите кои живееле на брегот на Црното Море. 863 - Во Моравската мисија за прв пат браќата Константин и Методиј организирале богослужба на словенски јазик, која дотогаш се вршела на латински. Оттаму заминале во Рим, каде биле пречекани од Папата и одржале богослужба на словенски јазик. Овде Константин се замонашил и го добил името Кирил. Се разболел и починал во Рим. Погребан е во црквата Св. Климент. Методиј ја продолжил работата во Моравија како епископ на Панонската епископија. Поради своСветите Кирил и Методиј јата активност бил Светите во затвор две годиКирил и Методиј

Подемот и падот на Самуиловата држава 969 - Синовите на брсјачкиот кнез Никола Давид, Мојсеј, Арон и Самуил кренале востание против бугарската власт и ги поставиле темелите на македонската средновековна држава. Прва престолнина била Преспа, а потоа Охрид. Нивното владеење е познато како тетрархија. 976 - Самуил и неговите браќа повторно се кренале на востание и ја отфрлиле византиската власт, по што македонската држава станала независна. По смртта на Арон, Давид и Мојсеј, единствен владетел останал Самуил, во чија држава биле вклучени делови од денешните територии на Бугарија, Грција, Албанија, Србија и Босна. крај на X век - Во Преспа, во присуство на папЦар Самуил ски пратеници од Рим (958-1014) кои му ја донеле крунаЦар Самуил (958-1014) та, Самуил бил прогла-

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

ни. Умира во Моравија. Нивната активност ја продолжиле учениците Климент, Наум, Сава и Ангелариј.

Климент и Наум 886 - По заминувањето од Моравија, бугарскиот владетел Борис го испратил Климент во областа Кутмичевица во југозападна Македонија, со цел да се обучат словенски учители и свештеници и да се истиснат грчките. 886-893 - Климент успеал да обучи околу 3.500 ученици. Охрид прераснал во црковно-просветен и книжевен центар и се претворил во најразвиен културен центар во целиот словенски свет. Во ова време Климент создал нова поедноставна азбука, која во чест на својот учител Кирил ја нарекол кирилица. 893 - Бугарскиот владетел Симеон го поставил Климент за словенски епископ во Дремвицката епархија. Неговото учителско место му било доверено на Наум, кој исто така дал голем придонес за развојот на Охридската книжевна школа. 916 - Климент последните години од својот живот ги поминал во Охрид каде што и умира, а пред него (910) починал и Наум. IX и X век - Македонија паѓа под византиска и бугарска власт.

сен за цар. Државниот апарат и војската на оваа ранофеудална држава биле составени од Македонци. Во внатрешните односи јазикот бил македонско-словенски, а во меѓународната дипломатија старогрчки. почеток на XI век - Византискиот владетел Василиј II започнал поход против македонската држава. 29 јули 1014 - Одлучувачка битка на планината Беласица, кога македонската војска била поразена. Биле заробени 14.00015.000 македонски војници кои биле ослепени. 6 октомври 1014 - По поразот на Беласица, Самуил умира. 1018 - По смртта на последниот македонски цар Јован Владислав, Василиј II ја потчинил Македонија и ја ликвидирал македонската средновековна држава. X век - Појава на богомилството југозападна Македонија. За основоположник се смета поп Богомил.

ОХРИДСКА АРХИЕПИСКОПИЈА Во времето на Самуил (969 година) биле поставени темелите на македонската православна црква. Од XI век таа се нарекува Охридска Архиепископија. Седиштето во почетокот било во Преспа, а потоа во Охрид. Нејзиното признавање, како и царската титула на Самуил, биле дадени од страна на Рим. Охридската Архиепископија во времето на македонското царство била издигната во ранг на патријаршија.

Medieval Age ОСНОВОПОЛОЖНИЦИ НА ПИСМЕНОСТА ВО СЛОВЕНСКИОТ СВЕТ

Мисиите на браќата Константин и Методиј

50-ти години на IV век Брегалничката мисија на Константин и Методиј, преземена со цел да се Методиј (825-885), по завршувапридобијат Словените за борба њето на военото училиште бил испротив Бугарите. пратен од Византија за да ја упра855 - Константин ја создал вува областа меѓу Струмица и Бресловенската азбука - глаголица. галница. Константин (827-869) бил Покрстил 54.000 Словени и ги поставен за библиотекар на Царипоставил темелите на словенската градската Патријаршија, а потоа писменост и книжевност. заминал во манастир. Од страна 855-856 - Сараценската (арапска) на Византија, солунските браќа бимисија била преземена со цел да ле испратени во четири мисии за ширење на христијанството и писразговара со арапските учени луѓе во меноста меѓу Словените. однос на прашања кои се однесувале на христијанското учење. 868-861 - Хазарската мисија била преземена кај Хазарите кои живееле на брегот на Црното Море. 863 - Во Моравската мисија браќата Константин и Методиј организирале богослужба на словенски јазик, која дотогаш се вршела на латински. Оттаму заминале во Рим, каде биле пречекани од Папата и одржале богослужба на словенски јазик. Овде Константин се замонашил и го добил името Кирил. Се разболел и починал во Рим. Погребан е во црквата Св. Гробот на св. Кирил Гробот на св. Кирил во црквата Св. Климент во црквата Св. Климент Климент. Методиј ја продолжил во Рим во Рим работата во Моравија како епископ на Панонската епископија. Поради

Подемот и падот на Самуиловата држава 969 - Синовите на брсјачкиот кнез Никола - Давид, Мојсеј, Арон и Самуил кренале воста-ние против бугарската власт и ги поставиле темелите на македонската среднове-ковна држава. Прва престолнина била Преспа, а потоа Охрид. Нивното владе-ење е познато како тетрархија. 976 - Самуил и неговите браќа повтор-но се кренале на востание и ја отфрли-ле византиската власт, по што македонската држава станала независна. По смртта на Арон, Давид и Мојсеј, единствен владетел останал Самуил, во чија држава биле вклучени делови од денешните територии на Бугарија, Грција, Албанија, Србија и Босна. крај на X век - Во Прес-па, во присуство на пап-ски пратеници од Рим кои му ја

години. Умира во Моравија. Нивната активност ја продолжиле учениците Климент, Наум, Сава, Ангелариј.

Климент и Наум 886 - По заминувањето од Моравија, бугарскиот владетел Борис го испратил Климент во областа Кутмичевица во Југозападна Македонија со цел да се обучат словенски учители и свештеници и да се истиснат грчките. 886-893 - Климент успеал да обучи околу 3.500 ученици. Охрид прераснал во црковно-просветен и книжевен центар и се претворил во најразвиен културен центар во целиот словенски свет. Во ова време Климент создал нова поедноставна азбука, која во чест на својот учител Кирил ја нарекол кирилица. 893 - Бугарскиот владетел Симеон го поставил Климент за словенски епископ во Дремвицката епархија. Неговото учителско место му било доверено на Наум, кој исто така дал голем придонес за развојот на Охридската книжевна школа. 916 - Климент последните години од својот живот ги поминал во Охрид каде што и умира, а пред него (910) Св. Климент Охридски (840-916) и Св. Наум Охридски (830-910) Св. Климент Охридски (840-916) и Св. Наум Охридски (830-910)

донеле круна-та, Самуил бил прогла-сен за цар. Државниот апарат и војската на оваа ранофеудална држава биле составени од Македонци. Во внатрешните односи јазикот бил македонско-словенски, а во меѓународната дипломатија старогрчки. почеток на XI век - Византискиот владетел Василиј II започнал поход против македонската држава. 29 јули 1014 - Одлучувачка битка на планината Беласица, кога македонската војска била поразена. Биле заробени 14.00015.000 македонски војници кои биле ослепени. 6 октомври 1014 - По поразот на Беласица, Самуил умира. 1018 - По смртта на последниот македонски цар Јован Владислав, Василиј II ја потчинил Македонија и ја ликвидирал македонската средновековна држава. X век - Појава на богомилството југозападна Македонија. За основоположник се смета

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Среден век Македонски востанија и благородници по Самуиловата држава 1040 - Востание на Петар Делјан, вонбрачен син на Гаврило Радомир, син на Самуил. По првичните успеси, во 1041 востанието било задушено. Делјан бил ослепен, заробен и одведен во Цариград. 1072 - Ѓорги Војтех се кренал на востание во Скопје. Востаниците ги освоиле Скопје, Охрид, Костур и други градови. Во битка во близината на Косово Поле, Војтех бил уапсен и испратен во Цариград. Умрел за време на патувањето.

крај на XI век - Низ Македонија поминале Норманите и крстоносците. 1185-1202 - Независно владеење на македонскиот благородник Добромир Хрс со центар во Просек. 1214 - Крај на управата на македонскиот благородник Стрез, кој станал господар на Просек и чија управа се протегала од Скопје до Охрид и Бер (Верија).

Српска власт и потпаѓање под Османлиите Првиот српски цар Стефан Душан (крал 1331-1346; цар 1346-1355) ги освоил Костур, Прилеп, Струмица,

Македонија под османлиска власт Машка горна облека од XIX век со црвено кадифе во предниот дел, украсен со богат срмен вез (Дебар), синџир за часовник (Охрид) и машки саат (Скопје)

крај на XIV век - Целата територија на Македонија потпаднала под власта на Османлиите. јануари 1502 - Најстара забележана форма на ајдутството, како оружен отпор против османлискиот феудален систем. 1683 - Османлиите по втор пат извршиле напад на Виена. Здружената полска и австриска војска ги поразила. Во 1684, Австрија, Полска и Венецијанската Република ја формирале Светата Лига која ја продолжила борбата против Османлиите. 25-27 октомври 1689 - Австриската војска влегла во Скопје. Поради заразната болест чума, Австријците го запалиле.

Петар Карпош (1655-1689), Кралот од Куманово Петар Карпош (1655-1689), Кралот од Куманово

Охрид, Мелник, Воден и градовите во денешна Албанија - Кроја, Берат и Валона, а го опседнал и Солун. 16 април 1346 - Во Скопје бил крунисан за цар. Посебно внимание обрнал на законодавството (Душанов законик). 26 септември 1371 - Османлиите ја поразиле војската на браќата деспот Углеша и крал Волкашин на реката Марица. Крале Марко (1335-1395) - Последен крал што владеел во поголем дел од Македонија пред повеќевековната турска власт. Најпознат јунак на епското творештво на Македонците.

Macedonia under Osman Governance Машка горна облека од XIX век со црвено кадифе во предниот дел, украсен со богат срмен вез (Дебар), синџир за часовник (Охрид) и машки саат (Скопје)

октомври 1689 - Во североисточниот дел на Македонија, меѓу Ќустендил и Скопје, избило востание на чело со Карпош. Центар на Карпошовото востание била Крива Паланка. Во турските документи Карпош се споменува како крал од Куманово. Во битка пред Куманово востаниците биле поразени, а Карпош бил заробен со голем број востаници и убиен во Скопје.

Културно-просветно движење 20-ти години на XIX век - Започнало културно-просветно движење во Македонија, кое создало услови за национално будење на македонскиот народ. Првите книжевници, Јоаким Крчовски од Кичевско и Кирил Пејчиновиќ од Тетовско, биле свештеници и учители. 40-ти години на XIX век - Посебен развиток доживеало црковното сликарство (зографство). 30-ти и 40-ти години на XIX век - Во Скопје, Велес и Штип се појавиле првите општински училишта, чија цел им била да ја шират просветата меѓу наро-

дот и да се борат за осамостојување на црквите и училиштата. Првите учители кои работеле во таа насока биле Јордан Хаџи-Константинов - Џинот и браќата Димитар и Константин Миладинови. јануари 1767 - Укинување на Охридската Архиепископија со специјално султанско ираде, макар што по освојувањето на Македонија Османлиите ја почитувале нејзината автокефалност, Архиепископијата ја зачувала законодавната, извршната, судско-црковната и граѓанската власт. По укинувањето, нејзините епархии биле присоединети кон Цариградската Патријаршија. до 1886 - Околу 20.000 Македонци пристапиле кон католичката црква, како и голем број Албанци. По Берлинскиот Конгрес, протестантската црква успеала да наметне влијание во источниот дел на Македонија (Разлог, Неврокоп, Банско). Исламот останал доминантна религија во Империјата, оставајќи длабоко наследство на овие простори.

Medieval Age Македонски востанија и благородници по Самуиловата држава 1040 - Востание на Петар Делјан, вонбрачен син на Гаврило Радомир, син на Самуил. По првичните успеси, во 1041 востанието било задушено. Делјан бил ослепен, заробен и одведен во Цариград. 1072 - Ѓорги Војтех се кренал на востание во Скопје. Востаниците ги освоиле Скопје, Охрид, Костур и други градови. Во битка во близината на Косово Поле, Војтех бил уапсен и испратен во Цариград. Умрел за време на патувањето.

Охрид, Мелник, Воден и градовите во денешна Албанија - Кроја, Берат и Валона, а го опседнал и Солун. 16 април 1346 - Во Скопје бил крунисан за цар. Посебно внимание обрнал на законодавството (Душанов законик). 26 септември 1371 - Османлиите ја поразиле војската на браќата деспот Углеша и крал Волкашин на реката Марица. Крале Марко (1335-1395) Последен крал што владеел во поголем дел од Македонија пред повеќевековната турска власт. Најпознат јунак на епско-то творештво на Македонците. Портрет на кралот Марко, Марков манастир во с. Сушица крај Скопје (1376/7) Портрет на кралот Марко, Марков манастир во с. Сушица крај Скопје (1376/7)

Факсимил на ферманот од 1758 година, девет години пред укинувањето на Охридската Архиепископија, со кој султанот забранува да се врши притисок врз Архиепископијата поради претходните долгови, со што се обидел да ја спаси од укинување Факсимил на ферманот од 1758 година, девет години пред укинувањето на Охридската Архиепископија, со кој султанот забранува да се врши притисок врз Архиепископијата поради претходните долгови, со што се обидел да ја спаси од укинување

меѓу Ќустендил и Скопје, избило востание на чело со Карпош. Центар на Карпошовото востание била Крива Паланка. Во турските документи Карпош се споменува како крал од Куманово. Во битка пред Куманово востаниците биле поразени, а Карпош бил заробен со голем број востаници и убиен во Скопје.

Браќата Миладинови Константин (1830-1862) и Димитар (1810 1862) Браќата Миладинови Константин (1830-1862) и Димитар (1810 1862)

првите општински училишта, чија цел им била да ја шират просветата меѓу народот и да се борат за осамостојување на црквите и училиштата. Првите учители кои работеле во таа насока биле Јордан Хаџи-Константинов - Џинот и браќата Димитар и Константин Миладинови. јануари 1767 - Укинување на Охридската Архиепископија со специјално султанско ираде, макар што по освојувањето на Македонија Османлиите ја почитувале нејзината автокефалност, Архиепископијата ја зачувала законодавната, извршната, судско-црковната и граѓанската власт. По укинувањето, нејзините епархии биле присоединети кон Цариградската Патријаршија. до 1886 - Околу 20.000 Македонци пристапиле кон католичката црква, како и голем број Албанци. По Берлинскиот Конгрес, протестантската црква успеала да наметне влијание во источниот дел на Македонија (Разлог, Неврокоп, Банско). Исламот останал доминантна религија во Империјата,

Јордан Хаџи-Константинов - Џинот (1821-1882), современ портрет Јордан Хаџи-Константинов - Џинот (1821-1882), современ портрет

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Македонија под османлиска власт Никулци на ослободителниот дух

СТРАНСКИ ПРОПАГАНДИ По Берлинскиот конгрес (1878), пропагандите на Бугарија, Грција и Србија имале цел да го попречат националниот и културниот развиток на македонскиот народ. По основањето во 1870 година, а особено по формирањето на Бугарија како зависно кнежевство во 1878, бугарската Егзархија ја презела целокупната иницијатива за ширење на големобугарската пропаганда во Македонија. Грција во Македонија до 1886 имала отворено 846 училишта, вклучувајќи три учителски школи и една женска и машка гимназија

во Битола со вкупно 45.000 ученици. По Српско-бугарската војна (1885) и Србија започнала систематска пропаганда, така што во почетокот на XX век во Македонија имала 217 српски училишта со вкупно 9.200 ученици. До 1900 година Бугарија во Македонија отворила 1.053 училишта со вкупно 26.000 ученици. Во учебната 1899/1900 година, Грција, Србија и Бугарија имале отворено вкупно 2.116 училишта со околу 80.000 ученици.

1892 - Младата македонска литературна дружина во Софија почнала да го издава списанието Лоза, посветено на посебноста на македонскиот народ и јазик и борбата против освојувачките интереси на соседните држави. Бргу било забрането од бугарската власт. 1898 - Во Швајцарија бил формиран Таен револуционерен комитет, кој се залагал за независност и слобода на Македонија. 1902 - Македонските студенти од Санкт Петербург во Русија го формирале Научнолитературното другарство, чии најистакнати активисти биле Димитрија Чуповски,

Димитрија Чуповски (1878-1940) Димитрија Чуповски (1878-1940)

Крсте Мисиров, Наце Димов. Се залагале за признавање на Македонските Словени во Османлиската Империја како посебен народ со литературен јазик, кој напоредно со османлискиот би бил официјален во трите македонски вилаети. За македонцките работи на Мисирков ја обработува тематиката за основање стандарден македонски јазик, правопис и азбука.

Национално-ослободителна борба National-liberation struggle

Кубура (метал, дрво, сребро, позлата) од почетокот на XVIII век Кубура (метал, дрво, сребро, позлата) од почетокот на XVIII век

Евангелие, револвер и кама - Со бакнување на овие елементи и со заклетва, чиј текст бил пропишан со правилник на ТМОРО, симболично се одбележувал приемот на нови членови во Организацијата

Востанија 1822 - Негушко востание против османлиската власт. Иако неуспешно, ова бил прв масовен обид за ослободување од Османлиите. 19 мај 1876 - Востанички акции во с. Разловци, Малешевско. Подготовките ги раководел Димитар Поп-Георгиев Беровски. Востанието било брзо задушено. 17 октомври 1878 - Во с. Кресна избувнало Кресненското востание, чиј организатор бил поранешниот охридски митрополит

Натанаил Кучевишки, а како војводи се истакнале Димитар Поп-Георгиев Беровски, Стојан Карастоилов, Ѓорѓи Пулевски. јуни 1879 - Поради мешањето на Бугарија, Натанаил Кучевишки издал наредба четите да се растурат, а оружјето да се складира. мај-јуни 1880 - Формирана привремена влада на Македонија Единство, која во март 1881 обнародила манифест до сите Македонци и испратила протоколарно решение до рускиот цар. 1878 - Брсјачката буна или уште наречена Демирхисарски заговор била уште еден обид за ослободување од османлиската власт.

Печат на Главниот штаб на Кресненското (Македонско) востание од 1878 во Музејот на Македонија Печат на Главниот штаб на Кресненското (Македонско) востание од 1878 во Музејот на Македонија

Македонска револуционерна организација 4 ноември (23 октомври ст.ст.) 1893 Формирање на Македонската револуционерна организација (МРО) во Солун, која од 1896 била преименувана во ТМОРО. Формално-правно, според уставно-статутарните акти, се залагала за автономија на Македонија и Одринско, иако крајната политичка и револуционерната цел на македонските револуционери била самостојна македонска држава. Најистакнати водачи биле Даме Груев, Гоце Делчев, Ѓорче Петров, Пере Тошев. 1895 - Создавање на Врховен комитет од македонски емигранти и печалбари во Бугарија под силно политичко влијание на софискиот двор, заради влијание врз македонското национално-револуционерно движење. 1897 - Виничката афера била првата голе-

Macedonia under Osman Governance Никулци на ослободителниот дух

Македонски земски грб од 1741 година Македонски земски грб од 1741 година

.Востанија 1822 - Негушко востание против османлиската власт. Иако неуспешно, ова бил прв масовен обид за ослободување од Османлиите. 19 мај 1876 - Востанички акции во с. Разловци, Малешевско. Подготовките ги раководел Димитар Поп-Георгиев Беровски. Востанието било брзо задушено.

17 октомври 1878 - Во с. Кресна избувнало Кресненското воста-ние, чиј организатор бил пора-нешниот охридски митрополит Натанаил Кучевишки, а како војводи се истакнале Димитар Поп-Георгиев Беровски, Стојан Карастоилов, Ѓорѓи Пулевски. јуни 1879 - Поради мешањето на Бугарија, Натанаил Кучевишки издал наредба четите да се растурат, а оружјето да се складира. мај-јуни 1880 - Формирана привремена влада на Македонија Единство, која во март 1881 обнародила манифест до сите Македонци и испратила протоколарно решение до рускиот цар. 1878 - Брсјачката буна или уште наречена Демирхисарски заговор била уште еден обид за ослободување од османлиската власт.

Знамето на Разловечкото востание од 1876 Знамето на Разловечкото востание од 1876

Димитар Поп-Георгиев Беровски (1840-1907) Димитар Поп-Георгиев Беровски (1840-1907)

Крсте Мисирков (1874-1926) и оригиналот на За македонцките работи од 1903 Крсте Мисирков (1874-1926) и оригиналот на За македонцките работи од 1903

Печатот на Централниот комитет на МРО од 1896 година, со Слобода или смрт како официјално мото, што може да се сретне и на голем број документи, печати, знамиња и други симболи на македонските револуционери. Било употребувано во текот на движењето од втората половина на XIX век до средината на XX век. Печатот на Централниот комитет на МРО од 1896 година, со Слобода или смрт како официјално мото, што може да се сретне и на голем број документи, печати, знамиња и други симболи на македонските револуционери. Било употребувано во текот на движењето од втората половина на XIX век до средината на XX век.

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Национално-ослободителна борба

Никола Карев, претседателот на Крушевската Република Никола Карев, претседателот на Крушевската Република

Христо Чернопеев (1868-1915) со Штабот, активен во Струмичкомалешевскиот округ за време на востанието Христо Чернопеев (1868-1915) со Штабот, активен во Струмичкомалешевскиот округ за време на востанието

ма провала во ТМОРО. Во текот на своето егзистирање. Организацијата се соочила со голем број провали и афери. 1902 - Аферата Мис Стон, според времетраењето, спектакуларноста, добиените финансиски средства и афирмацијата на македонското револуционерно дело на меѓународен план,

СОЛУНСКИ АТЕНТАТИ

Од 28 април до 1 мај 1903 во Солун биле извршени серија бомбашки напади од страна на Гемиџиите, анархистичка револуционерна група. Целта била да се нападне европскиот капитал во Османлиската Империја за да се привлече вниманието на големите сили врз македонското прашање. Од динамитот на Гемиџиите настрадале францускиот брод Гвадалкивир, Отоманската банка, гасоводните цевки, Гранд Хотел Солун, кафеаните Ал Xамбра и Ноја и Бошнак-ан. Бил урнат Германскиот клуб, кафеаната Египет, како и неколку други локали, а била извршена и диверзија на телеграфската станица. Гемиџиите успеале да ја извршат најголемата терористичка акција на своето време.

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

Повик за објавување на востанието со печат на Битолскиот револуционерен округ

претставува најголемата афера во историјата на Организацијата. Ја организирале Јане Сандански, Христо Чернопеев, Крсто Асенов. Грабнатата мис Стон била првиот американски граѓанин киднапиран надвор од територијата на САД. јануари 1903 - Солунски конгрес на Организацијата, на кој било донесено решение за кревање востание. 2-7 мај 1903 - Во Смилево се одржал конгрес, на кој било донесено решение за кревање востание на 2 август 1903 во II Битолски револуционерен округ на ТМОРО. Конгресот избрал Главен востанички штаб и востанички штабови во десетте реони на округот. Членови на Главниот востанички штаб биле Даме Груев, Борис Сарафов и Анастас Лозанчев. 4 мај 1903 - Во Баница, Серско бил убиен Гоце Делчев, еден од најистакнатите раководители на ТМОРО.

Гоце Делчев (1872-1903), срцето на револуционерна Македонија, организатор и водач на МРО Гоце Делчев (1872-1903), срцето на револуционерна Македонија, организатор и водач на МРО

Четата на Питу Гули, последниот бранител на Републиката, фотографирана кај селото Бирино

Илинденско востание 2 август (20 јули ст.ст.) 1903 - На повик на Штабот, во Битолскиот револуционерен округ било кренато Илинденското востание. Целосно било ослободено Крушево, каде била прогласена република. Биле форми-

КРУШЕВСКИ МАНИФЕСТ Крушевскиот манифест го објавила револуционерната власт во Крушево за време на Илинденското востание. Бил напишан на 6 август, а негов автор е Никола Киров Мајски, иако одредени извори го наведуваат Никола Карев. Напишан на македонски јазик (крушевски дијалект), а потоа преведен на турски, бил испратен во 17 примероци до околните села со муслиманско население, кое братски се повикувало да ја поддржи и помогне борбата. Наидува на добар прием, а кметот на селото Алданци возвратил со порака за разбирање на востаничките мотиви. Текстот на Манифестот првпат бил објавен во драмата Илинден на Никола Киров Мајски во 1923 година.

National-liberation struggle Питу Гули (1865-1903) со Миту Мучитанов (лево) и Петар Љавра (десно) Питу Гули (1865-1903) со Миту Мучитанов (лево) и Петар Љавра (десно)

Фишеклак (легура на бакар, леан и гравиран) од XIX век, Музеј на Град Скопје Фишеклак (легура на бакар, леан и гравиран) од XIX век, Музеј на Град Скопје

софискиот двор, заради влијание врз маке-донското националнореволуционерно движење. 1897 - Виничката афера била првата голе-ма провала во ТМОРО. Во текот на своето егзистирање. Организацијата се соочила со голем број провали и афери. 1902 - Аферата Мис Стон, според времетраењето, спектакуларноста, добиените финансиски средства и афирмацијата на македонското револуци-

СОЛУНСКИ АТЕНТАТИ

онерно дело на меѓународен план, претставува најголемата афера во историјата на Организацијата. Ја организирале Јане Сандански, Христо Чернопеев, Крсто Асенов. Грабнатата мис Стон била првиот американски граѓанин киднапиран надвор од територијата на САД. јануари 1903 - Солунски конгрес на Организацијата, на кој било донесено решение за кревање востание. 2-7 мај 1903 - Во Смилево се одржал конгрес, на кој било донесено решение за кревање востание на 2 август 1903 во II Битолски револуционерен округ на ТМОРО. Конгресот избрал Главен востанички штаб и востанички штабови во десетте реони на округот. Членови на Главниот востанички штаб биле Даме Груев, Борис Сарафов и Анастас Лозанчев. 4 мај 1903 - Во Баница, Серско бил убиен Гоце Делчев, еден од најистакнатите раководители на ТМОРО.

Илинденско востание 2 август (20 јули ст.ст.) 1903 - На повик на Штабот, во Битолскиот рево-

Даме Груев (1871-1906), основач и еден од најистакнатите членови на МРО Даме Груев (1871-1906), основач и еден од најистакнатите членови на МРО

луционерен округ било кренато Илинденското востание. Целосно било ослободено Крушево, каде била прогласена република. Биле формирани Градско собрание од 60 истакнати граѓани на Крушево и Привремен совет. Илинденското востание не ги опфатило подеднакво сите краишта на Македони-ја. Најмасовен одѕив и најголема жестина имало во Битолскиот округ. 12 август 1903 - Востанието било заду-шено, што било проследено со репреса-лии од страна на османлиските власти, а Крушево било претворено во пеплишта и урнатини.

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Национално-ослободителна борба рани Градско собрание од 60 истакнати граѓани на Крушево и Привремен совет. Илинденското востание не ги опфатило подеднакво сите краишта на Македонија. Најмасовен одѕив и најголема жестина имало во Битолскиот округ. 12 август 1903 - Востанието било задушено, што било проследено со репресалии од страна на османлиските власти, а Крушево било претворено во пеплишта и урнатини.

Младотурска револуција јули 1908 - Младотурците во Македонија кренале востание, по што султанот Абдул Хамид II бил принуден да го врати Уставот од 1876 година. Јане Сандански и други членови на ВМОРО активно се вклучиле во Младотурската Револуција и верувале дека со нејзиниот успех и македонскиот народ ќе биде ослободен. 14-22 ноември 1908 - Битолски конгрес на албанските интелектуалци за унификација на азбуката. Прифаќајќи го латинското писмо, бил објавен првиот буквар на албански јазик. август 1909 - По донесувањето на новиот Устав, во Македонија била формирана Народната федеративна партија, која во почетокот избрала свои членови за пратеници во Османлискиот Парламент. Македонските пратеници се залагале за воведување аграрна реформа во Македонија, за давање обласна самоуправа и воведување мајчин јазик во училиштата. Меѓутоа, откако Младотурците се зацврстиле на власт, ги изневериле надежите и во август 1910 партијата била укината.

Рилски конгрес октомври 1905 - Рилскиот конгрес бил свикан со цел да се разгледа целокупната активност на Организацијата по востанието, да се донесе нов Устав, да се осуди дејноста на странските пропаганди. На овој конгрес било усвоено ново име Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО) и било постигнато привидно единство меѓу двете спротивставени страни, кое траело кратко време. Потоа дошло до отврен судир меѓу нив, што го означило дефинитивниот расцеп во ВМОРО и почетокот на бројните меѓусебни недоразбирања, судири и убиства.

Балкански војни и Прва светска војна Прво издание на Македонски глас (1913), уредуван од Димитрија Чуповски и издаван во Русија, во кој е објавена програмската цел: „Да се запознае руската и меѓународната јавност со интересите на Македонија (заради) поволно решавање на судбината на Македонија по Балканските војни“

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

Јане Сандански (1872-1915), револуционер, војвода и раководител на МРО. Соработувал со Младотурците и учествувал во Младотурскиот поход на Цариград при детронирањето на султанот Абдул Хамид во 1909 година.

Balkan Wars and The First World War Прво издание на Македонски глас (1913), уредуван од Димитрија Чуповски и издаван во Русија, во кој е објавена програмската цел: „Да се запознае руската и меѓународната јавност со интересите на Македонија (заради) поволно решавање на судбината на Македонија по Балканските војни“

Балкански војни октомври 1912 - мај 1913 - Прва балканска војна, која се водела меѓу државите на Балканскиот сојуз (Србија, Бугарија, Црна Гора и Грција) против османлиската држава за нејзините балкански владеења. Османлиите биле истерани од Македонија, а српската војска преку Албанија излегла на Јадранско Море. Македонскиот народ зел активно учество во воените операции на страна на сојузниците. 30 јуни - 31 јули 1913 - Втора балканска војна, која се водела за поделба на Македонија. Започнала со бу-

гарските напади врз армиските единици на Србија и Грција. Подоцна во војната влегуваат Црна Гора, Романија и Турција. По претрпените порази, Бугарија била принудена да склучи мир.

Поделба на Македонија 10 август 1913 - Со склучениот мир на преговорите во Букурешт, Романија ја добила Добруџа, а Македонија била поделена меѓу Србија, Бугарија и Грција. Наместо ослободителни,

балканските војни станале освојувачки. Ниту една од војувачките страни не го почитувала правото на македонскиот народ за национално определување. Тој бил поделен и подложен на денационализација и асимилација. 17 декември 1912 - Во Тиквешкиот округ била воспоставена српска полициска власт, што почнала да функционира од 1 јануари 1913. Биле отворани српски училишта и цркви, биле формирани нови општински управи, а кадар се доведувал од Србија. 1 јули 1913 - Тиквешко востание, со кое биле ослободени Кавадарци,

National-liberation struggle спротивставени страни, кое траело кратко време. Потоа дошло до отврен судир меѓу нив, што го означило дефинитивниот расцеп во ВМОРО и почетокот на бројните меѓусебни недоразбирања, судири и убиства. Веста за Илинденското востание на насловните страници на весниците The Graphic и Le Petit, а во францускиот весник La Vie Populaire од 25 септември 1903, целата насловна страница е посветена на крвавите репресалии во Крушево Веста за Илинденското востание на насловните страници на весниците The Graphic и Le Petit, а во францускиот весник La Vie Populaire од 25 септември 1903, целата насловна страница е посветена на крвавите репресалии во Крушево

Рилски конгрес октомври 1905 - Рилскиот конгрес бил свикан со цел да се разгледа целокупната активност на Организацијата по востани-ето, да се донесе нов Устав, да се осуди дејноста на странските пропаганди. На овој конгрес било усвоено ново име - Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО) и било постигнато привидно единство меѓу двете

Букурешкиот договор за поделба на Македонија меѓу Србија, Грција и Бугарија, со кој судбината на поделениот македонски народ останува долго време запечатена. Делумно е анулиран со државното осамостојување и меѓународното признавање на Република Македонија. Букурешкиот договор за поделба на Македонија меѓу Србија, Грција и Бугарија, со кој судбината на поделениот македонски народ останува долго време запечатена. Делумно е анулиран со државното осамостојување и меѓународното признавање на Република Македонија.

Младотурска револуција јули 1908 - Младотурците во Македо-нија кренале востание, по што султа-нот Абдул Хамид II бил принуден да го врати Уставот од 1876 година. Јане Сандански и други членови на ВМОРО активно се вклучиле во Младотурската Револуција и верувале дека со нејзиниот успех и македонскиот народ ќе биде ослободен. 14-22 ноември 1908 Битолски конгрес на албанските интелектуалци за унификација на азбуката.

гарските напади врз армиските еди-ници на Србија и Грција. Подоцна во војната влегуваат Црна Гора, Романи-ја и Турција. По претрпените порази, Бугарија била принудена да склучи мир.

Поделба на Македонија Балкански војни октомври 1912 - мај 1913 - Прва балканска војна, која се водела меѓу државите на Балканскиот сојуз (Србија, Бугарија, Црна Гора и Грција) против османлиската држава за нејзините балкански владеења. Османлиите биле истерани од Македонија, а српската војска преку Албанија излегла на Јадранско Море. Македонскиот народ зел активно учество во воените операции на страна на сојузниците. 30 јуни - 31 јули 1913 - Втора балканска војна, која се водела за поделба на Македонија. Започнала со бу-

10 август 1913 - Со склучениот мир на преговорите во Букурешт, Романија ја добила Добруџа, а Македонија била поделена меѓу Србија, Бугарија и Грција. Наместо ослободителни, балканските војни станале освојувачки. Ниту една од војувачките страни не го почитувала правото на македонскиот народ за национално определување. Тој бил поделен и подложен на денационализација и асимилација. 17 декември 1912 - Во Тиквешкиот округ била воспоставена српска полициска власт, што почнала да функционира од 1 јануари 1913. Биле от-

Прифа-ќајќи го латинското писмо, бил обја-вен првиот буквар на албански јазик. август 1909 - По донесувањето на новиот Устав, во Македонија била формирана Народната федеративна партија, која во почетокот избрала свои членови за пратеници во Османлискиот Парламент. Македонските пратеници се залагале за воведување аграрна реформа во Македонија, за давање обласна самоуправа и воведување мајчин јазик во училиштата. Меѓутоа, откако Младотурците се зацврстиле на Дипломатскиот кор во Битола, 1906 година (фотографија на браќа Манаки) Дипломатскиот кор во Битола, 1906 година (фотографија на браќа Манаки)

ворани српски училишта и цркви, биле формирани нови општински управи, а кадар се доведувал од Србија. 1 јули 1913 - Тиквешко востание, со кое биле ослободени Кавадарци, Неготино и речиси сите села во Тиквешијата, а српската воена и административна власт била протерана. Кавадарци бил слободен седум дена (17 јули). Била избрана градска управа и извршна власт од тројца граѓани. Тиквешкото востание претставувало прва вооружена борба на македонскиот народ против поделбата на Македонија и против српската окупаторска власт, предводено од истакнаЃорче Петров (1865-1921), македонски револуционер и еден од идеолозите на старата Македонска револуционерна организација, ликвидиран во Софија во пресметките меѓу двете светски војни Ѓорче Петров (1865-1921), македонски револуционер и еден од идеолозите на старата Македонска револуционерна организација, ликвидиран во Софија во пресметките меѓу двете светски војни

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Балкански војни и Прва светска војна Неготино и речиси сите села во Тиквешијата, а српската воена и административна власт била протерана. Кавадарци бил слободен седум дена (17 јули). Била избрана градска управа и извршна власт од тројца граѓани. Тиквешкото востание претставувало прва вооружена борба на македонскиот народ против поделбата на Македонија и против српската окупаторска власт, предводено од истакнати членови на околискиот и на месните комитети на ВМРО. Востанието било во крв задушено.

Прва светска војна есен 1915 - Формирање на XI Македонска дивизија со 33.000 Македонци. Голем дел се нашле и во диверзантските чети на Тодор Александров. крај на 1915 - Отворање на Македонскиот (јужен) фронт. Пред нападот, силите на Антантата броеле 622.000, а на Централните сили 600.000 војници. 14-16 септември 1918 - Пробивање на фронтот, по што на 29 септември во Солун Бугарија потпишала примирје, според кое требало да ги задржи Струмица и Пиринска Македонија.

Бугарска, грчка и српска управа 1919 - По Нејскиот мировен договор од Бугарија била одземена Струмичката област и отстапена на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, а по Версајската мировна конференција и вардарскиот дел останал во тие рамки. На македонскиот народ му била негирана националната и културната посебност, македонските презимиња биле заменети со српски. Наставата се одвивала на српски јазик со учители од Србија. 1919 - Конвенција меѓу Бугарија и Грција за „доброволна“ размена на население, со која голем број Македонци биле иселени во Бугарија. 3 октомври 1929 - Кралството СХС го променило името во Кралство Југославија, чија територија била поделена на девет бановини. Вардарската бановина опфаќала и дел од јужна Србија и речиси цела Метохија. 1920 - По формирањето на КПЈ (1919), на општинските избори кому-

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

БРАТОУБИСТВЕНИ ВОЈНИ Во Првата светска војна Македонците, поделени меѓу Бугарија, Грција и Србија, биле доведени во ситуација да се борат едни против други во армиите на нивните окупатори. Од територијата на Македонија српската влада регрутирала околу 53.000 регрути (Македонци, Турци, Албанци, Евреи). Грците мобилизирале 20.000 Македонци и друго население. Бугарија извршила најголема мобилизација во делот на Македонија под Бугарија, како и од големата македонска емиграција во Бугарија. Со Балканските војни (1912-13) и Првата светска војна (1914-18) бил ставен крај на заедничкиот општественополитички живот на македонскиот народ во рамките на една држава - Османлиското царство.

Abecedar - буквар за македонските деца во егејскиот дел на Македонија, кој бил отпечатен во Грција во 1925 година, но никогаш не бил во употреба Abecedar - буквар за македонските деца во егејскиот дел на Македонија, кој бил отпечатен во Грција во 1925 година, но никогаш не бил во употреба

нистичките кандидати победиле во Велес, Куманово, Кавадарци. Со Обзнаната (декември 1920) партијата била забранета. 1923 - Конвенција од Лозана меѓу Турција и Грција за размена на христијанското население од Турција и муслиманското од Грција. Во делот на Македонија под Грција биле населени околу 640.000 доселеници од негрчко потекло и друго христијанско население. Според пописот од 1928 година, во делот на Македонија под Грција имало околу 1.500.000 жители. септември 1925 - Под притисок на Друштвото на народите во однос на

малцинските права, Грција отпечатила буквар наречен Абецедар со латинско писмо на македонски јазик (леринско-битолски дијалект), но никогаш не бил пуштен во употреба и не се отворило ниту едно училиште на македонски јазик. 1926 - Во Грција бил донесен Указ за промена на имињата на населените места и географските топоними.

Национално-ослободително движење меѓу двете светски војни 1919 - По завршувањето на Првата светска војна започнало политичко групирање на македонската емиграција во Бугарија, која ја формирала ВМРО со Тодор Александров, Александар Протогеров и Петар Чаулев како членови на Централниот комитет. Прокламирана цел на оваа организација била автономна или независна Македонија. декември 1923 - Преговори за обединување на силите во македонското национално-ослободително движење и создавање единствен македонски револуционерен фронт меѓу автономистичката ВМРО и федералистичката револуционерна организација, што резултирало со потпишување манифест до македонскиот народ. 5 мај 1924 - Мајски манифест, потпишан од страна на членовите на ЦК ВМРО Александар Протогеров и Петар Чаулев кои, по овластување на Тодор Александров, се потпишале во негово име. Била подготвена и Декларација за македонската парламентарна група, која требало да ја потпишат македонските пратеници во бугарското Народно собрание избрани на листата на ВМРО. Се потенцирало дека самостојна и обединета Македонија би можела да се реализира во рамките на балканска федерација со политичка помош на СССР, а дека борбата на Организацијата подеднакво ќе биде насочена кон грчката, српската и бугарската влада во соработка со балканските комунистички партии.

Коста Рацин (1908-1943) Коста Рацин (1908-1943)

Balkan Wars and The First World War Назад кон автономијата - брошура на Димо Хаџи-Димов од 1918 година, во која се реафирмира „автономијата на Македонија и националното самоопределување на балканските народи“ како можно решение за македонското прашање Назад кон автономијата - брошура на Димо Хаџи-Димов од 1918 година, во која се реафирмира „автономијата на Македонија и националното самоопределување на балканските народи“ како можно решение за македонското прашање

ти членови на околискиот и на месните комитети на ВМРО. Востанието било во крв задушено.

Искра, печатниот орган на ПК на КП во Македонија, го објавува прогласот на Комитетот, а Македонско дело е печатниот орган на ВМРО (Обединета) и се издава од 1925 до 1938 година Искра, печатниот орган на ПК на КП во Македонија, го објавува прогласот на Комитетот, а Македонско дело е печатниот орган на ВМРО (Обединета) и се издава од 1925 до 1938 година

турната посебност, македонските презимиња биле заменети со српски. Наставата се одвивала на српски јазик со учители од Србија. 1919 - Конвенција меѓу Бугарија и Грција за „доброволна“ размена на население, со која голем број Македонци биле иселени во Бугарија. 3 октомври 1929 - Кралството СХС го променило името во Кралство Југославија, чија територија била поделена на девет бановини. Вардарската бановина опфаќала и дел од јужна Србија и речиси цела Метохија. 1920 - По формирањето на КПЈ (1919), на општинските избори комунистичките кандидати победиле во Велес, Куманово, Кавадарци. Со Обзнаната (декември 1920) партијата била забранета.

БРАТОУБИСТВЕНИ ВОЈНИ

Бели мугри од Коста Рацин, прва поетска збирка на македонски јазик објавена во Загреб 1939 година меѓник во современата македонска литература Бели мугри од Коста Рацин, прва поетска збирка на македонски јазик објавена во Загреб 1939 година меѓник во современата македонска литература

Во Првата светска војна Македонците, поделени меѓу Бугарија, Грција и Србија, биле доведени во ситуација да се борат едни против други во армиите на нивните окупатори. Од територијата на Македонија српската влада регрутирала околу 53.000 регрути (Македонци, Турци, Албанци, Евреи). Грците мобилизирале 20.000 Македонци и друго население. Бугарија извршила најголема мобилизација во делот на Македонија под Бугарија, како и од големата македонска емиграција во Бугарија. Со Балканските војни (1912-13) и Првата светска војна (1914-18) бил ставен крај на заедничкиот општественополитички живот на македонскиот народ во рамките на една држава - Османлиското царство.

1923 - Конвенција од Лозана меѓу Турција и Грција за размена на христијанското население од Турција и муслиманското од Грција. Во делот на Македонија под Грција биле населени околу 640.000 доселеници од негрчко потекло и друго христијанско население. Според пописот од 1928 годи-на, во делот на Македонија под Грци-ја имало околу 1.500.000 жители. септември 1925 - Под притисок на Друштвото на народите во однос на малцинските права, Грција отпеча-тила буквар наречен Абецедар со ла-тинско писмо на македонски јазик (леринскобитолски дијалект), но ни-когаш не бил пуштен во употреба и не се отворило ниту едно училиште на македонски јазик. 1926 - Во Грција бил донесен Указ за промена на имињата на населените места и географските топоними.

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Балкански војни и Прва светска војна Набргу по објавувањето на Манифестот, под притисок на бугарската влада, Александров и Протогеров се откажале од потпишаниот договор. 1924-34 - Периодот кога на чело на ВМРО бил Ванчо Михајлов се смета за период со најмногу меѓусебни физички ликвидации во македонската историја. 1925 - Формирана е ВМРО (Обединета) во Виена, врз принципите на Мајскиот манифест. Имала централно раководно тело и три обласни комитети (за Бугарија, Грција и Србија), каде дејствувала со различен успех.

1936 - Левоориентираните македонски студенти од Загреб, Белград и Скопје истакнале политичка декларација потпишана од 200 лица. На состанок во Охрид (28 август 1936) македонските студенти ги формулирале основните цели на МАНАПО (Македонски народни покрет): будење на националната свест и афирмација на народниот јазик, борба за ликвидирање на кралската диктатура, борба против великосрпската хегемонија, демократизација на земјата. МАНАПО имал обележје на народен фронт и бил во непосредна врска со македонското комунистичко движење.

Втора светска војна, АСНОМ и слободна Македонија

Second World War, ASNOM and federal Macedonia

Првиот број на дневниот весник Нова Македонија и други весници издавани во НОВ (Млад Борец, Македонка, Наша хроника) Првиот број на дневниот весник Нова Македонија и други весници издавани во НОВ (Млад Борец, Македонка, Наша хроника)

Почеток на војната и нова поделба 6 април 1941 - Паралелно со бомбардирањето на Скопје, Велес и Штип, три ударни колони на германската војска ја минале граничната линија кон Македонија. Отпорот на Кралската војска бил мал. 13 април 1941 - Заземање на Кичево, последен град кој паднал под германска окупација. Западна Македонија била окупирана од Италија, а останатиот дел со делови од Јужна Србија го окупирала Бугарија. 18 април 1941 - На бугарскиот Генералштаб му било одобрено бугарската војска да влезе во Македонија. За неколку дена Бугарија ја завршила окупацијата, заедно со дел од Егејска Македонија, со што добила излез на Егејското Море. Италија ги добила териториите на Тетовско, Гостиварско, Кичевско, Дебарско и Струшко и дел од јужниот дел од Охридско и Преспа.

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

1940-41 - На чело на Покраинскиот комитет на КПЈ за Македонија бил Методија Шаторов - Шарло, кој изготвил национална платформа во која била потенцирана македонската национална самобитност, а во документите на комитетот бил официјализиран македонскиот јазик. На прагот на Втората светска војна, условите за национално-револуционерна борба биле видоизменети. Од историската сцена ги снемало ВМРО-автономистичка и ВМРО (Обединета), но идејата за формирање самостојна, обединета и суверена македонска држава ги водела и новите генерации.

Ослободително востание август 1941 - декември 1942 - Оживотворување на одлуката за вооружено востание во Вардарска Македонија, изразено со формирање диверзантски групи и три партизански одреди: Скопски (август 1941), Прилепски и Кумановски (октомври 1941), со околу 100 борци. 11 октомври 1941 - Отпочнување на востанието во Вардарска Македонија, со првите партизански акции во Прилеп и Куманово. април-мај 1942 - Организирање на јадрата на пет партизански одреди: Битолски, Скопски, Велешки, Прилепски и Крушевски, а до летото биле формирани уште четири. Постигнатите резултати во овој период најмногу се должеле работата на Покраинскиот комитет на КПЈ за Македонија и Покраинскиот Воен штаб,

кој во јуни 1942 прераснал во Главен штаб на Народно-ослободителната војска и партизанските одреди на Македонија (НОВ и ПОМ). 19 март 1943 - Во Скопје бил формиран Централниот комитет на КПМ, кој во Тетово ја одржал својата прва седница. Биле формирани пет оперативни зони и пет обласни комитети, а била донесена и одлука за префрлање на Комитетот и на Главниот штаб на територијата на западна Македонија. Во тој период, бугарските окупаторски сили извршиле повеќе масовни злосторства врз цивилното население во Македонија (стрелањата во прилепското село Дабница, во кавадаречкото Ваташа, во велешкото Пуста Кула). 18 август 1943 - Формирање на првата покрупна воена единица на НОВ и ПОМ, баталјонот Мирче Ацев. 8 септември 1943 - Капитулација на Италија, по што се проширила слободната територија во западна Македонија на просторот на Кичево, Дебар, Струга и Маврово. 11 ноември 1943 - Во с. Сливово била формирана Првата македонско-косовска народно-ослободителна бригада.

Balkan Wars and The First World War Чаулев кои, по овластување на То-дор Александров, се потпишале во негово име. Била подготвена и Декларација за македонската парламентарна група, која требало да ја потпишат македонските пратеници во бугарското Народно собрание избрани на листата на ВМРО. Се потенцирало дека самостојна и обединета Македонија би можела да се реализира во рамките на балканска федерација со политичка помош на СССР, а дека борбата на Организацијата подеднакво ќе биде насочена кон грчката, српската и бугарската влада во соработка со балканските комунистички партии.

Набргу по објавувањето на Манифестот, под притисок на бугарската влада, Александров и Протогеров се откажале од потпишаниот договор. 1924-34 - Периодот кога на чело на ВМРО бил Ванчо Михајлов се смета за период со најмногу меѓусебни физички ликвидации во македонската историја. 1925 - Формирана е ВМРО (Обединета) во Виена, врз принципите на Мајскиот манифест. Имала централно раководно тело и три обласни комитети (за Бугарија, Грција и Србија), каде дејствувала со различен успех. 1936 - Левоориентираните македон-

Почеток на војната и нова поделба

Ослободително востание

6 април 1941 - Паралелно со бомбардирањето на Скопје, Велес и Штип, три ударни колони на германската војска ја минале граничната линија кон Македонија. Отпорот на Кралската војска бил мал. 13 април 1941 - Заземање на Кичево, последен град кој паднал под германска окупација. Западна Македонија била окупирана од Италија, а останатиот дел со делови од Јужна Србија го окупирала Бугарија. 18 април 1941 - На бугарскиот Генералштаб му било одобрено бугарската војска да влезе во Македонија. За неколку дена Бугарија ја завршила окупацијата, заедно со дел од Егејска Македонија, со што добила излез на Егејското Море. Италија ги добила териториите на Тетовско, Гостиварско, Кичевско, Дебарско и Струшко и дел од јужниот дел од Охридско и Преспа.

август 1941 - декември 1942 - Оживотворување на одлуката за вооружено востание во Вардарска Македонија, изразено со формирање диверзантски групи и три партизански одреди: Скопски (август 1941), Прилепски и Кумановски (октомври 1941), со околу 100 борци. 11 октомври 1941 - Отпочнување на востанието во Вардарска Македонија, со првите партизански акции во Прилеп и Куманово. април-мај 1942 - Организирање на јадрата на пет партизански одреди: Битолски, Скопски, Велешки, Прилепски и Крушевски, а до летото биле формирани уште четири. Постигнатите резултати во овој период најмногу се должеле работата на Покраинскиот комитет на КПЈ за Македонија и Покраинскиот Воен штаб, кој во јуни 1942 прераснал во Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Ма-кедонија (НОВ и ПОМ). 19 март 1943 - Во Скопје бил форми-ран Централниот комитет на КПМ, кој во Тетово ја одржал својата прва седница. Биле формирани пет оперативни зони и пет обласни комитети, а

Скица на нападот на бугарската полициска станица во Прилеп, предмет на првите востанички акции на македонските партизани на 11 октомври 1943 година Скица на нападот на бугарската полициска станица во Прилеп, предмет на првите востанички акции на македонските партизани на 11 октомври 1943 година

ски студенти од Загреб, Белград и Скопје истакнале политичка декларација потпишана од 200 лица. На состанок во Охрид (28 август 1936) македонските студенти ги формулирале основните цели на МАНАПО (Македонски народни покрет): будење на националната свест и афирмација на народниот јазик, борба за ликвидирање на кралската диктатура, борба против великосрпската хегемонија, демократизација на земјата. МАНАПО имал обележје на народен фронт и бил во непосредна врска со македонското комунистичко движење. 1940-41 - На чело на Покраинскиот

Партизански печат и друга опрема (Музеј на Македонија) Партизански печат и друга опрема (Музеј на Македонија)

била донесена и одлука за префрлање на Комитетот и на Главниот штаб на територијата на западна Македонија. Во тој период, бугарските окупаторски сили извршиле повеќе масовни злосторства врз цивилното население во Македонија (стрелањата во прилепското село Дабница, во кавадаречкото Ваташа, во велешкото Пуста Кула). 18 август 1943 - Формирање на првата покрупна воена единица на НОВ и ПОМ, баталјонот Мирче Ацев. 8 септември 1943 - Капитулација на Италија, по што се проширила слободната територија во западна Македонија на просторот на Кичево, Дебар, Струга и Маврово. 11 ноември 1943 - Во с. Сливово била формирана Првата македонско-косовска народно-ослободителна бригада. октомври 1943 - Издавање на Манифестот на Главниот штаб за основните цели на Народно-ослободителната и антифашистичката борба на македонскиот народ, во кој иднината се гледала во југословенската федера-

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Втора светска војна, АСНОМ и федерална Македонија Дочек на Президиумот на АСНОМ и ГШ на НОБ на Македонија во ослободено Скопје (15 ноември 1944). На чело се Методија Андонов - Ченто, Димитар Влахов и Михајло Апостолски. Дочек на Президиумот на АСНОМ и ГШ на НОБ на Македонија во ослободено Скопје (15 ноември 1944). На чело се Методија Андонов - Ченто, Димитар Влахов и Михајло Апостолски.

октомври 1943 - Издавање на Манифестот на Главниот штаб за основните цели на Народно-ослободителната и антифашистичката борба на македонскиот народ, во кој иднината се гледала во југословенската федерација. Истакнати македонски интелектуалци и антифашисти реагирале за делот кој се однесувал на пројугословенската иднина на Македонија наспроти идејата за самостојна, независна и обединета Македонија или балканска федерација. 20 декември 1943 - Во с. Фуштани, во делот на Македонија под Грција, била формирана и Втората македонска народно-ослободителна бригада. јануари 1944 - Со цел пренесување на воените дејствија во централна и источна Македонија, бил разработен планот за Февруарскиот поход. Успешното изведување на походот (31 јануари - 22 февруари) претставувало војничка пресвртница во корист на македонските ослободителни единици.

Решение на АСНОМ за воведување на македонскиот јазик како службен, врз чија основа е извршена кодификацијата на македонскиот литературен јазик Решение на АСНОМ за воведување на македонскиот јазик како службен, врз чија основа е извршена кодификацијата на македонскиот литературен јазик

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

рамноправна федерална единица на Демократска Федеративна Југославија. Македонскиот јазик бил воведен за службен јазик во македонската држава. 9 септември 1944 - По капитулацијата на Бугарија и формирањето поголеми оперативни единици (дивизии и корпуси), започнале операциите за конечно ослободување на Македонија. 3 ноември 1944 - Иако Македонија сеуште не била ослободена, во велешкото село Горно Врановци бил издаден првиот број на весникот Нова Македонија. 19 ноември 1944 - Целата територија на Вардарска Македонија била ослободена. Македонија ја завршила војната со формирани 55 бригади, девет дивизии и три корпуси. 6 јануари 1945 - Втор конгрес на НОМСМ во Скопје со преку 1.000 делегати, на кој се расправало за учеството во обновата на земјата и посебно за учеството во конечното ослободување на Југославија. Само ден потоа, еден дел од силите на НОВ на Македонија во Скопје, а потоа и во Штип,

ОСЛОБОДИТЕЛНА АНТИФАШИСТИЧКА БОРБА ВО ЕГЕЈСКА И ПИРИНСКА МАКЕДОНИЈА Во делот на Македонија во рамките на Грција македонскиот народ зел активно учество во борбата против фашистичката окупација. Голем политички успех претставувало формирањето на масовниот Славјаномакедонски народно-ослободителен фронт (СНОФ), кој во април 1944 КПГ го расформирала. Со договорот од Либан (20 мај 1944) била запечатена судбината на македонскиот народ во Егејска Македонија, а била отворена врата за реставрација на предвоениот режим. Британската интервенција на 4 декември 1944 ставила крај на надежите за извојување национални права. Во Граѓанската војна во Грција, која се водела меѓу Грчката републиканска армија (ДАГ) и владините воени сили, Македонците учествувале на страната на ДАГ, надевајќи се на остварување на своите права. Меѓутоа, по војната поголемиот дел од Македонците беа принудени да најдат прибежиште во земјите од Источна Европа.

Во делот на Македонија во рамките на Бугарија во 1941 била формирана првата партизанска чета во Разлошко. Во мај 1943 бил формиран разлошкиот партизански одред Јане Сандански, а во 1943 и горноџумајскиот партизански одред. Низ активното учество во антифашистичката борба, македонскиот народ во Пиринска Македонија го извојувал своето право на национално самоопределување. Но, по Резолуцијата на Информбирото била укината дотогашните културна автономија (1944-48). Била забранета употребата на македонскиот јазик и секаква културно-национална пројава на Македонците. Официјалната бугарска политика застана на гледиштето дека македонската нација и јазик не постојат.

S e c o n d W o r l d W a r, A S N O M a n d f e d e r a l M a c e d o n i a Македонски партизански единици влегуваат во ослободена Битола, која била ослободена на 4 ноември 1944 година Македонски партизански единици влегуваат во ослободена Битола, која била ослободена на 4 ноември 1944 година

ција. Истакнати македонски интелектуалци и антифашисти реагирале за делот кој се однесувал на пројугословенската иднина на Македонија наспроти идејата за самостојна, независна и обединета Македонија или балканска федерација. 20 декември 1943 - Во с. Фуштани, во делот на Македонија под Грција, била формирана и Втората македонска народно-ослободителна бригада. јануари 1944 - Со цел пренесување на воените дејствија во централна и

Колаж од весници на единиците на македонската војска од 1944 година Колаж од весници на единиците на македонската војска од 1944 година

источна Македонија, бил разработен планот за Февруарскиот поход. Успешното изведување на походот (31 јануари - 22 февруари) претставувало војничка пресвртница во корист на македонските ослободителни

АСНОМ и втемелувањето на македонската држава 2 август 1944 - По обемни подготовки ширум Македонија, во манастирот Св. Прохор Пчињски се одржа Првото Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија, со делегати од трите дела на Македо-нија. Со донесените одлуки, АСНОМ се конституирал во врховно законо-давно и извршно тело, а Македонија станала државноправен субјект и рамноправна федерална единица на Демократска Федеративна Југосла-вија. Македонскиот јазик бил воведен за службен јазик во македонската др-жава. 9 септември 1944 - По капитулаци-јата на Бугарија и формирањето пого-леми оперативни единици (дивизии и корпуси), започнале операциите за конечно ослободување на Македо-нија. 3 ноември 1944 - Иако Македонија сеуште не била ослободена, во велешкото село Горно Врановци бил издаден првиот број на весникот Нова Македонија. 19 ноември 1944 - Целата територија на Вардарска Македонија била ослободена. Македонија ја завршила војната со формирани 55 бригади, девет дивизии и три корпуси. 6 јануари 1945 - Втор конгрес на НОМСМ во Скопје со преку 1.000 делегати, на кој се расправало за учеството во обновата на земјата и посебно за учеството во конечното ослободување на Југославија. Само ден потоа, еден дел од силите на НОВ на Македонија во Скопје, а потоа и во Штип, се спротивставиле на учеството на Сремскиот фронт, исфрлајќи ја паролата За Солун и побарале продолжување на воените дејствија за ослободување на деловите на Македонија под Бугарија и Грција. Во тој момент, тие барања не оделе во прилог на општата стратегија и политика за иднината на Југославија. прва половина на 1945 - Во борбите за конечно ослободување на Југославија, на Сремскиот фронт од Македонија бил испратен XV корпус со две дивизии со над 20.000 борци. По ослободувањето, Македонија како фе-

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Втора светска војна, АСНОМ и федерална Македонија се спротивставиле на учеството на Сремскиот фронт, исфрлајќи ја паролата За Солун и побарале продолжување на воените дејствија за ослободување на деловите на Македонија под Бугарија и Грција. Во тој момент, тие барања не оделе во прилог на општата стратегија и политика за иднината на Југославија. прва половина на 1945 - Во борбите за конечно ослободување на Југославија, на Сремскиот фронт од Македонија бил испратен XV корпус со две дивизии со над 20.000 борци. По ослободувањето, Македонија како федерална единица со ограничен суверенитет влегла во рамките на Федеративна Народна Република Југославија.

Првите буквари на македонски и на албански јазик Првите буквари на македонски и на албански јазик

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

Пропаганден плакат за првиот петгодишен план за развој на народното стопанство на НР Македонија (1947-1951), значаен чекор во надминувањето на тогашната економска неразвиеност Пропаганден плакат за првиот петгодишен план за развој на народното стопанство на НР Македонија (1947-1951), значаен чекор во надминувањето на тогашната економска неразвиеност

Президиумот на АСНОМ и Главниот штаб. Било заклучено да се обнови Охридската Архиепископија како самостојна црква, на што жестоко се спротивставило српското свештенство. 11-25 март 1945 - Одржани се првите избори, на кои за прв пат гласале и жените и останатите граѓани кои наполниле 18 години. 14 април 1945 - Трето Заседание на АСНОМ во Скопје, на кое се донесени повеќе акти од државно-правно и уставно-правно значење. Избран е Президиум на Народното собрание, кој на 16 април ја именува првата Влада на федерална Македонија на чело со Лазар Колишевски (1914-2000). 3 мај 1945 - Објавена е првата азбука на македонскиот јазик. есен 1945 - Започнува колонизацијата на Војводина, каде од Македонија биле колонизирани околу 1.700 семејства со 10.350 лица. март 1946 - Донесен е Законот за промена на името на државата во Народна Република Македонија. декември 1946 - Со основањето на Филозофскиот факултет се поставени темелите на високото образование. Со формирањето на Медицинскиот и Земјоделскиот факултет е основан Универзитетот Кирил и Методиј во Скопје. 31 декември 1946 - Президиумот на Уставотворното собрание го донесе првиот Устав на Народна Република Македонија. 28 јуни 1948 - Објавена е Резолуцијата на Информбирото, по што ФНРЈ беше изолирана од СССР и социјалис-

тичкиот блок, што придонесе за меѓусебна идеолошка пресметка меѓу комунистите. Поради тоа, веќе во првите денови на јули 1948, без судски пресуди беа одведени и првите Македонци на Голи Оток. 22 јули 1948 - Формиран е Институтот за национална историја, со задача да ја проучува историјата на македонскиот народ и народностите. 1951 - Формиран е Државниот архив. 1963 - Донесен е Сојузниот Устав со кој се променува името на државата во СФРЈ, а со Републичкиот Устав Македонија се дефинира како социјалистичка република. 26 јули 1963 - Скопје го погоди силен земјотрес, во кој животот го загубија 1.070, а беа повредени 3.383 граѓани. 1964 - Започна редовното емитување програма на ТВ Скопје. 7 август 1967 - Трет македонски црковно-народен собир во Охрид, на кој е донесена одлука за прогласување автокефалност на Македонската православна црква на чело со г.г. Доситеј (1967-1981). 18 август 1967 - Матичната комисија на МАНУ ги избра првите членови на Академијата, а на 10 октомври таа е официјално основана со првиот претседател Блаже Конески. 3-11 јули 1968 - Студентски протести во Белград, кои имаа одѕив и во Македонија. На 4 јули е усвоена платформа на скопскиот универзитет, при што беше нагласена потребата за посамостоен и независен универзитет. 1974 - Донесен е нов Устав на СФРЈ, во кој биле изразени промените во заемните односи меѓу Републиките и Федерацијата. Републиките станаа национални држави. Со Уставот на СРМ, Македонија се дефинира како национална држава на македонскиот народ и на албанската и турската народност во неа. г.г. Доситеј II (1906-1981), првиот поглавар на возобновената Охридска Архиепископија во лицето на МПЦ г.г. Доситеј II (1906-1981), првиот поглавар на возобновената Охридска Архиепископија во лицето на МПЦ

S e c o n d W o r l d W a r, A S N O M a n d f e d e r a l M a c e d o n i a Орденот на народен херој било највисоко југословенско воено одликување. Од вкупно 1307 ордени, на лица родени во денешна Република Македонија им се доделени 66 вакви одликувања. Од нив 44 загинале за време на НОБ во Втората светска војна. Орденот на народен херој било највисоко југословенско воено одликување. Од вкупно 1307 ордени, на лица родени во денешна Република Македонија им се доделени 66 вакви одликувања. Од нив 44 загинале за време на НОБ во Втората светска војна.

дерална единица со ограничен суверенитет влегла во рамките на Федеративна Народна Република Југославија.

Федерална Македонија крај на 1944 - Президиумот на АСНОМ донесе решение за отворање на првите гимназии во Скопје, Битола, Прилеп, Штип, Куманово, Струмица, Тетово и Охрид. 23 ноември 1944 - Формирана е националната библиотека Св. Климент Охридски во Скопје. 28 декември 1944 - Започна емитувањето на програмата на Радио Скопје со директен пренос од Второто заседание на АСНОМ. 31 јануари 1945 - Основан е Македонскиот народен театар, а во 1946 и Драмскиот театар и Театарот на народностите. 4-5 март 1945 - Во Скопје е одржан првиот Македонски црковно-народен одбор, на кој покрај свештенството присуствувале и претставници на Президиумот на АСНОМ и Главниот штаб. Било заклучено да се обнови Охридската Архиепископија како самостојна црква, на што жестоко се спротивставило српското свештенство. 11-25 март 1945 - Одржани се првите избори, на кои за прв пат гласале и жените и останатите граѓани кои наполниле 18 години. 14 април 1945 - Трето Заседание на АСНОМ во Скопје, на кое се донесени повеќе акти од државно-правно и уставно-правно значење. Избран е Президиум на Народното собрание, кој на

16 април ја именува првата Влада на федерална Македонија на чело со Лазар Колишевски (1914-2000). 3 мај 1945 - Објавена е првата азбука на македонскиот јазик. есен 1945 - Започнува колонизацијата на Војводина, каде од Македонија биле колонизирани околу 1.700 семејства со 10.350 лица. март 1946 - Донесен е Законот за промена на името на државата во Народна Република Македонија. декември 1946 - Со основањето на Филозофскиот факултет се поставени темелите на високото образование. Со формирањето на Медицинскиот и Земјоделскиот факултет е основан Универзитетот Кирил и Методиј во Скопје. 31 декември 1946 - Президиумот на Уставотворното собрание го донесе првиот Устав на Народна Република Македонија. 28 јуни 1948 - Објавена е Резолуцијата на Информбирото, по што ФНРЈ беше изолирана од СССР и социјалистичкиот блок, што придонесе за меѓусебна идеолошка пресметка меѓу комунистите. Поради тоа, веќе во првите денови на јули 1948, без судски пресуди беа одведени и првите Македонци на Голи Оток. 22 јули 1948 - Формиран е Институтот за национална историја, со задача да ја проучува историјата на македонскиот народ и народностите. 1951 - Формиран е Државниот архив. 1963 - Донесен е Сојузниот Устав со кој се променува името на државата во СФРЈ, а со Републичкиот Устав Македонија се дефинира како социјалистичка република. 26 јули 1963 - Скопје го погоди силен земјотрес, во кој животот го загубија 1.070, а беа повредени 3.383 граѓани. 1964 - Започна редовното емитување

Методија Андонов Ченто (1902-1957), прв претседател на Президиумот на АСНОМ Методија Андонов Ченто (1902-1957), прв претседател на Президиумот на АСНОМ Михајло Апостолски (1906-1987) прв командант на НОВ и ПОМ, стратег на ослободувањето на Македонија Михајло Апостолски (1906-1987) прв командант на НОВ и ПОМ, стратег на ослободувањето на Македонија

програма на ТВ Скопје. 7 август 1967 - Трет македонски црковно-народен собир во Охрид, на кој е донесена одлука за прогласување автокефалност на Македонската православна црква на чело со г.г. Доситеј (1967-1981). 18 август 1967 - Матичната комисија на МАНУ ги избра првите членови на Академијата, а на 10 октомври таа е официјално основана со првиот претседател Блаже Конески. 3-11 јули 1968 - Студентски протести во Белград, кои имаа одѕив и во Македонија. На 4 јули е усвоена платформа на скопскиот универзитет, при што беше нагласена потребата за посамостоен и независен универзитет. 1974 - Донесен е нов Устав на СФРЈ, во кој биле изразени промените во заемните односи меѓу Републиките и Федерацијата. Републиките станаа национални држави. Со Уставот на СРМ, Македонија се дефинира како национална држава на македонскиот народ и на албанската и турската народност во неа.

Три знамиња на современата македонска држава - Знаме на СР Македонија од 1946 до 1990 година (традиционални македонски бои - црвена позадина со златна неисполнета петокрака, модификација на знамето на НР Македонија, базирано на знамето на баталјонот Гоце Делчев), знаме на Република Македонија од 1991 до 1995 година (како симбол за знамето е ѕвездата од Кутлеш) и знамето од 5 октомври 1995 година до денес (стилизирано златно сонце со осум краци) Три знамиња на современата македонска држава - Знаме на СР Македонија од 1946 до 1990 година (традиционални македонски бои - црвена позадина со златна неисполнета петокрака, модификација на знамето на НР Македонија, базирано на знамето на баталјонот Гоце Делчев), знаме на Република Македонија од 1991 до 1995 година (како симбол за знамето е ѕвездата од Кутлеш) и знамето од 5 октомври 1995 година до денес (стилизирано златно сонце со осум краци)

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Република Македонија Republic of Macedonia - независна и меѓународно - an independent and призната држава internationally recognized state Осамостојување

Евроатлански интеграции

ноември 1989 - XVII конгрес на ЦК СКЈ со голема подвоеност меѓу националните раководства. Почеток на процесот на распаѓање на СФРЈ. 1990 - Формирање голем број политички партии и заживување на политичкиот плурализам во Македонија. 11-25 ноември 1990 - Први повеќепартиски избори, преку кои беше избран првиот повеќепартиски законодавен дом со 120 пратеници. Од 17 партии кои учествуваа на изборите, 11 обезбедија место во македонскиот парламент. 8 јануари 1991 - Конституирање на повеќепартиското Собрание на Македонија. За прв претседател е избран Стојан Андов. 25 јануари 1991 - Во Собранието едногласно е усвоена Декларацијата за сувереност. 27 јануари 1991 - Собранието го избра Киро Глигоров за прв претседател на Република Македонија. 20 март 1991 - Избрана е првата влада на Република Македонија со претседател акад. Никола Кљусев. 6 август 1991 - Собранието донесе одлука за распишување референдум за самостојна и суверена држава. 8 септември 1991 - Мнозинството од населението се изјасни за суверена и независна Македонија. Од вкупно запишаните 1.494.626 гласачи, гласале 71.85%, од кои 95.32% се изјасниле за самостојност. 17 септември 1991 - Собранието усвои Декларација за прифаќање на резултатите од референдумот. Истиот ден е усвоен новиот Устав на Репуб-

октомври 1992 - Република Македонија назначува свој претставник во Брисел. 23 декември 1993 - Собранието донесе одлука за зачленување на Република Македонија во НАТО. 15 ноември 1995 - Македонија е 27ма членка на програмата Партнерство за мир. 22 декември 1995 - Воспоставување дипломатски односи меѓу Македонија и ЕУ и отворање на преговорите за соработка во трговијата, финансиските операции и транспортот. 10 март 1996 - Република Македонија станува полноправен партнер во Програмата PHARE. 14 јуни 1996 - Отворање македонска канцеларија за врски во Брисел, седиштето на НАТО. 12-16 мај 1997 - На воениот полигон Пепелиште кај Неготино е одржана мултинационална воена вежба, прва од ваков вид на територијата на Македонија. февруари 1998 - Во Охрид се одржува првиот политички дијалог на министерско ниво со ЕУ. 23-25 април 1999 - На Самитот на НАТО во Вашингтон Македонија е вклучена во Акциониот план за членство.

Воведувањето на плуралната демократија на насловната страна на Нова Македонија на 13 април 1990 Воведувањето на плуралната демократија на насловната страна на Нова Македонија на 13 април 1990

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

лика Македонија, со кој таа се дефинира како суверена и самостојна демократска и социјална држава. 26 март 1992 - ЈНА конечно ја напушти територијата на Македонија.

Самостојна Македонија 8 април 1993 - Република Македонија е едногласно примена во ООН. По инсистирање на Република Грција, примена е под привремената референца Поранешна Југословенска Република Македонија. Македонија под нејзиното уставно име ја признаваат 133 земји, меѓу кои и постојаните членки на Советот за безбедност - САД, Кина, Русија и Обединетото Кралство, поголемиот број членки на ЕУ и сите поранешни југословенски републики. 16 октомври 1994 - Први претседателски и втори парламентарни избори. 1995 - Македонија станува членка на Советот на Европа. 13 септември 1995 - Потпишување на Привремената спогодба со Грција, како правна рамка за разрешување на спорот околу уставното име. 16 февруари 2001 - Група албански екстремисти започнаа престрелка со Армијата. Таа мала престрелка за само еден месец прерасна во конфликт со воени размери. 8 август 2001 - По долготрајни преговори, во Охрид е усвоен Рамковен договор, како основа на внатрешното уредување и унапредување на малцинските права. Потпишан е во Скопје на 13 август. Постепено е имплементиран во Уставот и законодавството.

Факсимил од Декларацијата за сувереност донесена од Собранието на Македонија Факсимил од Декларацијата за сувереност донесена од Собранието на Македонија

Монетарното осамостојување и замената на југословенскиот динар со денар се случи на 26 април 1992 година Монетарното осамостојување и замената на југословенскиот динар со денар се случи на 26 април 1992 година

Осамостојување ноември 1989 - XVII конгрес на ЦК СКЈ со голема подвоеност меѓу националните раководства. Почеток на процесот на распаѓање на СФРЈ. 1990 - Формирање голем број политички партии и заживување на политичкиот плурализам во Македонија. 11-25 ноември 1990 - Први повеќепартиски избори, преку кои беше избран првиот повеќепартиски законодавен дом со 120 пратеници. Од 17 партии кои учествуваа на изборите, 11 обезбедија место во македонскиот парламент. 8 јануари 1991 - Конституирање на повеќепартиското Собрание на Македонија. За прв претседател е избран Стојан Андов. 25 јануари 1991 - Во Собранието едногласно е усвоена Декларацијата за сувереност. 27 јануари 1991 - Собранието го избра Киро Глигоров за прв претседател на Република Македонија. 20 март 1991 - Избрана е првата влада на Република Македонија со претседател акад. Никола Кљусев. 6 август 1991 - Собранието донесе

одлука за распишување референдум за самостојна и суверена држава. 8 септември 1991 - Мнозинството од населението се изјасни за суверена и независна Македонија. Од вкупно запишаните 1.494.626 гласачи, гласале 71.85%, од кои 95.32% се изјасниле за самостојност. 17 септември 1991 - Собранието усвои Декларација за прифаќање на резултатите од референдумот. Истиот ден е усвоен новиот Устав на Република Македонија, со кој таа се дефинира како суверена и самостојна демократска и социјална држава. 26 март 1992 - ЈНА конечно ја напушти територијата на Македонија.

Собранието на Република Македонија Собранието на Република Македонија

екстремисти започнаа престрелка со Армијата. Таа мала престрелка за само еден месец прерасна во конфликт со воени размери. 8 август 2001 - По долготрајни преговори, во Охрид е усвоен Рамковен договор, како основа на внатрешното уредување и унапредување на малцинските права. Потпишан е во Скопје на 13 август. Постепено е имплементиран во Уставот и законодавството.

Евроатлански интеграции

октомври 1992 - Република Македонија назначува свој претставник во Брисел. 23 декември 1993 - Собранието донесе одлука за зачленување на Република Македонија во НАТО. 15 ноември 1995 - Македонија е 27ма членка на програмата Партнерство за мир. 22 декември 1995 - Воспоставување дипломатски односи меѓу Македонија и ЕУ и отворање на преговорите за соработка во трговијата, финансиските операции и транспортот. 10 март 1996 - Република Македонија станува полноправен партнер во Програмата PHARE. Никола Кљусев (1927-2008), 14 јуни 1996 прв премиер на самостојна Отворање македонска Македонија. Економист, универзитетски професор, канцеларија за врски во

Киро Глигоров (1917-2012), прв претседател на самостојна Македонија, избран во јануари 1991 од Собранието и во октомври 1994 на непосредни претседателски избори. Учесник во НОВ, член на Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ и делегат на АСНОМ и АВНОЈ. По војната извршувал високи државни функции во Македонија и Југославија. Креатор на политиката и главен протагонист во изградбата на суверена, независна и меѓународно призната Република Македонија.

научен истражувач, општественик и член на МАНУ. Одигра значајна улога во воспоставувањето на независноста и сувереноста на македонската држава.

Никола Кљусев (1927-2008), прв премиер на самостојна Македонија. Економист, универзитетски професор, научен истражувач, општественик и член на МАНУ. Одигра значајна улога во воспоставувањето на независноста и сувереноста на македонската држава.

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A

Република Македонија - независна и меѓународно призната држава март-јуни 1999 - Македонија е клучен партнер на НАТО во кризата на Косово, помагајќи ги операциите и обезбедувајќи прибежиште за 300.000 косовски бегалци. март 2000 - Отворање на Делегацијата на ЕУ и подигање на односите на амбасадорско ниво. 9 април 2001 - Потпишување на Спогодба за стабилизација и асоцијација меѓу ЕУ и Македонија, која стапи во сила на 1 април 2004. 2002-2005 - Македонија учествува како дел од меѓународните сили на НАТО во Авганистан. 22 март 2004 - Поднесено е барање за членство на Македонија во ЕУ.

6 2 . 5 0 0 г од и н и И С ТО Р И Ј А Н А М А К Е ДО Н И Ј А

14 февруари 2005 - Предавање на одговорите на Прашалникот од Европската Комисија во Брисел. 17 декември 2005 - Македонија добива статус на кандидат за членство во Европската Унија од страна на Претседателството на Европскиот Совет во Брисел. 3 април 2008 - На Самитот на НАТО во Букурешт, Грција ја блокира поканата за Македонија за членство. 15 јули 2009 - Европската Комисија препорачува укинување на визите за граѓаните на Македонија, Србија и Црна Гора од 1 јануари 2010 година. 14 октомври 2009 - Европската Комисија препорачува почеток на пре-

говорите за членство на Македонија во ЕУ. Република Македонија продолжува да живее посветена на европската и трансатлантската интеграција - членство во НАТО и во Европската унија, како витален интерес за долгорочната стабилност, безбедност и благосостојба.

Republic of Macedonia - an independent and internationally recognized state Брисел, се-диштето на НАТО. 12-16 мај 1997 - На воениот полигон Пепелиште кај Неготино е одржана мултинационална воена вежба, прва од ваков вид на територијата на Македонија. февруари 1998 - Во Охрид се одржува првиот политички дијалог на министерско ниво со ЕУ. 23-25 април 1999 - На Самитот на НАТО во Вашингтон Македонија е вклучена во Акциониот план за членство. март-јуни 1999 - Македонија е клучен партнер на НАТО во кризата на Косово, помагајќи ги операциите и обезбедувајќи прибежиште за

300.000 косовски бегалци. март 2000 - Отворање на Делегацијата на ЕУ и подигање на односите на амбасадорско ниво. 9 април 2001 - Потпишување на Спогодба за стабилизација и асоцијација меѓу ЕУ и Македонија, која стапи во сила на 1 април 2004. 2002-2005 - Македонија учествува како дел од меѓународните сили на НАТО во Авганистан. 22 март 2004 - Поднесено е барање за членство на Македонија во ЕУ. 14 февруари 2005 - Предавање на одговорите на Прашалникот од Европската Комисија во Брисел. 17 декември 2005 - Македонија до-

бива статус на кандидат за членство во Европската Унија од страна на Претседателството на Европскиот Совет во Брисел. 3 април 2008 - На Самитот на НАТО во Букурешт, Грција ја блокира поканата за Македонија за членство. 15 јули 2009 - Европската Комисија препорачува укинување на визите за граѓаните на Македонија, Србија и Црна Гора од 1 јануари 2010 година. 14 октомври 2009 - Европската Комисија препорачува почеток на преговорите за членство на Македонија во ЕУ. Република Македонија продолжува да живее посветена на европската и

7 2 . 5 0 0 y e a r s H I S TO RY O F M A C E D O N I A