Skip to main content

Renacimiento Filipino Ano III, Num. 136 (28 de Abril de 1913)

Page 1

•

;t -:-, (1

,.,.,.,.,..,.

}f'.

.·.

-

AC[UALIDADES, llTERATUU, IIISTOR!A, CIENCIA, ARIES, CO'IIERCIO, i\OUSTRI \ \ 4GR!C~ll~U. !!dJI«• MAR-vi OCAMPO, ll&Ol!JTRAD.I. 111 L.!, ADIIUNl8TRA0l'tlll DI! 00RR!t0S 00)10 00R!U!~P0IIDRII0 JA DK ~R00NDA CI.A~E

ANO l!L

J.UNJCS 28 UJI: ABI\JL Dlt 1913

NUM. 13,;

• PRIMER CONGRESO -DE OBREROS FILIPINOS , o DE ~!AYO DE 19,3.


ll.l!i.N,HJlM.lEN'l'U !'lW.PlNO

J:374

l:'lEt:t:lON t:ASTELLANA

':!~a~:p~!~!~?atd~ª'~~!!P.!~~." lí_L_a__--;;;~-1-.-~¡ ratum, Ri>toria, Cíe>1d•s, .fries, Co»ie;oio,

GANDARA

lud1~¡jfriu, Agdcultura.

EDITOR

671-Tm,. 3281.

\. r

111ART1N Ot:All1PO,

Gran fabrica de Bizcochos Confitería y Repostería. 1 Sirve pedidos en la ca: 1 pita) y provincias.

PUBLICAl:'E N N LOS D1A8 7, 14, 21 y 28 Dlt t:ADA Mlli>.

PRKCJOS DE SUSCRIPCJON EN MANJLA \' PRov1Ncue:

Por un mes ad,lantado .

. ,

.

, í' 1.00

Por nn t.rimeatre pa¡a:o adelantado

.P3.00 con la reb,.ja de 10 0 / • , Por UD eemeetre pego adelanlado .P6 00 con l• bonifioacióo de 15 0 / 0 Por UD año pago •deianlado .Pl2.00 con la rebaja de 20p0 / • Por un Dúme,o snelt-0 . • , . , Por un id. atrasado . , . . EN' EIL EX'f!RA~JERO: Por no someelre pego adelantado , Por nn año pego adelantado . . ,

,

2.70

,

5 10

,

, ,

9.60

PARA LA SEMANA SANTA

O.SO ,P 9.00

, 15.00

1Oficinas, Gunaw 126, Kiy,po, Manil<'. TEL. 108.-A!'ARTADO PE CORREOS 77ó. De venta en t<ld.., lae Librerías de Manila. NorA. -En aquello.e pueblos de provincias donde no •• pueda obtener oon facilidad no gire poaial o papel moneda, pueden los

Sombreros elegantes de todas clases, calzados, corbatas, y otros 1efectos para caballeros todos son nuevos. Venid a visitar nuestro estable= cimiento y os convencereís.

LA BULAKENA

eneoritoras enviaroo.s el importe ae su eae-

oripoióo en eelloe de franqueo de 2 ceo·

205 R,OSAR,10 MANILA.

tavos. <::,.._

-

\.

o.~b

LA ESTRELLA DRL NORTE __¿;, FIJ~DADA EN EL AÑO 1870.

Deseoso este Eslablecimienlo de proporcionará su numer03• y disiinguida clienlelu y •I púb Jico en general, la más completa y Amplia información acetca de la grandl..:iros ex:isteooia, que pos7e en sue alooaceoea, no ha perdonado medios, ni escatimado eacrificio alguno en proceder a la 1ropres1óo de

UN NUEVO CATALOGO eo el cual se dá una idea, la más perfecta y acabada cuanto en BRILLANTtlS, A.LHi.JA.!!I, l't:RLi."I, OBJETOS DE l'L4T4

y olroa INNU •IERABLE3 ARTICUl,OS (ieoe a la ~eola. Dicbo CATALOGO se compone do 260 páginas esmeradamente improeas y edoroadee con 5·000 ilustra.cioaes, en )a:3 que figuran al pié su »recio de venta.

l./.l oportuno de esta publicación y la particularidad de haber sido eo Manila, •valora má, el pensamiento qne ha presidido en su co~fección.

"U ESTRELLA DEL NORTE. "··Levy Hermanos.--46-48-5O Escolta. Hanlla. ·

IloUo,

Pari••

New Tork.

)C ~ ><>OOC>OO<>OO<><>O<,OOOOOOOOCIIOOC~"'OO<>OOQ(

x¡: w . I!

j ·t

Ho:.:::.,~:~~~!:.~LE ti

!11

Este Hotel, ha sido y es, siempre el punto

1 -=-cc-=--=-Í 1

de reunion de la mas distinguida sociedad de

~ ~ ~ ' 1 1 Manila y

w

:1:

Provincias. ~~>OOOO<>OOCX


(,lffil&-31./0 I.P JJl_ Q.

.il

SECC/ON CASTELLANA

NOT AS DE LA RED ACC ION Impresiones de, Abril. Dejamos Abril con el presenta número a ltamente satisfeohos de los hombres y do las

COflH,

La idea, humilde como nueolra, lanzad• hace uo mes, de ofrecer un bomen•je real y

po•itivo á la Prensa y á la Belleza, florece gallarda y primaveral, So pre•ienle un cboque formidable, oo el Con• cur,o ae Bellota, entre el Norte y el Sur de Luzoo. Loe U1.3limonios que tenemos al a6rmar a,I son conclusi~os y (atales. E n Manila, por un singular y bollo gesto de confrateroil:aoión caballeresca, fór maBe un am· bienio fuerte y decidido á f,vor de la aparición radio,a y magnifica de una encantadora Ks• trell• del Sur. L.. balotas provincianas llegan nutridue, 1irenadas de entusiasmo y fé. Vamos recibiendo carlas de ofrecimiento , de adbe~ióo, de ooosulta, de aclaración. reveladoras todas del apoyo y de la sinceridad cordial con que los her mano, de provincias responden A nue11lro llamamiento. Eo el resultado del último escrutinio que publicamos oo el presente número, podrán ver nuestros amigos la oompacta lioe• de candidata■ que han surgido basta ahora con su, votos corre~pondieo tee. Eo el primer escrutinio de Mayo-mee de 11)1; ftores-.eurgir áo m,s nom hres, conoceremoe mts retos é invitaciones á I• lucb,.

Re.spondieodo a nu•stra llamad• , ¡Electores á soscribireeh, poblicada en uno de oueetros o\\meros pae:adoe, hemos recibido varios encargo&

de tenedores de balotas de nuestro Concurso de Belleza. E~toa encargos cooeiatieroo eo variae su@crioiones a La Var1pardia y una por uo aóo al PAilipp••• .B,pid,lic. Pero ineie1imos atlo: ¡Electores, á euecribireel Del Sur de Luzón, de Iloilo, Cebú y Negros y de M.indanaw es por el presente, de donde parten con más ineiBtenoia noticia.a y rn01oree pronunciadoa de próxima lucha intensa.

Trabajos recibidos para el Concurso Litera rio. Son lree b .. ta •hora. EN CASTELCANO . Cuento: Añ,j/J. Ermil/J. por Opalv,. E N '!1AGAL00,

Poee!a: B i~d na Bal6 por Dima,ahol. Cuento: hg K/J.owgalian ,a Filipina, por Ar-

smu.

El pl•zo 6j,do para la adrnieión de trabajos para este Concur,o ea el 26 de Mayo próximo.

••• Oarumos publicidad en nuee1r1111 pá~ioas, en la prensa de esta capital y en 1• de provincia•, lo actea posible, los oombree de los pree,tigio.eorr y autoriiados lileratoe que iotflgruán el jurado de nuestro Coocur~o Literario. La Empresa de RENACIMIENTO Fu..1r1No ya ha ioioiado el planeo del programa de las fiestas. Estamos en continua eesióo. Asimismo, por m~dio de una aclaración adi, ciooal al folleto de las bue• de oueetro• Concursos, publicaremos , tao pronto la Empre•• lle ue 5 a un acuerdo definitivo, los esplicacionea que muoboe electores de provinoieF eolicitan de ooeo• troe ,obre el 1érmioo de la• votaciones en los precintos que e,,!An fuera de Manila.

• •• RENAO[MlENT O FtL[PINO

en BU primer número de Abril decía. e Kotramos en este mu con el ala,e. abierta á las más balagadorae eepennzu con molivo del movimiento cultural que hemos tenido el honor de promover. , El pueblo ha comprendido nue,lra iniciativa 8incera y tAtA· respoodieftd o con eimpalia A nuesLra modeBta invitación. ► P uee bien. Abril vé. A pasar; dejamos eete mee con este número. Las esperaoza.-i de entonces. van crjataJi. záodo,e, tomando forma, carne de realidad...


K.&NACI.llIB.KTO J'ILIPIMO

1376

8BCCI01' CASTELL ANA

A EMILIO JACINTO (Poe~ía hermosísima que obtuvo el premio el Concu,rso po1iJ.ico c,lebrado en honor de Emilio .Jacinto, ,.11yos .fie~tas se efectuaro11 el do111i11go pasado ,·onsiste11/es en 1111a procesión pnpular po-,· la 111a1iana y 1t11a r,lada p01· la noche, donde filé leichi esta compos-ici6n y proclamado su genial autor.) Lema YOGA ~ Patriota. c·n los lit 111pm,:ck ingratos estudios y audaces locurn'-, y clulct·s ,·i-.;inm.·s Je rostros fugaces con re,;,os y risas t.:11 labios de ingenuo carmin, hermct1co ÍUÍ'.'.h.' al ;1111or y su i:aya co:,quÜiola Lo raro .1111cJaba 1.:11 111 airosa nu:kna dt• arti~ta, y raras on¡u1clcas pobl.1ban t u austero jard111... . En odio implacabk ,l tocio lo inicuo )' nefario tu menk inflamaba una arc:n~a del nul·, e ílrumario o un trozo del "~oh": adoraba-. a. !barra y l)anton, y amaba~ lo antig uo. L a edad patriarcal y de oro del prístino régulo tuvo en tu verbo sonoro la clara Justeza de amada y distante \'isión. Espiritu prócer, ~t·ns1blc al poctico encanto, q ue á vc:ccs es ritmo }' á vece~ es flor, de: tu canto aun queda el recuc,·do sonoro c.·n el aire n:\lal; aun vibrn y contagia el patriótico ardor de tus versus y muestra tu limpia \'Crs1on el claror de los tersos chamantcs que enjoyan d hUlumo Adios'' de Rizal. Xo íuc tu cxclusi<'a misión la clcl canto ;\pohnro. 1 La arc:ana. \·irtud qm: preside d rodar Cl n·1lmco ck pueblo.., y ra.:1a-. •1uc intcgrnn la. adámica grey, tu acción cn el ciclo inicial prl'tijo en el espacio: Rizal puso el gcnrn:11 1 su m\lsculo A ndrés Bonifacio; tu el bra1.n y la itka Juntaste en harmonica ley . . \s1 l"omn el gri-.. lc:ncbro~o rk cdadt·..:.. pro\'ecta-. doraron 1;,... maxi1rm" puras d e las A nalccl:1~, y en t·lla ... el ,\sia, r,u11pÍ<'ndo el sopor :,.,(·cular, la \'O, c..,cucho dr-1 que luego e cribicra ••l Corinlo, tu noble C:\':mgclio <lt. honor y de patria, oh Jacinto, 111111banclo ,i tu raza m:tgmfica la hü,toria insular.

Rumor subtcrr.anc:n, t"n mitad de la idilica. fies ta, ~mtió la colonia, y un ·ic-nto ele :\irada protc~:-a pasó por l;i-. frente..:.. su fuego de cálido tul. Plasm:i.sh· d anhele.., t.·n 41ue csp1ritus libres se adunan, y cntonct.•.,,;, al rojo fulgor del aucl.-iz Katipunn11 1 puñalcs Í(:brilcs lanzaron su rl•lo al azul. ...

La ubc. rrima tit.rr.l torno.se dt.·!i,pués en un lago de sangn:, firmada en d pacto, y d bolo h11.o estrago, folgicnrlo t·n el puno hroncmt.·o de a1"'\oso rt•ncor. l .a Sllt"TI<.· fue acl\ t'J "" ;i tu ardor eficaz de g:ucrrero; no obs1antt.:, a tu JC'nlo ·ncubna d ,·ulgar prisionero, r hubiste merced del hidalgo oficial cazadot Dcsputs que la amada bandem se irguió hacia los a:-.tros. en monte.:-. y ,·allc-.., rlondos d · h1s.toricos r:istros, tu duplicc ¡:lona :u, ,·squiva al iavor popular Buscó tu nostalgia el reuro ancestral, y en belleza rend1stc, por fin 1 ,t la Parca la insig ne cabeza, rlc c-arn ;í tu cielo, ckbajo de umbroso palmn.r.

1 1

1

1

1 1


1377

KENACI.MIENTO FILIPINO

HCCIOM 0.Al:1TBLLA1U

1.a muf."rtc es descanso. 11 Cerebro en que tuvo su hornaza la idea que urdió la ~popcya inmortal de la raza, descansa. La Patria vigila tu sue,10 de paz. La Patria, orgullosa, entre epónimos héroes te nombra.

11

Moriste dichoso, sin ver sobre el pl'cho la sombra del ala extendida y las g3rras del buitre \1 0ra'l.. La suerte está echada. Borrasl c d padrón 1níamnnte. y en su híspida senda tu pueblo camina adelante. Tal vez llegue al lin, ó tal vez lo s~puhc el alud. Ya el árbol, nutrido con sangre y acerbos dolores sonríe en sus frutos y espera en sus v1rgenes flore:;, No es una ra1.ón el negarlo; ta1~oco es virtud. CBCILIO APQSTOL.

) )

U~A DEDUCC!ON ABSURDA

PREJUICIOS CONTRA EL TABACO U no de lo• médicos que aeietió al expreaideote Rooaevelt en el boapilal A que fué conduoido para curarse del pistoletazo que le

infirió un monomaniaco en Baltimore durante la ' última campaña preeidenoial, atribuyo la sober bia complexión . física der , l'rofeeor de Eoergla y Apóstol de la Vida intensa, á la vida quel leva 1:11 aire libreJ 6 e.ea, á lo que los norte aroericanoa llaman out o/ door life, A la que es notoriamente aficionado~ al buen metodo de su alimentación, A que casi nunca prueba bebidas alcohólicae y a que oo fuma. Otro médico también americapo, creyendo poner una pica en Flandes, y quizAe para atraerse ooloriedaJ. como cruzado contra el uao del tabaco, añade á la aaeroión de au colega, este descubrimiento: , B:s uo hecho notable y q ue merece llamar la atención del público, por el ealudable efecto que puede tener oo el ánimo de cada individuo, el de que loe tres principales candidatos á la presidencia no fumen tabaco.• Nos parece inocente el descubrimiento de eale facultativo. Ha querido hacer de uoa buena Jecoióo, una lecoióo mejor1 pero el resultado ba aido cootraproduceole. El médico de Roosevell, al llamar Ja atención b8.oia las causas 6 oi,ouns t-anoiaa que baceu robusto y fuerte el organismo de hombre tan extraordinario, ha querido, sin duda, pondera! la cooveoieocia y 1.. ventajas de la vida a l aire libre, de uo buen método de alimeotacióo, de huir del alcohol y de oo fumar, todo juntamente. Ha quorido exponer lo que hay do notable en el régimen de vida del ox• pre,idente Rooaevell, dando así una lección provechosa. Eo cambio, ¿qué hay de notablt en el /¡,eho de .que el ex presidente Taft, el ex orosidente Rooaevoll, y el ex gobernador Wileon, hoy l'reeideote de los Estados Ooidos, oo fumen? Segun tenemos entendido, por los relratos de los ne, pereonajee que bemo't_ visto todos y por sus l,iograff.., la constitución física de los tres ea muy diferente. Por otra parte, ol coronel Rooae, velt monta caballo con freoueooia, se dedica á la caza tintenaa, nada, juega al te-nnis, y recorre a pié, á guisa de recreo y doparle, largas distancias. 11:1 ex gobernador de Filipinas, por su parte, hace una vida casi sedentaria, prefiriendo, entre los spqrts, el golf. El Presidente Wileon, por el contrario, ba hecho siempre vida al aire libre. E s un outnfdoorman, como Rooe:evelt aunque menoa quo éeté, pero mucbo mile que Taft. El praaoindir de todas las diferenoiae, para escoger uoa semejanza, como la de que ninguno de los trea fuma tabaco, para · inferir de esa. semejan-za

algo que tenga relaoi6n con loa electos do la nicotina, es, ciertamente, abeurdo, una deducción impropia, no eolamente de un hombre de citm• cia, eioo tambieo de un lego en tales ma.teriea. Mucho •• ha eacrito sobre loa efectos del taOaco. Se le condena con la misma y á v6cee con rnnyor aaiia que al alcoholismo, como Hi t,l íumur fuera un estigma, una calamidad social, que aniquila el organismo Clt~ico, que acorta Ja vida, que mala; pero la verdad •• que los expe, rimentoa cíenUficos, los estudios que e:& ban beoho en el terreno de la patología basta la fecha por eabioe eminentes, han dado resultado oogativo. 1/¡) tabaco no ee porjudioial en si. Puedo ser perjudicial en el abuso, como lo •• la carne, Jae verduras, el calé, el té, y hasta el agua, ingeridos con exceeo. La )eche misma puede hacer da/Jo á uo orgaoiemo. e-o ciertas oircunstanciaa. Ael tom bien loe huevos. A ciertos organismo• •• fuoeeto el ejorcioio de andar A pié ó el subir cueata. A otros, por el contrario, lea ea con vt:1 nieote andar algunos kilómetros cada día Pero á e.etoa mismos podrJa matar un exceso de fatiga., Se dice que el tabaco daña al corazón, y basta se ha in ventado ya uo nombro aplicado á 1• onfenx.edad que dicen causa la nicotina on tan importante órgano. Pero •• lo cierto qoo, eeguo otros, los caeoe de eae mal del corazón causado por el hábito de fumar no bao aido claramente dilucidados, acueándoee á. otrae caueas el origen de la enfermedad. Se dice, ••imiemo, que el tabaco acorta la existencia. Nada mAe lejos de la verdad. Ea los paiae, productorea de eea hoja, es mAs comun y mée grande la longevidad. En Cagay"o y la leabela y en l•a provincias ilocaoas, donde •• empiezo. á. fumar cuando termina la. lac1aaci&, y eo donde fume.o aio cesar deede Je. méa 1ieroa infancia, tanto loe varones como las bembrae, hay mayor número de longevo, que en cualquier otro paie ·d~ condiciones diferentes. Y no debe ol vidaroe que el género de vida q ue por lo comuo Jle,:-an los habitantes de eeae cowarcae ee ina5 miaerable que la de loe babitaot08 de otros paises. Nioguoa relación tiene, á juicio nueMtro, &I becho de que ninguno do loe tre, candidatos ~ la pr esidencia fuwe, con eu conetitucióo flaica ni intelectual. Muchos hombrea que fuman puedeu ser y son má.a robustos y poseen uua ioteJigenoia superior A Ja. de loe tres Presidentes americaood citados. ftnire los iluatres americaaos por cuya ioleleotualidad y robustoz física se hao distinguido, s& encuentra. Mark Twaio, el fatt10liO

ºº"


Rl!iNA.CIIUBiNTO J'ILIPI1' O bumori•ta, que llagó á edad avanzada, y oo murió, ciertamen te-, de mal de nicotina. Entre los hombres emioeotes de todo el mundo, es posible que seno en mayor número los que fuman, los fumadores empedernidos. Y ni Tan,

1

1378

8.ICCION CA.STBLLAMA

ni Roosevelt. oi aun el miemo Wilaon, conside• rado el c láeico y el académico por excelencia, eon loa hombres más il'uetree ni más eminentes en el vasto campo del saber humano. PEDRO PASCIS.

iUP, QUE CALOR!. ...

Eo este pfcaro mundo, como dirla el comienio de cualquier cuento tártaro, cuando nos di\ por

ensañarnos en algo, ya no hay Dios que nos de tenga en oueetrM apreciaoionee... Q.. S i no, ahí esté. lo que pasa en Manila estos dlas. Se nos ba ocurrido, como en todos loa afios cu lpar al calor, nada ma, que al calor, de todas nuestras des.dichas y sineabores1 y .. ¡rediéz-, si lo conseguimos!. . Apanas. ocurre cualquier {cosa, ya est.emos diciendo: <Es por el calor que haee estos dJae. , Y oos quedamoa tan satisfechos como ai bubié, ramos hecho un disoubrimiento ve,dade-ramente fenomenal Que la Escolta arde como un horno de panadero, y •e a•a todo lo que b.ay en ella, pues, , es por el calor, .... Que si en una de las vueltas del ,deteotivismo• en Manila, ee descubre que uno$ individuoa de buena voluntad se dedican á la heródica tarea de reconstruir aquellas escenas de aquellos tiempos (que ¡ayl, no volverán) en que Adán y Eva, nuestros insignes padrea, andaban como quien dice á la fresca, en el Paraíso, pues... ,Es el calor, afirman serios los periódicos de la localidad. A lo mejor, estamos en cualquier baile, y ealen tres 6 cuatro patanes, seguidos de sus correspondientes maritornes, arremangan faldas y pantalones, adoptan una posición llrica, y emprenden el lúgubre y fioambulesco ,ag-rag con una maestrla incaloulahle, y á loa eapectadores á quienes el espectáculo da ganas de llorar, abren loa ojos desmesuradamente ante tanta civi lizaoióo, y dicen: ,,Es que bao sentido calor en eue cuartos• .... Y asi andamos . Todo lo atribuimos al calor de estos d!as. 1Pobre señor! Este es el caballero mrui an\i• paotico de los que se regiatrao en la época. Apenu beco su aparición a mediados de Marzo, ya van maldiciendole, aobre todo, los poco afor. tunados mortales que no pueden echar un viajocito por Baguio, por Sibul y por otros sitios de veraneo, donde según dicen no va el calor.... y gracias. Esto haata que é. este caballero so lo ocurra también veranear. Figuraoe caros lectores que a nuestro bueeped, para parecer mrui rop (lease cliic), vaya también á dar aus visitas por Bagyo, para tener el placer de jugar el , base-ball, con · nuestros queridos y mimados fuooiooarios que allá estaré.o como en el cielo. Figuraoa... no: no oa lo 6gureis porque os asustaríais con solo peo, aar que con Mr. Calor en Bogyo, en Sibul y aqoi, seria esto el cataclfemo numero uno. Pues, como deciamoa, y perdonen la divagació n, apeoas al calor aparece coa 81:1 cortejo que suele eer el polvo y la sequla, la gente, ó huye en furiosa desabandada, 6 se queda ain huir para maldecirle y ponerie mala ce.ra. Todo ~e lee vuelve bufar como unoa gat-0s, y estar todo el dia metidos entre el hielo y el agua. Con el calor ae presentan siempre loa consi• guient<>a problemas que atai'ten é. la esquía. E a aeguida hay que mandar soldados de la Conata• buloria para que nadie profane el agua que por ai aoaeo, y aunque no. eat6 m'!y limpia, debe be, ber el pacifico y su(ndo vec1ndar10 de Manila. Y esto ea 111uy bonito... como tú debee compren

der muy bien, mi querido lector. Y no digo ,a borear porque, graciaa á Dios, no hemoa llegado a( extremo de tomar el_ agua ~e Moriquina, que d10bo aoa de paso, hubiera ,ab1do á cielo. Pero si no llueve... Y apropósito de esto, be enc.oJJtrado uo nuevo argumento en apoyo de mis primeras, pero humildes e6rmaciones, Ahora verág, le.ctor. El otro dia, ouaodo menos lo esperábamos, cuando más andábamo,, y cuando se guardaba con més celo y estrechez .i depósito de agua en Sao Juan del Monto, aquí que una lluvia como la del diluvio hé universal y que traía uoaa gotas enormea, cae en la ciudad paraliza el tráfico, aauata é. loa nerviosos, inund~ las calles, y... desafla al alcantarillado. Los zaguanes se llenan de a~na, flotan lo, vohlculos como flotó el Arca do Noé en no •é dónde, y los vecioos murmuran tiritando de frto, y ain poder moverse de sus cas•a: , Ea por el • calor que bace»..... PUCK.

LIRA DE AMOR

RITA MOYA l Ojos que me sonrieo bajo la niña frente De los cabellos negros gentil eodiademada , Y labios que h.ablan mucho, pero hablan dulcemente, Con sones de suspiros, oual rosas de eoramada.

• ••

DiríaaSe su caree de oro y de luz formada; Diríase su riaa el canto de una fuent,e; Sus piés y manos, manos y piéa de enamorada Que agltalos como ala que la caricia siente.

.. •

Acaso huele á Horea y ti besos la chiq11illa, Que desfloró á mis ojoa la plena maravilla De sus hechizos euases, sua pétalos do flor;

.

Y acaso. locamentei po~ ~n presentimiento Me están diciendo alma, y vida, y pensamiento Que puede que algun dia yo llore por su amor.

II Rit.a, blanca princesa pura, gentil y buena, Y o quiero que tú sepaa que to suspiro y sueño Y que es pªra mi vida tu imagen de azucena La gloria mlie aoaiada y el más ansiado empt-ño.

• ••

Yo quiero que tú sepas que está mi vida llena De tu bermosurn toda, ob banco y dulce du,ño, Dueño del alma mla que marcha á II sere¡¡a, Dueño del amor mio que vuela á ti en su ensueño.

• ••

Rita, princesa rola; Rita, mi reineoita, Sean los pobres veraos flores de sampaguita Que tiemblen en tu peoho á modo de collar,

• ••

Y ei es que por amart.e sufrir eerá mi suerte, Comience y• el tormento, y venga basta la muerte ¡Con t•I que yo te pued• con toda mi alma amar' JULIO .BRIAL.


RENACIMIENTO FILIPINO

1379

BECO!ON CABTELLA NA

IMPRESIONES DE Al<TJ-:

LA EXHIBICION DE TRABAJOS ESCOLARES Sin grandes pre~os iooes1 ein mAa objeto qua bideoea tentRdoras de t.ue carnee de ro~a oloro.aa.t el de ofrecer A todos. tanto á. los miemos escola en el momento de M11Ur del baño ... res como al p\\bliC<l en genero!, oporlunidad do Subi mos, dejando II un lado dil,ujo•, mooho• apreciar el conj unto de los trabAjos realizadoe dibujo.a, que nos ealudao de8de tia eHcaJera, 001,1 durante loa nueve meses del Oln.i:1O ~ata exhibición amenazan en loa corredora~ y no8 po,nrh,n &n 111, escolar no tiene punto de comparacion con cual penumbra de loa rinc9ne1:1¡ eehaDJOP uo viHlHO qmer de e3os salones que en lo:1 grandes centrof.. sobre originalea y magn(6cos rnut1strnrioB decorati• de cultura da Europa se organizan en cada .é P?ºª CJl'ºªi _atravesamos nn corredor con un t.flbique en determinada del año para eomet-er A la aprec1ac160 medio, ocupado, por una parte. por los ea-ca,oA de los ioteligeoted Jas obras de loi:s artieta3 ya cuadros de la eccoión rls -vistaff y paiPejics, y por coneegrlldoe. otra, llana de trabajottde Ja clase de PerHpecliva, y No espereis, pues, encootrar aquí cuadros ad- entnmoe en otro aaioncito aportado, rná'4 nutrido mirables, maravillae del pincel, ni eiqoeira pálidas de obrae de mérito, en cuanlo porteuocon é. lo• imitaciones máa ó menos fieles de Rafael, de al umnos má, . .aor,adoa de la escuelo. Aquí, ,o, Mig11el Angel, Ve!a,quez ó Murillo, oo: lodo bre el de,orden imperante que co11trihoye á dac ooaoto hay aquí expueslo no paea de ,imples bo• mayor efecto artl,tico al COOJODt.0, re,allao vigo cetoa, de Hmidos enaayoa, á lo sumo, trabajos de roeamente y llawao Ja awncióo d6I vieítante alg~n mérilo, jozgandolos siempre denlro de las cuatro cnsdroa de valo_r que p11eden figurar oo ya oonv1moíones de lo reli1t1vo. en una simple exb1h1016n escolar, sino en salones Y, aio embargo, el ojo perspicaz, el visitante y estudioa ds piotores profeeionaJeR. obBenador que viene un poco iniciado en roat.e• El primero r6preeen ta un viejo ~entado frnnte riQs de arte, oo dej!lrS. de notar, á poco que se á una mesa de gabrnete con eJ labio conlraido fije en eetos oua.drol!I, que en tJI fondo de su e:en eo fuerza del desvelo ante e:I mh lerio tie algo oitlez, ad\dert.eose ys ciertos rssgoa pe,cllliare:i, deeconoe-ido é indescifrable !iin dudn t8le b'lmbre combinaciones origiaeles del color, pinceladas vi- padece de la obeesión de desentra llar el arcano J!Oroea'l que ofrec,r,n un contraste notable con la de fa ciencia de Ja vada. ejeouoióo ,;rulgor del resto. cDolor, ee titula el otro olrndro cuya sola Aole e•t• obeecvación que hago al Profe•or coolemplaoión produce en el ánimo la impre,ión Aeunción, nna eonriaa oomo de aatisíaoción fn, ,le algo lrógico que llego al íoudo de laa ootratima e:e ioeinua en Fua labios y no sin orgullo ñas: loa ojos Jeorimantee,, la bocs E-!Ooobre-eda por jm,tificado, me dic:a:-lie de advertirle que ouea. uo riotue de io!ioita llmargura, Ja íraolt, obPCUrt, tro roétodo de enseñanza de aqu{, diRLÍllgoese prin• cí~a, lae facciones dt:scompue&taP eo crispaciooee oipal weole por el espíri tu de indepencia coo que iml'.)oaiblee, todo, lodo hace penear en bons de nrocurawos rodear i;,I ,leeenvolvimiento de Jaa infortunio qua llenan el alma de congoja facultades del alumno. En cunnto ésto, deepués Al olro lado, aparece oo hombre de mirada de lae primeras nociones , comienza A trahfljur en hondo, en una actitud d& recogimierao, la cabeza n uestras clases, el Profesor le deja eo ab,olota •poyada eobre le mano y el ceño fruncido. ;,No liberlod de escoger el tema, lo, motivo• ó la idea hahoie •orp,ondido alguna vez ••e gealo y e•a de la obra q"de lt,og~ eo pro_vecto, y eP1O explica expresión 01:1 si rostro, y aon voeotro~ mi&a:io1:1, ese sello d ialioli\'o de originnlid•d que ha llamado no os babei• eorpreodido dolo o u. del espejo su atención.-Así es. en efecto .cuando da sdbito se. apodere d& vuestra alma ó Completando ahorn el examen de los demas eurge en vuestro cerebro ua pemcem1ento, una departamentos que en la anterior visit.a oo me idea extraña que oa interrumpe á lo mt-jor en fué posibJe hacer por fa.Ita de tiempo, comencé, mitad de vnestra labor? Pues e:30 u la cReUexióo • , esta vez por la plaota baja del edificio, donde •• el estado de alma pró;<imo á la incenidumbre que han instalado dos sala'S: la d& dibujo al carboo noe hoce recoger eo no.aotrob misr:noe y volver Ja de la c!aae preparntoria y la del modolado en viala hacia el inlerior do oueslro ser. barro y yeso, ó escayola. Una ojeada e:ohre lR Más allá, una mujer filipina, bjja dttl terruiio, primera oos bas~a: clavadas eo las paredee:, en ideaJ, vaporosa, cubierta de üno ceinamay,, sutil las puertas, eobre ~equeño• hastidoree, y eBcima é impalpable, con los brazos extendidos C8m0 do larguísi mas mesns de t rabajo, ,e hallan dea- si tratara de apresar entre laa enavidades do parramada.s íoaumerables copias de caras coo ojos su seno á alguo ser iovieible, repreeeota la vaoi01i de cabezas de oiñoa con cabello abun<laot.e e Voluptuosidatl, eo el momento supreroo del y r izado, de hombros y brnzos y manos escultu. espasmo, l.,a boca húmeda, loe. ojos entornados, rales, Ciceronea, Sócrates, Homeros, y uoa infi. la narit anhelante, al cabi,llo sedo~o cayendo eo oided de diosea y héroes del mondo mitológico. ondas sobre los •iones paJpilante,, esta pecadora Cruzamos el vestíbulo donde tambien hay con roslro de virgen, ea todo un ,lmbolo. Estoa varias mesas llenas de dibujos, y henos aqui tres cuadros solamente bastan para compensar dentro do la sala de modelado, una de la• más loa esfuerzos y eaorificioa que anpone el e,lable· imporlanles é interesatee de la Escuela. Ea ver, oimienlo y eoslenimieoto do la Escuela do Bellas dad: aqui no bay obras complicadas ni grupos Arles, si no por otro, trabajos do mérito que coo mon umentale9 graodioaoe¡ todo ee reduce a modeloB el tiempo ae realizaré.o iodudablemeote dentro de simples y bocetos en barro y yeso de sencillez esta Academia, eocantadora; en eambio Jos hay muy apreciables, Pero vamos á terminar esta ligera re,•ieta con lnepiradoe muchos de ellos en tipos del peia, una visita al \\ltlmo ,olon que queda. Al otro viejos arrogado• de pómulos ,alieo1ee, oampesinos lado del anterior, en on recinto de esca•• luz quo de tez toalada para el eol de, los trópico,, hija• á duras peoae co_neigoe penetrar a travee de una del pueblo coo el poético tapis de Bahwag y el ventana, bailase 1notalada la exhibición de cuadros cbilaw, en la cabeza, y frescas dalagas moelrnodo al desnudo tomado• de modelos vi•o• con todoa la• prominenoiu do aos cuerpos V&Queiooa y los detalles' del ouerpo humano en ,uo tl11imaa dejando adivinar ~ lravez ~el íl&miao¡¡ )aa mor, ¡eooodite~e. I111poeibl~ deeorihir ffl oonjooto, igi, 1

1


1380

Rl!iN A.CIMIENTO FILIPINO posible ·do.r en breves rasgos idea de oada uno de estos ouadroe. Aquí, rodeado de visiones corpó-

rea•, iovadido el osplritu por esta avalancha de .11:vas iwpúdicae,'siéutese uno perplejo, lraeportado á un mundo ideal en alas del ensueño. Y hay viejas de cuerpo flácido y descarnado, y jovencitas de carnes llenas y pechos rotundos, y nhia• de lineas borrosas, é impúberes eo que apocas empiezan á despuntar y precisar los contornoa. Aún hay wás: hay tambien atletae d0 múeoulos macizos, oabezas cuadradae y meotooes quebrados que recuerdan los aotiguos guerreros romanos, todo ello en el triunfo exceleo y sublime de la

carne.

~

Una cosa, sobre tndo, admira en e,tae iosta-

l•cione,: la m«ltitud de trabajos que dan idea del es[uen.o realizado en' un espacio de tiempo relativamente breve.

Tal como va progreeando la Eecuela de Bellas Artee, ou cabe duda que con el tiempo, esta institución será de las que wAs darán ~loria al pAi:1. LI\ actual exhibición ee un eigoo. Por mi parte, solo deeeo que estas exbibiciones se repitan con frecueocia, pues proporoionan al

espíritu rato• de placer tranquilo, y además¿cómo no?- porque nyudan á educar el corazón y A purificar los sentimientos mediante la virtud de la belleza en aus wáa puras maoifostaoionee,

SECCION CASTELLANA

DIME QUE ME AMAS l'.\l{ 1 TI... .

Si. Dímelo ye, oh tú, mujer que turba• la eterna soledad de mi exietoncía, dime que tu alma d~ azucena ee mio, que tsmbién amOB y conmigo eueñ••··· Abreme ya tu corazón. ob musa,

y vé cómo me gusta, y me halagas con tu gracia ain par de bermoea diva, nacida para amar y e-er amada Un amor inefable y resignado hace ya tiempo que por ti yo siento, que me o beesímia sin cesar el alma, mientras se aoida indómito en mi pecho. Vén, bada ca.rif,oss, no me bri ndes nunca A mi el dotor de una cruel repulso, baz·me olvidar mi triele desvonturn y oo de!tdeñes mi paeiór.i ingente. _ Vén á soñar de amor ... Ya que sup1sle mitigar mis dolores y mis penas con el dulzor de tu bondad de dio••· consuela y calma al que en en a[án te anhela. ¡Dame ya tu amor, oh ángel de mi, eueñoe, que enfllorae de ilusiones mi existencia, rtitne que tu alma de azucena es mía, que también amas y conmigo eueñ•el. ..

JOSK MARlNO.

J,lRIO DEL V AUK

J\CTUALJl>Al>ES EXTRA:>:JEl{,\S

EL BRUJO DE LA CIRUJIA Publicamos aqu1 la efigie del Dr. Alex Carrell, notable médico americano á

quien se

Je acaba de otorgar el Premio de Medicina de Nobel, valor de pso ooo, por sus trabajos médico-científicos que ,•ienen asombrando el mundo.

Las siguientes consecuciones en su huma.na pro· fesión, le han valido a l Or. Carrcl la fama d; que goza: trasladó

el scgmC'nlo de la aorla de

un perro á la aorta tk- otro perro, recobrando

este último toda la experimentos

(u,.,.,.a perdida;

llc,•ó á cabo

que dc:rnos trMon que se podia

llegar al desarrollo plmo cid cuerpo trasplan· tando leJidos: le cxtraJO el h1gado á un perro,

y despucs de "tratar'' c-~1: organo lo vol\'ió á poner <·n M1 ~ilto sin mcno~cabo del

ammal: le

cxtraJ<> f..~ I cora.1.on a un:t gallina y coJocándolo en un tubo lo conscrvú \'ivo1 la.l4.:nlc, durante un pcnodo de tres 1n1.·scs. Al Dr. Carrcl le llaman

sus compañeros 11 cl bruJO d<· la cirujta.r'


Sll:NAOIHIIIINTO J'ILIP11(0

1381

8.SCOION C.&.BT.SLLilA

EL MUNDO NO ES PARA MI

CONFIDENCIAS

oc::i._ la°' llore--. (Jlll' 1111

l'lll~IH'lll ro llt'III II

y.1

,1 mt

pil'•tl

ÍU/gorn•

~ual o,¡oJcs d I oc:Mo.

oh

11 1

J) ')•

'.\ladu.·

¿Por c¡uL· t•I t rcmulo cmto ,Id "!:>al-rng" plafüdr• o mt: part·re de:! llanto

,r ·t,

1111 c.•cu h1qí11u.-rn.'

1

,13

II

~c.- piadosa l!..S t'I monu:-nto corfulen cas santa! l-'uc.·r1.a es que.:· Ju:-¡ dos ~q1arnn'S lo 'I"' nur'\lro'i p«.-chos J!uarda11

Un vivo anhelo l m·o mi :'lima de: rcc,,~cr b~ Un hada me clctm·o. •· Tt· enJ!.u)a..,, 1 o ,on pnla,.

Ls Al,nl, mc8 dl" ,unono"io }' ,h- inti111id.1dcs ~rdtas b I lu, o, propicio ;1 4uimerar-. }' c.:·,pcranl"a'-i.

\'C',, h1JO IIIHl,

dt.• c.·~a ro~a t.·n d brnrlu• -.;on gou, de rocu,. IJgnmas ,le la nocheº,

(

~

\ 1\:0 frL'\IC'

por<¡ut· d .,lma 1,• idolatra. Tú me Jira, que: tu nu "uc-1\a 11 , riochc-s. 'illhtana~

Era u,~ rico tc'.'óoro la ro-.a, r yo la :\Olt''

y ,u, pt· l.1l0, dt· oro bt:Sl

~la,, ¡fatal ,m·rt<" 11ual 1 en \e-..: de g.-ato miel, en su c:ili7 hab1;1 la 1111ts a111nrga hid.

En ,¡ur .1 c':ulomb mi bl':-.o M' 1ron,: 1 L'n.~ e;-,;p11a.:1 t:'SC01 d,d mis labio.¡, ,ar Llrlci' :·Por c¡uc.: t1K'o me.• t'tl;.:a,13, ros.1.. perfa t rulu? El mundo t·n rm se t·n .. ,11,a. ( l}• nu, 1él 110 r,; p:tra 11111

1-:\11\S .

,,1 ~

itr.u,

1 ~ no ~abt c¡w han~ tu 1111.rJ que· pack-1.c:o por tu cau!-io,1 1 por mi p:1 10n (JUt' tu IJ.:110r1 , por d .imor c¡ut.: tr alfa.".

Una qoche ,-,,trdlad a por d prado nw hu; en ro,a cklkada lucamte-;, p1.:rfas w.

\brrl

,,

0

1111 cor;11.(111 npnnu.

tt:mur:1

1

íl"II mU)' cnr¡ull;t , m1c-nlra..-; dur<" nuc\lr.i ch:irl3 ~lo Q'.'.1 ru nur t.nnv.1u <.almnrc. 1111s J.:ra11d1•"' ;111'-i1;1 •.

c¡undla ,uml,ria .Jd arrop, q,H..· ,:1nw t,•ntrr- llort s... de un 1 1'1.

c.·011

t1

ilCtrC' t1•

"" \ .., b3J3

d amorot-<>

\'101,·

F~t;1l t'

l.;l

Las qur

rnfrrnu r

~1,1

Si:• pal:l m, la amoro"io3; dulu, llnn3 y t obl her• ~ . "'l"f'ª pc·ríumar mi ..\r\t· c,m lus. bnmladc , )' gracia'i.

,,uc·

J·..~parc1rils c·n 1111 ~nd.1 tus ílorcs ma~ ddit·ada- .,. A-.,1 serán mt"f" r s nuelt' la--. luir;,, di· m, 1urna,fa, fu r.w .ti.un J 1 \.i:m!en l·uanclo cuu mt f;ucJu c:ur.,~. .,,u111rc..- 1·11 mi ._,·mblanlt P3,'-U~• t .- ..-.o -Unfl'.\

r

St' piadosa. ~o nu dt>je,. solo t'II m1' hor.u 1Jll3rl:~ll. \'cu, uh 1111 tluln.· (·nlerm< 1.1, pa1 a t'Kon,k , te t' 1 1111 nl111a. \JAR{ 1 LO

-r----v~L7wAÑAG t

f

' '

FABR I CANT E DE SOM BRER O S DE PAJA :-;J

TFl.l l•Ol\"O

8 145 ,

;LJ

09, 111:>;[) 0\ ,\:\1.0,\ 1,LI·.

-, lll:,O

_¡,.,_ .\1 Ar-"ILA, l. F


.KENACI.MI:INTO J'ILIPI.MO

1382

8ACCIO~ CASTELLANA

NUESTRA JUVENTUD INVESTIGADORA Desde mi cargo oficial en la Biblioteca de Filip,nes, y por eetar al frente de la División que contiene todo cuanto se ha eecrit.o acerca de

este nuestro querido pa{s, vengo observando desde hace ya algun tiempo, que nuestra juventud, esa eepersnia de la Patria, según frase del inmortal Héroe kalam beño, sieol<l a 6cionea por el conocimiento de los suceeoa desarrollados en estas ieloa,

raro e'B el din. eo que no se cueote con un plantel numeroso de loa que en el maña~ ocuporan los primeros puestos en el gobierno. y

Eotre loa muchos que cooeuneo á.vidos de proourar~e lea tob i nteteeantee iníormaciooe8, y

qae ha clespertaclo en ellos el afan do la inves tigación. figura u n joveo t.ayabeneo, el Sr. Teodo, rico Dolendo, que sin descanso, repasa igual los

libros, q\le los periódicos y c11antcs manu scritos puedan aervirle de base para eu labor.

Ha entrado el pais por una senda do impor tancit1, si se considera que la labor meritoria

que ahora vienen verificando los hombres del mar,ana, ha de prestar no pequeña utilidad para la reconstitución de cuanto ha venido aconte-

ciendo en Filipinae desde remotos tiempos, y do tanto mile ,alor resulta eee trabajo, cuanto que la obrs ahora realizada, ea de esaa que no tienen duda, por haber sido m inuciosamente comprobada con documentos auténticos y oon el teetimonio de pereonas, en cuanto it. loa hechos reoie.otea. Proporciono. agrado contemplar esa actitud de la. juventud actual, s i fuera á tenerse en cuent,a que la labor verificada por algunos, •• refleja en variaa de )as revistas que vieneo publicándose en esta capital, tanto en castellano, como ~n inglés y en tagalog. Figura en esa pléyade plaus1blo de ee• critores, nuestro biografiado, que no tiene uo momento de ropoeo, y ha llegado á asimilarse de tal modo la costumbre de iovestiRar, que constituye en él u n verdadero hábito, el dedicarse diaria• mente á la rebusca de dalO$ con los cuales nutre eus muy interesantes trabajos históricos. Esu, aniateu,· de la biatoriografis, nació en 3

de Julio de 1890 en el pueblo de 1'ayabas, de la provincia de este uombre1 comenzando á. estudiar la• primeras )~trae cuando tenla la edad de ocho años, en el colegio de D. Narciso Lope•, que ora uno do los más acreditado, en aquella localidad durante la dominación hiepaoa. No perdió el tiempo este jMen, y á poco declaráhaselo apto para ser trasladado á la capi• tal do las Islas . con objeto de que ingresara en el At<,oeo Municipal de los PP. de la Compañia de J esó• , pero sue padres fueron sorprendidos por la re1•olucióo que en aquellos dias babia e8tallado, y de momento, ae vieron en la necesidad de abandonar la idea que tenían. Gran empeño, sin embargo, tenian los padrea de Teodorico, en que este adquiriera conocimientos., viendo l• inolionción del hijo para el estudio de las ciencias, y aprovechando la oportunidnd de tener en Ta.yabas como prisionero de guerra al capitan de infante ria española Sr Luengo, hicie rou que este ruara profesor de nuestro biogrnfiRdo. Los tiempos que corrían, no erao los más apropó'lllito para proporcionar una sólida eoeeüao-za á la juvenlud, por lae cirouns lancina azarosos que atravesaban la mayoría de n ueetral:i comarcas, pero extinguidas aquellas revueltas, y cuando el periodo do la pacificación entraba en la oormaliclad, despue,a de la aproximación entre americanos y filipino,, el Sr. Dolendo ee trasladó con su padre á Manila, teniendo entónces la desgraoia de que falleciera el autor do eu• d!ae, alll\ por el mee

T l(ODOHl!'ü DOT,~;:-,;oo

de Diciembre de 1902, lo cual le obligó á retrasar sus estudioe, no empezendolos basta el mes de Junio do dicho año, en cuya fecha ingresó en el Colegio do San )3eda, donde permaneció durante ~eia años, obtenieodo en todae les e.signaturas las más altas calificacíones, y siendo re:compeo-

sado su trabajo con buen nómero de medallas, haela el año de 1908 que ohtuvo el Utulo d• l3aobiller en A r tes con la nota de sobresa liente. Aficionado á la oiencia del derecho, en el mencioHado año de 1908 se matriculaba en esta facultad en la Universidad de Santo 'fornes de Manila, siendo duranle los cinco años de c11.rrera, de los alumnos más aventajados de aquel cen tro de enseñanza.

Jtra Dolendo de la madera del periodiemo, y las horas que le dejabao librea los estudios, ee dedicaba á escribir cuartillas, y colaboró con el pseudónimo de Doring en el Free I'r,ss, y al poco tiempo publicaba artículos en El Icltal y más tarde en La Ya11g1<anlia apareciendo con la firma do Doring y .Augu.sto Ri>,do su• trs bajos titulados Los Rimes dtl 7'iuuo y lnang Kika, viendose despuea en la re.vistfl .REN • CIMfF.NTo F1LI· rlNO, articulo, h istóricos d<lbidos á eu pluma, como Los sur.esos tlel Maf.¡m.li y La suble,:ar.id11 del 4H, asf como un art(culo i nti tulado ¿Rtcu.erdas? Ha sido el Sr. Dolando. presidente de la eociedad Bagm,g Kabataa11 Tayabas, el año de 1910, y entre sus compro\'inoiaoos, es justaroent.e apreciado llOr aus axceleotes cualidades de carácter é inteligencia, y por su laboriosidad, que tnoto en h~ carrero de lns l etras como eo la de jurisconsulto, h•hre. do proporcionarlo en el futuro nn vantnjo~.o porvenir.

El ejomplo del Sr. Dolando, puede eervir de poderoeo estimulo á esa esplendente juventud que hoy dia acudo á las eacuolae, pletórica de entusiasmos parn la consecuoióo de un aólido crédito en el mañann, y de aq ul que amante como soy de alentar lae activi dades que se vieneo iniciando, me complazca en sacar A plaza s i nombre de este inoipiente historiador y estudioso abogado. MANUEL AR'l'IGAS Y CUliJRVA,


.RENAOlMIENTO J'ILIPINO

13R3

BECCION CAtJTELLil.A

EL SUFRAGIO FEMENINO Por B'nANC!SCO QUINTERO. Con grao acierto y oportuoidad ha auaoitodo la inteligente Srta. Pilar Hidalgo la cuestión del aufragio femenino en l!'ilipinna. ol dirigirse á su• coodiacfpulos en el solemne noto de fin de cureo del Colegio de Artes Liberales de la Universidad de .Filipina,. y con gran acierto y oportunidod también hn diobo que el sulragio fomenino es condición precie• para la recta resolución do ~ problemas pol[ticos y aooiolaa del pala. Yo soy- vaya esa afirmación por dolaotepar\idnrio entueiasla y con vencido del sufragio femen ino. Creo que, en un régimen llamado democrá.tico. cuya baee ea el eufragio univuaal, oo puede negarse el voto A la mujer sio cometerse uoa gran íojustioia. N i siquiera tenemos dcreobo á llamar univereol á un sufragio en que ee excluye del voto á la máe bella mitad del género h umano. Todos los so6emaa que se alegan para oegu A la mujer ese derecho, me parecen inven• lados por los egoísmos ó prejuicios de loe hombres que son lo, que han hecho lae leyes vigent<8!. Laa exageracionee que pueda haber en el fe• miniamo no son sino !as naturales reacciones contra las injusticias del estado social en que vivimO!~. Se dirá. aoaeo que las mismtt.e mujeres no quieren el eufragio; que la mayorla de ellas no piden el voto. No lo discutamos. Si aei fuera, no por eso dejarla de ser el sufragio femenino un derecho. Pero yo voy más lejos. Creo que, en un régimen democrático, el voto no solo ea un derecho oioo también un deber y un deber ina, Jieo able. Un régimen demoorá.tico parte, en efecto,

del eupueeto de que lodos los ciudadanos loman parle en el gobierno del pale. El órgano de esta intervención del pueblo es el eufragio y si una parte del cuerpó electoral 88 retrae, sea po,- la causa que fuere, el gobierno reaultaote de eee.e eleeciones no puede decirae que se.a repre. sentaoión verdadera del pueblo y el régimen fla. quea por su base E,o mismo puede afirmarse del sufragio inorgánico, que m uchas veces da lugar al triunfo de la minorla como ba acaecido ahora mismo en la provincia de Rizal, sin ir mé.e lejos, pero no tratamos ahora do organizar el sufragio sino del voto femenino. Siendo, pues. el ejercicio del derecho de so• fragio un deber de, ciudadanía en loe pueblos de• moorá.ticoY:, se comprende que en algunos paiaee el voto séa obligatorio. Me parece bienJ y, corno complemento del voto femeoino, yo lo declararla obligatorio. El peligro no está. en que vot<i la mujer sioo en que se abstenga de hacerlo. Me parece de ley natural que la mujer tenga los miemos derechos políticos y civiles que el hombre. Hombres y mujeres eon distintos por oatura1eza, pero ea evidente que las diferencias naturales que les separan, ó por mejor deoir les unen, oada tienen gue ver con los dere chos oivilee ó polllicos. Son diferencias fisio, lógicas, no psfquicaá¡ aooideotales, no es.eocialee. La mujer tiene tanto iot,erés como el hombre en que •• gobierne bien el Estado. Si me apuran mucho, por lo mismo que es más débil y está mé.a sujeta a laa contrariedades de la vida, tieoe más interés que el hombre eo que se gobierne bien, pues se halla con menos meilios que su compañero para defender-se de lae cooseouenoias de loe errores ó de las maldades de los erigidos en autoridad. Tiene la mujer sobre el hombre una supe·

rioridad notoria en la delicadeza do Holimieolos

y en la ternura y oo eoo eao~ elementos que sobren en la polftica y mucho meno• on la polllioa moderna con todas eu• complicocion_ee eocialos. Nodie puodo tampoco negar A la mu¡or dote• intelectuales auák,goo A loo rlol hombre. ¿Cuánto• electores habrá en Filipina, ,¡ue puedan ooediree intelectul.ll.manfo con Jae eeño.ra'! Doña Soífa Reyes de Veyra 6 Doña Pu,a Villa• ou6va de Kataw, ó con las teñoritae Olivifl Salamanca ó Pilar Hidalgo, por ejemplo'/ Y éotaa no son excepciones, eioo axpontmlea de una cultura femenina que en nada desmarece- al lado de la de los hombre,. Lo mismo paaa en todos loe palees. Loe que se imaginan que es m,le cómodo reirae de uo problema.• que edh1diarlo, euelen forjar algunos chist•• baratos ,obre lae e:rageracionee del feminismo y preguntan s i llegará el dl11 ea que el hombro se dedique por completo á la costura y la cocina y la mujer ocupe eu puesto eu la oficina y en •I parlamento. Claro eatá que un chiste no es un argumento y que la igualdad de dMechos pollticos y sociales no presupone la igualdad de oaturaleza. Del hecbo de que por naturaleza el hombre no pueda dar el peoho ti sus hijos, no veo que se desprenda la necesidad de que la ,muj•r carezca de la plenitud de los derechos pollt,coa y civiles. La vanidad y la injusticia del hombre van cediendo el campo á la rn:<óo y la equidad en todas partes. Quiéranlo 6 no lo quierau loa par• tidarioa de la cooeervoción de un estado de coeas c¡ue han oreado ó cont·ribuldo á perpetuar, de d[a en día va ganando t<lrreno la oauea del sufragio femenino y oo pasara una generación eio que se halle generalizado en los pai••e cultoa como lógica consecuencia de la evolución cristiana, que redimió á la mujer de la concepción materialieta del paganiamo y la elevó de la calidad de eecla va á la dignidad de compañera del hombre. haciéndola merecedora de llamaroe Madre de Dio,. Y ei se reconoce A la~ mujeree el dereobo á eer eleotora• debe reconocéuel8l! lógicamente el derecho á eer elegibles. Como éeta no es una disertación académica sino un articulo period[e, tico, oo ea nec.e.sario evooar el recuardo histórico y los precedente• uoiveroalee del sufragio femenino ni A oumerer loB cae.oa ea que, pue-stae las mujeres al frente de loe Estados, han resietido víotoriosamente lo. comp1naeióo coo loa hombree. Porque ee da el caso curioso de que eo todos los paleea y en todas las edades se ba dejado A lao mujeres ocupar loa más altos pueatoe del gobierno de los pueblos. En esta prueba suprema y definitiva del poder, ei ee bicit,se uoa estadietica detallada. ee verla que, proporcionalmente, los BO· berauos del sexo femenino no bao sido inferiores eo virtudes cfvicae ni en lalenloa polhicoa á sus compeñerOi del sexo masculino. Semiramis, Cloepatra, babel y Victoria de luglaterra, Isabel la Católica, Marl• de Molina, Jlfar!a Teresa de Auatria, Catalina de Rusia, y tanloe y tantas otras, ¿en qué fueron inferiores ,1 los demás gobernante• de eu tiempo del suo masculino? Preguntará aca•o el lector ai de todo lo dicho se deduce qne yo soy partidario de loe atropellos y víolenoias que cometen laa sufragi8tae inglel!as. Yo no defiendo ni disculpo ninguna violt,ncia. Pero examinemos fria.mente la realidad de Jaa cosae. Si las mujeres tienen dereobo al voto, se •comete una injustica si negárselo. Y como iojaetiola ~, eoalieoe con el empleo de la tuerza,

••a


.Kl!:NACIMIENTO 1'ILIPINO

1384

81!:CCION CA.STELLANA

Y vosotras, mujeres de Filipinas, tímida• que se baila al servicio y en posesión do los hombres. se ejerce una verdadera tiraoJa al no flores del trópico, que porfllmais con vuestra reconocer•• lo igualdad do derechos civiles y po- dulzura y vuestra belleza la vida de los hombres, llticos entre los doa sexos. Todos los tratadistas que sois la inspiración y la fuerza de loe artistas de derecho han reconocido la solicitud do lo vio- y do los poHticos, nunca recurriroie á la violenlencia para contrastar la tiranía. Yo ni en eae cia que pugna con la ternura de vuestro ser, caso admito la violencia, porque creo que la pero no solo reclamad con firmeza vuestro!:! dere• tiranía lleva en el pecado la penitencia como vul- · oboe civiles y pollticos sino cumplid también ga,mente se dice. Pero es trist<, confesar que el vuestros deberes ciudadanos. No teneis derecho linaje humano necesita de esas sacudidas violen• A renunciar á la intervención en la vida politica t.e.s para enterarse de las cosas. No se tomó en y en loa problemas sociales. No podeis inhibiros serio al Japón hasta que cpegó, á China y del cumplimiento de esa miaióo ni hacer dejación Rusio. No se hizo caso de Filipinas haata la de un derecho que es un deber. Reclamad con ins urrección de Balintawak, Suele decirse que dulzura, pero reclamad el derecho de sufragio. laa sufragistas cotnprometeo con sus violencias la ~o podeis delegarlo tampoco. ¿Quién puede temor oamia que defienden, y eso parecerJa lógico, pero, que del ejercicio do e,e derecho y del cumplidesgracindao,eote, oo es asi. Por mucho que miento de ese deber veodr!a daño alguno á la duela confesorio, es evidente que los repetidos patria filipina? ¿Quién puede dudar que de uno atentodos de las sufragiatas bao puesto sobre el y otro vendrían muchos bienes al país? Queda abiert-0 el palenque de la discusión tapete la cuestión del voto femenino do una manera hnlo wá.s eficaz cuanto más violenta. para el que no esté conforme. Seamos just-0s; seamos lógicos.

, ,,~;

~t\ti

A UN MENDIGO

\~:_, ~:1 \ti

l lan llamado á la puerta... ,Quien?... Entrad, buen mendigo. Buscad bajo mi techo reposo y bienestar. Ní amor, ni pan, ni c nsuefio, tenéis ¡venid conmigo! Os brindaré gustoso el calor de mi hogar.

\t/ .,,,;, ,, \ti

Pasad, que esto)' muy solo. Vida de cenobita vivo en esta cabat1a donde cnkrré mi amor. Venid que necesito á quien contar mi ouita, á q uien decir la his toria de mi antig,10 dolor.

•\ti

' ,.,,, ~i ''1 ~":_,¡~,:_

·.,:·"' ~

\ti

1'I" ,, . ' 1

\ti \ti

~

Vu<stro hondo como sé que debe sé que debe

1

\ti

w

\11

·i·,,

',·

\li

** que debe sn hondo, dolor comprendo. *Sé el misterio de la noche y del mar, ser grande cual abismo sin fondo, ser sant-0 como el Dios de mi altar.

-~~-'1:'-· ,. , \

,, i

o1 ~·-i~-

.

Venís vos de muy lcjc s, en dura caminata, * bordón . llamando á cada pucrla con el *tosco Tambicn vengo de lejos, y mi existencia ingratd se arrastra por el mundo en busca de ilusión.

'" \1,

1·¡·

~

Somos almas iguales con los mismos tormentos. En nosotros ya ha muerto para siempre la fé. La \·ida es una noche de eternos sufrimientos , por vuestro pan perdido, por mi ilusion que íué .

•

\~-:t:_

~,- 1. 1

\

I

\ti

W

ALVARO.

\li "' ~>00<>00<><>0<:>00<>00C>OO<>OOC>OO<><><><><>OO<>OO<

~•'LA PERLA."__,.._ FABRICA DE BIZCOCHOS

CON F 1 TER I A,

RE PO 81' E R l A

Y

8 AL O N

D lll R lll F R lll S C O 8

~ESTAU~AlfT, A .P. 0.50 CUIJE~TO, ReGlb• encargos de Banquetes, Lunchs y Toa Party PUZA DE SANTA OIUJZ -Noo. 228 Y zs,, !úolla, I, T&LlliF0N0 N,o 1317.

r,


ffENACI.HIENTO FILIPINO

1385

SBCCION C.ASTELLAlU,

NOTAS DIVERSAS BONGA RARA.---En casi un-dog nm que Jas. palmas producen un tronco que nunca ramifica, peru en esta página ofrecemos al lector una excepc ión intcrc.sanlc <lc_tal regla, establecida por la naturak,a.

Rara bonga corrramas. propiedad de la Sra. 1\1 ~rcedes Kiaoil.

Las dos e.opas íroi1dO-us de lu 4o, ramas dt ta misma bont·"

LAS ASOCIACIONESJ1COXFEOERADAS FlLll'l ~AS.

=•

La pujante é iniciadora

ciae. La conferencia ful,

asociación cHabag Kapa•

seguida de uoa fiesta me-

lid, organizó no hace mu

morable. G,acia• é. este

cho una gran conferencia

movimien to y á otros si-

a la

milares, es ya un hecho

que aeietieron los de·

legados de todas las aso-

casi la Confedoracióo de

ciaciones filipinas existen

todas las asociaciones fi.

les en Manila y provio•

lip inaa. En el tutro en que se dió la Conferencia de •·Jl3bJ.t KapatlO"

El Sr. Zararoza (flu10) leyendo , u poesía en la Confereocia.

El d :sflle dt los De:lerado, l co11currcnlcs.


IU!iNA.CI.MIBNTO l'ILIPINO

1386

8BCCION CABTBLLA lU ..

DEL LIBRO DEL DESTINO

DEL ARBOL CAIO O ... (¡qué sarcasmo)) y para eso, habla necesidad de Aquella tarde estaba máa triste que nu nca. Me acordé de un amigo q ue babia sido pr,sentarae al .l'uzgado, para que enterado todo recluido en la carcel, que •staba purgando uo el muodo de todos los de1alles de nuestra obra; delito que todos cometen pero que muy pocos para. qne la gente, ávida de aeneaoiooes Aneva>a, eatiefeoha su curiosidad infame, pudiera ~er la pogao. Los presos, con sus trajes diabólicos, ..taban eaocionadora de Ja vengan1.a que ae me prepa en fila, esperando que fueran mandados por el r aba en nombre de !a mor.lida<l, que gracias á q ue baoia lae veces de ¡efe en tre ellos A que se .,¡;·ostro amor, babia ido por los suelo, (?)... Si: era necesario desnudaree de ouevo ante descubrieran aote el descenso de la bandera. Estaban tristes aquellos individuos. Pero too los ojo, de los representantes de !a Loy, volver á reconstruir eacenae que debieran estar oculte.e tristes, pero tan lamentables que mAs que bom • brea parecían fantasmas que eu rgierao de las en el tabernáculo del pBSado, repetir con un profundidade, de la tierra para maldecir la relato detallado toda la odieea de aquella pssión que babia caldo en la• garrae de la opinión, pare, infame comedia de la vida. Obtuve permioo del Alcaide, y mi amigo q ue despues, con la prisióo del hombre y con vino A verme. ¡Pobre amigo m!ol Con el traje un ridiculo puñado de dinero de iodemniiaoióo, que llevaba, t<1nla en si algo de enigmático, algo qaedara vengada la moralidad pública y exaltado torrible que me hizo tenderle la mano eo un el prestigio de la m adre ( 11) ... . Y eso pasó. Un dla me vi eo pleno J nz, gesto, no de con miseración -las almas grandes gado, frente • aquella mujer que tanto habla no son acreedoras de tal limosna - sino de sim• patia, de una de esas simpatías ioconsoieot,ee 1 de amado, y que eo aqueJ momento era como yo, las qne al encontrarse en la desgracia desfloran víctima de las circuni:itaociae. Se me dirijieron preguntas que colmaron de uoa sonrisa indeicri ptible. iodígnación á. todo lo que de noble babia quedado en mi ser. Ella .foé somelida á un interrogatorio que incendió aus mejillas en quemadura de ,¿Porqué he llegado ó. parar aqul?- y plegó rubor: un in terrogatorio en que el pudor íué los labios.-Escucha. Un día, me onconlraba cruelmente asesinado. Hubo discursos. coneide· muy caneado Úe taoto bregar por la defensa del raciones juridico,sociales y ... aquí vioe A parar > )Jan que tan empapado eo sudor solemos comer todos loe días. Miraba, procurando descubrir a lgo * nuevo, algo que fuera dulce para r~arcirme de Sentí en m i alma uoa invasión de lástima las torri bles penalidades del trabajo. Sudaba y mi sudor ora terrible, cala desde mi frente basta baci• aquella histor ia que habla sido manchado por algunos libracos y papeluchos indecentes, cuando mis ojos y me cegaba. Uoa mujer se acercó A mí-me lo enviaba podía ser tan ideal, tao sublime. Preguotéle ei ni siquiera perdón podla wo· la fatalidad - y ofrecióse á enjugar el sudor que invadía mi frente. Aquello era verdaderamente recer aquel pecado. ,Se está trabajando para que se me indulte sublime y dejé que ella me hiciera el favor. Ella, tan buena, tan" nobie, tan magnánima, oo me dijo - pero que á medida que pasan lo, dlas contenta 40n aquel servicio, me concedió algo los trabajos ae enfrlan. Ya •• eabe: poco, pue qoe yo, t-0do egoísmo, la pedí. Y eran besos, den ser suficientemente valerosos para bajarse á dar la mano á les que oaen , aplastados por el muchos be•o•. Pt1só un año y aquel amor tan noblemente peso de la fatalidad. .ltsta •• una ley ineludi ble concedido, al oue debla muobos de loa dlas máa de la vida que me impido rualdecir á lo, que en felices de mi 6xislencia, no podia. menos de ser loa primeros dias del conflicto me ofreoieror;a su bendecido por el cielo que sonrela aote la unión ayui:la más desint~resada. Esto, sin embargo, no de nuestras almas. Una noobe~una noche terrible deja de ser nna lección que •prendo en cabeza - hubo un gemido de dolor, una confusión en propia ... No hay nada tan propicia al aialamiooto la casa, y despues... el vagido de uo recien como la de~graoia. Y es porque contagia la mayoría de las veces>. nacido. El cabo de guardia viuo á decimos que la ¿Q,ué mil• podíamos desear? Nuestra unión estaba eanlifi<:::adn JJOr Ja exietenoia de aquel eer visita podía darse por termiuad\, y al traoés de loa barrotes de hierro que ooa separaba, nos inocente... (nnas IAgriwas quemantes rodaron por dimos un apreton de m•no• doloroso. sus mejillas que estaban pálidas, muy pálidas.) Y su eilaetn grie con ra.yas negraB1 su ~ilueta L• m•dre •I verme junto á ella, me envió una aonríaa muy dulce y me prometió que lúgub re. acabó por desaparecer entre las paredea eoseñarla á nue,tro bijo il llamar me e papá, . de la cArcel. Volví á decirla que la querla más que nunca, y Bl'RNA.\'ENTURA RODRIG LlEZ. que me encon trarin aiempre die puesto á eocorrerla en eua desíalleoimientoa. Y como siempre, la eociedad con sus rid(culas exigencia-s vino ñ nlzarae entre nosotros tapándo,e eso•ndnlizada lo, ojos... Aquello no -Con motivo del quincuagesimo nnivereario podia. ser: era una iofamia irredimible. Una honra de mujer babia • ido mancillada, arrastrada del gran in·Mnlor Maxim, un periodiet&. cbolico> por el lodo... Aquel _hijo ora uo es1igma de ha recordado que actualmente una lancha mopecado, un borrón de 1suominia indeleble: !Qué tora armada de un solo cañon de tres pulgadas podría destruir y atacar al Monitor más fo rm ibarbaridad, Dios wlol... Se imponía "na reivindicación , algo quo pu, dable. Ello quiere deoir que adelantamoe en !o diera exaltar A la mujer ante loe ojos del 111u>1do mataoza.

••


RENACIMIENTO J!'ILIPlNO

1387

BECCION CA.BTELLAN A

NUESTRO CONCURSO DE BELLEZA ,✓'

·,

•

t~

,i\._'._,., ~º':¼~~Q A~ \

_

~,___.;)<,-,, \;:r::e'\\'-.f'

S:

~- -

\~

i

/ ""<7J ·~

•

<;.

i,v'•,,c.'•.,; r .

~

,t'l I

¡ ,

~

ESTRELLAS DE LA SEMANA LUZON BI_SAYAS. J\)]NOANAW.

SRT1\. AMEUA C'A l<LO T A SRTA. AMP.\RU l. ;,;o¡;:i, SRTA. RF.MlóDJOS REYE S.

Treinl~ y un mil 1·ow.,. Cill co mil 1·oto.s.

C'uatro mi! ochocicntoa sotos.

~;1. SEXTO 11:SCRlJTJNJO. Otro eolip,e, tola\ abrumador, ol de 1• 11:elrella <le Bi••r••• Srta. An~ele, ~•uenlebel!a, cuyo eitio do glorio ha eido en e,ie e"onJtinio ocupado por la Srta. Amp•ro L. Nool, (de Carear, Cebó) nomb re p,.,, li gio,o, conjuro de belle·,a y de oncon\o, d11 le!•imo• . Lo exo!t.cióo de Sr ta. Amporo J,. Noel en,uoll•e, ad emá en ,¡ un ~et elle in•pl't!oia hle Eo la primera vet que recibimos balotas de provincioe, pue, tod•• Jao r ert.e necieolee 4 la nu eva E, tralla ban venido del precinto de Zambo•ara, Mindanow . En Cebó y Zamhoonga exi ole • l pre,ent.e una onim•oión sordo, rehooante y proma~dora. So b•rajan allA loa nombres de méa de die, Mndid•los Uno d~ ell •• ••- Is Srta. Lnz Rodri~u• •• cuyo• primeraa balota,¡ •c•hamos do recihir del precinto de Cehú, Noa mform on que e, una de los c•ndidatoo máa bella,¡ de aquell, n~ión. El radio de •coión del interés por este couou,ao ,e amplio y se extien de, por 1anto, mlM! potente cada día , lle aqui el reauri,en del VI escrutinio verificado el 21 do] aotuol, 0 ,

PARA .B:STRJJ;LLA DE LUSON Srta. Amelia Culola, de Tu~u•~•rao, Ca~•)'en. Encamación Fermin, de Tondo Manila. J o!efa lt,eonde, de S. Pnt,lo. Lo La~uuo Cetolins T Muyot, de Kiy•no, Monila. Torosa Mufio,, de Kiyapo, Manil• Flora S. Fria,, de Pigdi~. Jlocoo Norte. Carmelita de Leoe, de B•liwog, Bulscán. Clorita Aldaoa, <le In"a muroa, '.\laoi]a lllorgorita Blanco, de ~facabobe, Parnp•nga ,\mando Teopoco, de S. Fernondo, Pompooga. Leooa, da Limjop, de S. Mi~,iel, Manila. ElioeQ T toogued, de Santo Cru,, M•nilo , Concepción Ooompo y Zamora, de Kiyopo, Manila , . . Felioi~•d Vorgas, de Tondo, Mooilo. Francisca Zarote Kalobaw, de San Nico lás, Manila M•d• Lui,a Aboll a, de Sompalok, Maolla Julio Arceo, do Santa Cruz , Mao1]0. . Lus R uiz. do Arayot, Pampango . . Dativa Duonguin , de San Migue!, Manila Jo~rllna SapQhez, d~ '!ondP, Manil~ ,

31.IXl(J ootoo,

""' s,oo '"' ..,, HOO

""'

S,00

,ooo ,ooo

800

"' ,oo 800

,oo ,oo ,oo

"'º ,00

200


RENACIMIHNTO FILIPINO

1388

SECCION CASTELLANA

PARA ES'l'!UIJLLA DW BISAYAS 5()00 VOLCJ8, Srta. Amparo L Noel, de ü~rcar, Cebú. 301)0 , Coridad Zeller, de lloilo, lloilo . 3ü00 , Lu• Rodríguez, de Bogó, Cebú . 2100 Angeles Fuentebella, de Jloilo, Iloilo . 400 , , Marcela Lloren, de Agna, Bohol . 200 , Aureliana E . Lluly, de Barbasa, Antic1ue. PARA .ll:S1'RELLA DE MINDANAW 4800 votos. Srta. Remedios Reyes, de Mambabaw, Mieamie . 800 , Remedios übirapozu. de Mambsjao, Misomie . . . . 600 , Rosends Abutou, do Oroquieta, Misamie . . El próximo escrutinio tendrá lugar el 28 del actual /1. la hora de costumbre. Q.'

¿ES AMERICA UN PUEBLO IDEALISTA? e

Teniarnos de los listados Unidos un concepto

mfHcademente materialista, es deo-ir, de un paia doodeel pot!itiviamo y el individualismo más egoi1:1ta teoian su asíento más iirroe é inoommovible. Pero

ahora nos eate )"orrero, el gonial escritor italiano, biRl<>rindor fecundo y hombre de cienoi~s emin~nte, que ooe piole. ni pueblo americano como un pueblo deroa•i•do ideali•t• y enamorado de

simplificaba. eu situación. Pero por ser soñadores, su concepción csei mística de la democracia lea

ha llevado muy lejos. y el pueblo americano eotá dispuesto á arrostrar laa más graves coneeoueooiaa, en la convicoióo do que siendo justo, y verda.

cleros loa prinoipios democráticos, el reiaultado tina) no l)Odria menos de ser beneficio~o. JOn Europa, dice el escritor, es corriente la

ideal•• muchas veces imposibles. Los Estados idea de qne los americanos son gente que no Unidos son el Quijote de la edad moderna, á piensa roa.a que en acumu•ar dinero, y esta oreen• juicio del lamoso b1sloriador de la Roma antigua. oia no parece estar confirmada por los heoho15 Ferrero ha visitado las repúbhcaa latinas de t ale~ como se comprenden de su ob.3ervaoión de América, y ha observado que alli los gobiernos la vida en loa Esdado Unidos, Se ha admirado contienen coo prudencia la corriente cada vez el hiatoriador italiano de que en este pai• haya fuerte de•la inmigración exlnña. para no per- más hombres que se consagran coo la verdadera turbar el equilibrio político del Estado. Eo coo• fé de un aposto} á buscar remedios á los traste con esta actitud conservadora, loe Estados muchos males que aquejan á la humanidad, que Unidos ban abierto las puertas todas de su casa en Europa misma. J..,os americanos, á menudo, acogiendo á casi todos los que alli piensan radi- derrochan dinero y energías cerebrales para curar carse y atemperarse á los hábitos y ambiente males que á los europeo• les parecen incurable•, y i\roericnno¡;,, El re8o ltado, según el eabio italiano, su fe en corregir los defectos de la naturaleza, es que los E,tado, Uoidos tropiezan con muchas llega hasta lo quimérico. De doode resulta que chfioullades para bncer entrar en funciones nor, para Ferrero, .lCut"Opa y los europeos eon más mat.er ialietas y mecos eoñadoree que los ameriroale8 la.e íostituoiones democrAlicas-. El historiador señala la analogía que existe caoos. Otro aspecto caracterl$tico que Ferrero ha entre Jo población cosmopolita votante en que desc•n•• la democracia de loó Estados Unidos, nota.do ea la vida social americana, es el dominio que la cantidad tiene •obre la calidad. Y esta y aquella de la Roma antignn. Los hombres li· categoria faoilmentente lo explica por la vsstisjma hres de Roma-los inmigrantes de aquella épocaobtenian el derecho de ciudadanía, yn eaao bár• influ~noia que lae máquinas ej&rcen eo las mi\s baros, orientalea ó griegos, y regielrabs.n sus nom- grandes ewpresas del genio americanQ. Pero hree en le lieta <le vourntes elegibles. La única dospués de todo, pregunta, ¡,ha superado alguna difereooia eslá en que eo la rapúblioa antigua, \'ez Ja maqui na á la mano como instrumento de 1M elecciones ae concentraban en la ce.pitel, y el· producción? L• maquina produce en abundancia nümero de votante1:1 era poco, mientras que eo la y rapidamente; la mano produce poco y con lenropllblico moderna de los l!-:.tndos Unidos, los titud. Pero la mano puede alcouzar un grado de volant es que a1:Jcienden á mllJooes, estan espar• perfección que la maquina no podra alcanzar cido1J por todo i;,I coulineute. Ln misma cor;nple, j•m•Ee. 1 á · · · ·1· .. n una 01v1 n:amoo e-o que a m qutoa e3erce jidad do loa asuntos pol(ticos y la extensión ili mitada misma del cuerpo e le.otoral bi;,terogéne.o, su dominio, los hombres se ven ei&mpre obliga• crt,an iom;.,nsos di6cuhades. á la democracia dos ó vivir de p,i.,a; a prodocir y consumir rapi11orle americaoa. Arobo~ fenómenoa, 8. juicio de damenle1 á no parar mientes e,n la calidRd de Ferrero, son úoicos en la historia del mundo, puée las cosa• producidas ni en la perfección de sus que toda9 lns democrach1~ conocidas no han go- det8Jleeit buscan solo la A.paciencia que les agrada, bernado mái;i que peq115ñoe estados, y de Rqui y de aquí la veleidad en el gusto, el pronto que considere ol experimento americano como el olvido de las lradioionee, la abundancia mediocre, mh audai y nov1"imo cnyo.s resultados no se caracleristicaa de una civilización que .se destioguepcr el predominio de la maquinaria, y que el pueden prever. Los E.;t,1rl\1B Unido~, crt!e .Ferrero, facilroente e!:lcritor italiano ha encontrado en la vida norte• podri~u vencer e~ta~ dificultades si fueran más prA.chCO!l y ·meno~ ide!lliatu~. Con solo negar el dorecbo de crndadania a los nacidos en Europa,

americana, aparte de su exaltado idealismo.

ZOZIMO


RENACIMIENTO .JILIP!NO

13S9

tiECClON C.AHTEL.(,AN.A

LA ANEMlA ECONOMICA DE NUESTROS PERIODICOS Si fi:8 indage.ran lo- motivot1 y "'"' cau~a► que ocaeionaron la muerl~ d& loe pt1riódicoe, dtt los mucbO!I poriódicos dtt \"ida efhrrnrn de Fil~pin1ta, ein duda rLlgnna .se ~t.)lalarfan vnrioR roollvoa y varias cauPn'4; pero la cau.;a mi\"l principal, onyot-1 ..,(ecto8 ton irrttaHidiAhlt!!-t y ttjt•rcttn tle uoft nu, tuna de.Oitiiva en la vida de }014 pl"riódico-1, 1·"' d-,

origen económico.

po, no imporl9. cuan pequt-(1<,a @t~n, p..ir• C ·h 101 1

pe~aJo, y Ji:ravorni1, c1men A v,•C(!-◄ ls irnpre .,,m t,11 ttl que pogu dt• ttHr v(cliaH1 rli, 011 tjf)l(Ut10 ó d11 unn injwtliciK, mitmtrnM ,,u,.. Jr,H lllll(O~ por obhga.cion,·~ 1wentunl••~ y ca>,111tt.lH~, lo~ Ht' ha,,f'u

,,u,.,

por ,l,,n,la~ contr,111):1..,ót por u11a ola Yt-Z, Joi1: VBROft h~1;hrJto ttn un "ni() monumlO, 1,0 rf!l•tlVKllltnlt1 a lo ,uitljriur.-.. rnin, lig,-,ro~ y Jhil"11rfnot1, y no oamorn t,,uto 1w~1u H) h1t<·~rJw,. (:A ,¡ue ►" dtth~ t-1"lt1 lo,f'lw, ,pito 1111r11r1:1 eer e::ii;tral1n? A r111•· lmt r1rtrn.,rod' Ir,- ..,.n.,11w:i ,lt, nna ¡j!IRutorK oon.-;1;1111 •· y liJII ~u la mtntlf:', y 111 iJ1:1a el P"""'uuit!Hto r1111· Ht forma df1 ello~ ocu1rn mu-1 111 11l1moio,.,, mionlrn~ qu,, 101 ¡,u~o" ¡•v~nlutaJ,.i,.. t-olo ~•• prt,~~ntu "" lt, mf.l11t.. ,ltuaut,! lo4 mmueh to.., KII que .. ,. ,.,•..~túan, y 1o:o im,ximo!' , lo8 miMOJO art\l'ot y 1h·1 p1Jl--f, el,-- Ut-rl.. •~Ut' l•IOIJlO ol\•itian, JJroolo 1111!'&11 Jt1 Jn m111ur.,1i1 :,-¡" 1-Uc.._,rJ., lo mi~HnO cnu luM pRgos ,:oni-ttt1Jl~A, JJU..,., tíni~n dolofl 1-1íempn•, o t•t1~l "lf'll'J)'t••, prr•-+ma, ... ,m Is lllt,Dlf', lt-~ hactt ,,.,tiado-.. ,.¡ lwcho ,t,. h·nn ,1u1 ocu¡,Rr C'On ello.: ,t" 1111 modo C'<tn•tant,, la f1.t,-nrión µara poJn cumplirlo!! dt"-iildtun1:nt,.., fl•f~má.1-! ,(t ,~ue IR mole!-(\ia y ,,J for,t1,Jso, ,·(e<"loH d,, IJf'Ol!br rom41HUlttmentn i,n tnleA Jlll'C0-1', C'.onlrih11yt'1J J\ •tu" !?e h12nn roa.a v m;t~ p1:1~u,lo, Ji:.;lt, Íf'IIO~IAIIO 1•wiroMl{1r,, (t-1- (lf"'JU~ ñ lol" ~U-'r'rttor.. .., ilti 1,nit1r)iooM ..-u 1-•.-ntral, il.- 11h1 fa Jii-.plir.-nf'ÍR qu" "••iuilKmo . Ml otro n101ivo, ""' d• ordrm eocial ¡ 1-1 mj..,mt\~ ,¡ .. un C"flt:1otn m,í~ 11r'-'pio y n8f'-ional, Jill~"' J.r~fie,,.. al apr.,. io y A 1·011 ..1,lf:'-racfón tientt ••n nut-.. tm l'"I"' parfl r,-m fo- pt:•r161hcof q1i .. t-e tiditan y ,.f, pultlícan tanto tn Jt"ilit,ilttt8 C',Otoo e.n ~1 f'Xtranjno Jl ny que ,¡.,,.¡,lo clarHm~nh•. en nu.... trn paf~ locl1ul!i no F., ti ..n,. 1:!I v .. r,111,1 .. ro aprt!c10 ni la ver,la,lna c,,n•i1h.·u<'i,m qut- Ft• me,,.et-u lo 1 .ri6i1ro .. i;,n gt"11t-r11I, ,.., Ji.-.· •·n 't&nt!ral, put-~ )1a_ ¡.,nió,heo!i que uo n'ln~c,,n ton ..id~r,1ci<,n~;,1 dtt

Todost ó oaiji tot.lot4 loR periódlooH ti" J1'i li1>i_neA que murieron 1 eu l.llUtiirlB se debió A IR ctelute-rea eíermedad que i.e po,irJu llamar cri.nttmio t-co11ó mica, , ¡me.i p1trft. el ptoriódico. rorno p_sra cna~ quier otra t"'tnprea& dt, rarActer comercial, t.,l 11!, n~ro es la ,mngre qua lt.1 ,Is vidu, que ltt dn c1,l11r y fuerzaR, ,1ue l~ httct, ttOhrevivir i\ loi:4 rutlo,r JíCOlpe... de mil y mil rircum1taot'.'in"' de"l(l.lvorah'ti - t\ ~u de~arrollo, d:-t la ~•nJ.trti qnt, lle\'R lorc alimento - 1\ t.odas parleH <1ue Je i11k~ru11, lif:me, c1111i la.a mhntHtl-l funciones fl•iológica• dol liquido vital on r¡ u• ciertos wat!jrialhnas hioioron conKi~lir el alma do todos Jos Pt'>rt~ que forman el mino nnimsl. Si bien ti~ verilad qu& hubo alglln quu otro periódico que murió obedeciendo A ca\1F&R ~xlrR ordioariR'l y violental'I, <."(')tnO le P.l1Cedi6 al glorio earoente fenooido t.ltr,. UgN'Aúl :'IJUt:N'l'O, , cuyo n•• cuerdo tsll\ aún fresco y vivo en II\ memoritt df< todo9', Pin nmlaargo e.~ u,1 h~C"ho ioconcu.. o t" incnntro\'utib l& que ln unh,rmedaO llamada , ~nto mia ecónomica, te Ju r1U1Aa principal qnt1 moti\'ó JA muerte de muchoa, ei no du t-01IOR Jos p1.1rió dicoe de ~'iripina!I, en e~pecia\ dt1 aqueJlo-4 ,,1rn lUtieroo una villa tri!"te y dt!~Oladtlmt!nle efim..,rr1, como Oort" 1ltt uo d1■. Hablando con lo~ admini~tracloreil y propit'• luios dt1: los actuel~A periódiont.1 filipinoB, c11Ri tiieinpre se lo-t oye qnt-j1Vflt1 de la mi'!ma coPn, dtt la misma a1Htmia eC'On6mica. que poco á por.,1 va dtt.itrozaado la vitalidad rfe l';:Oi herrDOi:i03: y h.. roi coa órgano:1 r1e la opinión púhlica, da e~a -falunjtJ t¡ue forma t,J cuarto poder que, tt1-niéndolo lm11tt.1nie µan:1. i11íl 1h· en IR cooHmirfad í10 riue cireulR, niugt)n R'Poero, r~llf" huí:'ntJ v rsudo,. hay tanto fi-11 aptmas tibOt- Jo euficitmt& para proporc1onar~t:' lol'l lo'3 r.. rituliro.- como +--n 01,.1., co-.a" t,Jemeoto~ fll!~~ario..i JHHli su propia •Ub.:!islt"ncia Jo:•t!l í1sltK .Jt'I v,-r,la,Jt.r11 c.m~idPrri.• it,n v d"' Pero, ¡,cnal e3 Ja CllU!<ft que producd e~& aot'. v~rd1ul~ro apr.. ru, rJ,. 'lº" ,uJnl1·ctmia econówicR? ¿.no 8H ci~rto &CRMO que algunort eo J,tttnt-rnl, <'On1-Lirh•rac-ióo y "Jir,..rio n,,,..,nru pÓ&lilo qU6 solo tieo,.. Jl&riódicoe cnmitmzan por vivir yn t4iendo anémicO:i y ,ü.,,ntH un nllmf<ro limit1ulo 1líJ tilip1noe:, t.td n·z de snyo? ~,, posible, h••ta prob•ble que 01ertn• f!&tt f'-1 motivo rTHP' priocip11I. lo cau ..A 1111i."' fo,-rtt'I periódico:-i nn~o no contando aptsna~ coo )o nt!· y Jtci,.h·~ <l.-1 h•dw rlo',,r,,-u y 1lt-'1 )ador •1u~ c_e'l"ario siquiMft para del'envolverfle y deg-arrollar"t-, apu11t1l1110,- mé~ nrribs, t<I }11 rlm dt- la dtt1JIIÍ<'.. nc1a, e1quiera para sostenert1H i•ara un oierto y dt,ter~ de IH1-< pOCA"I f!HWH! ,IH pagar por pllítt- rl11 algtrnOP, minado tiernpo, mil.9 ó menos largo; pero no es mucho,.., suecritor " la vecpwirn canll,IHd c¡uti fil' posible qua I• mayorln de ellos ul aparecer n la suelt, ¡nidir vor In ..tJu.-,cripci{,n ,t~ IC!.~ pNiodfr,,... lu,: póbhca ,e encueotre an tao lamentahl•a con, Concéda,.e ..n nut:!ótrO ¡,ueblo tsl dl:'bíJo eprt1dicion~# ~ino todo lo conlnrio. cio y la mereri,)11 con~idt,rt1cion a lo- f•f>CJÓ iiCoF, L, caul!a de e~a anemia económica e.e una compr~nde.,.e i'll \'1•rdhdert1 onuea de orjgan exterior á. loi:s miemos periódicm1; su utilidad y fo:,4 htu1e6ciol4 •i~uiticaciou 1 ru1JÓZCll""b q111• puedt'.'n rtiportu v IOH admioit1irndore.s de lod miamo6 uné.oimero~n ltt reportlln, com•i1li•ít'ni.1~ ::tU!-1 nlf'rtlO:- y t•l 1,ruv..ch~l lo declaran. E• la falta de ~oluntad ó cierta di,, qu .. .,., put-d~ otilt'Jwr d-, ..¡10... y t~mtr,,u10~ T•""rfr, µlicencia por parte de mucho." su~crilOre"f tu dico... ,,11,.. no ''-'11drn11 <¡UP. hmt-rttaf-1:'! ni qu,-jer.. t- dti cumplir con la obligación que le, incumbe romo la dt-~11rPocuper11111 clt' citrw~ til1"4Criptor,.,, ,.., iorlu parte~ de un contr-ato bilateral, 6 ~EfR, en término~ dablt1m"'11l~, un p1ulf'cer::í.n 1)1:' lu tHl8Wifl 1·cunumica. cloros, oitirta dejadéz por parte de dicho! eei1orf!B proclucidtt por tul cl1•~rreo<'npacióo y d ..Jtarlf-'z, tt,n. la. pequeiia cuota que lt~ correapondtt pagnr i1or drélllD"" p1-riódi1 m,-jor....., J1Jt',.:Pr1la1fo c,m ~loe citflO tiempo Je @UFiCrJprióo á tal ó cual periódico. )0:- ,.,,,1ai:-iilf ~ ,le\ d"níla,,I mo,ft.,ruo y w!.!il E:!ta di1:1plicencit1, c~ta dejadez ó negligtncia exi"e111.. , tendnm10 ~• cumplir 1• levloima obligación de pagAr la y -,f~ctivoment u so-1 l,leriOrlii""" '-tUt- cmm,,Jau ft'III mi*iou""' y t-Ull d,•11,-re:o, 111-• HU1toripción, entre nosotros debe obedecer A doti riódicol( lo~ qu~ uu ""' IM>tlrn mé~ '(lit- pnlamotivos, uno de ordon psicológico y otro do bra~ ti~ pura eucomio lanlo phr lo~ mérit JJ ,Je •u orden social. forma 1:-Xtt>rior, ,),;, 11 ... e4trurhua ma1n11I, rt:tm,1 Es un hecho ob,ervado que, aunque no todo, de lo t'Ujuodim=o .. fijoo en ello, loa pagos qua ,e boceo do un cbor;o ,h.. tu fomlo.4111 ~u co11lt'oi<lo, de Jo 1,roVt"• modo conetnnta por cada oiorto y detarmioado ti•in

,,u~ ,e

m,. .


JU!ll(.A.ClMIENTO PILIPINO

1390

HCCIOlC C.ASTELLAMA

HOMENAJE A UN HEROE

h l d1slrito de Troto, las natnas asociac1onc~ toda~ <le la ca1--irnl, el pueblo y la prensa filipinos, hace catorCt': ailos en pleno combate contra los enemigos de nuestro país. La presente par

l odie de RE:\ACl~IIEi\TO Fll.lPlNO. Sección


RlliNAOUlllNTO PIL1PJ1'0

139]

6 ■COJ01'

0.A8TBLLAlU,

w\ORTAL, EMILIO JACINTO

I'--, ,)le,"'---!¼(lrJ!l!-

1omingo pasado en un gran acto cdilicant~, l]qin de palrioti,mo, la n>Pmoria del singular troccnsc, mu<·rt., 10as VISl~s de la' procesión r,opular por Jacinto celebrada d domingo por la marfana en Trow.

Coche de I.J\ \"A'.\'(;UARUI,\ \ ne

filipinas.

TALIHA


KllUCI.111!:NTO ,1LIPIKO

1392

8lllCCION CASTELLANA

l'E<!LE:S:.\S CtlNSIDER- \llO:\FS 'illllALES

LAS SUPERSTICIONES DEPRESIVAS ¿,Quién e1t el filipino que no haya oido noa MOia vez aiqni&rn meocion11.r el tremendo nombra dt'I likbalm,g'I /,'luién 110 r.onoce In nntnrnleza y laR baiaiJa~ in1\Uditílmt-nlo macal>rt11-1 de ese antropóf11go vohl1lor qutt llnmnn o., '..l.'11t1,¡''/ l'tuién t-10 ttO oilln no ha tt,mhh11ln ele terror alguna

TI0!-1 y bacié11<lono- ronoeer In~ hazaña~ im•~inarias del ª"wang y tiu, lik!Jaltln9, h1thlR.nrlono~ de duen,Je1-1 y apareoiflofl, de a lmKH H n pana qm; vuelven

y dt; otra~ mil y mil pal r11ñ"" que iu Vt'lnla la 1m•gioación d1;,l ,·ulgo y ,¡,.. ln., charlalan_e., En gen~rKI, lk gt"nt-, ... ~11cifla y no alu"lrada

cree en tal~:,; co..¡,ut <lurantti c11"i toda 1-lU vida, y vu f\l oir ttl l'linie~tro lmlir de ala~ ch, ~-.;e E.~r ttl momento dorí>1ivo en (lllt' ~~ influye ré&lment e extra1io qutt 1\ roedil\ noclrn vuela cltt tanto en .nas e~ (11 d e le. hwto por ,1ncimH do la rfl~I\, dt:jA.ndo pre"Stmt~ ~ an ul áoimo h11blnnd o ch, hui roi~1 nii1cz. Lor,i niito.", q1 Jt1 tit,ncH\ una itnAR;i nacióo tm el espRnlO r1u~ prodnr•.. ·.:u tlrt•"'t:\nnin Rtcnra A dora:> Y ln r¡t1t, Ju._ l.t1gal11J lltuoan r,1y,rn111 1.~cn\ muy viva, poco e 1cilibrach, _\' muy ~ll'"Ciiplible todo lo qu" t'fl dla entrH., ,i""PUttB ,ltr 'tne <'rt-en meno~ conoc14ln ¡,ur lo.i hilntnnte-~ ,t..- 1•.i\11 psi~, tam• ~uper~lieionb~ ttle.. de re.11.!id,ul la ~n aunque cad11 di,.t.ltte\o hm,:11 dio1,linto vocnhlo para pit1;arn por t&nt1r ooit"tln (!011 motivo eta ellas, muncionnrlo? /, Y lu'l du"'nrlt,i-, lo .. apnrt1r.irlo~. las y t>n todo eilio <h,~abi hi<to y oECrnro cr1-t~n ver la Rlmus q ue vutJlvun a l mnnrlu lerrenRr7 ;,ucH~o son a ftrhol creen meno~ conocido.,, i-rm mt1110,. c:rt:MO"i y ltnnidoe Hihu,ta de un du+1ndo, d61 tronco de u vttr tialír uo fant,.a1na qutJ lt-~ ha de pt>r-t-guir, so por ..,¡ pm,t,lo, N1 e!'l11eciul por 1:1 gt-oltt 'lt-ucilla? tOdft ca~& granfit' d,:a forma~ extraño'- crer-n ver de Tilcbala.'19" ,uu,anq, qnJ¡1.wia, duende!.. y apere}l;n un puecidoo- y a.louu• que vuelvtm 1le .;iu morntltl ~~piri- nocbf!I npareci1lo-. y almo.,¡ qtu, vuelven, blo de uon provincia Fe 1~~ h11cij\ creer A lol'I niños tunl para co11veuar y rnuter mie1lo á au~ IR igleaja ~n quij las ahnoq vu.n A congroi;turse parientes, tuni~o.., y conuciclo-" fllle todnvia l levan 0

mu,tro de In envoltura <le hi c-arn<,, 1-1on <'OflRQ qu.. todo~ deHdt• lae. ocho ti.. ln nochi:, ba"ltl\ la".t la ,nadrugaJJ\ y de.:!de la.. ocho de la nnrh~ oio• no~otro~, d1-~1lt1 uueF;trl'I 1,hin. h'"'moH l'onoc_,ido y la iglt>...ia. dt- la.t,l q•1a h1• no~ diio h11.Jar con la P!1~r~icll y gt\n niiio ~t' atrevíA a pt1· ar et-rea de J..o:- po\•rf'"'w •1ue forruftn t,) Ynlgo 'lllt' no han ~Ugt'sli~ll nuuiun dE!I l"'n1ti:f'ncio::itnto, c-on e5e de tales mo<lo de hahlnr qut- iU1prt<1<iivna im-rtnmt.•nta al t,-,niclo la oport1111id11.d <ltt tit• ..engañu:-.e y deade 1ntintiras, en gt,nurnl, s igutJn crayéndol11~, ftnuno y 6"t, ~rtth», se i11rrut1tn en al ,niNmo de que nctoti oe l en i[raodt:Hnttnltt lur•~o, inflnyen 1nl EUt!rte qui:" "º lt, hscr• 1m11o~ible no NtHjT eu ht.l,:14, co:::11~ . c¡ut1 Fon Ff'l1C'lllt1. y ri1t1cult meote realizan en tmln ..,n v1,Ja. ánimo t'l tn lC:3 tao111 la imprt:.'.'itOD ,pu, deja ah,(urdei- e 11,,•rrihlt".~Tanto ti lilb<tlm,q, el nsu ang, el qnquuM, los dttl niño lo c¡nt1 .:-e <liee ,l... tale.j ~IIJI.-C"'ticioq ue luty ¡u~r:-ionn~ qne por Blll-f t~ludios ntHI, vuell!lll! alma'f; duerule~ y tlpnrt-Cidoi:1 como hL'1 y !u Ct\rAcler ren~xivo han d ejado du creer Yt-n, i!iOD t o1h1,oi C':O~a~ que 110 merecen ln menor que mucho~ \fece.s m i1m1n... pero fut IH!=! c·rt:t,Ocia, i:on t•o~i:u, 9I1e no lietwo trié." t-:: üstencia .,¡ le.mor tt-ttl que la rl'lt! ►t· I~;, da y ~•· lf'Jót c,mer1I,. l'n el oimrn coníonn'"' A la':-! wi~nu,~. comi:er\'t\D r1t1t• ~t,nlí~o J.,. uiiJ,, a co~•"' ••u 11ue aott-i crefao cnehro dtt turl,11• lfü (tU,. t, hallan Pruhargado~ l~ret:r. de dt'jaroo ... dt,ilpu,. dtt i:,;n cret11c111; -nlo exi!-llt-11 de le mi-- rn1t mannA y un qne Por culpa de tale~ .!sUper~ticiooes y rnentirsa ,pu, f-~i_tól&n t'!ll la menlt• Jo~ sHt1~ fol,u]o..,o~ y ~" vuelve w11olog1cos, r.on una "'Xtslnnoia mern y oowµlu- ul oiuacter du _lo:! que ornon _en ella~ nporado y dt1111I, su per1-1onuhdad ae achica, se numt1::1 idettl y foutá,-aicn. i-e vuel• alguno, rett.l wotivo i.in .io-i . temt:ro hacen al lt:101or '-in ,J.,c-ir, Siu eOJlu,r~o. 1,e pu•• 1... 11'1 treencia gnoo dt= t"11u1\'0C1U':--e, qui• todfl.\"itti hay mucha~, Vton Dt>rwio"O-.t, Pttro como qnit'rA que pa~, Ollt'-.lro ~n ~ellt.,r&l e..; mu.cbf .. imo~ l't!r!<OOR"!" qur ..., t.•xtrañariH.11 y hasta tm ,..;emej1nlt-" co~R" r"'°'uha que iiilluyt' de un mo,lo geneml l"n toda !le 1ndignRrta11 fJI qu~ caliliqut-mos de nhtnrn·la.s é 111 raza, en til enmelar ele 101-t habitanlt:"' dt' il"iliinorolbles ltJ.B C'.()i'O~ de ')lit-' nos ocupa1Y10K. Entre pinRR1 y ese rarncler se vm,lvu debil y pn~ilé.nime. lulee persono~ Ee podrian encootrnr ¡\ vnriM, :\ l'or f~to 1-1tt comprt,nde:ut1. ruao urg~nle es que y muchas qutt j,!t-, precian dt! ilus:tr11.dna, e,:;as r~11lmente rm,r..ct-n tal cont-1idt"ración ti" parle de la necesidad de de~terrar y de combatir De e"t•➔ no 1-eria t1UJ~rt1ticione .., t-"ft~ patrafu,~ rnventadai:J por char• la MOOiedad qur-o lt-:; rodt-R cAn. y iogenuoij de u:nRi;_-:inaoione~ por ó Jatanc~ d1ticil cit1:Jr el nombre du Rlgunas a.-.,ra,1g, Et1la no º'°' ocusión 1.h• di~cutir acarro do la d 1Joi1;, ePa cruenoi11 ~o el tikbr&la11g, eo f'l oH e.pa• lo~ inamlit rnalida.d dul tikbnlan<¡, del mm·trng, de lol'I duendes en loe duend,•H increibleM, on eo el slnutQ, las de vueltn ttlu(urdn le en n•cidotó!, del vuelven, Y up».recido,, clt: Ja.:¡¡ ahnHH que ndfoulo ~11,u,H11, y en Otrll t11nta? rree>,nC'iH ri, g11t11ui1T~ y dt, 01r11>:1 ruurltaia ro.,fli,: que pt<rt~neren Damo~ dfculo':! é ioco11c~hibh::~ 1\ la m1-:.ima c11tt-~r,ria d,- ,u1p..r~ticfon.... por ... eotntfH. IR nt"¡;tB.Ció11 ,1., f!II re~lidad, de su Holamente JU1MihilidA1I. RU dti h111.-iln y t1xiMltmcia ')\lPremoR hnhlnr de su infltumcin fatal \' dflil09ft para la rsia, rl~ ~uo "focto-4 ,.rólo contr,;rrt .LAdos JI 1 por º?ª .t:d11cae1no l! inPtruecion t-Uptinort·'4, por un conol"'1m1ento r.. al dt= Ja..- couc. COL~-C(Jo:s; lll 1-uR\ll'L.\S PR,\UIcoQas dieha-i en t"rt't-!IH'ia Lo-i det'lo d,- IA Ci\S \' l'C ISJHLJ,._-., I•,:\ FILIPJ:-..-\S ton cleprimtml1-1-1 pura la rHz:,,. ¿,Oe 11ué manera !'AR,\ c·tnll " 1\11-,:-1, ohrun para producir clt1preAióo en In raza? Aot.~&ndo corno ug~nlt<!-1 prodní'lore~ 1lt, todo e!-e C011JUnlo d~ ~+•ntuniento!t rll'pre~iVO.@tl y que Se \·ende C'u t0<la!-. l,1s hl.Jrcnas, l'll .. 1..,\ pare,ce~ achu.'.,u la pt:r,::omdidad del hombre, los 1- '\TRE~ll-.:i. \" r en l., ,\dministrac,on terror, rniedo, t-1tmllm1ent~.;"1 do l8mor, l'"Jl•nto, 11 ele "EL MhRC-\'.\1111.'' al p1ccio cont1leroac1ou y pavor. .J>. 1,00 l'J<'lllplar, noM llltnMtu m bra á to.nor eatoe Deede n i1\011 ttentimienlo!ó!, ~a no~ iofuml~ 1..•I temor c,:ont ñndo,

LA COCINA FILIPINA

0

"ª

,kl ......JI


.RENACIMIENTO .l!'!LIPINO LANCES COMlCOS

ESTOS INCENDIOS Permit.e1 ¡oh, tu, que me Ieee!, en e1:1lo11 oalu roeoa momentos que Le digu con acento lnetiwero que esto de los jocendio.':j, mu parece uon ver<lr. dero oalamidnd. Y conste que Jo digo con toda eeriedod. Jamás habré hablado tan formalmen1~.

13!J:3

8JliCC10.M CAST.l!iLLilA

Lo major que !f8 1116 ocurrió fué rtir éOn todn mi ulu.u.1.. - Si, .,¡ .. ri&lH, rit•h,J,. -df:lefa el buun n•,flor.Y. td rne quon>o'r' Yo '(Ue oi ttiquiaru P.Ktoy a~,:~11rfl do .. Pu~R aqul como me ,f',.., 11oc,lo d,,,in1r haco cuatro nochtit.11 tiSO qut, uo hi: dormido nio,k;una ..•.

MATATIAS.

UN BAlSAMO PARA tAS MADRES

y eso que todO\•ia me acuerdo do I• aeriedad P•· liS LO PUIC J,A SIC;sORA ))Is HI l,V A, lll!l triaroal de que tuve que revestirme al hncer , , mi desoomunnl testnmento lognndo mi• fabuloso, CI.CJLAN, llWIC ,¿UJ, t'ON LAS 1'1 l,JJORAS 1!0.~AUA~ DICL JJI( WILIAAMS. bienes que ee componen do un monlon piramidal<.~ de manuscrito~, 900 m'nru:uoa cJe cNfok Carl,eu y \' JJA -n·~ Jtv,,,:.i-.. unos anteojos qua perLeoeciuron ullá eo ti:UH vur_ des juventudes ni cura parroco que fué Jt, ro1 puel,lo y que, entre pAreotesie, eo paz de.ecanee, porque, ya tnud ó como lu del,ea coroprtjndor, mi querido lt::ctor. P u es, conforma ilJa. d iciendo, essi toJ.os lod d iae, sucede tres cuartots d& Jo mii3mo. Hoy ~i:; la tienda del abino tal; tnttñana es td almacén cual, y así, van asaudoae Jos edifioioH (JUb ae una her moaura. l}t, la noche S IJt mnñaoa, lo.e má-:- to berbioa edi{ícjo.s se veo convortidoa tj,II trnormts horoos doude ee iueatno, asan, fri~o y celienll:ln con admirable rapidez telas, calc~liu~a, zap11lo.t1, sombreros, etc t tc., A mi no n:u:1 extrañaría deti:p{Jrlar el mejor dio ardiendo boni tamente entre mia trastos Y rodeado de un coro de bowberolJ, con mangueraa y todo. Y puedo asegurar A cualquiera que ese aeria el dia mas caluro1:1.o de mi vida. Tanto se re-pite ya e.slo que voy creyendo que aquí bay una sociedad m ercantil que l:i-6 ded1cu ü. la explotación de la industria, y la producoióu del fuego por procedimientos modernoe y misterioqoei. Y esto, auoque á Vd68 les parezca . ex traño, oo me gusta ni pizca. ¡Vaya unos in<livi

Lu St-i1on1 J .. ahe-1 de, ~ilvtt, r<•i-rrdf'nl4- "" Ritt· malt11Ul, cnr.o llcl .\1011t~ La\'i11111, ~n ()~iUrn, lÍ!i>n6 uun opinión hicn Hrtlll~nd,~ ri·~¡1.;,._o ni valor ,,u& h1?1 Píl,lorn, Hm•aJ,u~ clol J>r \\'Hlurnu; li..-mm ¡,ara el h~llo ~~xo JJH1,/H cc,n fo auloridad ,¡11t,. lu pre1:1tu su propio t-xpi=ri~oc.:iH deo 1ui op111il11t, lotJ I'i11lnr,-.. lfo~Hdn~ del Dr. ,1/tlliaD.1ti fl<m un l,nl¡,11.1,nu )IMrH 111"" mndre..-, dijo la 8t!ñora Vtt1Jd ritt Silvú -di.a-ita que buht: dttdn á luz, Jrnc~ lrt-t1 u1log, iui i-,ie1npre d,.. cou~ tilUf•iou (uerLe,,-rcmtirnw didf:'ndo;-cp6fO d~~· puei;: du t,~le 11conttsci111iM11lf•, 011 ~alud él.1 rtRinhó rttpidanientt-, y m., vi l-lCon,et.irl». de, lerriblei:s jaquecue y fio dolor,·to en In 1:1-1,aJJn. c'J'owé vurioa me dicamentoij, pno éf-lO!:I no hicieron mAe rp1" ech&rnia A penJcr el e't lóurngo y ponerme ptor. De:,.pueij d~ las c:-omida"' rne 1:1C()mi,tÍtt.n viot4=ntos

dolores de ¡,echo acoro• paliados rle ná.ui:-eQij, 18.t.4 cuales eran lan intt.-ntJae que tecnia miedo ria lo

j,

l

~

mar alrmen10 sólido, y

Y ei es para probar Jn ngilidad de nueetroe g igantes bomberos para quienes \odati mia ale-

tm .su conFccuenc1a me i puee hornbi~mEmte flit cá Dure.nli.i lo'-f dos año11; } q11e duró 001 tiníermederl puedo decir cou verrlnd que no gocé do suoi,o tranquilo una t!Oltt. no ._ ) che, pues la, pesadillas y

baoiae sean, me parece que esto ea uo inau1to que dirigen á uo departamento tao importante. Yo seria capsz de meterme á guinr ua coche de bomberos solamenle para f.alidiar A los que toman el pelo de e~a manera: porque e:erfa ca1>s-z de

tomar un eorbele antes de ir al lugar del incendio. Lo que lea digo: á Jo mejor no quedará en Manila más quo las casas de eegnro•, que por un fenómeno extraño no se queman nunca Y eeo que aon tan combustibles como el que más, y perdonen la insinuación. Y todo eote galimatías ha engendrado la si• guiente anécdota: Por un asunto puramente pen•onaJ, tuve á bien plantificarwe aoteaoocbe á. las dic,z, eo Ca"Ja de mi Nor Goyo, (no es ninguna alusión) que diobo sea para tu gobierno. querido lector, es miope por definiolón, y precavido por predestinación .... Llego, y... venga buscarle por toda la os,a. Mi b.ombro no respiraba por ningun lado. Sue cbataa> -ea soltero, y en estado de merecer-no eabJan dar cuenta de •u paradero Yo estaba desesperado: temia alguna de!?gnrnia. Solamente }rnrn pocler decir deapu&s, en dee·

cargo de mi coocieacia ql1e bahíl:I hecho t-O<lo lo bumanameu., posible ¡..ara poder encontrarle, me meti, donde no esperaba encontn1rle.: hn &I ballo Nec-osilaria, todae las admiraciouea é inte uogaoionee; que e-xieteri en lfts cajaS ¡,ara piotal'..: les el efecto que me produjo encontrarle sumer~ido b ..ta el cuello en una cub, llena d~ agua Y no necesito del agua que cayó aoteayor,-que dió oportunidades al alcaatarillado para lucirse, -por• decirles Jo mojado que eataba mi amigo,

': •

~¡l:,i(f~

duos que operan de noobe!...

3,, ~

}~N>,:.RYANTES !"IULJOI-U-.:8 ?-o'Ot"Tl'HNOS

ro6 atormentnhan da un modo horrible, y rD., levaolaba por ltts ruufianaa Hiotiéndome completa• mente inoapHz pura el trabajo durante el dfa. Por e1:1paeío de mucho tiempo mi i:;alud permaneció en ecta !-iitu11ción cr1ti~lt y ..-610 r•mrndo ~& me hub'ó df:l la eficP.ciR Je, 111,; PílúornP R•1.:adas del Dr. \Villiams, rl!D8Ció en n,i Ja esperao:zta dt: resta hleci mien L-0. • cDespués de haber lomadQ unol-l nocos frslól•

co, de los Pildoras Rosadas <l,I Dr \\'illiam• yo pude dormir mejor y del-laparecieroo lo~ enet\'an• le~ su dores nocturno~. Mi apetilO aumeoló, y ya pude Lomar aJimeoto !-!ólido Ain sentir ninguna molestia. Comencé A aumenlRr eu caro-=~ y m& encontré comp1etamt:iote en e,;:tado mt:ijor de ,-ialud. Continué toruaodo )a!l :Pildora.!I' Ro!<adat-. d6l Dr. \\'ilti~ma hnsta qm, d~daparecir, todo raetJo de JA(,,l.rF.CA \' lH-'. J.CJS V,l1..{1R},;g l 1'\1BARU,

eo habiendo ,·ut!ll<> 1'. prt".:i:,ntsr ...t' Ul8?< :-ÍDt()tuflB de eofr::,rwedod Oe~de entonct',;i.• · · Las Pildoras Ro~adKr- psrR Per&onft.e p;i.ida"' del Dr. \ViUiarn1-1 pueden adquirir-e df' toiioF )oc farmaoeutiaoij, y tnmbien de los Hfttmhh de la Dr. \\'ilhome' Medlcine Co., ~re~. StnhJ \\: Rumcker. 8 L-87, E,ooll!\, Mti.nila Un fraseo, Pl.60¡

.seis frascos P8,00; franco p>r el correo.


ltEN A CIMIENTO l':ILIPINO

1394

8.ICCClON CASTELLANA

*************************

Í

** *

¡SEGUROS CONTRA INCENDIOS! Y LAS

~

i* **

iINSTALACIONES DE GASi *========:=;=========· *

1 ** ** ~

~

J *

* ** *i •*

La experiencia en todas partes del mundo donde se usan el gas ha aprohado que el Gas no es tan peligroso que la Electricidad y otros metodos para alumbrado y caJefa(;cion.

las Companias de Seguros contra incendios en Manila no pueden afirmar que la experiencia en Manila sera diferente a cualquier otro parte del mundo. Por consiguiente tenemos sus autoridades de poner en conocimientos que:

*t

~

* * * ~

;

*: *

*

Las Companias de Seguros contra Incendios no aumentaran los precios de las Polízas a los edificios con ínstalaciones de gas a menos que la experíencia futura justfíque un cambio.

* *: * *

CALLB OTIS=PACO.

**

* * IManila Gas Corporation¡

1•

*******ª~*************•


RENACIMIENTO FILIPINO ,M

t.lC

<M

.SECCION TAGALA "' "'

$JNULAT NI SAMUEL S&HLEB.

(Kina.'itilQ ,,¡ G. NtH'la de Pnulo) Sama.n1alang aumm1ulRt og mg~ oobela ei

Sawual Ricbardon, ay nngpapa.tul~~ r10 nR_m&o ea pagbibill ng mga aklat. 1pinogb1b11i •• t1ndaban ang ooga aklat na konyang •inuaulol •• likod ng tindab"ng sinabi, Ayaw aiyang gmnampaog lub6s sa pagka wangangotbil! ~•¡;ka't ang gayoy makapipio•alll e• kanynng 1011b1g na pan~narilL ,Nalalaman niny@ -ang eab1 01ya ea ,kanysng koibigang DelrevaJ-kun~ poano •ng ,pagkadumog ko •• •king hanap bubay. >lm:i:tas ninyo kung anóug p8oah6o no~ m1,uukol ko ea pagsulat, upling ito'y lrnwng trnapabnyAan, al ~ang mapangal!gñan. ~am~~ ang •P•~••••rilf na s1ya kong lubhaog 1kmaeie1yang ,loob. Kail•n ma'y hindi ako oagbanlip ng pa1ngiooon oi pinun?, tnaliba.n ea akin din. Ang ,,arili kong mga e1kap al ang tadbanll ng Lu,mikha ay siyang ,aligáo og boó kong katiwal/1 ,ang loob. Ang ooga dakila ay di mga dakilil ea ,ganilng akin ooataogl kung eila'y talogAog ma ,bubuti, at isang karapatilng maligaya ng ioang ,taoog may katamtamang hubay al kalagayan aog ,matntoog maogalagil aa kaoyang panaoorili al »roasa.sabi mu:otrng maminenn•mioaan aa kapisa,nan, (bagamo'I ,a pagaaeabiug biud! makaaaeakíL) ,ang kanyang bakabakn sa kapieanang iyan, dabil ,ea p,g aeang makatuloog •• ikapapaouto nitó, ,kabi't ea ieang bahagi lamang na haooak., Ang naeirang Dr Olyotbue Gregory, nang magtalumpati ,a <lnatituto MecAnico, •• Deptlord, ,a uoang taóng bubay og naturang pAaralao, ay oagesmaotalá ea pogkakataoog iyon upaog bumaoggit ng ilang mga taong may mga bamak na kalagayao (iloo ea kanila'y naluluogao pa oiya}, na, aa pamamagitan ng kagi_tiDgao, pagei8ip~g at 1,ag,a,akit, ay nangokagawa og mga dak1lang bagay ea pagta\amó n~ karuouogan. Nakatukláa ,iya ng ieaog manggagawang rnay aadyaog ptnapa, sukan, na nagiog i1:1ang rnatal~noog m_aounulat. ea wikang griego no kanyaog p1nagsum1kopaog ma· tutuhao· nakakita og iaang mánunuglog og plauta, at ng is~og pangkaraoiwar¡g kawal •• i•ang pangkat og hukbo, na kapwA nantaging matemiltiko dobil ,a ma])iling pag aaral na ruag ieá; iea ea• ka. nila'y naging guro •• pbralan ng boong bueay_

T~-

,M

a\ t.'.l:I iea'y nakapagbigay ng m~• pan•y•m n• mal\'ll'legA ukol •• karurrnnR•ng likA• (61o•orla natural); neknkita og iPlrng rneg aurAw lamang l!fl. pagawaao ng lata, na lumikhú nR mga tuutuoing ukol ea p~gpapario n¡t m¡ta p•rl•uHt roa pinagta taklob; nakakit• ng i,ang bant•y libingao ng iaaog hayan na oaging roabuting guró •• mú sika; i,ang tao yaoog mapaglango at mah1pit na dabil •• pageambang 111utaroilo •• ku tuoungaog ioiingatao og múeika, a.y negiog ma• boting aeawa at. a.máng dapat. uliraniu; nakakita ni? ie•ng kawani •• mina ng uliog (kutangga¡,an ni Dr. llregory) oa oApatungl •• pngka m&tah11ong mAnunulat ng lalong matata•• oa korunungan ng mo.t,emlltika¡ may isa pang maoggugnwA EfEl lula ria oa nakakilala og malematika, gay• ng pag1u1 uro nit.ó ,a Cambridge, Ooblio ate. mga páaroloug bukbo; isang ménanahl, nng nag111g mugaliog tHt. gaornt,.• tria, at nakatuklaa luloy ng mgu bagon~ guhit oa naligtañn ni Newton, at aog msoa.nab1og lJi. nunggit ay ma•igla'I mat•rn~og nagpatuloy "" kanyang haoap bubay hanggaog •• gulang na 60 toón, n1,, salamat tagubilin ng kanyaug mga dolubhaeaog kaibigan, ay nilpahalal na taga pogeulit ukol •• mga sa,akyang pongdagat •• ,Casa de la Trinidad,; ieang mag,a,aké. •• Linoolnshire, ong d! mou lamaog tinulungan og mga tao 01 anomAng aklat, ay nokaluklae "' pogikit og lupá og mga batayAn ng ,aetronomla e,lériCJ1,, at lumikha ng ieaug csiatema planetario, tH• ktt.• parís ng ea Tyc6oico; at. iea pang manggagawA ng t;apin •• bukid, aog né.pataagl rin namáog nagíog iea ea mg:a pahaoo na mAnuouJat ea Bre taña bioggil ea «metafieicu,, 6 karuouogong nag uulat og mga unan~ katalinuhao og tao; nao¡¡ moy mahigit naog 60 taóog guloog ay Juooipat, ayoo •• kaoyang mga kop11nla.. u oa di oga na. man rnaultutulang talagá, •~ kanyaog eioi bulang kondado •• Londres, at ditu oagsisnulaog magbayag ng ilaog m[;a latbalaog nagpopakilala ng mga karuoungao okol ea molalaking kapa kaoiln ng aangsioukob. Ang mga alagad ng arle ay nagaipagaumakit ea maraming mg;a kaparaanac. .A11g ltmragalog, J!'LA\'IO LLN'fA(L (Ika .15 lahó,.)

•a

Ang naitutulong ng kapisanan sa ikatututo ng Bayan <·> !eang dakilang pabam ang oagealita, oa: •An~ bubay og tao'y isaog walaog bumpay na pek1k1tuoggall., Aog paoguogua•p na ito ay ieoog kotuluba• baoang hindi n6lin me.pupowing, gaya rio oamao og pangyayoriog hindi nalio motataoggih,n, na, ang ikioauunlad i,g alin mang boyoo ay 10,aanak n¡ mga pagsa••!lieapi at _pagiieang lo_ob upang magtaguyod og 1oang dak1lang layunm: at ,to (•) lto ang aalay1;1ay na 1U1gtamó ni pun~&.la"'nng gauting po.la li& tuluyan sa timpa.lak nt '1Ant Sulo/'

ang tinatawag na ckapieanan.• Upang patuluhanao ngayon, kung ang boboy oga og too ay i•aug walang huropay na paldki. tungg•II, at kuog ang tao upang makituoggali, ,a lakad ng pamnmubay ay noogan~allangan ng isang l~k•• na sukal kabatayao at kaaaligoo o~ kooyang pakikibaka •• ooatinik na Jandu, ng pagkaloo, at ang lakas oa ito ay ioianak oga la mang ng mga pageal':apiP:api. ay ieang tmlirlloing balo• pang•aogdaigdigan: na •• madaliog •abi•y isaog palaisipang eumaaaklaw aa labat ng ur1 ng tao, ng labl at baneil, Gayoo man, ay babalawiu,


RENACIMIENTO FILIPINO ko, •• pemamagilsn ng ilang mga kaluoayan bolos nndadame. natin, ang mga pangyayaring oag.

popnkílnln nt nagpapaoiwaln sa madlii., nn upaog sng iaang bayan, ang elin man~ labl 6 banas. at

aag Sangkatauhan mno, ay mnlagay •• ibutod ug kauolertlo, ey kinakailaogan ang lakae na langing ibinubunga lamang ng mga pagsesapisapi, sn isang ealita•y ng knpisanan K11ng nan iuiwa.h\ tnyo na ang t,a.o•y ipina• ngaoak tipang maki:ealamuha sa kanya.ng kapuwo, ny paoioiwalaan din natin aa n.ng tao•y nali.khit •• Sangmaliwaaag upnng mnkihalobilo •• lebat og suliraoin sa pamumuhny al. mnkitalamitam aa Jnraogan ng pamamByan at sapngkA.'t a.ng ~ y hindi oalikhá, upnng pe.pag,arilinin en loob ng kaayang tahanan, ay maliwnoag na mapngkikila long ang tao•y sumipot ea Sangmaliwnnag upaog bumuo niyaog malaking kapisanflng tinawag nn cSangkatnubnn.~

Ngayon, nalaiaman, natiin, na ang tao, pa· gigingtno na ay walnog mabubungaran diyno sa maleking piotuan og bubay kuodi aog kaniyang kapuw•, •t ,apngka·t ang salitang .kapuwa'y, nngpapakilal• na likoe al katutubo ea tao aog maging isan~ mosiga.s.ig na knwal na kapiaano.n , at, sapsgko'I ang pagkBkaunlad og olio mang hayan, ang pagkamulat n(¡ alin mang baneá ay oang9•· yari ~a pamamagitan ng mga biaig na tage.gaw~i ng mga tao at aa isip oatagabalak din og mga ito, maliwanag na mapagkikilala na aog pagk11suloog, pagknulad at pagkatuto og alin mang hayan ay kautaogan sa mga kawal ng kapiaaoan. Ang mga nnsabi na ay maiuuwi natio s-a ganitong eimulain: e Ang mga kapisaoaa ay siyRng

haliging nagbibigay tibay sa lahat ng pagkakaunlad og alin mang boyan., At 1:1pang lalo pang bigyang lakaa ang mga pagpanatunay na ito, ay maglalagay ~ko ng isa paog eimnlang gaya og aumunod: , Walaog b•yao ,a Sangh,palop na habakbang so kaniyang pagkakaunlad, kung ang hayaog ito•y walaog kaluluwa ng aoo maog url ng pagsasapisnpi., Ngayon , upang patuonyan ang mga pan¡¡uogu,.µ na ito, •y dí na kailangong ealikeikin pa noiin aog dobon ng inga aklat, ang kataa og lalong mga bihasAng paaulal, •uhali't kailaagan nng i•aog tm~ing paba.paw •• mga ka•alukuyan oaog yaya.ri at nndada.ma ng atiog damdamin . Humirang layo ng isang baosang lalong tigil •• alin mang pnnig ng Saoglibutan, al makikita natin na ang ipi11ogkakaganito ay utaog sa kR• walan ng mga kapieans.og kundi man msging ta. gsgnwn ng ooga dakilnng bagay, ay maging tagaisip man Jama.ng ng mga paraang eukat panuntnnRn sa ikagiginhawa. Sa biglang raaeid ay nariyao flng LOalakiog Rusia , nn, aline,wod ea wga halibalita1 datar,uwa't bnlirnng bueog na bueog ea klltutahtrnRn, ay napagt1Alamnn natin na. doon "Y kiuikilalang isang m•bigat na kasalanan at kasalanang pinaruruaahan ng katakottakot ang , aggnmit ng mga mamamayan ea kaailang ,ka

layaao ea

pttgeasapia-npi at 'i-valang naogyayari a~

unki>p•ghahari kundi nng kapnngyaribnn ng isa 6 ilaug ruo lamang upang m•¡;laclhnnA •• buhay nt pog uarl ng sino mnog tao. Anortg pagkR.kaun. la<l, J)Rgkaluto ni pagka-ulong ang mahibiolny IU\t.io sa itaoK bayaog wftluug kaln.y~eo ij& pagsasapi•api? Wnlang wal• nga, aubRli't, ea likod noo•y walung ibulrnoga kuadi nng pagkaamie ng mg,, dukha, nng pagknbueabos o(: mgn moog, wttug ttL ang piigeaaiunn.nla1$ ng mga ronfln&Rlapi at nng punglulup1g of( mga makapnngyarihsn. _ Ang u,ga gani1011g kakilakilabot na pangya yar1 8.Y ma.1uh~n!'lsao laroang ng iMing dakila.ng gamot n• mag,gmg tapal a• hnpdi ng sugat upang makabahaw ~a tagal ng pagtilii• ng kawnaw:\ng lagay og lao: ang lunas na 1to ay ang ,paghihi-

1396

l!IECCION TA.tiALA

m• gsik•. Datapnwa't aog paghihimagsik ay nngagawa baga kuog walang kapisaoang nakikilaln ang tao? Ni kailan man ay hindi al •• makatuwid ay hindi mal\llunaean kailRn pa. man ang sugat ng Sangkatauban 1 aubali 1 t kung roay kapisannn, kong may pagsa,apieaping nakik, laln ang tao, karalraraka'y may sandatang mag&gamit upang ipntol ea rnga ganiyaog pagpapakalabie; n>ay kanawanawang walawat na rnaiwagayway upang ipamukba •• budbi ng mga palalo ang biganli ng isaog lahing dinudusto at inaalipio ó ng mita taong sapagko't mabibina'y pinagsaaamanlolaban ng mga Malalakaa. Ngayoo, ay ano ang naitutulong og mga ka piaanan ea ikatututo ng b•yan. Nnpakarami¡ maraming mara.mi. e Ang kapisaog-aoang itiaog matalino-ay isaog panralsng pinsghabsaao og isip ug tao upan~ makila.la ng masruna•~ magaliog., Kung ang kapisanan ay isaog paarnlan, hawa1 t

hakbang og panaho•y nnguladhana na ang tao•y patungo ea pagunlad babaog siya'y tumalanda, at ang pagunlad ng bawa't iaa11g tao'y iaaog pank pagkilala •• pagkatuto ng hayan. Makilala ang masama'l magaling, ang mga dokilaog bagay na keilangan ea pamumabay ng tao, aag rnga maaasamang hilig nito na tungo •• kaoiyaog ikapapa'ongi, ay i.ang karunungan hindi pa naiausukat sa mga aklat na naabot ng karaoiwang paog1vatas ng mga taong walang gaauong katalinubao, •t sapagka"I ang karunungan ganganito'y natu¡uluban diyan •• !malakiug paaralan ng Saagkatauban , na dili iba't ang kapi,anan sa maliwanag na eabi'y maaam'in natio na walang pagkatutoog di utang sa pageoaapiaapi. Upang aog einomang tao•y makakilala ng ieaog w ..toog palatuntooang dapat alinsunurin ea k>lniyaag k-abuhayan, ang palatuotunang ilo'y hindi matatagpuan •• kanyang µagsasarili ea loob ng pamam11hay, kungdi ea laraogan ng pakikipagkapwa1 parang bt.mg:ang kahoy na ae.riwa at. hinog •• puno no nakabuhuaog •• lalong pibikaog paognamnam, paraog tubig na makápapatid ng uhaw ng kalobaino. Isa pa •a d•kilang suliraning napapatong sa bu hay ng tao ay ang pag ibig ea kaniyang kapuwa. Kung ang tao•y di nakakakilala ua •iya'y may kapuwa mula pa •• pagsipot sa Sangmnliwanag, ni kailnn ma'y di niya matututuhao aog png-ibig •• kaoyang suiling katawan, at k\'log nng too'y bindt waronong umibig, rm kaniyang kapuwa ay

lalong hindi matututong umibig ea kaniyang ••· rili, kung t.uoay ang pnniui walang: cang la.rawan

ug kaniyang adbiku'y aog tunay na gawain,. Aog ieang taong walang pag ibig sa kaniyang sarili ay maeabol pa sa bayop, eapagka't aag ha yop ay maalam paog dumamdam ng kaoiyang kapuwa, snmantalaog aog.iaang laong walaog pagibig ay hindi. t'l(;uoi't kung may kapisanao, nn pogkakakilaolan ng kabuluban ng pagsasapieapi at ng pagmnmabalan, pagdaramayau at pa~aabuJuyan ng

mga magkakasapi, sa sapilita'y makikilala ng tao ang isa •• kaniyung dakilaog tungkulio at kaulnngan a, kaniyang pagkabuh·•y •a b•lat ng Jupa, m1 dih iba kuo<lt aog pag,ibig Ha k&nyaug sflrili at. SR ke.niyaog kapuwa. Naiyao ang ilnng halaw na pagkuknrl> hior, J(il ea knbuluhao ug mga kflpisanan sn pagksbubay n~ tao nno pa't aa huli'y mRpatntunRynh natin sog ganitong mga eimulain:

, J\ng bayaog walang kapisanan ay ieang ha yong mahina., ,Ang bayang mahinA'y kapos so pngkakilnla ng kaniyang pagkabayan., ,Ang bayang dl nakakilalo •• kaniyaog ••riliog url at karapalan ily is•ng kny•ng busabos,. JULIA~

C. BALMASIDDA.


RENACIMIEN'l'O FILIPINO

13!)7

BECCION T.A.6.ALA

ANG. DIWA NG LAHI (ALA Y SA KABAHJ\11 IA'.\G l'ILll'JN,\). Sumikat ang araw; nalu:nvi ang ula.p,

at sa s ilangana'y ngumiti ang guhit ng hagong l,anaag, at dito sa Jahi ni Magat·Salamat ay untiunli nang napaiinda.yog aug puting busila.k

ng kaliwanagang tatanglaw sa palad ng diwa ng bayan na aasam~asa ri, sa magandang bukas. Sa gulong ng alon sa d:ft,,iR ng lahing lumuwa::. surnuba sa kuyom na palad ng dayuhang hari, ay untiunti nang 1b ig na mahawi ang bayó ng unos na s umasagabal sa pananakali

..

ng bayang namulat sa pagkalugami, upang maisulat sa aldat ng buhay ang l>agong ugah.

Ang gabi'y napawi't nagmadaling-araw, sa dil11n ng gabi'y sinag ng u111aga ang siyang pumaram

ang magandang bukas ay parang larawang

inagmula sa pit-ak ng- ruga bunduking nasa silan~anan ... ipinakikita sa diwa ng bayan, upang iba.litang ang ating umaga ay di pangarap lamang. Palibhasa'y atas ng isang tuntunin

sa likod ng dusa'y .ligaya arig dapat namang pagharim, kaya't d i ang gabi'y lagi nang makutim, subali't k ung minsa1 y m ayroon ding buwang dapal ¡,a.sikatin; ang b unton ng ulap ng panganonn ay di laging l~mbong sa luksa ng langit nitong bayan natin At sapagka'y ngayo'y araw ng tuusan al ng pagsusulit sa likas na uri ng katotohanan ... Saliksikin natin sa -aklat ng buhay1

al kung mangyayari, sa tabon ng lib;ng ng allng nagdaan ay bungkalbungkalin upan!! maalaman: ' ' kung alin ang tunay na diwa ng lahi1 t kaluh\a 11g bayan.'' Kung katot ohanan ang paniniwala: na: ' 'ang kalulwa ng alin mang lahi'y ang sarili w1ka,"

ay katunayan ding di nagkakabula na dapat ilim bag ng titik na gintO sa daho'L talnta

ng akla t ng bayang sabik sa paglaya, yaong simutaiog:

1

'Ang mga babac ang tuna.y na chwa. 11

Kung ano ang cliwa/ Ang diwa ng baya'}' damit ng ugali; tulay ng damdamin; bagwis ng is1pan; . katas ng panulal; linig ng tulaan; salamm ng puso; aliw•iw ng han gin; higing ng kundiman;

•

bulaklak ng sayá; lambong ng libmgan;

sugo ng adhika; kalihim ng mithí; tukod ng tahanan.

:-iguni 't ang 6abac ng alin mang lahi ay d i laman bagwis ng mga damdami't saplot ng ugali, subali' t hiyas na katangitang,; salami n ng buhay na may angking hkas na kahilihili; kung ga sa alahas ay batong panguri, al kung sa halama'y tubig na pa.nggamot sa pagkaunsiami. Babac' y kabi)••k ng sangkatauhan, gabay ng lalaki sa likliking landas sa haba ng buhay, buklod ng mag-anak, sulo ng tahanan; gurong mas1gasig na tagapagmulat ng dakilang asal; ·

baluti _sa digma ng nakiYiaway~

kalag)•o ng ngala't sagisag ng ating Lupang Tinubuan. Bungkos ng ligaya; tall ng pag-ibig; bukal ng pag-asa; utak ng samahan; bulaklak ng isip; rnahinahong dilloy ng tubig sa batis; kislap ng bituin sa kaayaayang balantok ng langit; dunong magayami i3 ousong may 1akit;

pabangong ang samyó ~Y nakalilikha ng malsmang swit,


RENACIMIENTO l'ILIPINO

1398

81:CCION TA.8:AL.l

Para lumang lag! ng mga makata; halamang parating busóg sa bulaklak ng Jaging sariwa; pansol na daluyan ng madlang biyaya; impukan ng bawa't ligayang mapita sa balat ng lupa; batas na ang laman ng bawa't talata'y laguri sa bunso, halik sa asawa't pag-ibig sa kapwa. Kuhg nasaan ang d iwa ng Sangkatauhanl Maitulugon kong na S.71 sa damdamin ng kababaihan. Na pag ang babae ang nagbagong bu hay, at tum_uladtulad sa ayos ng bawa't makitang dayuhan ... makiwangkiwangki sa damit at asal.. ..

ay masasabi kong s iyang pagkamatay ng cliwa ng bayan. Nasan ang kal((._.,a ng irog kong lahi? ~laisasagot kong nasasa babat ng bayan ko't lipi. ])1yan sa kahima't lupiging palagi ng waning kanluran ay hindi mangyariog masupil

ang uri,

paanong di gayón? pagka't iya'y yari sa 1sang hulmahang pamana ng !na sa anak na tangí. Ang hari at hari'y naghalihalili sa palacl ng bayang nais na lumaya't makapanarili, at ang kab1hasnan ang nagpapangyaring mabago ang asal, damit, asal kilos ng mga lalaki, datapwa't ang hinhin ng ating babac a ng hindi nabago: tanda pa ngang tayo'y may diwang sarili. Tikman mong panhikin ang isang tahanan, rnaging bato't pawid kung dito rio1 yari sa dulong silangan: at makikita mong naron ang pihikang kalulwa ng lahi: banayad, mahinhin, tamis-makibagay, inam sumalubong sa nanunuluyan,

at kapag umibig ay patayin mona. mabawi mo lamang.

Kung sa kalunoran ang halik ay biro, sa kaniya ay sanglang katumbas ng buhay al <lugo ng puso; kung sa kalunuran ang halik ay lako, sa kaniya ay yamang sa ubod ng puso'y doon natalago, al dugo ng ugat na bago lumulo ay sugat na. muna ang bala.L ng laman., sa iyong µagsamO.

•••

Jyan ang kalulwa ng alin mang bayan 1

<liwa'I pag-iisip, damdami' t ugali ng Sangkatauhan; 1 \ \ alawat ng bansa; ilaw ng katwiran¡ Jna ng magiting; giliw ng- bayani; pihikang may bahay

na taga pagsinop ng bagong 1ahanan, aklal ng pag-ibig ng mag-amag-anak al ng Tinubuan. lyan ang kaluluwa ng alm mang lahi; mulawing sariwa na kah' it hutukin ay hindi mabali; palanas na batong ang t igas ng lid ay di 1·11ababago, ulan-ulanin man ng masamang gawi. palibhasa'y hubog sa lalikang tang,; Buhay na larawang pinagpupugayan ng sinomang hari. Kayi, oh babae ng dulong silangan: yamang ikaw1 y siyang díwa1 t kalulwa ng giliw mong hayan, mapilit mo sanang masinop ang asal,

mahalin ang puri, ang dakilang puring kapilapitagan ... ang likas mong hinhi'y l)uwag pabayaang matangay ng alo't matakban ng ulap na galing kanluran. Ang araw na ikaw'y magbagong ugali't manghiram ng dam1t sa bawa't dayuhang ibig na maghan ... ay isang pagtakwil sa tunay mong Jahi, isang pagtaligtad sa kadakilaan ng asal mong tango, isa pang pagdustá sa sanling ari, isang pagwa,,,,.asak sa sariling yama't sariling gusali. JUL,IAN

~

CRUZ BALMASEDA.


RENACDIIENTO P'ILlPlNO

1399

BECCION TAGAL A

ANG PAGDIRIWANG KAY EMILIO JACINTO 11 ,1\NG LA J,J\\\ ¡\;,;C, kl 11,\ SA l'RU 'ilSJOl\

"lh""

~-Samahan ng: mga l 1d1sta.

J~upong p:ununu:m nr., Ubrc.-ru- tantim, os.


llJ:NA.CllilIIl:NTO J'ILIPINO

SBCCION 1..A6AL. l

1400

BAYAAN MO NA...! Kay MERCY. Sa dakong umnga 1 kun(,{ nag:babahid na sa Kasilan{?ana n, ang arawt ng kanyüng mga gintóng sinag na lubhing makulay, kung minamalas ko ang nakaáakit na buküng-hwa ywáy, ang puso ko'l loob, ang kaluluwa ko't boóng katauha'y nabibihj.., m:rndin :n nat:kakaroon n~ pa.nghn~nng buhar .. , ~alam mo hrng bakit· -;al\. -:k,ú't -.:t gün;\ ng garóng kainam na hiya, 11g langit, ar n.;ímamasid ko ang is:1ng larawang bnnga ng f,f;unil.i't •... nng larawang iyong kaga.ndagand ahan

i&

ay ang larawan mong: b:'llot ~a ginmtO na si11ag ng arA,,

1

At akay ng gayong hlwd~,uu~ magnncl.1 at lipü-; ng d1kít, a ng mz:'l p:m ko, na nan~akatayú nang waliing tigatig, ay di makatagal at w.iring may lakás na nakadadaig... k-1ra't d,handahang nangápapalu h, ,d nang di p1nipilit nt ang kalulwa kong bulag na sa k111•ng ng badháng mnrikit (kahi't na di lantO kung sadyfrng may Dio-; :,;a taa~ ng langil} 1 ay bmubukalán ng islng clalangin¡: anák n¡t pag-ibig, p.1gibig n~ wal,mg kaanrü sa kula)~ at tagl,iy nai linis kung hmcti ang put1 niyong alapa~lp, kung hapong mamit. At lubháng ta1111lim na naghahabula ng tumakas ...a lab1

ang sig,tw ng- pusong, d1w.1•y n.1k.1Hmot sa n{t_:'llang mag1i111pi: ang boong: damdammg tagl.i)' nitong dibdib. "ª iSJng "landali•y nangagsi~ibn long, at wan ay ago!'t na nagm:'lmacla iing 1 tumugpá s;, dagat na kanyáng hantunga. t himpilang naµil1;

:1.ng -,jgáw n:t iyon, na galing sa ubnd ng pu~ng lugmni'y napatitan._, hanggáng sa luklukan niyong luwalhati't.. doon, sa hnk~, ko, ay nakar a rat111g, nguni't tila hindi :-.a haráµ n¡? Dios, kundi sa ha.dp mo ... diwata kong milhi.

Oo, tunar, ~lc-rt·y kun~ namumulas na ang i~Q~ dalangin sa mga lab1 ko, Kah1't na rnagpiht na aking ibaling hai•r ;1y hindi mnngyari, at ang pagsa1ubá ko, ang s::unbá kong ,a iyo patungo. ¡Paanong di gayon, si kung unawain ,a aking sarih, :J.}· nákikita konJ:! ,:1 aking damdamm ay hindi ang Dios nng nálalarawa.n, kundi ang luningm1114 ng kagandahan mo, an¡t iyong larnwnng nakangiti manchn al siya ang haclláng kung kay.i l11ndi nga mangraring <lumating :tn~ taw:tg n,1 1ron ~a pmapangnnl.111 na Dios d.1.\\' natin ¡O.

ng pangan~arap... l Sa hudhing mnkati1, ay k:,hgayah:m ang inihahandtlg . mg:1 111ag3ganclíln~ hiwagi1 ng simpctn, m,<.1 salam,..,im na may urrng lanf?:1l ng kaluw:1lhaha n. mga bukong hagap na puspó~ "'ª d1k1l at may ~intúng kulay ¡1<.ay sar,q} mangarap. 1 At )1amang pangarap itong boont: buhay, paanan 1 l r ha}'a:io mo nang 111111,garap na lag1 sa iyong .\lercy, :m¡- pu.;,o ko, al huwag J:!ISlllgm; iyu nanJ! hay 130);' •,l panganRa• ap ko'>• at..-111~ mak:uagp·, sampung kamataya11, .,apagka't ~tl .nkin, mamatáy nang l!ª)'Ó'y is:ing kn.. ayalrnnl

llDI ·\t,\1,\1 1\\

1


1umAODU ENTO FILIPINO

1401

8EOOIOH TAGALA

Sa larawang itong 1-.:uha ~a <lagalang San1pnlok ay nakalaga)' ;.mg inga ginoong sumusunod: Fernando Cornista, Pangulo ng- Kapis::man. Paciano Florentino, Pangalawang 1 Pangulo E,tcban Daro, Kahb1m G..-rardo Tuba)", Pangalawang Jngat Yaman. José Fcrnandcz, Kaga\,,ad Grl'gorio Laurel. ~ligue! Leonor. Lcon O. d..t Rosano, Cmaco l(obl,·,, Jn~at Yaman. Policiano Alimagno, Kaga\,·ad. Kasama rin ang ilan sa mga bumubuiJ ng PainahaJaang H:l)'ª"• at uo'y sina gino<mg ;\Jarcial Alimano. Prc5i<knlc: Municipal, l.;;1dro Ah·aran \ÍCe Prc11dente, :\hgucl L(·onor, Gn:gorio Laurd, Cri~pin :\b1,n1:1.do, )lariano Maghirang, Marciano Brion, mga Conct.·jal, Fau!oolO IJila, Puno ng polisia at walung polis1a 1 n:\ ¡,awang ka'iapi s.a sa.mahan.

Mga ulat ftg ~asaysayau MGA TAONG LALONG BAN'fOG SA PANGKALAH A'l'ANG KASA YSA YAN NG 8ANGKATAU HAN (Sipi 14 '"44 koswla/4ng 1oikilng rnglts na dd~ n4 •llán•••ri•g si W. R. C.\a•ben.)

BASILYONG DAKILA Si Baeilyo, na may bansag na DAh'.ILA al tinálawag na oí San Baailyo, al i•á ea mga lalong bunyl al paotlB •• mga AmAog Griego ; Fa.Jrt• Griego,). ay ipio1ngaoá\: noon mandiog taóng 329 ea lleuria, •• Kapadoey1; nagaral eiya ,a mga piloeopó aa Atenas, at n1giog abogado ,a ka olyaog tioubu1og oiyudad, at pa1katapoo og iláog p1oabóll ay n•gtatag og ieao~ kapisanan moogbioon (soeitdod m..á,ti«1); ,iya'y ioordio&DR presbll4ro ó parl 010g taóog 362. at humalih koy ltu,ebio aa pagka Obispo ,a Se.,arya oaog 3i0, at u eioabio$ tuogkol ay oaoatili banggaog ea kamatayao 01ya naog taong 379. Hindi eiya dumaló ea paanyaya ea kanya ng bukuman ni Hulyaooog ApoelatA na kaoiyaog nagiog ka••·

rnan 01g aral ,a Ateo a~, al ~1ya1y 01gpaaiai111 og dakilaog katig..aog loob ooone slya•y 1Hig10 ni ll)mporador Balonto ,anbi •• kanyaog pag•• laoR••og •• Palasryanuban (ara/ 41 p·••111111pohla!lff n, Ario). Pioogtamanan oiyáng lubbá ong o ~ pakikipaglimi at pakikipogtalon g okol ea pala •ambabao (re/iqio•• naog paoabóo niya, dopwá't •a paraang mohinahon , magili,r al malaya ~ ng kaniy•og m~• panuto og pamumub•y m ongbía· oon •v sioúeuoód p• maapah,ngga ngayóo aa mg• Griego at iba paog m21 .. mbab.a.ng eilaor•

nao ,iole.sl"'.s or'futalH-1, no doo'y lubhaog mariapl ang p•~galaog H h miya ••p•gka iM •a mJ!a

laloo g dakilsng •1010. S, S1mhab1og Katbnlaoong Lalino, ay eintl•nnód dio namáo ang kao,yaog m8• panuto (rtgla.,) sa ii•Ang kombootong pina• ogaogaloog Ba,ilra•• ó B..ilv<t•M>i. Any hum.


t:JECCION TAGALA

1402

ltENAUlM.l ENTO PILIPINO

tiyano ay ,uaáalls •• malabó at malímallng pala tuntunan ng pagdudulubMá (i•ttrp.-ttaoió>1). S• bibio pa, gayón ang malák ("le<1) DA nababadhá •• mga akdá niyang kaunnunahan, gnya ng k••

Pagkakalipon sa bahay ng gobernador lmp<·rial ng unang araw na idaos ang

11

Rlkol incet."

hayan (i»Jl.,e11cia) oi B,ailyo ay totooog napog <lana'3 sa ong uolad

ng pl\la.rnongbioan

(palalnn/11,-

at o,·al n(J mga ,,w,,ght ó palaliaJUU) ta boong Kalnauran al. Si lanelinan, al :;iya ang pinanini wnlnang pinngbuliatao ng tatlong rnalaganap nA.

11n,1

pan11tan~ palttbanó.l na kasunure.n, k:alinia11n at k,uukbiurn. .t\ng Jalong m11galir1g i,a roga kmmlR• lnng akrl3 niYn ny ttne: nia sa mga R.,ne~iktino

oiyáng. Tuliosfl sa ( B"hay ni Huü~ , "ª kflll,a ni Strans., (1838), ng kaoyan~ Pa>1gorawara•o sn 7',olog/1a>1g nag11itli/ay11il ,y (1836-1838), al ng kaniyang Matid1gsa.,ip kasti)lsay11u ng Palásambahau ng Dating' 'l'ipd11 (1838). Sa lalong matayoe '"' kalsgayan miuukol ang kaniyang Doklor J/e,ogs, ltnsbe.-g (1839), at ang kaniyan~ Simhah<1»g Jt:b,,,,9 het11uhon ,,g Prnsya af Ka•11nu11gan (1$40) Dito •• bul ing nkdá niya ay nilsoealayeay ang pan~•n~•ilangang lieanin na aog wga dogma dogma SR p•· laea.mbabang Krietiyano, at kung oei.s makam1an Rng tnnay ua pagkakáidng ¡1ilo~oph111on tr(• ic:ht filosófica) ay bigyan ng ganáp na kalayaan ang pag ih;ip (pensatnie11fo) at ang dilidili (concit1tri11i) Sa kaniyang 'fühgs<1 sa lstorya119 Eba>1gliely11hr.,, ,.¡ Sa11 Huw1<0 (Bren. 1840) at T,,ligsa. "" Pal« ,inopsiso>1g Eba11ghe'11uho11 (Leip. 1840) ay binaeo baab niyang lpahiwai.ig na yaong 1,in0.tawog na tunay na mg" nangys.ri ~a Ebanghelyo kailnn man daw tty hindi tahá.q. na ka-sayaayang istoryn,

Ht

yaonll: mg"1. aalaysay na pioRntangan•

ll\ng m ·a eba· 9h~ 1yo ay peyok na. buoga hunang

(3 vols, Par 1728 1 30, fol.) Ang pagpapara ngal sa k1rniya taón taón ay <Hnnaos ng: Sirn b,-bung Griego, sn ika l ng Enero, kaar&\tao "g kani)'á.ng pagkamatily; nt ~a Siooba.heng

J.•tino, ay•• ika H ng 1-lunyo. kaarawan kaoiyang pagiging parl

ng

Si B1uno "81tuar, na iaA.ng piló:.npó at out

nunulie:~ang hibliyahon,rHL noáanib sR mahigpit

~ª. eskuw&ln

np: palnrasyoo"lang Alemán,

AY

1¡11nangHnák EIA lCisenber~,tiadukihan ngSatk.!e

-Allenhurg, n,n~ ik• 6 og Sep•iyembre 18c9 N>1garal siya i-a Uoiber~id8d ng B"rlin, a.t batnnghatang naflok sa. it:18.ng eamahen -dunong ~a Alemanya na aum\trnrl ab tuan\lulig.ei o~

Santong Kasulatnn, aawabáog nagmunakalh ng isáog paliltuligeánog nababatay •• binalig na Ang huling paglalakbay sa timog ng Gob. general aog m~• napapalaroán •• Bibliya ay may pil'ag~isiyasat sa lcob ng bilangguan. ottnggRlingen uoturál, nt bindi s11.pernatm·ál, álalaon2 oy may simu lling nnaa aa loob ng- haoohú (m,. og aariling dilidili og tao. lpinalálogáy oi Baue• fr,ralcza)at bindi Q8sa Jabas ng bamhü. N,ng 1839, sí Stranes na isa lamang karaniwaog teólo~óng Ai Bauer ay na1;üng ta1t~í,ig 910"0 sa Uniher~idtit:I ng mapagtanggol og panannnampalat•yang kathola11011 Bonn, oguol't 1842 ay pioagbawalan oiyang ma • ó katolik6. Siya ay isa rin ea mga pinagneig nolumpall ng ukol an teologhAn Nang magkil · ssnhi •• mga baka at tral na lnbbáng makabago; goyó'y lumipat ,iya •• Berlio . Nana¡•úan oiya •• sn gayóng pangyRyari eiya•y lubós na nt1patiwalág ibá' t íbaog lagáy ng a»li-¡1al•s•¡,el'na/,.rala>1 Sa •• ,imbabán (iglesia), at ang pinagtamanán niya'y naoua, aiya ria ng turnunggaH 1:111 kaniyang earili an~ pslapabam/Ln (literoll<r•) at ang pilosopbang hioggil sa paniniwalang ang palaeambahsng Krispolapamayantlo (filosolia politioa). Nápakarami ang mga akdáog nayarl 11iya. Ang mga pengulc> •Y r ito, lstory/l ,g Pclit,i fo ó Kas,u••~•" 11g Palápam.ayamh. kabibasnan at kstalinubnu og; ika J8 Si~lo •( Cberlollenburg, l 843-1845; lstol', a ng ,4/ema,,ya nn pa11ahón t19 Himagbikang Pra11ses ,,t ><••·g I', ghailnri ,.¡ Ncpoltó• (Cberlotlenburg, JS4H); 1I~tr,,.11a Hi~og.sika1111 Prcmsis ha•g9º"9 $a .Po.g• l•ta/ag ng B,públika (Leip. 1847); Dikladura119 !Bolll!rnran; A•g K asa'ukuyang I,agav nO R11,ya; lema,.ya at Rusya; 8usya al J,iglaltra. Pogktttapos og mga okdáng itó ay nogoulát eiya og mga bogay bog,y na ukol •• teologban (/eologia). • Naog 1860 - 1851, ay suwipót ang kaniyang Tulig,a sa Eba11ghel~o at S<l ütorva ,g A:on•' ldng fiNnngga/i,.gan, at ang kagulatgo!at na ka, niyong Tu1ig,a sa M~• Sulat oi Sao Pablo. Ka: t•pústnpuaang mta skdá niya •n~ Phi 1o, Stranss, Reta11 unrl das Urcili.,t,ntA1m1 (lh74), at Ohri,/Nf ¡\ng hulíng paglal~kbay sa timog ng Gob. general. und ~•p Caesj1r<11 (1877). · BlGAY·ll,AW, )'agclalaw sa bilangguan,g s¡¡ lloilo. 1

"º

J~

"'º"


KENACIM.I ENTO FILIPINO

1403

81!:CCION TAGALA

pagtatanim at pag-aalaga sa mga halaman SlBUYAS.-1, á iló ~• mga lalóng mahala• gaog balaman. ltinatanim l\t napapakin11ban gaog

makalawa ieá.n't ta.óo.

Dumurami ang eihuyas,

dahil ea mgo binbt, ea wgu lnmAo at,bp. Upár g lumaboe na mahuti ang u1bó ng binbl ny kail•• ogan ang lupñ'y may m11butiog kalaga_)'8fl, pagka't may kahiofAaog tumuLO ang 111~• b1obt; al oaogang.,ilaoga o din ng mabutiog JllJ!Baleg~. d•hil •• ong 100,oaamñng domó ay madnllng makamatay ,a mga p unóng maliliit pa. Ang

daling.. pnroén noong auw ng mga trumnne.nim

ay hindi na •iyáng gioo¡¡amil: banoyh•nuy nga yon aog gioagawú, at dahil di1o•y ieAng malaking kagamitan !■ pagtataoim ng sibuye~ anR aearol t1t ang pananim na makinu. Aog panud•od ay toloong kailanga_n , laló oa kllng maliliit pa aog eibuyae. May 1ba't 1baog ogalao ang balamaog itó: may tinalawog na aibuyas, ,el, top ó patatas. Sa pogtalanim, kailon man ay di oarorapat gumamit ng biobl og pagka't pabiuai iló ug pahinÍI. Dito •• a1io ay lalong n ababagay ay sibuy•• Bermuda. lto aog mapapakiooba ngan oatiog mabuli. Aog lupang taoimao niló ay yaóog mal•m_ig, d•tapwa·t hindi pioamamabayo o og lubig, ka1la n&an ding malaba at buMy. Sa paglallnim og Bibuyes ey di oararapllt guma.o:.it ng t1ariwang pot•ba, kundl yaóo$ bulók na bnlók a\ mabuti ang pagkokal1Klo, at oararapat diog eabug•n og duml og bayop aug ibobaw og lup• at ,aká kauotiog abo ng kaboy, ,apagka't •• bala\ og Jupa tumatabo oog balamang iló. Aog pagkokalayolay o ng taoim ay saog-ayoo ,a binbi, ea parean ng p•g-aalaga at •• panabóng ipag·•ani. So karaniwang paglataoim ay eukat na 30 •entimt>tro ó umikl! paog layolayo ng ban6y at 8 ttentimetro aog pagitan ug bawe:t puoó, datap1u't kung maliliit pa'y bubuou1io na ay maé.arlng magawang 4 na büRl1metro fsmong. May m8a sibuyaa namaog ilinatunim na •11g pagitao o~ bowa't punó •Y 16 eeot1motro a L ,a ganilo'y kailaogao oamliog mulá •• 36 baog• R••g 45 ,enlim•tro •og layólayó ng bawa·1 hooay. Aog lalim og boón ng biohi ay muhi. JPllog ,eolime1ro banggsog 2 5, ayon ea lupaog poglalam· man. Sum1oipot ó tumutubó aog biobl •• loob n~ pito baoggang samp11og arow mula •• ,,agkapunlá. Aog oibuyaa top,, sets 6 m"llip(iers ay ibinabaoog oakalilao low•DR aog dulo. lp1nup~o· laog magkokalapit al ioililipat knug may ao1m o& centimetro o mahigit 11ang td.as. Aog p•Rlatanim og ••b□yaa ay di dapal 11agitaoan, at Í<oilaogaog bubuhagbagin ong lupa pagkatapo• og isáog ulao upAng mamaro1, ang

,.,s,

Ang l....arnabal !-.a lluilo. An~ ltcina ng kas;iyaJrnn :-.a kanyang tn mo. lamig at upaog huwáa malipi. Kailan~an chur;: huwAg pababayaaog maniRó• ang tan11nan og mga biobl. 'foloóng mapak•lrnli al makap■¡¡pap• liglaa ea marami ng gawnin ang paggornil og palabaog bulok na bulok. Madaling makilala kun~ magulao~ na aog ~ibuyas ea paa)lmagitao ng: mia dul<> n• natutuyo; kuoK aog kararx1íb10 ta DJi• clulo ay nanioilaw oa at aog ibafy lungtian pario a.y pinttguRulunga n ong bao•y og i•é.og bariloM. Kung ung mgo

pinakadt1iboo namé.n ay oamnmatay, ay kinukuhB

na río aL pioaaarawao aog m~a u~é.t. .PngkaLUyO ay piouputol aog dolo ng mta dala,va a1 kal•• bat1ng eentimetro a&. sakR ninatagb. KunK 1111111""10 ay piouputol ang m8• dulo Lago buaghlin •ng l•man, •~ kung minean namáo ay bi11Ji oa p iuupugot iló, ni bogo ni ¡>agkuapu, maaoi, pagka't oaaarlng paoali ur,ang magkakal,itkal ,it. GlSAN'fES. -A11g ha amaog i10 ay '"'"'"" din at ea~andalt ang pamamanabóo . lt111P\tauim p1ghmagta1ap oa na aog l•gulan, yaonR mogu1aog no •• paoohóo p• ng laglamig. May mi• l atJ na ang binht ay kulubot at mayroón~ biudi,

K''"" •

at ooayrn6o pa riog paodak, maLaastaa.; u~ k"unLi al Ulatataai:r nang talagA Ang biohini hindi kuluhot. ay t!iiyang ma,a ga al watagal~ <l11tapwa't a11g kulubot ay l:(iyaog mabuti. Ang mga IJ11ndttk m1gmg ea kulubol al ea hindi ay •iyang loloog

maega. Sa mga maghabalam•n ay binoli hogay aog mga gieanlaa na hindi kulukulubot, kt1n,Ji •• pagkomadall lamaog pakiualiaogao Ar,~ g1 ,ant•• na paodalr: ay di oao~ar•R•ilaoga n a~ L•lag 01 gapaogan; y•oog m,y k•1•1aa,ao ay dapat na may makapitang balag ó kawad na ilolng•y p•g lKlanim . Aog mga mata1ogal bogo pakin•lmng•n ay ilioatanim og moy kolalimnn d•hi! •• b,ni• binging lamig ng lupa. Hindi kailaogaug pata• baing mabuli ang lupa. Ang peg11an ng mgo banay ua ,lal1w•hao &y ló banggang 20 8t:ntlrot1tro 1 st. tang p1tJtiUu1 ng mga b•n•y n• da'.awahan 11y 50 h•oggaug SU ,entfmetro. Ang loyol•¡-ó ng mga puno •Y bioúi kailaug:~og megka_kelepil mau -a ikal\1 ip1d ug 1u ,a. 1 A11~ h,hm n g baon ay •yoo "ª panabon 11 ali11•u.

ood !'1& tanirun..n. Ang wa;tt ~ir■ nlt.,_ oa m••~a ~a lup1tog matRhll ay maibtibeon ug 5 aEmt1wetroop: 1alin1, at. t:!a lupauf( payih ay 7 tiuotituetro KailaugaoR puputulin llOg mgli ul">hon¡c, kaliil hindi kailan~"'n, up11ng luru,.,;o ttl --um11¡r11 11 f\ zs buoga.

•

Madaláo1 ua . kailaogauiil: ipan~tlaJ! , tu).'!a paropa.ro. ang _gu1aote8. Naranvat kuhunLUKU t\ng KarnaLal sa Iloiln t\yos ng S•)'nclad

para mahgtae d1to 6 kaya'y ,nbí1an ng ¡,irneong damit aog ibabaw ng mga hanay. 'fAOIW llUKlD.


RENACIMIENTO FILIPINO

1404

BECCION TA.RALA

Ang 11 Aklatang Bayan' 1 sa isáng pulong sa Kabokan.

ANG PAGBAKA SA MGA SAKIT Sinulat nfoá J. W. Rl'fCHlE X IX MGA BULA'l'I SA Bl'l'UKA. Ang bilangguan ,a Maynila, na kung tawagi'y Bilibid , ay may 4.000 mga bilanggo noong pana. bon ng kaotila, ang tubig at pagkain na ukol sa mga bilanggo, ay maaama, kaya't •• bawa't 1000 bilanggo kaliitan na ang 250 tao ang namamatay sa bawa't taon. Noong paogasiwaan og: mga ame rjkaoo aog bilangguao, AV pinngi.aipan nilaog pabutibio kaya·t noeog 1907 aog bilaog ng namatay ay 70 tao oa laooaog ea bawa't isang hbo Ngu. ni 1ti walaki pa rin ang bilang na iyoo . Napeg alamao r,g mga manggagamot na baloe Jaba, og mga bilanggo ay may bulati. Pinagbibig yan nila ng gamot ang mga bilanggo upang patayin aog mga uod, at ang bilang og namatay ng sumuood oa taon ay 13 oa lamang. Hindi pinagdaramdam og mga bulati aug tao nguni't ang mga bulati, ay nagpapabina ea katawan. Ang taong may mnbinaog katawan ay madaliog tablan og eakit. at kung mga mikrobio ng pagkatuyó, iti, ó og ibaog eakit ay makapaeok ea kanyang katawan eiya'y madaling mamamatay. Ang mahinaog katawan ny wolnog tagal •• pakíkituoggali sa kabi't iilang ooikrobio. A><g m~a WJd sa bitr<ka sa Kapul11a11g Filipi11os. Ang mga bilnnggoog oaaa ea Bili bid ng Maynilil ay nageipamubatan sa labat og \lnko og Kapulqan~ P ilipinsa Ang mga taong ito ay may mga bu'rn na ea bí tuka bago ipaeok •• biJaogguan. Aug ruga pagauauring gin.wá sa ibaog mga pook •Y nagpak11al11ng saan manR aulok ng Kapuluaog Pil1pin••. ang mga bt!lati bituka ay tot.oong u -

,a

oanalanta .aa r:naram10g tao. Aog mga manggagamot. na aagaml tuugki,I sa bnga.y oa ito ay oag• sa,abiog marMbil •y 5 000,000 mga tao aa Ka• puluang l'ilipinna ay may mga bulati aa bituka. Ang ib1g eabibin oito•y may 8 000 tao ang may bulati •a bituk. •• bawa'l 10,000 •• iaaog paa,alaog may 100 bala ay ?ti na bata aog may bulati aa bito-

AT

M. A. PURCJllLL

ka; ,a iaong mag,aoek na 7 katao ay 5 ang may bulati. Marami •• mga taong ito'y may dalawo ó tatlong iba't ibaog uod ea bítuka. A11g dalawa11g '"' ,,g b,./ati.. May dalawaog url og bulati en bituka. Ang isa ay may 30 eeotlmetro aog baba, at aog bilog ay mnlaki aa bilog ng isang lopis(selworm). Ang ikalawa ay .totoong malarubot al mny 5 senl/11,etro lamang aog baba (iobipworme). Aog mgn itlog ng mga bulaliog oa ito ay sumaaama sa dumiog ongbububat sa dnanan ng pagkoin. Ang mga itlog ay naogapil)isá sa maliliit na mga uod na karaniwang nalu1ulong kosama og tubig. Tiwa. Aog ti,ua ay siyang pinakamaaamá sa lab,lt og mga uod ea bituka. Ang babi\ ng bayop na ito ay mula sa iea booggang dalawaog oonúmetro. Ang bilog ng katawan ay kaeiogbilog ng ieáog maliit oa paog ipit ng kahoo. Aog uod ay oaofunguoyapit sa loob og bituka, at sinieipsip aog dugó upang pangbioain ng lasoo •• bituka at aog lason ay oak-aeasama sa katawan. A,1g niga palata,,daan ,,g sakit na tnoa. Ang mga palataodaan ng sakit oa tuca ay pamumutla, paogaogayayat, pangbibina, pamimigat og mga mata, paounuyó ng bubok a\ panglalaki ng t1yán. Kong may ilang buloti lamang sa bituka ang tao, ang kanyang kalagayan ay di lubhang natitigatig. Kung may maramiog bulati, ang tao ·ay ,pinanghi• bina ng malaki ot kullg napakalubbá ay maá• apuntahau s iya ng anemia (kakulaogau ea dugó) na siya oiyang ikamamatay pagkakataon. I'atrnm,g ,w1,apasok sa kAtawau aug moa ti1ua. A ng mgo itlog og tiwa ay sumaaaion aa ·ctumi bubat ea daaoan og pagkain. Sa lupa, ang mga itlog ay napipi,a ea loob ng ilang oroe at oagi• giog maliliit na mga uod na mabirap makita kung wal•ng ,mikros kopio, kung aog mga maliliit, na uod na ito av mapas• balat ay nababaon nt napapaea dugó al dioadala naman nilo sa biluka kapag bumaon ang mga uod •• balat eila y gum&~awll roon ug pawamogi na tinntaws.g na gro,uul itch ng mga amerikano al mazamorra ot m@• kastilA.


R.l!iNACllUENTO FILIPINO

U05

8ECCION TA.0.A.LA I'annor,,, mr,rr11-1iug]1Ó o,rg pagl•11nn.op ng rnqa l,11-

A>1g 11a119nngoila•ga11 •9 11ag ilog <n "''" bt<lat!

,·a bilHka.

Muliban ,a ¡,ag/10l11y6 ol ,,g,k1, uy wola lati Há bituka. MK<lnlirig augpuiu nnA: J18RIBK6nh.p 11~ nang mga enklt oa dapat poogil•gan ttl pag- mga bulati •• hltuka. Ang m~• itlog •Y m•tatag &b"laban ea Knpu1uaog PilipinM na parifl njt mga pu11n Jamang mR:ft dowrng 111imumul& 1t11. daa••kit na ginagowá ng mga hule.ti •• bitukR. Ang n11n pagkoin. Ang mA• illo~ A)' na11sz:1uoamapog,ueuriog ginanap •• Bihh1d al 1b•ng mga tny kapog m•l•yb •• ,imoy uR hangin, al kung pook ay nagpakilalang h•lo• lahat njt t•o•y may nnjt knmoo ay mfthuli ang pt1J(kakaytul. RIia( rnQ:11 uod as bituka. J;a ea lulou~ mga dokilang b•gay itlog ug mgo liu!,,ti ay nangom•1Mlay . lluwag ho yatln aog lu pA ~a paligid u'1: htthsy ay dumumL para •• mga pilipiuo ay 1111g pogpapagolln~ • • ••kit oa ito upang ang pnglagnnap ay m•binto. Al º "R paglagon,,p ng ruR• uo<l •• iiituka ay Ang nagaaral ftt o.agluturO na oilalawo•t pinang• mat1UMUg(Ó. hihiol\ ng ml• bu:ati ay di makogogawu _ng mahuti ea paaralan. Ang ,nang~aga~kll_R mab1J?A M(;A TANON<;. at. may saki t nito ay may kauntmg e1lb1 ttn huk1d llang mga tao •• KupuJuang Pilipin•• aog ó "" aliumaug pngawaau. Ang mgo p11ipino'y Jnnaknlaog mny ~ga F1a_kiL n,, hulati ~a hitukn"I hindi makaaatmng yumaoonn nt lumuknK htrng Gu1100 kalak1 aog llwai' Pnu.nong nalca,.,.,,Ama gang aog kanilang sip•g at lak./1., ay ,ini,ip•ip anR liY.•a ta katawao'/ Ano ant rntl\ pfllal1n,ta1n n~ mA,a maliliit. na kaawl'oy nll 1lo. Ang pama ug ,i,akit ns tiwft? Stteo napip1•• ang rr1Q:a 1llo~ h•I••• ,a Maynilll ay nagaakalang gum11\\a o~ n~ liwa:> Pannu An,..; r,a~n•a11tuk ..-n ketawan n~ tiwa. pnkikib•k& l•b•n ea mgo kuwoy na ilci n~ lao. Anong sakiL ª"K ~ir:1Rga"11 111yA toia 1,slot: An~ kaunting gamot •Y mn kapsgpopagohn g •• Bnkit kailnna,rn PR mtiJ pilipiuo nn1i: JJltK ilei; 1U"R taoog oony bulaii tH• biluka, al so~ _haw&'t il& mga hulat.i t!ltt bhuka? G,umo karami 11n~ na j;,a•y nararapAl t.umuloog trB 1:aw1mg pioa~uua1ulan mamatay PB hulati "ª hiluka'/ llaog laO ti Pnf!rto oa og pamobaloan. Rico ang nap1galiug og paw1tbalaao no<JO~ l!lf~ Ano a11g nagawa. na ~a I'ucrlo Bl(x,. Si.)'Am oR l!-8. ~akil oa tiwft't' pil ,a bawa't i&ang daang t10 ea Porlo R1ko ay Ptrnoo ang p11gpopahinlo "ª paglAJ;OOft() ni:; mny mga bulati ea bituka. J knopat •• mgn n•mauul11ti •• bituh'I nrntay ea Porto Riko ay dnbil ,a bulati. Ang pa 1\hgigiog mRdnli kaya ,, mRhirap flB ro~& ¡,lm•halaan ay gumawá up•ng 1.agaliogin aog ba lipino ang P•K ,lag •• mga liwo? l•ng may eakit na uod, al noong 1908, ,a malilt na pulo ng Porto Riko, ay 00,000 tao ang oapagaMt?UJ:J ANT0:-10. ling •• eakit na tiwa. ( llutu/Qy.)

na

"ª

Ang mga sayaw na lalong kílala Hindi pa nalalnoo, na dilo ea Maynila, 6 ea lalong towid na aabi, ea ilaog idioaos na fl:&yawan pa Maynila, ay may isaog flayaw na ginura ng ilaog babai't l•laking amerikano, sayaw no hindi lamang hindi kinalugdan ng mga pilipioo kuodi kinaeuklaman po, at ang gayoo ay oaging eanbl og ilang lulol. Ang eayow na aming binanggit ay aog linatawag na capacha•. Naog una namiog oakita ang l-Byaw na ilo'y ay •• ílaog ~likola ,. crnomatograpo at dooo hindi lubbang e apuno, ncuni't •• og e l)ia Filipino> ea huling KRroRbal nn idinaoa, naog makita na,nín siyang isioasayaw ng ilaog ,merikana na a.ng kakabil ay mga opi~ial Ba marina ng Estado~ Uoidos. ay namalas naming hindi oga makakalugdao ang ,ayaw na iyoo n8 m¡\a bobai oating bukod •• hnilaog hindi lubbang malakiog hilig ea eayawan ay lubbang nalolnhao •• kanilaog kabinbioao aog gayong pagynyakapao ó pagyayapuean, na aog kapit og lalaki ,a babai'y waring ieang oalolonod oa n•kahagip ng taputol na kahny no matitimbulan. .Motapos •• K •rnobal, •y oabantog dito ang

•Y

••Y""'"º

t1Ayaw na iyan, aog eayaw na capache•, dahil namao ea sayawang idinaO!I ng NURSES ea Hotel

Manila, oa eila ay napasukan doon ng i!ong amerikaoo al amerikaoa na '"alang ano ano'y 1111inayawan eila rooo og capach&•, kaya'l maramiog t,obaing pilipina ang umali, ó kBya'y hindi na oegtayaw. Ang paogyayariog ito'y •iyang nag-udyok ea amio upaog banapin ao.,; mga pioaogalinQ:an at paoahong nokilala ang ilong eayaw na 1aloog taoyag ó siooyaw o~ maraming tao. Sa buliog pagpopulong ng Akademia Ioternaaional na ginanap ea Parie, ay iniharap nA: pangoloog si G. Giraudet ang isang talaao ng mga 'ªY4!l', na aiuayair sa boon¡¡ mundo, alioeuood eR

kani lang ko\oncl•an: amiog •i•ipiin •nR tnlaao. dabil •• inaakola namiog mahal•ga. Ang unang ,iayaw na nakilala 11t hindi º" maubi kuog knil1n paog p&nAhon eiys g1nftm1l ng m@:a tao, flfl dabilang Rnim na raang t&on ang tondá oiyoj kay He,ukri•to , ay ang linaw•~ ne. cArquioililUJB> : 11.ng paO~Rlawn ay aoi;t cAtoilrO noroica, , oa gioaJ;:amit oa ,.,yaw !"B. mga hukirin; 3 O, aog cBacantt-1u na "'ina•ayaw ió'& ka¡,&nabonan o~ p•g 1Rn1 ng uha,, J,ilaoR paran~•! key dio~ Baeo¡ 4.o, Rng cCAolíco, , FPJ.yaw n~ m~a pagano na aino..aboyao ng f)RJ:&wit, bih10g llfl ttuo.111.mat 1:1a mga dim~el!; 5,o, ang • Uaclilo, iPaog aayew o~ mga lioatawa~ na atl,-ta, 011riyang bilang paoguoa bago ,ila maglaban; 6.o, aog e.Ditirambo•, 11-ayaw al a~il n~ mg:a mananayaw U kanilaort l)IIRPR-PBligidlhtid ~a d8mlian8. oi Dionyao.e; 7.o, an11; cAudunAtra• talunao ng mga pulopulutonK na nangagkakawit og mga kamay na may k•••maog iakad n• doladalawa; 8.o, oog • Farandola, i•aog ,oyaw na bauggong ,o ogayoo ay gio1gami1 pa Provenza.; 9 o, ang cGrua, na oagpapakilala, PB p•gpapasikot,i kot ng mga monaoayaw, ng aoyo ng tinataweg ni\ leherioto; 10.o, ,u:1g , Jouia• na lubhang kioa~iliwan noong ,iglo 111; 11 o, ang ~ Lavaodarioa, na .-iinasayaw n~ mga m•n~hutJU• kid ,a daon kung oanggagaliog silang umani ng tinalawag na , Iavandu; 12 o, aoJ:. d)aou de Mayo, ó ko•ayaban og mga hulaklak na idioadaos paglapit og lagio1t, oa nagbih1gay•n og bulaklak; 13.o, aog • Pirriquio, dakilang mga bayaoi, na isina.i11aw na may datenst ,ibal, pana1ag al e-=iplda; 14 o. aog ,Ronda, na 1sio1@ayaw n• magkapigil !il kaway ang mga ma.naoayaw; Jó o ªºR cCou na aoa mA:A nl&.• non•yaw ay palundaglunda g al ang paa'y i,ini, eikad; 16.o, ang , Sixtel•• no ~02 -um&Bayaw

"°

na

••Y"''


1406

RENACIMIENTO Fll!,IPINO

BECCION TAGAl.iA

ay tatlong baboi't lallong lalaki. Bukod ea m8• Ceilao, oy may i'8ng ma\ibay o• aoala \oogcol aayaw na ito, na siye.ng pioakatnatataodá,ey oara aa bisang pADRP&ge.mnt os t•RIBy nang Píldora.e rapat din na man~ hanggitin ang d3o, ton, na kilala Roeadae oan·g Dootor Williamo onn eila,i, g•mitin na noong tnon~ 879", nooo paog kapanahuoao ng ng cabinibinian. Aog oaniyong oioaeabi, ay galiog hnriog Luis II ea Francia, ang e.ayaw na ito•y sa caniyaog eariliog pine.deoeeeo,1'' 1- .-•~ galing •• tinawag oa , paso de Bournee, na ,Sa •cola co, aog Pildora9 Roeadae naog •ina,ayaw nang kapanabunang iyoo; ang , Vale, Dr W illiama ay lonas u a,ga nanganeo.• uioa na isinaeayaw na mula pa noong siglo XII, at ng G. Isabel de Silva. hindi galing •• Alemania, na gaya ng akal• og -•Niyeog di pa aoo mJ\mmi; ang aayaw na ito'y buhat ea Paria. at nagaaoeo, o a m a y nang una aiyaog itaoghal ay nooog ika 9 og tat.Joog taon oa oga. Nobiembre ng taoug 1178; aog ,Polka, na bioago yon, aoo,i, m&l,oae na _;~.,.....,......,....,,...'8 m LQuvois at ikrnapit ea lakad og mga. k:awal¡ l&RUi BD@ oatauen•, ang ,Mazurka, na k1la\a na ea Polonia buba\ ng -dogtong p,ng eabi taong !321 at hindi nakilala ea Parle kuod1Qlliya,-,ngooi,\, mog ooong 1836, aog , Schottiecb, na oinayaw ea bubat niyo,i, malulin Escocia mulo ooong 17SO at hindi" oadala 011 a n g pangbibioo a\ Praneia kundi ooong H!74 ; ang ,Contradanza, ó pio,ge•eaot,n aooo~ ,Cuadrilla, enyaw praneee na kila\a mula ag mainam ng nlo pati taong 1688: ang ,Lonceros iogle,ee• na •inayaw liood mula ng 1820 ea Londres at eioayaw ea Paria og ,Sarieari ang ei1868 Aog mga sayaw na bogo, na siyang lnlong oaogoap na gamot, kinagigiliwaag se. n8ayon. ay ang c'rwo Step, eubeli,t, ito,i, DB8PBlda (1896); ,Paede-quatre, (1890); ,Berlina, (1893) e..qui,t, enmira Tuing at ang , Patinadores , (1901). maoaoai,i, pinagsaeac• Kailaogan ding i\abok ea talaang ito ang tao •~oog marala• ng cMioue, <Pavana , , cGa.vot.a,, m¡a sayaw aa mga dibdib at inaalibadba- palasyo at pogkat,.poe ay kinabimalingao dio ng ran haogon ea mataco\ mga taong bayan; at ea kshulihulihon ay ang oa ••oog oom•io nf! ----, cRedowa>, «Cracoviana». , Varsoviana> , cTirole di Jueao, oaya,t, naguing parang tingting. SA ea>, c$iciliana>, cTarante,la,, cJota> , «Bolero>, dalauaog _taoog itinegsl vg aquiog eaqnit, tuoay ,Danza Habanera•, ,Cake-Walk, at ,Macbioba,. na maa,b1 cong ualoog is• mang gabing iquioaDito en Pilipinag ay luhhang kilala ang Ba- ltilog na iioasay, pagoa,t, aog a,ga llan~oogot at litnw, Pandango1 Sapateado, na pawang bawig ea Jota at Habanera, ng mga kaetila. Gayon d in Nacahi/1i>tang p«1<is c1'ng gabl ey oagpapabirap ea aquing oatocottacot, at onman aog Karinyosa. Iea ,a mga pangbuling eayaw na nakikilala )l•gbaogoo og omaga,i, oalang maoayaoang gana nt sinaeayaw lamang ng mga taoog lalong mga ea magl>abopon. Nalaoo seo ea gaoitona cagoipi· dnkha ni may sa\awlllllg pamumubay •• Parle, tao al oaya lamang oaaoaaeong R&ijoling oa, ea ay ang capache,, ang eayaw na hindi pe. nala- pagbaeo co tungool ea biea og Pildorae Roeodae laong kinarimarimao dilo ea Mayoil:\, hindi la, oaog Dr. Williame. ,Psgoaoboe oo ng ilang fraeco og Pildoras mang ng mga babai kondi eampu ng mga lalaki . At hindi Jamang mga pilipioo ang oa&usuk- Boeadaa og Dr. Williame aaoa pe seo oagoatologlam mandin as kaniya, sapagka'I eampú ng ieang tulog, oopac i aog naoap•nRhibinang paoie con pinunong bukbo ng mga amerikaoo ay naghayag gabi, nagcsg&oa ng cannti,t, naoacaio na og na ria ng ieang boba)~ na ipinagbabawal ea ka- oooooiog buo oa oala oang birap, oogeimula luloy aooog lomaba, hangeng gumaliog .na niynng noeasakupoo ang goyoo , ayaw. ganap. Gayon pa ma,i. ipinagpatuloy oo ana paggamil ng Pildorae Ro,adae ng Dr Williame bangaog metapoa mauala aog diloog lauda ng mga >00<>00<>00<>00<>00<>00< A·11tac 11a11g licod al ido; al- bao¡aog ngeyo,i, di na ~•gbalie aog baoas meo og eaqnih. Aog Pildoraa Roaadee na lean oí Doot-0r ea tauoog potlein ay mabibili eaao lto ang sinabi ni Sra. de Silva, taga Williema maog botica a\ ea botica oaman og maa tagoCeilan, tungcol sa Pildoras Rosadas pamabola nan~ Dr. Williame' Medicine Co, nang Dr. Williams. Sraa. Stabl & Rümoker. 81-87, Eaco,to, Moynila. , aaog fraeoo,i, P 1·60; aoim na [raeco,i, Al liwili.itaHagau pa niya ang cm,g baquit P 8 00; na bat-l d na og correo.

"ISANG LUNAS SA MGA NANGANAG"

Si Señora !eabel de Silva, na oaoaoobao ea .Ratmalana, malapit •• Moont Lavioia, Poloog

r--HOTELC0~7 '

SAi\' JACINTO N.

0

119.

~~-.--~-~.--...--~.._.

' ' '

Desde el rita t ode Abril serviremos cubiertos a -P-0.50 y -P-1.oo según Menú del dia Salon Comedor elegantemente instalado con ventiladores, otro salon de descanso r Icetura y durante la comida un afamado pianista ejecutará en el piano piezas de su reportorio.

' '

1 '

.............


.KENAClMlE.N'l'O l'!Ll.PH•H.>

1407

.t:1.l!lCUlON ü~'l'ELL.ANA

~ $1$----~*----im~----~r~f----~~--- -~~ -~

•

6

lBAZARSIGLOXX i ~

DE LUIS R. YANGCO===Plaza del f.onde, 101=103,

1

Binondo, Maniltr.'Telefono 1063.

~

1

~.,>IMPORTACION DIR.ECTA DE HAR.INA AMER.ICANA, MAR.CAS

Id: 1

1

RAFAEL, LUIS Y CAPITAN,

1 1

Y LA HARINA AUSTRALIANA, MARCAS

~

HOMBRE GORDO Y HIPON

~ 1 1

1

1

1 1 1

~

~ 1 1

1 1

Esta casa Yende a,lemás to,Ja dasP de artír·ulos ne<'C'~arios para

1 1 las paua,lerias.----Pre,:ios mny re<l1v·i<los y gran,lcs d!l!<•'ll<>nl-0s en

J. pedidos de impotlancia

~·

;

VENTAS AL POR MAYOR Y MENOR

Ir ARROZ DE MESA de lo mejor COMESTIBLES, ,i1

PETROLEO, GASOLINA Y CARBURO, 1 HIERRO GALVANIZADO acanalado y liso ~ II de <lif~~entes marcas, CEMENTO ROMANO, 1, marca ALSEN.

I

1

Efectos Navales etc. etc.

1

1-- - - - - - - -- - - - -- -- - - 1

~

Esta casa cuenta co,¡ un Depal'fa.ment-0 de Conducci-0aes dotado ~ de Camiones automóviles que facilitan, sin c-01upclen<·ia, el inmcl j diato envío de los pedidos á cualquier punto en el radio de Manila. 1 Para provincias contamos además con los vapores YANGCO.

l

J

~.

'rJI?,

Umcos agent,es en Ft1ip,.11as de la lnU!f rwombrada mriquina de coser y b6rdtir S 1 .A 1V D .A R D

~=~=~=----_-_-_-:r.~=;~----------~=* ,".,. .~----:,=~=-~..-_-_-_-_-~=~:;,---_-_-_~$=.~ ~ ·


.KENACIM.IENTO FILIPINO

1410

13.lliCCION CASTELLANA

1 , : - - - - - - - . ...- -

"Rcnacímícnto Filipino'' tia ■ariuosa Be1Ji~ta filipü,a ilustrada lle ar:tua 1ida,lts Literatura, Historia, Ciem;i"s, Aries Come:•cio l11dusf.ria, Agricultura: '

GA.'sD.IRA 671-TEL.

1

3281.

>

EDITOR MARTJN OCAMPO,

PUBLIOAl'E R IS LOS VU,8 7, H, 21 Y 28 VK CADA Ml!l>,

PRECIOS DE SUSCRIPCION K:s M.,lHl.A r l-'~ovt1Hu.a: Por un mt,t! arl~inut11do . , , . , for nn Lri-....a.:Jtre ))Af.?:tl Bdrlantado .P3.00 con In rehnja ile 10 0¡0 . Por no aemfe~:-e J')flgo ft01,l11ntado P6 00 con 1. bonificación de 15 0 /• Por uo año pngo ~1,1A1antado J?12.U0 con la rebaja d• 2-0ro/º Por un oome,o eu u1to Por un 1d . atrasado . ' . EN

J' 1.~-

, 2,70 ,

5 10

.

• 9.60

EL EXTRANJEtRO;

Por un semestre pago adelantado , ,P ~.00 Por on año pago adelantado , . , , 15.00

1Oficinas: Gunaw 126, Kiy~po, Manill'. TEL. 108.-APARTADO VE CORREOS 77ó. De venta en todas las Líbrerías do Manila. NorA. - Jtn aquellos oneblos de orovinoiae donde eo si:, oueda ~obiener con - feoilidad no gire po8tsi" o papel moneda, pneden los eneoritore@ f'nvia roos: el hn,porte oa eo sos•

oripoióo eo sellos de lrnnqueo de 2 ceo,

~

Gran fabrica de Bizcochos Confiteria y Reposteria. 1

Sirve pedidos en la ca= 1 J 11pital y provincias. ~

PARA LA SEMANA SANTA Sombreros elegantes de todas clases, calzados, corbatas, y otros 1efectos para caballeros todos son nuevos. V eníd a visitar nuestro esta ble= cimiento y os convencereís.

LA BULAKENA

ta.vos.

205 R,OSAR.10 MANILA. ~

LA ESTRELLA DEL NORTE_,¿> FIJ::WDADA 'EN EL AÑO 1870,

Deseoso esto Establecimiento de proporcionar i\ su nnmero,a y distinguí l• clientela y al público eo general, la más completa y Amplia lnforrna.cióa aceres tle ln grao1i -i ·.:l:\ existencia, que p.:>see en sue almacenes, no ha perdonado medios, ni esca.timado sacrificio alguno &n procederá la impresión de

UN NUEVO CATALOGO en el cual so da una idea, la más periecta y acabad• cuanto en

BRlLLAXTES, A.LH&.JA!il, PERJ,.l."I, OBJETOS Dtl PLATA • y otros JNNU,1ERABLES ARTICULO$ tiene á la ~eota. Dicho CATALOQO •• compone do 260 página3 ••ll!eradamente impreeas y adornadas con 5·000 iluotraoiooes, e n las que figuran al pie su rrecio de venta. Lo oportuno de esta publioacióo y la particularidad de h,,ber aido oo Manila, avalora mh el penaawieoto qne ha presidido en su CO":'fecc:ón.

"l~ ESTRELLA DEL NORlE."--Levy llermanos.--46-48-5O Escolta. lllanila.

lleilo.

Paria,

New Yerk.

1

)C 11<>C:IIOOC>00<>00<>,,4>0<,00C>00000(>00<~4'0<>00<X

HOTEL Mfi'I8,0POLE

X

+

..- BAJADA DEL PUE~TE DE SANTA CRUZ. ,,_

:

Este Hotel, ha sido y es, siempre el punto de reunion de la mas distinguida sociedad de

i

Manila y Provincias.

~

1

:

1

¡

1

~

i

)C>OOOOOOOOOOCOOOOOOOOOC>OOC>OOC>OC>OOC>OOC


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook