NIEUWS VAN ALUMNI
MOETEN WE BANG ZIJN VOOR MICRO- EN NANOPLASTICS?
In de lucht die we inademen, het water dat we drinken, in de bodem en zelfs in ons voedsel, overal zitten micro- en nanoplastics (MNP’s). Maar hoe hoog is hun concentratie en brengen ze onze gezondheid in gevaar? Op donderdag 26 februari 2026 presenteerden experts van de KU Leuven, het Vlaams Instituut voor de Zee, VITO, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de chemische industrie de huidige stand van het onderzoek tijdens een forumavond op KU Leuven-Campus Groep T. icroplastics zijn plasticdeeltjes kleiner dan 5 millimeter. Ze ontstaan vooral door slijtage van synthetische kledij, autobanden, wegmarkeringen en door fragmentatie van zwerfafval in de natuur. Daarnaast werden microplastics bewust toegevoegd aan cosmetica, verzorgingsproducten, verf en schoonmaakmiddelen. Nanoplastics zijn nog kleiner, minder dan 0,000001 mm. “Omdat ze zo klein zijn, circuleren ze relatief vrij in lucht, water en bodem en komen ze gemakkelijk in ons lichaam terecht,” legde prof. Peter Hoet uit. “Aan deze deeltjes kunnen zich bovendien schadelijke stoffen, additieven en zelfs bacteriën en virussen hechten.” Typische additieven zijn kleurstoffen, weekmakers (om het plastic flexibeler te maken), brandvertragers, en stoffen die het plastic UV-bestendiger maken. “Veel van deze additieven kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid, maar dan moeten ze eerst uit het plastic vrijkomen, wat waarschijnlijk net zo langzaam gebeurt als de afbraak van het plastic zelf”, vertelde prof. Erik Toorman. “Vervuiling die zich aan het plastic hecht, komt echter gemakkelijker los.”
M
Verspreiding Een doorsnee Belg produceert naar schatting 1,5 kilogram microplasticafval per jaar. Blootstelling gebeurt via voeding, inhalatie en andere routes. Uit wereldwijd onderzoek blijkt dat deeltjes in verschillende organen worden teruggevonden en in verband gebracht met ontstekingsreacties, veranderingen in het microbioom, effecten op het voortplantingssysteem en mogelijk kanker. Prof. Erik Toorman onderzocht de verspreiding van microplastics in Belgische wateren aan de hand van computersimulaties. Hij stelde vast dat plastic grotendeels nabij kusten blijft en zich ophoopt in estuaria, terwijl de concentraties in open zee laag zijn. Het transport wordt sterk beïnvloed door sediment, golfwerking en getijden.
44
Gert Everaert, Deputy Research Director van het Vlaams Instituut voor de Zee, bevestigde deze resultaten. “Door lekstromen komt plastic in het milieu terecht. Sinds 1950 is volgens bepaalde schattingen al 86 miljoen ton in het mariene milieu beland. We doen al veel onderzoek, onder meer in de Westerschelde. Aan het oppervlak vinden we 1 tot 30 microplastics per 1000 liter water maar in het sediment loopt dat op tot 30.000 deeltjes per kilogram.” Over de impact op ecosystemen vervolgde Gert Everaert: “Op enkele locaties met zeer hoge plastic concentraties na - dat zijn zogenaamde hotspots van vervuiling - blijven we gemiddeld onder de veilige limiet. Maar naarmate er meer plastic in het milieu terechtkomt, zullen we die grens overschrijden. We verwachten dit vooral in regionale zeeën met relatief weinig uitwisseling met de oceanen. Ik denk dan aan de Middellandse Zee en de Chinese Gele Zee.” Dr. Mary Schubauer-Berigan van het International Agency for Research on Cancer (IARC, WHO) benadrukte dat MNP’s een bijzondere uitdaging vormen voor kankeronderzoek. "Hoewel er geen direct bewijs is van kanker bij mensen of dieren, zijn er mechanistische gegevens die een mogelijk gevaar zouden kunnen aanduiden. Het IARC Monographs Programme zal het onderzoek naar MNP’s de komende jaren nauwlettend volgen." Wetgeving Saskia Walraedt, directeur van PolyMatters bij essenscia, de federatie van de chemische industrie en life sciences, gaf uitleg bij de bestaande regelgeving rond microplastics, zoals de REACHrestrictie die intentioneel toegevoegde microplastics verbiedt. Daarnaast voorziet de wetgeving in een rapporteringsplicht. Volgens Saskia Walraedt heeft de industrie niet gewacht op de wetgeving om al maatregelen te nemen.