VISIE
INTERVIEW MET LAURAJANE SMITH
Erfgoed is altijd politiek “Musea en erfgoed zullen niet helpen bij het verzoenen van mensen of gemeenschappen. Verzoening lukt alleen wanneer er ruimte is voor herverdeling. Wanneer je met erfgoed bezig bent, ben je met politiek bezig.” Aan het woord is Laurajane Smith, een welbekende stem uit de academische erfgoedwereld, voor wie het begrip ‘kritische erfgoedstudies’ is uitgevonden. Een inspirerend gesprek over erfgoed en macht, gemeenschappen en erfgoedpolitiek. Olga Van Oost
Begin september 2024: het academiejaar is nog niet begonnen, maar dat houdt de studenten Erfgoedstudies aan de Universiteit Antwerpen niet tegen om te komen luisteren naar de Australische academica die geregeld in Europa verblijft. Vooraf kreeg ik de gelegenheid om haar te interviewen. Daarvan maakte ik dankbaar gebruik.
DEEL VAN DE SOCIALE STRIJD
Voor Laurajane Smith is erfgoed altijd politiek. De wortels van haar overtuiging gaan terug tot in haar kindertijd. “Die was heel bepalend. Ik groeide op in een eenoudergezin in Kings Cross in Sydney, destijds bekend als het red-light district van de stad. Typerend voor Kings Cross was de diversiteit van mensen en gemeenschappen. Er heerste veel (kans-)armoede en mensen voerden een strijd voor de leefbaarheid van hun huizen en buurten. Ik zag een grote versnelling in de aandacht voor erfgoed omdat mensen aan den lijve ondervonden hoe hun buurten werden vernietigd. Samen met de vakbonden ontstond een zeer
6
actieve protestgemeenschap. Als tiener maakte de Green Ban Movement in de jaren 1970 een grote indruk. Dankzij deze beweging konden veel huizen worden gered, maar de gentrificatie van de buurt was onoverkomelijk: de oorspronkelijke bewoners trokken weg. Pogingen om mensen uit hun huizen te zetten werden heel sterk gekoppeld aan de erfgoedwaarde van die huizen. Dat erfgoed een politieke kwestie was, werd me dus al heel snel duidelijk.” De aandacht voor erfgoed hangt sterk samen met de heersende maatschappelijke en politieke kwesties. Maar waar het volgens Smith op neerkomt, en wat ze tijdens ons gesprek voortdurend in de verf zet, is dat “het steeds om mensen en participatie gaat, en om wat erfgoed met mensen doet. Wanneer gebouwen en erfgoed werden kapotgemaakt, had dat een enorm effect op de mensen die er woonden. En dat inzicht drijft me tot op de dag van vandaag.”