Musea beslissen soms te snel om menselijke resten niet meer te tonen, te vernietigen of om overhaast te repatriëren. De beslissing om geen menselijke resten meer te tonen, geeft de verkeerde indruk dat er hierover een consensus zou bestaan wereld en uit verschillende historische periodes. Het gaat om minimaal 30.000 archeologische resten die zich in 56 collecties bevinden (musea, universiteiten en particuliere verzamelingen). De meerderheid daarvan maakt deel uit van historische en prehistorische collecties uit België zelf. Daarnaast zijn er ook nog de deelcollecties van buitenlandse origine, zoals de verzamelingen uit de hele wereld die in de Belgische (pre)koloniale context zijn verzameld. Ook zijn er kleinere verzamelingen met resten van uiteenlopende geografische oorsprong, periodes en verzamelcontexten (zoals religieuze relikwieën, gemummificeerde lichamen). Of nog: medische collecties die aangelegd werden in het kader van onderzoek en onderwijs. Deze collecties zijn dus erg heterogeen en roepen complexe vragen op. Moeten we alle menselijke resten ‘uniform’ behandelen?
HET LICHAAM
DE BESTE OPLOSSING?
68
Er gaan stemmen op om alles wat menselijk is uit museale collecties te verwijderen, of alleszins niet meer te tonen. Zo beslisten sommige musea (zoals het AfricaMuseum in Tervuren of het American Museum of Natural History) om geen menselijke resten meer te tonen op zaal. Of het verwijderen telkens de beste oplossing is, is nog maar de vraag. Want wat met de toegankelijkheid voor wetenschappelijk onderzoek? Kunnen menselijke resten toch getoond worden, mits enkele ethische overwegingen? En volstaat in dat geval dan een waarschuwingsbordje? Manon Parry, onderzoeker en medisch historicus aan de UvA en VU Amsterdam, vindt dat resten uit de vitrines weren niet altijd de beste oplossing is.4 Musea beslissen soms te snel om menselijke
Wassen model van een vrouw met lepra uit de collectie Jules Baretta in het GUM. Deze en andere afgietsels werden als levensechte studiestukken gebruikt, maar evenzeer op kermissen en circussen getoond om bezoekers te informeren over ‘risicovolle seksuele of sociale praktijken’. © Gents Universiteitsmuseum
resten niet meer te tonen, te vernietigen of om overhaast te repatriëren. De beslissing om geen menselijke resten meer te tonen, geeft de verkeerde indruk dat er hierover een consensus zou bestaan. Parry meent dat er meer aandacht nodig is voor degenen die een sterke band ervaren met het materiaal. Door bijvoorbeeld foetussen met een anatomische variatie te weren, worden ze net heel beladen, terwijl ze ook een rol kunnen spelen bij het omgaan met zwangerschapsverlies en abortus of een meer realistische kijk geven op zwangerschap. Meerstemmigheid betekent dan minder vertrekken vanuit een betuttelende houding en meer oog hebben voor verschillende perspectieven.