SPREKEND ERFGOED
STUDENTIKOZE TEKENINGEN IN EEN 18E-EEUWSE CURSUS Wat als … erfgoed zou kunnen spreken? Een hypothetische, maar interessante vraag. Want welke verhalen zouden we dan kunnen ontdekken?
Studenten en hun cursussen, je vindt ze in alle vormen en maten, zowel op papier als digitaal. Aan de oude universiteit te Leuven (1425-1797) bleken sommigen erg creatief in het visueel voorstellen van de lesinhoud. Een voorbeeld hiervan is het collegedictaat Physica uit 1759-1760 van de student Joannes Franciscus Libon (ms. 393), dat KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties in 2022 aankocht. Joannes Franciscus kreeg de vakken van zijn basisopleiding aan de Artesfaculteit. Bij het vak fysica hoorde onder andere uitleg over de vier elementen, hier De elementis vulgaribus genoemd. Het hoofdstuk over de lucht bevat een paragraaf “Over de sifon en de spuit” (De sijphone et serijnge), met daarin een opvallende tekening van iemand die een reuzegrote spuit in zijn achterste geprikt krijgt. In een vijftal andere Leuvense collegedictaten waarin dit onderwerp behandeld wordt, is de illustratie – voor zover aanwezig – eerder wetenschappelijk, met tekeningen van spuiten waarbij de tekst de verschillende onderdelen verduidelijkt. Die aanpak sluit meer aan bij de experimenteel-wetenschappelijke benadering van de wetenschappen waarvan je de
weerslag terugvindt in de Leuvense collegedictaten uit de 18e eeuw, terwijl studentikoze tekeningen eerder terug te vinden zijn in de lesnotities van de 17e eeuw. Het handschrift van Joannes Franciscus Libon toont echter aan dat je de studenten en hun materiaal niet te veel in hokjes mag steken; ze vinden altijd wel een speelse manier om daaraan te ontsnappen. ■
» Meer weten? Beschrijving van ms. 393: https://tinyurl.com/yc2wk5hx Meer informatie over Magister Dixit, het platform met gedigitaliseerde Leuvense collegedictaten: https://www.kuleuven.be/lectio/research/MagisterDixit. Oude drukken van Leuvense professoren (1425-1797): https://lovaniensia.be
» An Smets is conservator bij KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties, waar ze het aanspreekpunt is voor handschriften, digitaliseringsprojecten en communicatie.
» Door: An Smets | Foto: Joannes Franciscus Libon, Physica, 1759-1760 (KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties, ms. 393, f. 103r)
16