Ethiek en deontologie: ook u krijgt ermee te maken Uiteenlopende perspectieven en waardenkaders van individuen en gemeenschappen vermengen zich steeds sterker met elkaar. Waar bepaalde stemmen vroeger zwegen (of hen het zwijgen werd opgelegd), klinken ze nu steeds luider. Machtsverhoudingen verschuiven op verschillende vlakken; denk aan #metoo, Black Lives Matter en dekolonisering … Communicatie en de omgang met elkaar worden daarbij steeds directer, maar ook complexer. Opvattingen, waarden en normen botsen en dat leidt weleens tot polarisatie. Bovendien zijn we ons steeds meer bewust van de ecologische impact van ons leven en werk en de uitdagingen die de klimaatverandering met zich meebrengt. Kortom: ethische vraagstukken in de maatschappij worden steeds prominenter. Het goed kunnen afwegen van verschillende invalshoeken en onderbouwd keuzes maken, met respect voor verschillende perspectieven, wordt dus steeds belangrijker. Deze ontwikkeling ontgaat ook de cultureel-erfgoedsector niet. Er is een toenemende nood aan ethische en duidelijke deontologische richtlijnen, die individuen, groepen en organisaties kunnen helpen om het eigen handelen te duiden en af te toetsen. Dit dossier brengt in kaart welke codes er specifiek voor de erfgoedsector bestaan en hoe erfgoedwerkers met deze codes omgaan. Maar de vraag is of deze codes vandaag nog volstaan voor alle uitdagingen die zich nu stellen. De bijdragen die volgen willen alvast inspiratie bieden. Eerst krijgt u een overzichtsartikel over deontologie en erfgoed. Vervolgens belichten we welke ethische principes een rol kunnen spelen bij leidinggeven, aangevuld met een leeslijst. U krijgt een verslag van een proeftraject waarin FARO, samen met collega’s uit de sector, een aantal gesprekstechnieken uit de toegepaste filosofie heeft uitgeprobeerd.
ETHIEK EN DEONTOLOGIE
Daarna geven we het woord aan erfgoedprofessionals die vanuit hun praktijk (archief, immaterieel erfgoed, conservatie-restauratie, datamanagement) hun aanpak van ethische vraagstukken toelichten. Ook komen er zes internationale stemmen aan het woord die aantonen dat de ethische druk op de erfgoedwerking zich zeker niet alleen in Vlaanderen doet voelen. Tot slot: dit verhaal wordt vervolgd. Niet alleen omdat er een aantal van de bestaande internationale codes worden herbekeken, maar ook omdat FARO de komende jaren verder inzet op dit thema. Onder meer met masterclasses over gesprekstechnieken. We horen graag van u hoe we u kunnen ondersteunen om ethische vraagstukken te beantwoorden. ■
Jacqueline van Leeuwen is coördinator vorming en advies bij FARO.
42