SPUITEN EN STROOIEN
PESTICIDEN: ERFENIS EN TOEKOMST Vroeger waren pesticiden hét middel om insecten te bestrijden. Hoe persistenter, hoe beter. Geleidelijk groeide het inzicht in hun nefaste bijwerkingen voor mens en milieu. De lijst van toegelaten pesticiden is bijgevolg steeds kleiner geworden. Maar het destijds behandelde erfgoed blijft gecontamineerd met residuen: een sluipend gevaar voor onze gezondheid? Een pleidooi voor meer onderzoek en protocollen om veilig met dergelijk erfgoed om te gaan.
DOSSIER INTEGRATED PEST MANAGEMENT
Tine Hermans en Julie Lambrechts
62
Pesticiden is de verzamelnaam voor producten die ongewenste organismen bestrijden. De huidige wetgeving onderscheidt twee categorieën bestrijdingsmiddelen: gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Landbouwers passen gewasbeschermingsmiddelen toe om hun teelt te behoeden voor plagen, ziekten of onkruid. Biociden worden gebruikt om ongewenste organismen in gebouwen en materialen te bestrijden (desinfectie en conservering). Denk bijvoorbeeld aan insecticiden, fungiciden, rodenticiden (knaagdieren), houtbeschermingsmiddelen ...
COMMERCIËLE ONTWIKKELING VAN PESTICIDEN
In de beginjaren werden actieve stoffen gebruikt die van nature voorkwamen, zoals zwavel, arseen, lood, koper, kwik ... Hoe effectiever hoe beter, was het adagio, waarbij men zich niet bewust was van het gevaar voor de mens die ermee in contact kwam. In de 19e eeuw werden de eerste synthetische insecticiden ontwikkeld. Vanaf WO II stijgt
hun gebruik sterk, denk bijvoorbeeld aan DDT (dichloordifenyltrichloorethaan) en zijn opvolger lindaan (gamma-benzeenhexacloride).1 De vroege commerciële pesticiden werden ontwikkeld om langdurig effectief te zijn en verkocht met de ‘garantie’ dat ze ook bescherming boden tegen nieuwe aantastingen. Ook historische gebouwen en erfgoedcollecties werden vaak preventief en routinematig behandeld tegen insectenplagen.
VERANDERENDE INZICHTEN EN WETGEVING
Het veelvuldig gebruik van pesticiden voor de gewasbescherming leidde tot het onderzoek en de publicatie Silent Spring (Carson 1962), die een kentering inzetten. Drie grote nadelen van chemische bestrijding die aan het licht kwamen, zijn:
Advertentie ‘Le Nicotine’, een middel tegen parasieten. Foto: Wellcome Images, CC BY 4.0