BINNENKLIMAAT
BEWARING TOPSTUKKEN TEGEN HET LICHT
VEEL WAARD, DUS GOED BEWAARD? Topstukken hebben een onmisbare en dus bijzondere waarde. Maar betekent dat ook dat ze goed bewaard worden? Om die vraag te beantwoorden startte IPARC in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap in 2017 een onderzoek naar de bewaaromstandigheden van 30 topstukken.1 De focus lag op schilderijen en handschriften in elf locaties. Het onderzoek bracht een aantal prangende zaken aan het licht. Lucy ’t Hart
H
et Topstukkendecreet beschermt vandaag een 600-tal objecten.2 Die worden bewaard omwille van hun bijzondere, historische, artistieke of wetenschappelijke betekenis. Denk aan Het Lam Gods van Van Eyck en tekeningen van Ensor. Of aan het lesvliegtuig van Stampe en Vertongen en de aard- en hemelglobes van Mercator. Een aantal is veilig opgeborgen, andere worden tentoongesteld in kerken of musea. Door het statuut als ‘topstuk’ genieten ze bescherming van de Vlaamse Gemeenschap, met advies en subsidies voor bijvoorbeeld conservatie- en restauratiebehandelingen. De bewaaromstandigheden vormen geen onderdeel van de erkenningsvoorwaarden als topstuk. ‘Bewaaromstandigheden’ is alles wat te maken heeft met de omgeving van het roerend erfgoed. Door de bewaaromstandigheden te optimaliseren wordt de levensduur van topstukken verlengd. Een stabiel klimaat is daarbij belangrijk, maar ook maatregelen als alternatieve opslagmethodes of -locaties hebben een invloed op de conditie.
14
WAT IS ‘GOED BEWAREN’?
Er zijn de afgelopen jaren veel procedures uitgewerkt om erfgoedbeheerders te helpen bij de bewaring van hun collecties. Kennis over de bewaaromstandigheden is daarbij onmisbaar. Denk aan RE-ORG voor optimale depotinrichting en de initiatieven van ICCROM.3 Maar ook aan de onlinedienstverlening van Depotwijzer. Daarnaast zijn er specifieke richtlijnen over welke producten te gebruiken in een tentoonstelling, als verpakking en voor grenswaarden voor omgevingsparameters temperatuur (T), relatieve luchtvochtigheid (RV), licht (lux), uv-straling (uv) en polluenten. Voor dit onderzoek werden eerst de huidige preventieve maatregelen onderzocht. Zo werd een conditiecheck uitgevoerd en vervolgens werd een jaar lang het klimaat opgevolgd met continue online T, RV, lux en uv-metingen, besloten door een eindevaluatie. De deelnemers ontvingen maandelijkse rapporten over de metingen. Hierbij werd gekeken of en wanneer de metingen de grenswaarden overschreden. Bij een verhoogd