Colofon
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Samenstellers en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een zo betrouwbaar mogelijke uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden op onjuistheden die eventueel in deze uitgave voorkomen.
De uitgever meent alle rechten van afbeeldingen te bezitten of daar afspraken over te hebben gemaakt. Indien rechthebbenden toch een opmerking hebben, kunnen zij zich tot de uitgever wenden.
ISBN 9789493514010
Met dank aan
DTP: Stampwerk
Inhoudsdeskundige: Chris Vrieze, SecurSolutions
Inhoudsdeskundige: Maaike Wilmer
Inhoudsdeskundige: Stephan Kapma Support en fotograaf: Pascal Goudkuil
Overige foto’s komen van fotograaf Pascal Goudkuil en stockbeeld van freepik.com
Smart Educational Tools, onderdeel van Stichting eX:plain
Disketteweg 6 Postbus 1230 3800 BE Amersfoort www.smarteducationaltools.nl
Juni, 2026
Voorbereiding op de praktijkopdrachten
Inleiding
Dit boek bereidt je voor op de praktijkopdrachten die je tijdens jouw opleiding gaat uitvoeren. In de praktijkopdrachten ga je echt aan de slag met de kennis die je op school hebt geleerd. Om deze praktijkopdrachten goed uit te kunnen voeren heb je natuurlijk vakinhoudelijke kennis nodig. In de hoofdstukken 2, 3 en 4 herhalen en verdiepen we daarom nog wat van de inhoudelijke onderwerpen die ook in het boek Uitvoeren en situationele coördinatie aan bod zijn gekomen. Maar het is daarnaast ook belangrijk dat je je bij het uitvoeren van de opdrachten op professionele, collegiale en constructieve wijze gedraagt. In dit eerste hoofdstuk Voorbereiding op de praktijkopdrachten behandelen we daarom een aantal onderwerpen die juist daarmee te maken hebben.
Leerdoelen
Je leert in dit hoofdstuk:
ĵ Wat er wordt verstaan onder een professionele houding;
ĵ Hoe je in je werk constant kwaliteit kunt leveren;
ĵ Op welke manier je goed onderbouwde besluiten kunt nemen;
ĵ Hoe je kunt bijdragen een het vinden van creatieve oplossingen voor problemen;
ĵ Hoe je de beveiligingsmaatregelen op jouw werkplek in kaart kunt brengen.
1.1 Een professionele werkhouding
Als beveiliger is het belangrijk dat je professioneel werkt. Dat betekent dat je je werk serieus neemt, afspraken nakomt, netjes bent én dat je vooruitdenkt. In deze paragraaf behandelen we verschillende onderdelen die horen bij een professionele werkhouding.
Proactief handelen
Stel je voor: Een klant meldt zich bij de ingang en je hebt er meteen een onprettig gevoel bij. Hij gedraagt zich anders dan anderen, kijkt veel om zich heen en lijkt gespannen. Ook al is er nog niets gebeurd, je onderzoekt wat er aan de hand is. Dit is een voorbeeld van hoe je proactief kunt handelen.
Proactief handelen betekent dat je op tijd in actie komt, ook als er nog niks aan de hand is.
Je merkt iets op wat misschien een probleem kan worden, en je doet meteen iets om dat te voorkomen.
Voorbeelden van situaties waarbij je proactief moet zijn:
ĵ De instructies die je hebt gekregen kloppen niet met hoe het in de praktijk werkt.
ĵ Twee regels of procedures spreken elkaar tegen.
ĵ Een collega is stil, gespannen of snel geïrriteerd.
ĵ Iemand meldt iets opvallends, maar niemand lijkt erop te reageren.
ĵ Rapporten worden slordig of onvolledig ingevuld.
In al deze gevallen is het verstandig om niet af te wachten tot het uit de hand loopt, maar om meteen actie te ondernemen. Je kunt bijvoorbeeld een voorstel doen om de instructies aan te passen, of je kunt aan de collega vragen of er iets aan de hand is. Hierdoor voorkom je bijvoorbeeld dat de collega uitvalt.
Hoe doe je dat op een goede manier?
Een belangrijk hulpmiddel bij proactief beveiligen is security questioning (SQ). Dat betekent dat je op een vriendelijke en slimme manier vragen stelt om te controleren of iemands verhaal klopt. Zo voorkom je dat iemand zomaar vertrouwelijke informatie krijgt of ergens binnenkomt waar hij niet mag zijn.
Een kort voorbeeldgesprek
Beveiliger: “Goedemiddag meneer, ik ken u nog niet. Werkt u hier sinds kort?”
Man: “Ja, sinds drie dagen.”
Beveiliger: “Ah, gefeliciteerd met uw nieuwe baan. Wat doet u precies?”
Man: “Ik werk bij IT, virusbestrijding.”
Beveiliger: “Goed bezig, digitale veiligheid is belangrijk. Wie was zo slim om u aan te nemen?”
Man: “Dat was personeelszaken.”
Beveiliger: “Wat goed, wie was uw contactpersoon daar precies? En mag ik uw telefoonnummer? Zo kan ik u bereiken als er iets is, ik heb van elke collega een telefoonnummer voor noodgevallen.”
Dit is een slimme manier om te checken of het verhaal klopt. Iemand die te vertrouwen is, zal dit geen probleem vinden. Maar iemand met kwade bedoelingen raakt in de war of vertelt iets wat niet klopt.
Let bij security questioning op de volgende aandachtspunten:
ĵ Gebruik social talk. Begin met iets kleins, zoals een opmerking over het weer of de kleding van iemand. Dat maakt het gesprek vriendelijk.
ĵ Beschuldig niemand zomaar. Je stelt alleen vragen om zeker te weten of alles klopt.
ĵ Ken de regels, je werkplek en je collega’s. Dan merk je sneller als iets niet klopt.
Betrouwbaar zijn
Als beveiliger ben je een belangrijk aanspreekpunt. Collega’s, bezoekers en opdrachtgevers moeten op je kunnen vertrouwen. Dat betekent afspraken nakomen, eerlijk zijn en je verantwoordelijkheid nemen.
Voorbeeld uit de praktijk
Je hebt een ronde gelopen en ziet dat een deur niet goed dicht zit. Je zet dit niet alleen in je rapport, maar meldt het direct bij je leidinggevende.
Als ik iets zeg of beloof, dan doe ik het ook.
Respectvol communiceren
In de beveiliging heb je met allerlei mensen te maken. Ook als iemand ongeduldig, boos of onaardig is, blijf jij professioneel en beleefd. Je laat zien dat jij de situatie onder controle hebt.
Voorbeeld uit de praktijk
Een bezoeker wordt ongeduldig. Jij blijft rustig en legt vriendelijk uit waarom het even duurt.
Ik blijf altijd beleefd. Dat hoort bij mijn werk.
Netjes en verzorgd overkomen
Je uiterlijk en houding zeggen iets over je professionaliteit. Een beveiliger in een schoon uniform en met alerte houding straalt gezag uit en geeft mensen vertrouwen. Je zit dus niet onderuitgezakt, maar je laat zien dat je alert bent.
Voorbeeld uit de praktijk
Ook als je al een paar uur op je post staat, blijf je staan of zitten met een rechte houding en begroet je iedereen die langsloopt.
Hoe ik eruitzie en hoe ik erbij sta, zegt iets over hoe serieus ik mijn werk neem.
Bijsturen en instructie
H2
Bijsturen en instructie
Inleiding
Dit hoofdstuk is opgebouwd op basis van de eindtermen van het examen Bijsturen en instructie.
Je leert hoe je informatie uit rapportages, beveiligingsplannen en andere bronnen verzamelt en analyseert. Je leert onderscheid maken tussen feiten en meningen, risico’s inschatten en op basis daarvan een specifieke of tijdelijke instructie opstellen. Daarnaast leer je hoe je deze instructie vertaalt naar een operationele planning, een taakverdeling en een communicatieplan. Zo zorg je ervoor dat collega-beveiligers weten wat er van hen wordt verwacht en dat werkzaamheden veilig en gestructureerd kunnen worden uitgevoerd.
Leerdoelen
Na het bestuderen van dit hoofdstuk kun je:
ĵ Onderscheid maken tussen hoofd- en bijzaken, feiten en meningen in rapportages;
ĵ Rapportages controleren op vormvereisten, inhoud, spelling en grammatica;
ĵ relevante informatie uit rapportages, beveiligingsplannen en veiligheidsplannen analyseren;
ĵ Risico’s herkennen, beoordelen en passende maatregelen voorstellen;
ĵ Gegevens verzamelen voor een RI&E;
ĵ Een specifieke of tijdelijke instructie opstellen;
ĵ Een operationele planning maken;
ĵ Een taakverdeling opstellen voor collega-beveiligers;
ĵ Een operationeel communicatieplan opstellen.
2.1 Controleert rapportages
Beveiligers verzamelen de gegevens die de opdrachtgever wil hebben. Als de gegevens feitelijk omschreven en volledig zijn, dienen ze als informatie voor de opdrachtgever die daaruit conclusies kan trekken. Als de rapportages niet goed zijn – denk aan de grammatica, spelling en inhoud – dan zal de opdrachtgever om (meer) duidelijkheid vragen. Dat is niet goed voor de professionele uitstraling van het beveiligingsteam.
Bij de rapportages kun je aan verschillende soorten formulieren denken die in het rapport ingevuld moeten worden, zoals registratie- en meldingsformulieren. Denk hierbij aan meldingen van agressie, schade en onveilige situaties.
Het formulier is dan ontworpen om de organisatie zoveel mogelijk input te geven zodat ze een overzicht heeft van:
ĵ Gegevens melder.
ĵ Beschrijving van het incident.
ĵ Wat er gebeurd is.
ĵ Wat de aanleiding van het incident was.
ĵ Wat de reactie van de beveiliger was.
ĵ Gegevens of kenmerken van de dader.
ĵ Beschrijving van de schade.
ĵ Beschrijving van de afhandeling.
ĵ Eventuele behoefte van de medewerker.
ĵ Hoe kunnen we een volgende keer een soortgelijk incident voorkomen.
ĵ Welke acties gaan naar aanleiding van het incident worden genomen.
ĵ Datum en handtekeningen.
De onderwerpen die geregistreerd moeten worden staan van tevoren vast en kan per locatie verschillen.
Bekijk een voorbeeld meldingsformulier in de digitale leeromgeving.
Het mag duidelijk zijn dat als er bepaalde gegevens niet zijn aangekruist of ingevuld, dat de kans op vragen vanuit een opdrachtgever groot is. De controle richt zich dan vooral op het volledig invullen van die formulieren.
De overige controle op rapportages die we behandelen zijn die van het dienst- en het specifieke rapport.
Coördineert beveiligingswerkzaamheden
Coördineert beveiligingswerkzaamheden
Inleiding
Dit hoofdstuk is ter ondersteuning bij het uitvoeren van de praktijkopdrachten.
De opdrachten moeten op je werkplek worden ingevuld. De theorie en voorbeelden helpen je een inschatting te maken hoe je hiermee omgaat in de praktijk.
Om de opdrachten uit te kunnen voeren moet je in eerste instantie de organisatie goed in kaart brengen. Het is belangrijk om te weten hoe het object is ingericht, welke activiteiten er plaatsvinden en wie waarvoor verantwoordelijk is. Daarom begin je als beveiliger met het in kaart brengen van het object. Een schematische weergave van een object maakt snel duidelijk hoe gebouwen, terreinen, toegangen, vluchtwegen en andere belangrijke locaties ten opzichte van elkaar liggen.
Daarnaast moet je als beveiliger weten welke positie je binnen de organisatie inneemt. Daarbij hoort ook inzicht in de communicatielijnen: bij wie kun je terecht met vragen, aan wie leg je verantwoording af en met welke personen of afdelingen werk je samen? Goede communicatie voorkomt misverstanden en zorgt ervoor dat informatie op de juiste plaats terechtkomt.
Ook is kennis van de kernactiviteiten van de opdrachtgever belangrijk. Als beveiliger moet je begrijpen wat de organisatie doet, welke processen belangrijk zijn en welke belangen beschermd moeten worden. Pas wanneer je het object, de organisatie en je eigen rol kent, kun je beveiligingswerkzaamheden goed coördineren.
In de rest van dit hoofdstuk leer je hoe je collega-beveiligers ondersteunt, werkzaamheden plant, dreigingen beoordeelt en optreedt tijdens incidenten en calamiteiten.
Leerdoelen
Na het bestuderen van dit hoofdstuk kun je:
ĵ Optreden als aanspreekpunt voor collega-beveiligers ter ondersteuning bij het inwerken, hun taken, ontwikkeling, houding en gedrag;
ĵ Optreden als meewerkend voorman en het overzicht bewaren over diverse taken;
ĵ Het beveiligingsteam informeren over calamiteiten- en incidentenbestrijdingsplannen;
ĵ Taken uit calamiteitenplannen delegeren aan collega-beveiligers;
ĵ Zorgdragen voor product- en/of procesevaluatie na incidenten of calamiteiten;
ĵ Beveiligers instrueren over beveiligingsafspraken in specifieke situaties;
ĵ Bemiddelen bij kleine conflicten tussen medewerkers en de-escalerend optreden;
ĵ Voorstellen doen op operationeel niveau ter bevordering van efficiëntie en effectiviteit van de uitvoering van de (beveiligings)werkzaamheden (managementrapportages);
ĵ Planwerkzaamheden uitvoeren, werkroosters en werkplanningen controleren.
De uitwerking van de praktijkopdrachten moet volgens de SVPB aan de volgende regels voldoen:
ĵ Je schrijft begrijpelijke, gedetailleerde en gestructureerde zinnen.
ĵ Je formuleert (mondeling) begrijpelijke zinnen, die gedetailleerd en gestructureerd zijn.
ĵ Je gebruikt de werkwoordvervoegingen, de onvoltooid verleden tijd, de voltooid verleden tijd en de voltooid deelwoorden correct en consequent.
ĵ Je gebruikt interpunctie, hoofdletters en afkortingen correct.
ĵ Je spreekt en schrijft ABN (algemeen beschaafd Nederlands), formuleert volledige zinnen en gebruikt vaktaal (jargon) correct. Je redeneert vanuit opgedane werkervaring, weegt standpunten af en motiveert antwoorden correct en logisch. Je spreekt overtuigend en kijkt de gesprekspartner aan.
ĵ Je verwerkt informatie met behulp van programma’s (apps) op digitale systemen en past de functies tekstopmaak, invoegen van een tabel/illustratie/foto, wijzigingen bijhouden en invoegen kop- en voetteksten toe.
3.1 Ondersteunt collega beveiligers
3.1.1 Ondersteuning bij werkzaamheden
Als beveiliger 3 ondersteun je collega-beveiligers bij de uitvoering van hun werkzaamheden. Je treedt op als aanspreekpunt voor de beveiligers met betrekking tot procedures en werkafspraken. Je controleert de beveiligers op toepassing van procedures en het nakomen van werkafspraken. Je stuurt eventueel bij. Je instrueert de beveiligers over OBE-maatregelen in specifieke situaties. Je coacht daarnaast de beveiligers bij het opstellen van correcte rapportages. Jij als beveiliger 3 bemiddelt bij conflicten tussen beveiligers en treedt de-escalerend op. Je doet voorstellen op operationeel vlak om de efficiëntie en effectiviteit van de uitvoering van de (beveiligings) werkzaamheden te bevorderen.
Borgt beveiligingswerkzaamheden
Inleiding
In dit hoofstuk vind je informatie die je voorbereidt op de praktijkopdrachten Borgt beveiligingswerkzaamheden.
Als beveiliger niveau 3 werk je vaak bij een opdrachtgever, maar ben je in dienst van een beveiligingsorganisatie. Daardoor heb je te maken met verschillende belangen. De opdrachtgever wil bijvoorbeeld dat het primaire proces zo goed mogelijk doorgaat, terwijl de beveiligingsorganisatie verantwoordelijk is voor het uitvoeren van beveiligingswerkzaamheden volgens afspraken, procedures en wet- en regelgeving. In de praktijk lopen deze belangen vaak gelijk, maar soms kunnen ze ook met elkaar botsen. Een beveiliger moet daarom begrijpen welke rol hij heeft, voor wie hij werkt en hoe hij professioneel omgaat met verschillende belangen. Dit hoort bij de borging van de kwaliteit van beveiligingswerkzaamheden.
Daarnaast spelen security awareness, digital awareness en het zorgvuldig omgaan met vertrouwelijke informatie een belangrijke rol. Door je bewust te zijn van (online) risico's en daar op een zorgvuldige manier mee om te gaan, draag je bij aan de kwaliteit.
In de rest van dit hoofdstuk leer je hoe je risico’s en kwetsbaarheden binnen een organisatie in kaart brengt, hoe je beveiligingsmaatregelen beoordeelt en verbetervoorstellen opstelt. Ook leer je hoe je instructies ontwikkelt en evalueert en hoe je de kwaliteit van uitgevoerde beveiligingswerkzaamheden kunt beoordelen en verbeteren. Daarmee lever je een actieve bijdrage aan het borgen van de kwaliteit van de beveiliging.
Leerdoelen
Na het bestuderen van dit hoofdstuk kun je:
ĵ Een eenvoudige risicoanalyse opstellen
ĵ Instructies voor (te verwachten) gebeurtenissen opstellen
ĵ Beveiligingswerkzaamheden met betrokkenen evalueren
4.1 Stelt een risico analyse op
Zoals in hoofdstuk 1 uitgelegd helpt de PDCA-cyclus om de kwaliteit te borgen. Door te controleren en daarop actie te ondernemen, blijft de kwaliteit behouden.
Je bent als beveiliger 3 onderdeel van het beveiligingsteam en jullie hebben elkaar nodig om kwaliteit te kunnen borgen.
4.1.1 De risico’s en de te beschermen belangen
In iedere organisatie wordt de kwaliteit/continuïteit van het primaire proces bedreigd door risico’s. Eerst moet worden bepaald wat het primaire proces is én wat de te beschermen belangen zijn. Dan pas kunnen de risico’s worden beschreven. Risico’s kunnen van menselijke, natuurlijke of technische aard zijn. Om weerstand te bieden tegen de risico’s, is een overzicht nodig om de te beschermen belangen en de organisatorische, bouwkundige en elektronische maatregelen op een rij te zetten.
Eigenlijk komt dan het volgende schema in beeld:
Te beschermen belangen (TBB)
Risico’s die van invloed kunnen zijn op de TBB
Welk soort risico is dit (menselijk, natuurlijk, technisch).
Er zijn meer opties mogelijk
Organisatorische maatregelen
Bouwkundige maatregelen
Elektronische maatregelen
We nemen een willekeurig bedrijf en beschrijven de te beschermen belangen, namelijk:
ĵ De mens.
ĵ Informatie.
ĵ Eigendommen.
ĵ Het imago.
ĵ De continuïteit.