4-ΑΝΕΡΓΟΙ-80-ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΧΣΗΣ-ΥΓΕΙΑΣ & ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΠΙΧΣΕΩΝ by europroodos

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ, ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πίνακας περιεχομένων Εισαγωγή στο Πρόγραμμα «Στέλεχος Υγιεινής και Ασφάλειας της εργασίας» .................................................................................. 4 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου .................................................................................. 25 1.1 Ταξινόμηση και ορισμός των επαγγελματικών κινδύνων ..............................................25 1.2 Ελάχιστες προδιαγραφές των χώρων εργασίας .............................................................36 1.3 Κίνδυνοι από πυρκαγιά και πυροπροστασία .................................................................54 1.4 Φυσικοί Παράγοντες ......................................................................................................91 1.5 Εξαερισμός χώρων ........................................................................................................106 Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 1 ......................................... 109 Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 1 .......... 110 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Πρόληψη κινδύνου .................... 113 2.1

Οι κίνδυνοι στην εργασία και τα αποτέλεσμά τους. .............................................113

2.2

Η Σημασία της πρόσληψης των κινδύνων. ............................................................131

2.3

Διερεύνηση Εργατικών Ατυχημάτων .....................................................................146

2.4

Οι Γενικές Υποχρεώσεις των Εργοδοτών ...............................................................163

2.5

Νομοθετικό πλαίσιο για την υγεία και ασφάλεια της εργασίας υποχρεώσεις.....172

2.6

Παροχή Υπηρεσιών προστασίας και πρόσληψης ..................................................242

Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 2 ......................................... 247 Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 2 .......... 247 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3: Εργονομία και μυοσκελετικές παθήσεις σχετικές με την εργασία. .......................................... 250 3.1

Ορισμός, σκοπός κα στόχοι εργονομίας ................................................................250

3.2

Μυοσκελετικές Παθήσεις που σχετίζονται με την εργασία ..................................265

3.3

Εργονομικοί κίνδυνοι .............................................................................................277

3.4

Συµβολή της εργονοµίας στη πρόληψη των µυοσκελετικών παθήσεων που σχετίζονται µε την εργασία ....................................................................................294

Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 3 ......................................... 318 Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 3 .......... 318 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 4: Κίνδυνοι από τον τεχνικό εξοπλισμό και το ηλεκτρικό ρεύμα........................................................... 321 4.1

Κίνδυνοι από τον τεχνικό εξοπλισμό εργασίας .....................................................321

4.2

Κίνδυνοι από το ηλεκτρικό ρεύμα .........................................................................346

Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 4 ......................................... 401

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 4 .......... 401 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Μέσα Ατομικής Προστασίας ....... 404 5.1

Γενικές Απαιτήσεις των Μέσων Ατομικής Προστασίας ........................................404

5.2

Κατηγορίες των ΜΑΠ και γενικές γραμμές για την χρήση τους ............................417

5.3

Βασική νομοθεσία για τα ΜΑΠ ..............................................................................434

Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 5 ......................................... 452 Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 5 .......... 452 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: Χημικοί Βλαπτικοί Παράγοντες .. 456 6.1

Χημικοί βλαπτικοί παράγοντες ..............................................................................456

6.2

Επισήμανση και ιδιότητες των επικινδύνων χημικών ουσιών ..............................468

6.3

Δελτία Δεδομένων ασφαλείας προϊόντων (MSDS) ...............................................471

6.4

Έκθεση δόση οριακές τιμές έκθεσης .....................................................................486

6.5

Μορφές των επικίνδυνων χημικών ουσιών ..........................................................493

6.6

Κίνδυνοι και μέτρα προφύλαξης ...........................................................................495

6.7

Ποιοτικοί και ποσοτικοί προσδιορισμοί ................................................................526

Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 6 ......................................... 528 Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 6 .......... 528 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 7: Νομοθετικό πλαίσιο προστασίας περιβάλλοντος ........................................................................ 531 7.1 Νομοθετικό πλαίσιο .....................................................................................................531 7.2 Η οικονομία των απορριμμάτων ..................................................................................536 7.3 Η ελληνική περιβαλλοντική πολιτική για τα απορρίμματα .........................................543 7.4 Συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης με διεθνή πρότυπα ....................................550 7.5 Απορρίμματα και κυκλική οικονομία ...........................................................................556 7.6 Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου .....................................................................560 Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 7 ......................................... 560 Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 7 .......... 561 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ...................................................564 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ...............................................................................................................................................566

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στο Πρόγραμμα «Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων» Οι όροι «υγεία και ασφάλεια εργασίας» (ΥΑΕ) και «συνθήκες εργασίας» (ΣΕ) αναφέρονται σε ένα σύνολο στοιχείων που αποτελούν την επαγγελματική ζωή του εργαζομένου, τόσο όσο αφορά την ασφάλεια και την υγιεινή του εργασιακού περιβάλλοντος, όσο και την εν γένει καλυτέρευση της ποιότητας ζωής του εργαζομένου Η προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, η δημιουργία ενός

ικανοποιητικού

εργασιακού

περιβάλλοντος,

πρόληψη

των

επαγγελματικών κινδύνων και γενικά η βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων αποτελούν αδιαμφισβήτητο και ύψιστο δικαίωμα των εργαζομένων, κύριο μέλημα ενός κράτους πρόνοιας και απαραίτητο στοιχείο μίας κοινωνικά δίκαιης πολιτείας. Η δημιουργία ενός σύγχρονου θεσμικού πλαισίου για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και τη διασφάλιση της προστασίας των εργαζομένων είναι στοιχειώδες καθήκον και μέλημα ενός ευνομούμενου κράτους, καθώς αποτελούν αξιόλογους ανθρωπιστικούς και κοινωνικούς στόχους μιας σύγχρονης κοινωνίας. Η εξασφάλιση της φυσικής και ψυχικής ευεξίας είναι καθήκον του εργοδότη, αλλά και ο κάθε εργαζόμενος έχει σχετικές υποχρεώσεις. Η προστασία της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία είναι υπόθεση όλων και θα πρέπει να αποτελεί ζήτημα πρώτης προτεραιότητας στην επιχείρηση. Η συνεργασία της εργοδοσίας, των εργαζομένων και της Πολιτείας είναι απαραίτητη

προϋπόθεση

για

την

αποτελεσματική

αντιμετώπιση

του

επαγγελματικού κινδύνου στους χώρους εργασίας. Η συνεργασία αυτή πρέπει

να βασίζεται σε μια σφαιρική, πολυδιάστατη προσέγγιση των

προβλημάτων. Το πρόβλημα των συνθηκών εργασίας πρέπει να εξετάζεται στο σύνολό του, δηλαδή να τοποθετείται σε ένα γενικότερο πλαίσιο, με το οποίο είναι στενά συνδεδεμένοι πολλοί παράγοντες που έχουν σχέση με τη φυσική, ψυχική, πνευματική και κοινωνική ευεξία των εργαζομένων. Βέβαια, η υγεία και ασφάλεια στην εργασία και, εν γένει, οι καλές συνθήκες εργασίας αποτελούν και οικονομικούς στόχους, των οποίων η επίτευξη συμβάλλει αποτελεσματικά τόσο στην οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας, όσο 4

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

και στη βελτίωση της παραγωγικότητας στο επίπεδο της επιχείρησης. Τα εργατικά ατυχήματα και οι επαγγελματικές ασθένειες, εκτός από τις ανθρώπινες πτυχές για τους εργαζόμενους και τις οικογένειές τους, προκαλούν μεγάλα οικονομικά βάρη για τα ασφαλιστικά ταμεία και την εθνική οικονομία εν γένει. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση που έχει σαν στόχο τη δημιουργία ενός χώρου όπου οι άνθρωποι, τα κεφάλαια και οι οικονομικές δραστηριότητες να κινούνται ελεύθερα

κάτω

από

ενιαίους

κανόνες,

οι

πολίτες

θα

πρέπει

να

απολαμβάνουν τα αγαθά της προσδοκώμενης οικονομικής ευημερίας και οι εργαζόμενοι να προστατεύονται από τους επαγγελματικούς κινδύνους. Ειδικότερα, η οικοδόμηση της Ενιαίας Ευρώπης έχει δύο στόχους: Τη δημιουργία ενός χώρου όπου οι άνθρωποι, τα κεφάλαια και οι οικονομικές δραστηριότητες θα κινούνται ελεύθερα και κάτω από ενιαίους κανόνες και Το ανθρώπινο δυναμικό να απολαμβάνει τα αγαθά της προσδοκώμενης οικονομικής ευημερίας που προέρχεται από την επίτευξη του πρώτου στόχου. Είναι λοιπόν λογικό και επόμενο ότι το πλέον παραγωγικό τμήμα του ανθρώπινου δυναμικού, οι εργαζόμενοι, θα ετύγχαναν της απόλυτης μέριμνας

κατά

την

διαμόρφωση

των

καταστατικών

κειμένων

των

Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Έτσι το άρθρο 118Α της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης ορίζει σαφώς και δεσμευτικά την υποχρέωση τόσο της Κοινότητας όσο και των Κρατών-Μελών να προωθούν νομικές διατάξεις και να λαμβάνουν τα απαιτούμενα μέτρα που θα προστατεύουν την Υγεία, την Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων στους χώρους εργασίας από τους επαγγελματικούς κινδύνους. Η Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσπάθησε να παράσχει στα κράτη μέλη τα απαραίτητα νομικά μέσα για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Τα κράτη μέλη, με τη σειρά τους, προσπάθησαν να μεταφέρουν αυτά τα νομικά μέσα στην εθνική τους νομοθεσία. Επιπλέον πρέπει να αναφερθεί ότι σήμερα η Ευρώπη βρίσκεται σ΄ ένα μεταβατικό στάδιο. Εκείνο το πρότυπο της βιομηχανικής εποχής που κυριάρχησε κατά το παρελθόν σταδιακά συρρικνώνεται αφήνοντας τη θέση του σε κάτι νέο, στα πλαίσια του οποίου ακόμη και η ίδια η εργασία μεταλλάσσεται. Για να επιτύχει όμως η Ευρώπη τη μετάβασή της στην 5

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

μεταβιομηχανική εποχή και για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις προκλήσεις του αναδυόμενου κοινωνικοοικονομικού προτύπου οφείλει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα ώστε να καταστήσει την οικονομία της ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτός όμως ο στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί εις βάρος της κοινωνικής προόδου και αυτό γιατί οικονομική και κοινωνική πρόοδος πρέπει να συμβαδίζουν. Στη βάση αυτή η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει «να προωθεί την εναρμονισμένη και ισόρροπη ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων σαν σύνολο, την αειφόρο και μη πληθωρική ανάπτυξη με σεβασμό για το περιβάλλον, τη μεγάλου βαθμού σύγκλιση των οικονομικών επιδόσεων, τα υψηλά επίπεδα απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας, την άνοδο του επιπέδου και της ποιότητας ζωής, την οικονομική και κοινωνική συνοχή καθώς και την αλληλεγγύη μεταξύ των Κρατών μελών» Κύρια στοιχεία μιας πολιτικής βελτίωσης της υγείας, της ασφάλειας και των συνθηκών εργασίας αποτελούν τα εξής : 1. Προστασία από τις συνθήκες και τους φυσικούς κινδύνους στο χώρο της εργασίας και στο άμεσο περιβάλλον του εργαζομένου (φυσικό περιβάλλον, τεχνικό περιβάλλον, διαμόρφωση χώρων εργασίας). 2. Προσαρμογή των εγκαταστάσεων και των μεθόδων εργασίας στις φυσικές και διανοητικές ικανότητες του εργαζομένου, με εφαρμογή των αρχών της εργονομίας. 3. Πρόληψη της διανοητικής έντασης ή άγχους που δημιουργείται από το ρυθμό και τη μονοτονία της εργασίας. 4. Ρύθμιση των χρονικών ορίων εργασίας σε όλες τους τις μορφές (ροή, ωράριο, οργάνωση χρόνου εργασίας, άδειες, διάρκεια εργασιακής ζωής, κλπ.). 5. Υιοθέτηση μορφών οργάνωσης εργασίας που αξιοποιούν στο έπακρο το περιεχόμενο της εργασίας και επιτρέπουν την πλήρη χρησιμοποίηση των ικανοτήτων και των προσόντων των εργαζομένων, ένα ανθρώπινο ρυθμό εργασίας, τη μείωση της κόπωσης, μια μεγαλύτερη ικανοποίηση στην εργασία και την ευρύτερη συμμετοχή των εργαζομένων στην οργάνωση της δουλειάς τους. 6. Την καλυτέρευση, γενικά, των συνθηκών κάτω από τις οποίες προσφέρεται η εργασία και των συλλογικών εργασιακών σχέσεων που αποτελούν το θεσμικό πλαίσιο για τον προσδιορισμό αυτών των συνθηκών. 6

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

7. Τέλος, κάθε μέτρο που αποσκοπεί στην καλυτέρευση των κοινωνικών υπηρεσιών και του πλαισίου ζωής των εργαζομένων. Στην παρούσα εκπαιδευτική ενότητα Στέλεχος Υγιεινής και Ασφάλειας της εργασίας θα αναπτυχθούν οι παρακάτω ενότητες 1 Εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση της έννοιας του επαγγελματικού κινδύνου που προέρχεται από την έκθεση που έχει καθένας όταν εργάζεται, από την έκθεση που έχουμε σε παράγοντες της εργασίας. Αυτός ο κίνδυνος σχετίζεται με την πιθανότητα ή τη συχνότητα της έκθεσης και κυρίως με τη σοβαρότητα των συνεπειών. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε τον ορισμό και την ταξινόμηση των επαγγελματικών κινδύνων τις ελάχιστες προδιαγραφές των χώρων εργασίας τους κίνδυνους από πυρκαγιά και πυροπροστασία τους φυσικούς παράγοντες θέματα που αφορούν εξαερισμό χώρων εργασίας και φυσικούς παράγοντες. Αποτελεί βασικό παράγοντα της εκπαίδευσης, η κατανόηση από τους εκπαιδευόμενους των παρακάτω εννοιών: Στην καθομιλουμένη, η έννοια του κινδύνου εκφράζει το «επικείμενο κακό» καθώς επίσης και την «πιθανή δυσάρεστη έκβαση» ενός συμβάντος. Όταν όμως αναφερόμαστε στον «επαγγελματικό κίνδυνο», εννοούμε τον κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων ο οποίος προέρχεται από την επαγγελματική έκθεση στους βλαπτικούς παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Ο επαγγελματικός κίνδυνος εκφράζεται συνήθως ως συνώνυμο της επαγγελματικής «έκθεσης», μπορεί όμως να εκφρασθεί και ως συνώνυμο της «βλάβης» που προκλήθηκε από την έκθεση αυτή. Έτσι, στην πρώτη περίπτωση μιλάμε π.χ. για «κίνδυνο από ακτινοβολία», «κίνδυνο από θόρυβο» ή «κίνδυνο από έκρηξη», εστιάζοντας στην έκθεση του εργαζομένου στον αναφερόμενο κίνδυνο, ενώ στη δεύτερη περίπτωση μιλάμε

για

«κίνδυνο

καρκίνου»,

«κίνδυνο

βαρηκοΐας»

«κίνδυνο

τραυματισμού από το ωστικό κύμα» αντίστοιχα, εστιάζοντας στο αποτέλεσμα της επαγγελματικής έκθεσης, δηλαδή στη βλάβη. 7

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Μπορούμε να πούμε λοιπόν ότι ο «επαγγελματικός κίνδυνος» σχετίζεται με την πιθανότητα ή συχνότητα έκθεσης των εργαζομένων σε κάποια πηγή κινδύνου που βρίσκεται στον εργασιακό χώρο (π.χ. θόρυβος, χημικές ουσίες, χειρωνακτική διακίνηση φορτίων, μονότονη ή επαναληπτική εργασία, απροστάτευτα κινούμενα μέρη μηχανών κ.λπ.), καθώς επίσης και με τη σοβαρότητα των συνεπειών, δηλαδή τη βιολογική βλάβη που προκλήθηκε από την έκθεση αυτή. Η συνθετική προσέγγιση της πιθανότητας έκθεσης και της σοβαρότητας των συνεπειών, εκφράζεται απ΄ την έννοια της επικινδυνότητας που προσδιορίζει το βαθμό του επαγγελματικού κινδύνου. Αυτές οι διαφορετικές ερμηνείες της έννοιας του επαγγελματικού κινδύνου

σηματοδοτούν

όμως

και

την

κυρίαρχη

κατεύθυνση

της

συνισταμένης στην οποία συγκλίνουν. Η προστασία της υγείας και ασφάλειας καθώς επίσης και η πρόληψη των συνεπειών των βλαπτικών παραγόντων του εργασιακού χώρου, αποτελούν τον τελικό στόχο των διαδικασιών εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου. Η εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου του εργασιακού περιβάλλοντος αποτελεί μια σύνθετη, διαχρονική και δυναμική διαδικασία που μέσω της αποδόμησης και της ανάλυσης συντελεί στη συγκρότηση ενός υγιούς και ασφαλούς εργασιακού περιβάλλοντος προσαρμοσμένου στις ανθρώπινες ικανότητες και δυνατότητες. Δε θα έπρεπε να κυριαρχήσει η άποψη ότι η εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου λειτουργεί σαν μέσο αποθήκευσης τεχνικών πληροφοριών που χρησιμεύουν αποκλειστικά για ποσοτικές μεθόδους

εκτίμησης,

με

τη

χρήση

δεικτών

επικινδυνότητας.

Τα

πληροφοριακά στοιχεία που προέρχονται από την ανάλυση του εργασιακού περιβάλλοντος και των επιπτώσεών του στην υγεία και ασφάλεια, κατάλληλα επεξεργασμένα, συντελούν στη συγκρότηση των παρεμβάσεων πρόληψης που οδηγούν στην προσαρμογή του εργασιακού περιβάλλοντος στις διαστάσεις του εργαζόμενου ανθρώπου. Αυτές οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι ικανές να ανατρέψουν την υπάρχουσα κατάσταση, στοχεύοντας στην

απομάκρυνση

των

ενδογενών

κινδύνων

κάθε

παραγωγικής

δραστηριότητας (στόχος εγγενούς ασφάλειας), δηλαδή να μην περιορίζονται μόνο στη διαχείριση του κινδύνου με την τιθάσευσή του. Ο δυναμικός χαρακτήρας των διαδικασιών εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου, εκφράζεται μέσω της αξιολόγησης των επεμβάσεων για την προστασία και πρόληψη της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων, καθώς 8

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

και τη διαχρονική παρακολούθηση των βλαπτικών παραγόντων σε σχέση και με την προσαρμογή της τεχνολογίας στις νέες παραγωγικές απαιτήσεις. 2

Πρόληψη κινδύνου

Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των βασικών αρχών της πρόληψης των επαγγελματικών κινδύνων στους χώρους εργασίας και συγκεκριμένα: 1)τι θα μπορούσε να προκαλέσει ζημιές η βλάβες 2)κατά πόσο θα μπορούσαν να εξαλειφθούν οι πηγές κινδύνου και αν αυτό δεν γίνεται 3)ποια μετρά πρόληψης εφαρμόζει η πρέπει να εφαρμοστούν προκειμένου να ελεγχθούν οι κίνδυνοι ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε θέματα που αφορούν: τους κινδύνους στην εργασία και τα αποτελέσματά τους την σημασία της πρόληψης των κινδύνων την Διερεύνηση των εργατικών ατυχημάτων τις γενικές υποχρεώσεις των εργοδοτών το Νομοθετικό πλαίσιο για την υγεία και ασφάλεια της εργασίαςυποχρεώσεις παροχή υπηρεσιών προστασίας και πρόληψης 3

Εργονομία και μυσκελετικές παθήσεις σχετικές με την εργασία

Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των βασικών εννοιών των μυσκελετικών παθήσεων, δηλαδή οι παθήσεις του μυ σκελετικού συστήματος που συνοδεύονται από συμπτώματα σε: οστά, αρθρώσεις, τένοντες, συνδέσμους, νεύρα, μεσοσπονδύλιους δίσκους, αιμοφόρα αγγεία κ.α. και επηρεάζουν την κίνηση του ανθρώπινου σώματος, συχνά σχετίζονται με την εργασία. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε θέματα που αφορούν: Ορισμό, σκοπό και στόχους της εργονομίας Μυοσκελετικές παθήσεις που σχετίζονται με την εργονομία 9

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εργονομικούς κινδύνους Συμβολή της εργονομίας στην πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων Αποτελεί βασικό παράγοντα της εκπαίδευσης, η κατανόηση από τους εκπαιδευόμενους των παρακάτω εννοιών: Οι μυοσκελετικές παθήσεις (ΜΣΠ) είναι μία από τις συνηθέστερες παθήσεις που σχετίζονται με την εργασία. Εκατομμύρια εργαζόμενοι σε ολόκληρη την Ευρώπη πάσχουν από ΜΣΠ, το δε κόστος που συνεπάγονται οι εν λόγω παθήσεις για τους εργοδότες ανέρχεται σε δισεκατομμύρια ευρώ. Η αντιμετώπιση

των ΜΣΠ συμβάλλει

στη

βελτίωση

της

ζωής

των

εργαζομένων, αλλά είναι και επιχειρηματικά ορθή επιλογή. Οι μυοσκελετικές παθήσεις (ΜΣΠ) που σχετίζονται με την εργασία αφορούν ενοχλήσεις στην πλάτη, στον αυχένα, στους ώμους καθώς και στα άνω και κάτω άκρα. Περιλαμβάνουν κάθε βλάβη ή διαταραχή των αρθρώσεων ή άλλων ιστών. Τα προβλήματα υγείας κυμαίνονται από τις ελαφρές ενοχλήσεις και τους πόνους έως τις σοβαρές ασθένειες που απαιτούν τη διακοπή της εργασίας ή την υποβολή σε θεραπευτική αγωγή. Σε πιο χρόνιες περιπτώσεις, ενδέχεται να οδηγούν σε αναπηρία και να επιβάλλουν την αποχώρηση από την εργασία. Οι περισσότερες ΜΣΠ που σχετίζονται με την εργασία αναπτύσσονται με την πάροδο του χρόνου. Συνήθως οι ΜΣΠ δεν οφείλονται σε μία μόνο αιτία, αλλά στον συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται φυσικοί παράγοντες, οργανωτικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, καθώς και ατομικοί παράγοντες. Στους φυσικούς παράγοντες συγκαταλέγονται: • ο χειρισμός φορτίων, ιδίως κατά τη στροφή και την κάμψη του κορμού • οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή οι κινήσεις που απαιτούν δύναμη • οι επίπονες και οι στατικές στάσεις του σώματος • οι κραδασμοί, ο ανεπαρκής φωτισμός ή τα εργασιακά περιβάλλοντα με

συνθήκες ψύχους • η ταχύρρυθμη εργασία • η παρατεταμένη καθιστική εργασία ή η ορθοστασία στην ίδια θέση

Στους οργανωτικούς και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες συγκαταλέγονται: • υψηλές απαιτήσεις εργασίας και χαμηλός βαθμός αυτονομίας • απουσία διαλειμμάτων ή ευκαιριών για αλλαγή στάσεων εργασίας

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• εργασία που απαιτεί μεγάλη ταχύτητα, μεταξύ άλλων εξαιτίας της

εφαρμογής νέων τεχνολογιών • πολύωρη εργασία και εργασία σε βάρδιες • εκφοβισμός, παρενόχληση και διακρίσεις στον χώρο εργασίας • χαμηλός βαθμός ικανοποίησης από την εργασία

όλοι οι ψυχοκοινωνικοί και οργανωτικοί κίνδυνοι γενικότερα (ιδίως εάν συνδυάζονται με σωματικούς κινδύνους), οι οποίοι μπορεί να προκαλέσουν άγχος, κόπωση και αγχώδεις διαταραχές που με τη σειρά τους αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ΜΣΠ. Ατομικοί παράγοντες κινδύνου μπορεί να είναι οι εξής: • το ιατρικό ιστορικό • η φυσική κατάσταση • ο τρόπος ζωής και οι συνήθειες (π.χ. κάπνισμα, ανεπαρκής σωματική

άσκηση) 4

Κίνδυνοι από τον τεχνικό εξοπλισμό και το ηλεκτρικό ρεύμα

Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των κινδύνων από το ηλεκτρικό ρεύμα στους χώρους εργασίας. Ο Ηλεκτρισμός είναι ένας γενικός όρος, που περιγράφει τα ηλεκτρικά φαινόμενα, δηλαδή τα φαινόμενα που προκαλούνται ως αποτέλεσμα της παρουσίας και της ροής του ηλεκτρικού φορτίου. Οι σύγχρονες χρήσεις του ηλεκτρισμού, π.χ. για φωτισμό, για θέρμανση ή ψύξη, για λειτουργία εργαλείων, μηχανημάτων, συσκευών και γενικού εξοπλισμού έχουν κάνει τον τρόπο ζωής μας πιο εύκολο και πιο άνετο. Παρόλα αυτά, κατά την παραγωγή, τη μεταφορά και τη χρήση του ηλεκτρισμού, οι κίνδυνοι που παρουσιάζονται είναι πολλοί και δυστυχώς πολλά πρόσωπα τραυματίζονται από την άμεση ή την έμμεση επαφή με το ηλεκτρικό ρεύμα. Οι κίνδυνοι αυτοί, λόγω της φύσης του ηλεκτρισμού, γίνονται δύσκολα αντιληπτοί. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε και να προφυλαχθείτε από τους κινδύνους που υπάρχουν από τον τεχνικό εξοπλισμό και από το ηλεκτρικό ρεύμα στους χώρους εργασίας. Αποτελεί βασικό παράγοντα της εκπαίδευσης, η κατανόηση από τους εκπαιδευόμενους των παρακάτω εννοιών:

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τον ηλεκτρισμό τον συναντάμε στις περισσότερες δραστηριότητες της καθημερινότητας μας. Μας είναι απαραίτητος για να καλύψει βασικές μας ανάγκες όπως είναι η διατροφή μας (χρήση ηλεκτρικής κουζίνας), αλλά και ανάγκες όπως ο καλλωπισμός ή η ψυχαγωγία. Η εξοικείωση του ανθρώπου με τον ηλεκτρισμό και η εύκολη πρόσβαση που έχει προς αυτόν, καθιστά τη χρήση του πολλή εύκολη, ακόμα και από τις μικρότερες ηλικίες. Ωστόσο αυτό το μεγάλο αγαθό που έχει μπει στη ζωή μας για να την αλλάξει προς το καλύτερο, κρύβει μεγάλους κινδύνους για την ανθρώπινη ζωή. Το ηλεκτρικό ρεύμα πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό. Ο καθένας που έχει σκοπό να κάνει χρήση του ηλεκτρισμού, θα πρέπει πάντα να έχει στο μυαλό του τις συνέπειες που μπορεί να έχει αν έρθει σε επαφή με το δέρμα μας, έτσι ώστε να παίρνονται πάντα τα κατάλληλα μέτρα προστασίας. Δεν είναι λίγα τα περιστατικά ατυχημάτων που έχουν προκληθεί από το ηλεκτρικό ρεύμα, όχι μόνο από απλούς καταναλωτές, αλλά και από εργαζομένους με γνώσεις πάνω στον ηλεκτρισμό. Πολλά από αυτά τα ατυχήματα δυστυχώς οδηγούν στο θάνατο του θύματος από ηλεκτροπληξία. Ηλεκτροπληξία ονομάζεται η βαριά εκείνη κάκωση ζώντος οργανισμού που προέρχεται από την επαφή με το ηλεκτρικό ρεύμα. Βλάβες που προκαλεί η ηλεκτροπληξία Το

ρεύμα

μικρής έντασης προκαλεί

προβλήματα

στην καρδιά,

όπως μαρμαρυγή των καρδιακών κόλπων και των κοιλιών. Το ρεύμα μεγάλης έντασης δρα απ' ευθείας στο αναπνευστικό κέντρο και προκαλεί σύσπαση των αναπνευστικών μυών. Η επαφή με ρεύμα υψηλής τάσης (π.χ. καλώδια ηλεκτροδότησης) συνήθως επιφέρει αμέσως το θάνατο ή, σε καλύτερη περίπτωση, προκαλούνται βαριά εγκαύματα. Επιπλέον, η διέλευση του ηλεκτρικού ρεύματος από το ανθρώπινο σώμα μπορεί να προκαλέσει βαριά εγκαύματα στα σημεία εισόδου και εξόδου του ρεύματος. ΑΠΟ ΤΙ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ • από την τάση και την ένταση του ρεύματος • από τη διαδρομή του ρεύματος δια του σώματος • από τη συχνότητα ή μορφή του ρεύματος, δηλαδή εναλλασσόμενο, συνεχές, κρουστικό ρεύμα

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• από τη δεδομένη κατάσταση του οργανισμού (εξασθενημένος, φαγωμένος, ιδρωμένος) • από την υγρασία του χώρου • από την επιφάνεια επαφής και εξόδου του ρεύματος. ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Χαμηλή τάση λειτουργίας (< 50 V), υποβιβασμένη τάση π.χ. 42 ή 24 V Διπλή μόνωση, περίφραξη ή μονωτικό περίβλημα στα ενεργά κυκλώματα Εγκατάσταση με μονωμένο δάπεδο Γείωση όλων των μεταλλικών κελυφών των συσκευών Εφαρμογή άμεσης γείωσης Γαλβανική απομόνωση με χρήση μετασχηματιστή 1:1 Χρήση αυτόματου διακόπτη διαφυγής τάσης (Α.Δ.Δ.Τ) Χρήση αυτόματου διακόπτη διαρροής (RCD, Residual Current Device) που διακόπτει την παροχή σε περίπτωση διαρροής ρεύματος (συνήθως 30 mA) Περιορισμός της ενέργειας εκφόρτισης πυκνωτών σε 350 mJ 9 Εφαρμογή ισοδυναμικών συνδέσεων (δάπεδα, τοίχοι, περιβλήματα στο ίδιο δυναμικό) 5

Μέσα Ατομικής Προστασίας (Μ.Α.Π.)

Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των μέτρων ατομικής

προστασίας

στους

χώρους

εργασίας.

Τα Μέσα

Ατομικής

Προστασίας (ΜΑΠ), αφορούν σε προστατευτικά ρούχα, κράνη ή καπέλα ασφαλείας,

γυαλιά προστασίας, παπούτσια ασφαλείας

ή άλλα ρούχα

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αποτελεί βασικό παράγοντα της εκπαίδευσης, η κατανόηση από τους εκπαιδευόμενους των παρακάτω εννοιών: Ορισµός Εξοπλισμός ατομικής προστασίας νοείται κάθε εξοπλισμός τον οποίο ο εργαζόμενος πρέπει να φορά ή να φέρει κατά την εργασία, γιά να προστατεύεται από έναν ή περισσότερους κινδύνους γιά τη ασφάλεια και την υγεία του, καθώς και κάθε συμπλήρωμά ή εξάρτημά του εξοπλισµού που υπηρετεί αυτόν τον σκοπό. Γενικός

κανόνας

Οι

εξοπλισμοί

ατομικής

προστασίας

πρέπει

να

χρησιμοποιούνται εφόσον οι κίνδυνοι δεν είναι δυνατόν να αποφευχθούν ή να περιορισθούν επαρκώς µε τεχνητά µέσα συλλoγικής προστασίας ή µε µέτρα, µεθόδους ή διαδικασίες οργάνωσης της εργασίας. Υποχρεώσεις εργοδοτών Σε κάθε περίπτωση οι εξοπλισμοί ατομικής προστασίας που χορηγούνται πρέπει: Να είναι κατάλληλοι γιά τους κινδύνους που πρέπει να προλαμβάνονται και να µην συνεπάγεται η χρήση τους νέους κινδύνους. Να ανταποκρίνονται στις συνθήκες που επικρατούν στον χώρο εργασίας. Να έχουν επιλεγεί µε πρόνοια γιά τις εργονοµικές ανάγκες και τις ανάγκες προστασίας της υγείας των εργαζοµένων. Να έχουν υποστεί τις απαραίτητες προσαρµογές ώστε να ταιριάζουν στον χρήστη. Στην περίπτωση πολλαπλών κινδύνων, γιά τους οποίους απαιτείται να φορά ο εργαζόμενος ταυτόχρονα περισσότερους από έναν εξοπλισµούς, οι εξοπλισμοί αυτοί πρέπει να είναι συµβατοί και να διατηρούν την αποτελεσματικότητα τους έναντι των αντίστοιχων κινδύνων. Οι

εξοπλισμοί

εργασίας

πρέπει

να

χρησιµοποιούνται

µόνο

για

τις

προβλεπόμενες χρήσεις και σύμφωνα µε τις οδηγίες του κατασκευαστή. Οι οδηγίες χρήσης πρέπει να είναι σαφείς ώστε να είναι κατανοητές από τους εργαζόμενους. Οι όροι κάτω από τους οποίους πρέπει να χρησιµοποιείται ο εξοπλισµός ατοµικής προστασίας, ιδίως όσον αφορά την διάρκεια του χρόνου που θα πρέπει ο εργαζόµενος να τον φορά θα καθορίζονται – από την σοβαρότητα του κινδύνου, – την συχνότητα της έκθεσης στον κίνδυνο, 14

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

– τα χαρακτηριστικά της θέσης εργασίας και από – την απόδοση του εξοπλισµού ατοµικής προστασίας. Οι εξοπλισμοί ατομικής προστασίας χορηγούνται από τον εργοδότη δωρεάν στους εργαζόμενους και πρέπει να προορίζονται για προσωπική χρήση. Εφόσον οι περιστάσεις απαιτούν χρησιμοποίηση του εξοπλισμού από περισσότερους εργαζόμενους, πρέπει να λαμβάνονται κατάλληλα µέτρα γιά την αποφυγή προβλημάτων υγείας και υγιεινής στους διάφορους χρήστες. Ο εργοδότης µεριµνά και παρέχει τις κατάλληλες διευκολύνσεις και µέσα για την καλή λειτουργία των εξοπλισμών ατομικής προστασίας την

ικανοποιητική

αποτελεσματικής

κατάστασή

προστασίας

των

τους

από

εργαζομένων

την µε

άποψη τις

της

αναγκαίες

συντηρήσεις, επισκευές και καθαρισμούς και την άµεση αντικατάστασή τους στις περιπτώσεις που παρουσιάζουν προχωρημένη φθορά ή έχει λήξει ο επιτρεπόμενος χρόνος χρήσης τους. Επίσης φροντίζει για την φύλαξη τους σε ειδικές θέσεις ή χώρους µε καλές συνθήκες καθαριότητας και υγιεινής. υ Ο εργοδότης ενημερώνει εκ των προτέρων τους εργαζόμενους σχετικά µε τους κινδύνους από τους οποίους τους προστατεύει ο εξοπλισμός ατομικής προστασίας. Ο εργοδότης εξασφαλίζει την εκπαίδευση καθώς επίσης και την οργάνωση, ενδεχοµένως, ασκήσεων γιά την χρησιµοποίηση των εξοπλισµών ατοµικής προστασίας. Αξιολόγηση των εξοπλισµών ατοµικής προστασίας Πριν από την επιλογή ενός εξοπλισμού εργασίας ο εργοδότης υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη του την έγγραφη γνώμη του ΤΑ και του ΓΕ και να αξιολογεί τον εξοπλισμό. Η αξιολόγηση αυτή πρέπει να περιλαμβάνει: α)Την καταγραφή, ανάλυση και εκτίμηση των κινδύνων που δεν είναι δυνατόν να αποφευχθούν µε άλλα µμέσα ή µέτρα. β)Τον καθορισμό των χαρακτηριστικών που απαιτούνται για να ανταποκρίνεται ο εξοπλισμός στους κινδύνους αυτούς, έχοντας υπόψη τις ενδεχόμενες πηγές κινδύνων που είναι δυνατόν να δημιουργήσει ο ίδιος ο εξοπλισμός ατομικής προστασίας. γ)Την εκτίμηση των ανωτέρω χαρακτηριστικών των υπό εξέταση διαθέσιμων εξοπλισμών ατομικής προστασίας.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Υποχρεώσεις

κατασκευαστών,

εισαγωγέων

και

παντός

είδους

προμηθευτών Οι κατασκευαστές, εισαγωγείς και παντός είδους προμηθευτές εξοπλισμών ατομικής προστασίας υποχρεούνται: να κατασκευάζουν, να διαθέτουν στην αγορά και να εκθέτουν µόνο εξοπλισμούς ατομικής προστασίας που πληρούν τους κανονισμούς υγείας και ασφάλειας της εργασίας που ισχύουν κάθε φορά καθώς και τους κανόνες της επιστήμης και της τεχνικής. – Να χορηγούν οδηγίες χρήσης στα ελληνικά. Να χορηγούν στους εργοδότες κάθε είδους χρήσιμές πληροφορίες που θα τους βοηθήσουν στην αξιολόγηση του εξοπλισμού. Κανόνες χρησιμοποίησης Ο εργοδότης οφείλει να λαμβάνει τα αναγκαία µέτρα γιά την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, συµπεριλαµβανοµένων των δραστηριοτήτων πρόληψης κινδύνων, ενημέρωσης και κατάρτισης, καθώς και της δημιουργίας της απαραίτητης οργάνωσης και της παροχής των αναγκαίων µέσων εφαρμόζοντας τα κατωτέρω: καταγραφή, ανάλυση και εκτίμηση των κινδύνων, αποτροπή της εμφάνισης των κινδύνων, αντικατάσταση του επικίνδυνου από το λιγότερο επικίνδυνο, – εγκλεισμό του κινδύνου ή περιορισμό της περιοχής του κατά τρόπο που εξασφαλίζει ότι σε κανονική λειτουργία δεν εκτίθενται σε κίνδυνο οι εργαζόμενοι, περιορισμό του αριθμού των εργαζομένων που εκτίθενται στον κίνδυνο ή του χρόνου έκθεσής τους, – χορήγηση κατάλληλου και κατάλληλα συντηρημένου εξοπλισμού ατομικής προστασίας, επανέλεγχο για εκ νέου καταγραφή κινδύνων και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των µμέτρων που έχουν ήδη ληφθεί. 6

Χημικοί βλαπτικοί παράγοντες

Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων στους χώρους εργασίας στους οποίους εκτίθενται οι εργαζόμενοι. Για την αντιμετώπιση τους πρέπει να είναι δυνατή η αναγνώριση τους και η μέτρηση τους ώστε να εκτιμηθεί η επίδραση τους 16

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

στον ανθρώπινο οργανισμό. Με την διεξαγωγή των μετρήσεων από τον Τεχνικό Ασφάλειας, εξάγονται τα κατάλληλα συμπεράσματα για την ανάγκη παρεμβάσεων στον εργασιακό χώρο. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να αναγνωρίζετε τους χημικούς βλαπτικούς παράγοντες, την επισήμανση και ιδιότητες των επικίνδυνων χημικών ουσιών, τα δελτία δεδομένων ασφαλείας προϊόντων (MSDS), την έκθεση-δόση-οριακές τιμές έκθεσης, μορφές των επικίνδυνων χημικών ουσιών, τους κινδύνους και μέτρα προφύλαξης και τους ποιοτικοί και ποσοτικοί προσδιορισμοί Αποτελεί βασικό παράγοντα της εκπαίδευσης, η κατανόηση από τους εκπαιδευόμενους των παρακάτω εννοιών: ΧΗΜΙΚΟΙ ΒΛΑΠΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ είναι οι κίνδυνοι που προέρχονται από την έκθεση των εργαζόμενων στις χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στις παραγωγικές διαδικασίες. Η είσοδος των χημικών ενώσεων στον άνθρωπο πραγματοποιείται δια μέσου της κατάποσης, της δερματικής επαφής και της εισπνοής. Ταξινομούνται σε αέρια, ατμούς, σκόνες, ίνες, καπνούς και υγρά. Οι μετρήσεις χημικών παραγόντων στο εργασιακό περιβάλλον αποτελούν σημαντικό κριτήριο για την λήψη μέτρων πρόληψης ή/ και αντιμετώπισης των κινδύνων που δημιουργούνται και η επιχείρηση οφείλει να καταγράφει τα αποτελέσματά τους σε ειδικό βιβλίο. Η μη τήρηση των νομοθετικά καθοριζομένων Οριακών Τιμών Έκθεσης, των προτεινόμενων ορίων ή και των διεθνώς προτεινόμενων τιμών δύναται να επιφέρει στην επιχείρηση αρνητικές συνέπειες, ή την επιβολή προστίμων. Προληπτικά μέτρα για τον έλεγχο των χημικών κινδύνων Η εξάλειψη του κινδύνου που οφείλεται στην εργασία με τη χρήση ενός επικίνδυνου χημικού παράγοντα επιτυγχάνεται όταν παύει να υπάρχει ο εν λόγω παράγοντας, και επομένως συνιστάται η αντικατάστασή του με άλλο χημικό παράγοντα ή με διεργασία που επιτρέπει την εξάλειψη ή τη μείωση του κινδύνου. Όταν κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό, ο κίνδυνος πρέπει να μειώνεται με την εφαρμογή μέτρων πρόληψης ή προστασίας. Οι γενικές αρχές πρόληψης που πρέπει να εφαρμόζονται κατά την εργασία με επικίνδυνους χημικούς παράγοντες ενσωματώνουν τις βασικές πτυχές της πρόληψης στην οργάνωση της εργασίας και είναι οι ακόλουθες: 17

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σχεδιασμός και οργάνωση των συστημάτων εργασίας στο χώρο εργασίας. Πρόβλεψη κατάλληλου εξοπλισμού για την εργασία με τη χρήση χημικών παραγόντων, καθώς και διαδικασιών που διασφαλίζουν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων. Ελαχιστοποίηση του αριθμού των εργαζομένων που εκτίθενται ή που είναι δυνατό να εκτεθούν στον κίνδυνο. Ελαχιστοποίηση της διάρκειας και του βαθμού της έκθεσης.  Κατάλληλα μέτρα υγιεινής. Μείωση των ποσοτήτων χημικών προϊόντων που είναι παρόντες στο χώρο εργασίας στις ελάχιστες αναγκαίες για τη συγκεκριμένη εργασία.  Κατάλληλες εργασιακές διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για το χειρισμό, την αποθήκευση και τη μεταφορά στο χώρο εργασίας, σε ασφαλείς συνθήκες, των επικίνδυνων χημικών παραγόντων και των αποβλήτων που περιέχουν τέτοιου είδους παράγοντες Τεχνικές βάσεις Ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείται για το χειρισμό και την επεξεργασία των επικίνδυνων υγρών πρέπει να εξασφαλίζει φυσική και χημική αντίσταση ανάλογα με τις απαιτούμενες συνθήκες εργασίας. Ο σχεδιασμός των αντιδραστήρων πρέπει να διευκολύνει τις δραστηριότητες λήψης δειγμάτων, ανάγνωσης των μέσων μέτρησης και τις δραστηριότητες χειροκίνητης φόρτωσης και εκφόρτωσης των προϊόντων με ασφαλή τρόπο. Θα χρησιμοποιηθούν κατά το δυνατόν κλειστά συστήματα. Ενόψει πιθανών βλαβών (διακοπή ηλεκτροδότησης, βλάβες των στοιχείων που ρυθμίζουν και ελέγχουν τον εξοπλισμό κλπ.) πρέπει να υπάρχουν τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας που να επιτρέπουν τον εντοπισμό των βλαβών και τη διαχείριση της διαδικασίας υπό ασφαλείς συνθήκες. Οι λειτουργίες σε εξοπλισμούς όπου μπορούν να προκληθούν διαχύσεις πρέπει να περιλαμβάνουν συστήματα

συλλογής

και

στράγγισης

σε

ασφαλές

μέρος,

και

να

διευκολύνουν την καθαριότητα. Τα μηχανήματα που προορίζονται για χρήση σε δυνητικά αναφλέξιμες ή εκρηκτικές ατμόσφαιρες θα τροφοδοτούνται με ασφαλείς μορφές ενέργειας (τα συστήματα και όργανα χειρισμού πρέπει να είναι πλήρως πνευματικά ή υδραυλικά). Εάν χρησιμοποιείται ηλεκτρικός εξοπλισμός, πρέπει να διαθέτει αντιεκρηκτικά χαρακτηριστικά (Ex) ή (EEx).

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σε κάθε περίπτωση, θα συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις των οδηγιών 94/9/ΕΚ και 98/37/ΕΚ. Συντήρηση Είναι αναγκαία η ύπαρξη ενός προγράμματος προληπτικής και, όταν είναι δυνατό προγνωστικής, συντήρησης, το οποίο θα διασφαλίζει τη διατήρηση των αρχικών ιδιοτήτων του εξοπλισμού όσον αφορά την αξιοπιστία και την ασφάλειά του. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να τηρούνται οι οδηγίες του κατασκευαστή που περιλαμβάνονται στο εγχειρίδιο χρήσης, και απουσία τέτοιου εγχειριδίου ή συμπληρωματικά προς αυτό, οι ορθές επαγγελματικές πρακτικές. 7

Βασικές αρχές Εργατικού Δικαίου

Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των βασικών αρχών και εννοιών του που αφορούν το εργατικό δίκαιο, την λειτουργία των επιχειρήσεων και την αρχή της μη διάκρισης. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Οι εκπαιδευόμενοι μέσα από τις ενότητες αυτές θα γνωρίσουν την έννοια του εργατικού δικαίου τις αρχές του εργατικού δικαίου τις Συμβάσεις εργασίας τα είδη των επιχειρήσεων το περιβάλλον της επιχείρησης τις Αρχές σύγχρονης λειτουργίας των επιχειρήσεων - Ανάπτυξη στρατηγικής Το Μείγμα Μάρκετινγκ (Marketing Mix) την αρχή της μη διάκρισης – Εθνικό πλαίσιο εφαρμογής Εισαγωγικές έννοιες Θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου τις Μορφές διακρίσεων την νομοθεσία των διακρίσεων Οι υποενότητες της ενότητας αυτής είναι: Βασικές αρχές εργατικού δικαίου Βασικές αρχές λειτουργίας των Επιχειρήσεων Ενημέρωση για την εφαρμογή της αρχής της μη διάκρισης με σκοπό να δείξει βασικές γνώσεις σε θέματα εργατικού δικαίου, επιχειρήσεων και διακρίσεων. Τα θέματα τα οποία θα αναπτυχθούν είναι τα παρακάτω: 19

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Βασικές αρχές εργατικού δικαίου Το εργατικό δίκαιο είναι το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν τις σχέσεις που διαμορφώνονται με αφορμή την παροχή εξαρτημένης εργασίας προς

κάποιον

εργοδότη.

Οι

σημαντικότερες

μορφές

συμβάσεων

εξαρτημένης εργασίας είναι η σύμβαση εργασίας αορίστου και η σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου. Βασική διαφορά μεταξύ τους είναι ο τρόπος λήξης τους, αφού η σύμβαση αορίστου χρόνου λήγει με παραίτηση ή απόλυση του εργαζόμενου και καταβολή αποζημίωσης, ενώ στη σύμβαση ορισμένου χρόνου δεν προβλέπεται η υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης. Άλλες μορφές συμβάσεων είναι η σύμβαση έργου και η σύμβαση παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών. Το ανώτατο ωράριο εργασίας καθορίζεται από το νόμο ώστε να αποκλείεται η

νόμιμη

απασχόληση

των

μισθωτών

για

περισσότερο

χρόνο.

Οι

υποχρεώσεις του εργοδότη συνίστανται στην υποχρέωση καταβολής μισθού και επιδομάτων, στην υποχρέωση πρόνοιας, στην ευθύνη για εργατικά ατυχήματα,

στην

υποχρέωση

ίσης

μεταχείρισης

των

μισθωτών,

στην υποχρέωση σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και της προσωπικότητας του εργαζομένου, στην υποχρέωση χορήγησης αδειών (ετήσιας άδειας, άδειας μητρότητας, ασθένειας κλπ.). Η συνδικαλιστική ελευθερία είναι θεμελιώδες δικαίωμα των εργαζομένων, η οποία προστατεύεται ρητά από το Σύνταγμα Με το πέρας αυτής της εκπαιδευτικής ενότητας οι εκπαιδευόμενοι θα έχουν αποκτήσει τις βασικές αρχές και έννοιες του εργατικού δικαίου καθώς και των βασικών νομοθετικών παρεμβάσεων που ρυθμίζουν τις εργασιακές σχέσεις. Ειδικότερα στόχος της ενότητας είναι οι εκπαιδευόμενοι να κατανοήσουν τις διαφορετικές μορφές συμβάσεων εργασίας, τα βασικά εργασιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις που απορρέουν από μια ατομική σύμβαση εργασίας, καθώς και το συνολικό πλαίσιο που διέπει τις εργασιακές σχέσεις στο σύγχρονο περιβάλλον. Οι υποενότητες αυτής της ενότητας είναι Κύρια χαρακτηριστικά Εργασιακά δικαιώματα Σχέση εξαρτημένης εργασίας Εργατικά ατυχήματα Βασικές αρχές λειτουργίας των Επιχειρήσεων. 20

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Επιχείρηση είναι ένας οικονομικός οργανισμός ο οποίος διαθέτει κινητή και ακίνητη περιουσία, ο οποίος εφαρμόζει την οικονομική αρχή και διαθέτοντας αγαθά και υπηρεσίες επιδιώκει την πραγματοποίηση ενός αντικειμενικού σκοπού, που συνήθως είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους. Επιχείρηση επομένως είναι μια αυτοτελής οικονομική μονάδα που συνδυάζει τους διάφορους συντελεστές της παραγωγής (φύση, εργασία, κεφάλαιο) με διαφορετικούς τρόπους, έχει σαν τελικό στόχο την προμήθεια ή παραγωγή και διάθεση αγαθών και υπηρεσιών στην συναλλακτική αγορά, διατρέχει κάποιο σχετικά μικρό ή μεγάλο κίνδυνο κατά τη διεξαγωγή των εργασιών της και εφαρμόζοντας την οικονομική αρχή επιδιώκει την πραγματοποίηση κέρδους. Η οικονομική αρχή που εφαρμόζεται ανεξαιρέτως από όλους τους οικονομικούς οργανισμούς συνίσταται στην επιδίωξη πραγματοποιήσεως του μεγαλύτερου δυνατού αποτελέσματος καταβάλλοντας τη μικρότερη δυνατή θυσία. Συνήθως είτε η θυσία (κεφάλαιο, έξοδα, εργασία κλπ) είναι δεδομένη και σταθερή και επιδιώκεται η πραγματοποίηση του μέγιστου δυνατού αποτελέσματος (μέγιστη παραγωγή προϊόντων, φοίτηση μεγαλύτερου αριθμού σπουδαστών κλπ) είτε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι ορισμένο και γνωστό από πριν (σταθερό), οπότε επιδιώκεται η καταβολή της ελάχιστης δυνατής θυσίας (κατασκευή ενός κτιρίου με προκαθορισμένα σχέδια επιτυγχάνοντας την μικρότερη δυνατή δαπάνη). Το κέρδος το οποίο είπαμε ότι αποτελεί καίριο σκοπό της επιχείρησης είναι η διαφορά μεταξύ των εσόδων που πραγματοποιεί η επιχείρηση σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και των εξόδων της που αντιστοιχούν στο ίδιο διάστημα. Το διάστημα αυτό ονομάζεται διαχειριστική περίοδος ή χρήση και έχει δωδεκάμηνη διάρκεια η οποία συμπίπτει συνηθέστατα με το ημερολογιακό έτος. Με άλλα λόγια το κέρδος (ή αν τα έξοδα είναι μεγαλύτερα από τα έσοδα, ζημία), υπολογίζεται μια φορά το χρόνο και αυτό συμβαίνει κυρίως στο τέλος του ημερολογιακού έτους. Πολλοί ερευνητές και συγγραφείς έχουν κατά καιρούς προσπαθήσει, χωρίς να το κατορθώσουν μέχρι σήμερα, να δώσουν έναν εννοιολογικό ορισμό που να καλύπτει πλήρως τον όρο «επιχείρηση». Ο λόγος είναι απλός: η επιχείρηση ως όρος και η ιδέα είναι από μόνη της πολύπλοκη. Γίνεται δε περισσότερο δύσκολη η προσπάθεια να δοθεί ένας εννοιολογικός ορισμός της επιχείρησης, από το γεγονός ότι ο τρόπος προσέγγισης του όρου 21

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

«επιχείρηση» από κάθε ερευνητή και συγγραφέα είναι διαφορετικός. Έτσι, για παράδειγμα, υπάρχουν ερευνητές και συγγραφείς που βλέπουν την επιχείρηση ως οικονομικό οργανισμό, άλλοι τη βλέπουν ως κοινωνικό οργανισμό, άλλοι πάλι που την βλέπουν ως ανοιχτό οικονομικό σύστημα του γενικότερου οικονομικού συστήματος κλπ. Όλες οι παραπάνω προσεγγίσεις σχετικά με την επιχείρηση εμπίπτουν στη σφαίρα της επιστήμης της Οργάνωσης και Διοίκησης. Χωρίς να σημαίνει ότι απορρίπτουμε τις προσεγγίσεις που αναφέρθηκαν, θα πρέπει να σημειωθεί ότι όπου γίνεται αναφορά στον όρο «επιχείρηση» εδώ, θα εννοείται ως οικονομικός οργανισμός. Αυτή η άποψη προτιμήθηκε, επειδή υπάρχει κοινή αποδοχή όσων ασχολούνται με την επιχείρηση πως οι σκοποί που επιδιώκει η επιχείρηση είναι κατά κύριο λόγο σκοποί οικονομικοί. Έτσι, με βάση αυτή την άποψη: Επιχείρηση είναι μια οργανωμένη προσπάθεια ανθρώπων που αποσκοπεί, με την ικανοποίηση των αναγκών των πελατών της, να μεγιστοποιήσει τα κέρδη της, κατά επαναλαμβανόμενο τρόπο. Τα στοιχεία, επομένως, που χαρακτηρίζουν την επιχείρηση ως οικονομικό οργανισμό είναι τα εξής : Η οργανωμένη προσπάθεια των μελών της. Τα άτομα της επιχείρησης, με την αποδοχή του κοινού αντικειμενικού σκοπού, ενώνονται μεταξύ τους και αποδέχονται την οργάνωση της επιχείρησης. Ως οργάνωση ορίζεται η τακτοποίηση προσώπων και πραγμάτων σε σχέση με τον κοινό επιδιωκόμενο σκοπό. Η ικανοποίηση των αναγκών των καταναλωτών ή πελατών του τμήματος της αγοράς που έχει επιλέξει να ικανοποιήσει, προσφέροντας τους τα προϊόντα ή παρέχοντας τους υπηρεσίες με κέρδος. Το κέρδος είναι βασικό κίνητρο για την ανάληψη επιχειρηματικής πρωτοβουλίας. Δεν υπάρχει επιχείρηση που να μην επιδιώκει το κέρδος, γιατί εάν τα έσοδά της είναι μικρότερα από τα έξοδά της, τότε δεν μπορεί να όχι μόνο να αναπτυχθεί αλλά ούτε και να επιβιώσει. Το κέρδος αποτελεί κριτήριο αποτελεσματικότητας της επιχείρησης και είναι, ίσως, το μόνο μέτρο με το οποίο μπορεί να κριθεί η επιτυχία ή η αποτυχία μιας επιχείρησης. Το κέρδος δεν είναι η αιτία , αλλά το αποτέλεσμα της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Είναι ένα επιθυμητό και αναγκαίο αποτέλεσμα, αφού υπηρετεί βασικές οικονομικές λειτουργίες. Το κέρδος, λοιπόν, αποτελεί το θεμέλιο της 22

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

οργανωμένης προσπάθειας για την ανάπτυξη μιας επιχείρησης. Όλα τα παραπάνω αναφέρονται στο θεμιτό κέρδος, για το οποίο υπάρχουν οι νόμοι και η παρέμβαση του κράτους. Το κέρδος πρέπει να επαναλαμβάνεται. Το στοιχείο αυτό του ορισμού είναι πολύ σπουδαίο, γιατί η επανάληψη του κέρδους συνδέεται με τη διάρκεια ζωής της επιχείρησης. Αυτό δε που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη επιχείρηση είναι η μεγάλη διάρκεια ζωής της. Ο ορισμός, δηλαδή, δεν αναφέρεται σε καιροσκοπική επιχείρηση, αλλά σε μια επιχείρηση που έχει διάρκεια ζωής μεγαλύτερη από εκείνη του φορέα της. Αυτό το επιτυγχάνει μόνο εάν έχει μια συνέχεια στο επιτυγχανόμενο κέρδος. Η συνέχιση, όμως, του κέρδους εξαρτάται από το βαθμό ικανοποίησης των αναγκών των πελατών της. Γιατί μόνο εάν υπάρχουν πελάτες για τα προϊόντα που παράγει ή τις υπηρεσίες που προσφέρει η επιχείρηση, είναι δυνατή η μακροπρόθεσμη επιβίωσή της. Με το πέρας αυτής της εκπαιδευτικής ενότητας οι εκπαιδευόμενοι θα έχουν αποκτήσει τις βασικές γνώσεις των εννοιών και χαρακτηριστικών των επιχειρήσεων, της έννοιας και των βασικών αρχών της οργάνωσης & διοίκησης επιχειρήσεων, και των σύγχρονων λειτουργιών που λαμβάνουν χώρα σε ένα επιχειρησιακό περιβάλλον. Οι υποενότητες αυτής της ενότητας είναι Νομικές μορφές επιχειρήσεων Εταιρική κοινωνική ευθύνη Οργανωτική και διοικητική δομή επιχειρήσεων Το περιβάλλον της επιχείρησης Ροή και προγραμματισμός διαδικασιών Λήψη αποφάσεων Διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού και κατανομή εργασιών Ενημέρωση για την εφαρμογή της αρχής της μη διάκρισης Με το πέρας αυτής της εκπαιδευτικής ενότητας οι εκπαιδευόμενοι θα έχουν αποκτήσει γνώσεις που αφορούν τις έννοιες των μορφών διακρίσεων που λαμβάνουν χώρα στο εργασιακό περιβάλλον και της αρχής της μη διάκρισης. Ειδικότερα στόχος της ενότητας είναι οι εκπαιδευόμενοι να κατανοήσουν τις διαφορετικές μορφές διακρίσεων, τις απαγορεύσεις και περιορισμούς που τίθενται από το ισχύον εθνικό και ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο, καθώς και τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να προστατευθούν 23

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι υποενότητες αυτής της ενότητας είναι Παρουσίαση του νομοθετικού πλαισίου που διέπει για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία Καταπολέμηση των διακρίσεων που βασίζονται στο φύλο, στη φυλετική / εθνική καταγωγή, στη θρησκεία / πεποιθήσεις, στην αναπηρία, στην ηλικία, στο γενετήσιο προσανατολισμό Προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ

Εκτίμηση

του

επαγγελματικού

κινδύνου ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση της έννοιας του επαγγελματικού κινδύνου που προέρχεται από την έκθεση που έχει καθένας όταν εργάζεται, από την έκθεση που έχουμε σε παράγοντες της εργασίας. Αυτός ο κίνδυνος σχετίζεται με την πιθανότητα ή τη συχνότητα της έκθεσης και κυρίως με τη σοβαρότητα των συνεπειών. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε τον ορισμό και την ταξινόμηση των επαγγελματικών κινδύνων τις ελάχιστες προδιαγραφές των χώρων εργασίας τους κίνδυνους από πυρκαγιά και πυροπροστασία τους φυσικούς παράγοντες θέματα που αφορούν εξαερισμό χώρων εργασίας ΕΝΝΟΙΕΣ – ΚΛΕΙΔΙΑ Επαγγελματικός κίνδυνος, φωτιά, πυροπροστασία, εξαερισμός χώρων, φυσικοί παράγοντες 1.1 Ταξινόμηση και ορισμός των επαγγελματικών κινδύνων Εισαγωγή στην εκτίµηση του επαγγελµατικού κινδύνου Στην καθοµιλουµένη, η έννοια του κινδύνου εκφράζει το «επικείµενο κακό» καθώς επίσης και την «πιθανή δυσάρεστη έκβαση» ενός συµβάντος. Όταν όµως αναφερόµαστε στον «επαγγελµατικό κίνδυνο», εννοούµε τον κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζοµένων ο οποίος προέρχεται από την επαγγελµατική έκθεση στους βλαπτικούς παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο επαγγελµατικός κίνδυνος εκφράζεται συνήθως ως συνώνυµο της επαγγελµατικής «έκθεσης», µπορεί όµως να εκφρασθεί και ως συνώνυµο

της «βλάβης» που προκλήθηκε από την έκθεση αυτή. Έτσι, στην πρώτη περίπτωση µιλάµε π.χ. για «κίνδυνο από ακτινοβολία», «κίνδυνο από θόρυβο»

«κίνδυνο

από

έκρηξη»,

εστιάζοντας

στην

έκθεση

του

εργαζοµένου στον αναφερόµενο κίνδυνο, ενώ στη δεύτερη περίπτωση µιλάµε

για

«κίνδυνο

καρκίνου»,

«κίνδυνο

βαρηκοΐας»

«κίνδυνο

τραυµατισµού από το ωστικό κύµα» αντίστοιχα, εστιάζοντας στο αποτέλεσµα της επαγγελµατικής έκθεσης, δηλαδή στη βλάβη. Μπορούµε να πούµε λοιπόν ότι ο «επαγγελµατικός κίνδυνος» σχετίζεται µε την πιθανότητα ή συχνότητα έκθεσης των εργαζοµένων σε κάποια πηγή

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κινδύνου που

βρίσκεται στον εργασιακό χώρο (π.χ. θόρυβος, χηµικές

ουσίες, χειρωνακτική διακίνηση φορτίων, µονότονη ή επαναληπτική εργασία, απροστάτευτα κινούµενα µέρη µηχανών κ.λπ.), καθώς επίσης και µε τη σοβαρότητα των συνεπειών, δηλαδή τη βιολογική βλάβη που προκλήθηκε από την έκθεση αυτή. Η συνθετική προσέγγιση της πιθανότητας έκθεσης και της σοβαρότητας των συνεπειών, εκφράζεται απ΄ την έννοια της επικινδυνότητας που

προσδιορίζει το βαθµό του επαγγελµατικού

κινδύνου. Αυτές οι διαφορετικές ερµηνείες της έννοιας του επαγγελµατικού κινδύνου σηµατοδοτούν όµως και την κυρίαρχη κατεύθυνση της συνισταµένης στην οποία συγκλίνουν. Η προστασία της υγείας και ασφάλειας καθώς επίσης και η πρόληψη των συνεπειών των βλαπτικών παραγόντων του εργασιακού χώρου, αποτελούν τον τελικό στόχο των διαδικασιών εκτίµησης του επαγγελµατικού κινδύνου. Η εκτίµηση του επαγγελµατικού κινδύνου του εργασιακού περιβάλλοντος αποτελεί µια σύνθετη, διαχρονική και δυναµική διαδικασία που µέσω της αποδόµισης και της ανάλυσης συντελεί στη συγκρότηση ενός υγιούς και ασφαλούς εργασιακού περιβάλλοντος προσαρµοσµένου στις ανθρώπινες ικανότητες και δυνατότητες. ∆ε θα έπρεπε να κυριαρχήσει η άποψη ότι η Eκτίµηση του Επαγγελµατικού Κινδύνου λειτουργεί σαν µέσο αποθήκευσης τεχνικών πληροφοριών που χρησιµεύουν αποκλειστικά για ποσοτικές µεθόδους

εκτίµησης,

µε

τη

χρήση

δεικτών

επικινδυνότητας.

Τα

πληροφοριακά στοιχεία που προέρχονται από την ανάλυση του εργασιακού περιβάλλοντος και των επιπτώσεών του στην υγεία και ασφάλεια, κατάλληλα επεξεργασµένα, συντελούν στη συγκρότηση των παρεµβάσεων πρόληψης που οδηγούν στην προσαρµογή του εργασιακού περιβάλλοντος στις διαστάσεις του εργαζόµενου ανθρώπου. Αυτές οι παρεµβάσεις πρέπει να είναι ικανές να ανατρέψουν την υπάρχουσα κατάσταση, στοχεύοντας στην αποµάκρυνση των ενδογενών κινδύνων κάθε παραγωγικής δραστηριότητας (στόχος εγγενούς ασφάλειας), δηλαδή να µην περιορίζονται µόνο στη διαχείριση του κινδύνου µε την τιθάσευσή του. Ο δυναµικός χαρακτήρας των διαδικασιών εκτίµησης του επαγγελµατικού κινδύνου, εκφράζεται µέσω της αξιολόγησης των επεµβάσεων για την προστασία και πρόληψη της υγείας και ασφάλειας των εργαζοµένων, καθώς

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

και τη διαχρονική παρακολούθηση των βλαπτικών παραγόντων σε σχέση και µε την προσαρµογή της τεχνολογίας στις νέες παραγωγικές απαιτήσεις. Η Γραπτή Εκτίµηση του Επαγγελµατικού Κινδύνου, αναφέρεται στις διατάξεις του Π∆ 17/1996 (το οποίο συµπληρώνεται µε το Π∆ 159/1999) και αποτελεί εργοδοτική υποχρέωση καθώς επίσης και ένα βασικό µέσο αυτοέλεγχου της κάθε επιχείρησης, εφόσον εξασφαλίζεται η ενεργός συµµετοχή των εργαζοµένων τόσο στις φάσεις του ποιοτικού και ποσοτικού προσδιορισµού των κινδύνων του εργασιακού περιβάλλοντος, όσο και σε αυτές της πρόληψης και προαγωγής της εργασιακής υγείας και ασφάλειας. Η έλλειψη θεσµοθετηµένου επιπέδου ποιότητας για τη γραπτή εκτίµηση των Επαγγελµατικών Κινδύνων µπορεί να οδηγεί στην κατ’ όνοµα εφαρµογή των διατάξεων του Π.∆ 17/1996, αλλοιώνοντας έτσι, τους βασικούς στόχους των διαδικασιών πρόληψης της επαγγελµατικής υγείας και ασφάλειας. Η εκτίµηση του Επαγγελµατικού Κινδύνου είναι µια συλλογική διαδικασία που απαιτεί συγκεκριµένη ακολουθία βασικών ενεργειών, για να είναι πλήρης και αποτελεσµατική. Οι βασικές ενέργειες περιλαµβάνουν: εντοπισµό των πηγών κινδύνου για την υγεία και ασφάλεια των εργαζοµένων που χαρακτηρίζουν κάθε παραγωγική διαδικασία εξακρίβωση των δυνητικών κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζοµένων, προερχοµένων από τις παραγωγικές διαδικασίες εκτίµηση του µεγέθους του κινδύνου και των επιπτώσεών του στην υγεία και ασφάλεια προγραµµατισµό και διαχείριση των διαδικασιών πρόληψης. Αυτό το σχέδιο εκτίµησης οδηγεί στις εξής πιθανές υποθέσεις «κινδύνου» για κάθε εργασιακό χώρο ή θέση εργασίας: στην απουσία κινδύνων έκθεσης στον εργασιακό χώρο στην παρουσία κινδύνων «ελεγχόµενης» έκθεσης αναφορικά µε τα επίπεδα που ορίζει κάθε φορά η εθνική νοµοθεσία στην παρουσία κινδύνων µη ελεγχόµενης έκθεσης. Στην πρώτη περίπτωση δεν αναδεικνύονται κίνδυνοι οι οποίοι συνδέονται άµεσα µε την παραγωγική διαδικασία. Στη δεύτερη περίπτωση οι κίνδυνοι που προκύπτουν από την παραγωγική διαδικασία, µπορούν να τεθούν υπό «έλεγχο» µε την εφαρµογή των διατάξεων της κείµενης νοµοθεσίας και σύµφωνα µε τη διεθνή εµπειρία και πρακτική σχετικά µε την προστασία και πρόληψη της υγείας και ασφάλειας 28

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

των εργαζοµένων. Στην τρίτη περίπτωση πρέπει να εφαρµοστούν άµεσα οι επεµβάσεις

πρόληψης

του

επαγγελµατικού

κινδύνου

όπως

αυτές

καθορίζονται στα άρθρα 4, 6 και 7 του Π.∆ 17/96 και την εκάστοτε νοµοθεσία για την εργασιακή υγεία και ασφάλεια. 2. Ταξινόµηση και ορισµός των επαγγελµατικών κινδύνων Οι κίνδυνοι που πηγάζουν από κάθε επαγγελµατική δραστηριότητα, αν και συνήθως δρουν σε συνέργια (π.χ. η εντατικοποίηση της εργασίας σε ένα εργασιακό

περιβάλλον

µε

υψηλά

επίπεδα

θορύβου

δηµιουργεί

τις

προϋποθέσεις ώστε να εκδηλωθεί τόσο µια επαγγελµατική ασθένεια όσο και ένα εργατικό ατύχηµα), για λόγους τακτοποίησης και καταγραφής, ταξινοµούνται σε τρεις µεγάλες οµάδες: 1η οµάδα: Κίνδυνοι για την ασφάλεια ή κίνδυνοι εργατικού ατυχήµατος που περικλείουν την πιθανότητα να προκληθεί τραυµατισµός ή βιολογική βλάβη στους εργαζόµενους, ως συνέπεια της έκθεσης στην πηγή κινδύνου. Η φύση της πηγής κινδύνου καθορίζει την αιτία και το είδος του τραυµατισµού ή της βιολογικής βλάβης, που µπορεί να είναι µηχανική, ηλεκτρική, χηµική, θερµική κ.λπ. Οι κίνδυνοι αυτοί µπορεί να οφείλονται (ενδεικτικά): στις κτιριακές δοµές (π.χ. µη τήρηση των πολεοδοµικών και υγειονοµικών κανονισµών, ανεπάρκεια εξόδων κινδύνου, ολισθηρά δάπεδα, ελλιπής συντήρηση κατασκευών, απουσία προστατευτικών έναντι πτώσης κλπ) στον εξοπλισµό εργασίας (π.χ. απουσία προστατευτικών διατάξεων επικίνδυνων ζωνών στις µηχανές, ελλιπής συντήρηση, χρήση από µη εκπαιδευµένο προσωπικό κλπ) στις

ηλεκτρικές

εγκαταστάσεις

(π.χ.

µη

τήρηση

κανονισµού

ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, ελλιπής συντήρηση κλπ) σε χρήση εύφλεκτων ή/και εκρηκτικών ουσιών (π.χ. µη τήρηση προδιαγραφών ασφαλούς χρήσης και αποθήκευσης των ουσιών, έλλειψη µέτρων

ελέγχου

πηγών

έναυσης,

ελλιπής

εξαερισµός,

ανεπαρκής

εξοπλισµός πυρανίχνευσης-συναγερµούκατάσβεσης, απουσία διατάξεων ασφαλείας του εξοπλισµού υπό πίεση κλπ) σε χρήση άλλων επικίνδυνων ουσιών όπως τοξικές, διαβρωτικές κλπ (π.χ. µη τήρηση προδιαγραφών ασφαλούς χρήσης και αποθήκευσης των 29

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ουσιών µε βάση το δελτίο δεδοµένων ασφάλειας προϊόντων) σε φυσικούς παράγοντες

(π.χ.

απόσπαση

προσοχής

εργαζόµενου

λόγω

υψηλού

θορύβου). 2η οµάδα: Κίνδυνοι για την υγεία που περικλείουν την πιθανότητα να προκληθεί αλλοίωση στη βιολογική ισορροπία των εργαζοµένων (ασθένεια), συνέπεια της επαγγελµατικής έκθεσης σε φυσικούς, χηµικούς και βιολογικούς βλαπτικούς παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Οι κίνδυνοι αυτοί µπορεί να οφείλονται σε: χηµικούς παράγοντες (π.χ. υπέρβαση Οριακών Τιµών Έκθεσης) φυσικούς παράγοντες (π.χ. υπέρβαση Οριακών Τιµών Έκθεσης) βιολογικούς παράγοντες (π.χ. παρουσία βιολογικών ρύπων). 3η οµάδα: Κίνδυνοι εργονοµικοί ή εγκάρσιοι (για την υγεία και την ασφάλεια) οι οποίοι χαρακτηρίζονται από την αλληλεπίδραση της σχέσης, εργαζόµενου και οργάνωσης εργασίας στην οποία είναι ενταγµένος. Οι αιτίες αυτών των κινδύνων εντοπίζονται στην ίδια τη δοµή της παραγωγικής διαδικασίας, που οδηγεί στην αναγκαστική προσαρµογή του ανθρώπου στις απαιτήσεις της εργασίας. Ο σχεδιασµός των επεµβάσεων για την πρόληψη ή/και την προστασία των εργαζοµένων από αυτούς τους κινδύνους πρέπει να στοχεύει σε µία δυναµική ισορροπία µεταξύ του ανθρώπου και του εργασιακού περιβάλλοντος, µε βασική συντεταγµένη την προσαρµογή της εργασίας στον άνθρωπο, προσαρµογή που προϋποθέτει τη γνώση των φυσιολογικών αλλά και παθολογικών µηχανισµών του ανθρώπινου οργανισµού.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι κίνδυνοι αυτοί µπορεί να που οφείλονται :

στην οργάνωση εργασίας (π.χ. εντατικοποίηση, µονοτονία, βάρδιες κλπ) σε ψυχολογικούς παράγοντες (π.χ. άτυπες µορφές εργασίας, ηθική παρενόχληση κλπ) σε εργονοµικούς παράγοντες (π.χ. µη εργονοµικός σχεδιασµός της θέσης εργασίας κλπ) σε αντίξοες συνθήκες εργασίας (π.χ. εργασίες µε ακατάλληλο εξοπλισµό, εργασίες σε αντίξοες κλιµατολογικές συνθήκες κλπ). 3.

∆ιαδικαστικές

φάσεις

εκτίµησης

του

επαγγελµατικού

κινδύνου. Η διαδικασία εκτίµησης του επαγγελµατικού κινδύνου ακολουθεί βασικές ενέργειες που οδηγούν στον εντοπισµό των πηγών κινδύνου, την εξακρίβωση, καθώς και τον ποσοτικό και ποιοτικό προσδιορισµό των βλαπτικών παραγόντων του εργασιακού περιβάλλοντος. 1 Εντοπισµός των πηγών κινδύνου (πρώτη φάση) Αυτή η φάση περιλαµβάνει µια επιµεληµένη και πλήρη καταγραφή της παραγωγικής διαδικασίας των υπό εξέταση χώρων ή θέσεων εργασίας. Η καταγραφή αφορά: 1 περιγραφή

Την καταγραφή της παραγωγικής διαδικασίας και ροής, την της

εγκαταστάσεων,

παραγωγικής των

τεχνολογίας,

χρησιµοποιούµενων

των

υλών

και

µηχανών,

των

ουσιών,

των

διαδικασιών συντήρησης των µηχανών και των εγκαταστάσεων, την 31

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

επεξεργασία και διάθεση των αποβλήτων καθώς και την εσωτερική και εξωτερική διακίνηση των φορτίων και των προϊόντων. 2

Τον

προορισµό

χρήσης

των

χώρων

εργασίας

(π.χ.

εργαστήρια, γραφεία, αποθήκες κ.λπ.). 3

Τα

κτιριακά

χαρακτηριστικά

του

εργασιακού

χώρου

(αντισεισµική προστασία, επιφάνεια, χωρητικότητα, ανοίγµατα κ.λπ.). 4

Τα χαρακτηριστικά των εργαζοµένων στα υπό εξέταση

τµήµατα της παραγωγικής διαδικασίας (αριθµός εργαζοµένων, φύλο, βάρδιες εργασίας, εργασιακή ηλικία κ.λπ.). 5

Τις

πληροφορίες

που

προέρχονται

από

την

ιατρική

παρακολούθηση, εάν και εφόσον παρέχεται, καθώς και αυτές που σχετίζονται µε τα εργατικά ατυχήµατα και τις επαγγελµατικές ασθένειες. Αυτή η καταγραφή της παραγωγικής διαδικασίας και του τεχνολογικού κύκλου

παρέχοντας

µια

ολοκληρωµένη

γνώση

των

παραγωγικών

δραστηριοτήτων, επιτρέπει τον εντοπισµό των πηγών κινδύνου για την υγεία και ασφάλεια των εργαζοµένων. Για να επιτευχθεί µια ουσιαστική και όχι τυπική καταγραφή των παραγωγικών διαδικασιών είναι απαραίτητη η άντληση πληροφοριών από τους εργαζόµενους σχετικά µε τις πραγµατικές συνθήκες που επικρατούν στον εργασιακό χώρο. 2

Εξακρίβωση των κινδύνων έκθεσης (δεύτερη φάση) Η

εξακρίβωση των κινδύνων έκθεσης αποτελεί εκείνη τη διαδικασία η οποία µας επιτρέπει να προσδιορίσουµε ποιοτικά τους βλαπτικούς παράγοντες στους οποίους εκτίθενται οι εργαζόµενοι. Ως εκ τούτου εξετάζουµε και καταγράφουµε: 1

Τον

τρόπο

λειτουργίας

(π.χ.

χειροκίνητη,

αυτοµατοποιηµένη, µηχανική, µικτή κ.λπ.), καθώς και τη µορφή της παραγωγικής δραστηριότητας. 2

Την οργάνωση της παραγωγικής δραστηριότητας στο υπό

εξέταση εργασιακό περιβάλλον (π.χ. χρόνος παραµονής στον εργασιακό χώρο, ταυτόχρονη ύπαρξη άλλων δραστηριοτήτων κ.λπ.).

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τη λήψη ή µη µέτρων προστασίας και πρόληψης για την

υγεία και ασφάλεια των εργαζοµένων.

Την άποψη των εργαζοµένων για τις συνθήκες που

επικρατούν στον εργασιακό χώρο στον οποίο εργάζονται καθώς και τις αναφορές τους για τις επιπτώσεις των βλαπτικών παραγόντων στην κατάσταση της υγείας τους (µέσω της εργατικής υποκειµενικότητας). Στην υλοποίηση της συγκεκριµένης κατεύθυνσης ο ρόλος της ΕΥΑΕ είναι αναντικατάστατος. Η ΕΥΑΕ µπορεί αντικειµενικά να εξελιχθεί σε πόλο συγκέντρωσης της εµπειρίας των εργαζοµένων. Ταυτόχρονα µπορεί να αναδείξει επικίνδυνες πρακτικές που υπάρχουν στη ζωή της επιχείρησης και τις οποίες αποκρύπτει ο εργοδότης για ευνόητους λόγους. 3

Εκτίµηση των κινδύνων έκθεσης (τρίτη φάση)

Η εκτίµηση των κινδύνων έκθεσης που καταγράφηκαν και εξακριβώθηκαν στις δύο προηγούµενες φάσεις ανάλυσης του εργασιακού περιβάλλοντος (φάση 1η και φάση 2η), υλοποιείται δια µέσου: 1

Του ελέγχου της εφαρµογής των κανόνων ασφάλειας (π.χ.

των µηχανών). 2

Του ελέγχου των «αποδεκτών» για την υγεία και ασφάλεια

συνθηκών εργασίας (σχετικά µε τη φύση των κινδύνων, τη χρονική διάρκεια,

τον τρόπο

υλοποίησης

και τη µορφή των παραγωγικών

δραστηριοτήτων), αναφορικά µε την κείµενη νοµοθεσία. 33

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Του ποσοτικού προσδιορισµού των βλαπτικών παραγόντων

του εργασιακού περιβάλλοντος και των επιπτώσεών του στην υγεία και ασφάλεια των εργαζοµένων, µε τη διεξαγωγή τόσο στοχευµένων µετρήσεων όσο και στοχευµένων ιατρικών εξετάσεων. Ο ποσοτικός προσδιορισµός αποτελεί

το

πιο

κρίσιµο

στάδιο

κάθε

διαδικασίας

εκτίµησης

του

επαγγελµατικού κινδύνου. Η αποτίµηση µιας βασικής παραµέτρου του ποσοτικού προσδιορισµού, η οποία είναι η σοβαρότητα των συνεπειών από κάθε πηγή κινδύνου δεν αποτελεί µια απλή, ουδέτερη, τεχνοκρατική διαδικασία.

ταξικός

προσανατολισµός

της

εκτίµησης

επιδρά

στο

αποτέλεσµά της. (Σοβαρές συνέπειες για ποιον; Για τον εργοδότη ή για τον εργαζόµενο;) Το αποτέλεσµα της εκτίµησης εξαρτάται στην πράξη από ένα πλήθος παραγόντων που καθορίζουν την εργασία του Τεχνικού Ασφάλειας και του Ιατρού Εργασίας (χρόνος απασχόλησης, εκπαίδευση, εργασιακές σχέσεις και βαθµός ανεξαρτησίας απ΄ τον εργοδότη κ.λπ.). Η παρέµβαση εποµένως του συνδικαλιστικού κινήµατος στη συγκεκριµένη θεµατολογία δεν εξαντλείται στην απαίτηση για τυπική ύπαρξη γραπτής εκτίµησης, αλλά στους όρους διαµόρφωσης του περιεχοµένου της. Ανάλογος πρέπει να είναι και ο προσανατολισµός του κρατικού έλεγχου. 4

Σχηµατική παρουσίαση των διάφορων φάσεων εκτίµησης

του επαγγελµατικού κινδύνου

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

1.2 Ελάχιστες προδιαγραφές των χώρων εργασίας 1

Προκαταρκτική παρατήρηση Oι υποχρεώσεις που περιγράφονται

παρακάτω εφαρµόζονται κάθε φορά που το απαιτούν τα χαρακτηριστικά του χώρου εργασίας ή της δραστηριότητας, οι περιστάσεις ή ο κίνδυνος. 2

Σταθερότητα, στερεότητα, αντοχή και ευστάθεια Tα κτίρια που

στεγάζουν χώρους εργασίας πρέπει να έχουν δοµή, στερεότητα, αντοχή και ευστάθεια ανάλογες

µε το

είδος

της χρήσης

τους

και να έχουν

κατασκευασθεί σύµφωνα µε τις διατάξεις του Kτιριοδοµικού Kανονισµού και όλων των ∆οµικών Kανονισµών (Aντισεισµικός, Oπλισµένου Σκυροδέµατος, Φορτίσεων κλπ. ) 3

Hλεκτρική εγκατάσταση 3.1 H ηλεκτρική εγκατάσταση σε κάθε περίπτωση πρέπει να είναι

σύµφωνη µε τις διατάξεις του "Kανονισµού Eσωτερικών Hλεκτρικών Eγκαταστάσεων". 3.2 H

εκτέλεση

ηλεκτρικών

εγκαταστάσεων,

επίβλεψη

της

λειτουργίας τους και η συντήρηση τους γίνεται µόνον από πρόσωπα τα οποία έχουν τα απαραίτητα προσόντα, σύµφωνα µε τις ισχύουσες διατάξεις περί "Eκτελέσεως,

επιβλέψεως

και

εγκαταστάσεων".

συντηρήσεως

ηλεκτρολογικών

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

4. Oδοί διαφυγής και έξοδοι κινδύνου 4.1 Για

τις

οδούς

διαφυγής

και

εξόδους

κινδύνου

εφαρµόζονται 4.1.1

O ν.1568/85 άρθρο 18.

4.1.2

Tο π.δ. 71/88 "Kανονισµός Παθητικής Πυροπροστασίας

Kτιρίων " (32/A). 4.1.3

Όλες οι διατάξεις που αφορούν γενικά οδούς διαφυγής,

εξόδους κινδύνου ή προστατευόµενες διαβάσεις και περιέχονται στα διατάγµατα περί ειδικών κτιρίων ή περί κατεδαφίσεων καθώς και στους Kανονισµούς Πυρασφαλείας, στον Kτιριοδοµικό Kανονισµό κ.λ.π. 4.2 Eπί πλέον των ανωτέρω ισχύουν και τα ακόλουθα : 4.2.1

Oι οδοί διαφυγής και οι έξοδοι κινδύνου πρέπει να

διατηρούνται ελεύθερες και να οδηγούν από τον συντοµότερο δρόµο στο ύπαιθρο ή σε ασφαλή περιοχή. 4.2.2

Σε περίπτωση κινδύνου όλες οι θέσεις εργασίας πρέπει

να µπορούν να εκκενώνονται από τους εργαζόµενους γρήγορα και µε συνθήκες πλήρους ασφάλειας. 4.2.3

O αριθµός, η κατανοµή και οι διαστάσεις των οδών και

εξόδων κινδύνου εξαρτώνται από την χρήση, τον εξοπλισµό και τις διαστάσεις των χώρων εργασίας καθώς και το µέγιστο αριθµό των ατόµων που µπορεί να βρίσκονται στους χώρους αυτούς. 4.2.4

Oι θύρες κινδύνου πρέπει να ανοίγουν προς τα έξω.

4.2.5

Oι θύρες κινδύνου δεν πρέπει να είναι κλειστές µε

τρόπο που να µην µπορεί να τις ανοίξει εύκολα και αµέσως κάθε πρόσωπο που θα χρειαστεί τυχόν να τις χρησιµοποιήσει σε περίπτωση ανάγκης. 4.2.6

Aπαγορεύεται

να

προορίζονται

ειδικά

σαν

θύρες

κινδύνου οι συρόµενες και οι περιστρεφόµενες θύρες. 4.2.7 επίσης

να

Oι ειδικές οδοί διαφυγής και οι έξοδοι κινδύνου πρέπει

επισηµαίνονται

σύµφωνα

µε

το

π.δ.105/95

"Eλάχιστες

προδιαγραφές για την σήµανση ασφάλειας ή/και υγείας στην εργασία σε συµµόρφωση µε την οδηγία 92/58/EOK" (67/A). H σήµανση αυτή πρέπει να τοποθετείται σε κατάλληλα σηµεία και να είναι διαρκής. 4.2.8

Oι θύρες κινδύνου δεν πρέπει να κλειδώνονται. Oι οδοί

διαφυγής και οι έξοδοι κινδύνου, όπως και οι διάδροµοι κυκλοφορίας και οι

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

θύρες πρόσβασης σε αυτούς, δεν πρέπει να φράσσονται από αντικείµενα, ούτως ώστε να µπορούν να χρησιµοποιηθούν ανεµπόδιστα ανά πάσα στιγµή. 4.2.9

Σε περίπτωση βλάβης του φωτισµού, οι οδοί διαφυγής

και οι έξοδοι κινδύνου που χρειάζονται φωτισµό πρέπει να διαθέτουν εφεδρικό φωτισµό επαρκούς έντασης σύµφωνα µε την παράγραφο 9.5. του παρόντος παραρτήµατος 5

Πυρανίχνευση και πυρόσβεση 5.1 Aνάλογα µε τις διαστάσεις και τη χρήση των κτιρίων, τον

υπάρχοντα

εξοπλισµό,

τα

φυσικά

και

χηµικά

χαρακτηριστικά

των

χρησιµοποιουµένων ουσιών καθώς και το µέγιστο αριθµό των ατόµων που µπορούν να βρίσκονται εκεί, οι χώροι εργασίας πρέπει να είναι εφοδιασµένοι µε κατάλληλο και επαρκή εξοπλισµό κατάσβεσης της πυρκαγιάς και εφόσον χρειάζεται µε πυρανιχνευτές και συστήµατα συναγερµού. 5.2 O µη αυτόµατος (χειροκίνητος) εξοπλισµός πυρόσβεσης πρέπει να είναι ευπρόσιτος και εύχρηστος. 5.3 Πρέπει επίσης να επισηµαίνεται σύµφωνα µε το π.δ.105/95 "Eλάχιστες προδιαγραφές για την σήµανση ασφάλειας ή/και υγείας στην εργασία σε συµµόρφωση µε την οδηγία 92/58/EOK" (67/A). H σήµανση αυτή πρέπει να τοποθετείται σε κατάλληλα σηµεία και να είναι διαρκής. 6

Eξαερισµός κλειστών χώρων εργασίας 6.1 Στους κλειστούς χώρους εργασίας πρέπει να υπάρχει επαρκής

νωπός αέρας, λαµβανοµένων υπόψη των µεθόδων εργασίας και της σωµατικής προσπάθειας την οποία καταβάλουν οι εργαζόµενοι. Στον κατωτέρω πίνακα αναγράφονται ενδεικτικά οι ανάγκες σε παροχή νωπού αέρα, ανά εργαζόµενο και ώρα συναρτήσει του είδους της εργασίας.

6.2 H ποιότητα του αέρα πρέπει να διασφαλίζεται µε βάση τις αρχές της υγιεινής. 6.3 Σε περίπτωση που η ανανέωση του αέρα επιτυγχάνεται µε τεχνητά µέσα ή συστήµατα (εξαερισµός, κλιµατισµός) τότε αυτά πρέπει : α. Nα λειτουργούν συνεχώς. β. Nα διατηρούνται σε καλή κατάσταση

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

λειτουργίας. γ. Kάθε βλάβη του συστήµατος να επισηµαίνεται κατάλληλα από αυτόµατη διάταξη ενσωµατωµένη στο σύστηµα ή το µέσο. 6.4. Eάν χρησιµοποιούνται εγκαταστάσεις κλιµατισµού ή µηχανικού εξαερισµού πρέπει να λειτουργούν κατά τρόπο ώστε να αποφεύγεται η έκθεση των εργαζοµένων σε ενοχλητικά ρεύµατα. 6.5 Aποθέσεις και ρύποι στις εγκαταστάσεις κλιµατισµού ή µηχανικού εξαερισµού που ενδέχεται να επιφέρουν κίνδυνο για την υγεία των εργαζοµένων,

λόγω

µόλυνσης

του

εισπνεοµένου

αέρα,

πρέπει

να

περιορίζονται άµεσα. 7. Aπαγωγή παραγόντων 7.1 Mε την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 26 του ν. 1568/85, οι σκόνες, καπνοί, ατµοί και τα αέρια που δηµιουργούνται στους χώρους εργασίας πρέπει κατά περίπτωση να παρακρατούνται ή να απάγονται στο σηµείο παραγωγής τους µε τα κατάλληλα προς τούτο µέσα, συστήµατα και εγκαταστάσεις, τα οποία πρέπει να διατηρούνται σε καλή κατάσταση λειτουργίας. 7.2 Oι επιβλαβείς παράγοντες πριν εκδιωχθούν στην εξωτερική ατµόσφαιρα, πρέπει να υποβάλλονται σε ειδική, ανάλογα µε την περίπτωση, επεξεργασία (συµπύκνωση, κατακρήµνιση, εξουδετέρωση, µεταποίηση δια πυρός, κλπ.), ώστε να καθίστανται αβλαβείς για τους ανθρώπους, τα ζώα και το περιβάλλον. 8. Θερµοκρασία των χώρων 8.1. Oι χώροι εργασίας σε όλη την διάρκεια του ωραρίου εργασίας πρέπει να έχουν θερµοκρασία ανάλογη µε την φύση της εργασίας και την σωµατική προσπάθεια που απαιτείται για την εκτέλεσή της, λαµβανοµένων πάντα υπόψη και των κλιµατολογικών συνθηκών των εποχών του έτους. Περιοχές θέσεων εργασίας που βρίσκονται υπό την επίδραση υψηλών θερµοκρασιών που εκλύονται από τις εγκαταστάσεις, πρέπει να ψύχονται µέχρι µια ανεκτή θερµοκρασία, όσο αυτό είναι πρακτικά δυνατό. 8.2. H θερµοκρασία των χώρων ανάπαυσης, υγιεινής, εστιατορίων, παροχής πρώτων βοηθειών και των φυλακίων πρέπει να ανταποκρίνονται στον ειδικό προορισµό των χώρων αυτών. 8.3. Στους χώρους εργασίας που υπάρχουν παράθυρα και γυάλινα τοιχώµατα

πρέπει

να

λαµβάνονται

µέτρα

ώστε

να

αποφεύγεται

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

υπερβολικός ηλιασµός λαµβανοµένου υπόψη τού είδους της εργασίας και της φύσης του χώρου εργασίας. 8.4. Σε περίπτωση καύσωνα εφαρµόζονται τα ειδικά µέτρα που προβλέπονται από τις ισχύουσες διατάξεις και τις εγκυκλίους οδηγίες. 9

Φωτισµός 9.1 Oι χώροι εργασίας, διαλείµµατος και πρώτων βοηθειών πρέπει να

έχουν άµεση οπτική επαφή µε εξωτερικό χώρο, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από ειδική διάταξη. Eξαιρούνται οι : α. Xώροι εργασίας, στους οποίους τεχνικοί λόγοι παραγωγής δεν επιτρέπουν άµεση οπτική επαφή µε τον εξωτερικό χώρο. β. Xώροι εργασίας µε επιφάνεια κάτοψης πάνω από 2000 τετραγωνικά µέτρα, εφόσον υπάρχουν επαρκή διαφανή ανοίγµατα στην οροφή. 9.2 Oι εγκαταστάσεις φωτισµού των χώρων εργασίας και διαδρόµων κυκλοφορίας κατασκευάζονται ή διευθετούνται µε τρόπο ώστε να µη δηµιουργούνται κίνδυνοι για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζοµένων. 9.3 Eιδικότερα ο τεχνητός φωτισµός πρέπει : α.

Nα είναι ανάλογος µε το είδος και την φύση της εργασίας

β.

Nα έχει χαρακτηριστικά φάσµατος παραπλήσια µε του

φυσικού φωτισµού. γ.

Nα ελαχιστοποιεί τη θάµβωση.

Nα µη δηµιουργεί υπερβολικές αντιθέσεις και εναλλαγές

φωτεινότητας. ε. Nα διαχέεται, κατευθύνεται και κατανέµεται σωστά. 9.4 Oι ανάγκες σε φωτισµό γενικό ή τοπικό ή συνδυασµένο γενικό και τοπικό, καθώς και η ένταση του φωτισµού εξαρτώνται από το είδος και τη φύση της εργασίας και την οπτική προσπάθεια που απαιτεί. 9.5 Aν από το είδος απασχόλησης των εργαζοµένων και τα άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της επιχείρησης είναι δυνατό να προκύψουν κίνδυνοι ατυχήµατος από απρόοπτη διακοπή του γενικού φωτισµού, πρέπει να υπάρχει εφεδρικός φωτισµός ασφαλείας. H ένταση του εφεδρικού φωτισµού είναι το 1/100 της έντασης του γενικού και οπωσδήποτε όχι µικρότερη από το 1 λουξ (LUX). 9.6 Oι διακόπτες του τεχνητού φωτισµού πρέπει να είναι εύκολα προσιτοί ακόµα και στο σκοτάδι και να είναι τοποθετηµένοι κοντά στις 40

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εισόδους και εξόδους, καθώς και κατά µήκος των διαδρόµων κυκλοφορίας και των θυρίδων προσπέλασης. 10. ∆άπεδα, τοίχοι, οροφές και στέγες των χώρων 10.1.

Oι χώροι εργασίας στους οποίους υπάρχουν θέσεις εργασίας

πρέπει να διαθέτουν επαρκή θερµοµόνωση ανάλογα µε το είδος της επιχείρησης και τη σωµατική δραστηριότητα των εργαζοµένων. 10.2.

Oι επιφάνειες των δαπέδων, των τοίχων και των οροφών

στους χώρους πρέπει να µπορούν να υφίστανται συνήθη και εις βάθος καθαρισµό προκειµένου να επιτυγχάνονται κατάλληλες συνθήκες υγιεινής. 10.3.

∆άπεδα 10.3.1.

Tά δάπεδα των χώρων εργασίας πρέπει να

πληρούν τους παρακάτω γενικούς όρους: α.

Nα είναι σταθερά και στέρεα.

β.

Nα µην παρουσιάζουν επικίνδυνες κλίσεις.

γ.

Nα µην παρουσιάζουν κινδύνους ολισθήµατος

δ.

Nα είναι οµαλά και ελεύθερα προσκρούσεων.

Nα είναι επαρκούς αντοχής στις κρούσεις, στις

τριβές και στα δυναµικά ή στατικά φορτία που δέχονται. στ.

Nα µην δηµιουργούν σκόνη λόγω φθοράς.

ζ.

Nα έχουν την δυνατότητα εύκολου καθαρισµού

10.3.2.

Aνάλογα µε τους επί µέρους κινδύνους που

και συντήρησης. παρουσιάζονται από την παραγωγική διαδικασία, τις εγκαταστάσεις και την χρήση τους και την αποθήκευση υλικών, τα δάπεδα των χώρων εργασίας πρέπει να πληρούν και τους παρακάτω όρους: α.

Nα διαθέτουν κατάλληλο σύστηµα αποχέτευσης

(π.χ. κλίση, φρεάτια, κανάλια κλπ.), εφόσον πρέπει να πλένονται µε άφθονο νερό ή υπάρχουν νερά λόγω της παραγωγικής διαδικασίας. β.

Nα έχουν επαρκή αντοχή όπου υπάρχει κίνδυνος

από καυστικές ή διαβρωτικές ουσίες. γ.

Nα είναι αδιαπότιστα όπου το απαιτούν λόγοι

δ.

Nα είναι πυράντοχα όπου υπάρχει κίνδυνος λόγω

υγιεινής. δηµιουργίας σπινθήρων ή χρήση φλόγας. ε. Nα είναι κατασκευασµένα από υλικά που δεν επιτρέπουν την δηµιουργία σπινθήρων (αντιστατικά) στους 41

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χώρους αποθήκευσης εκρηκτικών υλών ή σε αυτούς που είναι δυνατόν να δηµιουργηθεί εκρηκτική ατµόσφαιρα λόγω συγκέντρωσης σκόνης, ατµών, αερίων κλπ. στ.

Nα συµβάλλουν στην απόσβεση των κραδασµών

και όσο είναι δυνατόν στην απόσβεση των θορύβων. ζ.

Nα είναι ηλεκτροµονωτικά σε µεµονωµένες θέσεις

µε αυξηµένο κίνδυνο ηλεκτροπληξίας. 10.3.3.

Tο µέγιστο επιτρεπόµενο φορτίο στά δάπεδα των

χώρων εργασίας κάτω από τους οποίους υπάρχουν άλλοι χώροι και όπου πρέπει να τοποθετούνται εµπορεύµατα ή άλλα βάρη πρέπει να αναγράφεται ευκρινώς σε πίνακες στις εισόδους και σε άλλα εµφανή και προσιτά σηµεία των υπόψη χώρων. Tα στοιχεία της πινακίδας βεβαιώνονται από αρµόδιο µηχανικό. 10.3.4. λαµβάνοντας

υπόψη

Tα δάπεδα των σταθερών θέσεων εργασίας πρέπει το

είδος

της

επιχείρησης

και

της

σωµατικής

ενασχόλησης των εργαζοµένων να έχουν επαρκή θερµοµόνωση και να διατηρούνται κατά το δυνατόν στεγνά. 10.3.5.

Tα καλύµµατα των ανοιγµάτων των δαπέδων

(κανάλια, φρεάτια, λάκκοι κλπ) πρέπει να είναι επαρκούς αντοχής και να µην παρουσιάζουν κινδύνους ολισθήµατος ή πρόσκρουσης. 10.3.6.

Όταν τα καλύµµατα ανοιγµάτων των δαπέδων

αφαιρούνται προσωρινά για την εκτέλεση εργασιών συντήρησης ή επισκευής πρέπει να διασφαλίζονται οι εργαζόµενοι από κίνδυνο πτώσης διατηρούνται

10.3.7.

Tα δάπεδα των χώρων εργασίας πρέπει να

καθαρά

και

ελεύθερα

εµποδίων.

Zηµιές,

ανωµαλίες,

παραµορφώσεις, ρυπάνσεις, ακάλυπτα ανοίγµατα πρέπει να αποκαθίστανται χωρίς καθυστέρηση. 10.4. Tοίχοι 10.4.1.

H επιφάνεια των τοίχων και των διαχωριστικών

στοιχείων των χώρων εργασίας πρέπει να µπορεί να καθαρίζεται και να συντηρείται µε ευχέρεια και ασφάλεια 10.4.2.

Tα διαφανή ή διαφώτιστα τοιχώµατα, και ιδιαίτερα τα

εντελώς υαλωτά τοιχώµατα, εφόσον βρίσκονται µέσα στους χώρους ή κοντά σε

θέσεις

εργασίας

και

σε

διαδρόµους

κυκλοφορίας,

πρέπει

να

επισηµαίνονται ευκρινώς και να είναι κατασκευασµένα από υλικά ασφαλείας 42

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ή να χωρίζονται από τις εν λόγω θέσεις εργασίας και τους διαδρόµους κυκλοφορίας ούτως ώστε οι εργαζόµενοι να µην έρχονται σε επαφή µε τα τοιχώµατα αυτά, ούτε να τραυµατίζονται από τυχόν θραύσµατα τους. 10.4.3.

Oι τοίχοι πρέπει να είναι λείοι και αδιαπότιστοι µέχρι

ύψους τουλάχιστον 1.50 µέτρα από το δάπεδο, όπου το απαιτούν λόγοι υγιεινής (π.χ. αποχωρητήρια, λουτρά) ή όπου λόγω της χρήσης τους πρέπει να πλένονται (π.χ. κατεργασία ζωικών υλών). 10.4.4.

Σε χώρους µε άµεσο κίνδυνο φωτιάς λόγω δηµιουργίας

σπινθήρων ή χρήση φλόγας οι τοίχοι και τα διαχωριστικά στοιχεία πρέπει να είναι πυράντοχα. 10.5.

Oροφές – Στέγες

10.5.1.

Oι οροφές των χώρων εργασίας πρέπει να µπορούν να

καθαρίζονται και να συντηρούνται µε ευχέρεια και ασφάλεια. 10.5.2.

Oι στέγες και οι οροφές πρέπει να εξασφαλίζουν

στεγανότητα και επαρκή αντοχή σε στατικά και δυναµικά φορτία (χιόνι, ανεµοπίεση, µηχανήµατα , ανηρτηµένα φορτία, κλπ.) 10.5.3.

H ανάρτηση φορτίων από στοιχεία της στέγης των

ορόφων επιτρέπεται µόνον εφ' όσον τα στοιχεία αυτά είναι υπολογισµένα στα προβλεπόµενα φορτία. Σε περίπτωση ανάρτησης φορτίων από ξύλινα στοιχεία αυτά πρέπει να ελέγχονται συχνά ως προς την επάρκεια της αντοχής τους και να αντικαθίστανται αν τυχόν η αντοχή τους έχει µειωθεί, άλλως απαγορεύεται η ανάρτηση. 10.5.4.

H πρόσβαση σε στέγες κατασκευασµένες από υλικά

ανεπαρκούς αντοχής καθώς και σε στέγες που δεν έχουν σχεδιασθεί και κατασκευαστεί για να είναι βατές (π.χ. κεκλιµένες στέγες κλπ) επιτρέπεται µόνον εφόσον υφίστανται εγκαταστάσεις ή παρέχεται εξοπλισµός που προστατεύουν τους εργαζοµένους από τον κίνδυνο πτώσης. 10.5.5.

Yαλόφρακτα τµήµατα σε οροφές ή σε στέγες πρέπει να

φέρουν µέτρα για την προστασία των εργαζοµένων κάτωθεν αυτών από τυχόν θραύση τους. 10.5.6.

Eφόσον υφίστανται ιδιαίτερα προβλήµατα από την

ηλιακή θερµότητα ή το ψύχος που ευνοούνται από την κατασκευή και τα υλικά επικάλυψης της στέγης, οι στέγες πρέπει να θερµοµονώνονται 10.5.7. Tα υαλόφρακτα τµήµατα των στεγών πρέπει να είναι έτσι κατασκευασµένα ώστε να προστατεύουν από την άµεση ηλιακή ακτινοβολία. 43

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

11. Παράθυρα και φεγγίτες των χώρων 11.1.

Tα παράθυρα, οι φεγγίτες και τα άλλα συστήµατα φυσικού

φωτισµού ή αερισµού πρέπει να µπορούν να ανοίγονται, να ρυθµίζονται και να στερεώνονται από τους εργαζόµενους µε ασφάλεια και ευκολία. 11.2.

Όταν είναι ανοιχτά δεν πρέπει να αποτελούν κίνδυνο για

τους εργαζόµενους, να παρεµποδίζουν την ελευθερία κίνησής τους ή να περιορίζουν το ελάχιστο πλάτος των διαδρόµων κυκλοφορίας. 11.3.

Παράθυρα που δεν ανοίγουν επιτρέπονται µόνον εφόσον

εξασφαλίζεται επαρκής αερισµός. 11.4.

Tα παράθυρα και οι φεγγίτες πρέπει να είναι σχεδιασµένα σε

σχέση µε τον εξοπλισµό ή εφοδιασµένα µε κατάλληλα συστήµατα έτσι ώστε να καθαρίζονται χωρίς κινδύνους για τους εργαζόµενους που εκτελούν την εργασία αυτή καθώς και για τους εργαζόµενους που ευρίσκονται στα κτίρια και γύρω από αυτά. 12. Θύρες και πύλες 12.1.

H θέση, ο αριθµός, τα υλικά κατασκευής και οι διαστάσεις

των θυρών και των πυλών καθορίζονται µε βάση τη φύση και τη χρήση των εσωτερικών ή εξωτερικών χώρων. 12.2.

Πρέπει να τοποθετείται επισήµανση, σε ύψος οφθαλµών,

στις θύρες που είναι διαφανείς. 12.3.

Θύρες

και

πύλες

που

ανοίγονται

και

προς

τις

δύο

κατευθύνσεις κυκλοφορίας πρέπει να είναι διαφανείς ή να διαθέτουν άλλο τρόπο που να µην παρεµποδίζεται η οπτική επαφή. 12.4.

Eφόσον οι διαφανείς ή διαφώτιστες επιφάνειες των θυρών

και πυλών δεν είναι κατασκευασµένες από υλικά ασφαλείας και υπάρχει κίνδυνος τραυµατισµού των εργαζοµένων από θραύσµατα, οι παραπάνω επιφάνειες πρέπει να προστατεύονται από τις κρούσεις. 12.5.

Tο δάπεδο εκατέρωθεν των θυρών και των πυλών πρέπει να

είναι οµαλό, χωρίς αναβαθµούς και εµπόδια. 12.6.

Oι

συρόµενες

πόρτες

πρέπει

να

διαθέτουν

σύστηµα

ασφαλείας, το οποίο να τις εµποδίζει να βγαίνουν από τις τροχιές τους και να πέφτουν. 12.7.

Θύρες και πύλες απ' όπου διέρχονται εργαζόµενοι πρέπει να

µπορούν να ανοίγονται και κλείνουν από αυτούς µε ευκολία και ασφάλεια.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

12.8.

Oι θύρες και πύλες που ανοίγουν προς τα πάνω πρέπει να

είναι εφοδιασµένες µε σύστηµα ασφαλείας, το οποίο να τις εµποδίζει να πέφτουν. 12.9.

Oι θύρες και πύλες που βρίσκονται στις οδούς διαφυγής

πρέπει και να επισηµαίνονται κατάλληλα και να µπορούν να ανοιχτούν κάθε στιγµή από το εσωτερικό χωρίς ειδική βοήθεια. 12.10.

Πολύ κοντά στις πύλες που προορίζονται κυρίως για την

κυκλοφορία οχηµάτων πρέπει να υπάρχουν, όταν η διέλευση των πεζών δεν είναι

ασφαλής,

θύρες

κυκλοφορίας

των

πεζών,

που

πρέπει

να

επισηµαίνονται ευκρινώς και να είναι διαρκώς ελεύθερες. 12.11

Oι µηχανοκίνητες θύρες και πύλες πρέπει να λειτουργούν

χωρίς κίνδυνο ατυχηµάτων για τους εργαζόµενους. Πρέπει αν είναι εφοδιασµένες µε συστήµατα επείγουσας ακινητοποίησης, τα οποία να εντοπίζονται εύκολα, να είναι εύκολα προσιτά και να µπορούν επίσης να ανοίγουν µε το χέρι, εκτός εάν ανοίγουν αυτόµατα σε περίπτωση διακοπής του ηλεκτρικού ρεύµατος. 13. ∆ιάδροµοι κυκλοφορίας 13.1.

Oι διάδροµοι κυκλοφορίας, στους οποίους περιλαµβάνονται

και τα κλιµακοστάσια, οι µόνιµες σκάλες και οι αποβάθρες και οι εξέδρες φόρτωσης, πρέπει να σχεδιάζονται, κατασκευάζονται, διαρρυθµίζονται και διατηρούνται έτσι ώστε οι πεζοί ή τα οχήµατα να µπορούν να τις χρησιµοποιούν εύκολα µε πλήρη ασφάλεια και σύµφωνα µε τον προορισµό τους. 13.2.

Aπό την χρήση των διαδρόµων κυκλοφορίας δεν πρέπει να

δηµιουργείται κίνδυνος για τους εργαζόµενους που απασχολούνται κοντά σ' αυτούς. 13.3.

υπολογισµός

των

διαστάσεων

των

διαδρόµων

κυκλοφορίας προσώπων ή και εµπορευµάτων πρέπει να γίνεται µε βάση τον αναµενόµενο αριθµό χρηστών και το είδος της επιχείρησης. Eφόσον χρησιµοποιούνται

µεταφορικά

µέσα

σ'

αυτούς

τους

διαδρόµους

κυκλοφορίας, πρέπει να προβλέπεται επαρκής χώρος ασφαλείας για τους πεζούς. 13.4.

Oι οδοί κυκλοφορίας που προορίζονται για οχήµατα πρέπει

να βρίσκονται σε αρκετή απόσταση από θύρες, πύλες, διαβάσεις πεζών, διαδρόµους και κλιµακοστάσια. 45

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

13.5.

Eφόσον η χρήση και ο εξοπλισµός των χώρων το απαιτούν,

για την εξασφάλιση της προστασίας των εργαζοµένων, πρέπει να τοποθετείται, σε εµφανές σηµείο, το σχεδιάγραµµα των διαδρόµων κυκλοφορίας 14

Προστασία από πτώσεις και πτώση αντικειµένων - Zώνες

κινδύνου 14.1 Θέσεις εργασίας, διάδροµοι, εξέδρες, πλατύσκαλα, πεζογέφυρες, κεκλιµένα επίπεδα και κάθε άλλο δάπεδο που έχουν πρόσβαση οι εργαζόµενοι και που βρίσκεται σε ύψος µεγαλύτερο του 0.75 µέτρα πρέπει να

έχει

σε

προπέτασµα.

κάθε

ελεύθερη

πλευρά

Tο

προστατευτικό

προπέτασµα

πρέπει

έναντι να

πτώσης

έχει

ύψος

τουλάχιστον 1.00 µέτρο από το δάπεδο, να είναι συµπαγές στηθαίο ή κιγκλίδωµα µε χειρολισθήρα (κουπαστή), θωράκιο (σοβατεπί) ύψους τουλάχιστον 0.15 µέτρα και ράβδο µεσοδιαστήµατος ή αντ' αυτής να έχει πλέγµα ή άλλη κατάλληλη κατασκευή που να µην επιτρέπει την διαµέσου χειρολισθήρα και θωρακίου πτώση εργαζοµένου. 14.2 Προστατευτικό προπέτασµα µε τις απαιτήσεις που περιγράφονται στη παράγραφο 14.1 απαιτείται επίσης και στις παρακάτω περιπτώσεις : α.

Σε ανοίγµατα δαπέδων και οριζοντίων γενικά επιφανειών

(τάφροι, καταπακτές, κανάλια κλπ) όταν δεν διαθέτουν κάλυµµα ή άλλο σύστηµα που να αποκλείει την πτώση εργαζοµένων µέσα σε αυτά. β.

Σε δοχεία ή δεξαµενές µε θερµά, καυστικά, διαβρωτικά ή

δηλητηριώδη υγρά, καθώς και σε δοχεία, κάδους ή δεξαµενές µε µηχανισµό ανάµιξης ή ανάδευσης όταν τα χείλη τους βρίσκονται στο δάπεδο ή σε ύψος µικρότερο από 1.00 µέτρο από το δάπεδο και δεν διαθέτουν κάλυµµα ή άλλο σύστηµα που να αποκλείει την πτώση εργαζοµένων σε αυτά. γ.

Σε ανοίγµατα τοίχων και κατακορύφων γενικά επιφανειών.

δ.

Σε διαβάσεις πάνω από επικίνδυνες ζώνες (µεταφορικές

ταινίες, κινούµενα µέρη µηχανηµάτων, δεξαµενές κλπ) 14.3.

Στις περιπτώσεις που ενδέχεται να σηµειωθεί πτώση

αντικειµένων (π.χ. από υπερκείµενες θέσεις εργασίας, στοιβαγµένα υλικά κλπ.) πρέπει να λαµβάνονται κατάλληλα προστατευτικά µέτρα για την αποτροπή του κινδύνου τραυµατισµού των εργαζοµένων. 14.4.

Eφόσον οι χώροι εργασίας περιέχουν επικίνδυνες ζώνες που

οφείλονται στην φύση της εργασίας και παρουσιάζουν κίνδυνο πτώσης των 46

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργαζοµένων ή κίνδυνο από την πτώση αντικειµένων, οι χώροι αυτοί πρέπει να είναι εφοδιασµένοι, στο µέτρο του δυνατού, µε σύστηµα που να εµποδίζει την είσοδο εργαζοµένων, που δεν έχουν εξουσιοδότηση, στις ζώνες αυτές. 14.5.

Πρέπει να λαµβάνονται τα κατάλληλα µέτρα για την

προστασία των εργαζοµένων που είναι εξουσιοδοτηµένοι να εισέρχονται στις επικίνδυνες ζώνες. 14.6.

Oι επικίνδυνες ζώνες πρέπει να επισηµαίνονται ευκρινώς.

15. Eιδικά µέτρα για τις κυλιόµενες σκάλες και τους κυλιόµενους διαδρόµους Oι κυλιόµενες σκάλες και οι κυλιόµενοι διάδροµοι πρέπει: α.

Nα λειτουργούν µε ασφάλεια.

β.

Nα

είναι

Nα

είναι

εξοπλισµένα

µε

τα

απαραίτητα

συστήµατα

επείγουσας

ασφαλείας. γ.

εξοπλισµένα

µε

ακινητοποίησης, τα οποία να αναγνωρίζονται εύκολα και να είναι ευπρόσιτα. 16. Aποβάθρες και εξέδρες φόρτωσης 16.1.

Oι αποβάθρες και οι εξέδρες φόρτωσης - εκφόρτωσης πρέπει

να είναι κατάλληλες για τις διαστάσεις των µεταφεροµένων φορτίων, και να έχουν πλάτος τουλάχιστον 80 εκατοστά. 16.2.

Oι αποβάθρες και οι εξέδρες φόρτωσης - εκφόρτωσης πρέπει

να διαθέτουν, όσο αυτό είναι πρακτικά δυνατόν, προστατευτικό έναντι της βροχής προστέγασµα επαρκών διαστάσεων. 16.3.

Oι αποβάθρες και οι εξέδρες φόρτωσης - εκφόρτωσης πρέπει

να διαθέτουν µία τουλάχιστον έξοδο και εφόσον το µήκος τους είναι µεγαλύτερο από 20 µέτρα πρέπει να έχουν µία έξοδο για κάθε άκρο. Oι έξοδοι αυτές µπορεί να είναι µόνιµες κλίµακες ή κεκλιµένα επίπεδα. Eιδικότερα εφόσον το ύψος των εξεδρών είναι µεγαλύτερο από 0.75 µέτρου πρέπει να υπάρχουν προστατευτικές διατάξεις από πτώση. Tέτοιες διατάξεις πρέπει να υπάρχουν και στις θέσεις φόρτωσης εκφόρτωσης οι οποίες όµως θα έχουν την δυνατότητα εύκολης αποµάκρυνσης και επανατοποθέτησης (π.χ. συρόµενα ή πτυσσόµενα κιγκλιδώµατα). 16.4.

Eφόσον βρίσκονται δίπλα σε σιδηροτροχιές και έχουν ύψος

µεγαλύτερο των 0.80 µέτρου ή µήκος µεγαλύτερο των 10 µέτρων πρέπει να κατασκευάζονται έτσι ώστε οι εργαζόµενοι να βρίσκουν προστασία κάτω από αυτές. 47

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

17. ∆ιαστάσεις και όγκος αέρα των χώρων - Xώρος για την ελευθερία κινήσεων στη θέση εργασίας 17.1.

Oι χώροι εργασίας πρέπει να έχουν επιφάνεια, ύψος και όγκο

αέρα που να επιτρέπουν στους εργαζόµενους να εκτελούν την εργασία τους χωρίς κίνδυνο για την ασφάλεια, την υγεία και την ευεξία τους. 17.2.

Oι

διαστάσεις

των

χώρων

εργασίας

πρέπει

να

ανταποκρίνονται στις ανάγκες των εργασιών κανονικής λειτουργίας, ρύθµισης,

λίπανσης,

συντήρησης,

επισκευής,

εγκατάστασης,

συναρµολόγησης και αποσυναρµολόγησης των µηχανηµάτων και των εγκαταστάσεων, καθώς και στις ανάγκες κυκλοφορίας ανθρώπων και µηχανικών µέσων, διακίνησης των υλικών και συντήρησης και καθαρισµού των ιδίων χώρων. 17.3.

Oι διαστάσεις της ελεύθερης µη κατειληµµένης από έπιπλα ή

εξοπλισµό επιφάνειας της θέσης εργασίας πρέπει να υπολογίζεται έτσι ώστε οι εργαζόµενοι να έχουν αρκετή ελευθερία κίνησης για τις δραστηριότητές τους. 17.4.

H ελάχιστη επιτρεπόµενη ελεύθερη επιφάνεια κίνησης στη

θέση εργασίας πρέπει να είναι 1.50 τετραγωνικά µέτρα. Tο πλάτος της ελεύθερης αυτής επιφάνειας δεν πρέπει σε κανένα σηµείο να είναι µικρότερο των 0.70 µέτρου. 17.5.

Aν οι προβλέψεις των δύο προηγουµένων παραγράφων δεν

µπορούν να τηρηθούν για λόγους που αφορούν τη συγκεκριµένη θέση εργασίας, ο εργοδότης πρέπει να παρέχει κοντά στη θέση εργασίας µία άλλη επαρκή επιφάνεια κίνησης. 17.6.

Στους

χώρους

εργασίας

πρέπει

για

κάθε

διαρκώς

παρευρισκόµενο εργαζόµενο να υπάρχει ελάχιστος χώρος, ως εξής: α.

12 κυβικά µέτρα για ως επί το πλείστον καθιστική

απασχόληση. β.

15 κυβικά µέτρα για ως επί το πλείστον ελαφριά σωµατική

απασχόληση. γ.

18 κυβικά µέτρα για ως επί το πλείστον βαριά σωµατική

απασχόληση. 17.7.

παραπάνω

όγκος

προσαυξάνεται

ανάλογα

στις

περιπτώσεις που παράλληλα µε τους µόνιµα απασχολούµενους παραµένουν και άλλα άτοµα. Στην εκτίµηση του κυβισµού αυτού δεν πρέπει να 48

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

λαµβάνεται υπόψη το διάστηµα το ευρισκόµενο σε ύψος άνω των 4.00 µέτρων. 18. Xώροι Aνάπαυσης 18.1.

Eφόσον το προσωπικό υπερβαίνει τους 50 εργαζόµενους ή

αν η ασφάλεια ή η υγεία των εργαζοµένων, ιδίως λόγω του είδους της ασκούµενης δραστηριότητας, το επιβάλλουν, οι εργαζόµενοι πρέπει να µπορούν να έχουν στη διάθεσή τους ένα χώρο ανάπαυσης εύκολα προσπελάσιµο. Aυτή η διάταξη δεν εφαρµόζεται εφόσον το προσωπικό εργάζεται σε γραφεία ή σε παρόµοιους χώρους εργασίας, οι οποίοι προσφέρουν

τις

ίδιες

δυνατότητες

ανάπαυσης

στη

διάρκεια

του

διαλείµµατος. 18.2.

Oι χώροι ανάπαυσης πρέπει να έχουν επαρκείς διαστάσεις

και να είναι εφοδιασµένοι µε τραπέζια και καθίσµατα µε ράχη σε αριθµό ανάλογο µε τον αριθµό των εργαζόµενων 18.3.

Στους χώρους ανάπαυσης πρέπει να λαµβάνονται τα

κατάλληλα µέτρα για την προστασία των µη καπνιστών από την ενόχληση που προκαλεί ο καπνός. 18.4.

Oι χώροι ανάπαυσης πρέπει να έχουν κατά το δυνατόν

οπτική επαφή µε το εξωτερικό περιβάλλον και πρέπει να φωτίζονται και να αερίζονται επαρκώς. 18.5.

Oι χώροι ανάπαυσης πρέπει, ανάλογα µε τον αριθµό των

εργαζοµένων που είναι δυνατόν να παρευρίσκονται ταυτόχρονα σ' αυτούς, να είναι εφοδιασµένοι µε τραπέζια που να καθαρίζονται εύκολα, καρέκλες µε πλάτη δοχεία απορριµµάτων, κρεµάστρες ρούχων και µέσα για θέρµανση, ψύξη και συντήρηση τροφίµων και ποτών. Eπίσης πρέπει να διατίθεται πόσιµο νερό . 18.6.

Xώρος ανάπαυσης µπορεί να θεωρηθεί και το εστιατόριο της

επιχείρησης. 18.7.

Eφόσον η φύση της εργασίας επιβάλλει τακτικές και συχνές

διακοπές και δεν υπάρχουν χώροι ανάπαυσης πρέπει να τίθενται στη διάθεση των εργαζοµένων άλλοι χώροι παραµονής κατά την διάρκεια της διακοπής της εργασίας εφοδιασµένοι µε επαρκή αριθµό καθισµάτων. µε

18.8.

∆υνατότητα για ολιγόλεπτη ανάπαυση στις θέσεις εργασίας

διάθεση

κατάλληλων

καθισµάτων

πρέπει

να

παρέχεται

στους

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργαζόµενους που η φύση της εργασίας τους επιβάλλει να βρίσκονται σε ορθοστασία. 19. Έγκυες γυναίκες και γαλουχούσες µητέρες Oι έγκυες γυναίκες και γαλουχούσες µητέρες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να κατακλίνονται προς ανάπαυση σε κατάλληλες συνθήκες. 20. Eξοπλισµός Yγιεινής 20.1.

Aποδυτήρια και ιµατιοφυλάκια για τα ενδύµατα

20.1.1.

Eφόσον

το

προσωπικό

υπερβαίνει

τους

εργαζόµενους ή αν οι εργαζόµενοι πρέπει να φορούν ειδικά ρούχα εργασίας και δεν είναι δυνατόν να ζητηθεί από αυτούς για λόγους υγιεινής ή ευπρέπειας να αλλάζουν σε άλλο χώρο πρέπει να τίθενται στην διάθεση των εργαζοµένων κατάλληλοι χώροι αποδυτηρίων ξεχωριστοί για άνδρες και γυναίκες. 20.1.2.

Στον πιο πάνω αριθµό δεν περιλαµβάνονται οι

υπάλληλοι γραφείου. 20.1.3.

H πρόσβαση στα αποδυτήρια πρέπει να είναι

ευχερής και να είναι ο χώρος τους επαρκής και εφοδιασµένος µε καθίσµατα. 20.1.4.

Tα

αποδυτήρια

πρέπει

να

είναι

επαρκών

διαστάσεων και να διαθέτουν ατοµικά ερµάρια τα οποία να επιτρέπουν σε κάθε εργαζόµενο να κλειδώνει τα ενδύµατα του κατά την διάρκεια της εργασίας του. 20.1.5.

Eάν

οι

συνθήκες

εργασίας

το

απαιτούν

(επικίνδυνες ουσίες, υγρασία, ρύποι) πρέπει να υπάρχουν ξεχωριστά ερµάρια για τον ιµατισµό εργασίας και για την ιδιωτική περιβολή των εργαζοµένων. 20.1.6.

Eφόσον δεν απαιτούνται αποδυτήρια κατά την

έννοια της παραγράφου 20.1.1.

κάθε εργαζόµενος πρέπει να έχει στη διάθεσή του

µέσα για την εναπόθεση των ενδυµάτων του. 20.2.

Λουτρά (ντους), νιπτήρες

20.2.1.

Eφόσον επιβάλλεται από το είδος της δραστηριότητας

ή από την υγιεινή, πρέπει να υπάρχουν επαρκή και κατάλληλα λουτρά (ντους) στη διάθεση των εργαζοµένων, χωριστά για τους άνδρες και τις γυναίκες.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

20.2.2.

Tα λουτρά πρέπει να έχουν επαρκείς διαστάσεις ώστε

κάθε εργαζόµενος να µπορεί να πλένεται ανεµπόδιστα κάτω από κατάλληλες συνθήκες υγιεινής και να διαθέτουν τρεχούµενο νερό, ζεστό και κρύο. 20.2.3.

Eφόσον δεν απαιτούνται λουτρά κατά την έννοια της

παραγράφου 20.2.1, πρέπει να τοποθετείται κοντά στις θέσεις εργασίας και στα αποδυτήρια επαρκής αριθµός κατάλληλων νιπτήρων µε τρεχούµενο νερό (ζεστό αν χρειάζεται). 20.2.4.

Πρέπει να υπάρχουν χωριστοί νιπτήρες για τους άνδρες

και τις γυναίκες, εφόσον τούτο επιβάλλεται από λόγους ευπρέπειας. 20.2.5

Aν οι αίθουσες λουτρών ή οι νιπτήρες και τα

αποδυτήρια είναι χωριστά, οι χώροι αυτοί πρέπει να επικοινωνούν ευχερώς µεταξύ τους. 20.3.

Aποχωρητήρια και νιπτήρες Oι εργαζόµενοι πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους, κοντά

στις θέσεις εργασίας, στους χώρους ανάπαυσης, στα αποδυτήρια και στα λουτρά ή στους νιπτήρες, ξεχωριστούς χώρους εφοδιασµένους µε επαρκή αριθµό αποχωρητηρίων και νιπτήρων και σύµφωνα µε τις ισχύουσες υγειονοµικές διατάξεις: α. κατασκευής

Aπόφαση

Γ1γ/9900/27.11.74

αποχωρητηρίωνî

(1266/B),

που

ìΠερί

υποχρεωτικής

τροποποιήθηκε

µε

τις

αποφάσεις Γ1/2400/26.3.75 (371/B) και Aιβ/2055/4.3.80 (338/B) και β. Aπόφαση A1β/8577/83 ìΠερί υγειονοµικού ελέγχου και αδειών ιδρύσεως

και λειτουργίας

των εγκαταστάσεων επιχειρήσεων

υγειονοµικού ενδιαφέροντος, καθώς και των γενικών και ειδικών όρων ιδρύσεως και λειτουργίας των εργαστηρίων και καταστηµάτων τροφίµων ή/και ποτώνî (526/B). 21. Xώροι πρώτων βοηθειών 21.1. εργαζοµένων

Στους

υπερβαίνει

χώρους

εργασίας

τους

πρέπει

100

που να

αριθµός

προβλέπεται

των

ένας

περισσότεροι χώροι πρώτων βοηθειών. Xώρος πρώτων βοηθειών πρέπει επίσης να προβλέπεται και στους λοιπούς χώρους εργασίας όπου ο τύπος της

δραστηριότητας

που

αναπτύσσεται

εκεί

και

συχνότητα

των

ατυχηµάτων το απαιτούν. 21.2.

Oι χώροι που προορίζονται για την παροχή πρώτων

βοηθειών πρέπει να είναι εξοπλισµένοι µε τις απαραίτητες εγκαταστάσεις και 51

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

υλικά πρώτων βοηθειών, να διαθέτουν τρεχούµενο νερό, να εξυπηρετούνται από ένα ή περισσότερα εντεταλµένα και ειδικά εκπαιδευµένα για την παροχή πρώτων

βοηθειών

άτοµα

και

να

επιτρέπουν

την

άνετη

είσοδο

τραυµατιοφορέων και φορείων. 21.3.

Tα ελάχιστα απαιτούµενα υλικά πρώτων βοηθειών

είναι: -Aκετυλοσαλικιλικό οξύ -Παρακεταµόλη -Aντιισταµινικά δισκία Aντιόξινα

δισκία

-Σπασµολυτικό

(σταγόνες

δισκία)

-Aντιδιαροϊκό

καολίνης/πηκτίνης -Aντισηπτικό κολλύριο -Aντιϊσταµινική αλοιφή -Eπίδεσµο 2.50 x 0.05 µέτρα -Eπίδεσµο 2.50 x 0.10 µέτρα -Bαµβάκι -Aπορροφητική γάζα

αποστειρωµένη

-Λευκοπλάστης

πλάτους

0.08

µέτρα

-Tεµάχια

λευκοπλάστη µε γάζα αποστειρωµένη -Tριγωνικό επίδεσµο -Ποτηράκια µιας χρήσης (χάρτινα ή πλαστικά) -Aιµοστατικό επίδεσµο -∆ιάλυµα αµµωνίας Oξυζενέ -Oινόπνευµα καθαρό -Bάµµα ιωδίου -Mερκιουροχρώµ ή άλλο αντισηπτικό -Xάπια άνθρακα (καρβουνάκια) 21.4.

Oι ποσότητες των παραπάνω ειδών καθορίζονται

ανάλογα µε τον αριθµό των εργαζοµένων. H συµπλήρωσή τους και µε άλλα είδη καθορίζεται από το γιατρό εργασίας. 21.5.

Oι χώροι πρώτων βοηθειών πρέπει να επισηµαίνονται

σύµφωνα µε το π.δ.105/95 "Eλάχιστεςπροδιαγραφές για την σήµανση ασφάλειας ή/και υγείας στην εργασία σε συµµόρφωση µε την οδηγία 92/58/EOK" (67/A). 21.6.

Yλικό πρώτων βοηθειών πρέπει να διατίθεται επίσης, σε

όλους τους χώρους όπου αυτό απαιτείται λόγω των συνθηκών εργασίας. Tο υλικό πρέπει να φέρει κατάλληλη σήµανση και η πρόσβαση σε αυτό να είναι ευχερής. 21.7.

Πίνακας µε οδηγίες για την παροχή πρώτων βοηθειών

συνοδευόµενες κατά το δυνατόν και µε αντίστοιχα σχήµατα και εικόνες πρέπει να αναρτάται σε εµφανή σηµεία των χώρων εργασίας. 22. Eργαζόµενοι µε ειδικές ανάγκες 22.1.

O σχεδιασµός των κτιρίων πρέπει να γίνεται έτσι ώστε

οι εργαζόµενοι µε ειδικές ανάγκες να κινούνται και να εργάζονται ανεµπόδιστα. 22.2.

Oι χώροι εργασίας πρέπει να είναι διαρρυθµισµένοι έτσι

ώστε να λαµβάνονται υπόψη, κατά περίπτωση, οι ιδιαιτερότητες των εργαζοµένων µε ειδικές ανάγκες. Iδιαίτερη µέριµνα θα πρέπει να δοθεί στο 52

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

σωστό σχεδιασµό σύµφωνα µε τις οδηγίες του YΠEXΩ∆E (Γραφείο µελετών για άτοµα µε ειδικές ανάγκες). H διάταξη αυτή εφαρµόζεται, ιδίως, για τις θύρες, τους διαδρόµους επικοινωνίας, τα κλιµακοστάσια, τα σηµεία τοποθέτησης των διακοπτών τεχνητού φωτισµού και του εξοπλισµού έκτακτης ανάγκης, τα λουτρά (ντούς), τους νιπτήρες, τα αποχωρητήρια, την επίπλωση, τις εγκαταστάσεις, τον τεχνικό εξοπλισµό και τις θέσεις εργασίας που χρησιµοποιούνται ή καταλαµβάνονται από εργαζόµενους µε ειδικές ανάγκες. 23. Eξωτερικοί χώροι εργασίας (ιδιαίτερες διατάξεις) 23.1.

Oι θέσεις εργασίας, οι διάδροµοι κυκλοφορίας και άλλες

θέσεις ή εγκαταστάσεις στό ύπαιθρο, που έχουν πρόσβαση οι εργαζόµενοι κατά την διάρκεια της άσκησης των δραστηριοτήτων τους, πρέπει να σχεδιάζονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε η κυκλοφορία των πεζών και των οχηµάτων να µπορεί να γίνεται κατά ασφαλή τρόπο. 23.2.

Oι

παράγραφοι

13,

και

του

παρόντος

παραρτήµατος εφαρµόζονται επίσης για τις κύριες οδούς κυκλοφορίας στο γήπεδο εγκατάστασης της επιχείρησης (διάδροµοι κυκλοφορίας που οδηγούν σε µόνιµες θέσεις εργασίας), για τους διαδρόµους κυκλοφορίας που χρησιµοποιούνται για την τακτική συντήρηση και επίβλεψη των εγκαταστάσεων της επιχείρησης καθώς και για τις αποβάθρες φόρτωσης 23.3.

παράγραφος

του

παρόντος

παραρτήµατος

εφαρµόζεται, κατ' αναλογία, στους εξωτερικούς χώρους εργασίας. 23.4.

Oι χώροι εργασίας που βρίσκονται στο ύπαιθρο πρέπει

να φωτίζονται ικανοποιητικά µε τεχνητό φωτισµό εφόσον το φως της ηµέρας δεν αρκεί 23.5.

Eφόσον οι εργαζόµενοι απασχολούνται σε εξωτερικές

θέσεις εργασίας, αυτές πρέπει να διευθετούνται κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι εργαζόµενοι: α.

Nα προστατεύονται από τις ατµοσφαιρικές επιδράσεις

και από την πτώση αντικειµένων. β.

Nα µπορούν να αποµακρυνθούν γρήγορα από την θέση

εργασίας τους σε περίπτωση κινδύνου και να µπορούν να λάβουν γρήγορα βοήθεια. γ.

Nα µην είναι εκτεθειµένοι σε επιβλαβή ηχητικά επίπεδα

ούτε σε επιβλαβή εξωτερική επίδραση (π.χ. αέρια, ατµούς, σκόνη) 53

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δ.

Nα µην κινδυνεύουν να γλιστρήσουν ή να πέσουν.

1.3 Κίνδυνοι από πυρκαγιά και πυροπροστασία ΠΥΡΑΣΦΑΛΕΙΑ –

ΠΥΡΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Γενικά Η εμπειρία έχει δείξει ότι όσο ταχύτερα γίνεται η επέμβαση σε περίπτωση εκδήλωσης πυρκαγιάς, τόσο περισσότερο μειώνεται ο κίνδυνος εξάπλωσής της και καθίσταται ευκολότερη η κατάσβεσή της. O χρόνος επέμβασης είναι εξίσου κρίσιμος παράγοντας, όταν απειλείται η ανθρώπινη ζωή και από ένα τεχνολογικό ατύχημα. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαίο το προσωπικό μιας επιχείρησης ή οργανισμού να είναι ενημερωμένο και εκπαιδευμένο σε θέματα πυρασφάλειας και αντιμετώπισης τεχνολογικών ατυχημάτων. Ακόμη να υπάρχει σε κάθε χώρο και εγκατάσταση ειδικό οργανωμένο πρόγραμμα καταπολέμησης της πυρκαγιάς, το οποίο θα εφαρμόζεται αμέσως μόλις σημάνει συναγερμός, είτε από το αυτόματο σύστημα πυρανίχνευσης, είτε από

οποιοδήποτε

άλλο

τρόπο,

παράλληλα

με

την

ειδοποίηση

της

Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Σε περίπτωση κατά την οποία προκύπτει ανάγκη άμεσης διάσωσης ανθρώπων, θα πρέπει η ομάδα πυροπροστασίας ή άμεσης επέμβασης

της

εγκατάστασης,

ανάλογα

και

με

τους

ενδεχόμενους

κινδύνους, να συμπληρώνεται και από ομάδα εκκενώσεως, η οποία θα έχει ως αποστολή της την εξασφάλιση όλων των ανθρώπων που κινδυνεύουν Έχει δε παρατηρηθεί ότι σε πολλές περιπτώσεις πυρκαγιών, κάποια άτομα συμβαίνει να μην αντιλαμβάνονται ή να μην ακούν το σήμα κινδύνου και να εγκλωβίζονται στον καιόμενο χώρο, ενώ ταυτόχρονα διακατέχονται από πανικό. Βασικές Αρχές Πυρασφάλειας Καύση είναι το φαινόμενο κατά το οποίο λαμβάνει χώρα η χημική αντίδραση μιας ουσίας με το οξυγόνο και συνοδεύεται συνήθως από έκλυση θερμότητας, φωτός (φλογών) και καπνού. Πυρκαγιά είναι η ανεξέλεγκτη καύση ενός υλικού/αγαθού, η οποία συνοδεύεται από έκλυση τεραστίων ποσών θερμότητας, φωτός (φλογών) και καπνού, με συνέπεια την καταστροφή του, αλλά και την πρόκληση σημαντικών επιπτώσεων τόσο στον άνθρωπο, όσο και στο δομημένο και φυσικό περιβάλλον Θερμοκρασία ή σημείο ανάφλεξης μιας ουσίας είναι η θερμοκρασία εκείνη από την οποία και πάνω, καθώς η ουσία θερμαίνεται, αρχίζουν να 54

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

παράγονται εύφλεκτοι ατμοί που αναμειγνύονται με το οξυγόνο του ατμοσφαιρικού

αέρα και

δημιουργούν εύφλεκτο

μείγμα,

έτοιμο

να

αναφλεγεί με την παρουσία μιας εξωτερικής πηγής θερμότητας. Μεταφορά Θερμότητας Η θερμότητα είναι μια μορφή ενέργειας που μεταφέρεται από ένα σώμα, σε άλλο σώμα διαφορετικής θερμοκρασίας. Θερμοκρασία είναι το μέτρο της θερμικής κατάστασης ενός σώματος. Η θερμότητα μεταφέρεται με τρεις τρόπους: Με αγωγή : Η μεταφορά της θερμότητας με αγωγή γίνεται κυρίως στα στερεά σώματα από σημείο σε σημείο (από μόριο σε μόριο) του σώματος, χωρίς μετακίνηση της ύλης αυτού. Το αίτιο είναι η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ δύο γειτονικών σωμάτων ή μεταξύ δύο σημείων του σώματος. Παράδειγμα η θέρμανση ράβδου σιδήρου. Με ρεύματα ροής : Η μεταφορά της θερμότητας με ρεύματα ροής γίνεται στα ρευστά (υγρά και αέρια), όπου η θερμότητα μεταδίδεται με μεταφορά θερμών μαζών υγρού ή αερίου προς ψυχρότερες περιοχές (διάδοση θερμότητας με ρεύματα), π.χ. θέρμανση νερού, θέρμανση αέρα με το καλοριφέρ. Οι μάζες που έχουν θερμανθεί γίνονται αραιότερες, με μικρότερη πυκνότητα και ως ελαφρότερες έχουν την τάση να κινηθούν προς τα πάνω, δημιουργώντας ανοδικά θερμά ρεύματα. Παράδειγμα η θέρμανση με σώμα καλοριφέρ. Με ακτινοβολία : Αυτή πραγματοποιείται από σώμα σε σώμα χωρίς να χρειάζεται τα δύο σώματα να είναι σε επαφή. Παραδείγματα θέρμανσης με ακτινοβολία είναι η ηλεκτρική θερμάστρα, το τζάκι, οι ακτίνες του ήλιου, η ακτινοβολία που εκπέμπεται στις μεγάλες και έντονες πυρκαγιές. Η πυρκαγιά επεκτείνεται με τους ακόλουθους τρόπους 1.

Με την απευθείας μετάδοση της θερμότητας (με την επαφή του

ενός μορίου ύλης με το διπλανό που καίγεται). 2.

Με μεταφορά ή διοχέτευση θερμότητας με τα ρεύματα του αέρα

(πολλές φορές μέσα από αεραγωγούς κλιματισμού). 3.

Με ακτινοβολία (ακόμα και σε απόσταση πολλών μέτρων).

Με εκτίναξη φλεγομένων κομματιών των υλών που καίγονται.

Αίτια Πυρκαγιών Τα αίτια των πυρκαγιών έχουν ιδιαίτερη σημασία για πολλούς: α.

Την Πυροσβεστική Υπηρεσία 55

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β.

Τους Ιδιοκτήτες

γ.

Τις Ασφαλιστικές Εταιρείες

δ.

Την Εθνική Οικονομία

ε.

Την Δικαιοσύνη

Οι πυρκαγιές συνήθως προκαλούνται από: 1.

Γυμνές φλόγες σπίρτων, αναπτήρων, κεριών, εστιών πυρός,

μαγειρικών συσκευών κ.α. ερχόμενες σε επαφή με καύσιμα υλικά. 2.

Διαρροή καυσίμων (βενζίνης, υγραερίου κ.α), με δημιουργία

εύφλεκτου

μείγματος

έτοιμου

να

αναφλεγεί

από

εξωτερική

πηγή

θερμότητας. 3.

Ηλεκτρισμό (σπινθήρες, βραχυκύκλωμα κ.α.).

Ξεχασμένες

αναμμένες

θερμάστρες

πετρελαίου,

ξύλου,

ηλεκτρικές. 5.

Υπολείμματα καπνίσματος τσιγάρων, πούρων κ.α.

Τριβή, κρούση και πίεση.

Αυτόματη ανάφλεξη (αυτανάφλεξη) λόγω οξείδωσης ή ζύμωσης.

Σπινθήρες από καπνοδόχους, μηχανήματα.

Υπερθέρμανση Μηχανικών εξαρτημάτων λόγω κακής λειτουργίας

ή βλάβης (σωληνώσεων, λεβήτων, κλιβάνων κ.α. ). 10

Χημικές aντιδράσεις που εκλύουν θερμότητα (εξώθερμες) και η

θερμότητα αυτή μεταδίδεται σε εύφλεκτα υλικά. 11. Ηλιακές Ακτίνες που συγκεντρώνονται με εστιακούς φακούς και γυαλιά. 12. Θεομηνίες και φυσικές καταστροφές (κεραυνοί, σεισμοί, εκρήξεις ηφαιστείων. 13. Πυροτεχνήματα, κροτίδες, βεγγαλικά, πολεμικά/τρομοκρατικά γεγονότα (βομβαρδισμοί, εμπρηστικές βόμβες κ.α.). Αιτίες πυρκαγιών από αποψη υπαιτιότητας Οι αιτίες πυρκαγιών από απόψεως υπαιτιότητας κατατάσσονται σε τέσσερις κατηγορίες : 1. Από Αμέλεια : Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι πυρκαγιές που οφείλονται σε αμέλεια ή απροσεξία των ανθρώπων, π.χ. ανατροπή αναμμένης λάμπας ή κεριού, πέταγμα αναμμένου τσιγάρου ή σπίρτου, κακή συντήρηση ή

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

υπερφόρτιση

της

ηλεκτρικής

εγκατάστασης,

κακή

συντήρηση

της

καπνοδόχου κ.α. Διακρίνεται σε ελαφρά και βαριά αμέλεια. 2. Από Δόλο : Στην κατηγορία αυτή ανήκει ο εμπρησμός από πρόθεση με διάφορα κίνητρα, όπως είσπραξη της ασφάλειας, η εκδίκηση, η καταστροφή πειστηρίων άλλου μεγαλύτερου εγκλήματος κ.α. Ο εμπρησμός από πρόθεση είναι σοβαρό έγκλημα γιατί μπορεί να κινδυνεύσει η ζωή και η περιουσία πολλών ανθρώπων. 3. Τυχαίες : Εδώ ανήκουν οι πυρκαγιές λόγω τριβής, κρούσης ή πίεσης, από ηλιακές ακτίνες, από χημικές αντιδράσεις, από αυτανάφλεξη κ.α. Μπορούν να καταταγούν στις πυρκαγιές από ελαφρά αμέλεια, γιατί αναλύοντας τις αιτίες είναι δυνατόν να προβλεφθούν και να αποφευχθούν. 4. Από ανώτερη βία : Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι πυρκαγιές από κεραυνούς, σεισμούς, ηφαίστεια και πολεμικά γεγονότα. Δεν μπορούν να προβλεφθούν, η λήψη όμως προληπτικών μέτρων μπορεί να αποτρέψει την εκδήλωσή τους Κατηγορίες Πυρκαγιών Οι

πυρκαγιές

σύμφωνα

με

το

ελληνικό

πρότυπο

NHS

10/1971

κατατάσσονται ανάλογα με το καιόμενο υλικό σε πέντε (5) κατηγορίες και χαρακτηρίζονται διεθνώς με τα γράμματα Α, Β, C, D και Ε. 1. στερεών

Κατηγορία Α : Πυρκαγιές που προέρχονται από την καύση υλικών

με

οργανική

συνήθως

σύνθεση

και

σχηματισμό

«τεφροάνθρακα», π.χ. ξύλα, χαρτιά, άχυρα, υφάσματα, ελαστικό, πλαστικά κ.α. 2.

Κατηγορία Β : Πυρκαγιές που προέρχονται από την καύση

υγρών καυσίμων ή στερεών που υγροποιούνται κατά την καύση, όπως οινόπνευμα, βενζίνη, πετρέλαιο, έλαια, λίπη, παραφίνη κ.α. 3.

Κατηγορία C: Πυρκαγιές που προέρχονται από την καύση αερίων

καυσίμων, όπως υγραέριο, φυσικό αέριο, ασετυλίνη, υδρογόνο κ.α 4.

Κατηγορία D: Πυρκαγιές που προέρχονται από την καύση

μετάλλων, όπως νάτριο, κάλιο, μαγνήσιο, αλουμίνιο, τιτάνιο κ.α. 5.

Κατηγορία Ε : Πυρκαγιές των κατηγοριών Α, Β, C και D πάνω ή

κοντά σε ηλεκτρικές συσκευές ή εγκαταστάσεις που βρίσκονται υπό τάση ΣΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΗΛΩΝΟΥΝ ΤΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ 57

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τρόποι Κατάσβεσης Πυρκαγιών Βασικές προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς θεωρούνται: 1.

Η Πείρα

Η Ψυχραιμία

Τα διατιθέμενα Μέσα Αντιμετώπισης

Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, για να εκδηλωθεί μια πυρκαγιά, πρέπει να συνυπάρχουν τρεις παράγοντες (τρίγωνο πυρκαγιάς): 5.

Καύσιμη Ύλη

Οξυγόνο

Πηγή θερμότητας

Αν εκλείψει ένας μόνο από τους παράγοντες αυτούς, η πυρκαγιά δεν μπορεί να συνεχισθεί. Κατά συνέπεια η κατάσβεση μια πυρκαγιάς μπορεί να γίνει με τρεις τρόπους : 1.

Με την αφαίρεση της καύσιμης ύλης.

Με τη Μείωση της Θερμοκρασίας κάτω από το σημείο ανάφλεξης

(ψύξη). 3.

Με

την

Αποστέρηση

του

Οξυνόνου

(απομόνωση).

Όπως

αναμένεται, αποτελεσματικότερη κατάσβεση θα έχουμε με συνδυασμό δύο ή και τριών τρόπων μαζί. 58

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τέλος κατάσβεση μερικών πυρκαγιών, ιδιαίτερα των υγρών και αερίων καυσίμων, μπορεί να γίνει: 1.

Με τη βίαιη Αποκοπή της Φλόγας.

Με τη διακοπή του Μηχανισμού της Αλυσιδωτής Αντίδρασης.

Κατασβεστικά Υλικά Τα κυριότερα κατασβεστικά μέσα (υλικά) είναι : 1.

Νερό

Αφρός

Διοξείδιο του Άνθρακα

Κατασβεστικές Ξηρές Σκόνες

Υδρατμός

Halons και νέα κατασβεστικά υλικά

Άμμος, Χώμα, Καλύμματα

1. Νερό Το νερό είναι το πιο γνωστό, το αρχικά χρησιμοποιούμενο, σπουδαιότερο και πιο εύχρηστο κατασβεστικά μέσο. Απαντάται άφθονο στη φύση. Η απόκτησή του είναι χωρίς μεγάλο κόστος. Η δε φυσική του κατάσταση (υγρό) επιτρέπει την αποθήκευσή του σε δεξαμενές/δοχεία, τη μεταφορά του σε μεγάλες αποστάσεις με σωλήνες υπό πίεση και την εκτόξευσή του σε επιθυμητή κατεύθυνση. Ανάλογα με τον τρόπο εκτόξευσης του νερού, έχουμε συμπαγή βολή, διασκορπισμένη βολή και βολή ομίχλης. Η συμπαγής συνεχής βολή με μεγάλη πίεση χρησιμοποιείται για την κατάσβεση πυρκαγιών μεγάλης έκτασης και έντασης. Η Διασκορπισμένη Βολή είναι η εκτόξευση του νερού υπό μορφή βροχής ή σταγόνων. Τέλος, η Βολή Ομίχλης είναι η εκτόξευση του νερού υπό μορφή πολύ λεπτών σταγονιδίων (νέφος). Με τη διασκορπισμένη βολή και τη βολή ομίχλης επιτυγχάνονται καλύτερα κατασβεστικά αποτελέσματα σε πυρκαγιές μικρής ή μεσαίας έντασης, γιατί εξατμίζεται το μεγαλύτερο μέρος του νερού και δεν προκαλούνται καταστροφές από την υπέρμετρη χρήση του. Η βολή ομίχλης όπως αναφέρθηκε και παραπάνω προκαλεί εκτός από ψύξη και απομόνωση των καιόμενων σωμάτων

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Το νερό είναι το κύριο κατασβεστικό μέσο για την καταστολή πυρκαγιών κατηγορίας Α, δηλαδή πυρκαγιών σε στερεά καύσιμα, όπως ξύλα, χόρτα, κάρβουνα, βαμβάκι, υφάσματα κ.α. Η χρήση νερού σαν κατασβεστικού μέσου δεν ενδείκνυται: Σε πυρκαγιές υγρών καυσίμων (βενζίνη, πετρέλαιο, λάδια, χρώματα κ.α.) που είναι ελαφρότερα του νερού. Στην περίπτωση αυτή μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε βολή νερού υπό μορφή ομίχλης. Σε

πυρκαγιές

βρίσκονται

υπό

συσκευών,

ηλεκτρική

μηχανημάτων

τάση,

διότι

θα

εγκαταστάσεων προκαλέσει

που

διαδοχικά

βραχυκυκλώματα και ηλεκτροπληξία. Σε πυρκαγιές μετάλλων με υψηλή θερμοκρασία, γιατί διασπάται και παράγει υδρογόνο που στη συνέχεια αναφλέγεται και έχουμε επέκταση της πυρκαγιάς. Σε Πυρκαγιές Ορισμένων Χημικών Ουσιών που αντιδρούν έντονα με το νερό. 2. Αφρός Ο αφρός χρησιμοποιείται κυρίως για την κατάσβεση πυρκαγιών υγρών καυσίμων, πετρελαιοειδών, χρωμάτων, λαδιών κ.α. Ο αφρός παράγεται από νερό, αφρογόνο υγρό, και αέρα με χρήση ειδικών αυλών. Αποτελείται κατά 94-97% από νερό και 3-6% από αφρογόνο υγρό. Ο αφρός δρα κατασβεστικά με διπλή ενέργεια, ως απομονωτικό και ως ψυκτικό μέσο. Οι κατασβεστικοί αφροί έχουν συνεκτικότητα και αντοχή στις μεγάλες θερμοκρασίες των πυρκαγιών υγρών καυσίμων. Τα κυριότερα είδη αφρών που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι: Αφρός Πρωτεΐνης : Χρησιμοποιείται στην κατάσβεση πυρκαγιών υγρών καυσίμων Αφρός Φθοριοπρωτεΐνης : Χρησιμοποιείται στην κατάσβεση πυρκαγιών υγρών καυσίμων Αφρός AFFF ή Ελαφρύ Νερό (Light Water) : Χρησιμοποιείται στην κατάσβεση πυρκαγιών υγρών καυσίμων, σε διαρρέοντα και σκορπισμένα στο έδαφος καύσιμα. Αφρός Τύπου Αλκοόλης : Χρησιμοποιείται στην κατάσβεση πυρκαγιών υδατοδιαλυτών εύφλεκτων υγρών ή πολικών ενώσεων όπως αλκοόλες, κετόνες, διαλύτες χρωμάτων, αιθέρες κ.α. 60

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

3. Διοξείδιο του Άνθρακα C02 Το διοξείδιο του άνθρακα είναι αέριο, βαρύτερο του αέρα, δεν καίγεται ούτε συντηρεί την καύση, δεν είναι τοξικό, αλλά ασφυκτικό σε μεγάλη συγκέντρωση στον αέρα. Το

διοξείδιο

του

άνθρακα

είναι

προϊόν

τέλειας

καύσης

των

υδρογονανθράκων. Υγροποιείται με συμπίεση και φέρεται σε χαλύβδινες φιάλες με πίεση 60-70 bar, σε θερμοκρασία περιβάλλοντος (πίεση δοκιμής : 250 bar). Όταν ανοιχτεί η στρόφιγγα της φιάλης, το υγρό διοξείδιο του άνθρακα λόγω της απότομης εκτόνωσης και αεριοποιήσεως αυτού, δεν μπορεί να προσλάβει το απαιτούμενο ποσό θερμότητας από το περιβάλλον και το προσλαμβάνει από τη μάζα του, οπότε ένα μικρό μέρος αυτού ψύχεται μετατρεπόμενο σε «χιόνι» (ξηρό πάγο) θερμοκρασίας - 78° C. Το μεγαλύτερο μέρος εκτοξεύεται υπό μορφή αερίου. Ο ξηρός πάγος μετατρέπεται σε αέριο C02 χωρίς να περάσει από την υγρή φάση (εξάχνωση). To C02 είναι πολύ καλό κατασβεστικό υλικό για πυρκαγιές έργων τέχνης, καλλιτεχνικών θησαυρών, ηλεκτρολογικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού κ.α. επειδή δεν αφήνει κατάλοιπα μετά τη χρήση του. Χρησιμοποιείται επίσης σε πυρκαγιές υγρών και αερίων καυσίμων, μηχανών, στερεών καυσίμων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί παρουσία ηλεκτρικού ρεύματος. Το διοξείδιο του άνθρακα ενεργεί κατασβεστικά με τρεις τρόπους: α.

Μηχανικά : Η εκτόξευση του C02 με μεγάλη ορμή από τη

χαλύβδινη φιάλη παρασύρει και αποκόπτει τις φλόγες. β.

Ψυκτικά : To C02 εξερχόμενο από τη φιάλη μετατρέπεται κατά

ένα ποσοστό σε «χιόνι» (ξηρό πάγο) θερμοκρασίας - 78° C. Για να μετατραπεί

σε

αέριο

αφαιρεί

θερμότητα

από

το

καιόμενο

σώμα,

υποβιβάζοντας τη θερμοκρασία του. γ.

Αποστερητικά : Το εκτοξευόμενο με ορμή C02 εκτοπίζει τον αέρα

από την καιόμενη επιφάνεια και παίρνει τη θέση του Ως βαρύτερο του ατμοσφαιρικού αέρα εμποδίζει την είσοδο νέου ρεύματος αέρα, αποστερώντας την πυρκαγιά από το οξυγόνο και προκαλεί τελικά την κατάσβεσή της.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Το διοξείδιο του άνθρακα είναι κακός αγωγός του ηλεκτρισμού, γι’ αυτό είναι κατάλληλο για τις πυρκαγιές ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι κατάλληλο για πυρκαγιές υγρών και αερίων καυσίμων. Σε πυρκαγιές στερεών καυσίμων (ξυλεία, υφάσματα, χαρτιά, βαμβάκι κ.α.) ενδείκνυται η χρήση του, όταν αυτά καίγονται στην επιφάνειά τους. To C02 δίνει καλύτερα κατασβεστικά αποτελέσματα όταν χρησιμοποιείται σε κλειστούς χώρους. Σε ανοιχτό χώρο θα πρέπει να εκτοξεύεται προς τα καιόμενα υλικά κατά τη διεύθυνση του ανέμου. Οι ξηρές (χημικές) σκόνες κατάσβεσης είναι κονιοποιημένες στερεές ουσίες με ορισμένη χημική σύνθεση. Επιδρούν κατασβεστικά στην πυρκαγιά κυρίως με διακοπή της αλυσωτής χημικής αντίδρασης και δευτερευόντως με την αποπνικτική και ψυκτική δράση αυτών. Οι ξηρές σκόνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πυρκαγιές παρουσία ηλεκτρικού ρεύματος. Η εκτόξευση της ξηράς σκόνης γίνεται με ένα αδρανές αέριο, π.χ. άζωτο ή C02 από τα φορητά, τροχήλατα, ή μόνιμα μέσα που είναι αποθηκευμένη. Οι σκόνες δεν είναι τοξικές, η χρήση τους όμως σε κλειστούς χώρους μπορεί να δημιουργήσει αποπνικτική ατμόσφαιρα. Πολλές σκόνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μαζί με διάφορους αφρούς. Οι σκόνες είναι σταθερές σε χαμηλή και κανονική θερμοκρασία. Στις σκόνες προσθέτουν διάφορα πρόσθετα για να βελτιωθούν τα χαρακτηριστικά

αποθήκευσης,

ροής

και

υδροφοβίας,

ώστε

να

μη

συσσωματώνονται εμποδίζοντας την εκτόξευση. Οι σκόνες παρουσιάζουν το μειονέκτημα να παραμένουν ως κατάλοιπα (ρυπαντές) μετά την κατάσβεση και γενικά προκαλούν δευτερογενείς ζημιές στον ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό. Οι ξηρές σκόνες διακρίνονται σε τρεις βασικούς τύπους : Ξηρή Σκόνη Ρ για κατάσβεση πυρκαγιών κατηγορίας Β, C, Ε, διηλεκτρικής αντοχής τουλάχιστον 80.000 V. Ξηρή Σκόνη Pa για κατάσβεση πυρκαγιών κατηγορίας Α, Β, C, Ε, διηλεκτρικής αντοχής μέχρι 1.000 V. Ξηρά Σκόνη Pd για κατάσβεση πυρκαγιών κατηγορίας D.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αλογονωμένοι Υδρογονάνθρακες (Halons) και νέα κατασβεστικά υλικά Οι αλογονωμένοι υδρογονάνθρακες (Halons) θεωρήθηκαν πολύ καλά κατασβεστικά υλικά, τα τελευταία όμως χρόνια αποδείχθηκε ότι έχουν καταστροφική επίδραση στη στοιβάδα του όζοντος της ατμόσφαιρας. Για το λόγο αυτό έχει απαγορευθεί η παραγωγή και χρήση των Halons. Τα Halons χρησιμοποιούνται σήμερα αποκλειστικά για ειδικές στρατιωτικές εφαρμογές. Η ανάγκη για αντικατάσταση των Halons οδήγησε στην παραγωγή Κατασβεστικών

Συστημάτων

Καθαρού

Μέσου

(Clean

Agent

Fire

Extinguishing Systems). Άμμος, χώμα, καλύμματα Η αποστέρηση του οξυγόνου από μια μικρή πυρκαγιά μπορεί να γίνει με κάλυψη

αυτής

με

άμμο,

χώμα,

τσιμέντο,

γύψο,

μαρμαρόσκονη,

ασβεστόσκονη και γενικά οποιοδήποτε άκαυστο υλικό σε σκόνη. Χρησιμοποιούνται επίσης καλύμματα (σκεπάσματα) από αντιπυρικά ή δύσφλεκτα υλικά. Εάν

τα

παραπάνω

υλικά

είναι

βρεγμένα,

κατάσβεση

είναι

πιο

αποτελεσματική, γιατί εκτός από απομόνωση, έχουμε και ψύξη του καιόμενου υλικού. ΦΟΡΗΤΟΙ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΗΡΕΣ Πυροσβεστήρες ξηράς σκόνης

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η ξηρή σκόνη , ως κατασβεστικό υλικό έχει ευρύτατη εφαρμογη, επιδρώντας πολλαπλά στην πυρκαγιά.. Δρα μονωτικά καθώς διώχνει τον αέρα και στερεί την πυρκαγιά από την παροχή οξυγόνου, ενώ σχηματίζει και κρούστα πάνω στην καιγόμενη επιφάνεια απομονώνοντας την επιφανεια της πυρκαγιάς. Δρα επίσης μηχανικά καθώς με την ορμή που εκτοξέυεται παρασύρει τις φλόγες και τις αποκόπτει . Επίσης η ξηρά σκόνη λειτουργεί ως αρνητικός καταλύτης στο φαινόμενο της κάυσης , επιβραδύνοντάς την. Οι πυροσβεστήρες ξηράς σκόνης είναι οι πιο διαδεδομένοι στην αγορά καθώς έχουν μειωμένο κόστος σχετικά με τα υπόλοιπα μέσα κατάσβεσης , έιναι αρκετά ελαφρύτεροι , έχουν μεγαλύτερη κατασβεστική ικανότητα σε σχέση με τα υπόλοιπα κατασβεστικά υλικά και μπορούν να καταπολεμήσουν την φωτιά από μεγάλη απόσταση (εώς και 5 μέτρα). Είναι κατάλληλοι για κατάσβεση πυρκαγιών σε στερεά καύσιμα , υγρά καύσιμα καθώς και σε ηλεκτρικό ρεύμα. Κατασκευάζονται από χαλύβδινα φύλλα με αντοχή σε πίεση 25 bar και έχουν βάρος μέχρι 20 kg. 64

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σήμερα

οι

περισσότεροι

πυροσβεστήρες είναι

του

τύπου

συνεχούς

(εσωτερικής) πίεσης χρησιμοποιώντας για προωθητικό αέριο άζωτο σε πίεση 13-15 bar, που εκτοξεύει την κατασβεστική σκόνη. Σε παλιότερους τύπους η εκτόξευση γίνεται με τη βοήθεια συμπιεσμένου διοξειδίου του άνθρακα που βρίσκεται σε εσωτερικό ή εξωτερικό φιαλίδιο. Είναι κατάλληλοι για πυρκαγιές κατηγορίας Α, Β, C, Ε. Η εκτόξευση του κατασβεστικού υλικού γίνεται από μικρής διατομής σωληνίσκο, μετά από απλό πάτημα της σκανδάλης. Πυροσβεστήρες C02

Κατασκευάζονται από χάλυβα μεγάλης αντοχής, ώστε να αντέχουν σε υψηλή πίεση. Το περιεχόμενο C02 βρίσκεται μέσα στη φιάλη σε υγρή κατάσταση, σε πίεση 60 -70 bar σε θερμοκρασία περιβάλλοντος. Η φιάλη έχει δοκιμαστεί σε πίεση 250 bar. Είναι κατάλληλοι για πυρκαγιές κατηγορίας Β, C, E. Η χοάνη του πυροσβεστήρα σχηματίζει μια συγκεντρωμένη δέσμη C02 και είναι κατασκευασμένη από ανθεκτικό μονωτικό ελαστικό, για να αντέχει στη ψύξη που δημιουργείται κατά την εκτόξευση.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η χοάνη αυτή συνοδεύεται από θερμομονωτική χειρολαβή κατασκευασμένη από πλαστικό υλικό ή ξύλο, για περισσότερη ασφάλεια κατά τη χρήση και για αποφυγή ψυχρού εγκαύματος. Οι φορητοί πυροσβεστήρες C02 κυκλοφορούν στην αγορά σε μεγέθη 2 και 6 kg.

Στο σχήμα φαίνεται η χρήση του πυροσβεστήρα για την κατάσβεση των πυρκαγιών. Στην αριστερή στήλη φαίνεται η λανθασμένη χρήση ενώ στην δεξιά η ορθή .

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Στο σχήμα φαίνονται οι Οδηγίες χρήσης πυροσβεστήρων

Η κατασβεστική ικανότητα των πυροσβεστήρων φαίνεται στο σχήμα Πυροσβεστήρες F-Class Wet Chemical

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Το κατασβεστικό υλικό F-Class τύπου wet chemical χρησιμοποιείται για φωτιές σε μαγειρικά λίπη και έλαια καθώς και σε φωτιές κατηγορίας Α (στερεά)

Είναι ιδανικό υλικό κατασβεσης για πυρκαγιές που προκύπτουν συνήθως στις κουζίνες σπιτιών και εστιατορίων . Κατά την επαφή του υλικού με τα μαγειρικά λίπη,δημιουργείται ένα σαπωνοποιημένο στρώμα το οποίο παρεμποδίζει το οξυγόνο να έλθει σε επαφή με την φωτιά, ψύχει την περιοχή και εκμηδενίζει τις πιθανότητες ανάφλεξης. Πυροσβεστήρες Αφρού AFFF

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο αφρός χρησιμοποιείται ιδιαίτερα για την κατάσβεση πυρκαγιών υγρών καυσίμωνκαι χημικών προϊόντων . Δεν παραβλέπεται βέβαια η κατασβεστική ικανότητα του αφρού και σε ξηρές πυρκαγιές , όπως ξυλεία , βαμβακιού κλπ. , πλην όμως σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτούνται τεράστιες ποσότητες αφρού για να σκεπάσουν τα υλικά αυτά. Ο αφρός είναι καλός αγωγός του ηλεκτρικού ρεύματος και για αυτό το λόγο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε πυρκαγιές που υπάρχει παρουσία ηλεκτρικού ρεύματος. Αναγγελία Πυρκαγιάς Η προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η πυρκαγιά στην έναρξή της, εάν αυτό είναι δυνατό, είναι καθοριστική. Όσο μικρότερη είναι η πυρκαγιά, τόσο ευκολότερη η καταπολέμησή της. Η πείρα έχει διδάξει ότι η κατάσβεση μιας πυρκαγιάς επιτυγχάνεται: «Το πρώτο λεπτό μ' ένα ποτήρι νερό. Το δεύτερο λεπτό με μία υδρία (ένα κουβά) νερό. Το τρίτο λεπτό μ' ένα τόνο νερό. Μετά ... ας κάνει ο καθένας ότι μπορεί». Κατά συνέπεια, αποφασιστικής σημασίας για την αντιμετώπιση και κατάσβεση μιας πυρκαγιάς έχει η έγκαιρη άφιξη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, η οποία υποβοηθείται και εξασφαλίζεται αν έχουν προηγηθεί τα ακόλουθα: 69

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άμεση Ειδοποίηση της Π.Υ. τηλέφωνο 199. Ψυχραιμία του ατόμου που ειδοποιεί. Ακριβής και λεπτομερής μετάδοση στοιχείων για την πυρκαγιά (πλήρη στοιχεία του καιόμενου κτιρίου, οδό, αριθμό, συνοικία, όροφο, κτίρια που γειτνιάζουν, πληροφορίες για ανθρώπους που τυχόν απειλούνται ή έχουν εγκλωβιστεί κ.α.) Εξασφάλιση Ευχέρειας Κίνησης και προσέλευσης των Πυροσβεστικών Οχημάτων (δίνοντας από το τηλέφωνο στο 199 λεπτομέρειες για την ακριβή τοποθεσία του συμβάντος και τους δρόμους πρώτης προσέγγισης) Εξίσου

σημαντική

είναι

άμεση

και

ταυτόχρονη

ειδοποίηση

και

απομάκρυνση των ατόμων που απειλούνται ή είναι εγκλωβισμένοι, καθώς και η καταγραφή αυτών για να γίνει διερεύνηση τυχόν αγνοουμένων. Ακόμη η απαγόρευση της χρήσης ανελκυστήρα σε ένα κτίριο όπου έχει ξεσπάσει πυρκαγιά Μόλις αφιχθεί η Πυροσβεστική Υπηρεσία, το πιο ενημερωμένο και ψύχραιμο άτομο

από

τους

παρευρισκομένους,

ενημερώνει

τον

επικεφαλής

πυροσβέστη για όσα γνωρίζει και έχει αντιληφθεί για το συμβάν. Αν κάποιος παγιδευτεί από την πυρκαγιά: Κλείνει την πόρτα και τα ανοίγματα του χώρου για να μειώσει τα ρεύματα αέρα που είναι πιθανό να δυναμώσουν τη Φωτιά. Χρησιμοποιεί, αν βρει, βρεγμένα πανιά για τις χαραμάδες. Μετακινείται προς το παράθυρο και καλεί σε βοήθεια μεγαλοφώνως. Αν το δωμάτιο γεμίσει καπνούς, σκύβει έξω από το παράθυρο, εκτός αν οι φλόγες ή οι καπνοί από τον κάτω όροφο τον εμποδίζουν Σ' αυτή την περίπτωση ξαπλώνει στο πάτωμα, μακριά από τις φλόγες, ώσπου να αντιληφθεί την Πυροσβεστική Υπηρεσία να τον πλησιάζει Ο καθαρός αέρας βρίσκεται σε ύψος λίγο πάνω από το πάτωμα. Κινούμενος χαμηλά προσπαθεί να βρει την ασφαλέστερη και πιο κοντινή έξοδο. ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Ο προληπτικός έλεγχος πριν από την απομάκρυνση από ένα χώρο ενδεχομένως για κάποιους να σημαίνει χάσιμο χρόνου, αλλά σίγουρα απαλλάσσει από μια πιθανή πυρκαγιά.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Το τελευταίο άτομο που θα απομακρυνθεί από ένα χώρο οφείλει να ελέγξει και να αναρωτηθεί αν: 1.

Είναι όλα τα φώτα σβηστά.

Είναι όλες οι συσκευές απενεργοποιημένες.

Είναι σβηστοί οι διακόπτες των πολύμπριζων των συσκευών

εκείνων που δεν χρειάζεται να βρίσκονται σε κατάσταση αναμονής. 4.

Είναι το σύστημα θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού

απενεργοποιημένα. 5.

Είναι ο μηχανολογικός εξοπλισμός απενεργοποιημένος.

Είναι όλοι οι ηλεκτρικοί διακόπτες κατεβασμένοι στη θέση OFF

(εκτός αν χρειάζεται διαφορετικά). 7.

Είναι όλοι οι διακόπτες των κεντρικών παροχών αερίου και

ύδρευσης κατεβασμένοι στη θέση OFF (εκτός αν χρειάζεται διαφορετικά). 8.

Είναι ο χώρος και ειδικά οι κάδοι απορριμμάτων και τα

σταχτοδοχεία

απαλλαγμένοι

από

κάθε

παρουσία

γυμνής

φλόγας,

αποτσίγαρων ή σπινθήρα. 9.

Είναι όλα τα ανοίγματα (πόρτες και παράθυρα) καλά κλεισμένα

και ασφαλισμένα. 10. Έχει γίνει αποκατάσταση ενός χώρου μετά τη συγκέντρωση σε αυτόν πολλών ανθρώπων. ΕΧΘΡΟΙ ΤΗΣ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ: 1.

Η καθαριότητα.

Η aπαγόρευση του kαπνίσματος ή των γυμνών φλογών κοντά σε

εύφλεκτα υγρά και σε επικίνδυνους χώρους. 3.

καλή

συντήρηση

των

ηλεκτρικών

συσκευών

και

εγκαταστάσεων. 4.

Ο καλός αερισμός όλων των χώρων.

Η ρίψη των σκουπιδιών μέσα σε μεταλλικά δοχεία.

Η τάξη και καλή αποθήκευση όλων των ειδών.

Η αναγραφή σε πινακίδες, οδηγιών πρόληψης πυρκαγιών.

Γενικά, κάθε εργαζόμενος ή χρήστης ενός χώρου, οφείλει να έχει προληπτικά

αποτυπώσει

στο

μυαλό

του

ένα

στοιχειώδες

σχέδιο

απομάκρυνσης ή διαφυγής του από το χώρο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, πυρκαγιάς ή σεισμού.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αυτό σημαίνει αντίληψη και συνειδητοποίηση του προσανατολισμού του στο χώρο ανά πάσα στιγμή. Αυτονόητο ότι η χρήση ανελκυστήρα δεν ενδείκνυται σε τέτοιες περιπτώσεις. Πυρκαγιές στερεών υλικών (π.χ. ξύλα, χαρτί, υφάσματα, ελαστικά, πλαστικά, άχυρα

κλπ.)

Πυρκαγιές υγρών καυσίμων(π.χ. οινόπνευμα, βενζίνη, έλαια, λίπη, αιθέρας, λάκες, παραφίνες κλπ.). Πυρκαγιές

αερίων καυσίμων

(π.χ.

μεθάνιο,

προπάνιο,

βουτάνιο,

ασετυλίνη, υδρογόνο κλπ.). Πυρκαγιές μετάλλων (π.χ. νάτριο, κάλιο, τιτάνιο, ζιρκόνιο, μαγνήσιο κλπ.). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΜΕ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΗΡΕΣ

Αριστερά ειναι το Λάθος, Δεξιά είναι το Σωστό. Ορισμός Ομάδας Πυροπροστασίας Ανάλογα με το μέγεθος και την έκταση της εγκατάστασης και των ειδικών συνθηκών αυτής, καθορίζεται το προσωπικό πυροπροστασίας. Στην ομάδα πυροπροστασίας καλείται να συμμετέχει οποιοσδήποτε εργαζόμενος στην εγκατάσταση.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η σύνθεση της ομάδας πυροπροστασίας αποτελείται από ικανό αριθμό εργαζομένων οι οποίοι είναι αρτιμελείς, άριστης σωματικής και πνευματικής κατάστασης οι οποίοι θα πρέπει ακόμα να είναι διαθέσιμοι για την πυροπροστασία σύμφωνα με το πρόγραμμα εργασίας και την απασχόληση αυτών και παράλληλα πειθαρχικοί και διακατεχόμενοι από το απαραίτητο ομαδικό πνεύμα.Η ομάδα πυροπροστασίας πρέπει να καλύπτει όλο το ωράριο λειτουργίας της εγκατάστασης. Αρχηγός ομάδας πυροπροστασίας ορίζεται ο πλέον κατάλληλος από το προσωπικό. Όλα δε τα μέλη πρέπει να έχουν πλήρη γνώση των εγκαταστάσεων, της διαρρύθμισης των χώρων και των υφιστάμενων και πιθανών κινδύνων. Η επιλογή των μελών της ομάδας πυροπροστασίας ενεργείται από τον αρχηγό πυροπροστασίας και απαιτείται γι’ αυτό η έγκριση του Διευθυντή της επιχείρησης στην οποία ανήκει η ομάδα αυτή. Επιπτώσεις Θερμότητας Η καύση ως διεργασία παραγωγής θερμότητας έχει εξαιρετικά μεγάλη επίδραση στην κοινωνική ευημερία όταν γίνεται με ελεγχόμενο τρόπο. Διαφορετικά, όταν εξελιχθεί σε πυρκαγιά, μετατρέπεται σε απειλή τόσο για τον άνθρωπο και τα υπάρχοντά του, όσο και για το περιβάλλον με ανυπολόγιστες συνέπειες, ενώ προκύπτουν και τεράστιες ηθικές και ποινικές ευθύνες για αυτούς που την προκάλεσαν. Πάντως, σε μια πυρκαγιά η πραγματικότητα είναι αρκετά σύνθετη. Τα προϊόντα αποτελούν

μιας πυρκαγιάς, όπως είναι ο καπνός και τα αέρια καύσης, φορείς

θερμότητας.

Στην

πράξη

οι

συνθήκες

που

δημιουργούνται από τη θερμότητα και τα προϊόντα καύσης είναι δυσμενείς και πολλές φορές συντελούν σε τραυματισμούς και σε απώλειες ζωής.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Όταν αυξάνεται

η θερμοκρασία στο ανθρώπινο σώμα προκαλείται

αφυδάτωση και απώλεια νερού που είναι απαραίτητο για τον ανθρώπινο οργανισμό και μπορεί να προκαλέσει εξάντληση. Επίσης,

απώλεια των

αισθήσεων, καταστάσεις οφειλόμενες στην υπερβολική έκθεση στην θερμότητα. Η εισπνεόμενη θερμότητα μπορεί να προκαλέσει ασφυξία λόγω του αποκλεισμού των αναπνευστικών οδών, εξαιτίας της διόγκωσής τους. Επιπροσθέτως, μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο λόγω υπερθερμίας, η οποία μπορεί να συμβεί όταν ένα σώμα απορροφά θερμότητα ταχύτερα απ’ ότι μπορεί να αποβάλλει και ακόμη, μπορεί να προκαλέσει το θάνατο λόγω εγκαυμάτων. Εγκαύματα τρίτου βαθμού σε ανθρώπινο σώμα τα οποία καλύπτουν περισσότερο από 50% της επιφάνειάς του, συνήθως είναι θανατηφόρα. Η θερμότητα μπορεί να ορισθεί ως η μορφή αυτή ενέργειας η οποία αυξάνει τη θερμοκρασία σε ένα χώρο. Η θερμότητα αυτή μπορεί να αξιολογηθεί ως προς την ποσότητα και ως προς την ένταση. Η θερμοκρασία αποτελεί το μέτρο της έντασης της θερμότητας. Για παράδειγμα, εάν η θερμότητα από δύο ξεχωριστές πυρκαγιές «γεμίζει» δύο δωμάτια -το ένα δύο φορές μεγαλύτερο από το άλλο- και εάν και στα δύο δωμάτια η θερμοκρασία λόγω πυρκαγιάς είναι 540 oC, τότε τα δωμάτια έχουν την ίδια ένταση θερμότητας, αλλά το μεγαλύτερο δωμάτιο έχει τη διπλάσια ποσότητα θερμότητας. Αυτόν που προσπαθεί να επέμβει πυροσβεστικά ή να διαφύγει από ένα χώρο, τον 74

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αφορά κυρίως η ένταση της θερμότητας. Τα καταστροφικά αποτελέσματα της θερμότητας, όπως αυτή μετριέται με τη θερμοκρασία, δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για μια πυρκαγιά. Ακολουθούν μερικές θερμοκρασίες και τα αποτελέσματά τους. Τα

περισσότερα

υλικά

αναφλέγονται

και

καίγονται

όταν

θερμανθούν στοστους 275 oC. Τα κοινά παράθυρα με μονό τζάμι, σπάζουν και οι φλόγες μέσω αυτών επεεπεκτείνονται όταν το γυαλί θερμαίνεται στους 287 oC έως 348 oC. Τα παράθυρα με διπλό τζάμι χρειάζονται μεγαλύτερη θερμοκρασία για να σπσπάσουν. Οι φέρουσες σιδηρές κατασκευές θερμαινόμενες στους 426 oC, χάνουν την την αντοχή τους και οι κατασκευές οδηγούνται στην κατάρρευση. Το ατσάλι χάνει την αντοχή του από τους 540 oC έως τους 593 oC. Το «αντικείμενο» που έχει την ελάχιστη αντοχή στη θερμότητα της φωτιάς είναι ο άνθρωπος. Συγκρινόμενο με τα προαναφερόμενα υλικά το ανθρώπινο σώμα, υφίσταται βλάβες από τη θερμότητα πολύ γρήγορα και σε πολύ χαμηλότερε θερμοκρασίες. Για παράδειγμα, εισπνοή για 1 min ως 2 min καυτού αέρα 148 oC, μπορεί να κάψει τις αναπνευστικές οδούς και να προκαλέσει το θάνατο. Κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς υπάρχουν ορατά σημεία που προειδοποιούν για την ύπαρξη υπέρθερμου αέρα, ο οποίος μπορεί να σκοτώσει, όπως: μια κόκκινη ή κίτρινη φλόγα, μαύρος ή καστανός καπνός κοντά στην πηγή της πυρκαγιάς και άσπρος ατμός όταν η βολή νερού σβήνει τη φωτιά. Ο άνθρωπος πρέπει να αποφεύγει εκτός των φλογών, το θερμαινόμενο καπνό και τον ατμό. Καθώς το νερό δρα κατασβεστικά στη φωτιά, απορροφά τη θερμότητα, εξατμίζεται και έτσι δημιουργείται ο ατμός. Κατά τη διάρκεια αυτής της μετατροπής ο όγκος του νερού αυξάνεται -στη στιγμή- 1700 φορές. Ένας άνθρωπος ευρισκόμενος σε ένα μη αεριζόμενο καλά χώρο, κατά τη διάρκεια της παραγωγής του ατμού, μπορεί να πάθει ασφυξία ή να καεί. Για την αποφυγή έναρξης μιας πυρκαγιάς σε χώρους επιχειρήσεων (βιομηχανικών μονάδων,

εγκαταστάσεων,

αποθηκευτικών

καταστημάτων,

χώρων,

χώρων

ξενοδοχειακών

στάθμευσης

λαμβάνονται προληπτικά μέτρα πυρασφαλείας ως εξής:

κ.α.)

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Καθιέρωση, εφαρμογή και τήρηση νομοθεσίας πυρασφάλειας από το Πυροσβεστικό Σώμα. Υπόδειξη μέτρων πυρασφαλείας από το Πυροσβεστικό Σώμα. Εκπόνηση μελέτης πυρασφαλείας από μηχανικό. Έγκριση της μελέτης και έλεγχος εφαρμογής από το Πυροσβεστικό Σώμα. Εγκατάσταση συστημάτων πυρανίχνευσης Συστήματα αυτόματης κατάσβεσης Πυροδιαμερισματοποίηση των χώρων. Εκπαίδευση / Ενημέρωση προσωπικού επιχειρήσεων /οργανισμών Οργάνωση ομάδων πυρασφαλείας από τις επιχειρήσεις/οργανισμούς Κατασταλτικά μέτρα πυρασφάλειας Απ' ευθείας επέμβαση και κατάσβεση των πυρκαγιών. Κατόπιν ήδη συνταχθέντος σχεδίου επέμβασης για κτίρια, βιομηχανίες και τεχνικά έργα μεγάλης επικινδυνότητας. Συντάσσονται από τις αρμόδιες Πυροσβεστικές Υπηρεσίες σχέδια επέμβασης για μεγάλες βιομηχανίες, διυλιστήρια, μεγάλα νοσοκομεία, οργανισμούς, κρίσιμες υποδομές, μεγάλες σήραγγες αυτοκινητόδρομων κ.α. Τα σχέδια επέμβασης προβλέπουν τακτικές ασκήσεις του προσωπικού των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών σε συνεργασία με συναρμόδιους φορείς. Επιδράσεις επικίνδυνων υλικών στον άνθρωπο και στο περιβάλλον Η ταχεία ανάπτυξη και επέκταση της τεχνολογικής μας κοινωνίας έχει υιοθετήσει την εμφάνιση, ανάπτυξη και χρήση περισσότερων των 50.000 υλικών που χαρακτηρίζονται ως επικίνδυνα υλικά. Τα περισσότερα από αυτά θεωρούνται

ασφαλή,

εκτός

εάν

απελευθερωθούν

από

το

σύστημα

διαφύλαξης και συσκευασίας τους. Επικίνδυνα υλικά θεωρούνται γενικά ουσίες και είδη από τα οποία μπορούν να προκύψουν κίνδυνοι για το περιβάλλον, το κοινωνικό σύνολο, τη ζωή και την υγεία των ανθρώπων και των ζώων καθώς και για τη δημόσια τάξη και ασφάλεια. Η μεταφορά επικινδύνων υλικών, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, που ξεπερνά το 65%, γίνεται οδικώς. Το 15% μεταφέρεται σιδηροδρομικώς, το 20% με θαλάσσια μεταφορικά μέσα και ελάχιστα φορτία επικίνδυνων εμπορευμάτων μεταφέρονται αεραεροπορικώς (κυρίως από το στρατό.) Με την πάροδο των χρόνων παρατηρείται μια ολοένα και μεγαλύτερη αύξηση χρήσης, διακίνησης, και αποθήκευσης επικινδύνων χημικών υλών. 76

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι χημικές αυτές ύλες γίνονται καθημερινά όλο και πιο απαραίτητες τόσο στην βιομηχανία όσο και στην ιδιωτική χρήση. Διάφοροι οργανισμοί όπως η παγκόσμια οργάνωση Υγείας υπολογίζουν ότι στο εμπόριο κυκλοφορούν 80.000 περίπου χημικές ουσίες και κάθε χρόνο περίπου αυξάνονται κατά 200 με 1000 περίπου. Για να προληφθούν και να αντιμετωπισθούν οι κίνδυνοι που προκαλούνται από τη μεταφορά των επικινδύνων εμπορευμάτων πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρές προδιαγραφές, οι οποίες προβλέπονται από διεθνείς κανονισμούς και συμφωνίες. Οι επικίνδυνες καταστάσεις μπορεί να εκδηλωθούν αιφνιδιαστικά ή να προκύψουν εξελικτικά μετά από κάποιο γεγονός. Μπορεί να συνοδεύονται με άμεσα ή όχι καταστροφικά φαινόμενα. Αρχίζουν συνήθως με τη διαφυγή μίας εύφλεκτης ή τοξικής ουσίας στο περιβάλλον, συγκυρία δε παραγόντων μπορεί να εξελιχθεί σε μεγάλα ατυχήματα. Η μορφή της εκδήλωσης και το μέγεθος των καταστροφικών φαινομένων που τα συνοδεύουν εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά και την ποσότητα της ουσίας και από το είδος και τη θέση του εξοπλισμού όπου θα παρουσιασθεί το επικίνδυνο περιστατικό. Καταστροφικά φαινόμενα εκδηλώνονται με τη μορφή: Εκπομπής θερμικής ακτινοβολίας από πυρκαγιές Προσβολής φλογών επί του εξοπλισμού Της Διασποράς τοξικών ή ευφλέκτων ουσιών Περιβαλλοντικών επιπτώσεων από καπνούς Δημιουργίας ωστικού κύματος από εκρήξεις Πτώσης ή Εκτίναξης μεταλλικών θραυσμάτων από διαλυμένο από εκρήξεις εξοπλισμό Έκρηξη Επιπτώσεις λόγω του δημιουργούμενου ωστικού κύματος (υπερπίεση) και των προκαλουμένων εκτοξευόμενων θραυσμάτων. Τα ωστικά κύματα των εκρήξεων μπορεί να έχουν επιπτώσεις τόσο σε κτίρια (σπάσιμο τζαμιών, κατάρρευση κατασκευών), όσο και στον άνθρωπο (σπάσιμο του τυμπάνου στο αυτί). Τα θραύσματα μπορεί να εκτοξευτούν, ανάλογα με το ατύχημα, σε απόσταση ακόμα και μερικών εκατοντάδων μέτρων. Ασφυξία

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Απουσία οξυγόνου που εκτοπίζεται από τα καπναέρια (προϊόντα καύσης) ή αέρια από διαδικασία ζύμωσης. Πυρκαγιά/ Θερμικό έγκαυμα Μη ελεγχόμενη καύση που οφείλεται στην ύπαρξη θερμότητας και φλόγας που προκαλείται από ανάφλεξη/έναυση εύφλεκτων αερίων, υγρών, σκόνης και στερεών. Δημιουργία θερμικού εγκαύματος στο ανθρώπινο σώμα. Οξείδωση Εντατικοποίηση της καύσης λόγω ύπαρξης ουσιών που προσδίδουν οξυγόνο. Έκρηξη Επιπτώσεις λόγω του δημιουργούμενου ωστικού κύματος (υπερπίεση) και των προκαλουμένων εκτοξευόμενων θραυσμάτων. Τα ωστικά κύματα των εκρήξεων μπορεί να έχουν επιπτώσεις τόσο σε κτίρια (σπάσιμο τζαμιών, κατάρρευση κατασκευών), όσο και στον άνθρωπο (σπάσιμο του τυμπάνου στο αυτί). Τα θραύσματα μπορεί να εκτοξευτούν, ανάλογα με το ατύχημα, σε απόσταση ακόμα και μερικών εκατοντάδων μέτρων. Ασφυξία Απουσία οξυγόνου που εκτοπίζεται από τα καπναέρια (προϊόντα καύσης) ή αέρια από διαδικασία ζύμωσης. Πυρκαγιά/ Θερμικό έγκαυμα Μη ελεγχόμενη καύση που οφείλεται στην ύπαρξη θερμότητας και φλόγας που προκαλείται από ανάφλεξη/έναυση εύφλεκτων αερίων, υγρών, σκόνης και στερεών. Δημιουργία θερμικού εγκαύματος στο ανθρώπινο σώμα. Οξείδωση Εντατικοποίηση της καύσης λόγω ύπαρξης ουσιών που προσδίδουν οξυγόνο. Διαρροή διάχυση - διασπορά αερίων Προκειμένου τα αέρια να χρησιμοποιηθούν σε κάποια τεχνική εφαρμογή ή θερμική διεργασία, μεταφέρονται συσκευασμένα σε μεταλλικές κυλινδρικές φιάλες είτε ως συμπιεσμένα, είτε ως υγροποιημένα, είτε ως διαλυμένα υπό πίεση. Σε

εργασιακούς

ακόλουθα

αέρια,

χώρους

ενδέχεται

πιθπιθανότερα

εξειδικευμένα συνεργεία τεχνικών:

κανείς

λόγω

της

να

συναντήσει

χρήσης

τους

τα από

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ακετυλένιο:

Πρόκειται

χρησιμοποιείται

στην

για

αέριο

διαδικασία

ελαφρύτερο

συγκόλλησης

του

αέρα,

μετάλλων.

που Έχει

χαρακτηριστική οσμή σκόρδου και σε περίπτωση διαρροής αναμιγνύεται με τον αέρα και δημιουργεί εκρηκτικά μείγματα. Οξυγόνο: Πρόκειται για αέριο συστατικό του ατμοσφαιρικού αέρα, το οποίο ωστόσο χρησιμοποιείται είτε ως αναπνευστικό αέριο για ιατρική χρήση σε μικρές φιάλες, είτε ως τεχνικό αέριο σε μεγάλες φιάλες κατά τη διάρκεια θερμών διεργασιών συγκόλλησης. Σε περίπτωση διαρροής, δεν είναι τοξικό, ούτε εύφλεκτο, όμως είναι επικίνδυνο αν διαχυθεί σε περιβάλλον πυρκαγιάς, διότι αναζωογονεί την καύση. Αργόν: Πρόκειται για αέριο βαρύτερο του αέρα, άοσμο, το οποίο χρησιμοποιείται ως τεχνικό αέριο σε μεγάλες φιάλες κατά τη διάρκεια θερμών διεργασιών ηλεκτροσυγκόλλησης. Σε περίπτωση διαρροής, είναι αδρανές, δεν είναι τοξικό, ούτε εύφλεκτο, όμως είναι επικίνδυνο αν διαχυθεί, διότι εκτοπίζει το οξυγόνο του αέρα που προορίζεται για την αναπνοή με αποτέλεσμα να καθίσταται ασφυκτικό. Υγραέριο: Πρόκειται για αέριο μείγμα προπανίου - βουτανίου, βαρύτερο του αέρα που χρησιμοποιείται για την δημιουργία φλόγας στην διαδικασία συγκόλλησης μετάλλων. Του έχει προσδοθεί χαρακτηριστική έντονη οσμή για να είναι άμεσα αναγνωρίσιμο με την όσφρηση σε περίπτωση διαρροής αναμιγνύεται με τον αέρα και δημιουργεί εκρηκτικά μείγματα. Το Υγραέριο είναι υγροποιημένο αέριο υπό πίεση, που αεριοποιείται όταν εκτονώνεται η πίεση. Το Υγραέριο κανονικά φυλάσσεται σε φορητό δοχείο πίεσης. Το Υγραέριο πιθανόν να φυλάσσεται σε αποθήκες παρακείμενες των χώρων εργασίας και από εκεί ενδέχεται να διαρρεύσει και να διαχέεται μέχρι το χώρο που βρίσκονται άνθρωποι. Εφόσον το Υγραέριο είναι βαρύτερο του αέρα, θα κυλήσει πάνω στο δάπεδο σαν νερό και θα αναζητήσει ένα χαμηλότερο σημείο διαφυγής. Έτσι μπορεί να διαφύγει και να σχηματίσει θύλακες αερίου σε αποχετεύσεις, δεξαμενές, επιφάνειες αγωγού, σήραγγες και αίθουσες εξοπλισμού. Εάν στο χώρο επικρατούν χαμηλές θερμοκρασίες το αέριο δεν θα διασκορπιστεί εύκολα. Φυσικό Αέριο: Πρόκειται για αέριο μείγμα που αποτελείται κυρίως από μεθάνιο, ελαφρύτερο του αέρα και

χρησιμοποιείται συνήθως για την

θέρμανση επαγγελματικών κτιρίων και οικιών. Το φυσικό αέριο

δε

συσκευάζεται ούτε αποθηκεύεται, αλλά μεταφέρεται προς τα κτίρια με 79

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αγωγούς μέσω σταθερών υπόγειων σωληνώσεων. Ωστόσο δεν αποκλείεται ο κίνδυνος, έστω και πολύ μικρός, το αέριο να διαρρεύσει μέσω του εδάφους προς τις υπόγειες εγκαταστάσεις ως αποτέλεσμα ίσως μιας ρωγμής σε παραπλήσιες σωληνώσεις ή αγωγούς μεταφοράς μετά από σεισμό. Επιπλέον αυτών, ένας εργαζόμενος σε βιομηχανικούς χώρους ενδέχεται να συναντήσει και άλλα ακόμη πιο επικίνδυνα αέρια. Ακολουθεί πίνακας στον οποίο φαίνονται τα πιο δημοφιλή από αυτά, οι εφαρμογές τους στη βιομηχανία και στην παραγωγή και οι επιδράσεις τους στον οργανισμό.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Διαρροή - διάχυση - διασπορά επικίνδυνης ουσίας Επικίνδυνες ουσίες θεωρούνται διάφορα προϊόντα σε στερεά, υγρή και αέρια κατάσταση ή ακόμα και σε μορφή κόκκων, που κυκλοφορούν νόμιμα στο εμπόριο

συσκευασμένες

σε

ποικίλες

κατάλληλες

κατά

περίπτωση

συσκευασίες, οι οποίες ωστόσο ενδέχεται να διαρρεύσουν ή/και να συμμετάσχουν σε πυρκαγιά, προκαλώντας σε κάθε περίπτωση δυσμενείς επιπτώσεις στη λειτουργία χώρων και εγκαταστάσεων αλλά και μαζικές επιπτώσεις στον πληθυσμό μιας ευρύτερης περιοχής. Τα προϊόντα αυτά μπορεί να είναι καλλυντικά, φαρμακευτικά, απορρυπαντικά, καθαριστικά, χρώματα, διαλυτικά, εντομοκτόνα, φυτοφάρμακα, λιπάσματα, ζιζανιοκτόνα, βεγγαλικά, καύσιμα κ.α. Γενικά, όλες οι επικίνδυνες ύλες που διακινούνται στο εμπόριο εντός των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατατάσσονται, βάσει της συμφωνίας ADR, σε κατηγορίες-κλάσεις επικινδυνότητας. Η συμφωνία ADR καθορίζει τους όρους

και τις

διαδικασίες

εθνικής και

διεθνούς

οδικής

μεταφοράς

επικίνδυνων εμπορευμάτων. Στο ίδιο πλαίσιο κινούνται και οι κανονισμοί RID, IATA/ICAO και IMO/IMOG που καθορίζουν αντίστοιχα τους όρους και τις διαδικασίες εθνικής και διεθνούς σιδηροδρομικής, αεροπορικής και θαλάσσιας μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων. Σε κάθε περίπτωση, τα επικίνδυνα προϊόντα-αγαθά κατατάσσονται σύμφωνα με την επικινδυνότητά τους ως εξής: 81

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΚΛΑΣΗ 1: Εκρηκτικά ΚΛΑΣΗ 2: Αέρια, συμπιεσμένα, υγροποιημένα ή διαλυμένα υπό πίεση. ΚΛΑΣΗ 3: Εύφλεκτα υγρά. ΚΛΑΣΗ 4.1: Εύφλεκτα στερεά. ΚΛΑΣΗ 4.2: Εύφλεκτα στερεά ή ύλες που υφίστανται αυτόματη καύση. ΚΛΑΣΗ 4.3: Ύλες που παράγουν εύφλεκτα αέρια κατά την επαφή τους με το νερόξυγόνο ΚΛΑΣΗ 5.1: Οξειδωτικές ύλες. ΚΛΑΣΗ 5.2: Οργανικά υπεροξείδια. ΚΛΑΣΗ 6.1: Τοξικές ύλες. ΚΛΑΣΗ 6.2: Απεχθείς, νοσογόνες κι μολυσματικές ύλες. ΚΛΑΣΗ 7: Ραδιενεργές ύλες. ΚΛΑΣΗ 8: Διαβρωτικές ύλες. ΚΛΑΣΗ 9: Διάφορες επικίνδυνες ύλες και είδη που δεν κατατάσσονται στις ανωτέρω κλάσεις επικινδυνότητας Περισσότερες λεπτομέρειες για τη σήμανση εργασιακών χώρων και την επισήμανση συσκευασιών επικίνδυνων υλικών με ενδεικτικές πινακίδες και ετικέτες που φέρουν προειδοποιητικά σύμβολα και σχήματα, περιγράφονται στο σχήμα παρακάτω.

Πάντα να φοράτε προσωπικό προστατευτικό εξοπλισμό όταν

αντιμετωπίζετε διαρροή.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πάντα να πλένετε τα χέρια σας σχολαστικά με σαπούνι και ζεστό

νερό αφού αντιμετωπίσετε διαρροή. 3.

Κοινά

λευκαντικά

μπορούν

να

χρησιμοποιηθούν

για

να

απολυμανθούν περιοχές επηρεασμένες από Σωματικές Εκκρίσεις. 4.

Αν ο κλιματισμός μολυνθεί κατά την αντιμετώπιση διαρροής,

πρέπει να αλλαχθεί όσο το δυνατό γρηγορότερα. 5.

Σε περίπτωση διαρροής που αφορά πιθανώς εκρηκτικά αέρια η

ατμούς να μην λειτουργήσει οποιαδήποτε συσκευή ηλεκτρική καθώς εκκενώνεται η περιοχή. Να μην σβήσουν τα φώτα η οι ασύρματοι. 6.

Σβήστε όλα τα καπνίζοντα υλικά, φωτιές και ακάλυπτες φλόγες.

Θυμηθείτε πολλά αέρια είναι πιο βαριά από τον αέρα και θα

μείνουν στην χαμηλότερη περιοχή όπως σήραγγες και αντλιοστάσια. Διαχείριση διαρροής ή/και διάχυσης ΠΡΟΣΟΧΗ

ποτέ

να

μην

ξεπλένεται

οποιαδήποτε

ουσία

στην

αποχέτευση. Όπου πρακτικά είναι εφικτό τα διαλύματα πρέπει να συλλέγονται και να απορρίπτονται όπως πρέπει . Αναγνώριση. Ταχεία προσπάθεια αναγνώρισης των ουσιών από πληροφορίες από το δοχείο ή από άτομα που χρησιμοποιούν τις ουσίες ή από τη φύση της εργασίας που έγινε. Απομόνωση. Όταν άλλοι άνθρωποι παρευρίσκονται στην περιοχή της διαρροής μετακινήστε τους μακριά προς μείωση του κίνδυνου έκθεσης και μόλυνσης άλλων περιοχών, ατόμων η υλικών Συγκράτηση.

Αν

τα

υλικά

είναι

υγρά

στερεά

τετηγμένα,

χρησιμοποιήστε κατάλληλα απορροφητικά υλικά, συνθετικά καθαριστικά, άμμο, πριονίδι ή πετσέτες. Η αναρρόφηση μπορεί να ενδείκνυται. Αραίωση. Η αραίωση ουσίας θα περιορίσει το βλαπτικό δυναμικό της. Το νερό είναι το πλέον διαθέσιμο υλικό αραίωσης, εφόσον βέβαια ενδείκνυται κατά περίπτωση. Εξουδετέρωση. Όταν είσαι ενήμερος για μία κατάλληλη ουσία εξουδετέρωσης, τότε αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την μείωση της επικινδυνότητας.

Σε

περίπτωση

οποιαδήποτε άλλη ουσία

αμφιβολίας

ποτέ

μην

προσθέτετε

σε χυμένο υλικό, μπορεί να προκαλέσετε

ανεπιθύμητη χημική αντίδραση. Συλλογή. Συλλέξτε τις ουσίες/ απορροφητικά υλικά σε κατάλληλο δοχείο. Στις περισσότερες περιπτώσεις πιθανόν να είναι κατάλληλος ένας 83

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

πλαστικός κάδος απορριμμάτων με επένδυση και συνδετήρες. Τα δοχεία πρέπει να σημανθούν κατάλληλα ώστε να φαίνεται ότι περιέχουν βλαβερά απόβλητα. Μεταφορά. Οι συλλεγμένες ουσίες πρέπει να μεταφερθούν για εγκεκριμένη διάθεση. Πριν την μεταφορά οποιουδήποτε γνωστού η άγνωστου υλικού πρέπει να επικοινωνήσεις με τον επιβλέποντα για οδηγίες. Διάθεση. Η διάθεση μπορεί να είναι απλή σαν τη διάθεση κανονικών απορριμμάτων. Πριν διαθέσεις οποιοδήποτε υλικό, γνωστό η άγνωστο πρέπει να επικοινωνήσεις με τον επιβλέποντά σου για οδηγίες. Πυρασφάλεια για επιχειρήσεις Ο κίνδυνος της πυρκαγιάς δεν διαφοροποιείται ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις οφείλουν να είναι σε επαγρύπνηση και να έχουν λάβει τα απαραίτητα μέτρα προστασίας. Αν ανατρέξει κάποιος στα αρχεία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας θα διαπιστώσει το μεγάλο αριθμό πυρκαγιών που εκδηλώνονται σε ετήσια βάση στις επιχειρήσεις που συνηθίζουμε να τις τοποθετούμε στην κατηγορία των μικρών. Δηλαδή, σε επιχειρήσεις με προσωπικό που στην καλύτερη περίπτωση δεν υπερβαίνει τις λίγες δεκάδες, ενώ στην πλειοψηφία τους συνήθως απασχολούνται τα μέλη της οικογένειας του ιδιοκτήτη της επιχείρησης, με προσθήκη μερικών ακόμα εργαζομένων. Μικρές

ξενοδοχειακές

μονάδες,

βιοτεχνίες,

συνεργεία

αυτοκινήτων,

καταστήματα παρασκευής φαγητού και γλυκισμάτων, εστιατόρια. είναι ορισμένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της κατηγορίας. Λόγω ακριβώς

του

μικρού

αριθμού

εργαζομένων

και

της

αναγκαστικής

ενασχόλησής τους με πολλαπλά αντικείμενα, έχει αποδειχθεί ότι συχνά δεν δείχνουν ιδιαίτερη προσοχή στην πυρασφάλεια της επιχείρησης. Επειδή αυτή δεν εντάσσεται στις καθημερινές υποχρεώσεις τους, θεωρούν ότι είναι κάτι που θα το αντιμετωπίσουν εν καιρώ. Οι περισσότεροι επιπλέον πιστεύουν ότι ο κίνδυνος αυτός αφορά όλες τις άλλες επιχειρήσεις πλην της δικής τους και για αυτόν το λόγο δεν δείχνουν την ανάλογη σοβαρότητα στον τρόπο με τον οποίο θα τον αντιμετωπίσουν. Όμως και στις μικρές επιχειρήσεις υπάρχουν πολλοί πιθανοί τρόποι από τους οποίους μπορεί να ξεκινήσει μια πυρκαγιά. Για αυτόν το λόγο είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα οργανωμένο σχέδιο πυρασφάλειας. Το μυστικό

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

όμως για να είναι αποτελεσματικό αυτό το σχέδιο, είναι να είναι πρακτικό και προσαρμοσμένο στην κάθε επιχείρηση.

Νομοθετικές απαιτήσεις. Σύμφωνα με την Ελληνική νομοθεσία, ακόμα και οι

μικρές

επιχειρήσεις

(καταστήματα

που

υγειονομικού

ανήκουν

σε

συγκεκριμένες

ενδιαφέροντος,

βιοτεχνίες,

κατηγορίες συνεργεία,

ξενοδοχεία) για να πάρουν άδεια λειτουργίας χρειάζονται να έχουν στην κατοχή τους ένα εν ισχύ πιστοποιητικό πυρασφάλειας από την Πυροσβεστική Υπηρεσία.

Στο

πλαίσιο

έκδοσης

του

πιστοποιητικού

πυρασφάλειας

εκπονείται μελέτη από αρμόδιο μηχανικό, στην οποία περιγράφονται τόσο τα πυροσβεστικά μέσα με τα οποία πρέπει να είναι εφοδιασμένη η επιχείρηση, αλλά και γενικότερα το σχέδιο αντιμετώπισης μιας πυρκαγιάς, με τις οδεύσεις διαφυγής και τις ομάδες πυρασφάλειας. Αυτή λοιπόν η μελέτη που συνήθως βρίσκεται καταχωνιασμένη σε ένα γραφείο του ιδιοκτήτη της επιχείρησης, αποτελεί μια πολύ καλή βάση για να ξεκινήσει κάποιος το εγχείρημα βελτίωσης του βαθμού πυρασφάλειας της επιχείρησής του. Σημειωτέον, η τήρηση των μέτρων πυρασφάλειας που αναγράφονται στη μελέτη είναι προφανώς υποχρεωτική και δεν επαφίεται στην καλή διάθεση των ιδιοκτητών ή οποιουδήποτε άλλου υπεύθυνου. Επιπλέον, αυτά τα μέτρα είναι τα ελάχιστα που προβλέπονται από τη νομοθεσία και οποιοδήποτε πρόσθετο μέτρο που μπορεί να βελτιώσει ακόμα

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

περισσότερο το βαθμό πυρασφάλειας μιας εγκατάστασης, είναι προφανώς καλοδεχούμενο.

Μεγάλη βοήθεια σε αυτό το κομμάτι μπορεί να δώσει και ο Τεχνικός Ασφάλειας της Επιχείρησης. Η συνεργασία με έναν τεχνικό ασφάλειας αποτελεί και αυτή νομοθετική απαίτηση για όλες ανεξαρτήτως τις επιχειρήσεις. Σε ορισμένες επιχειρήσεις με μικρό αριθμό εργαζομένων μπορεί με την κατάλληλη εκπαίδευση να αναλάβει και τα καθήκοντα του Τεχνικού Ασφάλειας ο εργοδότης. Μια παράλληλη νομοθετική απαίτηση που μπορεί

να

δώσει

όμως

σημαντική

βοήθεια

στην

υλοποίηση

ενός

αποτελεσματικού σχεδίου πυρασφάλειας, είναι η Γραπτή Μελέτη Εκπόνησης Επαγγελματικού Κινδύνου. Είναι και αυτή – όπως προαναφέραμε – υποχρεωτική και σκοπός της είναι ο εντοπισμός όλων των πιθανών κινδύνων που απειλούν μια επιχείρηση και τους εργαζόμενους, ανάμεσα στους οποίους φυσικά συμπεριλαμβάνεται και ο κίνδυνος της πυρκαγιάς. Έχοντας λοιπόν στη διάθεσή μας αυτά τα δύο εργαλεία (τη μελέτη πυρασφάλειας και τη γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου) μπορούμε να προβούμε στη λήψη μέτρων τα οποία θα θωρακίσουν την επιχείρησή μας απέναντι σε μια ενδεχόμενη πυρκαγιά. Ομάδα

πυρασφάλειας

Όπως

αναφέρει

άλλωστε

και

μελέτη

πυρασφάλειας, κάθε επιχείρηση οφείλει να έχει μια ομάδα πυρασφάλειας. Μπορεί αυτό να είναι κάπως θεωρητικό, αλλά τουλάχιστον σε κάθε επιχείρηση θα πρέπει να υπάρχει ένας υπεύθυνος για θέματα πυρασφάλειας.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ρόλος του είναι να συνεργάζεται με τον τεχνικό ασφαλείας, να είναι εκπαιδευμένος σε θέματα αντιμετώπισης πυρκαγιών και να φροντίζει για τη συντήρηση των πυροσβεστικών μέσων και την εκπαίδευση του υπόλοιπου προσωπικού.

Εκπαίδευση προσωπικού Όσα πυροσβεστικά μέσα και αν διαθέτει μια επιχείρηση,

αν

δεν

έχει

προηγηθεί

εκπαίδευση

για

το

σωστό,

αποτελεσματικό και ασφαλή χειρισμό τους, είναι ουσιαστικά άχρηστα. Θα πρέπει σε συχνή βάση να πραγματοποιείται εκπαίδευση πάνω στη χρήση των πυροσβεστήρων αλλά και των άλλων πυροσβεστικών μέσων που βρίσκονται μέσα στις εγκαταστάσεις της επιχείρησης. Η εκπαίδευση θα πρέπει να είναι κυρίως πρακτική και όχι θεωρητική. Όλο το προσωπικό της επιχείρησης -όταν αναφερόμαστε κυρίως σε πολύ μικρές επιχειρήσεις – οφείλει να γνωρίζει πώς γίνεται ο σωστός χειρισμός ενός πυροσβεστήρα. Δυστυχώς η πείρα έχει δείξει ότι είναι πολύ μικρό το ποσοστό εκείνων που ξέρουν πώς να πιάσουν έναν πυροσβεστήρα, πώς να τον απασφαλίσουν τραβώντας την περόνη ασφαλείας που όλοι οι πυροσβεστήρες διαθέτουν και ότι πρέπει να σημαδεύουν στη βάση της πυρκαγιάς. Οπότε είναι επιβεβλημένο όλοι να εξασκηθούν στη χρήση όλων των πυροσβεστήρων που διαθέτει η επιχείρηση. Η εξάσκηση είναι επιβεβλημένη και για λόγους προστασίας του χειριστή. Παραδείγματος χάρη, οφείλουν να γνωρίζουν ότι οι πυροσβεστήρες CO2 πιάνονται από συγκεκριμένη

θέση,

διότι

αλλιώς

υπάρχει

κίνδυνος

για

πρόκληση

εγκαύματος ψύχους στο χειριστή του πυροσβεστήρα ή ότι ποτέ δεν χρησιμοποιούν πυροσβεστήρες νερού σε χώρους (παρότι αυτοί πλέον δεν

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χρησιμοποιούνται συχνά) όπου υπάρχει υποψία για ύπαρξη ηλεκτρικού ρεύματος. Μια καλή ιδέα είναι η εκπαίδευση να γίνεται πριν από την ετήσια συντήρηση

των

πυροσβεστήρων,

ώστε

να

επακολουθεί

αμέσως

αναγόμωσή τους. Έλεγχος λειτουργίας πυροσβεστικών μέσων Δεν αρκεί μόνο να έχουμε τα απαραίτητα πυροσβεστικά μέσα ή να ξέρουμε πώς να τα χειριζόμαστε. Θα πρέπει

και

αυτά

να

λειτουργούν

σωστά,

προκειμένου

να

είναι

αποτελεσματικά: Το πιο κοινό πυροσβεστικό μέσο είναι προφανώς οι πυροσβεστήρες. Ελέγχουμε λοιπόν αν βρίσκονται στη θέση τους και αν – όπως άλλωστε ορίζει η νομοθεσία – είναι συντηρημένοι εντός των προβλεπόμενων χρονικών ορίων. Η ημερομηνία για τη συντήρησή τους φαίνεται πάνω στην ενημερωτική πινακίδα κάθε πυροσβεστήρα. Δεν αρκεί όμως μόνο να υπάρχουν οι πυροσβεστήρες, αλλά θα πρέπει να υπάρχουν και οι κατάλληλες ενημερωτικές σημάνσεις για το πού ακριβώς είναι οι θέσεις τους. Σε κάθε θέση πυροσβεστήρα και σε ευκρινές σημείο από όλο το χώρο που καλύπτει ο πυροσβεστήρας, πρέπει να τοποθετείται χαρακτηριστική ένδειξη για την ύπαρξη του πυροσβεστήρα. Επίσης έλεγχος απαιτείται και στα υπόλοιπα συστήματα πυρόσβεσης, όπως οι πίνακες πυρανίχνευσης, τα μόνιμα πυροσβεστικά συγκροτήματα, τα συστήματα ολικής κατάκλισης και τα πυροσβεστικά ερμάρια. Μπορεί να γίνει σύμβαση με μια ειδικευμένη εταιρεία και να προβαίνει σε έλεγχο όλων των συστημάτων και συντήρηση σε ό,τι χρειάζεται. Παραδείγματος χάρη, μπορεί να χρειάζεται αντικατάσταση των μπαταριών σε ένα πίνακα πυρανίχνευσης ή αντικατάσταση μιας μάνικας σε μια πυροσβεστική φωλιά. ¶λλωστε, η ετήσια συντήρηση των πυροσβεστικών μέσων επιβάλλεται και από τη νομοθεσία, με την ύπαρξη και ετήσια συμπλήρωση του Βιβλίου Ελέγχου και Συντήρησης Μέσων Ενεργητικής Πυροπροστασίας (Πυροσβεστική Διάταξη 12/2007). Το Βιβλίο ανήκει στην επιχείρηση ή εγκατάσταση, φυλάσσεται σε ασφαλή χώρο και μπορεί να ζητηθεί σε έλεγχο της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας ή του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας. Έλεγχος οδεύσεων διαφυγής. Στη μελέτη παθητικής πυροπροστασίας αποτυπώνονται σε κατόψεις της εγκατάστασης οι οδεύσεις διαφυγής. Αυτές οι κατόψεις πρέπει να αναρτώνται στα κεντρικά σημεία, καθώς και στα επίπεδα των κλιμακοστασίων που θα χρησιμοποιηθούν ως οδεύσεις διαφυγής. Επιπλέον πρέπει να υπάρχει σαφής σήμανση για τις οδεύσεις 88

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

διαφυγής, τόσο με ενημερωτικές ενδείξεις όσο και με το φωτισμό ασφαλείας. Στο πλαίσιο του ελέγχου που θα γίνεται από τον υπεύθυνο για θέματα ασφάλειας αλλά και τον τεχνικό ασφάλειας, θα πρέπει να ελέγχεται ότι υπάρχουν οι ενημερωτικές πινακίδες, ότι λειτουργούν τα φωτιστικά ασφαλείας (για το λόγο αυτό κάθε φωτιστικό ασφαλείας έχει και ένα ειδικό πλήκτρο, συνήθως στο πάνω μέρος του) και τέλος ότι οι οδεύσεις διαφυγής είναι ελεύθερες και δεν είναι μπλοκαρισμένες από εμπόδια. Είναι πάρα πολύ συνηθισμένο το φαινόμενο να τοποθετούνται διάφορα εμπόδια στους διαδρόμους διαφυγής και στις θύρες εκκένωσης, με αποτέλεσμα σε μια επικίνδυνη κατάσταση ο κόσμος να μη μπορεί να διαφύγει. Μια άλλη λεπτομέρεια που οφείλουν να προσέχουν κατά τη διάρκεια των ελέγχων είναι η κατάσταση των θυρών πυρασφάλειας. Αν σε μια εγκατάσταση υπάρχουν αυτού του είδους οι θύρες, τότε ή θα πρέπει να είναι συνεχώς κλειστές ή να διαθέτουν ειδικό μηχανισμό που να τις κλείνει αυτόματα, όταν το σύστημα πυρανίχνευσης εντοπίζει κάποια ένδειξη πυρκαγιάς. Όταν αυτές οι πόρτες παραμείνουν ανοιχτές σε μια πυρκαγιά, τότε αμέσως ακυρώνεται η παθητική πυρασφάλεια του κτιρίου και υπάρχει τεράστια

πιθανότητα

επέκτασης

της

πυρκαγιάς

μεταξύ

των

πυροδιαμερισμάτων. Με τον όρο πυροδιαμερίσματα, εννοούμε τους χώρους που περικλείονται ερμητικά από δομικά στοιχεία με πρoκαθoριζόμενo κατά περίπτωση, δείκτη πυραντίστασης, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η εξάπλωση της πυρκαγιάς για χρονικό διάστημα που εξαρτάται από το δείκτη πυραντίστασης. Στο πλαίσιο της εκπαίδευσης θα πρέπει και οι εργαζόμενοι, με μέριμνα του υπεύθυνου για θέματα πυρασφάλειας – αλλά κυρίως του τεχνικού ασφάλειας – να υλοποιούν σε συχνά χρονικά διαστήματα ασκήσεις εκκένωσης. Μέσα από αυτές τις ασκήσεις θα βελτιώσουν την αντίδρασή τους σε μια πραγματική κατάσταση, αλλά ταυτόχρονα θα διαπιστώσουν και αδυναμίες του υφιστάμενου σχεδίου πυρασφάλειας, για να τις διορθώσουν σε μελλοντικές αναθεωρήσεις. Αρχή ευθύνης του εργοδότη Οποιοδήποτε καταμερισμό ευθυνών όμως και αν έχει κάνει ο εργοδότης, σε καμία περίπτωση δεν απαλλάσσεται από τις δικές του ευθύνες. Όπως αναφέρει η νομοθεσία, πρόκειται για την αρχή ευθύνης του εργοδότη. Δηλαδή ο εργοδότης φέρει ακέραια την ευθύνη να διασφαλίζει την προσωπική ακεραιότητα και υγεία των εργαζομένων, αλλά 89

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

και των τρίτων που για κάποιο λόγο βρίσκονται μέσα στις εγκαταστάσεις της επιχείρησής του. Για το λόγο αυτό θα πρέπει ειδικά στις μικρές επιχειρήσεις να είναι συνεχώς σε επαγρύπνηση και να φροντίζει την επίβλεψη των μέτρων πυρασφάλειας και την εξοικείωση του προσωπικού με το σχέδιο πυρασφάλειας. Σύμβουλος Πυρασφάλειας Προσωπικού, Χώρων & Εγκαταστάσεων. Εκπονούν

μελέτες

παθητικής

και

ενεργητικής

πυρασφάλειας και μελέτες εκκένωσης χώρων. Προτείνουν και υλοποιούν εκπαιδευτικά προγράμματα πρόληψης και κατάσβεσης πυρκαγιών Συντάσσουν το Έγγραφο Προστασίας από Εκρήξεις κατά ΑΤΕΧ για την πρόληψη εκρήξεων μέσω της εκτίμησης της επικινδυνότητάς τους Εκτελούν μετρήσεις εκρηκτικών ατμοσφαιρών ώστε να διαπιστωθεί η πιθανότητα εκδήλωσης εκρήξεων Εκτελούν θερμογραφίες

ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων ώστε να

διαπιστωθούν τυχόν υπερθερμάνσεις των στοιχείων των εγκαταστάσεων Εκπονούν

μελέτες

αντισεισμικού

σχεδιασμού

δικτύων

πυρόσβεσης ώστε τα δίκτυα να μην καταρρεύσουν σε περίπτωση σεισμού. Εκτελούν

επιτόπιες επιθεωρήσεις

πυρασφάλειας για

τη

διαπίστωση

του

και

διαγνωστικούς

επιπέδου

ελέγχους

πυρασφάλειας

των

εγκαταστάσεων της Επιχείρησης. Μελέτες & Εγκαταστάσεις Πυρασφάλειας. Σύμφωνα με την Ελληνική Νομοθεσία όλες ανεξαιρέτως οι επιχειρήσεις πρέπει να διαθέτουν Μελέτη Πυρασφάλειας και βάσει αυτής να έχουν λάβει σχετικό Πιστοποιητικό Πυρασφάλειας ισχύος 8 ετών από την αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία (ΠΥ).Η αρχική μελέτη περιλαμβάνει τόσο την Παθητική Πυρασφάλεια όσο και την Ενεργητική Πυρασφάλεια οι οποίες συμπεριλαμβάνονται στον Πολεοδομικό

Φάκελο

Αδείας.

Μολαταύτα,

κάθε

αλλαγή

στο

κτίριο

συνεπάγεται ενημέρωση του φακέλου ο οποίος πρέπει να επαναϋποβληθεί στην ΠΥ για έγκριση. Σε περίπτωση αλλαγών στις κατόψεις, το υλικά ή τη χρήση του κτιρίου ο φάκελος υποβάλλεται για επανέγκριση και στην Πολεοδομία. Επιπλέον, κάθε Επιχείρηση οφείλει να τηρεί Βιβλίο Συντήρησης Μέσων Ενεργητικής Πυροπροστασίας το οποίο υπογράφεται κάθε χρόνο από όλους τους προμηθευτές και συντηρητές των πυροσβεστήρων, των

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

συστημάτων

πυρανίχνευσης,

των

συντηρητών

των

αντλητικών

συγκροτημάτων και τον Σύμβουλο Πυρασφάλειας αν αυτός υπάρχει. Διαδικασίες & Οδηγίες Πυρασφάλειας και Έκτακτης Ανάγκης. Κάθε Μελέτη Πυρασφάλειας περιέχει διαδικασίες και οδηγίες πρόληψης και αντιμετώπισης πυρκαγιών καθώς και έκτακτης ανάγκης. Τις περισσότερες φορές τα κείμενα είναι τυποποιημένα και δεν έχουν δοκιμαστεί στην πράξη. Τόσο η πρόληψη όσο και η αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς δεν είναι αυτονόητη και απαιτεί ενασχόληση σε συνδυασμό με τεχνογνωσία.Ο Συμβουλευτικός Τομέας της RMS ΕΞΥΠΠ βοηθάει τις Εταιρείες να αναπτύξουν διαδικασίες και οδηγίες: οργάνωσης των Ομάδων Πυρασφάλειας εκτέλεσης επιθεωρήσεων και διαχείρισης των αποτελεσμάτων πρόληψης πυρκαγιών σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες του κάθε εργασιακού χώρου αντιμετώπισης πυρκαγιών σύμφωνα με τα διαθέσιμα πυροσβεστικά μέσα εκκένωσης

εγκαταστάσεων

ανάλογα

με

την

περίπτωση

του

περιστατικού επιστροφής στη δραστηριότητα μετά το συμβάν 1.4 Φυσικοί Παράγοντες Οι φυσικοί παράγοντες κινδύνων είναι: Πτώσεις Ένας στους τρεις εργαζόµενους που χάνουν τη ζωή τους κατά την εργασία ανήκει στο χώρο των κατασκευών. Η πιθανότητα εργατικού ατυχήµατος στα τεχνικά έργα είναι διπλάσια από το µέσο όρο όλων των άλλων κλάδων. Ο συγκεκριµένος κλάδος είναι σαφώς ο πιο επικίνδυνος για το εργατικό δυναµικό, όχι µόνο στη χώρα µας αλλά και γενικότερα στην ΕΕ. Σύµφωνα µε τον Οργανισµό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, οι κυριότερες αιτίες ατυχηµάτων των εργαζόµενων στις κατασκευές είναι: πτώσεις ανθρώπων από ύψος, πτώσεις αντικειµένων, διαχείριση φορτίων,

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

µηχανήµατα τεχνικών έργων. Σύµφωνα µε το Ίδρυµα για τις Συνθήκες ∆ιαβίωσης και Εργασίας οι κυριότερες απειλές για την υγεία των εργαζόµενων στις κατασκευές είναι: µυϊκή καταπόνηση (µυοσκελετικά προβλήµατα), θόρυβος (επαγγελµατική βαρηκοΐα), δονήσεις άνω άκρων (σύνδροµο δονήσεων χειρός – βραχίονα), χηµικές ουσίες (δερµατίτιδα). Πτώσεις Εργαζομένων από ύψος

Να καλύπτονται (αν είναι µικρά) ή να περιφράσσονται και να σηµαίνονται. Καλή αντιστήριξη µέσα και έξω. Σωστή γωνία εναπόθεσης προϊόντων εκσκαφής. Να κατασκευάζεται ασφαλής πρόσβαση πάνω και γύρω από αυτά. Να µη γίνονται εργασίες κοντά τους, εκτός από τις απολύτως απαραίτητες. Να µην αφήνονται αντικείµενα ή χηµικές ουσίες κοντά στο στόµιό τους. Να µη γίνεται άσκοπη διέλευση ανθρώπων ή οχηµάτων κοντά σ’ αυτά. Να µην εξασθενούν κοντινές κατασκευές από το φρεάτιο. • Να µη γίνονται επεµβάσεις στη δοµή των διαβάσεων. Εργασίες σε οροφές

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Μπαριέρες ή στηθαία αποτροπής πτώσης. Στηρίγµατα για χέρια και πόδια ή σκάλα εδάφους. Προστασία, αν υπάρχει ασβέστης ή άλλο επικίνδυνο υλικό από κάτω. Έλεγχος σταθερότητας και αντοχής του δαπέδου εργασίας πριν την έναρξη των εργασιών. Να µη γίνονται βιαστικές κινήσεις για την κάθοδο. Οι εργασίες στην οροφή, να περιορίζονται µόνο στις απολύτως απαραίτητες. Ατοµικός εξοπλισµός αποτροπής πτώσης που να καλύπτει όλη την επιφάνεια κίνησης (να στηρίζεται σε διαµήκη µπάρα). Κάγκελα 1m και θωράκιο (σοβατεπί) 15cm ή πλέγµα ή δίχτυ. Σκαλωσιές

Να στηρίζονται καλά πάνω στο κτίριο.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Να γίνεται καλή στήριξη στο έδαφος (ορθοστάτες) και τακτικός έλεγχος, ειδικά µετά από βροχή. Να κατασκευάζονται ασφαλείς διάδροµοι κίνησης (µαδέρια) µε πλάτος τουλάχιστο 60cm. Να υπάρχουν κλειστά άκρα σε όλους τους διαδρόµους. Να µη χρησιµοποιούνται για αναρρίχηση µέρη που δε σχεδιάστηκαν για το σκοπό αυτό (π.χ. χιαστί αντηρίδες). Να κατασκευάζονται µόνο από εκπαιδευµένο προσωπικό. Να διαθέτουν χειρολισθήρα (κουπαστή) σε ύψος 1m από το δάπεδο, µε ενδιάµεση ράβδο και θωράκιο (σοβατεπί) 15cm παντού. Να µη γίνονται επεµβάσεις στη δοµή τους και ιδιοκατασκευές σε αυτήν. Να µην υπερφορτώνονται. Να µην έχουν φθαρµένα στοιχεία. Να

µην

εγκαταλείπονται

εργαλεία

αντικείµενα

πάνω

στους

διαδρόµους. Να υπάρχει δίχτυ και προστατευτικό προστέγασµα. Εργασία σε σκαλωσιά επιτρέπεται µόνο αν το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες. Απαγορεύεται η σκαλωσιά να βρίσκεται κοντά σε εναέρια καλώδια. Π.∆. 778/80. Φορητές Σκάλες Να αποφεύγονται, αν η εργασία µπορεί να γίνει µε άλλο τρόπο. Να στηρίζονται καλά στο δάπεδο και όχι σε ολισθηρό έδαφος. Να είναι σε καλή κατάσταση, χωρίς πρόχειρες ενώσεις (µατίσµατα). Να προεξέχουν 1m από την επιφάνεια ανόδου. Να µη γίνεται υπερέκταση του σώµατος κατά την εργασία πάνω σε αυτές. Να µην ανεβαίνει προσωπικό µε εργαλεία. Να γίνονται µόνο εργασίες που µπορούν να γίνουν µε το ένα χέρι (ώστε το άλλο να χρησιµοποιείται για στήριξη). Σωστή γωνία (οριζόντια απόσταση του σηµείου στήριξης της βάσης από το άνω σηµείο στήριξης ίση µε το 1/4 του ύψους πρόσβασης της σκάλας). Να χρησιµοποιούνται σε ύψος µέχρι 2 σκαλοπάτια από την κορυφή Να συγκρατούνται από δεύτερο άτοµο. Οι σκάλες τύπου Λ να ανοίγουν πλήρως και να κλειδώνουν. 94

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Απαγορεύεται η χρήση µεταλλικής σκάλας όπου υπάρχει ηλεκτρικό ρεύµα. Η κάθοδος και η άνοδος να γίνεται µε µέτωπο στα σκαλοπάτια. Π.∆. 17/78 Ανυψωτικός Εξοπλισμός.

Ο ανυψωτικός µηχανισµός να εγκαθίσταται και να ελέγχεται τακτικά µόνο από εκπαιδευµένο προσωπικό. Να τον χειρίζεται µόνο εκπαιδευµένο προσωπικό. Να παρέχεται καλή στήριξη στο έδαφος ακόµη και όταν δεν είναι σε λειτουργία (αντίβαρα, πέλµατα, σχοινιά κ.λπ.). Να αποσυνδέεται ο εξοπλισµός από ενέργεια στο τέλος της µέρας. Να φέρει ένδειξη του µέγιστου βάρους και πλήρη τεχνικά στοιχεία. Να αναφέρεται αν προορίζεται για ανύψωση ατόµων ή όχι. Να χρησιµοποιείται µόνο υπό κατάλληλες καιρικές συνθήκες και να ελέγχεται µετά από έντονη κακοκαιρία. Αν κινείται σε τροχιές να υπάρχουν εµπόδια σε κάθε άκρο, τουλάχιστο 1m πριν από αυτό και διάταξη πέδησης.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Να εξασφαλίζεται και να περιφράσσεται η διαδροµή του και να υπάρχει ελεύθερος χώρος τουλάχιστο 60cm. Οι σιδηροτροχιές πρέπει να ενώνονται µε αρµοκάλυπτρα ή διπλούς ακροσύνδεσµους και να έχουν επαρκή διατοµή. Οι κάδοι ανύψωσης ηµίρρευστων υλικών πρέπει να είναι από σιδηρό έλασµα πάχους τουλάχιστον 5mm µε ενδιάµεση ενισχυτική στεφάνη. Απαγορεύεται η χρήση κιβωτίων ή κάδων πρόχειρης κατασκευής. Η ανάρτηση των κιβωτίων των κάδων και των λοιπών εξαρτηµάτων ανύψωσης στο άγκιστρο να γίνεται µε επιµέλεια, ώστε η αντίστοιχη λαβή να εφαρµόζει καλά µέσα στο άγκιστρο και τα χείλη των κάδων να είναι οριζόντια. Τα στοιχεία της χρησιµοποιούµενης αρτάνας (το υλικό, η διάµετρός της, το µήκος) εξαρτώνται από την εκάστοτε εργασία (βάρος, διαστάσεις και άλλα στοιχεία του προς ανύψωση αντικειµένου). Απαγορεύεται η περιβολή των αντικειµένων προς ανύψωση απ’ ευθείας µε το σχοινί ή το συρµατόσχοινο. Οι αρτάνες να επιθεωρούνται πριν τη χρήση τους. Οι αρτάνες που χρησιµοποιούνται πρέπει να έχουν επαρκές µήκος ώστε η σχηµατιζόµενη γωνία στην κορυφή τους να είναι οξεία, για τη µείωση της καταπόνησής τους. Απαγορεύεται η χρήση αλυσίδας που παραµορφώθηκε ή έχει µατίσµατα και συρµατόσχοινου µε κοµµένα σύρµατα.

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Να χρησιµοποιούνται άγκιστρα ασφαλείας που να δένονται µε ειδικούς σφιγκτήρες στο συρµατόσχοινο. Να προστατεύονται από φθορά τα συρµατόσχοινα. Να µη στρίβονται και να µην αποθηκεύονται κοντά σε χηµικά. Απαγορεύεται η παραµονή ή η διέλευση κοντά ή κάτω από αναρτηµένο φορτίο. Ο χειριστής να έχει πλήρη εποπτεία του χώρου κίνησης του φορτίου. Απαγορεύεται η ανύψωση φορτίου υπό γωνία. Απαγορεύεται η λειτουργία κοντά σε εναέρια καλώδια. Αν χρειάζεται, να γίνεται συνεννόηση µε τη ∆ΕΗ. Στους γερανούς µεταβλητής ακτίνας δράσης πρέπει να εξασφαλίζεται η ευστάθεια της θέσης του χειριστή. Ο γερανός πρέπει να: - Έχει σημειωμένα τα φορτία ασφάλειας στις διάφορες ακτίνες της κεραίας, βάσης ή αρπάγης. (Στην περίπτωση γερανού µε κινητή κεραία, τη µέγιστη ακτίνα στην οποία επιτρέπεται η χρησιμοποίησή της). -Είναι εφοδιασμένος µε αυτόματο δείκτη, ευκρινή από το χειριστή, που να δείχνει την ακτίνα της κεραίας, βάσης ή αρπάγης κάθε στιγµή καθώς και το φορτίο ασφάλειας για την ακτίνα αυτή. • Π.∆. 395/94, Π.∆. 89/99, Π.∆. 304/00. Προδιαγραφές ασφάλειας για τα μηχανήματα Όταν αγοράζονται μηχανήματα ή εξοπλισμός θα πρέπει να πληρούν τις προδιαγραφές ασφάλειας. Πρώτα απ' όλα, τα μηχανήματα θα πρέπει να είναι κατασκευασμένα με τέτοιο τρόπο ώστε να μη χρειάζεται να προστεθούν επιπλέον μηχανισμοί ασφάλειας. Άλλες προδιαγραφές ασφάλειας που πρέπει να πληρούνται είναι οι ακόλουθες: με

την

αγορά

να

παραλαμβάνονται

μέσα/προφυλακτήρες

και

οι

οδηγίες

όλα

τα

συντήρησης

προστατευτικά και

ασφαλούς

χρησιμοποίησης τα μηχανήματα να είναι τόσο ασφαλή, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος τραυματισμού του χειριστή, ακόμα κι αν αυτός δεν έχει συγκεντρωμένη την προσοχή του σ' αυτά, ή κάνει κάποια απότομη αντανακλαστική κίνηση προφυλακτήρες

προστατευτικά

καλύμματα

που

μπορούν

να

αφαιρεθούν/μετατοπιστούν την ώρα που τα μηχανήματα βρίσκονται σε λειτουργία, θα πρέπει να έχουν αυτόματους διακόπτες ή κάποιο άλλο σύστημα διακοπής της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος του μηχανήματος

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Κατά την εγκατάσταση ενός μηχανήματος θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι όλοι οι προφυλακτήρες είναι καλά στερεωμένοι και ότι λειτουργούν. Κάποια μηχανήματα απαιτούν ειδικούς μηχανισμούς ασφάλειας. Τέτοια μηχανήματα είναι για παράδειγμα οι πρέσσες, τα ψαλίδια, οι στράντζες κλπ., η λειτουργία των οποίων απαιτεί τη χρησιμοποίηση των χεριών στα επικίνδυνα τους σημεία. Είναι σημαντικό: ο μηχανισμός ασφάλειας να μην αποτελεί εμπόδιο για την εργασία – ο μηχανισμός ασφάλειας να μη παρεμποδίζει τις εργασίες συντήρησης του μηχανήματος – μηχανισμοί ασφάλειας να βρίσκονται σε όλα τα σημεία όπου η επαφή με κινούμενα μέρη του μηχανήματος θα προκαλούσε τραυματισμό – οι μηχανισμοί ασφάλειας να είναι αρκετά ανθεκτικοί ώστε να μπορούν να ανταπεξέρχονται στο μέγιστο φορτίο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Πτώσεις Αντικειμένων ∆ίχτυ και προστατευτικό προστέγασµα στη σκαλωσιά. Κάγκελα 1m και θωράκιο (σοβατεπί) 15cm παντού. Αντικείµενα επιτρέπεται να ρίχνονται από ύψος µόνο µέσα από ειδικό σωλήνα. Να µη γίνεται διέλευση κάτω από σκαλωσιές. Να µην αφήνονται αντικείµενα δίπλα σε φρεάτια. Να µη στοιβάζονται υλικά µε αστάθεια ή σε µεγάλο ύψος. Να µην αφήνονται εργαλεία ή αντικείµενα στους διαδρόµους των σκαλωσιών. Προσοχή στη µεταφορά υλικών µεγάλου µήκους. Χρήση ατοµικού εξοπλισµού προστασίας κεφαλιού (κράνος). Διαχείριση Φορτίων Να γίνεται προσπάθεια αποφυγής της χειρωνακτικής διακίνησης φορτίων. Να προτιµούνται συσκευασίες µικρού βάρους. Να χρησιµοποιείται κατάλληλος εξοπλισµός (γερανάκια, περονοφόρα, αµαξίδια κ.λπ.) για µεγάλα βάρη. Σωστή στάση σώµατος κατά την ανύψωση φορτίων. Πριν ανυψωθεί οποιοδήποτε αντικείµενο να εξασφαλίζεται η ικανότητα ανύψωσης µε ασφάλεια. Αν υπάρχουν αµφιβολίες να ζητείται βοήθεια ή να χρησιµοποιείται ανυψωτικό µέσο. 98

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πριν ανυψωθεί ένα αντικείµενο να εξετάζεται για λιπαρές ουσίες (γράσα κ.λπ.) που µπορούν να το κάνουν να γλιστρήσει από τα χέρια. Να εξασφαλίζεται η ορατότητα και ότι η διεύθυνση κίνησης είναι καθαρή από λιπαρές ουσίες και εµπόδια. Όταν δύο άτοµα σηκώνουν ένα βάρος θα πρέπει να συντονίσουν τις ενέργειές τους και να καθορίσουν τον τρόπο που θα ειδοποιήσει ο ένας τον άλλο αν χρειαστεί απρόοπτα να αφήσουν το βάρος. Στην ανύψωση βαριών αντικειµένων να χρησιµοποιούνται όσο γίνεται τα πόδια, για να κουράζεται λιγότερο η µέση. Σωστή θέση των ποδιών. ∆εν πρέπει ποτέ να είναι κλειστά, για να µη χάνεται η ισορροπία. Πρέπει να βρίσκονται σε διάσταση 50cm. Σωστή θέση της ράχης. Ποτέ κυρτή, αλλά αντίθετα σκυµµένη, µε λυγισµένα τα γόνατα. Από τη στιγµή που τα γόνατα τεντώνονται, η ράχη επιστρέφει σε όρθια θέση. Σωστή θέση των βραχιόνων. Κοντά στον κορµό και κατά το δυνατόν τεντωµένοι. Τα βάρη δεν πρέπει ποτέ να πιάνονται µε τις άκρες των δακτύλων, γιατί µε τον τρόπο αυτό η προσπάθεια ανύψωσης βλάπτει ορισµένους µύες και τένοντες. Πρέπει να πιάνονται µε ολόκληρο το χέρι. Προσοχή σε κοφτερές άκρες και καρφιά που προεξέχουν. Να µη µεταφέρονται υλικά πριν βγουν ή χτυπηθούν προς τα µέσα τα καρφιά. Η µεταφορά ή ανύψωση αντικειµένων µε κοφτερά ή µυτερά άκρα να γίνεται µε γάντια. • Π.∆. 397/9 Μηχανήματα Τεχνικών Έργων Τα µηχανήµατα τεχνικών έργων πρέπει να φέρουν: -πινακίδες αριθµού κυκλοφορίας, άδεια κυκλοφορίας, αποδεικτικά ασφάλισης, αποδεικτικά πληρωµής τελών κυκλοφορίας, -ζώνες ασφάλειας, -φάρο, -ηχητικό σήµα οπισθοπορείας, -σύστηµα πυρόσβεσης, -κανονικό και εφεδρικό σύστηµα πέδησης, -διάταξη φωτισµού. Πρέπει να τα χειρίζεται µόνο άτοµο µε άδεια και εξουσιοδότηση από τον εργοδότη. Να κινούνται µε ασφαλή ταχύτητα και µακριά από εναέρια καλώδια. Να υπάρχουν ειδικοί χώροι κίνησης του οχήµατος όπου απαγορεύεται η προσπέλαση πεζών. Να συντηρούνται τακτικά. 99

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Να µην υπερφορτώνονται ή χρησιµοποιούνται για χρήσεις άλλες από αυτές για τις οποίες έχουν σχεδιαστεί. Τα µηχανήµατα όταν δεν χρησιµοποιούνται πρέπει να ακινητοποιούνται πλήρως, χωρίς φορτίο, µε συστήµατα µανδάλωσης και µε τοποθέτηση απαγορευτικών πινακίδων στους πίνακες χειρισµού και τα συστήµατα εκκίνησης. Οι κάδοι φόρτωσης και λοιπά κινητά στοιχεία πρέπει να εξασφαλίζονται και µηχανικά µε πείρους, τάκους κ.λπ. Π.∆. 395/94, Π.∆. 89/99, Π.∆. 304/00 Δονήσεις Άνω Άκρων Οι δονήσεις χειρός και βραχίονα είναι ταλαντώσεις που µεταφέρονται στους εργαζόµενους από διάφορες εργασίες. Μπορεί να προκληθούν από φορητά εργαλεία µε ηλεκτρική ή πνευµατική ισχύ που κρατιούνται ή κατευθύνονται

από

εργαζόµενους,

όπως:

κοµπρεσέρ,

αερόκλειδα,

σβουράκια κ.λπ. ή σφυριά (πάνω από µισή ώρα κάθε µέρα). Οι συνέπειες µπορεί να είναι επώδυνες, όπως: επώδυνες κρίσεις λεύκανσης δακτύλων (διεγειρόµενες από συνθήκες υψηλής ή χαµηλής θερµοκρασίας), απώλεια αίσθησης αφής και θερµοκρασίας, µυρµήγκιασµα και πόνος, αδυναµία σύσφιξης χεριού, απώλεια δεξιότητας χεριού. Η ταχύτητα εκδήλωσης των συµπτωµάτων εξαρτάται από έναν αριθµό παραγό ντων συµπεριλαµβανοµένου του επιπέδου δονήσεων που φτάνει στα χέρια και το χρόνο έκθεσης. Σε κάποιους ανθρώπους τα συµπτώµατα εµφανίζονται µετά από λίγους µήνες έκθεσης, σε κάποιους άλλους µετά από αρκετά χρόνια. Να προτιµάται εξοπλισµός µε χαµηλά επίπεδα δονήσεων. Να συντηρείται τακτικά ο εξοπλισµός. Να διατηρούνται ζεστά τα χέρια (γάντια, τρίψιµο) κατά τη χρήση εξοπλισµού µε δονήσεις. Να προτιµούνται εργαλεία που κατευθύνονται και όχι που στηρίζονται από τον εργαζόµενο. Να ελέγχεται χρονικά η έκθεση σε δονήσεις (εναλλαγή θέσεων εργασίας, ενδιάµεσες εργασίες χωρίς δόνηση κ.λπ.). Να ελαχιστοποιείται η απαραίτητη σωµατική δύναµη. Επίβλεψη της υγείας των εργαζοµένων που εκτίθενται σε δονήσεις. • Oδηγία 2002/44/EK Θόρυβος 100

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι συνέπειες του θορύβου για την ακοή, λόγω της σταδιακής ανάπτυξής

τους,

δεν

γίνονται

άµεσα

αντιληπτές.

Είναι

όµως

µη

αναστρέψιμες. Σύµφωνα µε τη νοµοθεσία, ένας θόρυβος µπορεί να είναι επικίνδυνος όταν ξεπερνά τα 85dB. Πρακτικά ένας θόρυβος είναι επικίνδυνος όταν κάποιος χρειάζεται να φωνάζει για να ακούγεται. Η µείωση του θορύβου είναι δύσκολη. Κάποια συλλογικά µέτρα είναι η χρήση

καινούριου

και

λιγότερο

θορυβώδους

εξοπλισµού,

χρήση

σιγαστήρων ή καλυµµάτων, σε όσα µηχανήµατα είναι δυνατόν, και η κατάλληλη χωροθέτηση των θορυβωδών µηχανηµάτων έτσι ώστε να επηρεάζουν όσο το δυνατόν λιγότερους εργαζόµενους. Σε καµία περίπτωση δεν πρέπει να αφαιρούνται καλύµµατα κινητήρων και άλλων µηχανηµάτων χωρίς να επανατοποθετούνται µετά τη συντήρηση. Όταν δεν είναι δυνατόν να µειωθεί ο θόρυβος, θα πρέπει να µειώνεται η έκθεση των εργαζοµένων σε αυτόν µε εξοπλισµό ατοµικής προστασίας (ωτοασπίδες, ωτοβύσµατα) και µε εναλλαγή θέσεων εργασίας.

•

Σε

πολλές περιπτώσεις η χρήση µέσων ατοµικής προστασίας, είναι η µόνη πρακτικά εφικτή. να μειωθεί το ύψος στο οποίο τοποθετούνται τα αντικείμενα μέσα στα κονταίϊνερς για να αποφεύγεται πέσιμο τους από μεγάλα ύψη. – οι εργαζόμενοι σε μηχανές που δεν προκαλούν θόρυβο, δεν είναι απαραίτητο να εκτίθενται σε θόρυβο που προκαλούν άλλες μηχανές οι εργαζόμενοι στους περισσότερο θορυβώδεις χώρους εργασίας να εναλλάσσονται, για να αποφεύγεται η έκθεση τους στο θόρυβο για μεγάλο χρονικό διάστημα – να μειώνεται όσο το δυνατόν περισσότερο η μετάδοση των κραδασμών από τις μηχανές στα χέρια Δερματίτιδα Η δερµατίτιδα είναι µία από τις συνηθέστερες επαγγελµατικές ασθένειες. • Προκαλείται από την επαφή του δέρµατος µε χηµικές ουσίες που υπάρχουν στα δοµικά υλικά (τσιµέντο, χρώµατα κ.λπ.). Τα

κύρια

συµπτώµατα

είναι

κνησµός,

ερεθισµός,

εκδορές

και

απολέπιση του δέρµατος. Εάν υπάρξει επιδείνωση το δέρµα µπορεί να σχιστεί και να επέλθει αιµορραγία. 101

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η ταχύτητα εµφάνισης της νόσου εξαρτάται από το χηµικό παράγοντα που την προκαλεί καθώς και από τη διάρκεια και τη συχνότητα της έκθεσης σε αυτόν. Η δερµατίτιδα δεν είναι µεταδοτική ασθένεια. Εάν διαγνωστεί έγκαιρα και ληφθούν τα απαραίτητα µέτρα, οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν πλήρως. Για το λόγο αυτό έχει ιδιαίτερη σηµασία η πρόληψη. Να αποφεύγεται η δερµατική επαφή µε χηµικές ουσίες. • Να χρησιµοποιείται ενυδατική κρέµα µετά την εργασία. Εάν διαπιστωθούν τα συµπτώµατα να γίνει άµεση επίσκεψη σε γιατρό. Να χρησιµοποιούνται µέσα ατοµικής προστασίας των χεριών (γάντια). Να γίνεται εκπαίδευση στον ασφαλή χειρισµό επικίνδυνων ουσιών. Να γίνεται εφαρµογή του Π.∆. 90/99 για τις χηµικές ουσίες. Γενικός και τοπικός Φωτισμός Συνήθως ο φωτισμός σ' ένα εργασιακό χώρο αποτελείται από το γενικό φωτισμό ή από ένα συνδυασμό γενικού και τοπικού φωτισμού. ο γενικός φωτισμός προέρχεται από την οροφή ή από λαμπτήρες τοίχου. Με το γενικό φωτισμό φωτίζεται όλος ο χώρος. ο τοπικός φωτισμός είναι τοποθετημένος κοντά στους εργαζόμενους για να φωτίζονται άμεσα τα αντικείμενα. ο συνδυασμός γενικού και τοπικού φωτισμού ανταποκρίνεται στην ανάγκη του εργαζόμενου για σωστό φωτισμό κατά την εργασία του.

Κακός γενικός φωτισμός και έλλειψη τοπικού φωτισμού κάνουν τις θέσεις εργασίας ακατάλληλες και προξενούν κούραση στους εργαζόμενους πράγμα 102

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

που έχει σαν συνέπεια χαμηλή παραγωγικότητα και κακή ποιότητα εργασίας. Ο γενικός φωτισμός του χώρου πρέπει να κατανέμεται ομοιόμορφα μέσα στον εργασιακό χώρο. Η ένταση του φωτισμού πρέπει να προσαρμόζεται στην εργασία που γίνεται. Δυνατότερος φωτισμός πάντα χρειάζεται για εργασία πάνω σε μικρά αντικείμενα και εξαρτήματα και εργασία ακρίβειας. Στην πρακτική ένας τρόπος για να γίνει αυτό είναι με την εγκατάσταση τοπικού φωτισμού στον συγκεκριμένο χώρο εργασίας. Είναι επίσης πολύ σημαντικός ο χρωματισμός των κτιριακών εγκαταστάσεων. Τα πατώματα, οι τοίχοι και οι οροφές πρέπει να χρωματίζονται με ανοιχτές αποχρώσεις (χρωμάτων). Καθαρισμός και Συντήρηση των λαμπτήρων και των φωτιστικών σωμάτων. Ο φωτισμός μειώνεται όταν η πηγή από την οποία εκπέμπεται παλιώσει. Οι πιο συνηθισμένες αιτίες είναι: φθορά των πηγών φωτισμού (λαμπτήρων). βρώμικες εγκαταστάσεις και βρώμικες πηγές φωτισμού. βρωμιά στις επιφάνειες του δωματίου βρώμικοι ανακλαστήρες και βρώμικα αντιθαμβωτικά συστήματα. Η βρωμιά στους λαμπτήρες και στις εγκαταστάσεις αποτελεί την πιο απλή αιτία μείωσης του φωτισμού. Οι λαμπτήρες πυράκτωσης και οι λυχνίες φθορισμού παλιώνουν. Μετά από μία χρονική περίοδο παράγεται μόνο το μισό από το αρχικό φως. Συνεπώς, δεν είναι αρκετό να αλλάζουμε τους λαμπτήρες όταν καίγονται. Πρέπει να αλλάζονται όλοι, όταν ο φωτισμός πάψει να είναι επαρκής. Οι συνηθισμένοι λαμπτήρες πυράκτωσης έχουν τη μικρότερη διάρκεια ζωής και εκπέμπουν το λιγότερο φως. Συνήθως διαρκούν περίπου 1.000 ώρες συγκριτικά με τους λαμπτήρες φθορίου, οι οποίοι διαρκούν περίπου 7.000 ώρες. Μιλώντας γενικά, η μορφή της εργασίας που εκτελείται στον εργασιακό χώρο, είναι ο παράγοντας που καθορίζει το πόσο γρήγορα ρυπαίνονται οι συσκευές φωτισμού. Επίσης, για οικονομικούς λόγους, οι λαμπτήρες στο χώρο εργασίας πρέπει να συντηρούνται τακτικά. Ο φωτισμός μπορεί να διατηρηθεί ευκολότερα στο απαιτούμενο επίπεδο, εάν οι λαμπτήρες καθαρίζονται και αλλάζονται. Χρήσιμες οδηγίες για τον Φωτισμό

103

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

να φτάνει αρκετός φυσικός φωτισμός στις θέσεις εργασίας, χωρίς εμπόδια και λάθος διάταξη χώρου. να

υπάρχουν

φεγγίτες,

ώστε

να

φτάνει

στο

χώρο

εργασίας

περισσότερος φυσικός φωτισμός να χρησιμοποιούνται ανοιχτά χρώματα για το βάψιμο των τοίχων το θάμπωμα στο χώρο εργασίας αποφεύγεται όταν χρησιμοποιούνται λάμπες οροφής ή σποτς να αποφεύγονται οι έντονες αντανακλάσεις φωτός - να αποφεύγονται οι σκιές που δημιουργούν μεγάλη αντίθεση ο γενικός φωτισμός να είναι ανάλογος με το είδος της εργασίας να χρησιμοποιούνται σποτς σαν συμπληρωματικός φωτισμός, ιδιαίτερα σε εργασίες που απαιτούν ακρίβεια - όλοι οι λαμπτήρες να αλλάζονται τακτικά να καθαρίζονται τακτικά οι λαμπτήρες και οι σχετικές εγκαταστάσεις Ηλεκτροκίνητες μηχανές Κυριότερος τρόπος πρόληψης ατυχημάτων από χρήση ηλεκτρικού ρεύματος σε ηλεκτροκίνητες μηχανές, είναι η διαπίστωση ότι οι συγκεκριμένες μηχανές έχουν κατασκευαστεί σωστά, τηρούν τις προδιαγραφές και βρίσκονται σε καλή λειτουργική κατάσταση. Στα μέρη όπου διέρχεται ηλεκτρικό ρεύμα πρέπει να υπάρχει κατάλληλη μόνωση. Μέρη, όπως είναι οι χειρολαβές ελέγχου και οι ρυθμιστικοί τροχοί λειτουργίας, πρέπει να είναι κατασκευασμένα από μονωτικό υλικό. Τα μέρη, όπως είναι το πλαίσιο του κινητήρα και τα προστατευτικά καλύμματα, πρέπει να είναι γειωμένα. Τα άτομα που εργάζονται σε σταθερές ηλεκτροκίνητες μηχανές, πρέπει να στέκονται πάνω σε μονωτικό υλικό. Τα ηλεκτροφόρα καλώδια και οι αγωγοί με τους οποίους είναι συνδεδεμένες οι μηχανές, πρέπει να στερεώνονται πάνω στον τοίχο. Καλώδια που δεν είναι στερεωμένα στον τοίχο πρέπει να αποφεύγονται. Στις περιπτώσεις όμως, που είναι αναγκαία η χρησιμοποίηση τους, πρέπει αυτό να γίνεται μόνο για συσκευές όπως είναι οι μπαλαντέζες. Να μη χρησιμοποιείτε ποτέ ηλεκτρικές πρίζες που δεν είναι ασφαλείς και να αποφεύγετε τη σύνδεση γυμνών καλωδίων σε πρίζες, ή άλλες παρόμοιες επικίνδυνες ενέργειες. 104

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ένας διακόπτης κινδύνου για διακοπή της λειτουργίας, πρέπει να βρίσκεται σε θέση που να μπορεί να τον χρησιμοποιήσει ο χειριστής, θα πρέπει άμα χρειαστεί, να τον χρησιμοποιήσουν και άλλοι εργαζόμενοι. Αυτή είναι η περίπτωση όπου διακόπτες κινδύνου πρέπει να υπάρχουν σε εκσκαπτικά μηχανήματα, μεταφορικές ταινίες και αυτόματες γραμμές παραγωγής. Οι διακόπτες κινδύνου ακινητοποιούν αμέσως όλες τις λειτουργίες σε ένα μηχάνημα. Δεν πρέπει να προξενούν επικίνδυνες κινήσεις π.χ. να θέσουν τα ηλεκτρονικά φρένα εκτός λειτουργίας. Οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις των μηχανημάτων πρέπει επίσης να είναι εφοδιασμένες με διακόπτη προστασίας από υπερφόρτωση και διακυμάνσεις τάσεως. Ο διακόπτης προστασίας πρέπει να τίθεται σε επαναλειτουργία μόλις το ηλεκτρικό ρεύμα φθάσει στο κανονικό του επίπεδο και το μηχάνημα αρχίσει πάλι να λειτουργεί. Ηλεκτροκίνητα εργαλεία χειρός Τα ηλεκτροκίνητα εργαλεία χειρός αντικαθιστούν

τα

συμβατικά

εργαλεία

χειρός.

Επειδή

περικλείουν

περισσότερους κινδύνους ατυχημάτων, πρέπει οι εργαζόμενοι που τα χρησιμοποιούν να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Τα ηλεκτροκίνητα εργαλεία πρέπει να φέρουν γείωση. Σημεία που πρέπει να θυμάστε! - Οι εργαζόμενοι, που δεν έχουν την κατάλληλη εκπαίδευση σχετικά με την χρησιμοποίηση ηλεκτροκίνητων εργαλείων, δεν πρέπει να τα χρησιμοποιούν. Αποφεύγετε πάντοτε την 105

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργασία κοντά σε ηλεκτροφόρα καλώδια. Χρησιμοποιείτε πάντα βολτόμετρο για να ελέγξετε αν περνάει ηλεκτρικό ρεύμα από τα καλώδια. Μονώστε τον εαυτό σας από τα ηλεκτροφόρα καλώδια χρησιμοποιώντας, εργαλεία που έχουν μόνωση, λαστιχένια γάντια και ειδικά υποδήματα. Καλύψτε όλα τα ηλεκτροφόρα καλώδια στο χώρο εργασίας, με μονωτικό υλικό π.χ. ειδικά πλαστικά καλύμματα

1.5 Εξαερισμός χώρων Με τον εξαερισμό επιτυγχάνουμε να απομακρύνουμε τον ακάθαρτο αέρα του εσωτερικού χώρου και να διοχετεύσουμε στο από το εξωτερικό περιβάλλον. Ο εξαερισμός εναλλάσσει θερμότητα και υγρασία κατά τη διάρκεια της εισαγωγής και εξαγωγής του αέρα, γεγονός το οποίο προσαρμόζει τον εξωτερικό αέρα στις εσωτερικές συνθήκες και με τον τρόπο αυτό αντισταθμίζει την απώλεια ενέργειας. 106

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τα μέτρα που λαμβάνονται είναι τα παρακάτω:

να υπάρχει αρκετός φυσικός αερισμός διαμέσου παραθύρων και ανοιγμάτων. να μειώνεται η ακτινοβολία από τις οροφές και τους τοίχους χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα υλικά και χρώματα. να υπάρχει καλό σύστημα εξαερισμού κοντά στη σκεπή ή την οροφή να υπάρχει επαρκής αριθμός εξαεριστήρων ώστε να διατηρείται ο αέρας του χώρου εργασίας καθαρός και ευχάριστος να υπάρχουν ηλεκτρικοί ανεμιστήρες ώστε να κυκλοφορεί ο αέρας στους χώρους εργασίας όπου υπάρχει πολύ ζέστη να απομονώνονται όσο είναι δυνατό οι ζεστές επιφάνειες

107

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

να υπάρχουν προστατευτικά χωρίσματα ανάμεσα στην πηγή που εκπέμπει θερμότητα και τους εργαζόμενους - να χρησιμοποιούνται όπου χρειάζεται προστατευτικές ποδιές ή ρουχισμός κατάλληλος για προστασία από τη θερμότητα όπου υπάρχει κλιματισμός, να χρησιμοποιείται κατάλληλο μηχάνημα, ώστε

να

αποφεύγεται

πιθανή

ρύπανση

της

ατμόσφαιρας

του

περιβάλλοντος εργασίας που μπορεί να προκληθεί από τη διαδικασία παραγωγής. να

αποφεύγονται

τα

ψυχρά

και

δυσάρεστα

ρεύματα

που

δημιουργούνται με το σύστημα κλιματισμού. να μειωθεί όσο το δυνατό περισσότερο η βαριά χειρονακτική εργασία σε ζεστό περιβάλλον - να αποφεύγεται η εργασία σε περιορισμένους χώρους όπου η θερμοκρασία είναι υψηλή. να γίνονται διαλείμματα στην εργασία όταν αυτή εκτελείται σε χώρους όπου η θερμοκρασία είναι υψηλή να υπάρχει κρύο πόσιμο νερό κοντά στο χώρο εργασίας.

Κλιματισμός 108

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο κλιματισμός δημιουργεί ένα κλίμα στο εσωτερικό των κτιρίων, το οποίο συμβάλλει στο να έχουν οι εργαζόμενοι καλή υγεία και να αισθάνονται άνετα. Ένα σύστημα κλιματισμού, συνήθως ρύθμιζε ι ταυτόχρονα τη θερμοκρασία, την υγρασία και την καθαρότητα του αέρα. Ο κλιματισμός είναι δαπανηρός, ιδιαίτερα στα εργοστάσια, αλλά μερικές φορές αποτελεί πολύ καλή επένδυση. Είναι γνωστό ότι ο κλιματισμός συντελεί στην αύξηση της παραγωγικότητας, στη μείωση των ατυχημάτων και του αριθμού των αδικαιολόγητων απουσιών από την εργασία και συμβάλλει στη βελτίωση των ανθρώπινων σχέσεων. Ένα σύστημα κλιματισμού πρέπει: να είναι του κατάλληλου τύπου για την αντιμετώπιση των αναγκών του χώρου που πρόκειται να κλιματιστεί. να έχει μελετηθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η συγκέντρωση αερίων, ατμών και σκόνης μέσα στο χώρο. να λειτουργεί με σκοπό τη δημιουργία άνετων συνθηκών για τους εργαζόμενους στον χώρο εργασίας και όχι βάσει των ενδείξεων του θερμόμετρου. να λειτουργεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποφεύγονται το υπερβολικό κρύο και τα δυσάρεστα ρεύματα. να λειτουργεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να διατηρείται ο εξοπλισμός του σε καλή κατάσταση, περιλαμβανομένων των μερών που ρυθμίζουν την υγρασία. Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 1 Σε αυτή την ενότητα παρουσιάστηκαν θέματα που αφορούν την εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου και συγκεκριμένα ταξινόμηση και ορισμός των επαγγελματικών κινδύνων ελάχιστες προδιαγραφές των χώρων εργασίας κίνδυνοι από πυρκαγιά και πυροπροστασία φυσικοί παράγοντες εξαερισμός χώρων

109

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 1 Ερώτηση 1 Η έννοια του κινδύνου εκφράζει το «επικείµενο κακό» καθώς επίσης και την «πιθανή δυσάρεστη έκβαση» ενός συµβάντος Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 2 Η

εκτίµηση

του

επαγγελµατικού

κινδύνου

του

εργασιακού

περιβάλλοντος αποτελεί µια σύνθετη, διαχρονική και στατική διαδικασία Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 3 Oι χώροι εργασίας, διαλείµµατος και πρώτων βοηθειών πρέπει να έχουν άµεση οπτική επαφή µε εξωτερικό χώρο, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από ειδική διάταξη. Eξαιρούνται Α

Xώροι εργασίας, στους οποίους τεχνικοί λόγοι παραγωγής δεν

επιτρέπουν άµεση οπτική επαφή µε τον εξωτερικό χώρο Β

Xώροι εργασίας µε επιφάνεια κάτοψης πάνω από 2000 τετραγωνικά

µέτρα, εφόσον υπάρχουν επαρκή διαφανή ανοίγµατα στην οροφή Γ

Όλα τα παραπάνω

Ερώτηση 4 Ο τεχνητός φωτισµός πρέπει: A

Nα είναι ανάλογος µε το είδος και την φύση της εργασίας

Nα έχει χαρακτηριστικά φάσµατος παραπλήσια µε του φυσικού

φωτισµού Γ

όλα τα παραπάνω

110

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερώτηση 5 H επιφάνεια των τοίχων και των διαχωριστικών στοιχείων των χώρων εργασίας πρέπει να µπορεί να καθαρίζεται και να συντηρείται µε ευχέρεια και ασφάλεια. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 6 Oι αποβάθρες και οι εξέδρες φόρτωσης - εκφόρτωσης πρέπει να είναι κατάλληλες για τις διαστάσεις των µεταφεροµένων φορτίων, και να έχουν πλάτος τουλάχιστον ……. εκατοστά Α

100

Ερώτηση 7 Oι αποβάθρες και οι εξέδρες φόρτωσης - εκφόρτωσης πρέπει να διαθέτουν µία τουλάχιστον έξοδο και εφόσον το µήκος τους είναι µεγαλύτερο από ….. µέτρα πρέπει να έχουν µία έξοδο για κάθε άκρο. Α

Ερώτηση 8 Oι χώροι ανάπαυσης πρέπει να έχουν επαρκείς διαστάσεις και να είναι εφοδιασµένοι µε τραπέζια και καθίσµατα µε ράχη σε αριθµό ανάλογο µε τον αριθµό των εργαζόµενων. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

111

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερώτηση 9 Xώρος ανάπαυσης δεν µπορεί να θεωρηθεί και το εστιατόριο της επιχείρησης. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 10 Οι πυρκαγιές σύμφωνα με το ελληνικό πρότυπο NHS 10/1971 κατατάσσονται ανάλογα με το καιόμενο υλικό σε ………..κατηγορίες Α

112

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Πρόληψη κινδύνου ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των βασικών αρχών της πρόληψης των επαγγελματικών κινδύνων στους χώρους εργασίας και συγκεκριμένα: 1)τι θα μπορούσε να προκαλέσει ζημιές η βλάβες 2)κατά πόσο θα μπορούσαν να εξαλειφθούν οι πηγές κινδύνου και αν αυτό δεν γίνεται 3)ποια μετρά πρόληψης εφαρμόζει η πρέπει να εφαρμοστούν προκειμένου να ελεγχθούν οι κίνδυνοι ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε θέματα που αφορούν: τους κινδύνους στην εργασία και τα αποτελέσματά τους την σημασία της πρόληψης των κινδύνων την Διερεύνηση των εργατικών ατυχημάτων τις γενικές υποχρεώσεις των εργοδοτών το Νομοθετικό πλαίσιο για την υγεία και ασφάλεια της εργασίαςυποχρεώσεις παροχή υπηρεσιών προστασίας και πρόληψης ΕΝΝΟΙΕΣ – ΚΛΕΙΔΙΑ πρόληψη

επαγγελματικών

κινδύνων,

νομοθεσία,

εργαζόμενος,

εργοδότης, εργατικό ατύχημα, υγεία και ασφάλεια. 2.1 Οι κίνδυνοι στην εργασία και τα αποτέλεσμά τους. Μεταξύ των εργαζομένων και του περιβάλλοντος εργασίας τους, υπάρχει μια συνεχής αμφίδρομη αλληλεπίδραση, βάσει της οποίας, το περιβάλλον εργασίας μπορεί να επηρεάσει την υγεία των εργαζομένων είτε θετικά, είτε αρνητικά, ενώ από την άλλη η παραγωγικότητα των εργαζομένων επηρεάζεται από

την κατάσταση της

σωματικής και ψυχικής τους

υγείας(WHO, 2000). Δεδομένης της σύνδεσης μεταξύ της υγείας και της παραγωγικότητας των εργαζομένων, τα τελευταία χρόνια δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην επαγγελματική υγεία. Η επαγγελματική υγεία αναφέρεται σε όλες τις πτυχές της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο εργασίας και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρωτογενή πρόληψη των κινδύνων. 113

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η υγεία των εργαζομένων στον χώρο εργασίας καθορίζεται από πολλούς παράγοντες, οι οποίοι μπορεί να σχετίζονται με το φυσικό περιβάλλον του χώρου εργασίας, αλλά μπορεί επίσης να είναι ψυχοκοινωνικής φύσης. Οι κίνδυνοι στον χώρο εργασίας, οι οποίοι επηρεάζουν την υγεία των εργαζομένων μπορεί να περιλαμβάνουν φυσικούς κινδύνους (δονήσεις, θόρυβος, εργασία με επικίνδυνα υλικά, εργασία από μεγάλο ύψος, κλπ.), χημικούς κινδύνους (έκθεση σε χημικά, απορρυπαντικά, κλπ.), βιολογικούς κινδύνους (μολύνσεις, κλπ.), εργονομικούς κινδύνους (επαναλαμβανόμενες κινήσεις, εργασία σε άβολες στάσεις, κακή εργονομία του χώρου εργασίας, κλπ.)

και

ψυχολογικούς

κινδύνους

(άγχος,

κλπ.).

έκθεση

των

εργαζομένων σε παράγοντες κινδύνου μπορεί να έχει ως αποτελέσματα την ανάπτυξη

σωματικών

και

ψυχολογικών

βλαβών,

όπως

ατυχήματα,

μυοσκελετικές παθήσεις, αναπνευστικές νόσους, καρκίνο, απώλεια ακοής, διαταραχές που σχετίζονται με το άγχος, κ.α.

114

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι τραυματισμοί/ατυχήματα, προβλήματα συνεισφέρουν

καθώς

που σχετίζονται στην

απώλεια

με

και

οι

συναφείς

διαταραχές

και

την

εργασία, εκτός

από

ότι

το

της παραγωγικότητας των εργαζομένων,

έχουν ένα σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Σύμφωνα

με

δεδομένα που δημοσιεύει ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας, το 2015 στην Ελλάδα, χάθηκαν 88.507 ημέρες εργασίας λόγω εργασιακών ατυχημάτων και τραυματισμών. Συνολικά καταγράφηκαν 3.750 περιπτώσεις ατυχημάτων και τραυματισμών, που είχαν ως Εργασιακό Περιβάλλον είναι το σύνολο των παραγωγικών διαδικασιών, μέσα από τις οποίες η εργατική δύναμη και οι επενδύσεις μεταβάλλονται σε προϊόν και κέρδος αποτέλεσμα την απουσία από την εργασία τουλάχιστον για τέσσερις μέρες, ενώ σημειώθηκαν επίσης 46 περιπτώσεις θανατηφόρων ατυχημάτων το 2016, σε σύγκριση με 28 που ήταν το προηγούμενο έτος Στην Ευρώπη εκτιμήθηκε ότι το 2016, χάθηκαν περίπου 123,3 εκ. έτη υγιούς ζωής (DALY) λόγω ασθενειών και ατυχημάτων που σχετίζονται με την εργασία. Μεταξύ αυτών, τα 67,8 εκ. χάνονται λόγω θανάτου καιτα55,5 εκ. λόγω αναπηρίας, που σχετίζεται με ατυχήματα στον χώρο εργασίας. Οι τραυματισμοί και οι ασθένειες που σχετίζονται με την εργασία σε παγκόσμιο επίπεδο οδηγούν στην απώλεια του 3,9% του ΑΕΠ, με ετήσιο κόστος περίπου 2,680 δις €. Μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι ασθένειες και οι τραυματισμοί που σχετίζονται με την εργασία κοστίζουντο3,3% του ΑΕΠ

115

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

της. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ο καρκίνος που σχετίζεται με την εργασία, αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος του κόστους (119,5 δις € ή το 0,81% του ΑΕΠ της ΕΕ), με τις μυοσκελετικές διαταραχές να έχουν την δεύτερη μεγαλύτερη συνεισφορά (EU-OSHA, 2017).

Δεδομένου του σημαντικού αντίκτυπου που έχουν οι ασθένειες και οι τραυματισμοί στον χώρο εργασίας, στην υγεία και στην ευημερία των εργαζομένων, καθώς και δεδομένου του οικονομικού τους αντίκτυπου, η επαγγελματική υγεία και ασφάλεια πρέπει να θεωρείται ένας σημαντικός εταιρικός στόχος των οργανώσεων, όπως η ικανοποίηση των πελατών, η παραγωγικότητα, η ανάπτυξη και η κερδοφορία .Οι εργοδότες οφείλουν να αξιολογούν τους κινδύνους και να λαμβάνουν πρακτικά μέτρα για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων τους. Τα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα θα πρέπει να εστιάζουν γύρω από την ελαχιστοποίηση και την εξάλειψη των κινδύνων και τον έλεγχο των κινδύνων στην πηγή, μέσα από τον σχεδιασμό ασφαλών συστημάτων εργασίας. Οι ενέργειες πρόληψης θα πρέπει να στοχεύουν στην προώθηση και την διατήρηση του υψηλότερου δυνατού βαθμού, σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευημερίας των εργαζομένων σε όλα τα επαγγέλματα και στην δημιουργία μιας κουλτούρας στο χώρο εργασίας που θα αναγνωρίζει ότι οι επαγγελματικές ασθένειες μπορούν να αποφευχθούν.

116

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Υγεία -ορισμός Αν και η υγεία έχει οριστεί με πολλούς τρόπους, μπορεί να ειπωθεί, ότι γενικά οι διαφορετικές προσεγγίσεις που έχουν ακολουθηθεί, εμπίπτουν σε δύο βασικές κατηγορίες. Η πρώτη είναι η ιατρική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία η υγεία είναι «η κατάσταση που είναι απαλλαγμένη από ασθένειες.

Η δεύτερη προσέγγιση είναι η ολιστική, στην οποία η υγεία δεν ορίζεται απλώς ως η απουσία ασθένειας. Σύμφωνα με τον ορισμό που έχει προταθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η υγεία νοείται ως «η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι απλώς η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας»(WHO, 1947: 1-2). Η ολιστική προσέγγιση είναι στην ουσία μια επέκταση της ιατρικής προσέγγισης, αλλά με ενσωμάτωση των κοινωνικών και ψυχολογικών πτυχών της υγείας, οι οποίες θεωρούνται εξίσου σημαντικές συνιστώσες της υγείας. Στην ολιστική

117

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

προσέγγιση, η υγεία είναι μια σχετική κατάσταση στην οποία κάποιος μπορεί να λειτουργήσει καλά φυσικά, διανοητικά, κοινωνικά και πνευματικά και να εκφράσει το πλήρες φάσμα των μοναδικών δυνατοτήτων του μέσα στο περιβάλλον στο οποίο ζει.

Η προσέγγιση της υγείας από την πλευρά της κοινωνικής ιατρικής και της δημόσιας υγείας είναι εξίσου σημαντικό να αναφερθεί, δεδομένου του θέματος της παρούσας εργασίας. Στον τομέα της κοινωνικής υγείας, υποστηρίζεται ότι δεν πρέπει να δίνεται μόνο σημασία στην υγεία των ατόμων, αλλά και στην υγεία των ομάδων και της κοινότητας, ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης των ατόμων με το κοινωνικό τους περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό, η κοινωνική υγεία περιλαμβάνει την ικανότητα των ανθρώπων να εκπληρώσουν τις δυνατότητες και τις υποχρεώσεις τους, την ικανότητα να διαχειρίζονται τη ζωή τους και να συμμετέχουν σε κοινωνικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της εργασίας. Ειδικότερα το περιβάλλον εργασίας αποτελεί σημαντικό μέρος του συνολικού περιβάλλοντος του ανθρώπου, επομένως η υγεία επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες εργασίας. Επαγγελματική Υγεία–ορισμός Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας, αλλά και με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η επαγγελματική υγεία είναι η προώθηση και διατήρηση του υψηλότερου βαθμού σωματικής, πνευματικής και κοινωνικής ευημερίας των εργαζομένων σε όλα τα επαγγέλματα, μέσα από τον έλεγχο των κινδύνων και την προσαρμογή της

118

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργασίας

στους

ανθρώπους

και

των

ανθρώπων

στην

εργασία

τους(ILO/WHO, 1950).Σκοπός της είναι η προστασία και η προαγωγή της υγείας των εργαζομένων, μέσα από την πρόληψη των ατυχημάτων στον χώρο εργασίας και των λοιπών επαγγελματικών ασθενειών και η δημιουργία και προώθηση ενός υγιούς και ασφαλούς περιβάλλοντος εργασίας.Η επαγγελματική

υγεία

ως

διεπιστημονικός

τομέας,

ακολουθεί

μια

ολοκληρωμένη προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη την σωματική, πνευματική και κοινωνική ευημερία του ατόμου, τη γενική υγεία και την προσωπική ανάπτυξη.

Η επαγγελματική υγεία είναι μια επιστήμη που εφαρμόζεται από επαγγελματίες του τομέα της υγείας και του περιβάλλοντος, χημικούς, τοξικολόγους, γιατρούς, νοσοκόμους, επαγγελματίες ασφαλείας και άλλους που ενδιαφέρονται για την προστασία της υγείας των εργαζομένων στο χώρο εργασίας, και οι οποίοι στο σύνολο τους καλούνται πάροχοι επαγγελματικής υγείας. Αντίστοιχα οι υπηρεσίες επαγγελματικής υγείας, σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΔΟΕ, για τις Υπηρεσίες Υγείας στην Εργασία (αριθ. 161) και με τις Συστάσεις της ΔΟΕ για τις Υπηρεσίες Υγείας στην Εργασία (αριθ. 171), οι οποίες εγκρίθηκαν το 1985, έχουν αναλάβει ουσιαστικά προληπτικά καθήκοντα και είναι υπεύθυνες για την παροχή συμβουλευτικής

στους

εργοδότες,

τους

εργαζομένους

και

τους

εκπροσώπους των επιχειρήσεων, σχετικά με τις απαιτήσεις για τη δημιουργία και τη διατήρηση ενός ασφαλούς και υγιούς περιβάλλοντος εργασίας το οποίο θα διευκολύνει τη βέλτιστη σωματική και ψυχική υγεία σε σχέση με την εργασία, καθώς και για την προσαρμογή της εργασίας στις ικανότητες 119

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

των εργαζομένων υπό το πρίσμα της κατάστασης της σωματικής και ψυχικής τους υγείας.

Στην πράξη, η επαγγελματική υγεία εστιάζει στη μέτρηση και τη διαχείριση των επιπτώσεων της εργασίας στην υγεία ενός ατόμου και της υγείας ενός ατόμου στην ικανότητά του να εργάζεται. Εστιάζει στην αλληλεπίδραση μεταξύ της εργασίας και της υγείας και της υγείας με την εργασία. Παραδοσιακά, η επαγγελματική υγεία έχει επικεντρωθεί στην προστασία. των εργαζομένων από την κακή υγεία, που σχετίζεται με την εργασία, αλλά τώρα επικεντρώνεται όλο και περισσότερο σε παρεμβάσεις ενίσχυσης της ευημερίας στον χώρο εργασίας, οι οποίες αποτρέπουν την κακή υγεία του εργατικού δυναμικού και αντιμετωπίζουν όλες τις πιθανές αιτίες χαμηλών επιπέδων υγείας. Θεωρητικά η επαγγελματική υγεία, στηρίζεται στην ολιστική

προσέγγιση

του

ορισμού

της

υγείας,

καθώς

και

στο

βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο. Σύμφωνα με τον μοντέλο αυτό ο συνδυασμός γενετικών παραγόντων, ψυχικών παραγόντων (και συμπεριφοράς) και του κοινωνικού και πολιτισμικού πλαισίου, είναι αυτός που καθορίζει την πορεία των αποτελεσμάτων που σχετίζονται με την υγεία. Κίνδυνοι για την υγεία στον χώρο εργασίας. Στον χώρο εργασίας, υπάρχουν πολλών ειδών κίνδυνοι. Παραδοσιακά, αυτοί μπορούν να ταξινομηθούν σε πέντε μεγάλες κατηγορίες:

120

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Βιολογικοί κίνδυνοι. Οι βιολογικοί κίνδυνοι συνίστανται σε οργανισμούς ή ουσίες που παράγονται από οργανισμούς, οι οποίοι ενδέχεται να αποτελούν απειλή για την ανθρώπινη υγεία και ασφάλεια. Οι βιολογικοί κίνδυνοι

είναι συνήθως

με τη μορφή βακτηρίων,

ιών και άλλων

μικροοργανισμών, οι οποίοι μεταδίδονται με την επαφή με επιφάνειες ή άλλο εξοπλισμό, μέσω επαφής με ζώα ή με άλλους ανθρώπους, είτε μέσω του αέρα ή άλλων υγρών στοιχείων. Οι βιολογικοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν την έκθεση σε αίμα ή άλλα σωματικά υγρά ή ιστούς, σε ανθρώπινα απόβλητα, σε μύκητες / μούχλα, βακτήρια και ιούς, δηλητηριώδη φυτά, ζωικά απόβλητα,

απειλές

από

τσιμπήματα

εντόμων

ζώων,

φάρμακα

κυτταροτοξικές ουσίες, κ.α.

Χημικοί κίνδυνοι. Οι χημικοί κίνδυνοι είναι ουσίες οι οποίες, λόγω των χαρακτηριστικών τους, ενδέχεται να βλάψουν την ανθρώπινη υγεία και ασφάλεια. Οι χημικοί κίνδυνοι μπορεί να είναι τόσο φυσικοί, όσο και παρασκευασμένοικαι να έχουν υγρή, αέρια ή στέρεα μορφή ή να βρίσκονται σε μορφή σωματιδίων (πολύ μικρά κομμάτια). Οι φυσικώς απαντώμενες και κατασκευασμένες χημικές ουσίες έχουν αμφότερες, σημαντικές πιθανότητες επιβάρυνσης

την

υγείας

των

εργαζομένων.

Παραδείγματα

χημικών

κινδύνων περιλαμβάνουν την έκθεση σε χημικές αντιδράσεις, την παραγωγή χημικών ουσιών, τη χημική ασυμβατότητα, τη χημική αποθήκευση, τις εύφλεκτες ουσίες, τις καρκινογόνες ουσίες, τις μεταλλαξιογόνες ουσίες, τις τερατογόνες ουσίες, τις οξειδωτικές ουσίες, τις διαβρωτικές ουσίες, τα δοχεία υπό πίεση. Φυσικοί κίνδυνοι. Οι φυσικοί κίνδυνοι είναι πράγματα ή παράγοντες που μπορεί να έρθουν σε επαφή με το ανθρώπινο σώμα, προκαλώντας βλάβες, όπως όταν ένα αντικείμενο, ένα κομμάτι εξοπλισμού ή ένα υλικό έρχεται σε επαφή με έναν εργαζόμενο. Πολλοί φυσικοί κίνδυνοι είναι πράγματα που μπορεί κανείς να δει, όπως για παράδειγμα μια ολισθηρή επιφάνεια 121

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργασίας. Ωστόσο, στους φυσικούς κινδύνους περιλαμβάνονται επίσης πηγές ενέργειας που δεν μπορούν πάντοτε να γίνουν αντιληπτές, αλλά εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να βλάψουν τον εργαζόμενο. Στους φυσικούς κινδύνους περιλαμβάνεται το επίπεδο και η φύση του θορύβου, οι κραδασμοί-δονήσεις, η ακτινοβολία, η θερμοκρασία, η πίεση, η έκθεση σε μη προστατευμένο ή μη φυλασσόμενο ηλεκτρικό εξοπλισμό, η εργασία σε υψηλές τάσεις ρεύματος, η εργασία σε μεγάλα υψόμετρα, η έκθεση σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία, η έκθεση σε ηλιακό φως / υπεριώδη ακτινοβολία, η εργασία με μηχανοκίνητο εξοπλισμό,η εργασία χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό, η εργασία σε μηχανήματα ή χώρου ςεργασίας χωρίς προστασία, τα αιχμηρά αντικείμενα, οι ολισθηρές επιφάνειες, κ.α. Εργονομικοί κίνδυνοι. Οι εργονομικοί κίνδυνοι προκαλούνται από τον τρόπο σχεδιασμού και εκτέλεσης των εργασιών. Ο μη σωστός σχεδιασμός (μη εργονομικά σχεδιασμένος) του χώρου εργασίας, μπορεί να οδηγήσει στην έκθεση των εργαζόμενων σε εργονομικούς κινδύνους, οι οποίοι περιλαμβάνουν: δύσκολες και άβολες στάσεις σώματος για μεγάλες χρονικές περιόδους, εργασία σε επαναληπτικά μοτίβα (ίδιες επαναλαμβανόμενες κινήσεις για μεγάλα χρονικά διαστήματα), άσκηση υψηλής δύναμη ς σώματος (ανύψωση ή μεταφορά βαρών ή αδέξιων φορτίων), δυσκολία μετακίνησης στον χώρο εργασίας λόγω αντικειμένων που παρεμποδίζουν την πρόσβαση (καλώδια, στενά περάσματα, φραγμένα περάσματα και διαβάσεις, κ.α.). Ψυχολογικοί κίνδυνοι. Οι ψυχολογικοί κίνδυνοι, οι οποίοι μερικές φορές αποκαλούνται και ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, προκύπτουν από τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν στον χώρο εργασίας. Παραδείγματα τέτοιων κινδύνων περιλαμβάνουν την βία στο χώρο εργασίας, τα κυκλικά ωράρια εργασίας και τις πολλές συνεχόμενες ώρες εργασίας, τις νυχτερινές βάρδιες, τους έντονους ρυθμούς εργασίας, όταν τα άτομα εργάζονται μόνα τους, την κακή ηγεσία, την έλλειψη κινήτρων, τον εκφοβισμό και την παρενόχληση, την εξυπηρέτηση δύσκολων ή επιθετικών πελατών, κλπ. Τα παραπάνω αποτελούν μια ενδεικτική κατηγοριοποίηση και παραδείγματα των κινδύνων που απαντώνται στους σύγχρονους χώρους εργασίας. Ο κίνδυνος και η ένταση του, εξαρτώνται πάντοτε από τον τύπο της εργασίας που εκτελεί ο εργαζόμενος και από τον βαθμό στον οποίο οι κίνδυνοι διαχειρίζονται στον εκάστοτε χώρο εργασίας. 122

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι επιπτώσεις στην υγεία των εργαζομένων Οι κίνδυνοι στον χώρο εργασίας, επηρεάζουν

τόσο

την

σωματική,

όσο

και

την

ψυχική

υγεία

των

εργαζομένων. Οι επιπτώσεις μπορεί να διαφέρουν σε σοβαρότητα ανάλογα με το είδος του κινδύνου, ενώ ο κίνδυνος για την υγεία μπορεί να είναι μεγαλύτερος ή μικρότερος, ανάλογα με το είδος της εργασίας που εκτελείται. Μεταξύ των φυσικών κινδύνων για παράδειγμα οι πτώσεις, είναι μια κοινή αιτία πρόκλησης τραυματισμών και θανάτων, ιδίως στον τομέα των

κατασκευών,

της

εξόρυξης,

της μεταφοράς,

της

υγειονομικής

περίθαλψης και του καθαρισμού και συντήρησης των κτιρίων. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύει ο ILO, το 2014, περίπου 261.930 εργάτες σε ιδιωτικούς και δημόσιους οργανισμούς, έχασαν μία ή περισσότερες ημέρες εργασίας λόγω τραυματισμών από πτώσεις και περίπου 798 εργάτες έχασαν τη ζωή τους λόγω τραυματισμών στο χώρο εργασίας, ενώ καταγράφεται μια γενική ανοδική τάση σε θανατηφόρους τραυματισμούς λόγω πτώσεων, οι οποίοι έχουν αυξηθεί κατά25% συνολικά από το 2011 έως το 2016(ILO, 2019).Η έκθεση σε υψηλά επίπεδα θορύβου, μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη απώλεια ακοής, αν και υπάρχουν επίσης και άλλοι κίνδυνοι που μπορούν να έχουν ένα παρόμοιο αρνητικό αποτέλεσμα για την ακοή, όπως η έκθεση σε χημικές ουσίες, κυρίως σε αρωματικούς διαλύτες και μέταλλα, όπως ο μόλυβδος, το αρσενικό και ο υδράργυρος. Μικρότερες επιδράσεις, μπορεί να περιλαμβάνουν την ενόχληση, το άγχος και τις παρεμβολές στην επικοινωνία ομιλίας από τα υψηλά επίπεδα θορύβου(IOSH, 2019).Οι

ακραίες

θερμοκρασίες

έχουν

επίσης,

αρκετές

επιβλαβείς

επιπτώσεις για την υγεία. Η υπερβολική έκθεση σε ψυχρές συνθήκες, οι 123

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

οποίες είναι κοινές σε αλιείς, δύτες, υδρομεταφορείς, εργαζόμενους σε ψυκτικές αποθήκες, κ.α. μπορεί να προκαλέσει τραυματισμούς του δέρματος, υποθερμία, κρυοπαγήματα, μειωμένη πνευματική εγρήγορση, μειωμένη μυϊκή δύναμη, ακόμα και θάνατο. Αντίθετα η έκθεση σε χαμηλές θερμοκρασίες, όπως για παράδειγμα σε εργαζόμενους σε αρτοποιεία, κουζίνες εστιατορίων, χυτήρια χάλυβα, εργοστάσια πυροπροστασίας, κ.α., μπορεί να προκαλέσει αυξημένη ευερεθιστότητα, αφυδάτωση, θερμοπληξία, εξανθήματα και εγκαύματα, ζάλη και διαταραχές ύπνου.

Η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί κίνδυνο για πολλούς εργαζόμενους. Οι ηλεκτρικοί τραυματισμοί μπορούν να χωριστούν σε τέσσερις τύπους: την θανατηφόρο ηλεκτροπληξία, την ηλεκτροπληξία, τα εγκαύματα και τις πτώσεις που προκαλούνται από την επαφή με ηλεκτρική ενέργεια. Το φως του ήλιου είναι επίσης, ο πιο γνωστός φυσικός κίνδυνος που επηρεάζει τους ανθρώπους που εργάζονται σε εξωτερικούς και υπαίθριους χώρους, αυξάνοντας τον κίνδυνο εγκαυμάτων. Παρόμοια, η συνεχής έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία έχει ως αποτέλεσμα καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος, βλάβες στα μάτια, γήρανση του δέρματος και καρκίνο του δέρματος. Οι δονήσεις και οι κραδασμοί, προκαλούν άμεσες άμεση βλάβη στα δάχτυλα και στο χέρι και επηρεάζουν την αίσθηση, την επιδεξιότητα και τη λαβή του χεριού. Η επανειλημμένη μακροχρόνια χρήση μηχανημάτων 124

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δόνησης, έχει ως αποτέλεσμα μακράς διάρκειας ανεπιθύμητες αγγειακές, νευροαισθητικές και μυοσκελετικές διαταραχές του χεριού και του βραχίονα, οι οποίες είναι γνωστές ως σύνδρομο κραδασμών χειρός-βραχίονα. Ο ελλιπής ή μη κατάλληλος φωτισμός οδηγεί σε καταπόνηση των ματιών, κόπωση και αυξημένα ποσοστά ατυχημάτων, ενώ ο μη κατάλληλος φωτισμός προκαλεί στους ανθρακωρύχους μια διαταραχή γνωστή ως ο νυσταγμός του μεταλλωρύχου (ταχεία, ακούσια κίνηση των ματιών).

Στον χώρο εργασίας, τα άτομα εκτίθενται επίσης σε μια σειρά από χημικές ουσίες, οι οποίες ταξινομούνται με βάση την φυσική τους κατάσταση, τη χημική τους σύνθεση ή τη φυσιολογική τους δράση, στις εξής κατηγορίες: αέρια, μέταλλα και οργανικούς διαλύτες. Στην πρώτη κατηγορία υπάρχουν οι αέριες χημικές ουσίες, οι οποίες περαιτέρω ταξινομούνται στις ασφυξιογόνες(όπως το άζωτο, το μεθάνιο, το μονοξείδιο του υδρογόνου, κ.α.), στις ερεθιστικές (όπως το διοξείδιο του θείου, η αμμωνία, η φορμαλδεΰδη, κ.α.), στις οργανομεταλλικές ενώσεις και στις αναισθητικές ουσίες. Η έκθεση σε ασφυξιογόνα, ανάλογα με την ουσία, μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους, ζάλη, δύσπνοια, ταχεία αναπνοή, κυάνωση, απώλεια αισθήσεων, απώλεια ισχύος άκρων, σπασμούς, κώμα και θάνατο, καθώς επίσης μπορεί να έχει ερεθιστικά αποτελέσματα στα μάτια και στο άνω αναπνευστικό σύστημα. Η έκθεση σε ερεθιστικές ουσίες, προκαλεί ερεθισμό ή φλεγμονή των βλεννογόνων, με τις οποίες έρχονται σε επαφή και αυτή η ιδιότητα εξαρτάται από το βαθμό διαλυτότητάς τους στο νερό. Τα αέρια με υψηλή διαλυτότητα, όπως η αμμωνία, επηρεάζουν τις άνω 125

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αναπνευστικές διόδους, ενώ τα λιγότερο διαλυτά αέρια όπως το χλώριο και το διοξείδιο του θείου επηρεάζουν τόσο τις άνω αναπνευστικές διόδους όσο και τους πνευμονικούς ιστούς. Η έκθεση σε αυτές τις ουσίες, μπορεί να προκαλέσει, ανάλογα με το είδος της ουσίας, ερεθισμό της μύτης, των ματιών και των άνω αναπνευστικών διόδων, βήχα, σφίξιμο στο στήθος και δύσπνοια, οίδημα του λάρυγγα, πνευμονικό οίδημα, πνευμονία και ακόμη και θάνατο.

Η έκθεση σε οργανομεταλλικές ενώσεις, όπως η αρσίνη προκαλεί αιμόλυση, αναιμία, ίκτερο και ανουρία σε σοβαρές περιπτώσεις. Στη βιομηχανία, η δηλητηρίαση με μέταλλα συνήθως παίρνει χρόνια μορφή και προκύπτει από την απορρόφηση μικρών ποσοτήτων για μεγάλες χρονικές περιόδους. Η οξεία δηλητηρίαση μπορεί να οφείλεται σε τυχαία λήψη μεγάλων δόσεων μερικών από τις πιο τοξικές ενώσεις (όπως τα αρσενικό).Τα μέταλλα και οι ενώσεις τους εισέρχονται στον ανθρώπινο οργανισμό, μέσω εισπνοής, κατάποσης και σε μερικές περιπτώσεις μέσω του δέρματος. Η έκθεση στις ουσίες αυτές, ανάλογα με την ουσία προκαλεί εντερικό κολικό και δυσκοιλιότητα, αναιμία, γενική αδυναμία, διέγερση του κεντρικού νευρικού συστήματος, έλκη, πνευμονία, γαστρεντερίτιδα, και σε σοβαρές

περιπτώσεις,

καρκίνο

του

εγκεφαλοπάθεια, σοκ και θάνατo.

126

δέρματος

και

του

πνεύμονα,

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι οργανικοί διαλύτες απορροφώνται κυρίως μέσω των πνευμόνων, μέσω του γαστρεντερικού σωλήνα, εάν ληφθούν από το στόμα, και πολλοί από αυτούς μπορούν να απορροφηθούν μέσω τουδέρματος. Ως εκ τούτου μπορούν να επηρεάσουν πολλά από τα συστήματα του σώματος, όπως το νευρικό σύστημα(ζάλη, απώλεια αισθήσεων και θάνατος, περιφερική νευρίτιδα,

αϋπνία,

εύκολη

κόπωση,

κ.α.),

το

γαστρεντερικό

σύστημα(δυσπεψία, ανορεξία, ναυτία, κ.α.), το αναπνευστικό σύστημα (ερεθισμόςτου ανώτερου αναπνευστικού), το νεφρικό σύστημα (νεφρίτιδα ή νεφρική ανεπάρκεια), το αιμοποιητικό σύστημα (αναιμία ή ακόμα και λευχαιμία) και το δέρμα (δερματίτιδα εξ επαφής ή ακμή. Υπάρχουν επίσης μια σειρά από καταστάσεις και ασθένειες πουπροκαλούνται από την σκόνη που υπάρχει στην ατμόσφαιρα. Τα σωματίδια σκόνης με διάμετρο κάτω των πέντε μικρών, είναι αναπνεύσιμα, καθώς έχουν την ευκαιρία να διεισδύσουν στις κυψελίδεςτων πνευμόνων. Τα διαφορετικά είδη σκόνης έχουν διαφορετικά αποτελέσματαγια την ανθρώπινη υγεία, καθώς για παράδειγμα τα διαλυτά σωματίδια τοξικών ενώσεων φθάνουν στο αίμα και προκαλούν δηλητηρίαση, οι ερεθιστικές σκόνες προκαλούν ερεθισμό

του

ανώτερου

αναπνευστικού

συστήματος

και

ορισμένα

μεταλλεύματα προκαλούν χημική πνευμονία(π.χ. κάδμιο, βηρύλλιο και μαγγάνιο)(Viegasetal, 2013).Ο πυρετός εκ μεταλλοχυσίας προκαλείται από την εισπνοή αναθυμιάσεων ψευδαργύρου και χαλκού, προκαλώντας

127

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

πυρετό, πόνους στο σώμα και ρίγη για 1-2 ημέρες(Greenbergκαι Vearrier, 2015). Ο πνευμονικός άνθρακας προκαλείται από την εισπνοή σκόνης μαλλιού που περιέχει τα σπόρια, ενώ η πνευμονοκονίαση προκύπτει από την εισπνοή διαφόρων τύπων ανόργανης σκόνης, όπως πυριτίας, αμιάντου, άνθρακα, αργίλου από πηλό, κ.α.

Στην

συνέχεια

οι

βιολογικοί

κίνδυνοι

είναι

μεγαλύτεροι

για

τους

εργαζομένους στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, σε κτηνιάτρους, στον τομέα της γεωργίας και σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις, σε καταστήματα κατοικίδιων ζώων και μεταξύ των εργαζομένων στον τομέα των αποχετεύσεων, των διανομέων μαλλιού και των εργαζομένων στη βιομηχανία δερμάτινων ειδών.Οι εργαζόμενοι στους τομείς αυτούς είναι περισσότερο εκτιθέμενοισε μικροβιακούς παράγοντες, όπως βακτηρίδια, ιοί,ρικέτσια, μύκητες και παράσιτα (ελμινθώματα, πρωτόζωα). Ημετάδοση μολυσματικών ασθενειών μέσω των παραπάνω παραγόντων είναι η πιο σημαντική αρνητική επίδραση που προκύπτει από τους βιολογικούς κινδύνους στον χώρο εργασίας, όπως οι ηπατίτιδες Bκαι C, το AIDS, η πνευμονική φυματίωση, η βρουκέλωση καιο άνθρακας. Η έκθεση μπορεί να γίνει μέσω τραυματισμούαπό κάποιο αντικείμενο, μέσω επαφής με το δέρμα ή τους βλεννογόνους και μέσω εισπνοής ή κατάποσης. έλος οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, έχουν επιπτώσεις τόσο στην ψυχική, όσο και στην σωματική υγεία των εργαζομένων. Το άγχος, η επαγγελματική εξουθένωση, η κόπωση και τα προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη είναι τα πιο συχνά αναφερόμενα. Πολλές έρευνες έχουν υποστηρίξει επανειλημμένα, ότι ένα κακό ψυχοκοινωνικό εργασιακό

128

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

περιβάλλον και το άγχος που σχετίζεται με την εργασία μπορεί να έχουν άμεσο και έμμεσο αντίκτυπο στη σωματική υγεία και την ψυχική ευημερία των εργαζομένων(Lekaκαι Jain, 2010; Lekaetal, 2015). Σε μια πρόσφατη έρευνα

από

τηνEurofound(2014),

σχετικά

με

το

άγχοςκαι

την

επαγγελματική εξουθένωσηστον χώρο εργασίας, βρέθηκε ότι το 62% των εργαζομένων θεωρούσε ότι η εργασία τουςήταν «αγχωτικήή εξαιρετικά αγχωτική»και ότι το 56% δήλωσε ότι ήταν υπό στρες συχνά ή τις περισσότερες

φορέςστον

χώρο

εργασίας.Περίπου

ένας

στους

πέντε

εργαζόμενους πιστεύει ότι η υγεία τουκινδυνεύει λόγω άγχους που σχετίζεται με την εργασία. Έχει εκτιμηθεί ότι μόνο το άγχος που συνδέεται με την εργασία επηρεάζει περισσότερα από 40 εκ. άτομα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με κόστος περίπου 20 δις € ετησίως.

Άλλες έρευνες έχουν δείξει επίσης ότι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι στον χώρο εργασίας έχουν αρνητικές συνέπειες τόσο για τα συναισθηματικά, όσο και για τα γνωστικά αποτελέσματα, όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η καταπόνηση, η εξάντληση, η λήψη αποφάσεων και η προσοχή. Σε μια μετα-ανάλυση δημοσιευμένων ερευνών, βρέθηκε ότι η κούραση, η χαμηλή κοινωνική στήριξη, οι υψηλές ψυχολογικές απαιτήσεις, η ανισορροπία της ανταμοιβής και της παρεχόμενης εργασίας και η υψηλή εργασιακή ανασφάλεια αναγνωρίστηκαν ως ισχυροί προγνωστικοί παράγοντες της κακής ψυχικής υγείας των εργαζομένων. Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι στον χώρο εργασίας,

129

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

έχουν επίσης σχετιστεί με καρδιαγγειακές παθήσεις. Σε μια επισκόπηση επιδημιολογικών

μελετών,

διερευνήθηκαν

την

σχέση

μεταξύ

των

καρδιαγγειακών παθήσεων και των ψυχοκοινωνικών παραγόντων κινδύνου στον χώρο εργασίας, υποστήριξαν μια αιτιώδη συνάφεια μεταξύ του χρόνιου άγχους και της κατάθλιψης με την ανάπτυξη καρδιαγγειακών παθήσεων. Πρέπει επίσης να σημειωθεί, ότι πέρα από την επίδραση στην υγεία των εργαζομένων, η έκθεση σε κινδύνους, ανεξάρτητα από το είδος τους, έχει σημαντική επίδραση σε παράγοντες όπως η απουσία από τον χώρο εργασίας, η απουσία λόγω ασθένειας, η παραγωγικότητα, η ανοποίηση από την εργασία και η πρόθεση εγκατάλειψης της εργασίας.

Διαχείριση κινδύνων στον χώρο εργασίας. Η αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας, συνίσταται σε μια συστηματική προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει πέντε βασικά στοιχεία, τα οποία είναι η διακυβέρνηση, η πρόληψη, η ανταπόκριση, η διαχείριση και η ανάκτηση. Η διαδικασία της διαχείρισης των κινδύνων, στο εσωτερικό των οργανισμών υποστηρίζεται από τους διαχειριστές και τους εργαζόμενους που διαθέτουν τις δεξιότητες για τον εντοπισμό και την αναγνώριση κινδύνων στους χώρους εργασίας τους. Η διακυβέρνηση αναφέρεται στο οργανωτικό πλαίσιο, τις διαδικασίεςκαι τις πολιτικές που σχεδιάζονται σε στρατηγικό επίπεδο για την εκτέλεση των

130

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

καθηκόντων και των λειτουργιών για την διασφάλιση της υγεία και της ασφάλειας στον χώρο εργασίας, καθώς επίσης και στην δημιουργία μιας κουλτούρας ασφάλειας στο εσωτερικό του οργανισμού. Η πρόληψη αναφέρεται

στην

ανάληψη

δράσεων

και

στον

σχεδιασμού

ενός

αποτελεσματικού συστήματος πρόληψης για τους κινδύνους στον χώρο εργασίας. Η συμμόρφωση με τις νομικές και θεσμικές υποχρεώσεις υγείας και ασφάλειας στην εργασία, αποτελεί βασικό συστατικό των προγραμμάτων πρόληψης. Στην συνέχεια η ανταπόκριση, αναφέρεται στην άμεση ανταπόκριση

της

διοίκησης,

εφόσον

παρουσιαστεί

κάποιο

συμβάν

ασφάλειας. Στην περίπτωση αυτή, ο οργανισμός θα πρέπει να λάβει μέτρα για να εξαλείψει τους παράγοντες κινδύνου που το προκάλεσαν και να εφαρμόσει αλλαγές, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το συγκεκριμένο συμβάν, δεν θα συμβεί ξανά. Μια αποτελεσματική μεθοδολογία διαχείρισης κινδύνου, επιτρέπει σε έναν οργανισμό να εντοπίζει τους κινδύνους για τους εργαζόμενους και να τους επιλύει προτού προκαλέσουν τραυματισμό ή ασθένεια. Εδώ, πρέπει να γίνεται περιγραφή της διαδικασίας του εντοπισμού των κινδύνων στο χώρο εργασίας και να λαμβάνονται διορθωτικά μέτρα. Στην περίπτωση που κάποιος εργαζόμενος έχει τραυματιστεί, ο εργοδότης έχει ευθύνες περί αποκατάστασης και αποζημίωσης. Αυτές οι ευθύνες αντιμετωπίζονται

συνήθως

στο

πλαίσιο

του

συστήματος

διαχείρισης

ανάκτησης και αποκατάστασης, το οποίο συνήθως περιλαμβάνει μια οργανωτική δομή, τις ευθύνες, τις πρακτικές, τις διαδικασίες και τους πόρους για τη διαχείριση τραυματισμών ή ασθενειών στον χώρο εργασίας. 2.2 Η Σημασία της πρόσληψης των κινδύνων. Πρόληψη κινδύνων στον χώρο εργασίας Σκοπός της πρόληψης των κινδύνων στον χώρο εργασίας είναι η προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους, με έμφαση στην αποφυγή τραυματισμών, ασθενειών και συμβάντων ασφαλείας, καθώς και η ελαχιστοποίηση ή εξάλειψη των κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων. Η πρωτοβάθμια πρόληψη των κινδύνων στον χώρο εργασίας, απαιτεί την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου

συστήματος

διαχείρισης

κινδύνων,

στο

οποίο

θα

προσδιορίζονται οι κίνδυνοι και θα αναγνωρίζεται το δυναμικό πρόκλησης βλαβών, θα επιλέγονται και θα ιεραρχούνται οι έλεγχοι για την εξάλειψη και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων, θα αναπτύσσεται και θα επικαιροποιείται 131

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

συχνά ένα σχέδιο ελέγχου κινδύνου και θα εφαρμόζονται οι καθιερωμένοι έλεγχοι στον χώρο εργασίας να γνώριση και εντοπισμός κινδύνων στον χώρο εργασίας.

Αναγνώριση και εντοπισμός κινδύνων στον χώρο εργασίας Ο εντοπισμός και η αναγνώριση των κινδύνων αποτελεί το πρώτο βήμα στη διαδικασία διαχείρισης κινδύνων. Η αναγνώριση των κινδύνων, απαιτεί από την διαχειριστική ομάδα, όχι μόνο να αναγνωρίζει τους προφανείς κινδύνους αλλά και τους αναδυόμενους κινδύνους. Εν ολίγοις, εάν η ομάδα διαχείρισης δεν είναι ειδικευμένη στην ταυτοποίηση των κινδύνων, τότε η διαδικασία εκτίμησης των κινδύνων θα είναι ελλιπής και η ασφάλεια στον χώρο εργασίας δεν θα είναι εγγυημένη. Οι κίνδυνοι μπορούν να εντοπιστούν με διάφορους τρόπους, όπως με διεξαγωγή επιθεωρήσεων στο χώρο εργασίας, με

μελέτη

των

δεδομένων

τραυματισμών

και

περιστατικών,

συμπεριλαμβανομένων των ατυχημάτων, με διερεύνηση των καταγγελιών και των περιστατικών ασφάλειας, με διεξαγωγή ελέγχων ασφαλείας, με παρακολούθηση του εργασιακού περιβάλλοντος, με παρατήρηση των πρακτικών εργασίας, με παροχή συμβουλευτικής στο προσωπικό, με μελέτη των εγχειριδίων εξοπλισμού και των φύλλων δεδομένων ασφάλειας υλικού. Πληροφορίες

μπορούν

να

συλλεχθούν

επίσης

από

εμπορικές

επαγγελματικές ενώσεις, από την διερεύνηση μέτρων ελέγχου που χρησιμοποιούνται

σε

άλλους

χώρους

εργασίας,

καθώς

και

από

εμπειρογνώμονες σε θέματα ασφάλειας και υγείας, συμπεριλαμβανομένου 132

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

των διεθνών οργανισμών που εργάζονται προς το σκοπό αυτό (ΔΟΕ), αλλά και των σχετικών εθνικών αρχών.

Μόλις εντοπιστούν οι κίνδυνοι, ο διαχειριστής γραμμής πρέπει να αξιολογήσει τον κίνδυνο και το μέγεθος του, αλλά και το δυναμικό πρόκλησης βλάβης και να εφαρμόσει μέτρα ελέγχου για να διορθώσει το πρόβλημα, πάντα σε συνεργασία και συνεννόηση με το προσωπικό που επηρεάζεται από τον κίνδυνο. Αξιολόγηση κινδύνων στον χώρο εργασίας. Μόλις αναγνωριστεί ο κίνδυνος, ο διαχειριστής γραμμής πρέπει να πραγματοποιήσει αξιολόγηση κινδύνου ή επικινδυνότητας, σε συνεννόηση και συνεργασία με το προσωπικό που επηρεάζεται από τον κίνδυνο. Μια διαδικασία εκτίμησης κινδύνου εξετάζει την πιθανότητα κινδύνου που προκαλεί βλάβη ή τραυματισμό και τη σοβαρότητα αυτής της βλάβης ή τραυματισμού. Γενικά βήματα που ακολουθούνται σε αυτή τη διαδικασία είναι: 1)

αξιολόγηση της πιθανότητας τραυματισμού ή ασθένειας και

της σοβαρότητας του, χρησιμοποιώντας έναν πίνακα αξιολόγησης κινδύνου, όπου κάθε κίνδυνος αξιολογείται λαμβάνοντας μια βαθμολογία, 2)

προσδιορισμός των παραγόντων που μπορεί να συμβάλλουν

στον κίνδυνο, 3)

αναθεώρηση των πληροφοριών για την υγεία και την

ασφάλεια που σχετίζονται με τον συγκεκριμένο κίνδυνο (όπως κώδικες πρακτικής, οδηγίες, κλπ.), 133

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εξαγωγή αποτελεσμάτων σχετικά με τις εκτιμήσεις κινδύνου

που έχουν γίνει. Όταν ολοκληρωθεί η αξιολόγηση κινδύνου, ο διαχειριστή γραμμής πρέπει να τεκμηριώσει τα αποτελέσματα της φόρμας εκτίμησης και ελέγχου κινδύνου.

Εξάλειψη και έλεγχος κινδύνων στον χώρο εργασίας Μετά την αξιολόγηση των κινδύνων, πρέπει να ληφθούν μέτρα από τους διαχειριστές γραμμής (σε διαβούλευση με το προσωπικό) για την εξάλειψη ή τον έλεγχο των κινδύνων. Ενώ η πιο αποτελεσματική δράση είναι η εξάλειψη των κινδύνων, αυτό δεν είναι πάντοτε εφικτό, και επομένως τα μέτρα ελέγχου πρέπει να εφαρμόζονται σύμφωνα με μια ιεραρχία. Η ιεραρχία ελέγχου θα βοηθήσει στον προσδιορισμό της πιο ενδεδειγμένης πορείας δράσης για τον έλεγχο του εντοπισμένου κινδύνου. Μια ιεραρχία ελέγχου κατατάσσει τις στρατηγικές ελέγχου κινδύνων, από τις πιο αποτελεσματικές έως τις λιγότερο αποτελεσματικές. Δεν είναι εφικτές όλες οι στρατηγικές και μπορεί να χρειαστεί συνδυασμός στρατηγικών για την επίτευξη της μέγιστης δυνατής προστασίας. Στο ανώτερο επίπεδο της ιεραρχίας ελέγχου είναι η εξάλειψη των κινδύνων και στην συνέχεια ακολουθεί η ελαχιστοποίηση των κινδύνων, οι μηχανικοί έλεγχοι και οι διαχειριστικοί έλεγχοι. Παραδείγματα στρατηγικών εξάλειψης κινδύνων είναι ο επανασχεδιασμός του χώρου εργασίας και η αλλαγή των πρακτικών εργασίας, έτσι ώστε να μην εκτελούνται πλέον καθόλου περιττές εργασίες υψηλού κινδύνου. Κατά την ελαχιστοποίηση των κινδύνων, μπορούν

να

εφαρμοστούν

υποκατάστασης(αντικατάσταση

αντίστοιχα

υπαρχόντων 134

πρακτικές

διαδικασιών

με

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ασφαλέστερες),

τροποποίησης

(π.χ.

αναδιάταξη χώρου εργασίας)

απομόνωσης των κινδύνων(π.χ. προστασία των εκτεθειμένων κινούμενων μερών των μηχανημάτων).Οι μηχανικοί έλεγχοι συνίστανται στην εφαρμογή μηχανικών

λύσεων

για

τον

έλεγχο

του

κινδύνου,

όπως

χρήση

ανελκυστήρων για την μεταφορά βαριών αντικειμένων, ενώ οι διοικητικοί έλεγχοι συνίσταται σε ενέργειες όπως η παροχή κατάρτισης, η ενίσχυση της εποπτείας του προσωπικού, η εφαρμογή ασφαλών πρακτικών εργασίας και τυποποιημένων διαδικασιών λειτουργίας, κ.α. Ο έλεγχος και η επιλογή των ελέγχων θα πρέπει πάντα να συζητούνται με τους εργαζόμενους, προκειμένου

να

διασφαλίζεται

ότι

οι

έλεγχοι

είναι

εφικτοί

και

αποτελεσματικοί. Η χρήση προσωπικού προστατευτικού εξοπλισμού είναι επίσης πολύ σημαντική. Όταν η έκθεση σε κινδύνους δεν μπορεί να εξαλειφθεί εξ ολοκλήρου από μηχανικούς ελέγχους και εργασίες συντήρησης και όταν οι πρακτικές ασφαλούς εργασίας και άλλες μορφές διοικητικών ελέγχων δεν μπορούν να παράσχουν επαρκή πρόσθετη προστασία, μια συμπληρωματική μέθοδος ελέγχου είναι η χρήση προστατευτικού ενδύματος ή εξοπλισμού. Ο προστατευτικός εξοπλισμός, πρέπει να επιλέγεται προσεκτικά και να διασφαλίζεται ότι οι εργαζόμενοι εκπαιδεύονται για τη σωστή χρήση του και ότι γνωρίζουν πώς να ανιχνεύουν και να αναφέρουν τυχόν βλάβες. Άλλα βασικά στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι η επιλογή εξοπλισμού που θα ταιριάζει στον χρήστη, η εξέταση της καταλληλότητας κατά την χρήση πολλών ειδών προστατευτικού εξοπλισμού, η ρητή χρήση του εξοπλισμού, ακόμα και για επικίνδυνες διαδικασίες που διαρκούν λίγα μόνο λεπτά και η σωστή φύλαξη και αποθήκευση του εξοπλισμού. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει επίσης να αποφεύγεται η επιλογή στοιχείων ελέγχου που μπορούν να εισάγουν άμεσα ή έμμεσα νέους κινδύνους, όπως για

135

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

παράδειγμα η χρήση ακουστικών για την προστασία της ακοής, η οποία θα δυσκολεύει την ακρόαση εφεδρικών συναγερμών. Ανάπτυξη σχεδίου πρόληψης και δράσης. Ένα σχέδιο ελέγχου επικινδυνότητας περιγράφει τον τρόπο εφαρμογής των επιλεγμένων ελέγχων. Ένα αποτελεσματικό σχέδιο θα αντιμετωπίσει πρώτα τους σοβαρούς κινδύνους. Ενδέχεται να απαιτούνται προσωρινοί έλεγχοι, αλλά

γενικός

στόχος

μακροπρόθεσμος

έλεγχος

είναι

να

των

εξασφαλιστεί κινδύνων.

αποτελεσματικός

Είναι

σημαντικό

να

παρακολουθείται η πρόοδος προς την κατεύθυνση της ολοκλήρωσης του σχεδίου

ελέγχου

και

περιοδικά

(τουλάχιστον

ετησίως

και

όταν

μεταβάλλονται οι συνθήκες, οι διαδικασίες ή ο εξοπλισμός) να εξακριβώνεται

ότι οι έλεγχοι παραμένουν αποτελεσματικοί. Στην πράξη, η κατάρτιση του σχεδίου,

συνίσταται

στην

καταχώριση

των

κινδύνων

κατά

σειρά

προτεραιότητας, στην ανάθεση ευθυνών για την εγκατάσταση ή την εφαρμογή των στοιχείων ελέγχου σε ένα συγκεκριμένο άτομο ή σε άτομα που έχουν τις σχετικές ικανότητες εφαρμογής των στοιχείων ελέγχου, την καθιέρωση

ημερομηνιών

για

την

ολοκλήρωση

των

στόχων,

στην

παρακολούθηση της προόδου μέχρι την ολοκλήρωση και στην εφαρμογή μεθόδων επαλήθευσης της αποτελεσματικότητας των ελέγχων μετά την εγκατάσταση ή την εφαρμογή τους. Ανάλογα με την τοποθεσία, τον τύπο της επιχείρησής και τα υλικά και τον εξοπλισμό

που

απαιτεί

μια

εργασία, 136

οι

αρχές

σε

κάθε

χώρα,

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

συμπεριλαμβανομένων των τοπικών υπηρεσιών αντιμετώπισης πυρκαγιών και έκτακτης ανάγκης, οι κρατικές υπηρεσίες, τα υπουργεία εργασίας, κλπ., ενδέχεται να έχουν πρόσθετες απαιτήσεις για την δημιουργία σχεδίων έκτακτης ανάγκης και ως εκ τούτου, οι εργοδότες θα πρέπει να συμμορφώνονται με αυτές τις απαιτήσεις και να προσαρμόζουν τα σχέδια τους κατάλληλα. Μόλις προσδιοριστούν τα μέτρα πρόληψης και ελέγχου των κινδύνων, θα πρέπει να εφαρμόζονται σύμφωνα με το σχέδιο ελέγχου επικινδυνότητας. Τα μέτρα ελέγχου κινδύνων εφαρμόζονται σύμφωνα με τις προτεραιότητες που καθορίζονται στο σχέδιο ελέγχου κινδύνων. Όταν οι πόροι είναι περιορισμένοι, θα πρέπει να εφαρμόζονται τα μέτρα για τους κινδύνους πρώτης

προτεραιότητας,

σύμφωνα

με

τις

προτεραιότητες

κινδύνου

(επικινδυνότητα) που καθορίστηκαν κατά τον προσδιορισμό και την εκτίμηση κινδύνου. Η άμεση εφαρμογή είναι απαραίτητη για μέτρα που είναι εύκολα και φθηνά -π.χ., γενική καθαριότητα, απομάκρυνση προφανών κινδύνων, όπως ηλεκτρικά καλώδια, βασικός φωτισμός -ανεξάρτητα από το επίπεδο κινδύνου που συνεπάγονται. Παρακολούθηση και λήψη διορθωτικών μέτρων Μετά την αξιολόγηση των κινδύνων και την εφαρμογή διορθωτικών μέτρων ελέγχου, τόσο οι αξιολογήσεις, όσο και οι έλεγχοι θα πρέπει να παρακολουθούνται και να αναθεωρούνται, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο, επειδή για παράδειγμα, οι αλλαγές στις εργασιακές πρακτικές, στο περιβάλλον εργασίας ή στον εξοπλισμό ενδέχεται να μεταβάλλουν το επίπεδο κινδύνου. Τα μέτρα ελέγχου που χρησιμοποιούνται πρέπει επίσης να παρακολουθούνται και να επανεξετάζονται για να εξασφαλίζεται ότι είναι αποτελεσματικά και ότι δεν δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους. Οι διαχειριστές γραμμής είναι υπεύθυνοι για την παρακολούθηση και την επανεξέταση των αξιολογήσεων κινδύνου και των μέτρων ελέγχου σε συνεννόηση με το προσωπικό, ενώ είναι επίσης υπεύθυνοι για την τεκμηρίωση

των

διαδικασιών

παρακολούθησης

και

αναθεώρησης

χρησιμοποιώντας φόρμες εκτίμησης και ελέγχου κινδύνου. Οι αξιολογήσεις και τα μέτρα ελέγχου θα πρέπει να επανεκτιμηθούν εάν για παράδειγμα υπάρχουν ενδείξεις ότι ένα μέτρο αξιολόγησης ή ελέγχου κινδύνου δεν ισχύει πλέον, εάν υπάρχει τραυματισμός ή συμβάν που προκύπτει από την έκθεση στον κίνδυνο και εφόσον υπάρχουν αλλαγές στο εργασιακό 137

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

περιβάλλον, στον εξοπλισμό ή στις πρακτικές εργασίας, οι οποίες ενδέχεται να καταστήσουν το μέτρο αξιολόγησης ή ελέγχου αναποτελεσματικό ή ανενεργό. Ιατρική Ιατρική Παρακολούθηση Παρακολούθηση: Η ιατρική παρακολούθηση των εκτεθειμένων στον επαγγελματικό κίνδυνο εργαζόμενων, είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της διαδικασίας «εκτίμησης και πρόληψης των επαγγελματικών κινδύνων» και συμβάλλει καθοριστικά στη διαφύλαξη και στην προαγωγή της υγείας των εργαζόμενων.

Ο ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός των βλαπτικών παραγόντων του εργασιακού περιβάλλοντος, αποτελεί ένα βασικό οδηγό/ανάγκη για τη μορφή, την έκταση, τον προγραμματισμό και την υλοποίηση της «Ιατρικής Παρακολούθησης» των εργαζόμενων. Η ιατρική παρακολούθηση, είναι άρρηκτα δεμένη με τη γνώση των χρησιμοποιούμενων υλικών και μηχανών, των μεθόδων της παραγωγικής διαδικασίας αλλά και της οργάνωσης εργασίας, όλα στοιχεία του εργασιακού περιβάλλοντος στο οποίο εντάσσεται ο εργαζόμενος.

138

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η ιατρική παρακολούθηση περιλαμβάνει δύο μορφές «εκτίμησης της υγείας», συνισταμένες της ίδιας συνιστώσας που λέγεται διαφύλαξη και προαγωγή της εργασιακής υγείας: τον ιατρικό έλεγχο των εργαζόμενων, μετά την πρόσληψη τον περιοδικό ιατρικό έλεγχο των εργαζόμενων.

139

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αμέσως μετά την πρόσληψη, πραγματοποιείται ιατρικός έλεγχος για να προστατευθεί ένα άτομο που είναι φορέας διάφορων παθολογικών καταστάσεων και ενδέχεται να τοποθετηθεί σε ένα ακατάλληλο για τις δυνατότητές του εργασιακό περιβάλλον, με ότι συνεπάγεται αυτό, για την κατάσταση της υγείας του ο πρώτος ιατρικός έλεγχος πρέπει να συμπληρώνεται από μια σειρά εργαστηριακών και κλινικών στοχευμένων εξετάσεων, που θα αποτελέσει μαζί με τον κλινικό έλεγχο το οικογενειακό και το επαγγελματικό ιστορικό, το σύνολο των πληροφοριών στο οποίο θα βασιστεί ο μετέπειτα ιατρικός περιοδικός έλεγχος. ο

περιοδικός

ιατρικός

έλεγχος,

έχει ως

βασικό

σκοπό

τη συνεχή

παρακολούθηση των δεικτών υγείας των εργαζόμενων, που εκτίθενται στους βλαπτικούς παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος εντάσσεται στις γενικότερες διαδικασίες «εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου» και σε συνάρτηση με τον ποιοτικό και ποσοτικό προσδιορισμό των βλαπτικών παραγόντων συνεκτιμήσουμε και τους βιολογικούς δείκτες.

140

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο «Βιολογικός Έλεγχος» (Β.Ε) των εργαζόμενων που εκτίθενται στους βλαπτικούς παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος, συνίσταται στον προσδιορισμό των τοξικών ουσιών, των μεταβολιτών τους καθώς και των «δεικτών αποτελέσματος» στα βιολογικά δείγματα και συντελεί στην εκ βάθους αναγνώριση των επαγγελματικών κινδύνων, εφόσον δίνει τη δυνατότητα: να εντοπιστούν πρώιμες βιολογικές αλλοιώσεις να προσδιοριστεί διαχρονικά η έκθεση στο βλαπτικό παράγοντα 9 να χαρακτηριστούν οι συνθήκες έκθεσης στο βλαπτικό παράγοντα 9 να προσδιοριστεί η απορροφηθείσα από τον οργανισμό δόση σε σχέση με το είδος και τη μορφή της εργασίας. Βιολογικός Έλεγχος βασίζεται σε εξειδικευμένες εξετάσεις που στοχεύουν στον προσδιορισμό του «βιολογικού

δείκτη επαγγελματικής

έκθεσης

δόσης», ο οποίος εκφράζει την απορροφηθείσα δόση της τοξικής ουσίας και χαρακτηρίζει την έκθεση στο βλαπτικό παράγοντα, καθώς και του «βιολογικού δείκτη αποτελέσματος », που εκφράζει τη βιολογική αλλοίωση του οργανισμού, συνέπεια της έκθεσης στο βλαπτικό παράγοντα 9εκτός των συσχετισμών που μπορούν να γίνουν μεταξύ των δεικτών «δόσης» και «αποτελέσματος », για την ορθή εκτίμηση της βιολογικής παρακολούθησης των εργαζόμενων πρέπει να συγκρίνουμε τους «βιολογικούς δείκτες » με

141

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

τους προτεινόμενους από την κείμενη νομοθεσία ή από τους διεθνείς οργανισμούς «δείκτες βιολογικής έκθεσης » Οι «δείκτες βιολογικής έκθεσης » (BEIs) είναι τιμές αναφοράς, με σκοπό να χρησιμεύουν ως οδηγίες ή προτάσεις κατά την υλοποίηση του βιολογικού ελέγχου για τη αξιολόγηση της κατάστασης της υγείας των εκτεθειμένων εργαζόμενων

Εκφράζουν

συγκεντρώσεις

τοξικών

ουσιών

των

μεταβολιτών τους σε βιολογικά δείγματα και αναφέρονται σε 8ωρη ημερήσια συνεχή έκθεση (40 ώρες εβδομαδιαίως εβδομαδιαίως).

τα πρωτόκολλα για την ιατρική παρακολούθηση των εκτεθειμένων, έχουν ως σκοπό να συγκεκριμενοποιήσουν εκείνο το «στοχευμένο ιατρικό έλεγχο » που αποσκοπεί όχι μόνο στην πρώιμη διάγνωση της επαγγελματικής ασθένειας αλλά συγχρόνως και στην τοποθέτηση του εργαζόμενου σε μία παραγωγική διαδικασία ανάλογη των δυνατοτήτων του. Η εκτίμηση κινδύνων πρέπει να καλύπτει όλους τους προκύπτοντες από την εργασία κινδύνους οι οποίοι είναι λογικά προβλέψιμοι και όλους τους χώρους

εργασίας

(σταθερές

εγκαταστάσεις,

χώρους

εργασίας

που

μεταβάλλονται, κινητούς ή προσωρινούς χώρους εργασίας) Σε χώρους εργασίας όπου οι καταστάσεις και οι συνθήκες αλλάζουν, η εκτίμηση απαιτεί μία προσέγγιση που να λαμβάνει υπόψη αυτές τις μεταβολές. 142

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πάντοτε πρέπει να εξετάζεται η πιθανή παρουσία στο χώρο εργασίας εργαζομένων από άλλες επιχειρήσεις, ή άλλων ατόμων. Η παρουσία τους πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνο ως άτομα που διατρέχουν κίνδυνο, αλλά και επειδή η δραστηριότητά τους ενδέχεται να εκθέσει σε κινδύνους τους εργαζόμενους που εργάζονται ήδη μόνιμα στις εγκαταστάσεις. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ – ΙΕΡΑΡΧΗΣΗ ΜΕΤΡΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Για μια ολοκληρωμένη εκτίμηση της επικινδυνότητας και στη συνέχεια ιεράρχηση των μέτρων πρόληψης, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η σοβαρότητα των συνεπειών από την έκθεση σε κάποιο κίνδυνο (είδος ατυχημάτων και ασθενειών) και η συχνότητα έκθεσης του εργαζόμενου στον κίνδυνο αυτό (πιθανότητα).

143

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Με το πέρας των βασικών φάσεων της «εκτίμησης για την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων», πρέπει να εξασφαλίζεται ο σχεδιασμός ενός ολοκληρωμένου προγράμματος παρέμβασης για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, όπως επίσης η περιοδική επανεκτίμηση καθώς και η αξιολόγηση των επεμβάσεων πρόληψης.

144

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

METΡΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ Για την εξέταση και την απόφαση για το ποια μέτρα θα ληφθούν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι παρακάτω θεμελιώδεις γενικές αρχές για την πρόληψη των κινδύνων κατά σειρά προτεραιότητας: Nα αποφεύγονται οι κίνδυνοι. Nα αντικαθίσταται το επικίνδυνο από το μη επικίνδυνο ή το λιγότερο επικίνδυνο. Nα καταπολεμούνται οι κίνδυνοι στην πηγή τους. Πρώτα να λαμβάνονται μέτρα ομαδικής προστασίας και στη συνέχεια μέτρα ατομικής προστασίας. Nα προσαρμόζεται η εργασία στον άνθρωπο. Nα επιδιώκεται η συνεχής βελτίωση του επιπέδου προστασίας. Ανάλογα με τον παράγοντα κινδύνου λαμβάνονται ειδικά μέτρα, τα οποία μπορεί να είναι: Τεχνικά μέτρα (συστήματα ασφαλείας, προστατευτικά μέσα μηχανημάτων, συστήματα απομόνωσης εκπομπών βλαπτικών παραγόντων, προστατευτικά έναντι πτώσης, συστήματα εξαερισμού-κλιματισμού-φωτισμού, τήρηση των

145

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

απαιτήσεων ασφαλείας για τις κτιριολογικές προδιαγραφές χώρων εργασίας κ.α.). Οργανωτικά αντιμετώπισης

μέτρα

(διαδικασίες

έκτακτων

ασφαλούς

καταστάσεων,

εργασίας,

διαδικασίες

διαδικασίες συντήρησης,

εκπαίδευση εργαζομένων, επάρκεια προσωπικού, βάρδιες κ.α.). ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΤΗΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΤΩΝ

METΡΩΝ

ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ – ΕΠΑΝΕΚΤΙΜΗΣΗ. Έλεγχος με βάση τις προβλέψεις της κείμενης νομοθεσίας και των κανονισμών ασφάλειας και υγείας για τη μείωση της επικινδυνότητας. Ενδεικτικά : έλεγχος

προδιαγραφών

ασφαλείας

υλικών,

εγκαταστάσεων,

εξοπλισμού ( π.χ. με τη χρήση ειδικών λιστών ελέγχου ) έλεγχος εφαρμογής οργανωτικών μέτρων έλεγχος για μείωση των επιπέδων των βλαπτικών παραγόντων κάτω από τις οριακές τιμές έκθεσης ( π.χ. νέες μετρήσεις – ιατρικός έλεγχος ). Κατάθεση της άποψης των εργαζομένων για τις συνθήκες εργασίας του υπό εξέταση εργασιακού περιβάλλοντος. Σε βάθος χρόνου, αξιολόγηση δεικτών όπως: ατυχήματα και παρολίγον ατυχήματα στο χώρο εργασίας απουσιασμός εργαζομένων. 2.3 Διερεύνηση Εργατικών Ατυχημάτων Ατύχημα είναι ένα ασυνεχές συμβάν το οποίο προκαλεί σωματική ή διανοητική βλάβη ή απώλεια ζωής σε: εργοδοτούμενο ή αυτοεργοδοτούμενο πρόσωπο α)

κατά τη διάρκεια της εργασίας του (δεν περιλαμβάνονται

εσκεμμένοι τραυματισμοί, ατυχήματα που έχουν παθολογικά αίτια και επαγγελματικές ασθένειες) β)

κατά τη διάρκεια της συνήθους διαδρομής μεταξύ της οικίας

και του τόπου εργασίας του άλλο πρόσωπο (τρίτο πρόσωπο) που βρίσκεται εκτός εργασίας κατά την ώρα του ατυχήματος το οποίο προέκυψε από ή σε σχέση με τη διεύθυνση ή τη διεξαγωγή των δραστηριοτήτων στην εργασία.

146

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

«Κατά τη διάρκεια της εργασίας» σημαίνει τη χρονική διάρκεια κατά την οποία πρόσωπο στην εργασία εκτελεί επαγγελματική δραστηριότητα ή κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας του. ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΟ ΑΤΥΧΗΜΑ – ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ ΣΥΜΒΑΝ Θανατηφόρο είναι το ατύχημα που οδηγεί στο θάνατο του θύματος σε χρονικό διάστημα μέχρι και ένα έτος μετά την ημερομηνία που αυτό συνέβη. Επικίνδυνο συμβάν είναι το συμβάν που συμβαίνει σε οποιοδήποτε χώρο εργασίας και περιλαμβάνει: 1. άλλου

κατάρρευση ή ανατροπή ανελκυστήρα, αναβατορίου, γερανού και είδους

ανυψωτικού

εξοπλισμού

εκσκαφέα

διατρητικού

μηχανήματος 2.

κατάρρευση ικριώματος

κατάρρευση κτηρίου ή κατασκευής

υποχώρηση εδάφους

έκρηξη ή διάρρηξη δοχείου υπό πίεση

ηλεκτρικό βραχυκύκλωμα

έκρηξη ή πυρκαγιά

εναέριες ηλεκτρικές γραμμές

διαρροή εύφλεκτων ουσιών ή παρασκευασμάτων

10. διαρροή ουσιών 11. απελευθέρωση βιολογικών παραγόντων Οι Περί Ασφάλειας και Υγείας

στην

Εργασία

(Γνωστοποίηση

Ατυχημάτων

και

Επικίνδυνων

Συμβάντων) ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΣΥΜΒΑΝΤΩΝ ΣΥΜΒΑΝΤΩΝ ΑΙΤΙΕΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΥΛΙΚΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΠΑΡΑΓONTΑΣ

147

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΥΛΙΚΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ανύψωση και μεταφορά βαρέων αντικειμένων και προϊόντων Χρήση χημικών ουσιών για την παρασκευή, τον καθαρισμό, τη βαφή κ.λπ. προϊόντων Χειρισμός

αντικειμένων

με

κοφτερές

γωνίες

πλευρές

(π.χ.

ανοξείδωτες λαμαρίνες) Δυσκολία στην κατεργασία σε εξειδικευμένα μηχανήματα Δυσκολία στην κατεργασία λόγω ειδικών χαρακτηριστικών των υλικών (π.χ. ξύλο) Ειδικές προδιαγραφές αντοχής, ποιότητας ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μηχανήματα χωρίς προφυλακτικές διατάξεις Μηχανήματα με ελλιπείς ή προβληματικές προφυλακτικές διατάξεις Μηχανήματα χωρίς σωστή περιοδική συντήρηση Μηχανήματα με προβληματικά ή κακοσχεδιασμένα όργανα χειρισμού • Χρήση ελαττωματικού εξοπλισμού εργασίας Χρήση ακατάλληλου εξοπλισμού εργασίας για τη συγκεκριμένη εργασία 148

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Χρήση εξοπλισμού εργασίας από ακατάλληλα άτομα Κακή τακτοποίηση ή διευθέτηση μηχανημάτων και εξοπλισμού εργασίας Εργαζόμενοι σε θέσεις εργασίας κοντά ή κάτω από οριζόντια ή κάθετη διακίνηση φορτίων ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Φυσικοί παράγοντες, όπως υψηλά επίπεδα θορύβου, ακτινοβολίες, υπερβολικά ρεύματα ή έλλειψη εξαερισμού, θερμοκρασίες εκτός ορίων (χυτήρια, ψυγεία), δονήσεις κατά την οδήγηση περονοφόρων ανυψωτικών μηχανημάτων ή κατά το χειρισμό κομπρεσέρ, ακατάλληλος ή ανεπαρκής φωτισμός κ.λπ. Χημικοί παράγοντες από τη χρήση κάθε είδους και μορφής χημικών ουσιών και παρασκευασμάτων. Βιολογικοί παράγοντες σε περιβάλλον εργασίας με μικροοργανισμούς και μικρόβια.

ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ Οι ανθρώπινες πράξεις είναι αυτές οι οποίες τους παράγοντες (ή πηγές) κινδύνου που εξετάσαμε πιο πάνω τους οδηγούν στην εμφάνιση ή όχι του τελικού αποτελέσματος που είναι ένα ατύχημα, ένα επικίνδυνο συμβάν ή μια επαγγελματική ασθένεια. ΓΙΑΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Για να προληφθούν μελλοντικά ατυχήματα. Για να αναδειχθεί το ενδιαφέρον της επιχείρησης αλλά και του κρατικού μηχανισμού για τους εργαζόμενους. 149

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Για να αναπτερωθεί το ηθικό των εργαζομένων. Για να αναδειχθούν τυχόν αδυναμίες στις διαδικασίες ασφάλειας της επιχείρησης. Για να περιορισθούν οι επιχειρηματικές ζημιές. Για να συμμορφωθεί η επιχείρηση με τους σχετικούς κανονισμούς. Για να συμμορφωθεί μια επιχείρηση με τις απαιτήσεις του συστήματος διαχείρισης ασφάλειας (αν διαθέτει τέτοιο σύστημα). Για να αξιώσει η πλευρά του θύματος αποζημίωση απ΄την επιχείρηση και τον ασφαλιστικό φορέα. Για να συγκεντρωθεί μια βάση δεδομένων σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την ορθή απόδοση ποινικών ευθυνών. ΠΟΙΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΡΕΥΝΗΘΟΥΝ; Η απόφαση πρέπει να ληφθεί λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές συνέπειες ή και την πιθανότητα να συμβεί ξανά αυτό το γεγονός, και όχι απλά από τη ζημιά ή τη βλάβη στην υγεία. Ένα παρ’ ολίγον ατύχημα μπορεί να προκαλέσει ένα μοιραίο περιστατικό στο μέλλον. ΠΟΙΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ; Σε μια έρευνα συμμετέχει τουλάχιστον κάποιο άτομο από τη διοίκηση της επιχείρησης και ένα από το εργατικό δυναμικό. Ανάλογα με την οργάνωση και το μέγεθος της επιχείρησης, καθώς και τη σοβαρότητα ενός συμβάντος, στην ομάδα έρευνας μπορεί να συμμετέχουν: διευθυντές παραγωγής και επόπτες από το τμήμα όπου έγινε το ατύχημα ή το συμβάν ένα ανώτερο στέλεχος από το τμήμα όπου έγινε το ατύχημα, το οποίο θα εμπλέκεται και στη διαδικασία εφαρμογής των συστάσεων, υποδείξεων και βελτιώσεων που πρέπει να γίνουν για την αποφυγή επανάληψης του γεγονότος ένα ανώτερο στέλεχος από άλλο τμήμα, για να προεδρεύσει της όλης διαδικασίας και να έχει τον έλεγχο της έρευνας εξωτερικοί συνεργάτες, επαγγελματίες στην υγεία και ασφάλεια της εργασίας, για να συμβουλεύσουν για τα συγκεκριμένα ζητήματα ένας ή περισσότεροι ειδικοί, π.χ. μηχανικοί, για να δώσουν τις απαραίτητες τεχνικές πληροφορίες 150

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ένας αντιπρόσωπος υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων

ένας

πεπειραμένος

εργαζόμενος

στη

συγκεκριμένη

παραγωγική

δραστηριότητα ΠΟΙΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ; Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει και να είναι άμεσα διαθέσιμος ο απαραίτητος εξοπλισμός για μια τέτοια έκτακτη ανάγκη. Πολύτιμα στοιχεία μπορούν να χαθούν εάν, για παράδειγμα δεν είναι διαθέσιμη η φωτογραφική μηχανή. ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΗΦΘΟΥΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ ΣΥΜΒΑΝ; Ενέργειες έκτακτης ανάγκης Αρχική έκθεση Αρχική αξιολόγηση και έρευνα Συγκέντρωση συμπληρωματικών πληροφοριών. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ Προσπαθούμε να καταστήσουμε την περιοχή του ατυχήματος ασφαλή. Αρχίζουμε να εφαρμόζουμε ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης. Ερχόμαστε σε επαφή με τις Υπηρεσίες Έκτακτης Ανάγκης. Εφαρμόζουμε τις πρώτες βοήθειες για να σώσουμε ζωές που κινδυνεύουν. Διατηρούμε ανέπαφα τα στοιχεία για την περαιτέρω έρευνα. ΑΡΧΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 151

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σημειώνουμε τα ονόματα των μαρτύρων. Αναφέρουμε το γεγονός εσωτερικά στον υπεύθυνο για την Υγεία και Ασφάλεια στην επιχείρηση, στην ανώτερη διοίκηση και τους συγγενείς του τραυματισμένου προσώπου. Καταγράφουμε το γεγονός στο βιβλίο ατυχημάτων.

ΑΡΧΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ Αναφέρουμε το γεγονός στις αρμόδιες αρχές, εφόσον απαιτείται. Αναφέρουμε το γεγονός στους ασφαλιστές, τους δικηγόρους κ.λπ. Αποφασίζουμε για το βάθος της έρευνας και επιλέγουμε την επιτροπή έρευνας. Συγκεντρώνουμε τα απαραίτητα στοιχεία επί τόπου. Παίρνουμε συνεντεύξεις από τους μάρτυρες. ΕΡΕΥΝΑ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ Υπάρχουν τέσσερα βήματα στην έρευνα ενός ατυχήματος, ενός επικίνδυνου συμβάντος ή μιας επαγγελματικής ασθένειας: Συγκέντρωση των αναγκαίων πληροφοριών. Ανάλυση των πληροφοριών. Προσδιορισμός των μέτρων ελέγχου του συγκεκριμένου κινδύνου. Λήψη των κατάλληλων μέτρων. ΒΗΜΑ ΠΡΩΤΟ: ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

152

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η συλλογή και η καταγραφή όλων των απαραίτητων πληροφοριών είναι αναγκαίες για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τα στοιχεία τα οποία χαρακτηρίζουν το συμβάν που θέλουμε να ερευνήσουμε. Τα διάφορα ουσιώδη στοιχεία χάνονται γρήγορα, έτσι είναι ουσιαστικό να παραμείνει ο χώρος αναλλοίωτος και να μην πειραχθεί απολύτως τίποτε (εκτός από τις απαραίτητες ενέργειες για τυχόν απεγκλωβισμό τραυματιών ή θανόντων), ώστε να ληφθούν οι απαραίτητες φωτογραφίες, να σχεδιασθούν σκίτσα και να ληφθούν μετρήσεις πριν από οποιοδήποτε αλλαγή.

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ Πρέπει να έχει ετοιμασθεί εκ των προτέρων και θέτει μια σειρά από ερωτήματα, όπως για παράδειγμα: Ποιες δραστηριότητες πραγματοποιούνταν; Υπήρξε τίποτα ασυνήθιστο ή διαφορετικό στις συνθήκες εργασίας; Υπήρξαν

επαρκείς

ασφαλείς

εργασιακές

διαδικασίες

και

ακολουθήθηκαν; Ο κίνδυνος ήταν γνωστός; Σε αυτή την περίπτωση γιατί δεν ελέγχθηκε; Η οργάνωση και η ρύθμιση της εργασίας επηρέασαν το ατύχημα; Ήταν η συντήρηση και ο καθαρισμός ικανοποιητικοί; Ήταν ο εξοπλισμός ασφάλειας ικανοποιητικός;

153

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ένα σωστά δομημένο ερωτηματολόγιο, πρέπει να αφήνει χώρο και να οδηγεί και σε άλλα ερωτήματα, βοηθώντας ταυτόχρονα να μην ξεχαστεί τίποτα το ουσιώδες, γεγονός που πολλές φορές συμβαίνει λόγω της συναισθηματικής φόρτισης της πρώτης χρονικής περιόδου η οποία ακολουθεί το ατύχημα ή το επικίνδυνο συμβάν. Ένα τέτοιο ερωτηματολόγιο, (όπως επίσης και η έρευνα), εξετάζει τις ακόλουθες πτυχές του υπό έρευνα θέματος: τα υλικά τον εξοπλισμό εργασίας το περιβάλλον εργασίας τα άτομα τα οποία έλαβαν μέρος στην εξέλιξη του γεγονότος Ή αλλιώς [ΜΕΕΡ] (Materials, Equipment, Environment, People] ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ Ένα βασικό μέρος της έρευνας είναι να περάσουν από λεπτομερή συνέντευξη όλοι οι μάρτυρες (παρουσία ενός τρίτου ατόμου) και να ληφθούν πλήρεις καταθέσεις. Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται με το να λαμβάνεται συνέντευξη από ένα άτομο κάθε φορά. Στη συνέντευξη συστήνεται ο ερευνητής, παρουσιάζει το σκοπό της έρευνας και τους στόχους της, που είναι να αποτραπεί μια επανάληψη του ατυχήματος ή του συμβάντος. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε το όνομα και το ρόλο του μάρτυρα στο γεγονός και να καθιερωθεί μια σχέση εμπιστοσύνης. Είναι χρήσιμο να καθιερωθεί μια χρονική γραμμή γεγονότων, που να αρχίζει αρκετό χρόνο πριν (για παράδειγμα να γίνει μια ερώτηση για τα γεγονότα δύο εβδομάδες πριν από το ατύχημα και σιγά σιγά να φτάσουμε στο ατύχημα ρωτώντας εάν ενδιάμεσα υπήρξαν οποιεσδήποτε αλλαγές, π.χ. νέα προϊόντα, αλλαγές προσωπικού, ασθένειες, άδειες, νέα μηχανήματα κ.λπ.). ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΣΩΣΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: Δεν προτρέπουμε και δεν καθοδηγούμε τους μάρτυρες. Χρησιμοποιούμε το σύστημα των "ανοικτών" ερωτήσεων (πώς, που, τι, πότε και γιατί), όπως για παράδειγμα «μπορείτε να μου περιγράψετε τη λειτουργία της μηχανής;», παρά τις "κλειστές" ερωτήσεις, όπως «η μηχανή ήταν ένας τόρνος;» στο οποίο το άτομο μπορεί να απαντήσει μόνο με ένα ναι ή ένα όχι. 154

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Δεν υποβάλλουμε τους μάρτυρες σε μεγάλες και περίπλοκες ερωτήσεις, αλλά σε πολλές μικρότερες. Επαληθεύουμε τα γεγονότα με το σύστημα των κλειστών ερωτήσεων. Δεν κρίνουμε άμεσα τις πληροφορίες ΕΓΓΡΑΦΑ Οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται επί τόπου μπορούν να υποστηριχτούν από τα ακόλουθα αποδεικτικά στοιχεία: μελέτες εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου διαδικασίες και οδηγίες ασφαλούς εργασίας προηγούμενα αρχεία γεγονότων και ατυχημάτων αρχεία κατάρτισης προσωπικού αρχεία συντήρησης εξοπλισμού εργασίας οδηγίες ασφαλούς χρήσης εξοπλισμού εργασίας έλεγχος επικίνδυνων παραγόντων χώρων εργασίας, π.χ. θόρυβος, επίπεδα σκόνης αλλαγές βάρδιας επίβλεψης (χρονοδιαγράμματα) εκθέσεις επιθεώρησης έλεγχοι ασφάλειας εξοπλισμού πριν από την έναρξη της εργασίας π.χ. για προφυλακτήρες μηχανημάτων, έλεγχοι περονοφόρων ανυψωτικών μηχανημάτων κλπ. ΒΗΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ Όλα τα γεγονότα και οι πληροφορίες οι οποίες έχουν συλλεχθεί κατά το προηγούμενο βήμα, πρέπει στη συνέχεια να αναλυθούν για να καθορίσουμε τι συνέβη και γιατί. Τα μοντέλα ανάλυσης αιτιών και διερεύνησης ατυχημάτων (accident causation

models)

χρησιμοποιούνται

για

τη

συστηματοποίηση

της

διερεύνησης όχι μόνον εργατικών ατυχημάτων, αλλά και επικίνδυνων συμβάντων ή και περιπτώσεων επαγγελματικών ασθενειών, τόσο εκ μέρους των ενδιαφερομένων αρμοδίων στελεχών των οργανωμένων επιχειρήσεων, όσο και εκ μέρους των αρμοδίων, για τα θέματα αυτά, οργάνων της πολιτείας. Το πρώτο μοντέλο βασίζεται στη Θεωρία των Πολλαπλών Αιτίων (Multiple Causation Theory) δηλαδή στην ύπαρξη περισσότερων από μιας αιτιών του ατυχήματος σαν πηγής κινδύνου. Κάθε μία από αυτές τις αιτίες είναι πιθανόν να έχει προκληθεί από άλλες, περισσότερες της μιας αιτίες, οι 155

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

οποίες μπορεί να είναι είτε άμεσες είτε έμμεσες. Η μέθοδος του δέντρου των αιτιών αποτελεί ένα κατάλληλο εργαλείο τόσο για τη πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων, όσο και για τον προσδιορισμό των αιτιών μετά από το ατύχημα. Το δεύτερο μοντέλο βασίζεται στην Θεωρία του Domino (Domino theory) δηλ. στην αλυσιδωτή πραγματοποίηση γεγονότων (συμβάντων) που κάθε ένα από αυτά μπορεί να έχει περισσότερες από μια αιτίες και που το τελικό γεγονός είναι το ατύχημα. Μια τέτοια αλυσίδα γεγονότων μπορεί να είναι: Χώρος εργασίας έλλειψη μέτρων ασφαλείας ανθρώπινο λάθος πηγή κινδύνου ατύχημα τραυματισμός / θάνατος / ζημιές. ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΟΥ ΔΕΝΤΡΟΥ ΤΩΝ ΑΙΤΙΩΝ Στη μέθοδο αυτή ο αναλυτής προσπαθεί να εξάγει τα πραγματικά γεγονότα και κυρίως να καταστήσει ορατές τις λογικές μεταξύ τους συνδέσεις. Με τον τρόπο αυτό προχωρεί προς τα πίσω, ερευνώντας τα προγενέστερα του ατυχήματος γεγονότα, που αφορούν στα άτομα, τα καθήκοντά τους, τα υλικά και τα μηχανήματα που χρησιμοποίησαν και το περιβάλλον εργασίας τους. Τα πολυάριθμα αυτά γεγονότα πρέπει να συνδεθούν μεταξύ τους με λογικές και χρονολογικές συνδέσεις και να σχηματίσουν το δέντρο των αιτιών. Στην πράξη, ο αναλυτής προσπαθεί να ερμηνεύσει μια πράξη ή ένα γεγονός, ρωτώντας γιατί έγινε. [Ο εργαζόμενος χτύπησε. Γιατί; Γιατί έπεσε σε μία ανοιχτή τρύπα. Γιατί ήταν ανοιχτή η τρύπα; κ.ο.κ.].

156

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι συνδέσεις αυτές μπορεί να είναι : • Αλληλουχίας. Ένα γεγονός (Χ) έχει ένα μόνο αίτιο, το γεγονός (Ψ) : (Χ) (Ψ) Σύζευξης. Ένα γεγονός (Χ) έχει περισσότερα από ένα αίτια (Ψ1, Ψ2....Ψν), κανένα από τα οποία δεν είναι ικανό από μόνο του να το προκαλέσει (πύλη ΚΑΙ) : (και) (Ψ1) (Χ)

(και) (Ψ2)

… …. (και) (Ψν)

157

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Διάζευξης. Ένα γεγονός (Χ) έχει περισσότερα από ένα αίτια (Ψ1, Ψ2....Ψν), κάθε ένα από τα οποία είναι ικανό να το προκαλέσει (πύλη Ή) : (ή) (Ψ1) (ή) (Ψ2) (Χ) … …. (ή) (Ψν)

ΘΕΩΡΙΑ ΝΤΟΜΙΝΟ Α = (Πρωταρχικές αιτίες) - Έλλειψη διοικητικού ελέγχου Β = (Βασικές αιτίες) - Ατομικοί και εργασιακοί παράγοντες C = (Άμεσες αιτίες) - Επισφαλείς πράξεις και συνθήκες εργασίας D = Ατύχημα Ε = Απώλεια (Ελλοχεύουσες αιτίες = Α και Β) Από τη θεωρία του Ντόμινο προκύπτει ότι είναι ατελέσφορο να επικεντρωθεί κανείς στο ντόμινο C εάν οι ελλοχεύουσες αιτίες στα ντόμινο Α και Β δεν 158

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ρυθμιστούν / εξαλειφθούν. Τα ντόμινο Α και Β μπορούν να δημιουργήσουν ή να οδηγήσουν στις επισφαλείς πράξεις / συνθήκες του ντόμινο C.

Για παράδειγμα, το να δώσεις εντολή σε έναν εργαζόμενο να τοποθετήσει ξανά στη θέση του ή αντικαταστήσει ένα βγαλμένο προφυλακτήρα μιας μηχανής (δηλαδή να διορθώσει τις επισφαλείς συνθήκες του ντόμινο C), είναι μια πράξη χωρίς νόημα εάν ο λόγος για την αφαίρεσή του δεν γίνεται κατανοητός. ΤΙ ΘΑ ΕΚΑΝΕ ΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ; Θα προσδιόριζε τα αίτια τα οποία οδήγησαν στην απομάκρυνση του προφυλακτήρα. Θα έλυνε τα όποια προβλήματα παρουσιαζόντουσαν. Θα καθιέρωνε ένα σύστημα ελέγχου της ύπαρξης των προφυλακτήρων σε κάθε μηχάνημα πριν από την έναρξη των εργασιών, το οποίο να μπορεί εύκολα να ελεγχθεί από τους επόπτες του κάθε χώρου. Εάν ο διοικητικός έλεγχος καθιερωθεί στο ντόμινο Α, υπάρχει λιγότερη πιθανότητα ενός ατυχήματος που εμφανίζεται στο ντόμινο D.

159

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΒΗΜΑ

ΤΡΙΤΟ:

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ

ΜΕΤΡΩΝ

ΕΛΕΓΧΟΥ

ΤΟΥ

ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η

συστηματική

προσέγγιση

του

δευτέρου

βήματος

επιτρέπει

να

προσδιορισθούν και οι πιθανές λύσεις για να ελεγχθεί η πηγή του κινδύνου που προκάλεσε το ατύχημα, το επικίνδυνο συμβάν ή την επαγγελματική ασθένεια. ΜΕΤΡΑ ΕΛΕΓΧΟΥ Η προηγούμενη ανάλυση λοιπόν μπορεί να είχε προσδιορίσει τα ακόλουθα: δεν υπήρχε κανένα μέτρο ελέγχου σε ισχύ υπήρχαν μέτρα ελέγχου σε ισχύ τα οποία όμως δεν χρησιμοποιήθηκαν υπήρχαν μέτρα ελέγχου σε ισχύ τα οποία όμως απέτυχαν διάφοροι συνδυασμοί των ανωτέρω Στη συνέχεια, τα πιθανά μέτρα ελέγχου

του κινδύνου πρέπει να

αξιολογηθούν για: τη δυνατότητά τους να αποτρέψουν τις επαναλήψεις του φαινομένου εάν είναι πρακτικά εάν θα χρησιμοποιηθούν εάν θα παραμείνουν αποτελεσματικά. ΒΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ : ΛΗΨΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΩΝ ΜΕΤΡΩΝ 160

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σε αυτή τη φάση (εάν όχι από πιο πριν) η ανώτερη διοίκηση πρέπει να επιληφθεί του θέματος, εφόσον είναι αυτή η οποία έχει την εξουσία για να ληφθούν αποφάσεις και να γίνει συμμόρφωση με τις συστάσεις. Όλες οι συστάσεις πρέπει να είναι συγκεκριμένες, μετρήσιμες, επιτεύξιμες και χρονικά εφικτές, δηλαδή «SMART» (Specific, Measurable, Achievable and Time framed). ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ Από μια περιεκτική έκθεση έρευνας απαιτούνται τα ακόλουθα: μια

περίληψη

των

περιστάσεων

του

ατυχήματος

και

των

συμπερασμάτων της ερευνητικής επιτροπής λεπτομέρειες για το άτομο που τραυματίσθηκε, ημερομηνία, χρόνος και θέση του ατυχήματος. Οι πληροφορίες που έχουν ληφθεί κατά τη διάρκεια της έρευνας: ο τύπος και η έκταση του τραυματισμού η δραστηριότητα εργασίας κατά την διάρκεια του ατυχήματος οι ακριβείς περιστάσεις του ατυχήματος οι περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά τη διάρκεια του ατυχήματος τα μέτρα ελέγχου τα οποία είχαν τεθεί σε ισχύ λεπτομέρειες από τις καταθέσεις των μαρτύρων και αντίγραφα των δηλώσεών τους, όπου λαμβάνονται σχέδια και φωτογραφίες

Ανάλυση των πληροφοριών: άμεσες και ελλοχεύουσες αιτίες που έχουν προσδιορισθεί εφαρμόσιμη νομοθεσία. 161

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Συστάσεις για τις ενέργειες οι οποίες πρέπει να γίνουν. Πρόγραμμα δράσης.

ΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΕΙΩΝ Τα αρχεία σχετικά με τα ατυχήματα, τα επικίνδυνα συμβάντα και τις επαγγελματικές ασθένειες πρέπει να διατηρούνται διαθέσιμα για τους ακόλουθους λόγους: για λόγους ελέγχου για να αποτραπεί μια επανάληψη λόγοι νομικοί ή η εθνική νομοθεσία μπορεί να καθορίζουν μια χρονική περίοδο που πρέπει να διατηρούνται τα σχετικά αρχεία η επαγγελματική ασθένεια μπορεί να εμφανιστεί πολλά έτη μετά από την έκθεση στους κινδύνους, για παράδειγμα, τα αρχεία επιτήρησης της υγείας των εργαζομένων θα πρέπει να κρατηθούν για, π.χ. 40 έτη εάν υπάρχει αστική απαίτηση εκ μέρους του εργαζομένου ή της οικογένειάς του

162

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

2.4 Οι Γενικές Υποχρεώσεις των Εργοδοτών

Υποχρεώσεις εργοδοτών Οι υποχρεώσεις των εργοδοτών είναι αρκετά σημαντικές ούτως ώστε να διεκπεραιώνεται με ομαλό

τρόπο

κάθε εργασία.

έτσι

οφείλουν να

ενημερώνονται συχνά για κάθε νέα τεχνολογία που αφορά την επιχείρηση τους και έχουν υπό την επιμέλεια τους. Έπειτα οφείλουν να συμβαδίζουν με τις νομοθεσίες που εκδίδονται καθώς με αυτό τον τρόπο προστατεύουν 163

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αφενός τα οικονομικά τους συμφέροντα από τυχόν κυρώσεις που θα επέλθει σε περίπτωση που δεν ολοκληρώσουν με

επιτυχία κάποιον έλεγχο, και

αφετέρου από τους εργαζόμενους τους. Η πληθώρα των υποχρεώσεων τους αν

και

είναι

σημαντική

δεν

δύναται

να

αναφερθεί

πλήρως

στην

συγκεκριμένη περίπτωση, επομένως θα γίνει μια μνεία στις σημαντικότερες εκ των οποίων συμπίπτουν και με την Β’ κατηγορία η οποία είναι και αυτή που μας ενδιαφέρει. Με βάση λοιπόν το π.δ. 17/1996 (ΦΕΚ 112/Α/6-71994) και τον νόμο 1568/1985 (ΦΕΚ 177/Α/18-10-1985 Παροχή υπηρεσιών προστασίας και πρόληψης του επαγγελματικού κινδύνου: Σε όλες τις επιχειρήσεις του ιδιωτικού και δημοσίου τομέα, ανεξαρτήτως κλάδου οικονομικής δραστηριότητας και αριθμού εργαζομένων, ο εργοδότης υποχρεούται

να

παρέχει

στους

εργαζομένους

υπηρεσίες

παροχής

προστασίας και πρόληψης και να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες του τεχνικού ασφαλείας. Γενικές υποχρεώσεις των εργοδοτών: 1.

Κάθε

εργοδότης

είναι

υποχρεωμένος

να

εξασφαλίζει

την

ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων ως προς όλες τις πτυχές της εργασίας τους και να λαμβάνει μέτρα τα οποία να εξασφαλίζουν την υγεία και την ασφάλεια τους. 2

Σε περίπτωση που εργοδότης προσφεύγει σε άτομα εκτός της

επιχείρησης ή σε ΕΞΥΠΠ, προκειμένου να αναθέσει καθήκοντα τεχνικού ασφαλείας ή / και γιατρού εργασίας, αυτό δεν τον απαλλάσσει από τις υποχρεώσεις του στον συγκεκριμένο τομέα. 3

Οι υποχρεώσεις του τεχνικού ασφαλείας, του γιατρού εργασίας

και των εκπροσώπων των εργαζομένων δεν θίγουν την αρχή της ευθύνης του εργοδότη. 4

Ο εργοδότης πρέπει επίσης να θέτει στη διάθεση των εκπροσώπων

των εργαζομένων, επαρκή απαλλαγή από την εργασία χωρίς απώλεια αποδοχών, καθώς και τα αναγκαία μέσα ούτως ώστε να είναι σε θέση να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις κείμενες διατάξεις. 5

Στα πλαίσια των ευθυνών του, ο εργοδότης λαμβάνει τα αναγκαία

μέτρα ούτως ώστε να προστατεύσει την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων πρόληψης των επαγγελματικών κινδύνων, ενημέρωσης αλλά και κατάρτισης, καθώς και τη

164

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δημιουργία της απαραίτητης οργάνωσης και της παροχής των αναγκαίων μέσων. 6. O εργοδότης υποχρεούται:

α)

Να φροντίζει ώστε να προσαρμόζονται τα μέτρα ανάλογα με

τις μεταβολές των περιστάσεων και να επιδιώκει τη βελτίωση των υφισταμένων καταστάσεων. β)

Nα εφαρμόζει τις υποδείξεις των τεχνικών και υγειονομικών

επιθεωρητών εργασίας και γενικά να διευκολύνει το έργο τους μέσα στην επιχείρηση κατά τους ελέγχους. γ)

Nα επιβλέπει την ορθή εφαρμογή των μέτρων υγιεινής και

ασφάλειας της εργασίας. δ)

Nα γνωστοποιεί στους εργαζόμενους τον επαγγελματικό

κίνδυνο από την εργασία τους. ε)

Να

καταρτίζει

πρόγραμμα

προληπτικής

δράσης

και

βελτίωσης των συνθηκών εργασίας στην επιχείρηση. στ) Να εξασφαλίζει τη συντήρηση και την παρακολούθηση της ασφαλούς λειτουργίας μέσων και εγκαταστάσεων. ζ) Να ενθαρρύνει και να διευκολύνει την επιμόρφωση των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους. 7. O εργοδότης εφαρμόζει τα μέτρα βάση των ακόλουθων γενικών αρχών πρόληψης: α)

Αποφυγή των κινδύνων.

β)

Εκτίμηση των κινδύνων που δεν μπορούν να αποφευχθούν.

γ)

Προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο, ειδικότερα όσον

αφορά τη διαμόρφωση των θέσεων εργασίας, καθώς και την επιλογή των

165

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εξοπλισμών

εργασίας

και

των

μεθόδων

προκειμένου

ιδίως

να

μετριασθεί

εργασίας μονότονη

και

παραγωγής,

και

ρυθμικά

επαναλαμβανόμενη εργασία και να μειωθούν οι επιπτώσεις της στην υγεία. δ)

Αντικατάσταση του επικίνδυνου από το μη επικίνδυνο ή το

λιγότερο επικίνδυνο.

ε)

Προγραμματισμός της πρόληψης με στόχο ένα συνεκτικό

σύνολο που να ενσωματώνει στην πρόληψη την τεχνική, την οργάνωση της εργασίας, τις συνθήκες εργασίας, τις σχέσεις μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων και την επίδραση των παραγόντων του περιβάλλοντος στην εργασία. στ) Καταπολέμηση των κινδύνων στην πηγή τους. ζ)

Προτεραιότητα στη λήψη μέτρων ομαδικής προστασίας σε

σχέση με τα μέτρα ατομικής προστασίας.

η)

Προσαρμογή στις τεχνικές εξελίξεις.

θ)

Παροχή των κατάλληλων οδηγιών στους εργαζόμενους.

Ο εργοδότης οφείλει, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των

δραστηριοτήτων της επιχείρησης : α)

Nα εκτιμά τους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία

των εργαζομένων, μεταξύ άλλων κατά την επιλογή των εξοπλισμών εργασίας, των χημικών και βιολογικών παραγόντων ή παρασκευασμάτων κατά τη διαρρύθμιση των χώρων εργασίας καθώς και τους κινδύνους τους 166

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

συναφείς με την παραγωγική διαδικασία. (H εκτίμηση αυτή είναι γραπτή). Μετά την εκτίμηση αυτή, οι δραστηριότητες πρόληψης και οι μέθοδοι εργασίας και παραγωγής που χρησιμοποιούνται από τον εργοδότη πρέπει: i) να εξασφαλίζουν τη βελτίωση του επιπέδου προστασίας και της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων και ii) να ενσωματώνονται στο σύνολο των δραστηριοτήτων της επιχείρησης και σε όλα τα επίπεδα της ιεραρχίας. β)

Όταν αναθέτει καθήκοντα σ’ έναν εργαζόμενο, να λαμβάνει

υπόψη τις ικανότητες του εν λόγω εργαζόμενου σε θέματα ασφάλειας και υγείας. γ)

Να μεριμνά ώστε ο προγραμματισμός και η εισαγωγή νέων

τεχνολογιών να αποτελούν αντικείμενο διαβούλευσης με τους εργαζόμενους και τους εκπροσώπους τους, όσον αφορά στις συνέπειες της επιλογής του εξοπλισμού, στις συνθήκες εργασίας, καθώς και στο εργασιακό περιβάλλον για την ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων. 9.

Τα μέτρα για την ασφάλεια, την υγιεινή και την υγεία κατά την

εργασία σε καμία περίπτωση δεν συνεπάγονται την οικονομική επιβάρυνση των εργαζομένων. 10

Nα συντηρεί τους τόπους εργασίας, τα μηχανολογικά μέσα και τον

εξοπλισμό και να μεριμνά για την κατά το δυνατό άμεση αποκατάσταση των ελλείψεων, που έχουν σχέση με την υγιεινή και ασφάλεια των εργαζομένων. Αν από τις ελλείψεις αυτές προκαλείται άμεσος και σοβαρός κίνδυνος για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων πρέπει να διακόπτεται αμέσως η εργασία στο σημείο που εμφανίζονται οι ελλείψεις, μέχρι την αποκατάστασή τους. 11. Να ενημερώνονται το συντομότερο δυνατό όλοι εργαζόμενοι οι οποίοι εκτίθενται οι ενδέχεται να εκτεθούν σε σοβαρό και άμεσο κίνδυνο. 12. Ο εργοδότης είναι υποχρεωμένος να παραπέμπει σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις σ' ένα ιατρικό έλεγχο κάθε εργαζόμενο μετά την πρόσληψή του και στη συνέχεια ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

167

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

13. Ο εργοδότης είναι υπεύθυνος ούτως ώστε να τηρείται και να ενημερώνεται ατομικός ιατρικός φάκελος των εργαζομένων. Για την ενημέρωση των εργαζομένων: ο εργοδότης φροντίζει ούτως ώστε οι εργαζόμενοι στην επιχείρηση του λαμβάνουν κάθε απαραίτητη πληροφορία αναφορικά με τα κάτωθι: Τη νομοθεσία που ισχύει για την υγιεινή και την ασφάλεια της εργασίας καθώς και τον τρόπο εφαρμογής από την επιχείρηση Τους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία καθώς και τα μέτρα και τις δραστηριότητες που αφορούν την αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών. Για τις πρώτες βοήθειες, την πυρασφάλεια, την εκκένωση των χωρών σε περίπτωση κινδύνου και για τους εργαζόμενους που είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή των μέτρων αυτών. Σχετικά με την εκπαίδευση των εργαζομένων: ο εργοδότης οφείλει να εξασφαλίζει σε κάθε εργαζόμενο την απαραίτητη εκπαίδευση στον τομέα της ασφάλειας και υγείας ευκαιρία της πρόσληψης του, τυχόν μετάθεσης ή αλλαγής καθηκόντων του , αλλαγής εξοπλισμού εργασίας και εισαγωγής νέας τεχνολογίας που αφορά την θέση εργασίας είτε τα καθήκοντά του. Η εκπαίδευση πρέπει να προσαρμόζεται στην εξέλιξη καθώς και την εμφάνιση καινούργιων κινδύνων, να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα , να εκτελείται την ώρα της εργασίας και να μην βαραίνει τους εργαζόμενους

168

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

.Για την πυρασφάλεια και την εκκένωση των χώρων: κάθε εργοδότης πρέπει να είναι σε θέση να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα, τα οποία να είναι προσαρμοσμένα στην επιχείρηση του, να έχει την κατάλληλη υποδομή και τις κατάλληλες διασυνδέσεις με εξωτερικές υπηρεσίες ούτως ώστε να αντιμετωπίζονται κάθε φορά θέματα πρώτων βοηθειών και πυρασφάλειας. Για τις ενέργειες σε περίπτωση που υπάρξει άμεσος και σοβαρός κίνδυνος: εφόσον διακοπεί έγκαιρα η εργασία , ο εργοδότης οφείλει να ενημερώσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα τους εργαζόμενους που εκτίθενται οι ενδέχεται να εκτεθούν σε σοβαρό κίνδυνο και να τους πληροφορήσει σχετικά με τα μέτρα τα οποία έχουν ληφθεί είτε πρόκειται να ληφθούν. Έπειτα να τους δώσει οδηγίες ούτως ώστε να είναι σε θέση σε περίπτωση αναπόφευκτου κινδύνου να διακόψουν την εργασία και να μεταβούν σε έναν ασφαλή χώρο. Να μην ζητάει από τους εργαζόμενους να αναλάβουν πάλι την εργασιακή τους δραστηριότητα εφόσον εξακολουθεί να υπάρχει σοβαρός και άμεσος κίνδυνος (εκτός και αν τίθεται κάποια ειδική περίπτωση). Υποχρεώσεις εργαζομένων Η ασφάλεια και υγιεινή δεν πρέπει να βασίζονται και να βαραίνουν μόνο τους εργοδότες. Οι εργαζόμενοι οφείλουν και αυτή με τη σειρά τους να φροντίζουμε ούτως ώστε να ενημερώνονται και να παίρνουν τις απαραίτητες προφυλάξεις,

έτσι

να

προστατεύουν

τους

εαυτούς

αλλά

και

τους

συναδέλφους τους. Γι' αυτό το λόγο έχουν μερίδιο ευθύνης αλλά και ευσυνειδησίας, στα οποία αναφορές γίνονται – εκτός των άλλων – στους νόμους: 1568/1985 (ΦΕΚ 177/18-10-1985) , και 1767/1988 (ΦΕΚ 63/Α/64-1988) καθώς και στο π.δ. 17/1996 (ΦΕΚ 11/Α/18-1-1996). Εκπρόσωποι των εργαζομένων με ειδική αρμοδιότητα σε θέματα ασφάλειας και υγείας: στις επιχειρήσεις που απασχολούν κάτω από 20 άτομα, οι εργαζόμενοι έχουν το δικαίωμα να διαβουλεύονται μεταξύ τους καθώς και να επιλέγουν με πλειοψηφία εκπροσώπους τους σχετικά με την υγιεινή και την ασφάλεια της εργασίας. Ο εκπρόσωπος αυτός επιλέγεται για διάστημα δύο ετών. Διαβουλεύσεις και συμμετοχή των εργαζομένων: πέρα από τις διατάξεις που αναφέρονται στις αρμοδιότητες των αντιπροσώπων των εργαζομένων και των επιτροπών υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας ΕΥΑΕ του νόμου 1568 169

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

/ 85 και των συμβουλίων εργαζομένων του νόμου 1767 / 88 ισχύουν τα κάτωθι: 1.

Οι εργοδότες ζητούν τη γνώμη των εργαζομένων και των

εκπροσώπων τους και διευκολύνουν τη συμμετοχή τους στα πλαίσια όλων των ζητημάτων που άπτονται της ασφάλειας και της υγείας κατά την εργασία αυτό συνεπάγεται: α)

Διαβούλευση με τους εργαζόμενους

β)

Δικαίωμα των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους να

υποβάλλουν προτάσεις. γ)

Ισόρροπη συμμετοχή σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία

ή/ και την πρακτική. 2.

Οι εργαζόμενοι ή οι εκπρόσωποί τους, συμμετέχουν κατά τρόπο

ισόρροπο και σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία ή/ και πρακτική, ή ζητείται η γνώμη τους από τον εργοδότη εκ των προτέρων και εγκαίρως όσον αφορά: α) Κάθε ενέργεια η οποία μπορεί να έχει ουσιαστικές επιπτώσεις στην ασφάλεια και την υγεία. β) τον καθορισμό των εργαζομένων της επιχείρησης ή/ και των ατόμων εκτός της επιχείρησης ή/ και της ΕΞΞΥΠ που αναλαμβάνουν τα καθήκοντα του τεχνικού ασφάλειας ή/ και του γιατρού εργασίας, καθώς και τις δραστηριότητες τους και τον καθορισμό των εργαζομένων γ) Την κατάρτιση του κανονισμού υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας. δ) Την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με την αλληλεπίδραση του εργασιακού και του ευρύτερου περιβάλλοντος. 3.

Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων έχουν το δικαίωμα να ζητούν

από τον εργοδότη να λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα και να του υποβάλλουν σχετικές προτάσεις κατά τρόπον ώστε να αντιμετωπίζεται οποιοσδήποτε κίνδυνος για τους εργαζόμενους ή/ και να εξαλειφθούν οι πηγές του κινδύνου. 4.

Οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους έχουν το δικαίωμα να

απευθυνθούν στην αρμόδια επιθεώρηση εργασίας, εάν κρίνουν ότι τα ληφθέντα μέτρα και τα διατιθέμενα από τον εργοδότη μέσα δεν αρκούν για να εξασφαλισθεί η ασφάλεια και η υγεία κατά την εργασία.

170

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων κατά τις επισκέψεις και τους

ελέγχους που διεξάγει η αρμόδια επιθεώρηση εργασίας δύνανται να παρίστανται και οφείλουν να είναι σε θέση να διατυπώνουν τις παρατηρήσεις τους. 6.

Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων κατά τις επισκέψεις και τους

ελέγχους που διεξάγει η αρμόδια επιθεώρηση εργασίας δύνανται να παρίστανται και οφείλουν να είναι σε θέση να διατυπώνουν τις παρατηρήσεις τους.

Υποχρεώσεις εργαζομένων: 1.

Κάθε εργαζόμενος έχει υποχρέωση να εφαρμόζει τους κανόνες

υγιεινής και ασφάλειας και να φροντίζει ανάλογα με τις δυνατότητές του, για την ασφάλεια και την υγεία του καθώς και για την ασφάλεια και την υγεία των άλλων ατόμων που επηρεάζονται από τις πράξεις ή παραλείψεις του κατά την εργασία σύμφωνα με την εκπαίδευσή του και τις κατάλληλες οδηγίες του εργοδότη του. 2.

Για την πραγματοποίηση αυτών των στόχων, οι εργαζόμενοι

οφείλουν ειδικότερα, σύμφωνα με την εκπαίδευσή τους και τις κατάλληλες οδηγίες του εργοδότη τους: α)

Να χρησιμοποιούν σωστά τις μηχανές, τις συσκευές, τα

εργαλεία, και άλλα μέσα.

171

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

(β)

Να

χρησιμοποιούν

σωστά

τον

ατομικό

προστατευτικό

εξοπλισμό που τίθεται στη διάθεσή τους και μετά τη χρήση να τον τακτοποιούν στη θέση του. γ) αυθαίρετα

Να μη θέτουν εκτός λειτουργίας, αλλάζουν ή μετατοπίζουν

τους

μηχανισμούς

ασφάλειας

των

μηχανών,

εργαλείων,

συσκευών, εγκαταστάσεων και κτιρίων και να χρησιμοποιούν σωστά αυτούς τους μηχανισμούς ασφαλείας. δ)

Να αναφέρουν αμέσως στον εργοδότη ή/ και σε όσους

ασκούν αρμοδιότητες τεχνικού ασφάλειας και γιατρού εργασίας, όλες τις καταστάσεις που μπορεί να θεωρηθεί εύλογα ότι παρουσιάζουν άμεσο και σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια και την υγεία, καθώς και κάθε έλλειψη που διαπιστώνεται στα συστήματα προστασίας. ε)

Να

συντρέχουν

τον

εργοδότη

καθέναν

όπως

και

αρμοδιότητα τεχνικού ασφαλείας και για του εργασίας, όσο και αν χρειαστεί ώστε να καταστεί δυνατή η εκπλήρωση κάθε καθήκοντος οι απαιτήσεις που επιβάλλεται από την αρμόδια επιθεώρηση εργασίας σχετικά με την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία. στ) Να

συντρέχουν

τον

εργοδότη

καθέναν

όπως

και

αρμοδιότητα τεχνικού ασφαλείας και για του εργασίας, όσο και αν χρειαστεί ώστε ο εργοδότης είναι σε θέση να εγγυηθεί ότι το περιβάλλον και οι συνθήκες εργασίας είναι ασφαλείς και δεν ενέχουν κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία στο πεδίο δραστηριότητάς τους. 3.

Οι εργαζόμενοι είναι υποχρεωμένοι να παρακολουθούν τα σχετικά

σεμινάρια υαλοειδούς επιμορφωτικά προγράμματα σε θέματα τα οποία αφορούν την υγιεινή και την ασφάλεια της εργασίας. 2.5 Νομοθετικό πλαίσιο για την υγεία και ασφάλεια της εργασίας υποχρεώσεις ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 3850/2010 (ΦΕΚ Α-84/2-6-2010) Κύρωση του Κώδικα νόμων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων. Άρθρο 1 172

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αντικείμενο Ο παρών κώδικας έχει ως αντικείμενο την εφαρμογή μέτρων για την προαγωγή της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων κατά την εργασία. Προς το σκοπό αυτό, περιέχει γενικές αρχές σχετικά με την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων και την προστασία της υγείας και της ασφάλειας, την εξάλειψη των συντελεστών κινδύνου των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, την ενημέρωση, τη διαβούλευση, την ισόρροπη συμμετοχή, την κατάρτιση των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους, καθώς και τους κανόνες για την εφαρμογή των γενικών αυτών αρχών. Άρθρο 2 Έκταση εφαρμογής 1.

Οι διατάξεις του κώδικα εφαρμόζονται, εφόσον δεν ορίζεται

αλλιώς, σε όλες τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. 2.

Οι διατάξεις του κώδικα εφαρμόζονται και στο ένστολο προσωπικό

των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας με εξαίρεση ορισμένες δραστηριότητες

του

προσωπικού

αυτού που

παρουσιάζουν

εγγενείς

ιδιαιτερότητες. Στην περίπτωση αυτή: α)

για το ένστολο προσωπικό των ενόπλων δυνάμεων πρέπει

να εξασφαλίζεται κατά το δυνατόν η υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων στο πλαίσιο των προαναφερόμενων διατάξεων και β)

για το ένστολο προσωπικό των σωμάτων ασφαλείας έχουν

εφαρμογή οι διατάξεις του άρθρου 73 παρ. 1. 3.

Οι διατάξεις του κώδικα δεν εφαρμόζονται στο οικιακό υπηρετικό

προσωπικό. Στην περίπτωση αυτή πρέπει να εξασφαλίζεται, όσο αυτό είναι δυνατόν, η υγεία και η ασφάλεια του ως άνω προσωπικού, εν όψει των στόχων του κώδικα. 4.

Ειδικά στις θαλάσσιες μεταφορές, εφαρμογή έχουν οι διατάξεις

του ν.δ. 187/1973 «Περί Κώδικα Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου» (ΦΕΚ 216 Α'), του ν. 3816/1958 «Περί Κώδικα Ιδιωτικού Ναυτικού Δικαίου» (ΦΕΚ 32 Α'), του ν. 486/1976 «Περί κυρώσεως της υπ’ αριθ. 134 Διεθνούς Συμβάσεως Εργασίας «Περί προλήψεως των εργατικών ατυχημάτων των ναυτικών»» (ΦΕΚ 321 Α'), του ν. 948/1979 «Περί κυρώσεως της υπ’ αριθμ. 147 Διεθνούς Συμβάσεως Εργασίας «περί ελαχίστων επιπέδων ασφαλείας 173

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

των Εμπορικών πλοίων»» (ΦΕΚ 167 Α'), του ν. 1314/1983 «Για την κύρωση της διεθνούς σύμβασης «για πρότυπα εκπαίδευσης, έκδοσης πιστοποιητικών και τήρησης φυλακών των ναυτικών, 1978»» (ΦΕΚ 2 Α') και των κατ’ εξουσιοδότηση αυτών εκδοθέντων προεδρικών διαταγμάτων. 5.

Ειδικά για τον κλάδο των μεταλλείων λατομείων ορυχείων

εφαρμογή έχουν και οι πλέον δεσμευτικές ή και ειδικές διατάξεις της υπ’ αριθμ. Ν5η/Φ/17402/12.12.1984 απόφασης Υπουργού Ενέργειας και Φυσικών Πόρων «Κανονισμός Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών» (ΦΕΚ 931 Β'). 6.

Τα προεδρικά διατάγματα για θέματα υγείας και ασφάλειας, όταν

αφορούν το Δημόσιο, νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (ν.π.δ.δ.) ή Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) εκδίδονται με τη σύμπραξη και

των

Υπουργών

Εσωτερικών,

Αποκέντρωσης

και

Ηλεκτρονικής

Διακυβέρνησης και Οικονομικών. Άρθρο 3 Ορισμοί 1.Για την εφαρμογή του παρόντος, νοείται ως: α)

Εργαζόμενος:

κάθε

πρόσωπο

που

απασχολείται

από

έναν

εργοδότη με οποιαδήποτε σχέση εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των ασκούμενων και των μαθητευόμενων, εκτός από το οικιακό υπηρετικό προσωπικό. β)

Εργοδότης: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, το οποίο συνδέεται

με σχέση εργασίας με τον εργαζόμενο και έχει την ευθύνη για την επιχείρηση ή/και την εγκατάσταση. γ)

Επιχείρηση: κάθε επιχείρηση, εκμετάλλευση, εγκατάσταση και

εργασία του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, ανεξαρτήτως κλάδου οικονομικής δραστηριότητας στον οποίο κατατάσσεται. δ)

Εκπρόσωπος των εργαζομένων: κάθε εκλεγμένο άτομο, με ειδική

αρμοδιότητα σε θέματα προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων σύμφωνα με τα άρθρα 4, 5, 6 και 7 του παρόντος και τα άρθρα 1, 2, 3, 4 και 5 του ν. 1767/1988 «Συμβούλια εργαζομένων και άλλες εργατικές διατάξεις Κύρωση της 135 διεθνούς σύμβασης εργασίας» (ΦΕΚ 63 Α').

174

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ε)

Τόπος εργασίας: κάθε χώρος όπου βρίσκονται ή μεταβαίνουν οι

εργαζόμενοι εξαιτίας της εργασίας τους και που είναι κάτω από τον έλεγχο του εργοδότη. στ)

Πρόληψη: το σύνολο των διατάξεων ή μέτρων που λαμβάνονται

ή προβλέπονται καθ’ όλα τα στάδια της δραστηριότητας της επιχείρησης, με στόχο την αποφυγή ή τη μείωση των επαγγελματικών κινδύνων. ζ)

Αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας: οι αρμόδιες υπηρεσίες του

Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε.) κατά το άρθρο 69 παράγραφος 1 του παρόντος και για τον κλάδο των μεταλλείων λατομείων ορυχείων οι αρμόδιες για τον κλάδο αυτό υπηρεσίες ελέγχου. 2. Για την εφαρμογή του παρόντος στο Δημόσιο, τα ν.π.δ.δ. και Ο.Τ.Α., ως «επιχείρηση» ή «εργοδότης» νοείται «Υπουργείο, Περιφέρεια, Νομαρχία ή άλλη αυτοτελής ή αποκεντρωμένη Δημόσια Υπηρεσία, Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου ή Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης». ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β' ΟΡΓΑΝΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Άρθρο 4 Σύσταση Επιτροπής Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Ε.Υ.Α.Ε.) Εκπρόσωποι των εργαζομένων 1.

Οι εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από

πενήντα (50) άτομα έχουν δικαίωμα να συνιστούν Επιτροπή Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Ε.Υ.Α.Ε.), αποτελούμενη από εκλεγμένους εκπροσώπους τους στην επιχείρηση. 2.

Στις επιχειρήσεις που απασχολούν από είκοσι (20) άτομα και πάνω

οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα να επιλέγουν εκπροσώπους, με ειδική αρμοδιότητα σε θέματα προστασίας της ασφάλειας και της υγείας σύμφωνα με τα άρθρα 4, 5, 6 και 7. 3.

Στις επιχειρήσεις που απασχολούν κάτω από είκοσι (20) άτομα οι

εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα να διαβουλεύονται μεταξύ τους και να επιλέγουν με πλειοψηφία εκπρόσωπό τους για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων. Για τον εκπρόσωπο αυτόν ισχύουν οι ειδικότερες ρυθμίσεις της παραγράφου 5, του άρθρου 5 παρ.1 και 2, του άρθρου 6 παράγραφος 2 και του άρθρου 7 παράγραφος 9. Ο εκπρόσωπος αυτός επιλέγεται για διάστημα δύο ετών.

175

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χρόνος

απαλλαγής

από

την

εργασία,

των

παραπάνω

εκπροσώπων των εργαζομένων, για να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διατάξεις του παρόντος υπολογίζεται σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 42. 5.

Παραρτήματα,

αυτοτελείς

υποκαταστήματα,

εκμεταλλεύσεις,

εξαρτημένες

χωριστές από

την

εγκαταστάσεις κύρια

επιχείρηση,

θεωρούνται αυτοτελείς επιχειρήσεις για την εφαρμογή του κεφαλαίου αυτού, εφόσον η απόσταση μεταξύ τους ή από την κύρια επιχείρηση δικαιολογεί τη λειτουργία ιδιαίτερης Ε.Υ.Α.Ε. ή τον ορισμό ιδιαίτερου εκπροσώπου, σύμφωνα με την απόφαση του επιθεωρητή εργασίας στον οποίο μπορεί να προσφύγει κάθε μέρος σε περίπτωση διαφωνίας. Κατά της απόφασης του επιθεωρητή εργασίας επιτρέπεται προσφυγή ενώπιον του κατά τόπο αρμόδιου ειρηνοδίκη κατά τις διατάξεις του κώδικα πολιτικής δικονομίας περί εργατικών διαφορών. 6.

Η προβλεπόμενη στην παράγραφο 5 του παρόντος άρθρου και

στην παράγραφο 3 του άρθρου 8 προσφυγή, αν αφορά και μονίμους υπαλλήλους ή υπαλλήλους με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου σε οργανικές θέσεις του Δημοσίου, ν.π.δ.δ. ή Ο.Τ.Α., ασκείται ενώπιον του κατά τόπο αρμοδίου μονομελούς διοικητικού πρωτοδικείου. Άρθρο 5 Αρμοδιότητες Ε.Υ.Α.Ε. και εκπροσώπου εργαζομένων 1.

Η Ε.Υ.Α.Ε. ή ο εκπρόσωπος είναι όργανο συμβουλευτικό και έχει

τις εξής αρμοδιότητες: α) μελετά τις συνθήκες εργασίας στην επιχείρηση, προτείνει μέτρα για τη βελτίωση τους και του περιβάλλοντος εργασίας, παρακολουθεί την τήρηση των μέτρων για την υγεία και την ασφάλεια και συμβάλλει στην εφαρμογή τους από τους εργαζομένους, β)

σε περιπτώσεις σοβαρών εργατικών ατυχημάτων ή σχετικών

συμβάντων προτείνει τα κατάλληλα μέτρα για την αποτροπή επανάληψής τους, γ) θέσεις

επισημαίνει τον επαγγελματικό κίνδυνο στους χώρους ή

εργασίας

και

προτείνει

μέτρα

για

την

αντιμετώπισή

του,

συμμετέχοντας έτσι στη διαμόρφωση της πολιτικής της επιχείρησης, για την πρόληψη του επαγγελματικού κινδύνου,

176

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δ)

ενημερώνεται από τη διοίκηση της επιχείρησης για τα

στοιχεία των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών που συμβαίνουν σε αυτήν, ε)

ενημερώνεται για την εισαγωγή στην επιχείρηση νέων

παραγωγικών διαδικασιών, μηχανημάτων, εργαλείων και υλικών ή για τη λειτουργία νέων εγκαταστάσεων σε αυτή, στο μέτρο που επηρεάζουν τις συνθήκες υγείας και ασφάλειας της εργασίας, στ) σε περίπτωση άμεσου και σοβαρού κινδύνου καλεί τον εργοδότη να λάβει τα ενδεικνυόμενα μέτρα, χωρίς να αποκλείεται και η διακοπή

λειτουργίας

μηχανήματος

εγκατάστασης

παραγωγικής

διαδικασίας, ζ)

μπορεί να ζητεί τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων για θέματα

υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων, ύστερα από σύμφωνη γνώμη του εργοδότη. 2.

Η Ε.Υ.Α.Ε. ή ο εκπρόσωπος συνεδριάζει με τον εργοδότη ή τον

εκπρόσωπο του μέσα στο πρώτο δεκαήμερο κάθε τριμήνου, σε ημέρα και ώρα που ορίζεται από κοινού, για τη διευθέτηση των θεμάτων που ανακύπτουν μέσα στην επιχείρηση και σχετίζονται με τις αρμοδιότητες της προηγούμενης παραγράφου. Στις κοινές συνεδριάσεις μετέχουν ο τεχνικός ασφάλειας και ο ιατρός εργασίας της επιχείρησης που προβλέπονται στο άρθρο 8. Πριν από την ημέρα της κοινής συνεδρίασης, η Ε.Υ.Α.Ε. ή ο εκπρόσωπος καθορίζει τα θέματα τα οποία θα συζητήσει και τα γνωστοποιεί στον εργοδότη τρεις (3) τουλάχιστον εργάσιμες ημέρες νωρίτερα. Ο εργοδότης γνωστοποιεί στην Ε.Υ.Α.Ε. ή στον εκπρόσωπο τα θέματα που επιθυμεί να συζητηθούν στην κοινή συνεδρίαση τρεις (3) τουλάχιστον εργάσιμες ημέρες πριν από την ημέρα πραγματοποίησης της. Οι παραπάνω γνωστοποιήσεις απευθύνονται επίσης μέσα στις ίδιες προθεσμίες και προς τον τεχνικό ασφάλειας και τον ιατρό εργασίας της επιχείρησης. Στις συνεδριάσεις αυτές συντάσσονται πρακτικά εις διπλούν και τηρούνται το ένα αντίτυπο από τον εργοδότη και το άλλο από την επιτροπή ή τον εκπρόσωπο. Άρθρο 6 Αριθμός μελών Ε.Υ.Α.Ε. Υποχρεώσεις εργοδοτών 1.

Η Ε.Υ.Α.Ε. αποτελείται: α)

από 2 μέλη σε επιχειρήσεις με 20 έως 100 εργαζομένους,

β)

από 3 μέλη σε επιχειρήσεις με 101 έως 300 εργαζομένους, 177

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

γ)

από 4 μέλη σε επιχειρήσεις με 301 έως 600 εργαζομένους,

δ)

από 5 μέλη σε επιχειρήσεις με 601 έως 1.000 εργαζομένους,

ε)

από

μέλη

σε

επιχειρήσεις

με

1.001

έως

2.000

εργαζομένους, στ) από 7 μέλη σε επιχειρήσεις με περισσότερους από 2.000 εργαζομένους. 2.

Ο εργοδότης οφείλει: α)

να

διευκολύνει

την

Ε.Υ.Α.Ε.

τον

εκπρόσωπο

των

εργαζομένων στην άσκηση των καθηκόντων τους, σύμφωνα και με το άρθρο 42 παράγραφος 4, β)

να ενημερώνει και να παρέχει κάθε στοιχείο που αφορά την

επιχείρηση και είναι σχετικό με το έργο της Ε.Υ.Α.Ε. ή του εκπροσώπου των εργαζομένων. Άρθρο 7 Εκλογή μελών Ε.Υ.Α.Ε. Προστασία 1.

Τα συμβούλια εργαζομένων υποδεικνύουν τα μέλη της Ε.Υ.Α.Ε.

από τα μέλη τους. Αν στην επιχείρηση δεν υπάρχουν εκπρόσωποι ή συμβούλια εργαζομένων, που προβλέπονται από νόμο, οι εργαζόμενοι εκλέγουν σε γενική συνέλευση, που συγκαλείται για το σκοπό αυτό κάθε δύο χρόνια, τα μέλη της Ε.Υ.Α.Ε. ή τον εκπρόσωπο τους, για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, με άμεση και μυστική ψηφοφορία. 2.

Η γενική συνέλευση αποτελείται από το σύνολο των εργαζομένων

στην επιχείρηση και βρίσκεται σε απαρτία όταν παρίσταται τουλάχιστον το ήμισυ των εργαζομένων σε αυτή. Αν δεν επιτευχθεί αυτή η απαρτία, τότε αρκεί το ένα τρίτο (1/3) των εργαζομένων στην επόμενη συνέλευση. Στη γενική συνέλευση απαγορεύεται να παρίστανται και να ψηφίζουν πρόσωπα που δεν είναι εργαζόμενοι της επιχείρησης. Η πρώτη γενική συνέλευση συγκαλείται από το ένα εικοστό (1/20) τουλάχιστον των εργαζομένων και την προεδρία της αναλαμβάνουν οι τρεις πρώτοι που υπογράφουν την πρόσκληση. Κάθε, εν συνεχεία της πρώτης, γενική συνέλευση για εκλογές συγκαλείται και προεδρεύεται, κατά περίπτωση, από τον εκπρόσωπο ή τα μέλη της Ε.Υ.Α.Ε.. 3.

Κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα να ψηφίσει για τον εκπρόσωπο

ή τα μέλη της Ε.Υ.Α.Ε. και να εκλεγεί στα αξιώματα αυτά.

178

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι

υποψήφιοι

για

την

Ε.Υ.Α.Ε.

αναγράφονται

σε

ενιαίο

ψηφοδέλτιο με αλφαβητική σειρά. Κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα να ψηφίσει από το ψηφοδέλτιο τόσους υποψηφίους, όσος ο αριθμός των μελών της Ε.Υ.Α.Ε.. Εκλέγονται οι υποψήφιοι που συγκεντρώνουν τις περισσότερες ψήφους. Σε περίπτωση ισοψηφίας ακολουθεί κλήρωση. Οι αμέσως επόμενοι σε αριθμό ψήφων αναδεικνύονται αναπληρωματικά μέλη. 5.

Οι διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου εφαρμόζονται και για

την εκλογή εκπροσώπου υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων. 6.

Για τον υπολογισμό του αριθμού των μελών της Ε.Υ.Α.Ε.

λαμβάνεται υπόψη ο αριθμός των εργαζομένων στην επιχείρηση κατά το χρόνο διεξαγωγής της εκλογής. 7.

Αίτηση

για

αναγνώριση

ακυρότητας

απόφασης

γενικής

συνέλευσης για εκλογές ασκείται στο ειρηνοδικείο της περιφέρειας που βρίσκεται η επιχείρηση, μέσα σε αποκλειστική προθεσμία δέκα (10) εργάσιμων ημερών, από τη λήξη της γενικής συνέλευσης από το ένα πέμπτο (1/5) του αριθμού των εργαζομένων, καθώς και από όποιον έχει προσωπικό έννομο συμφέρον. 8.

Οι εκλογές διεξάγονται από τριμελή εφορευτική επιτροπή που

εκλέγεται από τη γενική συνέλευση των εργαζομένων. Ο πρόεδρος της εφορευτικής επιτροπής εκλέγεται από τα μέλη της. Η εφορευτική επιτροπή μεριμνά για τη διεξαγωγή των εκλογών, καταμετρά τις ψήφους και ανακηρύσσει τους επιτυχόντες. Τηρεί πρακτικά για τις εκλογές και γνωστοποιεί το αποτέλεσμα τους στους εργαζομένους, στον εργοδότη και το σωματείο ή τα σωματεία της επιχείρησης. 9.

Το άρθρο 14 του ν. 1264/1982 εφαρμόζεται και για τα μέλη της

Ε.Υ.Α.Ε. και τους εκπροσώπους. Άρθρο 8 Υποχρέωση απασχόλησης τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας της επιχείρησης 1.

Στις

επιχειρήσεις

που

απασχολούν

λιγότερους

από

εργαζομένους ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες τεχνικού ασφάλειας, σύμφωνα και με το άρθρο 12 παράγραφος 4.

179

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Στις επιχειρήσεις που απασχολούν 50 και άνω εργαζομένους, ο

εργοδότης έχει την υποχρέωση να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας, σύμφωνα με το κεφάλαιο Β' του παρόντος. 3.

Παραρτήματα,

αυτοτελείς

υποκαταστήματα,

εκμεταλλεύσεις,

εξαρτημένες

χωριστές από

την

εγκαταστάσεις κύρια

επιχείρηση,

θεωρούνται αυτοτελείς επιχειρήσεις για την εφαρμογή του κεφαλαίου αυτού, εφόσον απέχουν μεταξύ τους ή από την κύρια επιχείρηση τόσο, ώστε να δυσχεραίνεται το έργο του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού εργασίας, σύμφωνα με την απόφαση του επιθεωρητή εργασίας, στον οποίο μπορεί να προσφύγει κάθε μέρος σε περίπτωση διαφωνίας. Κατά της απόφασης του επιθεωρητή εργασίας επιτρέπεται προσφυγή ενώπιον του κατά τόπο αρμόδιου ειρηνοδίκη κατά τις διατάξεις του κώδικα πολιτικής δικονομίας περί εργατικών διαφορών. 4.

εργοδότης,

για

την

αποτελεσματικότερη

άσκηση

των

καθηκόντων του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού εργασίας, θέτει στη διάθεσή τους το αναγκαίο βοηθητικό προσωπικό, χώρους, εγκαταστάσεις, συσκευές και γενικά τα απαραίτητα μέσα και βαρύνεται με όλες τις σχετικές δαπάνες. 5.

Ο εργοδότης έχει υποχρέωση να διευκολύνει τον τεχνικό

ασφάλειας και τον ιατρό εργασίας για την παρακολούθηση μαθημάτων εκπαίδευσης και επιμόρφωσης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 22. Άρθρο 9 Παροχή υπηρεσιών προστασίας και πρόληψης 1.

Ο εργοδότης προκειμένου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του

παρόντος για υποχρέωση χρησιμοποίησης υπηρεσιών τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας ή/και σε ιδιαίτερα προβλήματα υγείας και ασφάλειας των

εργαζομένων,

δύναται

να

επιλέξει

μεταξύ

της

ανάθεσης

των

καθηκόντων τεχνικού ασφάλειας ή/και ιατρού εργασίας σε εργαζομένους στην επιχείρηση ή σε άτομα εκτός της επιχείρησης ή της σύναψης σύμβασης με τις Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞ. Υ.Π.Π.) του άρθρου 23 ή συνδυασμό μεταξύ αυτών των δυνατοτήτων. 2.

Στην περίπτωση που παρέχονται υπηρεσίες τεχνικού ασφάλειας

και ιατρού εργασίας συνδυασμένα από εργαζομένους στην επιχείρηση, ή/και από άτομα εκτός της επιχείρησης ή/και από ΕΞ.Υ.Π.Π., αυτοί οφείλουν να συνεργάζονται αναλόγως των αναγκών. 180

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αν ο εργοδότης αποτανθεί σε άτομα εκτός της επιχείρησης ή σε

ΕΞ.Υ.Π.Π., αυτά ενημερώνονται από τον εργοδότη για τους παράγοντες που έχουν ή μπορεί να έχουν επιπτώσεις στην ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων. Τα άτομα αυτά έχουν δικαίωμα πρόσβασης στις πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του άρθρου 47. 4.

Ο εργοδότης πριν από την επιλογή ανάθεσης καθηκόντων

τεχνικού ασφάλειας ή/και ιατρού εργασίας σε εργαζομένους στην επιχείρηση ή σε άτομα εκτός της επιχείρησης, έχει υποχρέωση να γνωστοποιεί στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας τα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα τους, καθώς και την τυχόν απασχόληση τους σε άλλη επιχείρηση, το χρόνο απασχόλησης τους με τα καθήκοντα αυτά, τα στοιχεία για το είδος και την οργάνωση της επιχείρησης, τον αριθμό των εργαζομένων, τον ελάχιστο προβλεπόμενο χρόνο απασχόλησης τεχνικού ασφάλειας ή/και ιατρού εργασίας και λοιπές συναφείς πληροφορίες. Πέραν των ανωτέρω στοιχείων, πριν από την επιλογή ανάθεσης καθηκόντων τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας, σε άτομα εντός ή εκτός της επιχείρησης, ο εργοδότης υποχρεούται να υποβάλλει στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας: α)

κατάσταση με την υλικοτεχνική υποδομή και το προσωπικό

που διαθέτει η ίδια η επιχείρηση για την κάλυψη των υποχρεώσεών της, όπως προκύπτει από την ισχύουσα νομοθεσία, β) κατάσταση με την υλικοτεχνική υποδομή και τις υπηρεσίες που θα λαμβάνει συμπληρωματικά από ΕΞ.Υ.Π.Π. στην περίπτωση που τα διατιθέμενα σύμφωνα με την περίπτωση α' δεν επαρκούν. 5.

Η σύμβαση πρόσληψης του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού

εργασίας γίνεται εγγράφως και αντίγραφο της κοινοποιείται από τον εργοδότη στην τοπική Επιθεώρηση Εργασίας. 6.

Η ανάθεση καθηκόντων τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας

σε άτομα εντός της επιχείρησης γίνεται εγγράφως από τον εργοδότη και αντίγραφο

της

κοινοποιείται

στην

αρμόδια

Επιθεώρηση

Εργασίας,

συνοδεύεται δε απαραίτητα από αντίστοιχη δήλωση αποδοχής. 7.

Σε περίπτωση ανάθεσης των καθηκόντων τεχνικού ασφάλειας

ή/και ιατρού εργασίας σε ΕΞ.Υ.Π.Π., πριν από την επιλογή, ο εργοδότης έχει υποχρέωση να γνωστοποιεί στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας τη γραπτή σύμβαση με την ΕΞ.Υ.Π.Π., στην οποία πρέπει να αναγράφονται: α)

το νομικό καθεστώς της ΕΞ.Υ.Π.Π., 181

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β)

ο νόμιμος εκπρόσωπός της,

γ)

η έδρα της,

δ)

το είδος των προσφερόμενων υπηρεσιών, ε) τα τυπικά και

ουσιαστικά προσόντα των αρμόδιων ατόμων που έχουν ορισθεί για τη συγκεκριμένη επιχείρηση, στ) ο χρόνος απασχόλησης των ατόμων αυτών στην επιχείρηση, ζ)

τα στοιχεία για το είδος και την οργάνωση της επιχείρησης,

η)

ο αριθμός των εργαζομένων στην επιχείρηση και λοιπές

συναφείς πληροφορίες, θ)

ο ελάχιστος προβλεπόμενος χρόνος απασχόλησης τεχνικού

ασφάλειας ή/και ιατρού εργασίας για την επιχείρηση. 8.

Η αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας ελέγχει το νομότυπο των

αναθέσεων, καθώς και την επάρκεια της υλικοτεχνικής υποδομής και το νομότυπο των συμβάσεων. Ειδικά για την ανάθεση καθηκόντων ιατρού εργασίας

πρέπει

να

υπάρχει

και

σχετική

βεβαίωση

άσκησης

της

συγκεκριμένης ιατρικής ειδικότητας από τον τοπικό ιατρικό σύλλογο. 9.

Στις επιχειρήσεις που έχουν υποχρέωση πλήρους απασχόλησης

τουλάχιστον δύο τεχνικών ασφάλειας, συνιστάται υποχρεωτικά Εσωτερική Υπηρεσία Προστασίας και Πρόληψης (ΕΣ.Υ.Π.Π.). 10. Οι ΕΣ.Υ.Π.Π. επιτρέπεται να λειτουργούν ως ΕΞ.Υ.Π.Π. και να χρησιμοποιούνται από διάφορες επιχειρήσεις υπό την προϋπόθεση ότι κατέχουν την άδεια που προβλέπεται στο άρθρο 23 παρ. 3 και πληρούν και τις λοιπές προϋποθέσεις του άρθρου αυτού. 11. Ο τεχνικός ασφάλειας ή/και ο ιατρός εργασίας στο πλαίσιο των υποχρεώσεων τους σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις έχουν υποχρέωση να διενεργούν τις απαραίτητες μετρήσεις και αν η επιχείρηση δεν διαθέτει τα κατάλληλα μέσα για τις μετρήσεις αυτές, ο εργοδότης προσφεύγει σε ΕΞ.Υ.Π.Π.. Οι ανωτέρω καταγράφουν τα αποτελέσματα των μετρήσεων αυτών κατ’ εφαρμογή των περιπτώσεων α' και ε' της παραγράφου 3 του άρθρου 38, αναφέρουν στον εργοδότη οποιαδήποτε παράλειψη των μέτρων υγείας και ασφάλειας, προτείνουν μέτρα αντιμετώπισής τους και επιβλέπουν την εφαρμογή τους. Άρθρο 10 Κατάταξη επιχειρήσεων ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας

182

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Για να καθορισθούν οι ώρες απασχόλησης του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού εργασίας, καθώς και το απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων του τεχνικού ασφάλειας, οι επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες αριθμό, με βάση τη στατιστική ταξινόμηση, από την κατατάσσονται σε κατηγορίες, των οποίων οι κλάδοι Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, έτους 1980, οικονομικής δραστηριότητας σημειώνονται με κωδικό ως ακολούθως:

183

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άρθρο 11 Προσόντα τεχνικού ασφάλειας 1.

Ο τεχνικός ασφάλειας πρέπει να έχει τα παρακάτω προσόντα,

ανάλογα με το είδος της επιχείρησης και τον αριθμό των εργαζομένων σε αυτή: α) πτυχίο πολυτεχνείου ή πολυτεχνικής σχολής Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (Α.Ε.Ι.) του εσωτερικού ή ισότιμων σχολών του εξωτερικού, που το αντικείμενο σπουδών έχει σχέση με τις εγκαταστάσεις και την παραγωγική διαδικασία και άδεια άσκησης επαγγέλματος, που χορηγείται από το Τεχνικό Επιμελητήριο της Ελλάδας (Τ.Ε.Ε.), β) πτυχίο πανεπιστημιακής σχολής εσωτερικού ή ισότιμων σχολών του εξωτερικού, που το αντικείμενο σπουδών έχει σχέση με τις εγκαταστάσεις

και

την

παραγωγική

διαδικασία

και

άδεια

άσκησης

επαγγέλματος, όταν αυτή προβλέπεται από την κείμενη νομοθεσία, γ) πτυχίο Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (Τ.Ε.Ι.) ή ισότιμων

σχολών

του

εξωτερικού

πτυχίο

των

πρώην

σχολών

υπομηχανικών και των Κέντρων Ανωτέρας Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (Κ.Α.Τ.Ε.Ε.), δ) απολυτήριο τεχνικού λυκείου ή μέσης τεχνικής σχολής ή άλλης αναγνωρισμένης τεχνικής επαγγελματικής σχολής του εσωτερικού ή 184

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ισότιμων

σχολών

του

εξωτερικού

άδεια

άσκησης

επαγγέλματος

εμπειροτέχνη. 2.

Προϋπηρεσία, που υπολογίζεται από την απόκτηση απολυτηρίου

ή πτυχίου, για τους τεχνικούς των περιπτώσεων α' και β' της παραγράφου 1 τουλάχιστον διετή, για τους τεχνικούς της περίπτωσης γ'της παραγράφου 1 τουλάχιστον πενταετή και για τους τεχνικούς της περίπτωσης δ'της παραγράφου 1 τουλάχιστον οκταετή. 3.

Για τους τεχνικούς ασφάλειας που έχουν παρακολουθήσει

πρόγραμμα

επιμόρφωσης

σε

θέματα

ασφάλειας

και

υγείας

των

εργαζομένων, διάρκειας τουλάχιστον 100 ωρών, σύμφωνα με το άρθρο 22 που εκτελείται από τα αρμόδια Υπουργεία ή εκπαιδευτικούς ή άλλους δημόσιους οργανισμούς ή από εξειδικευμένα Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης (Κ.Ε.Κ.) πιστοποιημένα για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις, η προϋπηρεσία που προβλέπεται στην παράγραφο 2 μειώνεται ως εξής: α) για τους τεχνικούς των περιπτώσεων α'και β' της παραγράφου 1 κατά ένα έτος, β) για τους τεχνικούς των περιπτώσεων γ' και δ' της παραγράφου 1 κατά τρία έτη. 4.

Κάτοχοι των παραπάνω προσόντων θεωρούνται και όσοι έχουν

τίτλους ή πιστοποιητικά της αλλοδαπής, από τα οποία προκύπτει ότι είναι τεχνικοί ασφάλειας. 5.

Ο τεχνικός ασφάλειας υπάγεται απευθείας στη διοίκηση της

επιχείρησης. 6.

Με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρόταση του

Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Σ.Υ.Α.Ε.), καθορίζεται το συγκεκριμένο επίπεδο γνώσεων και η ειδικότητα του τεχνικού ασφάλειας, ανάλογα με τον αριθμό των εργαζομένων και το είδος της δραστηριότητας της επιχείρησης. Με τα προεδρικά διατάγματα αυτά είναι δυνατή η τροποποίηση των άρθρων 10, 12 και 13 του παρόντος. Άρθρο 12 Απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων τεχνικού ασφάλειας

185

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Στις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες της κατηγορίας Α'

του άρθρου 10, και σε εκείνες της κατηγορίας Β' του ίδιου άρθρου, που απασχολούν 650 άτομα και άνω, ο τεχνικός ασφάλειας πρέπει να έχει τα προσόντα της περίπτωσης α' ή β' της παραγράφου 1 του άρθρου 11. Εφόσον προκύπτει υποχρέωση απασχόλησης και δεύτερου τεχνικού ασφάλειας, για τη συμπλήρωση του ελάχιστου απαιτούμενου χρόνου απασχόλησης, σύμφωνα με το άρθρο 21, αυτός μπορεί να έχει τα προσόντα της περίπτωσης γ' της παραγράφου 1 του άρθρου 11. 2.

Στις υπόλοιπες επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες της

κατηγορίας Β' και της κατηγορίας Γ', ο τεχνικός ασφάλειας πρέπει να έχει τα προσόντα της περίπτωσης α' ή β' ή γ' της παραγράφου 1 του άρθρου 11. 3.

Εφόσον προκύπτει υποχρέωση απασχόλησης περισσοτέρων από

δύο τεχνικούς ασφάλειας, για τη συμπλήρωση του ελάχιστου απαιτούμενου χρόνου απασχόλησης, σύμφωνα με το άρθρο 21, οι πέραν του δευτέρου μπορούν να έχουν τα προσόντα του εδαφίου τέταρτου της παραγράφου 1 του άρθρου 11. 4.

Με την επιφύλαξη ειδικότερων ή πλέον δεσμευτικών διατάξεων,

στις επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 50 εργαζομένους ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες τεχνικού ασφάλειας σύμφωνα με τα οριζόμενα στις παρακάτω περιπτώσεις και στις λοιπές σχετικές διατάξεις του παρόντα κώδικα: α)

Στις επιχειρήσεις που υπάγονται στην κατηγορία Α', όπως

αυτή ορίζεται στο άρθρο 10, ο εργοδότης έχει υποχρέωση να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες τεχνικού ασφάλειας που έχει τα προσόντα των περιπτώσεων α' ή β ή γ' της παραγράφου 1 του άρθρου 11. β)

Στις επιχειρήσεις που υπάγονται στην κατηγορία Β', όπως

αυτή ορίζεται στο άρθρο 10, ο εργοδότης έχει υποχρέωση να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις της περίπτωσης α'. Δύναται όμως σε ό,τι αφορά τον τεχνικό ασφάλειας να αναθέτει τα καθήκοντα αυτά σε εργαζομένους, με τα προσόντα της περίπτωσης δ' της παραγράφου 1 του άρθρου 11, εφόσον αυτοί απασχολούνται με πλήρες ωράριο στην επιχείρηση. Στην περίπτωση αυτή ο εργοδότης υποχρεούται να επιμορφώσει τον εργαζόμενο αυτόν, όπως ορίζεται ειδικότερα στο άρθρο 22. γ)

Στις επιχειρήσεις που υπάγονται στην κατηγορία Γ', όπως

αυτή ορίζεται στο άρθρο 10, ο εργοδότης έχει υποχρέωση να συμμορφωθεί 186

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

με τις απαιτήσεις της περίπτωσης β'. Δύναται όμως να αναλάβει ο ίδιος τις υποχρεώσεις

που

προκύπτουν

από

την

περίπτωση

αυτή

εφόσον

επιμορφωθεί κατάλληλα, σύμφωνα με το άρθρο 22. 5.

Στις επιχειρήσεις που υπάγονται στις κατηγορίες Β' και Γ' του

άρθρου 10 και απασχολούν λιγότερους από 50 εργαζομένους, επιτρέπεται να αναλάβει ο ίδιος ο εργοδότης τις υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας στην επιχείρησή του, όπως αυτές προβλέπονται στον παρόντα κώδικα και στα κατ’ εξουσιοδότησή του προεδρικά διατάγματα, εφόσον έχει τα προσόντα των περιπτώσεων α' ή β' ή γ' της παραγράφου 1 του άρθρου 11 και μία από τις ειδικότητες τεχνικών ασφάλειας, που σύμφωνα με το άρθρο 13 προβλέπονται για τον κλάδο οικονομικής δραστηριότητας που ανήκει η επιχείρηση του. Στην περίπτωση των ανωτέρω επιχειρήσεων που υπάγονται στην κατηγορία Β' και απασχολούν λιγότερους από 20 εργαζομένους, αν ο εργοδότης έχει τα προσόντα των περιπτώσεων α'ή β' ή γ'της παραγράφου 1 του άρθρου 11 και μία από τις ειδικότητες τεχνικών ασφάλειας, που σύμφωνα με το άρθρο 13 δεν προβλέπεται για τον κλάδο οικονομικής δραστηριότητας που ανήκει η επιχείρησή του, επιτρέπεται να αναλάβει ο ίδιος τις υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας στην επιχείρηση του, με την προϋπόθεση κατάλληλης επιμόρφωσης διάρκειας τουλάχιστον 35 ωρών, σύμφωνα με το άρθρο 22. 6.

Στις επιχειρήσεις που υπάγονται στην κατηγορία Β' του άρθρου

10 και απασχολούν μέχρι και 6 εργαζομένους, επιτρέπεται να αναλάβει ο ίδιος ο εργοδότης τις υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας στην επιχείρηση του με την προϋπόθεση κατάλληλης επιμόρφωσης διάρκειας τουλάχιστον 35 ωρών σύμφωνα με το άρθρο 22 και εφόσον είναι πτυχιούχος τεχνικής ειδικότητας

Τεχνικού

Επαγγελματικής

Επαγγελματικού

Κατάρτισης

Εκπαιδευτηρίου

άλλης

Ινστιτούτου

αναγνωρισμένης

τεχνικής

επαγγελματικής σχολής και το αντικείμενο των σπουδών του σχετίζεται με τη δραστηριότητα της επιχείρησής του. Σε επιχειρήσεις που υπάγονται στην κατηγορία Β' και απασχολούν μέχρι και 3 εργαζομένους επιτρέπεται να αναλάβει ο ίδιος ο εργοδότης τις υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας στην επιχείρηση του με την προϋπόθεση κατάλληλης επιμόρφωσης διάρκειας τουλάχιστον 35 ωρών, σύμφωνα με το άρθρο 22 και εφόσον έχει άδεια άσκησης τεχνικού επαγγέλματος εμπειροτέχνη και το αντικείμενο της άδειας του σχετίζεται με τη δραστηριότητα της επιχείρησής του ή αποδεδειγμένα 187

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ασκεί επί δεκαετία και πλέον την οικονομική δραστηριότητα για την οποία θα αναλάβει τις υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας. 7.

Στις επιχειρήσεις του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 5 και

στις επιχειρήσεις της παραγράφου 6 που ο ίδιος ο εργοδότης αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας, αυτός έχει την υποχρέωση να αναθέτει τη σύνταξη της γραπτής εκτίμησης κινδύνου που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 43 σε πρόσωπα που έχουν τα προσόντα των περιπτώσεων α' ή β' ή γ' της παραγράφου 1 του άρθρου 11 και μια από τις ειδικότητες τεχνικών ασφάλειας που με το άρθρο 13 προβλέπονται για τον κλάδο οικονομικής δραστηριότητας που ανήκει η επιχείρησή του. Άρθρο 13 Ειδικότητες τεχνικού ασφάλειας κατά δραστηριότητα επιχειρήσεων Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να αναθέσουν καθήκοντα τεχνικού ασφάλειας σε άτομα με ειδικότητα από εκείνες που ορίζονται στον παρακάτω πίνακα:

188

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

189

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άρθρο 14 Συμβουλευτικές αρμοδιότητες του τεχνικού ασφάλειας 1.

Ο τεχνικός ασφάλειας παρέχει στον εργοδότη υποδείξεις και

συμβουλές, γραπτά ή προφορικά, σε θέματα σχετικά με την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων και την πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων. Τις γραπτές υποδείξεις ο τεχνικός ασφάλειας καταχωρεί σε ειδικό βιβλίο της επιχείρησης, το οποίο σελιδομετρείται και θεωρείται από την Επιθεώρηση Εργασίας. Ο εργοδότης έχει υποχρέωση να λαμβάνει γνώση ενυπογράφως των υποδείξεων που καταχωρούνται σε αυτό το βιβλίο. 2.

Ειδικότερα ο τεχνικός ασφάλειας: α)

κατασκευής

συμβουλεύει σε θέματα σχεδιασμού,

προγραμματισμού,

και

εισαγωγής

συντήρησης

των

εγκαταστάσεων,

νέων

παραγωγικών διαδικασιών, προμήθειας μέσων και εξοπλισμού, επιλογής και ελέγχου της αποτελεσματικότητας των ατομικών μέσων προστασίας, καθώς και διαμόρφωσης και διευθέτησης των θέσεων και του περιβάλλοντος εργασίας και γενικά οργάνωσης της παραγωγικής διαδικασίας, β)

ελέγχει την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και των τεχνικών

μέσων, πριν από τη λειτουργία τους, καθώς και των παραγωγικών διαδικασιών και μεθόδων εργασίας πριν από την εφαρμογή τους και επιβλέπει την εφαρμογή των μέτρων υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων και πρόληψης των ατυχημάτων, ενημερώνοντας σχετικά τους αρμόδιους προϊσταμένους των τμημάτων ή τη διεύθυνση της επιχείρησης. Άρθρο 15 Επίβλεψη συνθηκών εργασίας 1.

Για την επίβλεψη των συνθηκών εργασίας ο τεχνικός ασφάλειας

έχει υποχρέωση: α)

να επιθεωρεί τακτικά τις θέσεις εργασίας από πλευράς υγείας

και ασφάλειας των εργαζομένων, να αναφέρει στον εργοδότη οποιαδήποτε παράλειψη των μέτρων υγείας και ασφάλειας, να προτείνει μέτρα αντιμετώπισής της και να επιβλέπει την εφαρμογή τους, β)

να επιβλέπει την ορθή χρήση των ατομικών μέσων

προστασίας, γ)

να ερευνά τα αίτια των εργατικών ατυχημάτων, να αναλύει

και αξιολογεί τα αποτελέσματα των ερευνών του και να προτείνει μέτρα για την αποτροπή παρόμοιων ατυχημάτων, 190

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δ) να εποπτεύει την εκτέλεση ασκήσεων πυρασφάλειας και συναγερμού

για

τη

διαπίστωση

ετοιμότητας

προς

αντιμετώπιση

ατυχημάτων. 2.

Για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στην επιχείρηση ο

τεχνικός ασφάλειας έχει υποχρέωση: α) να μεριμνά ώστε οι εργαζόμενοι στην επιχείρηση να τηρούν τους κανόνες υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων και να τους ενημερώνει και καθοδηγεί για την αποτροπή του επαγγελματικού κινδύνου που συνεπάγεται η εργασία τους, β)

να

συμμετέχει

στην

κατάρτιση

και

εφαρμογή

των

προγραμμάτων εκπαίδευσης των εργαζομένων σε θέματα υγείας και ασφάλειας. 3.

Η άσκηση του έργου του τεχνικού ασφάλειας δεν αποκλείει την

ανάθεση σε αυτόν από τον εργοδότη και άλλων καθηκόντων, πέρα από το ελάχιστο όριο ωρών απασχόλησής του ως τεχνικού ασφάλειας. 4.

Ο τεχνικός ασφάλειας έχει, κατά την άσκηση του έργου του, ηθική

ανεξαρτησία απέναντι στον εργοδότη και στους εργαζομένους. Τυχόν διαφωνία του με τον εργοδότη, για θέματα της αρμοδιότητάς του, δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο καταγγελίας της σύμβασής του. Σε κάθε περίπτωση

απόλυση

του

τεχνικού

ασφάλειας

πρέπει

να

είναι

αιτιολογημένη. 5.

Ο τεχνικός ασφάλειας έχει υποχρέωση να τηρεί το επιχειρησιακό

απόρρητο. Άρθρο 16 Προσόντα ιατρού εργασίας και βοηθητικού προσωπικού 1.

Ο ιατρός εργασίας πρέπει να κατέχει και να ασκεί την ειδικότητα

της ιατρικής της εργασίας, όπως πιστοποιείται από τον οικείο ιατρικό σύλλογο. 2.

Κατ’ εξαίρεση, τα καθήκοντα του ιατρού εργασίας, όπως αυτά

προβλέπονται στον παρόντα κώδικα, έχουν δικαίωμα να ασκούν: α) Οι ιατροί χωρίς ειδικότητα, οι οποίοι στις 15.5.2009 είχαν συμβάσεις παροχής υπηρεσιών ιατρού εργασίας με επιχειρήσεις και αποδεικνύουν την άσκηση των καθηκόντων αυτών συνεχώς επί επτά τουλάχιστον έτη.

191

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β) Οι ιατροί οι οποίοι στις 15.5.2009 εκτελούσαν καθήκοντα ιατρού εργασίας χωρίς να κατέχουν ή να ασκούν τον τίτλο της ειδικότητας της ιατρικής της εργασίας, αλλά τίτλο άλλης ειδικότητας. 3.

Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικής

Ασφάλισης,

Οικονομικών

και

Υγείας

και

Κοινωνικής

Αλληλεγγύης,

καθορίζονται οι όροι, οι προϋποθέσεις, ο χρόνος και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εκπαίδευση και την πιστοποίηση των αναγκαίων προσόντων για την απόκτηση του τίτλου της ειδικότητας της ιατρικής της εργασίας από ιατρούς των περιπτώσεων α' και β' της προηγούμενης παραγράφου, καθώς και για την άσκηση αυτής έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας για την απόκτηση του ως άνω τίτλου της ειδικότητας της ιατρικής της εργασίας. 4.

ιατρός

εργασίας

υπάγεται

απευθείας

στη

διοίκηση

της

επιχείρησης. 5.

Ως βοηθητικό προσωπικό του ιατρού εργασίας, σύμφωνα με την

παράγραφο 4 του άρθρου 8, μπορούν να προσλαμβάνονται επισκέπτριες αδελφές και επισκέπτες αδελφοί, πτυχιούχοι σχολών τετραετούς φοίτησης της ημεδαπής ή ισότιμων της αλλοδαπής ή αδελφές νοσοκόμες και αδελφοί νοσοκόμοι, πτυχιούχοι σχολών μονοετούς φοίτησης της ημεδαπής ή ισότιμων της αλλοδαπής. Άρθρο 17 Συμβουλευτικές αρμοδιότητες του ιατρού εργασίας 1.

Ο ιατρός εργασίας παρέχει υποδείξεις και συμβουλές στον

εργοδότη, στους εργαζομένους και στους εκπροσώπους τους, γραπτά ή προφορικά, σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται για τη σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων. Τις γραπτές υποδείξεις ο ιατρός εργασίας καταχωρεί στο ειδικό βιβλίο του άρθρου 14. Ο εργοδότης λαμβάνει γνώση ενυπογράφως των υποδείξεων που καταχωρούνται σε αυτό το βιβλίο. 2.

Ειδικότερα ο ιατρός εργασίας συμβουλεύει σε θέματα: α)

σχεδιασμού,

προγραμματισμού,

τροποποίησης

της

παραγωγικής διαδικασίας, κατασκευής και συντήρησης εγκαταστάσεων, σύμφωνα με τους κανόνες υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων, β)

λήψης μέτρων προστασίας κατά την εισαγωγή και χρήση

υλών και προμήθειας μέσων εξοπλισμού, 192

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

γ)

φυσιολογίας και ψυχολογίας της εργασίας, εργονομίας και

υγιεινής της εργασίας, της διευθέτησης και διαμόρφωσης των θέσεων και του περιβάλλοντος της εργασίας και της οργάνωσης της παραγωγικής διαδικασίας, δ)

οργάνωσης υπηρεσίας παροχής πρώτων βοηθειών,

ε)

αρχικής τοποθέτησης και αλλαγής θέσης εργασίας για λόγους

υγείας,

προσωρινά

μόνιμα,

καθώς

και

ένταξης

επανένταξης

μειονεκτούντων ατόμων στην παραγωγική διαδικασία, ακόμη και με υπόδειξη αναμόρφωσης της θέσης εργασίας. 3.

Ο ιατρός εργασίας δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται για να

επαληθεύει το δικαιολογημένο ή μη, λόγω νόσου, απουσίας εργαζομένου. Άρθρο 18 Επίβλεψη της υγείας των εργαζομένων 1.

Ο ιατρός εργασίας προβαίνει σε ιατρικό έλεγχο των εργαζομένων

σχετικό με τη θέση εργασίας τους, μετά την πρόσληψη τους ή την αλλαγή θέσης εργασίας, καθώς και σε περιοδικό ιατρικό έλεγχο κατά την κρίση του επιθεωρητή εργασίας ύστερα από αίτημα της Ε.Υ.Α.Ε., όταν τούτο δεν ορίζεται από το νόμο. Μεριμνά για τη διενέργεια ιατρικών εξετάσεων και μετρήσεων παραγόντων του εργασιακού περιβάλλοντος σε εφαρμογή των διατάξεων που ισχύουν κάθε φορά. Εκτιμά την καταλληλότητα των εργαζομένων για τη συγκεκριμένη εργασία, αξιολογεί και καταχωρεί τα αποτελέσματα των εξετάσεων, εκδίδει βεβαίωση των παραπάνω εκτιμήσεων και την κοινοποιεί στον εργοδότη. Το περιεχόμενο της βεβαίωσης πρέπει να εξασφαλίζει το ιατρικό απόρρητο υπέρ του εργαζομένου και μπορεί να ελεγχθεί από τους υγειονομικούς επιθεωρητές του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, για την κατοχύρωση του εργαζομένου και του εργοδότη. 2.

ιατρός

εργασίας

επιβλέπει

την

εφαρμογή

των

μέτρων

προστασίας της υγείας των εργαζομένων και πρόληψης των ατυχημάτων. Για το σκοπό αυτό: α)

επιθεωρεί

τακτικά

τις

θέσεις

εργασίας

και

αναφέρει

οποιαδήποτε παράλειψη, προτείνει μέτρα αντιμετώπισης των παραλείψεων και επιβλέπει την εφαρμογή τους, β)

επεξηγεί

την

αναγκαιότητα

της

σωστής

χρήσης

των

ατομικών μέτρων προστασίας, γ) ερευνά τις αιτίες των ασθενειών που 193

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

οφείλονται στην εργασία, αναλύει και αξιολογεί τα αποτελέσματα των ερευνών και προτείνει μέτρα για την πρόληψη των ασθενειών αυτών, δ) επιβλέπει τη συμμόρφωση των εργαζομένων στους κανόνες υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων, ενημερώνει τους εργαζομένους για τους κινδύνους που προέρχονται από την εργασία τους, καθώς και για τους τρόπους πρόληψής τους, ε) παρέχει επείγουσα θεραπεία σε περίπτωση ατυχήματος ή αιφνίδιας νόσου. Εκτελεί προγράμματα εμβολιασμού των εργαζομένων με εντολή της αρμόδιας διεύθυνσης υγιεινής της νομαρχίας, όπου εδρεύει η επιχείρηση. 3.

Ο ιατρός εργασίας έχει υποχρέωση να τηρεί το ιατρικό και

επιχειρησιακό απόρρητο. 4.

Ο ιατρός εργασίας αναγγέλλει μέσω της επιχείρησης στην

Επιθεώρηση Εργασίας ασθένειες των εργαζομένων που οφείλονται στην εργασία. 5.

Ο ιατρός εργασίας πρέπει να ενημερώνεται από τον εργοδότη και

τους εργαζομένους για οποιοδήποτε παράγοντα στο χώρο εργασίας που έχει επίπτωση στην υγεία. 6.

Η επίβλεψη της υγείας των εργαζομένων στον τόπο εργασίας δεν

μπορεί να συνεπάγεται οικονομική επιβάρυνση γι’ αυτούς και πρέπει να γίνεται κατά τη διάρκεια των ωρών εργασίας τους. 7.

Η παράγραφος 4 του άρθρου 15 έχει εφαρμογή και για τον ιατρό

εργασίας. 8.

Ο ιατρός εργασίας στο πλαίσιο των υποχρεώσεων του και των

υποχρεώσεων του εργοδότη, σύμφωνα με τις κείμενες ειδικές διατάξεις, εφόσον η επιχείρηση δεν διαθέτει την κατάλληλη υποδομή, έχει υποχρέωση να παραπέμπει τους εργαζομένους για συγκεκριμένες συμπληρωματικές ιατρικές εξετάσεις. Οι εξετάσεις αυτές διενεργούνται σε ΕΞ.Υ.Π.Π., ή σε κατάλληλες υπηρεσίες του ιδιωτικού τομέα ή σε προσδιοριζόμενες από τους Υπουργούς Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης αρμόδιες μονάδες των ασφαλιστικών οργανισμών ή του Εθνικού Συστήματος Υγείας (Ε.Σ.Υ.). Στη συνέχεια ο ιατρός εργασίας λαμβάνει γνώση και αξιολογεί τα αποτελέσματα των παραπάνω εξετάσεων. Οι δαπάνες που προκύπτουν από την εφαρμογή της παραγράφου αυτής βαρύνουν τον εργοδότη.

194

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Για κάθε εργαζόμενο ο ιατρός εργασίας της επιχείρησης τηρεί

σχετικό ιατρικό φάκελο. Επιπλέον καθιερώνεται και περιλαμβάνεται στον ιατρικό

φάκελο,

αναγράφονται

τα

ατομικό

βιβλιάριο

αποτελέσματα

επαγγελματικού

των

ιατρικών

και

κινδύνου,

όπου

εργαστηριακών

εξετάσεων, κάθε φορά που εργαζόμενος υποβάλλεται σε αντίστοιχες εξετάσεις. Δικαιούνται να λαμβάνουν γνώση του φακέλου και του ατομικού βιβλιαρίου του εργαζομένου οι υγειονομικοί επιθεωρητές της αρμόδιας Επιθεώρησης Εργασίας και οι ιατροί του ασφαλιστικού οργανισμού, στον οποίο ανήκει ο εργαζόμενος, καθώς και ο ίδιος ο εργαζόμενος. Σε κάθε περίπτωση παύσης της σχέσης εργασίας, το βιβλιάριο παραδίδεται στον εργαζόμενο που αφορά. 10. Απαγορεύεται η αναγραφή και επεξεργασία στο ατομικό βιβλιάριο επαγγελματικού κινδύνου του εργαζομένου, στοιχείων ή δεδομένων άλλων πέραν των αποτελεσμάτων των ιατρικών και εργαστηριακών εξετάσεων στις οποίες αυτός υποβάλλεται κάθε φορά, σύμφωνα με τη διάταξη της παραγράφου 9. Επιπλέον ιατρικά δεδομένα επιτρέπεται να συλλέγουν, με επιμέλεια του ίδιου του εργαζομένου προκειμένου να αποτελέσουν αντικείμενο επεξεργασίας, μόνο εφόσον αυτό είναι απολύτως απαραίτητο: α) για την αξιολόγηση της καταλληλότητάς του για μια συγκεκριμένη θέση ή εργασία, β) για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του εργοδότη για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και γ) για τη θεμελίωση δικαιωμάτων

του

εργαζομένου

και

αντίστοιχη

απόδοση

κοινωνικών

παροχών. 11. Όσοι αναγράφουν ή συλλέγουν ή επεξεργάζονται στοιχεία ή δεδομένα κατά παράβαση της παραγράφου 10 τιμωρούνται με τις διοικητικές και ποινικές κυρώσεις που προβλέπονται στις διατάξεις των άρθρων 21 και 22 του ν. 2472/1997 «Προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα» (ΦΕΚ 50/Α') αντίστοιχα. Σε περίπτωση πρόκλησης περιουσιακής ή ηθικής βλάβης εφαρμόζεται το άρθρο 23 του ν. 2472/1997. 12. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, που εκδίδεται ύστερα από

γνώμη

του

Σ.Υ.Α.Ε.

και

δημοσιεύεται

στην

Εφημερίδα

της

Κυβερνήσεως, ρυθμίζονται τα ειδικότερα θέματα που αφορούν την τήρηση και το περιεχόμενο του ατομικού βιβλιαρίου επαγγελματικού κινδύνου, τη 195

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

συλλογή και επεξεργασία επιπλέον δεδομένων με τη συγκατάθεση και επιμέλεια του εργαζομένου, την επιβολή των κυρώσεων της παραγράφου 11 και κάθε άλλη λεπτομέρεια αναγκαία για την εφαρμογή του άρθρου αυτού. Άρθρο 19 Δικαίωμα για ιατρικό έλεγχο Υποχρέωση ενημέρωσης 1.

Προς εξασφάλιση της κατάλληλης επίβλεψης και τη διάγνωση

τυχόν βλάβης της υγείας του σε συνάρτηση με τους κινδύνους, όσον αφορά την ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία, κάθε εργαζόμενος, εφόσον δεν προβλέπονται άλλα ειδικά μέτρα από τη νομοθεσία για τον ιατρικό του έλεγχο, μπορεί να προσφεύγει στον ιατρό εργασίας της επιχείρησης ή σε αρμόδια μονάδα του Ε.Σ.Υ. ή του ασφαλιστικού οργανισμού στον οποίο ανήκει ο εργαζόμενος, σύμφωνα με τις ισχύουσες ασφαλιστικές και υγειονομικές διατάξεις σχετικές με την προληπτική ιατρική. 2.

Σε περίπτωση που από τη μονάδα του ασφαλιστικού οργανισμού

ή τη μονάδα του Ε.Σ.Υ., διαπιστωθεί ενδεχόμενο πρόβλημα της υγείας που πιθανόν συνδέεται με το εργασιακό περιβάλλον, ενημερώνεται σχετικά η αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας και ο ιατρός εργασίας της επιχείρησης για όλα τα απαραίτητα στοιχεία. 3.

Σε κάθε περίπτωση οι δαπάνες που προκύπτουν από την

εφαρμογή του άρθρου αυτού δεν βαρύνουν τον ίδιο τον εργαζόμενο. Άρθρο 20 Συνεργασία τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας 1.

Ο τεχνικός ασφάλειας και ο ιατρός εργασίας υποχρεούνται κατά

την εκτέλεση του έργου τους να συνεργάζονται, πραγματοποιώντας κοινούς ελέγχους των χώρων εργασίας. 2.

Ο τεχνικός ασφάλειας και ο ιατρός εργασίας οφείλουν, κατά την

εκτέλεση των καθηκόντων τους, να συνεργάζονται με την Ε.Υ.Α.Ε. ή τον αντιπρόσωπο των εργαζομένων. 3.

Ο τεχνικός ασφάλειας και ο ιατρός εργασίας οφείλουν να

παρέχουν συμβουλές σε θέματα υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων στα μέλη της Ε.Υ.Α.Ε. ή τον εκπρόσωπο των εργαζομένων και να τους ενημερώνουν για κάθε σημαντικό σχετικό ζήτημα. 4.

Αν ο εργοδότης διαφωνεί με τις γραπτές υποδείξεις και συμβουλές

του τεχνικού ασφάλειας ή του ιατρού εργασίας, οφείλει να αιτιολογεί τις 196

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

απόψεις του και να τις κοινοποιεί και στην Ε.Υ.Α.Ε. ή στον εκπρόσωπο. Σε περίπτωση διαφωνίας η διαφορά επιλύεται από τον επιθεωρητή εργασίας και μόνο. Άρθρο 21 Χρόνος απασχόλησης τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας 1.

Καθορίζεται ο ετήσιος χρόνος απασχόλησης τεχνικού ασφάλειας

και ιατρού εργασίας για κάθε μια από τις κατηγορίες επιχειρήσεων, εκμεταλλεύσεων και εργασιών του άρθρου 10, σε ώρες ανά εργαζόμενο ως εξής:

.Σε κάθε περίπτωση απασχόλησης τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας ο ελάχιστος πραγματικός χρόνος ετήσιας απασχόλησης για τον καθένα χωριστά δεν μπορεί να είναι μικρότερος των: α)

25 ωρών ετησίως για επιχειρήσεις, που απασχολούν μέχρι

β)

50 ωρών ετησίως για επιχειρήσεις, που απασχολούν από

20 άτομα, 2150 άτομα και γ)

75 ωρών ετησίως για επιχειρήσεις, που απασχολούν

περισσότερα από 50 άτομα. 3.

α)

συνολικός

μέγιστος

(ετήσιος)

πραγματικός

χρόνος

απασχόλησης τεχνικού ασφάλειας σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, δεν μπορεί να υπερβαίνει τον προβλεπόμενο χρόνο απασχόλησης μισθωτού. β) Η διάταξη αυτή δεν αφορά το προσωπικό των Υπηρεσιών Προστασίας και Πρόληψης, για το οποίο ισχύουν οι διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας περί όρων απασχόλησης.

197

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

γ)

Ο συνολικός ετήσιος χρόνος απασχόλησης του τεχνικού

ασφάλειας και του ιατρού εργασίας ανεξάρτητα από τη σχέση εργασίας τους, η κατανομή του χρόνου αυτού κατά μήνα, σύμφωνα με την παράγραφο 4, καθώς και το ωράριο απασχόλησης τους αναγράφονται υποχρεωτικά στους πίνακες καταστάσεων εργασίας σύμφωνα με το π.δ. της 27.6.1932, τον. 515/1970

και

τυχόν

άλλες

παλαιές

διατάξεις.

Τα

στοιχεία

αυτά

αναγράφονται και στις καταστάσεις που αναρτώνται στους χώρους εργασίας ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να γνωρίζουν τις ώρες παρουσίας του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού εργασίας στην επιχείρηση. Κάθε αλλαγή των παραπάνω στοιχείων πρέπει να ανακοινώνεται έγκαιρα στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας. 4.

Ο χρόνος απασχόλησης του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού

εργασίας κατανέμεται κατά μήνα με κοινή συμφωνία του εργοδότη και της Ε.Υ.Α.Ε.. 5.

Με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρόταση του

Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., ορίζεται, κατά τροποποίηση των διατάξεων των προηγούμενων παραγράφων και του άρθρου 10, ο χρόνος κατά τον οποίο κάθε επιχείρηση οφείλει να απασχολεί τεχνικό ασφάλειας και ιατρό εργασίας, ανάλογα με τον αριθμό των εργαζομένων και το είδος της δραστηριότητας της επιχείρησης. 6.

Ο χρόνος απασχόλησης του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού

εργασίας μπορεί να αυξομειώνεται κατά συγκεκριμένη επιχείρηση με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., ανάλογα με τη συχνότητα και τη βαρύτητα των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών που εμφανίζονται στην περίπτωση αυτή. 7.

Αν ο χρόνος απασχόλησης του τεχνικού ασφάλειας ή του ιατρού

εργασίας υπερβαίνει το ανώτατο νόμιμο όριο, η επιχείρηση πρέπει να διαθέτει και άλλους τεχνικούς ασφάλειας ή ιατρούς εργασίας. 8.

Επιτρέπεται ο ίδιος τεχνικός ασφάλειας ή ιατρός εργασίας να

χρησιμοποιείται από ομάδα ομοειδών επιχειρήσεων ή από επιχειρήσεις κατά περιοχή. 9. και

Με κοινή απόφαση η οποία εκδίδεται από τον Υπουργό Εργασίας

Κοινωνικής

Ασφάλισης

και 198

τον

Υπουργό

Οικονομίας,

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και ύστερα από γνωμοδότηση του Σ.Υ.Α.Ε., καθορίζονται ο μέγιστος αριθμός πλοίων στα οποία μπορεί ταυτόχρονα να παρέχει υπηρεσίες ο ίδιος τεχνικός ασφάλειας και ο ελάχιστος ημερήσιος χρόνος υποχρεωτικής απασχόλησης του και παρουσίας του επί του πλοίου κατά το χρονικό διάστημα που εκτελούνται εργασίες, ανάλογα με το είδος των πλοίων, το είδος των εκτελούμενων εργασιών, τις θέσεις και την περιοχή ελλιμενισμού, καθώς και κάθε άλλη σχετική λεπτομέρεια. Άρθρο 22 Επιμόρφωση

τεχνικών

ασφάλειας,

ιατρών

εργασίας

και

εκπροσώπων των εργαζομένων 1.

Με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., εγκρίνεται η εκτέλεση προγραμμάτων επιμόρφωσης των τεχνικών ασφάλειας, των ιατρών εργασίας, των μελών των Ε.Υ.Α.Ε. και των εκπροσώπων από τα αρμόδια Υπουργεία ή εκπαιδευτικούς ή άλλους δημόσιους οργανισμούς. 2.

Η επιμόρφωση των τεχνικών ασφάλειας, των ιατρών εργασίας και

των εκπροσώπων των εργαζομένων, που παρέχεται από τους φορείς που ορίζονται εκάστοτε σύμφωνα με το παρόν άρθρο, διενεργείται και από το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.), (άρθρο 6 της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας 19911992), καθώς και από τα διαπιστευμένα κέντρα κατάρτισης, βάσει του άρθρου 17 του ν. 2224/1994 (ΦΕΚ 112 Α'). 3.

Οι

φορείς

που

διενεργούν

τα

παραπάνω

επιμορφωτικά

προγράμματα υποχρεούνται να υποβάλλουν στην αρμόδια Γενική Διεύθυνση του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης τα προτεινόμενα προγράμματα επιμόρφωσης, τα προσόντα των εκπαιδευομένων και των εκπαιδευτών και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια. Η Γενική Διεύθυνση εισηγείται σχετικά στο Σ.Υ.Α.Ε.. 4. Ασφάλισης

Με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής και

δημοσιεύονται

του στην

κατά

περίπτωση

Εφημερίδα

της

συναρμόδιου

Κυβερνήσεως

Υπουργού και

ύστερα

που από

γνωμοδότηση του Σ.Υ.Α.Ε., ρυθμίζονται η οργάνωση, η λειτουργία, το είδος και η διάρκεια των εν λόγω προγραμμάτων, η διδακτέα ύλη, τα προσόντα 199

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

των

διδασκόντων

και

των

εκπαιδευομένων,

τα

πιστοποιητικά

που

χορηγούνται και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια. Με τις ίδιες αποφάσεις ρυθμίζονται και οι δαπάνες εκτέλεσης των επιμορφωτικών προγραμμάτων, οι οποίες οπωσδήποτε δεν βαρύνουν τους εργαζομένους. 5.Με τις υπουργικές αποφάσεις της παραγράφου 4 καθορίζονται και οι φορείς που επιτρέπεται να εκτελούν τα προγράμματα επιμόρφωσης ανάλογα με τα προσόντα των εκπαιδευομένων. 6.

Ο χρόνος αποχής των εργαζομένων από την εργασία, για την

παρακολούθηση των προγραμμάτων αυτών, θεωρείται χρόνος εργασίας για κάθε συνέπεια από τη σχέση εργασίας και για την αμοιβή τους και δεν μπορεί να συμψηφιστεί με την κανονική ετήσια άδειά τους. Άρθρο 23 Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞ.Υ.Π.Π.) 1.

Οι υπηρεσίες τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας μπορούν

να παρέχονται σε μια επιχείρηση και από ατομικές επιχειρήσεις ή νομικά πρόσωπα έξω από την επιχείρηση, που στο εξής θα ονομάζονται «Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης» (ΕΞ.Υ.Π.Π.). Οι ΕΞ.Υ.Π.Π. ασκούν τις αρμοδιότητες και έχουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού εργασίας, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις. 2.

Δικαίωμα σύστασης ΕΞ.Υ.Π.Π. έχουν επίσης: α) οργανισμοί εποπτευόμενοι από τα Υπουργεία Εργασίας και

Κοινωνικής Ασφάλισης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, β) Ν.Π.Δ.Δ. με δραστηριότητες σχετικές με τις συνθήκες εργασίας, καθώς και τα επιμελητήρια, γ) τα ανώτατα ή ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα, δ) συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων, ε) ενώσεις εργοδοτών, στ) μικτές συμπράξεις των ανωτέρω. 3.

Οι ΕΞ.Υ.Π.Π. για να αρχίσουν να λειτουργούν και να παρέχουν

υπηρεσίες υποχρεούνται να κατέχουν σχετική άδεια σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις. 4.

Οι ΕΞ.Υ.Π.Π. συνδέονται με κάθε επιχείρηση με γραπτή σύμβαση.

Η σύμβαση αυτή κοινοποιείται στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας και στους εκπροσώπους

των

εργαζομένων

αλλιώς

ανακοινώνεται

στους

εργαζομένους της επιχείρησης. Στη σύμβαση αναγράφονται τα στοιχεία που αναφέρονται στην παράγραφο 7 του άρθρου 9.

200

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Καταγγελία, λύση ή αλλαγή της σύμβασης μιας επιχείρησης με

ΕΞ.Υ.Π.Π. δεν μπορεί να οφείλεται σε διαφωνία για θέματα αρμοδιότητας της δεύτερης. Σε κάθε περίπτωση η καταγγελία, η λύση ή η αλλαγή της σύμβασης πρέπει να είναι αιτιολογημένη και κοινοποιείται στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας. 6.

Οι υποχρεώσεις και οι ευθύνες που αναλαμβάνει με τη σύμβαση

η ΕΞ.Υ.Π.Π. κατά κανένα τρόπο δεν μεταφέρονται σε εργαζομένους που απασχολεί. 7.

Οι ΕΞ.Υ.Π.Π., προκειμένου να παρέχουν τις υπηρεσίες της

παραγράφου 1, πρέπει να διαθέτουν το αναγκαίο προσωπικό με την απαιτούμενη επιστημονική εξειδίκευση και σε ικανό αριθμό, καθώς επίσης τα απαιτούμενα μέσα ή εξοπλισμό, ώστε να πληρούνται οι προϋποθέσεις της κείμενης νομοθεσίας για το σκοπό αυτόν και για καθεμία από τις επιχειρήσεις με τις οποίες συμβάλλονται. 8.

Όταν οι επιχειρήσεις με τις οποίες συμβάλλονται οι ΕΞ.Υ.Π.Π. δεν

διαθέτουν τα απαιτούμενα μέσα ή εξοπλισμό για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων τους, όπως για τη διενέργεια μετρήσεων, εξετάσεων κ.λπ., οι ΕΞ.Υ.Π.Π. μπορούν να διαθέτουν δικά τους μέσα ή εξοπλισμό. Στην περίπτωση αυτή γίνεται σχετική αναφορά στη γραπτή σύμβαση της παραγράφου 4. 9.

Οι ΕΞ.Υ.Π.Π. υποχρεούνται να τηρούν φακέλους για καθεμία

επιχείρηση, με την οποία συμβάλλονται. Στους φακέλους καταχωρούνται αντίγραφα κάθε υπόδειξης, έρευνας, μέτρησης ή εξέτασης που σχετίζεται με την επιχείρηση. Οι καταχωρήσεις αυτές πρέπει να καταγράφονται από την ΕΞ.Υ.Π.Π. και στα βιβλία, τα οποία υποχρεούται να τηρεί η επιχείρηση. 10. Οι ΕΞ.Υ.Π.Π. τηρούν αναλυτικά δελτία παρουσίας κάθε τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας με το χρόνο απασχόλησής τους σε κάθε επιχείρηση, συγκεντρωτικό πίνακα των οποίων υποβάλλουν στην αρμόδια Γενική Διεύθυνση του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης το πρώτο δεκαπενθήμερο κάθε εξαμήνου. Επίσης συντάσσουν ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων την οποία υποβάλλουν στην παραπάνω Γενική Διεύθυνση το πρώτο δίμηνο κάθε έτους. 11. Ανάλογες υποχρεώσεις με αυτές της προηγούμενης παραγράφου έχουν και τα άτομα εκτός των επιχειρήσεων που αναλαμβάνουν καθήκοντα τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας. 201

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

12. Το

προσωπικό

της

ΕΞ.Υ.Π.Π.

υποχρεούται

να

τηρεί

το

επιχειρησιακό απόρρητο, που αφορά τόσο την ίδια όσο και την επιχείρηση με την οποία συμβάλλεται. 13. Οι ΕΞ.Υ.Π.Π. υποχρεούνται να θέτουν στη διάθεση της αρμόδιας Επιθεώρησης Εργασίας κάθε στοιχείο που τους ζητείται, για να αποδείξουν ότι είναι σε θέση να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν με βάση τη σύμβαση της παραγράφου 5. 14. Η αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας έχει επίσης πρόσβαση σε όλα τα στοιχεία των φακέλων, που αναφέρονται στην παράγραφο 10. 15. Το άρθρο 70 έχει εφαρμογή και για παροχή στοιχείων από την ΕΞ.Υ.Π.Π., που αφορούν την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων σε επιχειρήσεις με τις οποίες συμβάλλεται. Άρθρο 24 Γνωμοδοτική επιτροπή για χορήγηση άδειας λειτουργίας ΕΞ.Υ.Π.Π. 1.

Στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης λειτουργεί

γνωμοδοτική επιτροπή για θέματα χορήγησης αδειών λειτουργίας των ΕΞ.Υ.Π.Π. που προβλέπονται στα άρθρα 9 και 23 και στο π.δ. 95/1999 «Όροι ίδρυσης και λειτουργίας Υπηρεσιών Προστασίας και Πρόληψης.» (ΦΕΚ 102 Α'). 2.

Μέλη

της

γνωμοδοτικής

επιτροπής

ΕΞ.Υ.Π.Π.

είναι:

δύο

υπάλληλοι του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, ένας υπάλληλος του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, ένας εκπρόσωπος της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος (Γ.Σ.Ε.Ε.), ένας εκπρόσωπος των εργοδοτών που υποδεικνύεται από κοινού από το Σύνδεσμο

Επιχειρήσεων

και

Βιομηχανιών

(Σ.Ε.Β.),

από

τη

Γενική

Συνομοσπονδία Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (Γ.Σ.Ε.Β.Ε.Ε.) και την Εθνική Συνομοσπονδία Ελληνικού Εμπορίου (Ε.Σ.Ε.Ε.) και τρεις εκπρόσωποι επιστημονικών φορέων από το Τ.Ε.Ε., την Ένωση Ελλήνων Χημικών (Ε.Ε.Χ.) και τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο (Π.Ι.Σ.). 3.

Χρέη προέδρου στην επιτροπή ασκεί ο ανώτερος στο βαθμό

υπάλληλος του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και σε περίπτωση ομοιοβάθμων εκείνος που έχει τα περισσότερα χρόνια υπηρεσίας στο βαθμό. 4.

Έργο της επιτροπής είναι ο έλεγχος των υπό αδειοδότηση

ΕΞ.Υ.Π.Π. και η σχετική γνωμοδότηση προς την αρμόδια Γενική Διεύθυνση 202

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Στη γνωμοδότηση αναφέρονται και οι απόψεις των μειοψηφούντων μελών της επιτροπής. 5. που

Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

δημοσιεύεται

στην

Εφημερίδα

της

Κυβερνήσεως

καθορίζονται

ειδικότερα θέματα σχετικά με τη συγκρότηση και λειτουργία της επιτροπής, τις αρμοδιότητες και τον τρόπο άσκησης του έργου της και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Οικονομικών που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως καθορίζονται θέματα σχετικά με την αποζημίωση των μελών της ανωτέρω επιτροπής. Άρθρο 25 Εξουσιοδοτικές διατάξεις 1.

Με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρόταση του

Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., επεκτείνεται η εφαρμογή των διατάξεων του κεφαλαίου αυτού και σε ειδικές κατηγορίες επιχειρήσεων με αυξημένο επαγγελματικό κίνδυνο. 2.

Με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρόταση των

Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., οι ιατροί εργασίας που αναφέρονται στο κεφάλαιο αυτό εντάσσονται στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (Ε.Σ.Υ.), σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν γι’ αυτό και ορίζεται κάθε αναγκαία λεπτομέρεια. 3.

Με την επιφύλαξη των άρθρων 11 παρ. 6 και 21 παρ. 5 με

προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρόταση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., ρυθμίζονται στις λεπτομέρειές τους τα θέματα προσόντων, ειδικότερων καθηκόντων και όρων εργασίας του ιατρού εργασίας και τεχνικού ασφάλειας, θέματα σχετικά με τις αρμοδιότητες των επιτροπών υγείας και ασφάλειας και λοιπών εκπροσώπων των εργαζομένων, τον τρόπο ενημέρωσης και διαβούλευσης των εργαζομένων και του εργοδότη για τους σκοπούς και τα μέτρα εφαρμογής των σχετικών διατάξεων του παρόντος κώδικα και του ν. 2224/1994, όπως κατάρτιση και περιεχόμενο ατομικού ιατρικού φακέλου του εργαζομένου, τήρηση βιβλιαρίου επαγγελματικού κινδύνου και υγείας των εργαζομένων, τήρηση και περιεχόμενο βιβλίου του τεχνικού ασφάλειας, 203

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

θέματα που αφορούν την οργάνωση και τους όρους και προϋποθέσεις λειτουργίας των εταιρειών παροχής των υπηρεσιών ιατρού εργασίας και τεχνικού ασφάλειας και θέματα σχετικά με την άσκηση καθηκόντων ιατρού εργασίας και τεχνικού ασφάλειας από τον ίδιο τον εργοδότη, ο έλεγχος για την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας από τις περιφερειακές υπηρεσίες του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων των άρθρων 25, 71 και 72 καθώς και των διατάξεων του ν. 2224/1994. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ' ΟΡΓΑΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Άρθρο 26 Συμβούλιο Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Σ.Υ.Α.Ε.) Στο Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας (Α.Σ.Ε.) του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής

Ασφάλισης

λειτουργεί

τμήμα

αρμόδιο

να

γνωμοδοτεί

αποκλειστικά σε θέματα προστασίας της υγείας των εργαζομένων και υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας, με την ονομασία «Συμβούλιο Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων» (Σ.Υ.Α.Ε.), σύμφωνα με όσα ορίζονται ειδικότερα στο άρθρο 25 του π.δ. 368/1989 «Οργανισμός Υπουργείου Εργασίας» (ΦΕΚ 163 Α'), όπως ισχύει. Άρθρο 27 Νομαρχιακές

Επιτροπές

Υγείας

και

Ασφάλειας

των

Εργαζομένων

(Ν.Ε.Υ.Α.Ε.) 1.

Σε κάθε νομαρχιακή αυτοδιοίκηση συγκροτείται και λειτουργεί

συλλογικό γνωμοδοτικό όργανο για θέματα προστασίας της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων στους τόπους εργασίας, με την ονομασία Νομαρχιακή Επιτροπή Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (Ν.Ε.Υ.Α.Ε.). Μέλη της Ν.Ε.Υ.Α.Ε. είναι: α)

ο νομάρχης ή ο νόμιμος αναπληρωτής του, ως πρόεδρος, β)

ο επιθεωρητής εργασίας του νομού, γ) ένας διευθυντής της Νομαρχίας, δ) ένας εκπρόσωπος του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, ε) ένας εκπρόσωπος των εργαζομένων της Α.Δ.Ε.Δ.Υ., που υποδεικνύεται από την Α.Δ.Ε.Δ.Υ., στ) ένας εκπρόσωπος των εργαζομένων στους Ο.Τ.Α., που υποδεικνύεται από την Π.Ο.Ε. Ο.Τ.Α., ζ) ένας εκπρόσωπος της Τοπικής

204

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ενωσης Δήμων και Κοινοτήτων (Τ.Ε.Δ.Κ.), που υποδεικνύεται από την Τ.Ε.Δ.Κ., η)

δύο εκπρόσωποι του αντιπροσωπευτικότερου εργατικού κέντρου

του νομού, που υποδεικνύονται με απόφαση της διοίκησής του, θ) δύο εκπρόσωποι εργοδοτικής οργάνωσης του νομού από τη βιομηχανία, τη βιοτεχνία και το εμπόριο, που υποδεικνύονται με απόφαση των διοικήσεών τους. Ο διορισμός των μελών στις περιπτώσεις ε' έως και θ' γίνεται με απόφαση του νομάρχη. Στις περιπτώσεις ε' έως και θ' οι διοικήσεις ορίζουν και αναπληρωτές. Αν δεν υποδειχθούν εκπρόσωποι, σύμφωνα με τις περιπτώσεις ε' έως και θ’, μέσα σε προθεσμία είκοσι (20) ημερών από τη σχετική πρόσκληση του νομάρχη, η Ν.Ε.Υ.Α.Ε. συγκροτείται και λειτουργεί χωρίς τη συμμετοχή τους. 2.

Με

απόφαση

του

νομάρχη

ρυθμίζονται

τα

θέματα

των

συνεδριάσεων, της λήψης αποφάσεων, της γραμματειακής υποστήριξης και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την εύρυθμη λειτουργία της επιτροπής. Στις συνεδριάσεις της επιτροπής μπορούν να συμμετέχουν χωρίς ψήφο, ύστερα από πρόσκληση του νομάρχη, εκπρόσωποι άλλων υπηρεσιών του νομού, εκπρόσωποι επιστημονικών οργανώσεων του νομού και ειδικοί επιστήμονες. 3.

Έργο της Ν.Ε.Υ.Α.Ε. είναι να γνωμοδοτεί: α)

σχετικά με την εφαρμογή στο νομό των διατάξεων για την

υγιεινή και ασφάλεια της εργασίας και την προστασία της υγείας των εργαζομένων, β)

για το συντονισμό της δράσης των αρμόδιων υπηρεσιών και

οργάνων του νομού, σχετικά με τα θέματα αυτά, γ)

για

την

οργάνωση

εκδηλώσεων

και

επιμορφωτικών

προγραμμάτων, σχετικών με την πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών. 4.

Στον πρόεδρο και τα μέλη των Ν.Ε.Υ.Α.Ε. δεν καταβάλλεται

αποζημίωση. Άρθρο 28 Σύσταση μικτών επιτροπών ελέγχου

των συνθηκών υγείας

και

ασφάλειας της εργασίας, για τις οικοδομές και τα εργοταξιακά έργα 1.

Σε κάθε νομό ή πόλη συγκροτούνται και λειτουργούν, με βάση τις

περιφερειακές υπηρεσίες Επιθεώρησης Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας 205

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

και Κοινωνικής Ασφάλισης, μικτές επιτροπές ελέγχου των συνθηκών υγείας και ασφάλειας της εργασίας, για τις οικοδομές και τα εργοταξιακά έργα. Επίσης

συγκροτούνται

και

λειτουργούν

τέτοιες

επιτροπές

και

στη

ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη Πειραιά Δραπετσώνας Κερατσινίου Περάματος Σαλαμίνας. Οι επιτροπές αυτές καλύπτουν τοπικά ομοειδείς επιχειρήσεις που, λόγω αριθμού εργαζομένων, δεν εμπίπτουν ούτε εν μέρει στις διατάξεις του Κεφαλαίου Α'. 2. εργασίας,

Η σύνθεση των μικτών επιτροπών ελέγχου, υπό τον επιθεωρητή περιλαμβάνει

εκπροσώπους

των

εργαζομένων

και

έναν

εκπρόσωπο του Τ.Ε.Ε., όπως και μέλος υποδεικνυόμενο από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, εφόσον πρόκειται για τις επιτροπές ελέγχου ναυπηγοεπισκευαστικής

ζώνης

Πειραιά

Δραπετσώνας

Κερατσινίου

Περάματος Σαλαμίνας. 3.

Με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως μπορεί να καθορίζεται ειδικότερα το έργο των επιτροπών, η θητεία των μελών τους, ο τρόπος υπόδειξης των εκπροσώπων των εργαζομένων, η περιοδικότητα των ελέγχων και κάθε άλλη αναγκαία για τη λειτουργία τους, λεπτομέρεια. 4.

Η συγκρότηση των μικτών επιτροπών γίνεται με αποφάσεις του

Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, όπου οι τοπικές ανάγκες το απαιτούν. Ο Υπουργός μπορεί να αναθέτει στην ίδια επιτροπή και αρμοδιότητα σε περιοχή άλλης ή άλλων Επιθεωρήσεων Εργασίας του ίδιου νομού. 5.

Ο έλεγχος εφαρμογής της νομοθεσίας, η επιβολή διοικητικών

κυρώσεων, καθώς και η υποβολή μηνύσεων για παράβαση των διατάξεων για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων γίνεται μόνο από τον επιθεωρητή εργασίας. 6.

Οι επιτροπές λειτουργούν κατά τις ώρες λειτουργίας των

δημοσίων υπηρεσιών και βρίσκονται σε απαρτία όταν τα παρόντα μέλη, μεταξύ των οποίων και ο πρόεδρος, είναι περισσότερα από τα απόντα, ανεξαρτήτως του αριθμού των μελών της. 7.

Στους εκπροσώπους των εργαζομένων και του Τ.Ε.Ε. που

μετέχουν στην επιτροπή, καταβάλλεται αμοιβή για κάθε ώρα απασχόλησής τους, η οποία βαρύνει τον προϋπολογισμό του Οργανισμού Εργατικής Εστίας (Ο.Ε.Ε.). Το ύψος της ανωτέρω αμοιβής, ο τρόπος καταβολής της και κάθε 206

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αναγκαία λεπτομέρεια καθορίζεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Οικονομικών. 8.

Ο χρόνος συμμετοχής των εκπροσώπων των εργαζομένων στην

επιτροπή, για τον οποίο λαμβάνουν αμοιβή, θεωρείται ως χρόνος ασφάλισης στους φορείς κύριας και επικουρικής ασφάλισης και για όλους τους κλάδους ασφάλισης που υπάγονται λόγω του επαγγέλματός τους. Οι εισφορές που υπολογίζονται στις ως άνω καταβαλλόμενες αμοιβές, αποδίδονται στους παραπάνω φορείς από τον Ο.Ε.Ε.. Η εργοδοτική εισφορά για τους εκπροσώπους των εργαζομένων, που μετέχουν στην επιτροπή, βαρύνει τον προϋπολογισμό του Ο.Ε.Ε., χωρίς να υφίσταται μεταξύ τους εργασιακή σχέση, η δε εργατική, τους ίδιους. 9.

Στις μικτές επιτροπές ελέγχου στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη

Πειραιά Δραπετσώνας Κερατσινίου Περάματος Σαλαμίνας συμμετέχει και ένας πτυχιούχος χημικός ή διπλωματούχος χημικός μηχανικός του Γενικού Χημείου του Κράτους που υποδεικνύεται με τον αναπληρωτή του από τον Υπουργό Οικονομικών. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

που

δημοσιεύεται

στην

Εφημερίδα

της

Κυβερνήσεως

προσδιορίζεται η δυνατότητα εκτέλεσης του έργου των επιτροπών σε ημέρες και ώρες πέραν των εργασίμων των δημοσίων υπηρεσιών καθώς και οι όροι και η διαδικασία για την παροχή του έργου αυτού. 10. Οι παραβάτες των υποχρεώσεων για τη συμπλήρωση και τήρηση του βιβλίου ημερήσιας παρουσίας απασχολούμενου προσωπικού στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη Πειραιά Δραπετσώνας Κερατσινίου Περάματος Σαλαμίνας της υπ’ αριθμ. 131517/25.9.1988 κοινής απόφασης των Υπουργών Εργασίας, Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και Εμπορικής

Ναυτιλίας

«Τήρηση

βιβλίου

ημερήσιας

παρουσίας

απασχολούμενου προσωπικού στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη Πειραιά Δραπετσώνας

Κερατσινίου

Περάματος

Σαλαμίνας»

(ΦΕΚ

711

Β'),

τιμωρούνται με τις διοικητικές και ποινικές κυρώσεις των άρθρων 71 και 72. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ' ΚΤΙΡΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Άρθρο 29 Σχεδιασμός χώρων εργασίας 1.

Η μελέτη των χώρων εργασίας πρέπει να αποβλέπει στη

δημιουργία ασφαλούς και υγιεινού περιβάλλοντος και ακώλυτης ροής της 207

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργασίας. Οι διαστάσεις των χώρων εργασίας πρέπει να είναι ανάλογες με το είδος της παραγωγικής διαδικασίας και τον αριθμό των εργαζομένων. 2.

Σε κάθε θέση εργασίας πρέπει να υπολογίζεται ελεύθερη

επιφάνεια ώστε ο εργαζόμενος να μπορεί να κινείται ανεμπόδιστα κατά την εκτέλεση της εργασίας του. 3.

Σε θέσεις εργασίας με αυξημένο κίνδυνο ατυχήματος, που δεν

εποπτεύονται και που βρίσκονται έξω από το οπτικό ή το ακουστικό πεδίο των υπόλοιπων θέσεων εργασίας, κατά την κρίση του τεχνικού ασφάλειας, πρέπει να υπάρχουν συστήματα με τα οποία, σε περίπτωση κινδύνου, να μπορούν να ειδοποιηθούν πρόσωπα για παροχή βοήθειας. 4.

Χώροι εργασίας, που δεν είναι κλειστοί από κάθε πλευρά,

επιτρέπονται μόνο εφόσον αυτό είναι απαραίτητο για λόγους λειτουργίας ή παραγωγής. Το ίδιο ισχύει και για χώρους εργασίας, όπου οι πύλες ή οι θύρες οδηγούν άμεσα στην ύπαιθρο και παραμένουν συνέχεια ανοιχτές. Οι θέσεις εργασίας των χώρων εργασίας που δεν είναι κλειστοί από κάθε πλευρά ή εκείνων που παραμένουν συνέχεια ανοιχτοί διευθετούνται έτσι, ώστε οι εργαζόμενοι να προφυλάσσονται από τις καιρικές συνθήκες. 5.

Με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρότάση του

Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., ορίζονται: α)

το ελάχιστο ύψος των χώρων εργασίας, σε συνάρτηση με

την επιφάνεια τους, ο ελάχιστος απαιτούμενος όγκος κατά εργαζόμενο και εργασία, η ελάχιστη ελεύθερη επιφάνεια κίνησης στη θέση εργασίας ή γύρω από αυτή, καθώς και ο απαιτούμενος εξοπλισμός και εφοδιασμός των χώρων εργασίας για την εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος, β)

οι απαιτούμενοι χώροι υγιεινής, ενδιαίτησης και παροχής

ιατρικών υπηρεσιών και γ)

οι κατασκευαστικές απαιτήσεις των διαφόρων στοιχείων των

κτιριακών εγκαταστάσεων, ώστε να αποτρέπεται ο επαγγελματικός κίνδυνος που προέρχεται από αυτές. Άρθρο 30 Σχέδιο διαφυγής και διάσωσης Οδός διάσωσης και έξοδοι κινδύνου 1

Ο εργοδότης οφείλει να καταρτίσει σχέδιο διαφυγής και διάσωσης

από τους χώρους εργασίας, εφόσον απαιτείται από τη θέση, την έκταση και το είδος της εκμετάλλευσης. Το σχέδιο διαφυγής και διάσωσης πρέπει να 208

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αναρτάται σε κατάλληλες θέσεις στους χώρους εργασίας. Το σχέδιο πρέπει να δοκιμάζεται τακτικά, με ασκήσεις ή άλλο πρόσφορο τρόπο, ώστε σε περίπτωση κινδύνου ή καταστροφής να μπορούν οι εργαζόμενοι να διασωθούν. 2.

Η χάραξη, οι διαστάσεις και η διευθέτηση των οδών διάσωσης και

των εξόδων κινδύνου πρέπει να είναι ανάλογες με τις εγκαταστάσεις, τη χρήση και την επιφάνεια των χώρων εργασίας, καθώς και με τον αριθμό των εργαζομένων. Οι οδοί διάσωσης επισημαίνονται κατάλληλα και πρέπει να οδηγούν σε ελεύθερο ή ασφαλή χώρο από το συντομότερο δυνατό δρόμο. Άρθρο 31 Συντήρηση Έλεγχος 1.

Ο εργοδότης οφείλει να συντηρεί τους τόπους εργασίας και να

μεριμνά για την κατά το δυνατό άμεση αποκατάσταση των ελλείψεων, που έχουν σχέση με την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων. Αν από τις ελλείψεις αυτές προκαλείται άμεσος και σοβαρός κίνδυνος για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, πρέπει να διακόπτεται αμέσως η εργασία, στο σημείο που εμφανίζονται οι ελλείψεις, μέχρι την αποκατάστασή τους. 2.

Τα συστήματα ασφάλειας για την πρόληψη και την άρση του

επαγγελματικού

κινδύνου

πρέπει

να

συντηρούνται

τακτικά

και

να

ελέγχονται για την ικανότητα λειτουργίας τους, τουλάχιστο μια φορά το εξάμηνο, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από τις ισχύουσες διατάξεις ή επιβάλλεται από τους κανόνες της επιστήμης και της τεχνικής εμπειρίας. Η χρονολογία συντήρησης και ελέγχου καθώς και οι σχετικές παρατηρήσεις πρέπει να καταχωρούνται ενυπόγραφα από τον αρμόδιο, που έκανε τη συντήρηση ή τον έλεγχο, σε ειδικό βιβλίο. 3.

Οι εγκαταστάσεις και τα μέσα παροχής πρώτων βοηθειών πρέπει

να ελέγχονται τακτικά με μέριμνα του εργοδότη για την πληρότητα και την ικανότητα χρησιμοποίησής τους. Άρθρο 32 Ανεμπόδιστη κυκλοφορία στους χώρους εργασίας 1.

Οι διάδρομοι κυκλοφορίας πρέπει να διατηρούνται συνεχώς

ελεύθεροι. Ιδιαίτερα δεν πρέπει να κλειδώνονται, να φράζονται ή να μειώνεται η δυνατότητα διάκρισης των θυρών, που βρίσκονται στην πορεία των οδών διάσωσης.

209

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Στις θέσεις εργασίας επιτρέπεται η διατήρηση υλικών ή ουσιών

μόνο σε τέτοιες ποσότητες, ώστε να μη δημιουργούνται κίνδυνοι από αυτές. 3.

Στους χώρους υγιεινής, ενδιαίτησης και πρώτων βοηθειών δεν

επιτρέπεται η διαφύλαξη υλικών και ουσιών, που δεν ανήκουν στο λειτουργικό εξοπλισμό τους. Άρθρο 33 Κριτήρια διαμόρφωσης των χώρων και θέσεων εργασίας Αερισμός Εξαερισμός Στους χώρους εργασίας ο αέρας πρέπει να ανανεώνεται κατάλληλα, ανάλογα με τη φύση εργασίας και τη σωματική προσπάθεια που απαιτείται για την εκτέλεσή της (καθιστική εργασία, ελαφρά). Σε περίπτωση που η ανανέωση επιτυγχάνεται με τεχνητά μέσα ή συστήματα (εξαερισμός κλιματισμός), τότε αυτά πρέπει να λειτουργούν συνεχώς. Κάθε βλάβη του συστήματος πρέπει να επισημαίνεται κατάλληλα από αυτόματη διάταξη, ενσωματωμένη στο σύστημα ή το μέσο. Θερμοκρασία Οι χώροι εργασίας, καθώς και οι βοηθητικοί χώροι σε όλη τη διάρκεια του ωραρίου εργασίας πρέπει να έχουν θερμοκρασία ανάλογη με τη φύση της εργασίας και τη σωματική προσπάθεια που απαιτείται για την εκτέλεσή της. Περιοχές θέσεων εργασίας που βρίσκονται υπό την επίδραση υψηλών θερμοκρασιών που εκλύονται από τις εγκαταστάσεις, πρέπει να ψύχονται μέχρι μια ανεκτή θερμοκρασία, όσο αυτό είναι πρακτικά δυνατό. Φωτισμός α)

Οι χώροι εργασίας, διαλείμματος και πρώτων βοηθειών πρέπει να

έχουν άμεση οπτική επαφή με εξωτερικό χώρο, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από ειδική διάταξη. Εξαιρούνται οι: αα) χώροι εργασίας, στους οποίους τεχνικοί λόγοι παραγωγής δεν επιτρέπουν άμεση οπτική επαφή με τον εξωτερικό χώρο και ββ) χώροι εργασίας, με επιφάνεια κάτοψης πάνω από 2.000 τετραγωνικά μέτρα, εφόσον υπάρχουν επαρκή διαφανή ανοίγματα στην οροφή. β)

Οι εγκαταστάσεις φωτισμού των χώρων εργασίας και διαδρόμων

κυκλοφορίας κατασκευάζονται ή διευθετούνται με τρόπο, ώστε να μη δημιουργούνται κίνδυνοι για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων. Ειδικότερα ο τεχνητός φωτισμός πρέπει να είναι ανάλογος με το είδος και τη φύση της εργασίας, να έχει χαρακτηριστικά φάσματος παραπλήσια με του 210

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

φυσικού φωτισμού, να ελαχιστοποιεί τη θάμβωση, να μη δημιουργεί αντιθέσεις και εναλλαγές φωτεινότητας και να διαχέεται, διευθύνεται και κατανέμεται σωστά. γ)

Οι ανάγκες σε φωτισμό γενικό ή τοπικό ή συνδυασμένο γενικό και

τοπικό, καθώς και η ένταση του φωτισμού εξαρτώνται από το είδος και τη φύση της εργασίας και την οπτική προσπάθεια που απαιτεί. δ)

Αν από το είδος απασχόλησης των εργαζομένων και τα άλλα

ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της επιχείρησης είναι δυνατό να προκύψουν κίνδυνοι ατυχήματος από απρόοπτη διακοπή του γενικού φωτισμού, πρέπει να υπάρχει εφεδρικός φωτισμός ασφάλειας. Η ένταση του εφεδρικού φωτισμού είναι το 1/100 της έντασης του γενικού και οπωσδήποτε όχι μικρότερη από το 1 λουξ (lux). ε)

Οι διακόπτες του τεχνητού φωτισμού πρέπει να είναι εύκολα

προσιτοί, ακόμα και στο σκοτάδι και να είναι τοποθετημένοι κοντά στις εισόδους και εξόδους, καθώς και κατά μήκος των διαδρόμων κυκλοφορίας και των θυρίδων προσπέλασης. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε' ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΑΠΟ ΜΗΧΑΝΕΣ Άρθρο 34 Υποχρεώσεις κατασκευαστών, εισαγωγέων και προμηθευτών μηχανών, εργαλείων και συσκευών Οι κατασκευαστές, εισαγωγείς και προμηθευτές: α)

μεριμνούν ώστε τα μηχανήματα, εργαλεία, συσκευές, τα οποία

παράγουν, εισάγουν ή διαθέτουν στο εμπόριο, να είναι σύμφωνα με τις ισχύουσες κάθε φορά προδιαγραφές υγείας και ασφάλειας και τους κανόνες της τεχνικής κατά το σχεδιασμό και την κατασκευή τους και β)

χορηγούν

τις

απαιτούμενες

γραπτές

οδηγίες

χρήσης

και

συντήρησης, επισημαίνοντας τους πιθανούς κινδύνους από τη χρήση των προϊόντων τους. Άρθρο 35 Προστασία από μηχανικούς και ηλεκτρικούς κινδύνους 1.

Μηχανές, συσκευές και εργαλεία με την έννοια του παρόντος είναι

τα αντικείμενα που χρησιμοποιούνται στους τόπους εργασίας και που κινούνται με οποιαδήποτε άλλη ενέργεια, εκτός από την ανθρώπινη.

211

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι

μηχανές,

συσκευές

και

εργαλεία

πρέπει

να

έχουν

κατασκευασθεί έτσι, ώστε με την ορθή τοποθέτηση και χρήση τους να μη δημιουργούν κινδύνους για τους εργαζομένους. 3.

Οι

μηχανές,

συσκευές

και

εργαλεία

πρέπει

να

είναι

κατασκευασμένα έτσι, ώστε τα κινούμενα στοιχεία τους, που είναι δυνατό να δημιουργήσουν κινδύνους για τους εργαζομένους, να μην είναι προσιτά ή να αποκλείεται τυχαία επαφή μαζί τους στο μέτρο που αυτό δεν παρακωλύει τη λειτουργία και χρήση τους. 4.

Αν δεν είναι δυνατό να αποτραπεί η ύπαρξη εξωτερικών και

προσιτών στους εργαζομένους περιστρεφόμενων στοιχείων ή στοιχείων μετάδοσης της κίνησης, πρέπει να λαμβάνονται ιδιαίτερα μέτρα προστασίας των εργαζομένων από αυτά. 5.

Στις μηχανές, συσκευές και εργαλεία και στο μέτρο που δεν

παρακωλύεται ο σκοπός χρήσης τους, πρέπει να αποφεύγονται οι αιχμηρές γωνίες και ακμές, καθώς και οι τραχείες επιφάνειες. 6.

Αν κατά τη λειτουργία των μηχανών, συσκευών και εργαλείων

είναι δυνατό να εκσφενδονισθούν στοιχεία ή τεμάχιά τους ή υποπαράγωγα της λειτουργίας τους (ρινίσματα, σκόνες ή άλλα) και στο μέτρο που δημιουργούνται κίνδυνοι για τους εργαζομένους, πρέπει να λαμβάνονται ιδιαίτερα

προστατευτικά

μέτρα,

όπως

προστατευτικές

καλύπτρες,

εγκαταστάσεις αναρρόφησης και άλλα. 7.

Οι ηλεκτρικές μηχανές, συσκευές και εργαλεία πρέπει να έχουν

κατασκευασθεί έτσι, ώστε κατά τη χρήση τους να υπάρχει επαρκής προστασία από τους κινδύνους της ηλεκτρικής ενέργειας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ' ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΦΥΣΙΚΟΥΣ, ΧΗΜΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Άρθρο 36 Ορισμοί Για την εφαρμογή του κεφαλαίου αυτού νοείται ως: α) «Παράγοντας» κάθε φυσικός, χημικός και βιολογικός παράγοντας, που ενυπάρχει κατά την εργασία και μπορεί να είναι επιβλαβής στην υγεία των εργαζομένων ή επικίνδυνος από άλλη άποψη, ανεξάρτητα από τη φυσική του κατάσταση.

212

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β) «Οριακή τιμή έκθεσης» το ανώτερο επίπεδο έκθεσης των εργαζομένων σ’ έναν παράγοντα, το οποίο καθορίζεται κατά τις διατάξεις αυτού του κεφαλαίου ως η ανώτερη τιμή συγκέντρωσης ή έντασής του στον τόπο εργασίας, πάνω από την οποία δεν επιτρέπεται να εκτίθενται οι εργαζόμενοι. γ) «Οριακή τιμή βιολογικού δείκτη» η ανώτερη επιτρεπόμενη συγκέντρωση ενός παράγοντα, ο οποίος μετράται απευθείας σε σωματικούς ιστούς, σωματικά υγρά ή στον εκπνεόμενο αέρα ή έμμεσα από την ειδική δράση του στον οργανισμό. Άρθρο 37 Υποχρεώσεις

εργοδοτών,

παρασκευαστών,

εισαγωγέων

και

προμηθευτών 1.

Ο εργοδότης οφείλει να γνωρίζει τους κινδύνους τους οποίους

συνεπάγονται

για

χρησιμοποιούνται

την ή

υγεία

των

δημιουργούνται

εργαζομένων στους

παράγοντες

τόπους

εργασίας

που και,

προκειμένου να συμμορφωθεί με τις παραπάνω απαιτήσεις, δικαιούται να ζητά από τον παρασκευαστή, εισαγωγέα ή προμηθευτή των παραγόντων αυτών πληροφορίες τόσο για τους κινδύνους που συνεπάγονται για την υγεία των εργαζομένων, όσο και για τις μεθόδους ασφαλούς χρήσης τους. 2.

Τα

πρόσωπα

που

παρασκευάζουν,

εισάγουν,

θέτουν

σε

κυκλοφορία ή παραχωρούν με οποιονδήποτε τρόπο παράγοντες για επαγγελματική χρήση έχουν υποχρέωση: α) να βεβαιώνονται, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, ότι οι παράγοντες αυτοί δεν παρουσιάζουν κίνδυνο για την υγεία των προσώπων που τους χρησιμοποιούν, εφόσον χρησιμοποιούνται κατάλληλα για την εργασία για την οποία έχουν προδιαγραφεί, β) να παρέχουν γραπτές πληροφορίες σχετικά με τα επικίνδυνα χαρακτηριστικά των παραγόντων και τους κινδύνους για την υγεία των εργαζομένων που εκτίθενται σ’ αυτούς, καθώς και γραπτές οδηγίες για την ορθή χρήση και τον τρόπο προφύλαξης από τους γνωστούς κινδύνους και γ) να διεξάγουν μελέτες και έρευνες και να ενημερώνονται με οποιονδήποτε τρόπο για την εξέλιξη των επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων, ώστε να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις των περιπτώσεων α' και β'.

213

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Δεν επιτρέπεται η χρήση ή η διακίνηση στους χώρους εργασίας

χημικών παραγόντων σε συσκευασίες και με τρόπους που δεν πληρούν τις απαιτήσεις των σχετικών διατάξεων. Άρθρο 38 Μέτρα προστασίας των εργαζομένων που εκτίθενται σε παράγοντες 1.

Ο εργοδότης οφείλει να παίρνει μέτρα, ώστε να αποφεύγεται ή να

ελαχιστοποιείται η έκθεση των εργαζομένων σε παράγοντες, όσο είναι πρακτικά δυνατό. Σε κάθε περίπτωση το επίπεδο έκθεσης πρέπει να είναι κατώτερο από εκείνο που ορίζει η «οριακή τιμή έκθεσης». 2.

Ο εργοδότης,

για

να συμμορφωθεί με τις

διατάξεις της

παραγράφου 1, υποχρεούται να παίρνει κατά σειρά τα πιο κάτω μέτρα: α) να αντικαθιστά, όσο είναι πρακτικά δυνατό, τους παράγοντες που είναι επιβλαβείς για την υγεία των εργαζομένων ή επικίνδυνοι με άλλους αβλαβείς ή λιγότερο επιβλαβείς, καθώς και να περιορίζει τη χρήση τους στο χώρο εργασίας, β) να αντικαθιστά, όσο είναι πρακτικά δυνατό, παραγωγικές διαδικασίες, μεθόδους και μέσα που δημιουργούν στους χώρους εργασίας παράγοντες, οι οποίοι θεωρούνται επιβλαβείς για την υγεία ή επικίνδυνοι, με άλλες που δε δημιουργούν καθόλου τους παράγοντες αυτούς ή τους δημιουργούν σε επίπεδο χαμηλότερο από εκείνο που ορίζει η κατά περίπτωση «οριακή τιμή έκθεσης», γ) να περιορίζει, όσο είναι πρακτικά δυνατό, τον αριθμό των εργαζομένων που εκτίθενται ή ενδέχεται να εκτεθούν σε παράγοντες και το χρόνο έκθεσής τους και δ) να παρέχει μέτρα και μέσα ατομικής προστασίας στους εργαζομένους, όταν δεν είναι πρακτικά δυνατό να αποφευχθεί η επιβλαβής έκθεση τους με τους τρόπους, που αναφέρονται στην παράγραφο αυτή. 3.

Ο εργοδότης εκτός από τις υποχρεώσεις της προηγούμενης

παραγράφου πρέπει να λαμβάνει και τα εξής μέτρα: α) να ελέγχει τη συγκέντρωση ή ένταση των παραγόντων στους χώρους εργασίας και τα επίπεδα έκθεσης των εργαζομένων σ’ αυτούς, πριν αρχίσει η λειτουργία μηχανών ή εγκαταστάσεων και σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους, καθώς και να αξιολογεί τα αποτελέσματα των ελέγχων αυτών σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα

214

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

του ιατρικού ελέγχου των εργαζομένων, σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου 39 για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, β) να ενεργεί τακτικό έλεγχο και συντήρηση των μέσων, συσκευών ή συστημάτων που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή των διατάξεων της προηγούμενης παραγράφου, ώστε αυτά να λειτουργούν σωστά και να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των διατάξεων του παρόντος, γ) να προβλέπει και να λαμβάνει ειδικά επείγοντα μέτρα για τις περιπτώσεις έκτακτων περιστατικών, που μπορεί να οδηγήσουν σε μεγάλες υπερβάσεις των «οριακών τιμών έκθεσης», δ) να εγκαθιστά σηματοδότηση προειδοποίησης και ασφάλειας των χώρων εργασίας και συστήματα συναγερμού και ε) να τηρεί και να ενημερώνει, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις και τις οδηγίες της αρμόδιας αρχής, καταλόγους των εργαζομένων που εκτίθενται στους παράγοντες και βιβλία καταχώρισης των αποτελεσμάτων των ελέγχων που γίνονται σύμφωνα με τις προηγούμενες περιπτώσεις. Άρθρο 39 Ιατρικός έλεγχος των εργαζομένων που εκτίθενται σε παράγοντες 1.

Ο εργοδότης υποχρεούται να παραπέμπει, σύμφωνα με τις

ισχύουσες διατάξεις, σε ιατρικό έλεγχο κάθε εργαζόμενο: α) μετά την πρόσληψή του και στη συνέχεια σε τακτά χρονικά διαστήματα και β) κατά την αλλαγή θέσης εργασίας και πριν από την τοποθέτησή του σε εργασία που συνεπάγεται έκθεση σε παράγοντες, σύμφωνα με την έννοια του παρόντος. 2.

Ο εργοδότης μεριμνά ώστε να τηρούνται και να ενημερώνονται: α)

βιβλίο

καταχώρησης

των

συλλογικών

ανώνυμων

αποτελεσμάτων των βιολογικών εξετάσεων ενδεικτικών της έκθεσης, όταν προβλέπονται τέτοιες εξετάσεις και β) ατομικός ιατρικός φάκελος των εργαζομένων που εκτίθενται στους παράγοντες. Ο φάκελος τηρείται από τον ιατρό εργασίας που είναι υπεύθυνος για τη διαφύλαξη του ιατρικού απορρήτου. 3.

Δεν επιτρέπεται να απασχολείται εργαζόμενος σε εργασία που

συνεπάγεται έκθεση στους παράγοντες, αν αυτή είναι αντίθετη με τα πορίσματα του ιατρικού ελέγχου της παραγράφου 1. 4.

Ο εργαζόμενος μπορεί να προσφύγει στην Επιθεώρηση Εργασίας

κατά των πορισμάτων του ιατρικού ελέγχου που αναφέρεται σ’ αυτόν. 215

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., μπορεί να επιβληθεί η εξέταση της υγείας των εργαζομένων σε συγκεκριμένη επιχείρηση και η λήψη άμεσων μέτρων. Η ιατρική εξέταση των εργαζομένων ανατίθεται με την πιο πάνω απόφαση στον κατά περίπτωση ειδικό ιατρικό φορέα. Άρθρο 40 Ειδική πληροφόρηση εργαζομένων που εκτίθενται σε παράγοντες 1.

Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων στην επιτροπή υγείας και

ασφάλειας ή ο εκπρόσωπος των εργαζομένων για την υγεία και την ασφάλεια ή, όπου δεν υπάρχουν αυτοί, οι εργαζόμενοι δικαιούνται να έχουν: α) πληροφόρηση από τον εργοδότη για τους πιθανούς κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση τους σε παράγοντες για τις «οριακές τιμές έκθεσης», για τα τεχνικά μέτρα πρόληψης που πρέπει να τηρούνται και για τις προφυλάξεις που πήρε ο εργοδότης και πρέπει να τηρούν οι εργαζόμενοι, β) πρόσβαση και ενημέρωση για το αποτέλεσμα των επιπέδων έκθεσης και για τα συλλογικά ανώνυμα αποτελέσματα των εργαστηριακών και βιολογικών εξετάσεων, που είναι ενδεικτικές της έκθεσής τους, γ) πληροφόρηση σε περιπτώσεις υπέρβασης των «οριακών τιμών έκθεσης» για τα αίτια της υπέρβασης και τα μέτρα που έχουν ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν για να αντιμετωπισθεί και δ) πληροφόρηση και επιμόρφωση για τη βελτίωση των γνώσεών τους σχετικά με τους κινδύνους στους οποίους είναι εκτεθειμένοι. 2.

Ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να πληροφορείται τα αποτελέσματα

των ατομικών του κλινικών, εργαστηριακών και βιολογικών εξετάσεων που είναι ενδεικτικά της έκθεσής του. Άρθρο 41 Εξουσιοδοτικές διατάξεις 1.

Με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρόταση του

Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., καθορίζονται, για έναν ή περισσότερους παράγοντες: α) οριακές τιμές έκθεσης των εργαζομένων, β) επίπεδο έκθεσης των εργαζομένων κάτω από το οποίο δεν είναι υποχρεωτική η εφαρμογή όλων ή μερικών από τις διατάξεις των 216

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

διαταγμάτων αυτών, γ) ελάχιστη περιοδικότητα ή συχνότητα του ελέγχου στο επίπεδο της επιχείρησης για τη διαπίστωση της τήρησης των οριακών τιμών έκθεσης ή των επιπέδων έκθεσης της προηγούμενης περίπτωσης και δ) μέθοδοι και πορεία διενέργειας δειγματοληψιών, μετρήσεων, αναλύσεων και αξιολόγησης των αποτελεσμάτων. 2.

Με όμοια διατάγματα καθορίζονται: α) τα είδη, η πορεία και η ελάχιστη συχνότητα εκτέλεσης των

κλινικών ή παρακλινικών εξετάσεων, στις οποίες περιλαμβάνονται οι βιολογικές μετρήσεις για τη διερεύνηση των βιολογικών δεικτών, που αφορούν τον έλεγχο της υγείας όλων των εργαζομένων ή ειδικών κατηγοριών τους (νεαρών ατόμων, εγκύων ή γυναικών που θηλάζουν και άλλων), που πρόκειται να εκτεθούν ή εκτίθενται ή έχουν εκτεθεί κατά την εργασία τους στο παρελθόν σε ορισμένο παράγοντα ή παράγοντες, β) μέθοδοι και πρακτικές συστάσεις για την εκτέλεση των παραπάνω εξετάσεων και ιδιαίτερα για τη μέτρηση ή διερεύνηση των βιολογικών δεικτών και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους, γ) οριακές τιμές βιολογικών δεικτών, για το σύνολο ή ειδικές κατηγορίες εργαζομένων, πάνω από τις οποίες πρέπει να λαμβάνονται συγκεκριμένα μέτρα για την προστασία της υγείας των εργαζομένων και για τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής στους αντίστοιχους χώρους εργασίας, δ) τα μέτρα που λαμβάνονται με βάση τα αποτελέσματα των εξετάσεων και μετρήσεων των παραπάνω περιπτώσεων, στα οποία μπορεί να περιλαμβάνεται η προσωρινή ή οριστική διακοπή της έκθεσης των εργαζομένων στους αντίστοιχους παράγοντες και ε) οι φορείς ή τα πρόσωπα εκτέλεσης των ιατρικών ελέγχων και εξετάσεων, σύμφωνα με τις παραπάνω περιπτώσεις, ο τρόπος και η διαδικασία παραπομπής των εργαζομένων, καθώς και τα σχετικά με την κάλυψη των απαιτούμενων γι’ αυτές δαπανών, οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν επιβαρύνουν τους εργαζομένους. 3

.Με όμοια επίσης διατάγματα καθορίζεται ο τρόπος τήρησης και

ενημέρωσης

καταλόγων

των

εργαζομένων

που

εκτίθενται

στους

παράγοντες, βιβλίου αναγραφής των αποτελεσμάτων των ελέγχων και ιατρικού φακέλου των εργαζομένων. Με όμοια διατάγματα καθορίζεται ο τρόπος με τον οποίο γίνονται οι απαραίτητες γνωστοποιήσεις από τον εργοδότη στην Επιθεώρηση Εργασίας των στοιχείων των σχετικών με τον 217

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αριθμό των εργαζομένων, τις μεθόδους παραγωγής και κάθε άλλη λεπτομέρεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ' ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Άρθρο 42 Γενικές υποχρεώσεις εργοδοτών 1.

Ο εργοδότης υποχρεούται να εξασφαλίζει την υγεία και την

ασφάλεια των εργαζομένων ως προς όλες τις πτυχές της εργασίας και να λαμβάνει μέτρα που να εξασφαλίζουν την υγεία και ασφάλεια των τρίτων. 2.

Αν ο εργοδότης προσφεύγει σε άτομα εκτός της επιχείρησης ή σε

ΕΞ.ΥΠ.Π. για την ανάθεση των καθηκόντων τεχνικού ασφάλειας ή/και ιατρού εργασίας, αυτό δεν τον απαλλάσσει από τις υποχρεώσεις του στον τομέα αυτό. 3.

Οι υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας, του ιατρού εργασίας και

των εκπροσώπων των εργαζομένων δεν θίγουν την αρχή της ευθύνης του εργοδότη. 4.

εργοδότης

επίσης

οφείλει

να

θέτει

στη

διάθεση

των

εκπροσώπων των εργαζομένων επαρκή απαλλαγή από την εργασία χωρίς απώλεια αποδοχών, καθώς και τα αναγκαία μέσα προκειμένου να μπορούν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις κείμενες διατάξεις και τον παρόντα κώδικα. Ο χρόνος απαλλαγής από την εργασία, συνολικά για όλους τους εκπροσώπους των εργαζομένων, δεν μπορεί να είναι μικρότερος από το ένα τρίτο (1/3) του ελάχιστου χρόνου απασχόλησης τεχνικού ασφάλειας σύμφωνα με το άρθρο 21. Στο χρόνο αυτό δεν προσμετράται ο χρόνος των συνεδριάσεων της παραγράφου 2 του άρθρου 5.Στο πλαίσιο των ευθυνών του ο εργοδότης λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων

των

δραστηριοτήτων

πρόληψης

των

επαγγελματικών κινδύνων, ενημέρωσης και κατάρτισης, καθώς και της δημιουργίας της απαραίτητης οργάνωσης και της παροχής των αναγκαίων μέσων. 6.Ο εργοδότης υποχρεούται: α)

να

φροντίζει

ώστε

να

προσαρμόζονται

τα

μέτρα

της

προηγούμενης παραγράφου ανάλογα με τις μεταβολές των περιστάσεων και να επιδιώκει τη βελτίωση των υφιστάμενων καταστάσεων, 218

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β) να εφαρμόζει τις υποδείξεις των τεχνικών και υγειονομικών επιθεωρητών εργασίας και γενικά να διευκολύνει το έργο τους μέσα στην επιχείρηση κατά τους ελέγχους, γ) να επιβλέπει την ορθή εφαρμογή των μέτρων υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων, δ) να γνωστοποιεί στους εργαζομένους τον επαγγελματικό κίνδυνο από την εργασία τους, ε) να καταρτίζει πρόγραμμα προληπτικής δράσης και βελτίωσης των συνθηκών εργασίας στην επιχείρηση, στ) να εξασφαλίζει τη συντήρηση και την παρακολούθηση της ασφαλούς λειτουργίας μέσων και εγκαταστάσεων, ζ) να ενθαρρύνει και διευκολύνει την επιμόρφωση και εκπαίδευση των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους, σύμφωνα με τα άρθρα 22 και 48 και η) να λαμβάνει συλλογικά μέτρα προστασίας των εργαζομένων. 7.

Ο εργοδότης εφαρμόζει τα μέτρα που προβλέπονται στην

παράγραφο 5, βάσει των ακόλουθων γενικών αρχών πρόληψης: α) αποφυγή των κινδύνων, β) εκτίμηση των κινδύνων που δεν μπορούν να αποφευχθούν, γ) προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο, ειδικότερα όσον αφορά τη διαμόρφωση των θέσεων εργασίας, καθώς και την επιλογή των εξοπλισμών

εργασίας

και

των

μεθόδων

προκειμένου

ιδίως

να

μετριασθεί

εργασίας

και

μονότονη

παραγωγής,

και

ρυθμικά

επαναλαμβανόμενη εργασία και να μειωθούν οι επιπτώσεις της στην υγεία, δ) αντικατάσταση του επικινδύνου από το μη επικίνδυνο ή το λιγότερο επικίνδυνο, ε) προγραμματισμός της πρόληψης με στόχο ένα συνεκτικό σύνολο που να ενσωματώνει στην πρόληψη την τεχνική, την οργάνωση της εργασίας, τις συνθήκες εργασίας, τις σχέσεις μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων και την επίδραση των παραγόντων του περιβάλλοντος στην εργασία, στ) καταπολέμηση των κινδύνων στην πηγή τους, ζ) προτεραιότητα στη λήψη μέτρων ομαδικής προστασίας σε σχέση με τα μέτρα ατομικής προστασίας, η) προσαρμογή στις τεχνικές εξελίξεις και θ) παροχή των κατάλληλων οδηγιών στους εργαζομένους. 219

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Με την επιφύλαξη των άλλων διατάξεων του παρόντος κώδικα, ο

εργοδότης οφείλει, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης: α) Να εκτιμά τους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, μεταξύ άλλων κατά την επιλογή των εξοπλισμών εργασίας, των χημικών και βιολογικών παραγόντων ή παρασκευασμάτων, κατά τη διαρρύθμιση των χώρων εργασίας, καθώς και τους κινδύνους τους συναφείς με την παραγωγική διαδικασία. Η εκτίμηση αυτή είναι γραπτή και συντάσσεται σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου 43. Μετά την εκτίμηση αυτή, οι δραστηριότητες πρόληψης και οι μέθοδοι εργασίας και παραγωγής

που

χρησιμοποιούνται

από

τον

εργοδότη

πρέπει

να

εξασφαλίζουν τη βελτίωση του επιπέδου προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων και να ενσωματώνονται στο σύνολο των δραστηριοτήτων της επιχείρησης και σε όλα τα επίπεδα της ιεραρχίας. β) Όταν αναθέτει καθήκοντα σ’ έναν εργαζόμενο, να λαμβάνει υπόψη τις ικανότητες του εν λόγω εργαζομένου σε θέματα ασφάλειας και υγείας. γ) Να μεριμνά ώστε ο προγραμματισμός και η εισαγωγή νέων τεχνολογιών να αποτελούν αντικείμενο διαβούλευσης με τους εργαζομένους και τους εκπροσώπους τους, όσον αφορά στις συνέπειες της επιλογής του εξοπλισμού, στις συνθήκες εργασίας, καθώς και στο εργασιακό περιβάλλον για την ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων. δ) Να φροντίζει ώστε να έχουν πρόσβαση στις ζώνες σοβαρού και ειδικού κινδύνου μόνο οι εργαζόμενοι που έχουν λάβει τις κατάλληλες οδηγίες. 9.

Με την επιφύλαξη των άλλων διατάξεων του παρόντος κώδικα,

όταν πολλές επιχειρήσεις μοιράζονται τον ίδιο τόπο εργασίας, οι εργοδότες οφείλουν να συνεργάζονται για την εφαρμογή των διατάξεων σχετικά με την ασφάλεια, την υγεία και την υγιεινή και λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των δραστηριοτήτων να συντονίζουν τις δραστηριότητές τους για την προστασία των εργαζομένων και την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων, να αλληλοενημερώνονται και να ενημερώνει ο καθένας τους υπ’ αυτόν εργαζομένους και τους εκπροσώπους τους για τους κινδύνους αυτούς. Την ευθύνη συντονισμού των δραστηριοτήτων αναλαμβάνει ο εργοδότης που έχει υπό τον έλεγχο του τον τόπο όπου εκτελούνται 220

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργασίες,

εξαιρουμένων

των

περιπτώσεων

που

έχουν

γίνει

ειδικές

ευνοϊκότερες νομοθετικές ρυθμίσεις. 10. Τα μέτρα για την ασφάλεια, την υγεία και την υγιεινή κατά την εργασία σε καμία περίπτωση δεν συνεπάγονται την οικονομική επιβάρυνση των εργαζομένων. Άρθρο 43 Ειδικές υποχρεώσεις εργοδοτών 1.Ο εργοδότης οφείλει: α)

Να

έχει

στη

διάθεσή

του

μια

γραπτή

εκτίμηση

των

υφισταμένων κατά την εργασία κινδύνων για την ασφάλεια και την υγεία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν ομάδες εργαζομένων που εκτίθενται σε ιδιαίτερους κινδύνους. Η εκτίμηση αυτή πραγματοποιείται από τους τεχνικό ασφάλειας, ιατρό εργασίας, ΕΣ.Υ.Π.Π. ή ΕΞ.Υ.Π.Π., σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις. Στους ανωτέρω ο εργοδότης οφείλει να παρέχει κάθε βοήθεια σε μέσα και προσωπικό για την εκπλήρωση του σκοπού αυτού. β) Να καθορίζει τα μέτρα προστασίας που πρέπει να ληφθούν και, αν χρειαστεί, το υλικό προστασίας που πρέπει να χρησιμοποιηθεί. 2.

Επιπλέον ο εργοδότης οφείλει: α) Να αναγγέλλει στις αρμόδιες Επιθεωρήσεις Εργασίας, στις

πλησιέστερες

αστυνομικές

αρχές

και

στις

αρμόδιες

υπηρεσίες

του

ασφαλιστικού οργανισμού στον οποίο υπάγεται ο εργαζόμενος, εντός 24 ωρών, όλα τα εργατικά ατυχήματα και εφόσον πρόκειται περί σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου, να τηρεί αμετάβλητα όλα τα στοιχεία που δύνανται να χρησιμεύσουν για εξακρίβωση των αιτίων του ατυχήματος. β) Να τηρεί ειδικό βιβλίο ατυχημάτων στο οποίο να αναγράφονται τα αίτια και η περιγραφή του ατυχήματος και να το θέτει στη διάθεση των αρμόδιων αρχών. Τα μέτρα που λαμβάνονται για την αποτροπή επανάληψης παρόμοιων συμβάντων, καταχωρούνται στο ειδικό βιβλίο των άρθρων 14 και 17. γ) Να τηρεί κατάλογο των εργατικών ατυχημάτων που είχαν ως συνέπεια για τον εργαζόμενο ανικανότητα εργασίας μεγαλύτερη των τριών εργάσιμων ημερών. 3.Η εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου, όπως ορίζεται στην παράγραφο 1, αποτελεί μια συστηματική εξέταση όλων των πλευρών κάθε διεξαγόμενης εργασίας από την επιχείρηση με σκοπό: 221

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

α) να εντοπισθούν οι πηγές του επαγγελματικού κινδύνου, δηλαδή τι θα μπορούσε να προκαλέσει κινδύνους για την ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων, β) να διαπιστωθεί κατά πόσο και με τι μέτρα μπορούν οι πηγές κινδύνων να εξαλειφθούν ή οι κίνδυνοι αυτοί να αποφευχθούν, και αν αυτό δεν είναι δυνατόν, γ) να καταγραφούν τα μέτρα πρόληψης που ήδη εφαρμόζονται και να προταθούν αυτά που πρέπει συμπληρωματικά να ληφθούν για τον έλεγχο των κινδύνων και την προστασία των εργαζομένων. 4.

εκτίμηση πρέπει να

περιλαμβάνει την

αναγνώριση

και

καταγραφή των κινδύνων που υπάρχουν στην επιχείρηση, καθώς και αυτών που ενδέχεται να εμφανισθούν, όπως κίνδυνος πτώσης, κίνδυνος από μηχανήματα και εξοπλισμό, κίνδυνος πυρκαγιάς, ηλεκτροπληξίας, έκρηξης, κίνδυνος από έκθεση σε βλαπτικούς παράγοντες (φυσικούς, χημικούς, βιολογικούς), κίνδυνος από την οργάνωση της εργασίας. 5.

Για την πληρότητα και αποτελεσματικότητα της εκτίμησης του

κινδύνου από τον τεχνικό ασφάλειας και τον ιατρό εργασίας γίνεται ποιοτικός και όπου απαιτείται και ποσοτικός προσδιορισμός των βλαπτικών παραγόντων, στους οποίους εκτίθενται οι εργαζόμενοι, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Τα αποτελέσματα του προσδιορισμού αυτού, καθώς και τα βιολογικά αποτελέσματα της έκθεσης μέσω περιοδικών προληπτικών ιατρικών εξετάσεων που θα γίνονται για το σκοπό αυτό, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη. 6.

Η εκτίμηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις βασικές αρχές

πρόληψης του άρθρου 42 παρ. 7 και να εντοπίζει τη φύση του κινδύνου, το βαθμό σοβαρότητός του, τη διάρκεια έκθεσης των εργαζομένων σ’ αυτόν και τη συχνότητα εμφάνισής του. Επίσης κατά την εκτίμηση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η καταγραφή και ανάλυση των εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών, που προβλέπεται στα άρθρα 14 και 17. 7.

Η γραπτή εκτίμηση του κινδύνου τίθεται με ευθύνη του εργοδότη

στη διάθεση εκπροσώπων των εργαζομένων σε θέματα ασφάλειας και υγείας και αποτελεί θέμα που συζητείται στις κοινές συνεδριάσεις τους με τον εργοδότη, σύμφωνα με το άρθρο 5. 8.

Τα βασικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται κατά την παραπάνω

συστηματική εξέταση, καθώς και τα συμπεράσματα που εξάγονται, καταγράφονται

και

αποτελούν

τη

γραπτή

εκτίμηση

του

κινδύνου.

Λεπτομέρειες σχετικά με το περιεχόμενο της γραπτής εκτίμησης του 222

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κινδύνου, καθώς και άλλες σχετικές οδηγίες που αφορούν τη σύνταξη της, μπορούν να προσδιορίζονται με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης που εκδίδονται ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε. και δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Άρθρο 44 Ειδικές διατάξεις για εργαζομένους σε δημόσιες υπηρεσίες, ν.π.δ.δ. και Ο.Τ.Α. 1.

Το

επίδομα

επικίνδυνης

και

ανθυγιεινής

εργασίας

που

προβλέπεται από τις ισχύουσες διατάξεις εξακολουθεί να καταβάλλεται και μετά την έναρξη της ισχύος του παρόντος, τόσο στους λαμβάνοντες τούτο, όσο και στους νεοδιοριζόμενους που θα απασχολούνται στους ίδιους χώρους ή εργασίες που δικαιολογούν την καταβολή του. 2.

Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικής

Ασφάλισης, Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Οικονομικών που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως δύναται, εφόσον κρίνεται απαραίτητο, να χορηγούνται και είδη ατομικής προστασίας στους εργαζομένους σε επικίνδυνες ή ανθυγιεινές απασχολήσεις ή χώρους. 3.Άλλου είδους παροχές ή μέτρα που έχουν θεσπιστεί λόγω ανθυγιεινής εργασίας δεν θίγονται για τους υπαλλήλους που υπηρετούν στο Δημόσιο, ν.π.δ.δ. και Ο.Τ.Α.. Άρθρο 45 Πρώτες βοήθειες, πυρασφάλεια, εκκένωση των χώρων από τους εργαζομένους, σοβαρός και άμεσος κίνδυνος 1.Ο εργοδότης οφείλει: α)

να

λαμβάνει

όσον

αφορά

τις

πρώτες

βοήθειες,

την

πυρασφάλεια και την εκκένωση των χώρων από εργαζομένους τα αναγκαία μέτρα τα οποία θα είναι προσαρμοσμένα στο μέγεθος και στη φύση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης και θα λαμβάνουν υπόψη τα άλλα πρόσωπα που είναι παρόντα, β) να οργανώνει την κατάλληλη υποδομή και να εξασφαλίζει τις κατάλληλες διασυνδέσεις με αρμόδιες εξωτερικές υπηρεσίες, προκειμένου να αντιμετωπισθούν άμεσα θέματα πρώτων βοηθειών, επείγουσας ιατρικής περίθαλψης, διάσωσης και πυρασφάλειας, και

223

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

γ) να ελέγχει τις εγκαταστάσεις και τα μέσα παροχής πρώτων βοηθειών τακτικά, όσον αφορά την πληρότητα και την ικανότητα χρησιμοποίησής τους. 2.Κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 1, ο εργοδότης πρέπει μεταξύ άλλων να ορίζει τους εργαζομένους που είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή των μέτρων που αφορούν τις πρώτες βοήθειες, την πυρασφάλεια και την εκκένωση των χώρων από τους εργαζομένους. Αυτοί οι εργαζόμενοι πρέπει να έχουν λάβει κατάλληλη επιμόρφωση, να είναι επαρκείς σε αριθμό και να τίθεται στη διάθεσή τους το κατάλληλο υλικό, ανάλογα με το μέγεθος και τους ειδικούς κινδύνους της επιχείρησης και της εγκατάστασης. 3.

Ο εργοδότης επίσης οφείλει: α) Να συντηρεί τους τόπους εργασίας, τα μηχανολογικά μέσα και

τον εξοπλισμό και να μεριμνά για την κατά το δυνατό άμεση αποκατάσταση των ελλείψεων, που έχουν σχέση με την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων. Αν από τις ελλείψεις αυτές προκαλείται άμεσος και σοβαρός κίνδυνος για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, πρέπει να διακόπτεται αμέσως η εργασία στο σημείο που εμφανίζονται οι ελλείψεις, μέχρι την αποκατάστασή τους. β) Να ενημερώνει το συντομότερο δυνατό τους εργαζομένους που εκτίθενται ή ενδέχεται να εκτεθούν σε σοβαρό και άμεσο κίνδυνο, σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν. γ) Να λαμβάνει μέτρα και να δίνει οδηγίες στους εργαζομένους, ώστε να μπορούν σε περίπτωση σοβαρού, άμεσου και αναπόφευκτου κινδύνου να διακόπτουν την εργασία ή/και να εγκαταλείπουν αμέσως το χώρο εργασίας και να μεταβαίνουν σε ασφαλή χώρο. δ) Να μη ζητά από τους εργαζομένους, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις δικαιολογούμενες από τις περιστάσεις, να αναλάβουν πάλι την εργασιακή δραστηριότητα τους, εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται σοβαρός και άμεσος κίνδυνος. 4.

Ο εργαζόμενος, ο οποίος σε περίπτωση σοβαρού άμεσου και

αναπόφευκτου κινδύνου, απομακρύνεται από τη θέση εργασίας του ή/και από μια επικίνδυνη ζώνη, δεν επιτρέπεται να υποστεί καμία δυσμενή επίπτωση

και

πρέπει

να

προστατεύεται

από

κάθε

ζημιογόνο

αδικαιολόγητη συνέπεια σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.

224

και

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

5.Ο εργοδότης εξασφαλίζει ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να είναι σε θέση, σε περίπτωση σοβαρού και άμεσου κινδύνου για την ίδια τους την ασφάλεια ή για την ασφάλεια άλλων προσώπων και εφόσον υπάρχει αδυναμία να επικοινωνήσουν με τον αρμόδιο ιεραρχικά προϊστάμενο, να λαμβάνουν οι ίδιοι τα κατάλληλα μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις γνώσεις τους και τα διαθέσιμα τεχνικά μέσα, ώστε να αποφευχθούν οι συνέπειες του κινδύνου αυτού. Οι ενέργειές τους σε τέτοιες περιπτώσεις δεν θα συνεπάγονται δυσμενή μεταχείριση εκ μέρους του εργοδότη, εκτός αν αποδειχθεί ότι δεν ενήργησαν σύμφωνα με ρητά δοθείσες οδηγίες ή επέδειξαν σοβαρή αμέλεια. Άρθρο 46 Διαβουλεύσεις και συμμετοχή των εργαζομένων Πέραν των διατάξεων που αναφέρονται στις αρμοδιότητες των εκπροσώπων των εργαζομένων και των Ε.Υ.Α.Ε. του άρθρου 4 και των Συμβουλίων Εργαζομένων του ν. 1767/1988 ισχύουν και τα εξής: 1.

Οι εργοδότες ζητούν τη γνώμη των εργαζομένων και των

εκπροσώπων τους και διευκολύνουν τη συμμετοχή τους στο πλαίσιο όλων των ζητημάτων που άπτονται της ασφάλειας και της υγείας κατά την εργασία. Αυτό συνεπάγεται: α) διαβούλευση με τους εργαζομένους, β) δικαίωμα των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους να υποβάλλουν προτάσεις και γ) ισόρροπη συμμετοχή σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία ή/και την πρακτική. 2.Οι εργαζόμενοι ή οι εκπρόσωποι τους συμμετέχουν κατά τρόπο ισόρροπο και σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία ή/και πρακτική, ή ζητείται η γνώμη τους από τον εργοδότη εκ των προτέρων και εγκαίρως όσον αφορά: α) κάθε ενέργεια η οποία μπορεί να έχει ουσιαστικές επιπτώσεις στην ασφάλεια και την υγεία, β) τον καθορισμό των εργαζομένων της επιχείρησης ή/και των ατόμων εκτός της επιχείρησης ή/και της ΕΞ.Υ.Π.Π. που αναλαμβάνουν τα καθήκοντα του τεχνικού ασφάλειας ή/και του ιατρού εργασίας, καθώς και τις δραστηριότητες τους και τον καθορισμό των εργαζομένων που προβλέπονται οτην παράγραφο 2 του άρθρου 45, γ) τις πληροφορίες που προβλέπονται στην παράγραφο 1 περ. α'και β'και στην παράγραφο 2 περ. β' και γ' του άρθρου 43 και στο άρθρο 225

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

47, δ) την προβλεπόμενη στο άρθρο 9 παρ. 1 ενδεχόμενη προσφυγή σε ΕΞ.Υ.Π.Π., ε) το σχεδιασμό και την οργάνωση της εκπαίδευσης που προβλέπεται στο άρθρο 48, στ) την κατάρτιση του κανονισμού υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων και ζ) την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με την αλληλεπίδραση του εργασιακού και του ευρύτερου περιβάλλοντος. 3.

Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων έχουν το δικαίωμα να ζητούν

από τον εργοδότη να λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα και να του υποβάλλουν σχετικές προτάσεις κατά τρόπον ώστε να αντιμετωπίζεται οποιοσδήποτε κίνδυνος για τους εργαζομένους ή/και να εξαλειφθούν οι πηγές του κινδύνου. 4.

Οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποι τους δεν πρέπει να υφίστανται

δυσμενείς επιπτώσεις εξαιτίας των δραστηριοτήτων τους που αναφέρονται στις παραγράφους 2και 3. 5.

Οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποι τους έχουν το δικαίωμα να

απευθυνθούν στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας, αν κρίνουν ότι τα ληφθέντα μέτρα και τα διατιθέμενα από τον εργοδότη μέσα δεν αρκούν για να εξασφαλισθεί η ασφάλεια και η υγεία κατά την εργασία. 6.

Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων κατά τις επισκέψεις και τους

ελέγχους που διεξάγει η αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας δύνανται να παρίστανται και οφείλουν να είναι σε θέση να διατυπώνουν τις παρατηρήσεις τους. Άρθρο 47 Ενημέρωση εργαζομένων 1.

Ο εργοδότης λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου οι

εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους στην επιχείρηση να λαμβάνουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες όσον αφορά: α) τη νομοθεσία που ισχύει σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και τον τρόπο εφαρμογής της από την επιχείρηση, β) τους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία, καθώς και τα μέτρα και τις δραστηριότητες προστασίας και πρόληψης που αφορούν είτε την επιχείρηση εν γένει, είτε κάθε είδος θέσης εργασίας ή/και καθηκόντων και γ) τα μέτρα που λαμβάνονται κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 45. 226

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο εργοδότης λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου οι

εργοδότες των εργαζομένων των άλλων επιχειρήσεων που εκτελούν εργασίες στην επιχείρησή του, να λαμβάνουν τις κατάλληλες πληροφορίες για την εφαρμογή των περιπτώσεων β' και γ' της παραγράφου 1. 3.

Ο εργοδότης λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα, ώστε ο τεχνικός

ασφάλειας, ο ιατρός εργασίας, οι ΕΣ.Υ.Π.Π., οι ΕΞ.Υ.Π.Π. και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων να έχουν πρόσβαση για τη διεκπεραίωση των καθηκόντων τους: α) στην εκτίμηση των κινδύνων και των μέτρων προστασίας που προβλέπονται στην παράγραφο 1 του άρθρου 43, β) στο ειδικό βιβλίο και στον κατάλογο που προβλέπονται στις περιπτώσεις β' και γ'τ ης παραγράφου 2 του άρθρου 43 και γ)

στις

πληροφορίες

που

προέρχονται

τόσο

από

τις

δραστηριότητες προστασίας και πρόληψης όσο και από τις αρμόδιες Επιθεωρήσεις Εργασίας όσον αφορά τους διενεργούμενους ελέγχους των συνθηκών υγείας και ασφάλειας της εργασίας. Άρθρο 48 Εκπαίδευση εργαζομένων 1.

Ο εργοδότης εξασφαλίζει σε κάθε εργαζόμενο κατάλληλη και

επαρκή εκπαίδευση στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας, ιδίως υπό μορφή πληροφοριών και οδηγιών επ’ ευκαιρία: α) της πρόσληψής του, β) τυχόν μετάθεσης ή αλλαγής καθηκόντων, γ) εισαγωγής ή αλλαγής εξοπλισμού εργασίας και δ) εισαγωγής νέας τεχνολογίας που αφορά ειδικά τη θέση εργασίας ή τα καθήκοντά του. 2.Η εκπαίδευση αυτή πρέπει: α) να προσαρμόζεται στην εξέλιξη των κινδύνων και στην εμφάνιση νέων κινδύνων και β) αν χρειάζεται, να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. 3.Ο εργοδότης εξασφαλίζει ότι οι εργαζόμενοι σε εξωτερικές επιχειρήσεις, που εκτελούν εργασίες στην επιχείρηση του, έχουν λάβει τις κατάλληλες οδηγίες, όσον αφορά τους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία κατά τις δραστηριότητες τους σ’ αυτή. 4.Οι εκπρόσωποι

των εργαζομένων δικαιούνται να λαμβάνουν την

κατάλληλη εκπαίδευση. 5.Η εκπαίδευση που προβλέπεται στις παραγράφους 227

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

1,2 και 4 δεν βαρύνει τους εργαζομένους ή τους εκπροσώπους τους. Η εκπαίδευση που προβλέπεται στις παραγράφους 1 και 2 πρέπει να παρέχεται κατά την ώρα εργασίας. Άρθρο 49 Υποχρεώσεις εργαζομένων 1.

Κάθε εργαζόμενος έχει υποχρέωση να εφαρμόζει τους κανόνες

υγείας και ασφάλειας και να φροντίζει ανάλογα με τις δυνατότητές του για την ασφάλεια και την υγεία του, καθώς και για την ασφάλεια και την υγεία των άλλων ατόμων που επηρεάζονται από τις πράξεις ή παραλείψεις του κατά την εργασία σύμφωνα με την εκπαίδευσή του και τις κατάλληλες οδηγίες του εργοδότη του. 2.

Για την πραγματοποίηση αυτών των στόχων, οι εργαζόμενοι

οφείλουν ειδικότερα, σύμφωνα με την εκπαίδευση τους και τις κατάλληλες οδηγίες του εργοδότη τους: α)

να χρησιμοποιούν σωστά τις μηχανές, τις συσκευές, τα

εργαλεία, τις επικίνδυνες ουσίες, τα μεταφορικά και άλλα μέσα, β)

να

χρησιμοποιούν

σωστά

τον

ατομικό

προστατευτικό

εξοπλισμό που τίθεται στη διάθεσή τους και μετά τη χρήση να τον τακτοποιούν στη θέση του, γ) αυθαίρετα

να μη θέτουν εκτός λειτουργίας, αλλάζουν ή μετατοπίζουν

τους

μηχανισμούς

ασφάλειας

των

μηχανών,

εργαλείων,

συσκευών, εγκαταστάσεων και κτιρίων και να χρησιμοποιούν σωστά αυτούς τους μηχανισμούς ασφάλειας, δ)

να αναφέρουν αμέσως στον εργοδότη ή/και σε όσους

ασκούν αρμοδιότητες τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας, όλες τις καταστάσεις που μπορεί να θεωρηθεί εύλογα ότι παρουσιάζουν άμεσο και σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια και την υγεία, καθώς και κάθε έλλειψη που διαπιστώνεται στα συστήματα προστασίας, ε)

να

συντρέχουν

τον

εργοδότη

και

όσους

ασκούν

αρμοδιότητες τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας, όσον καιρό χρειαστεί, ώστε να καταστεί δυνατή η εκπλήρωση όλων των καθηκόντων ή απαιτήσεων, που επιβάλλονται από την αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία και 228

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

στ) να

συντρέχουν

τον

εργοδότη

και

όσους

ασκούν

αρμοδιότητες τεχνικού ασφάλειας και ιατρού εργασίας, όσον καιρό χρειαστεί, ώστε ο εργοδότης να μπορεί να εγγυηθεί ότι το περιβάλλον και οι συνθήκες εργασίας είναι ασφαλείς και χωρίς κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία εντός του πεδίου δραστηριότητάς τους. 3.

Οι εργαζόμενοι έχουν υποχρέωση να παρακολουθούν τα σχετικά

σεμινάρια ή άλλα επιμορφωτικά προγράμματα σε θέματα υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η' ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΝΗΛΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ Άρθρο 50 Πεδίο εφαρμογής 1.

Οι διατάξεις του κεφαλαίου αυτού εφαρμόζονται σε κάθε μορφής

απασχόληση και αυτοαπασχόληση ανηλίκων. Ως ανήλικοι νοούνται όσοι δεν έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους. 2.

Με την επιφύλαξη του άρθρου 7 του π.δ. 62/1998 (ΦΕΚ 67 Α'),

οι διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου δεν εφαρμόζονται για περιστασιακές και σύντομης διάρκειας ελαφριές εργασίες που αφορούν τις οικογενειακού χαρακτήρα γεωργικές, δασικές και κτηνοτροφικές εργασίες, και με την προϋπόθεση ότι οι εργασίες αυτές εκτελούνται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Άρθρο 51 Όροι και προϋποθέσεις απασχόλησης 1.

Με την επιφύλαξη του άρθρου 52 ανήλικοι που δεν έχουν

συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους απαγορεύεται να απασχοληθούν σε οποιαδήποτε εργασία. 2.

Ανήλικοι

δεν

επιτρέπεται

να

απασχολούνται

σε

εργασίες

επικίνδυνες, βαριές ή ανθυγιεινές, καθώς και σε εργασίες που βλάπτουν τη ψυχική τους υγεία και γενικά εμποδίζουν την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους. Οι εργασίες αυτές καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, που εκδίδεται ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε. και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Άρθρο 52 Καλλιτεχνικές και παρεμφερείς απασχολήσεις

229

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Με άδεια της Επιθεώρησης Εργασίας επιτρέπεται η απασχόληση

ανηλίκων που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους σε θεατρικές

παραστάσεις,

μουσικές

εκτελέσεις

άλλες

καλλιτεχνικές

εκδηλώσεις, διαφημιστικά προγράμματα, επιδείξεις μόδας, ραδιοφωνικές ή τηλεοπτικές εγγραφές ή εκπομπές, εγγραφές σε βίντεο, κινηματογραφικές λήψεις, καθώς και η χρησιμοποίηση τους ως μοντέλων, εφόσον δεν βλάπτεται η σωματική και η ψυχική τους υγεία και η ηθική τους. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και εκδίδεται ύστερα από γνώμη της αντιπροσωπευτικότερης οργάνωσης των εργαζομένων και των εργοδοτών του χώρου, μπορεί να επιτρέπεται η απασχόληση ανηλίκων και σε άλλες παρεμφερείς απασχολήσεις. 2.

Η κατά την παράγραφο 1 άδεια χορηγείται στον εργοδότη ύστερα

από αίτηση του και περιέχει το ονοματεπώνυμο και την ηλικία του ανηλίκου, το είδος της εργασίας στην οποία πρόκειται να απασχοληθεί, το ημερήσιο πρόγραμμα και τη χρονική διάρκειά του. Η άδεια χορηγείται για χρονικό διάστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει τους τρεις μήνες. Παράταση της άδειας μπορεί να χορηγηθεί για εξαιρετικούς λόγους. 3.

Για τη χορήγηση της άδειας ή την παράτασή της ο εργοδότης μαζί

με την αίτηση υποβάλλει δήλωση ότι έχουν ληφθεί τα απαραίτητα μέτρα προστασίας του ανηλίκου, συναίνεση του προσώπου που έχει την επιμέλεια του ανηλίκου και ιατρική πιστοποίηση από τις υπηρεσίες του Ε.Σ.Υ. και του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Ι.Κ.Α.) ότι δεν υπάρχει κίνδυνος για τη σωματική ή ψυχική υγεία του ανηλίκου στη συγκεκριμένη απασχόληση. Άρθρο 53 Επαγγελματικός προσανατολισμός Οι ανήλικοι πριν απασχοληθούν σε οποιαδήποτε εργασία, εκτός από τις περιπτώσεις του άρθρου 52, πρέπει να παρακολουθήσουν προγράμματα εξωσχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού. Τα προγράμματα αυτά εκπονούνται

και

εφαρμόζονται

από

τον

Οργανισμό

Απασχολήσεως

Εργατικού Δυναμικού (Ο.Α.Ε.Δ.), που χορηγεί στον ανήλικο βεβαίωση για το πρόγραμμα που παρακολούθησε. Βιβλιάριο εργασίας δεν εκδίδεται χωρίς τη βεβαίωση αυτή. Η έναρξη ισχύος του άρθρου αυτού ορίζεται με απόφαση του οικείου νομάρχη ύστερα από αιτιολογημένη πρόταση του Ο.Α.Ε.Δ..

230

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άρθρο 54 Χρονικά όρια εργασίας 1.

Ανήλικοι, που δεν έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας

τους, καθώς και ανήλικοι που φοιτούν σε γυμνάσια, λύκεια κάθε τύπου ή τεχνικά επαγγελματικά εκπαιδευτήρια, δημόσια ή ιδιωτικά, αναγνωρισμένα από το Κράτος, δεν μπορεί να απασχολούνται περισσότερο από έξι ώρες την ημέρα και τριάντα ώρες την εβδομάδα. 2.

Οι ανήλικοι εργαζόμενοι δικαιούνται ημερήσια ανάπαυση δώδεκα

τουλάχιστον συνεχείς ώρες, στις οποίες πρέπει να περιλαμβάνεται το χρονικό διάστημα από τις δέκα το βράδυ μέχρι τις έξι το πρωί. 3.

Η ημερήσια απασχόληση των ανηλίκων που φοιτούν σε γυμνάσια

ή λύκεια κάθε τύπου ή τεχνικά επαγγελματικά εκπαιδευτήρια, δημόσιες ή ιδιωτικές, αναγνωρισμένες από το Κράτος, αρχίζει ή λήγει δύο τουλάχιστον ώρες μετά τη λήξη ή πριν από την έναρξη των μαθημάτων αντίστοιχα. 4.

Η απασχόληση των ανηλίκων σε καλλιτεχνικές ή παρεμφερείς

δραστηριότητες δεν μπορεί να υπερβαίνει τις: α) δύο ώρες την ημέρα για ανηλίκους από τριών έως έξι ετών, β) τρεις ώρες την ημέρα για ανηλίκους από έξι έως ένδεκα ετών, γ) τέσσερις ώρες την ημέρα για ανηλίκους από ένδεκα έως δεκατριών ετών, δ) πέντε ώρες την ημέρα για ανηλίκους από δεκατριών έως δεκαπέντε ετών. 5.Η υπερωριακή απασχόληση των ανηλίκων απαγορεύεται. Άρθρο 55 Αμοιβή 1

.Οι ανήλικοι εργαζόμενοι αμείβονται με βάση το κατώτατο

τουλάχιστον ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη που προβλέπεται από την εθνική γενική συλλογική σύμβαση εργασίας κατ’ αναλογία των ωρών απασχόλησής τους. 2.

Ευνοϊκότερες

συνθήκες

εργασίας

και

μεγαλύτερη

αμοιβή

ρυθμίζονται με συλλογικές συμβάσεις εργασίας. 3.

Οι διατάξεις του άρθρου 14 του ν. 1346/1983 (ΦΕΚ 46 Α')

κατισχύουν των διατάξεων του άρθρου αυτού. Άρθρο 56 Άδειες 231

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η κανονική άδεια χορηγείται κατά την περίοδο των θερινών

σχολικών διακοπών σε συνεχείς ημέρες. Το μισό της κανονικής άδειας χορηγείται τμηματικά και σε άλλες χρονικές περιόδους, αν το ζητήσει ο ανήλικος. Οι διατάξεις οι οποίες ρυθμίζουν την κανονική άδεια στις επιχειρήσεις που λειτουργούν εποχιακά και ευνοϊκότερες για τους εργαζομένους ρυθμίσεις δεν θίγονται. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι κείμενες διατάξεις περί κανονικών αδειών όπως ισχύουν κάθε φορά. 2.

Οι ανήλικοι εργαζόμενοι, ανεξάρτητα από το χρόνο απασχόλησης

τους, όταν είναι συγχρόνως και μαθητές ή σπουδαστές σε αναγνωρισμένη σχολή, δικαιούνται για τη συμμετοχή τους στις εξετάσεις και άδεια δύο ημερών, συνεχόμενη ή τμηματική, κατά την αίτησή τους, για κάθε ημέρα εξετάσεων, με την υποχρέωση να αποδεικνύουν τη συμμετοχή τους με σχετική βεβαίωση. Η άδεια αυτή δεν μπορεί να είναι μικρότερη των 14 ημερών συνολικά. 3.

Οι άδειες της προηγούμενης παραγράφου είναι χωρίς αποδοχές

από τον εργοδότη. Οι αποδοχές των αδειών αυτών καταβάλλονται πάντοτε από τον Ο.Α.Ε.Δ. και η δαπάνη των έξι πρώτων ημερών κατ’ έτος βαρύνει τον προϋπολογισμό αυτού, η δε λοιπή αποδίδεται στον Ο.Α.Ε.Δ. από τον προϋπολογισμό του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, στον οποίο εγγράφεται σχετική πίστωση. 4.

Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ρυθμίζεται κάθε χρήσιμη λεπτομέρεια για την εφαρμογή αυτού του άρθρου. Άρθρο 57 Βιβλιάριο εργασίας 1.

Οι ανήλικοι δεν επιτρέπεται να απασχολούνται, αν δεν είναι

εφοδιασμένοι με βιβλιάριο εργασίας, ειδικό για τη συγκεκριμένη εργασία ή ομάδα εργασιών. 2.

Βιβλιάριο εργασίας δεν απαιτείται, όταν πρόκειται για απασχόληση

ανηλίκου, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 52. 3.

Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ρυθμίζονται η διαδικασία έκδοσης, ανανέωσης, αφαίρεσης και αντικατάστασης του

232

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

βιβλιαρίου, το περιεχόμενό του, ο χρόνος της ισχύος του και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια. Άρθρο 58 Τηρούμενα έντυπα από τους εργοδότες 1.

Κάθε εργοδότης, που απασχολεί ανηλίκους, τηρεί σχετικό μητρώο

στο οποίο αναγράφει το ονοματεπώνυμο του εργαζομένου, τη χρονολογία γέννησης, τη διεύθυνση της κατοικίας του, τον αριθμό του βιβλιαρίου εργασίας, την ημερομηνία έκδοσης ή ανανέωσής του, το είδος της εργασίας, τη χρονολογία έναρξης και λήξης της σχέσης εργασίας. 2.

Ο εργοδότης οφείλει να διατηρεί το μητρώο σε καλή κατάσταση

και να το θέτει στη διάθεση των αρμόδιων κρατικών οργάνων, όταν ζητηθεί. Άρθρο 59 Μητρώο ανηλίκων 1.

Σε κάθε Επιθεώρηση Εργασίας τηρείται μητρώο των ανηλίκων

που έχουν εφοδιαστεί από αυτή με βιβλιάριο εργασίας. 2.

Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ρυθμίζονται η διαδικασία έκδοσης, το περιεχόμενο και ο τρόπος τήρησης του πιο πάνω μητρώου καθώς και κάθε αναγκαία σχετική λεπτομέρεια. Άρθρο 60 Διαδικασία ιατρικής πιστοποίησης 1.

Για

την

έκδοση

βιβλιαρίου

εργασίας

απαιτείται

ιατρική

πιστοποίηση ότι από την απασχόληση, που επέλεξαν οι ανήλικοι δεν διατρέχει κίνδυνο η υγεία τους ή η σωματική ή η πνευματική ανάπτυξή τους. Η πιστοποίηση γίνεται από υγειονομικές υπηρεσίες ύστερα από ιατρικές εξετάσεις. 2.

Η παραπομπή στις υγειονομικές υπηρεσίες γίνεται από την

Επιθεώρηση Εργασίας. Η διαδικασία της παραπομπής ρυθμίζεται με την απόφαση που προβλέπεται στην παράγραφο 3 του άρθρου 57. Άρθρο 61 Αρμόδιες υγειονομικές υπηρεσίες Αρμόδιες για τις ιατρικές εξετάσεις είναι οι υπηρεσίες του Ε.Σ.Υ. και του Ι.Κ.Α., οι οποίες λειτουργούν στην περιοχή αρμοδιότητας της Επιθεώρησης Εργασίας, που χορηγεί το βιβλιάριο εργασίας.

233

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άρθρο 62 Ιατρικές εξετάσεις 1.

Οι ιατρικές εξετάσεις των ανηλίκων ενεργούνται δωρεάν και

περιλαμβάνουν γενικές εξετάσεις, καθώς και κάθε ειδικότερη εξέταση κατά την κρίση του αρμόδιου ιατρού για την έκδοση της ιατρικής πιστοποίησης. 2.

Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικής

Ασφάλισης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, που εκδίδεται ύστερα από

γνώμη

του

Σ.Υ.Α.Ε.

και

δημοσιεύεται

στην

Εφημερίδα

της

Κυβερνήσεως, καθορίζονται ειδικές ιατρικές εξετάσεις που απαιτούνται για ορισμένες εργασίες ή ομάδα εργασιών. 3.

Οι ιατρικές εξετάσεις ενεργούνται: α)

κάθε δώδεκα μήνες μέχρι να συμπληρωθεί το 18ο έτος της

ηλικίας των ανηλίκων, β)

σε χρονικά διαστήματα μικρότερα από το δωδεκάμηνο κατά

την κρίση ιατρού ή της αρμόδιας Επιθεώρησης Εργασίας σε περίπτωση ατυχήματος ή ασθένειας και γ)

σε περίπτωση αλλαγής εργασίας ή ομάδας εργασιών.

Άρθρο 63 Ιατρική πιστοποίηση 1.

Η πιστοποίηση γίνεται από τον προϊστάμενο των υπηρεσιών

υγείας ή από τους οριζόμενους απ’ αυτόν ιατρούς και καταχωρείται σε ειδική βεβαίωση με την ένδειξη κατάλληλος ή ακατάλληλος ή ακατάλληλος για ορισμένο χρόνο ή για ορισμένη εργασία. 2.

Όταν η πιστοποίηση ισχύει για ορισμένη εργασία που απαιτεί

ειδικές συνθήκες απασχόλησης ή επισημαίνει ανωμαλία στην ανάπτυξη ή ειδικά προβλήματα υγείας του εξεταζομένου, καθορίζει και τη χρονολογία επανεξέτασης καθώς και τα μέτρα που πρέπει να λάβει η Επιθεώρηση Εργασίας, για τον επαγγελματικό προσανατολισμό και την επαγγελματική επανακατάρτιση του ανηλίκου, σε συνεργασία με τις αρμόδιες για τα προγράμματα εξωσχολικού προσανατολισμού υπηρεσίες του Ο.Α.Ε.Δ. και τις υπηρεσίες υγείας. Άρθρο 64 Αξιώσεις ανηλίκων

234

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ανήλικοι που απασχολούνται σε οποιονδήποτε εργοδότη έχουν

όλες τις αξιώσεις που απορρέουν από έγκυρη σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, ανεξάρτητα αν τηρήθηκαν οι διατάξεις για την πρόσληψή τους. 2.

Οι διατάξεις του ν. 1346/1983 που ρυθμίζουν θέματα μαθητείας,

καθώς και όσες δεν καταργήθηκαν με αυτόν, κατισχύουν των διατάξεων του άρθρου αυτού. Άρθρο 65 Εργασιακό περιβάλλον Κίνδυνοι Πρόληψη 1.

Κάθε εργοδότης, εκτός από τα μέτρα υγείας και ασφάλειας που

προβλέπονται για όλους τους εργαζομένους, οφείλει να λαμβάνει και πρόσθετα μέτρα προστασίας των ανηλίκων στο εργασιακό τους περιβάλλον, να ενημερώνει αυτούς κατά την έναρξη αλλά και περιοδικά κατά τη διάρκεια της εργασίας για τους κινδύνους που απειλούν τη ζωή, την υγεία και τη φυσική, ψυχική και πνευματική τους ανάπτυξη και να τους καθοδηγεί στη λήψη των κατάλληλων μέτρων για την αποφυγή των παραπάνω κινδύνων. Με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού που εκδίδονται ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε. και δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως μπορεί να ορίζονται εξειδικευμένα πρόσθετα μέτρα προστασίας των ανηλίκων για ορισμένες εργασίες και να ρυθμίζεται κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή τους. 2.

Κάθε εργοδότης οφείλει να προστατεύει τους ανηλίκους από

πράξεις βίας ή προσβολής της προσωπικότητας ή βλάβης της ηθικής τους. 3.

Δεν επιτρέπεται να είναι εργοδότες ανηλίκων, πρόσωπα που

έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας και οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής ή για παράβαση των άρθρων 5 έως και 11 του ν. 1729/1987 (ΦΕΚ 144 Α') και του ν. 1500/1984 (ΦΕΚ 191 Α') όπως κάθε φορά ισχύουν. 4.

Όσοι δεν έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους

απαγορεύεται να απασχολούνται σε εργασίες, έργα ή δραστηριότητες οποιασδήποτε μορφής, που από τη φύση τους ή τις συνθήκες που εκτελούνται είναι πιθανό να βλάψουν την υγεία, την ασφάλεια ή να προσβάλλουν την ηθική τους. Οι εργασίες, τα έργα και οι δραστηριότητες αυτές καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, σύμφωνα 235

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

με την παράγραφο 1 του άρθρου 4 του ν. 2918/2001 (ΦΕΚ 119 Α') με τον οποίο κυρώθηκε η 182 Διεθνής Σύμβαση Εργασίας μετά από διάλογο με τις εργοδοτικές και εργατικές οργανώσεις και γνώμη του Α.Σ.Ε., αφού ληφθούν ιδιαιτέρως υπόψη και οι εξής συνθήκες: α) το ανθυγιεινό περιβάλλον (όπως: επικίνδυνες ουσίες, παράγοντες και διαδικασίες, θερμοκρασία, θόρυβος και δονήσεις επιβλαβείς για την υγεία), β) η πολύωρη απασχόληση ή η νυχτερινή απασχόληση ή η απασχόληση όπου ο ανήλικος είναι εκτεθειμένος σε φυσική, ψυχολογική ή σεξουαλική κακοποίηση ή εκμετάλλευση, γ) η εργασία με τη χρήση επικίνδυνου εξοπλισμού, μηχανημάτων και εργαλείων ή εργασία που περιλαμβάνει χειρωνακτική διακίνηση ή μεταφορά βαρέων φορτίων, δ) η εργασία που πραγματοποιείται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, του νερού, σε επικίνδυνα ύψη ή σε χώρους υπό περιορισμό. 5.

Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

και των κατά περίπτωση συναρμόδιων Υπουργών που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και που εκδίδεται ύστερα από γνώμη του Α.Σ.Ε., καθορίζονται Προγράμματα Δράσης για την προστασία των εργαζόμενων ανηλίκων, σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 2918/2001. Οι σκοποί των προγραμμάτων αυτών πρέπει να είναι σύμφωνοι με τα όσα προβλέπονται στην 182 Διεθνή Σύμβαση Εργασίας για την απαγόρευση των χειρότερων μορφών εργασίας των παιδιών και άμεση δράση με σκοπό την εξάλειψή τους. Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης μπορεί να συνεργάζεται για το σκοπό αυτόν με άλλους συναρμόδιους φορείς, όργανα, αρχές και υπηρεσίες. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

και

των

κατά

περίπτωση

συναρμόδιων

Υπουργών

που

δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθορίζονται οι όροι, ο τρόπος, η διαδικασία και οι προϋποθέσεις για τις συνεργασίες αυτές. 6.

Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

και των κατά περίπτωση συναρμόδιων Υπουργών που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθορίζονται τα όργανα και οι κατάλληλοι μηχανισμοί

για

την

ολοκληρωμένη

και

συστηματική

επίβλεψη

της

εφαρμογής των διατάξεων του ν. 2918/2001 και του παρόντος άρθρου. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης καθορίζεται η οργάνωση του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε.) για την ανάπτυξη

236

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

στοχευμένης δράσης για την προστασία των ανηλίκων στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του. Άρθρο 66 Απαγόρευση εργασίας 1.

Ο έλεγχος της εφαρμογής των διατάξεων του κεφαλαίου αυτού

ανήκει στο Σ.ΕΠ.Ε.. 2.

Οι αρμόδιες υπηρεσίες του Σ.ΕΠ.Ε. απαγορεύουν τη συνέχιση της

εργασίας του ανηλίκου σε ορισμένη επιχείρηση, όταν απασχολείται σε συνθήκες που δεν διασφαλίζουν τη σωματική ή την ψυχική του υγεία. Άρθρο 67 Ποινικές και διοικητικές κυρώσεις 1.

Ο εργοδότης ή οι εκπρόσωποί του που παραβαίνουν από δόλο ή

από αμέλεια τις διατάξεις του κεφαλαίου αυτού και των αποφάσεων, που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότησή του, τιμωρούνται, αν από άλλη ποινική διάταξη δεν προβλέπεται βαρύτερη ποινή με τις ποινές του άρθρου 458 του Ποινικού Κώδικα. 2.

Με κράτηση ή πρόστιμο τιμωρείται και εκείνος που ασκεί την

επιμέλεια του ανηλίκου, όταν επιτρέπει σε αυτόν να ασχολείται κατά παράβαση των άρθρων 51, 52, 54 και 57. 3.

Εργοδότης που παραβιάζει τις διατάξεις και απασχολεί ανηλίκους

σε εργασίες, έργα ή δραστηριότητες κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 65, παρ. 4, 5 και 6, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι δύο ετών και με χρηματική ποινή. Με την ίδια ποινή τιμωρείται και όποιος έχει την επιμέλεια ανηλίκου που απασχολείται σε εργασία, έργο ή δραστηριότητες κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 65, παρ. 4, 5 και 6. Ο εργοδότης τιμωρείται επιπλέον και με τις διοικητικές κυρώσεις του άρθρου 16 παρ. 1 έως 5 του ν. 2639/1998 (ΦΕΚ 205 Α'). Άρθρο 68 Ναυτική εργασία Με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με κοινή πρόταση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, εναρμονίζονται οι διατάξεις που ρυθμίζουν τη ναυτική εργασία με τις διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ' ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΥΡΩΣΕΙΣ 237

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άρθρο 69 Όργανα ελέγχου 1.

Ο έλεγχος εφαρμογής των διατάξεων του κώδικα αυτού και των

πράξεων που εκδίδονται σε εκτέλεση του ανατίθενται στα αρμόδια όργανα του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. 2.

Για το σκοπό αυτό τα παραπάνω όργανα συνεργάζονται με άλλες

δημόσιες υπηρεσίες και μπορούν να λαμβάνουν γνώση των στοιχείων ή πληροφοριών των σχετικών με την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων που υπάρχουν στις υπηρεσίες τους. 3.

Όταν οι διατάξεις του κώδικα αυτού και των πράξεων που

εκδίδονται σε εκτέλεση του αφορούν εργαζομένους που απασχολούνται σε τομείς ή κλάδους ή επιχειρήσεις που εποπτεύονται από άλλους φορείς εκτός από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, η αρμοδιότητα ελέγχου για την εφαρμογή των διατάξεων αυτών μπορεί να ανατίθεται στους φορείς αυτούς. Η ανάθεση αυτή γίνεται με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρόταση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε.. 4.

Για τις επιχειρήσεις των μεταλλείων, λατομείων και ορυχείων ο

έλεγχος της εφαρμογής του παρόντος και των προεδρικών διαταγμάτων που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότηση του ανατίθεται στις αρμόδιες για τον έλεγχο των επιχειρήσεων αυτών υπηρεσίες. Άρθρο 70 Παροχή στοιχείων Εχεμύθεια οργάνων 1.

Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να παρέχουν, αν τους ζητηθούν,

όλα τα στοιχεία και πληροφορίες για την παραγωγική διαδικασία και τις χρησιμοποιούμενες ύλες που έχουν σχέση με την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, στα αρμόδια σύμφωνα με το άρθρο 69 όργανα ελέγχου και στον αρμόδιο ιατρό για την επίβλεψη της υγείας των εργαζομένων. Η επιχείρηση κατά την παροχή των στοιχείων και πληροφοριών οφείλει να διευκρινίζει ποια απ’ αυτά αποτελούν απόρρητο της επιχείρησης. 2.

Τα αρμόδια όργανα ελέγχου, για την εφαρμογή των διατάξεων

του κώδικα αυτού και των πράξεων που εκδίδονται σε εκτέλεσή του, είναι υποχρεωμένα να τηρούν εχεμύθεια για τα επαγγελματικά απόρρητα των

238

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

επιχειρήσεων ή εκμεταλλεύσεων που περιέρχονται σε γνώση τους κατά τον έλεγχο. 3.

Η υποχρέωση τήρησης του απορρήτου παύει να υπάρχει στο

μέτρο που εμποδίζει την αποτελεσματικότητα του διενεργούμενου ελέγχου και ιδιαίτερα τον εντοπισμό των κινδύνων για την ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων,

την ανάλυση

και

ερμηνεία

των

αποτελεσμάτων

των

μετρήσεων και την εξαγωγή ορθών συμπερασμάτων. 4.

Την υποχρέωση της παραγράφου 2 έχουν και όσοι χειρίζονται τα

θέματα αυτά στις αρμόδιες υπηρεσίες. Άρθρο 71 Διοικητικές κυρώσεις 1.

Σε κάθε εργοδότη, κατασκευαστή, παρασκευαστή, εισαγωγέα,

προμηθευτή που παραβαίνει τις διατάξεις της νομοθεσίας για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων ανεξάρτητα από τις ποινικές κυρώσεις, επιβάλλεται με αιτιολογημένη πράξη του αρμόδιου Προϊσταμένου Κέντρου Πρόληψης Επαγγελματικού Κινδύνου ή του ελέγξαντος Ειδικού Επιθεωρητή Εργασίας και ύστερα από προηγούμενη πρόσκληση του εργοδότη για παροχή εξηγήσεων: α) πρόστιμο για καθεμία παράβαση, από πεντακόσια ευρώ (500,00€) μέχρι πενήντα χιλιάδες ευρώ (50.000,00€), β)

προσωρινή

διακοπή

της

λειτουργίας

συγκεκριμένης

παραγωγικής διαδικασίας ή τμήματος ή τμημάτων ή του συνόλου της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης για χρονικό διάστημα μέχρι έξι ημερών. 2.

Ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης μπορεί, ύστερα

από αιτιολογημένη εισήγηση του αρμόδιου επιθεωρητή εργασίας, να επιβάλει

στους

παραπάνω

προσωρινή

διακοπή

της

λειτουργίας

συγκεκριμένης παραγωγικής διαδικασίας ή τμήματος ή τμημάτων ή του συνόλου

της

επιχείρησης

εκμετάλλευσης

για

χρονικό

διάστημα

μεγαλύτερο των έξι ημερών, ή και οριστική διακοπή της λειτουργίας συγκεκριμένης παραγωγικής διαδικασίας ή τμήματος ή τμημάτων ή του συνόλου της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης. 3.

Κατά την επιλογή και επιβολή των παραπάνω διοικητικών ποινών

λαμβάνονται υπόψη ιδίως: α) η αμεσότητα, η σοβαρότητα και η έκταση του κινδύνου,

239

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β) η σοβαρότητα της παράβασης, η τυχόν επαναλαμβανόμενη μη συμμόρφωση στις υποδείξεις των αρμόδιων οργάνων, οι παρόμοιες παραβάσεις για τις οποίες έχουν επιβληθεί κυρώσεις στο παρελθόν και ο βαθμός υπαιτιότητας. 4.

Πριν από την επιβολή των παραπάνω διοικητικών κυρώσεων

μπορεί να χορηγηθεί εύλογη προθεσμία μέχρι τριάντα ημερών για συμμόρφωση ή να παραταθεί μία μόνο φορά η προθεσμία έως και δέκα ημέρες, αν κριθεί ότι εκείνη που χορηγήθηκε αρχικά δεν ήταν επαρκής. 5.

Ως προς τη διαδικασία επιβολής προστίμου εφαρμόζεται το άρθρο

1β παρ. 2 του ν. 2β39/1998 όπως ισχύει. β. Η εκτέλεση των διοικητικών κυρώσεων προσωρινής και οριστικής διακοπής γίνεται από την αρμόδια αστυνομική αρχή. 7.

Με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης,

που εκδίδονται ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε. και δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, μπορεί να αυξάνονται τα όρια των προστίμων της παραγράφου 1 περ. α'. 8.

Οι διοικητικές κυρώσεις και η βεβαίωση και είσπραξη προστίμων

δεν εφαρμόζονται για το Δημόσιο, τα ν.π.δ.δ. και τους Ο.Τ.Α.. Αντί επιβολής προστίμου, ο επιθεωρητής εργασίας συντάσσει αιτιολογημένη έκθεση την οποία

υποβάλλει

στους

Υπουργούς

Εσωτερικών,

Αποκέντρωσης

και

Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και στον οικείο Υπουργό και ανακοινώνει στον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας, την οποία αφορά. Άρθρο 72 Ποινικές κυρώσεις 1.

Κάθε εργοδότης, που παραβαίνει με πρόθεση τις διατάξεις της

νομοθεσίας, για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων και των κανονιστικών πράξεων που εκδίδονται με εξουσιοδότησή της τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών ή με χρηματική ποινή τουλάχιστον εννιακοσίων ευρώ (900,00€) ή και με τις δύο αυτές ποινές. Κάθε κατασκευαστής

παρασκευαστής,

εισαγωγέας

προμηθευτής,

που

παραβαίνει με πρόθεση τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας, για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων και των κανονιστικών πράξεων που εκδίδονται με εξουσιοδότησή της τιμωρείται με ποινή φυλάκισης ή με χρηματική ποινή τουλάχιστον διακοσίων ενενήντα τριών ευρώ (293,00€) ή 240

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

και με τις δύο αυτές ποινές. Σε περίπτωση παράβασης των διατάξεων από αμέλεια οι παραπάνω δράστες τιμωρούνται με φυλάκιση μέχρις ενός έτους ή με χρηματική ποινή. 2.

Η υπόθεση εισάγεται προς εκδίκαση με απευθείας κλήση.

Σε

περίπτωση

αναβολής

της

δίκης,

στις

υποθέσεις

της

παραγράφου 1 το δικαστήριο με απόφασή του ορίζει ρητή δικάσιμο, μέσα σε είκοσι μία ημέρες. Άρθρο 73 Εξουσιοδοτικές διατάξεις 1.

Με προεδρικά διατάγματα που εκδίδονται με πρόταση του

Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., καθορίζονται τα μέτρα υγιεινής, ασφάλειας και προστασίας της υγείας των εργαζομένων, που πρέπει να λαμβάνονται για την αποτροπή του επαγγελματικού κινδύνου κατά ειδικές εργασίες, είδη εργασιών ή δραστηριότητες για την εφαρμογή του παρόντος κώδικα. Τα προεδρικά αυτά διατάγματα μπορεί να προβλέπουν και σταδιακή εφαρμογή των μέτρων που καθορίζουν. 2.

Με προεδρικά διατάγματα, που εκδίδονται με πρόταση του

Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού, ύστερα από γνώμη του Σ.Υ.Α.Ε., καθορίζεται ο εθνικός κατάλογος επαγγελματικών ασθενειών σύμφωνα με το παράρτημα Ι της Σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2003/670/ΕΚ «Σχετικά με τον ευρωπαϊκό κατάλογο των επαγγελματικών ασθενειών». 3.

Με κοινές υπουργικές αποφάσεις οι οποίες εκδίδονται από τον

Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και τους συναρμόδιους Υπουργούς και μετά από γνωμοδότηση του Σ.Υ.Α.Ε., καθορίζονται: α)

Οι όροι και οι προϋποθέσεις λειτουργίας των επιχειρήσεων

που ασχολούνται με τις εργασίες κατεδάφισης και αφαίρεσης αμιάντου ή/και υλικών

που

περιέχουν

αμίαντο

από

κτίρια,

κατασκευές,

συσκευές,

εγκαταστάσεις και πλοία, καθώς επίσης και με τις εργασίες συντήρησης, επικάλυψης και εγκλεισμού αμιάντου ή/και υλικών που περιέχουν αμίαντο. Οι επιχειρήσεις αυτές πρέπει να διαθέτουν σχετική άδεια η οποία εκδίδεται από

το

Υπουργείο

Εργασίας

και

Κοινωνικής

Ασφάλισης

το

οποίο

συνεπικουρείται στο έργο του από γνωμοδοτική επιτροπή. Όλες οι σχετικές λεπτομέρειες για τη συγκρότηση της επιτροπής, τη συμμετοχή σε αυτή των 241

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εμπλεκόμενων φορέων, τον τρόπο λειτουργίας της, την αμοιβή των μελών και κάθε άλλη σχετική δαπάνη θα καθοριστούν με την ως άνω αναφερθείσα κοινή υπουργική απόφαση. β)

Η διαδικασία έγκρισης των προγραμμάτων εκπαίδευσης

όλων όσων εμπλέκονται σε εργασίες με αμίαντο ή αμιαντούχα υλικά, η οργάνωση, η εκτέλεση, η λειτουργία, το είδος, η διάρκεια, οι δαπάνες εκτέλεσης και οι φορείς που διενεργούν τα προγράμματα εκπαίδευσης, η διδακτέα ύλη, τα προσόντα των διδασκόντων και των εκπαιδευομένων, τα πιστοποιητικά που χορηγούνται και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια. Ο χρόνος αποχής των εργαζομένων από την εργασία, για την παρακολούθηση των προγραμμάτων αυτών, θεωρείται χρόνος εργασίας για κάθε συνέπεια από τη σχέση εργασίας και για την αμοιβή τους και δεν μπορεί να συμψηφιστεί με την κανονική ετήσια άδειά τους.» Άρθρο δεύτερο 1.

Από την έναρξη ισχύος του παρόντος καταργείται κάθε διάταξη

γενική ή ειδική που αφορά θέματα ρυθμιζόμενα από τον παρόντα κώδικα. 2.

Όπου στις ισχύουσες διατάξεις αναφέρονται «Επιτροπές Υγιεινής

και Ασφάλειας της Εργασίας», «Νομαρχιακές Επιτροπές Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας» και «Συμβούλιο Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας» νοούνται, αντιστοίχως, οι κατά τον παρόντα κώδικα «Επιτροπές Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων», «Νομαρχιακές Επιτροπές Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων» και το «Συμβούλιο Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων». 3.

Η ισχύς του παρόντος αρχίζει ένα μήνα μετά τη δημοσίευσή του

στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. 2.6 Παροχή Υπηρεσιών προστασίας και πρόσληψης Όργανα για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας σε επίπεδο οργάνωσης Επιτροπή υγιεινής και ασφάλειας: Οι επιχειρήσεις που απασχολούν περισσότερους από 50 εργαζομένους, μπορούν και έχουν το δικαίωμα οι εργαζόμενοι να συστήσουν μια επιτροπή υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας, η οποία θα απαρτίζεται από εκλεγμένους αντιπροσώπους των εργαζομένων. Σε επιχειρήσεις που απασχολούν από 20 έως 50 άτομα έχουμε έναν αντιπρόσωπο. Η επιτροπή ή 242

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ο αντιπρόσωπος έχουν συμβουλευτικό χαρακτήρα και αποσκοπούν στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας, τα καθήκοντα τους είναι τα εξής: Μελέτη των συνθηκών εργασίας, πρόταση μέτρων για βελτίωση και επίβλεψη του προσωπικού. Σε περιπτώσεις εργατικών ατυχημάτων να προτείνουν μέτρα για να μην ξανασυμβεί κάτι παρόμοιο. Επισήμανση του κινδύνου σε χώρους και θέσεις εργασίας και πρόταση μέτρων για την αποφυγή τους. Αυτό το πράγμα βοηθά και στην πολιτική πρόληψης των ατυχημάτων που συμβαίνουν μέσα στην επιχείρηση. Πρέπει να ενημερώνονται από τη διοίκηση για τις επαγγελματικές ασθένειες που συμβαίνουν στο χώρο. Ενημέρωση για τα νέα παραγωγικά μηχανήματα, εργαλεία, και για τους

νέους

παραγωγικούς

τρόπους

λειτουργίας,

όσο

βέβαια

αυτά

επηρεάζουν την υγιεινή και την ασφάλεια. Κάλεσμα του εργοδότη για υπόδειξη άμεσου κινδύνου, χωρίς να πάψει η λειτουργία παραγωγής. Δικαίωμα να ζητηθεί η γνώμη εμπειρογνώμονα για θέματα υγείας και ασφαλείας, με σύμφωνη γνώμη από τον εργοδότη. Τεχνικός ασφαλείας και Γιατρός εργασίας Καλύτερη ποιότητα ζωής των εργαζομένων Στο να είναι ο εργαζόμενος ικανοποιημένος από την καθημερινή του ζωή, παίζει ουσιαστικό ρόλο η όλη οργάνωση και ο προγραμματισμός της δουλειάς του. Το τι δηλαδή κάνει, το ποιες μέρες και ώρες εργάζεται και το πώς σχετίζονται τα καθήκοντα του με κείνα των συναδέλφων του. 'Οταν τα προσόντα και οι ικανότητες του εργαζόμενου δεν αξιοποιούνται και όταν τα προγράμματα εργασίας δεν αφήνουν αρκετό χρόνο για ανάπαυση και επικοινωνία, δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα και για τον εργαζόμενο και για την επιχείρηση. Είναι επίσης σημαντικό να νοιώθουμε στην οικογένεια και ανάμεσα σε φίλους και γνωστούς εκτίμηση για την δουλειά που κάνουμε, να αισθανόμαστε ότι ασκούμε κάποια επιρροή και ότι έχουμε πραγματικά την ευκαιρία να αναπτύξουμε τις ικανότητες μας και να προσφέρουμε κάποιες υπηρεσίες στην κοινωνία. Ο τρόπος οργάνωσης της εργασίας επηρεάζει άμεσα το περιεχόμενο της και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό εάν η εργασία είναι εύκολη ή επίπονη, δυσάρεστη ή ικανοποιητική. 243

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η διάρκεια της εργασίας ανά ημέρα, ανά εβδομάδα, ανά μήνα, ανά έτος και για όλη τη ζωή του εργαζόμενου επηρεάζει επίσης την ασφάλεια της εργασίας και έχει επιπτώσεις τόσο στην υγεία του εργαζόμενου όσο και στην ποιότητα της καθημερινής του ζωής. Εδώ θα εξετάσουμε τα παρακάτω θέματα: οργάνωση και περιεχόμενο της εργασίας τρόποι για βελτίωση της οργάνωσης της εργασίας ώρες εργασίας χρόνος για ανάπαυση και επικοινωνία εργασία με βάρδιες Οργάνωση και περιεχόμενο της εργασίας ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ Η τεχνολογική εξέλιξη αλλάζει τον τρόπο εκτέλεσης της εργασίας. Η οργάνωση της εργασίας, στην οποία περιλαμβάνονται η αξιοποίηση των ικανοτήτων των εργαζόμενων και η συνολική διευθέτηση της εργασίας και των ανθρώπινων επικοινωνιών, έχει επηρεασθεί πολύ από έναν υψηλού βαθμού "καταμερισμό της εργασίας". Μέχρι

πρόσφατα

εθεωρείτο

ότι

τα

χαρακτηριστικά

της

εργασίας

προκαθορίζονται από οικονομικούς και τεχνικούς παράγοντες. Οι διευθυντές υποτίθεται ότι θα εύρισκαν τον "καλύτερο τρόπο" καθορισμού της εργασίας κάθε εργαζόμενου. Η ιδέα ήταν να κατατμηθεί το όλο έργο σε ένα μεγάλο αριθμό απλών εργασιών και να ανατεθεί σε κάθε εργαζόμενο ο απλούστερος συνδυασμός καθηκόντων. Συχνά υπήρχε η αντίληψη ότι για να είναι σίγουρο ότι ένας εργαζόμενος μπορούσε να εκτελέσει την εργασία που του ανέθεταν θα έπρεπε να σχεδιαστούν οι επί μέρους εργασίες κατά τρόπο που θα απαιτούσε τις ελάχιστες δυνατές γνώσεις και ικανότητες. Όμως, εάν οι εργασίες δεν μας παρέχουν

τη

δυνατότητα

ανάπτυξης

χρήσιμων

ικανοτήτων

και

αυτοσεβασμού συχνά θα χάνουμε το αίσθημα αυτοεκτίμησής μας και την διάθεση για εργασία. Τέτοιες εργασίες δεν θα είναι ούτε παραγωγικές. Τώρα γνωρίζουμε ότι οι πιο σύνθετες και πιο ολοκληρωμένες εργασίες όχι μόνο ικανοποιούν τους εργαζόμενους, αλλά επιπλέον οδηγούν σε υψηλή παραγωγικότητα και καλύτερη χρησιμοποίηση της τεχνολογίας. Κακή οργάνωση εργασίας

244

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πριν εξετάσουμε τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να βελτιωθεί το περιεχόμενο της εργασίας θα πρέπει να εξετάσουμε μερικά από τα μειονεκτήματα μιας εργασίας που δεν οργανώνεται σωστά. Για παράδειγμα:οι υπεραπλοποιημένες εργασίες απαιτούν λίγες ικανότητες από τους εργαζόμενους και παρέχουν λίγες ευκαιρίες για να μάθουν κάτι χρήσιμο. Ο εργαζόμενος σ' αυτή την περίπτωση "υποχρησιμοποιείται".η

επανάληψη των

ίδιων

εργασιών συνεχώς δημιουργεί αίσθημα

μονοτονίας και καθιστά την εργασία βαρετή.- οι εργασίες στις οποίες δεν υπάρχει

δυνατότητα

συνεργασίας

με

άλλους

εργαζόμενους

είναι

απομονωμένες.Οι εργασίες οι οποίες δεν δίνουν την δυνατότητα διεύρυνσης των γνώσεων περιορίζουν τις δυνατότητες των εργαζόμενων για εξέλιξη και προκαλούν έλλειψη ενδιαφέροντος.-

οι

εργασίες

οι οποίες

δεν

συνεπάγονται ουσιαστική ανάληψη ευθυνών από μέρους του εργαζόμενου απαιτούν συνεχή επίβλεψη.οι εργασίες των οποίων η εκτέλεση συνίσταται στην επανάληψη μιας απλής διαδικασίας είναι ανιαρές και προκαλούν άγχος. Είναι φανερό ότι οι εργαζόμενοι των οποίων δεν αξιοποιούνται σωστά οι ικανότητες ή υφίστανται υπερβολικό έλεγχο ή

είναι κουρασμένοι,

βαριεστημένοι ή νοιώθουν θιγμένοι, δεν νοιάζονται πολύ για την παραγωγή. Έχουν πιο πολλές πιθανότητες να κάνουν λάθη, να πάθουν ατυχήματα, να απουσιάσουν και αν τους δοθεί η ευκαιρία να φύγουν. Οι

ψυχοκοινωνικές

συνθήκες

μπορούν να

μας "δηλητηριάσουν"

επικίνδυνα. Η κακή διοίκηση μπορεί να δημιουργήσει δυσάρεστο κλίμα και να συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην υπονόμευση του αισθήματος ικανοποίησης από την εργασία. Σε πολλές περιπτώσεις οι αλλαγές είναι αναγκαίες, εάν θέλουμε

να

δημιουργήσουμε

συνθήκες

που

να

διασφαλίζουν ικανοποίηση από την εργασία και ένα αίσθημα ευεξίας. Τρόποι βελτίωσης της οργάνωσης εργασίας ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΗ

ΤΟΥ

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΓΙΑ

ΚΑΘΕ

ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟ Οι πιο κάτω τρόποι χρησιμοποιούνται συχνά για τη βελτίωση της οργάνωσης και του αντικειμένου εργασίας:

245

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- μηχανοποίηση (προσέξτε όμως γιατί η μηχανοποίηση μπορεί να οδηγήσει εύκολα σε μηχανική και ανιαρή εργασία) - εργονομικές βελτιώσεις ιδιαίτερα σε σχέση με τον κατάλληλο εξοπλισμό και τη σειρά εργασίας. - αλλαγή της διάταξης των χοδρων εργασίας (π.χ. χρησιμοποίηση στρογγυλής

τραπέζης)

ώστε

να

διευκολύνεται

επικοινωνία

και

συνεργασία. - διεύρυνση της εργασίας με τον συνδυασμό διάφορων καθηκόντων και αύξηση του κύκλου επανάληψης της ροής τροφοδότησης, αν θέλει να δουλέψει γρήγορα και και. από το τέλος της ροής, αν θέλει να κάνει διάλειμμα ή να επιβραδύνει το ρυθμό του. εμπλουτισμός

της

εργασίας

με

την

ανάθεση

περισσότερο

υπεύθυνων καθηκόντων, όπως η επιθεώρηση ημιτελών προϊόντων ή μηχανημάτων, η συντήρηση και η επισκευή. Εργασία κατά ομάδες Ένας

ευπροσάρμοστος

τρόπος

βελτίωσης

της

οργάνωσης

και

του

αντικειμένου της εργασίας, με πολλά πλεονεκτήματα τόσο για τον εργοδότη όσο και για τους εργαζόμενους είναι η εργασία κατά ομάδες. Στους περισσότερους ανθρώπους αρέσει να εργάζονται μαζί με άλλους και να συνεργάζονται. Ακόμα κατά την εργασία όπου υπάρχει συνεργασία μεταξύ των εργαζόμενων οι αδυναμίες ενός εργαζόμενου μπορούν να καλυφθούν από την ενεργητικότητα ενός άλλου. Παρόμοιες ρυθμίσεις μπορεί επίσης να γίνουν σε περιπτώσεις που υπάρχουν διαφορές στις προτιμήσεις, προσωρινά προβλήματα όπως είναι οι απουσίες κ.λ.π. Υπάρχουν πολλοί τρόποι αποτελεσματικής οργάνωσης της εργασίας κατά ομάδες. Πολλές από τις εργασίες παραδοσιακού τύπου επωφελούνται των πλεονεκτημάτων μιας εργασίας οργανωμένης κατ' αυτό τον τρόπο. Μία τυπικά νέα μορφή εργασίας είναι η ημιαυτόνομη εργασία κατά ομάδες, οι οποίες μπορούν να αποφασίζουν σε αρκετά μεγάλο βαθμό πάνω στις μεθόδους εργασίας, τον προγραμματισμό στην ανάθεση καθηκόντων και την επίλυση προβλημάτων. Άλλη μία νέα μορφή είναι η εργασία κατά ομάδες εργαζομένων των οποίων οι ικανότητες αντιστοιχούν με αυτές κάποιων άλλων.

246

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Για να διευκολυνθούν οι βελτιώσεις της οργάνωσης εργασίας είναι σημαντικός ο έγκαιρος προγραμματισμός με την συμμετοχή όλων των μερών. Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 2 . Σε αυτή την ενότητα παρουσιάστηκαν θέματα που αφορούν την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων όπως τους κινδύνους στην εργασία, την σημασία της πρόληψης αυτών, τα εργατικά ατυχήματα, τις υποχρεώσεις εργοδοτών και εργαζομένων και το Νομοθετικό πλαίσιο που αφορά τη υγεία και ασφάλεια στον χώρο εργασίας. Τέλος γίνεται εκτεταμένη αναφορά στις υπηρεσίες προστασίας και πρόληψης.

Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 2 Ερώτηση 1 Η υγεία των εργαζομένων στον χώρο εργασίας καθορίζεται από πολλούς παράγοντες, οι οποίοι μπορεί να σχετίζονται με το φυσικό περιβάλλον του χώρου εργασίας, αλλά μπορεί επίσης να είναι ψυχοκοινωνικής φύσης Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 2 Στη βιομηχανία, η δηλητηρίαση με μέταλλα συνήθως παίρνει χρόνια μορφή και προκύπτει από την απορρόφηση μικρών ποσοτήτων για μεγάλες χρονικές περιόδους Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 3 Ο

πυρετός

εκ

μεταλλοχυσίας

προκαλείται

από

την

εισπνοή

αναθυμιάσεων ψευδαργύρου και χαλκού, προκαλώντας πυρετό, πόνους στο σώμα και ρίγη για ……….ημέρες. Α

4-5

247

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

1-2

6-9

Ερώτηση 4 Ο εντοπισμός και η αναγνώριση των κινδύνων αποτελεί το …….. βήμα στη διαδικασία διαχείρισης κινδύνων: A

δεύτερο

πρώτο

τρίτο

Ερώτηση 5 Η ιατρική παρακολούθηση των εκτεθειμένων στον επαγγελματικό κίνδυνο εργαζόμενων, είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της διαδικασίας

«εκτίμησης

και

πρόληψης

των

επαγγελματικών

κινδύνων». Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 6 Η ιατρική παρακολούθηση περιλαμβάνει …………. Α

τον ιατρικό έλεγχο των εργαζόμενων, μετά την πρόσληψη

τον περιοδικό ιατρικό έλεγχο των εργαζόμενων

όλα τα παραπάνω

Ερώτηση 7 Οι ……………………………. κίνδυνοι προκαλούνται από τον τρόπο σχεδιασμού και εκτέλεσης των εργασιών. Α

Ψυχολογικοί

Εργονομικοί

Φυσικοί

Ερώτηση 8 Με το πέρας των βασικών φάσεων της «εκτίμησης για την πρόληψη των

επαγγελματικών

κινδύνων»,

πρέπει

να

εξασφαλίζεται

σχεδιασμός ενός ολοκληρωμένου προγράμματος παρέμβασης για 248

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, όπως επίσης η περιοδική επανεκτίμηση καθώς και η αξιολόγηση των επεμβάσεων πρόληψης. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 9 Τα αρχεία σχετικά με τα ατυχήματα, τα επικίνδυνα συμβάντα και τις επαγγελματικές ασθένειες πρέπει να διατηρούνται διαθέσιμα. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 10 Στον

χώρο

εργασίας,

υπάρχουν

πολλών

ειδών

κίνδυνοι.

Παραδοσιακά, αυτοί μπορούν να ταξινομηθούν σε …….. μεγάλες κατηγορίες Α

249

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3: Εργονομία και μυοσκελετικές παθήσεις σχετικές με την εργασία. ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των βασικών εννοιών

των

μυοσκελετικών

παθήσεων,

δηλαδή

οι

παθήσεις

του

μυοσκελετικού συστήματος που συνοδεύονται από συμπτώματα σε: οστά, αρθρώσεις, τένοντες, συνδέσμους, νεύρα, μεσοσπονδύλιους δίσκους, αιμοφόρα αγγεία κ.α. και επηρεάζουν την κίνηση του ανθρώπινου σώματος, συχνά σχετίζονται με την εργασία. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε θέματα που αφορούν: Ορισμό, σκοπό και στόχους της εργονομίας Μυοσκελετικές παθήσεις που σχετίζονται με την εργονομία Εργονομικούς κινδύνους Συμβολή της εργονομίας στην πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων ΕΝΝΟΙΕΣ – ΚΛΕΙΔΙΑ εργονομία, Μυοσκελετικές παθήσεις, Εργονομικοί κίνδυνοι -

3.1 Ορισμός, σκοπός κα στόχοι εργονομίας Εργονομία είναι η εφαρμοσμένη επιστήμη που έχει ως αντικείμενο τη βελτίωση της ανθρώπινης απόδοσης, υγείας και ευεξίας μέσω της συμβολής στο σχεδιασμό εργαλείων, μηχανών, μεθόδων και περιβάλλοντος εργασίας. Η Εργονομία έχει ως βασική αρχή να θέτει τις ανάγκες και τις δυνατότητες του ανθρώπου-χρήστη στο επίκεντρο του σχεδιασμού. Ως εφαρμογή μπορεί να αφορά έναν εργαζόμενο σε μια γραμμή συναρμολόγησης, έναν ταξιδιώτη μπροστά σε ένα μηχάνημα πώλησης εισιτηρίων, ή μια ομάδα ανθρώπων που ελέγχουν από κοινού μια περίπλοκη χημική

διεργασία.

Τα

αποτελέσματα

μιας

εργονομικής

παρέμβασης

αφορούν, κατά περίπτωση, τη μορφολογία (π.χ. κάθισμα οδήγησης αυτοκινήτου), την τεχνολογία (π.χ. συναγερμοί, ενδεικτικά όργανα, λογισμικό), τις φυσικές παραμέτρους (π.χ. φωτισμός, θόρυβος), και

250

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αποσκοπούν στο να βελτιώσουν την αποδοτικότητα και την αξιοπιστία του συνολικού συστήματος άνθρωπος/οι – μηχανή/ες..

Επίσημος ορισμός Η Διεθνής Ένωση Εργονομίας (International Ergonomics Assossiation) ορίζει την εργονομία ως εξής: «Η Εργονομία (ή ανθρώπινοι παράγοντες) είναι η επιστημονική περιοχή που ασχολείται με τη μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων και των λοιπών στοιχείων ενός συστήματος. Ως επάγγελμα εφαρμόζει θεωρητικές αρχές, δεδομένα και μεθόδους για τον σχεδιασμό, με στόχο την προαγωγή του καλώς έχειν των ανθρώπων και τη βελτιστοποίηση της συνολικής απόδοσης του συστήματος.»

Οι εργονόμοι συμβάλουν στον προγραμματισμό, σχεδιασμό και αξιολόγηση των εργασιών, των προϊόντων, της οργάνωσης, των εργαλείων, των διαμεσολαβητών ανθρώπου-μηχανής, του εργασιακού περιβάλλοντος 251

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

και γενικότερα των συστημάτων, με στόχο να τα καταστήσουν συμβατά με τις ανάγκες, δυνατότητες και περιορισμούς των ανθρώπων. Ιστορική αναγκαιότητα Η εργονοµία εξελίχθηκε σταδιακά σε ιστορική αναγκαιότητα εξαιτίας των αλλαγών που έχουν επέλθει στην διάρθρωση και οργάνωση της ανθρώπινης εργασίας. Σύµφωνα µε κάποιους µελετητές είναι αποτέλεσµα της εξέλιξης της διαδικασίας παραγωγής από τότε που ξεκίνησε η βιοµηχανική ανάπτυξη. Μιας ανάπτυξης που δεν έλαβε υπόψη της τις ιδιαιτερότητες του ανθρώπινου παράγοντα ή όταν το έκανε ήταν πρωτίστως µε στόχο την προαγωγή της παραγωγικότητας. Η βιοµηχανική εξέλιξη ξεκίνησε στα µέσα του 1700 στην Αγγλία. ∆εν είναι εποµένως τυχαίο ότι πρώτος ένας οικονοµολόγος από τη Σκωτία, ο Adam Smith, παρετήρησε ότι η παραγωγικότητα αυξάνεται πάρα πολύ όσο περισσότερο

κατανέµεται

εργασία

σε

µικρότερα

κοµµάτια

και

αναπτύσσεται η εξειδίκευση. Στο βιβλίο του Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του πλούτου των εθνών’ το 1776, βρίσκουµε το φηµισµένο εδάφιο όπου περιγράφει τον καταµερισµό της εργασίας σε ένα εργοστάσιο κατασκευής καρφιτσών στο οποίο δέκα άτοµα εξειδικευµένα σε διάφορα καθήκοντα, παράγουν 48.000 καρφίτσες ηµερησίως, εν αντιθέσει µε τις λίγες καρφίτσες, ίσως µόνο µία, που θα µπορούσε το κάθε άτοµο από µόνο του να παράγει . Αν και το βιβλίο αυτό του Smith, ο οποίος σήµερα θεωρείται όχι µόνο

κολοσσός στην ιστορία της οικονοµικής σκέψης αλλά και

κοινωνικός φιλόσοφος, δηµοσιεύθηκε την εποχή του προβιοµηχανικού καπιταλισµού, επηρέασε σηµαντικά την οργάνωση της εργασίας στην επερχόµενη βιοµηχανική επανάσταση όπου επεκράτησε η ορθολογική οργάνωση της εργασίας Αυτός όµως που κυρίως επηρέασε την οργάνωση της εργασίας προς αυτή την κατεύθυνση ήταν ο Frederick Winslow Taylor, Αµερικανός εφευρέτης και µηχανολόγος, γνωστός ως ο πατέρας της επιστηµονικής οργάνωσης της εργασίας. Το σύστηµα ορθολογικής βιοµηχανικής διαχείρησης που ανέπτυξε στις αρχές του 20ου αιώνα επηρέασε την ανάπτυξη όλων των βιοµηχανικών κρατών και συνέβαλλε σηµαντικά στην εξέλιξη της εργονοµίας. Ο Taylor υποστήριξε ουσιαστικά ότι η παραγωγικότητα ενός εργοστασίου µπορούσε να βελτιωθεί σηµαντικά µε προσεκτική παρακολούθηση του κάθε επί µέρους

252

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργαζοµένου και κατάργηση των νεκρών χρόνων και κινήσεων στην εργασία του. Ακολουθώντας αυτή την παράδοση δηµιουργήθηκε λίγο αργότερα η σχολή οργάνωσης της εργασίας, που ονοµάσθηκε µελέτη χρόνου-καικίνησης

(time-and-motion

study),

που

επηρέασε

γενιές

τεχνικών

παραγωγής σε πολλές βιοµηχανικές χώρες. Η βασική ιδέα ήταν ότι όλες οι εργασίες µπορούν να υποδιαιρεθούν σε βασικές κινήσεις, η εκτέλεση των οποίων µπορεί να τυποποιηθεί και να µετρηθεί επακριβώς ο χρόνος που απαιτείται για την εκτέλεση τους. Αποτέλεσµα των παραπάνω ήταν ότι στις αρχές του 20ου αι αλλάζει πλέον ριζικά ο τρόπος οργάνωσης της εργασίας. Μέχρι τότε υπήρχε η δυνατότητα παρέµβασης των ίδιων των εργαζοµένων στα µέσα και τους τρόπους παραγωγής, γεγονός που επέτρεπε µια εµπειρική προσαρµογή της εργασίας στον άνθρωπο. Η σηµαντική τεχνολογική εξέλιξη κατά τον 20ο αι., σηµαίνει βαθµιαία ανάπτυξη συστηµάτων παραγωγής όπου το κύριο βάρος δινόταν στην ανάπτυξη νέας τεχνολογίας την οποία οι εργαζόµενοι καλούνται να χρησιµοποιήσουν κάτω από συνθήκες που καθορίζουν άλλοι, µέσα σε οργανωτικές δοµές σχεδιασµένες από άλλους. Αποτέλεσµα αυτού ήταν να προκύψουν προβλήµατα αυξοµειώσεως της ποιότητας και ποσότητας της παραγωγής, καθώς και προβληµάτων υγείας στους εργαζόµενους. H εξέλιξη της εργονοµίας Κατά τη διάρκεια του 1ου Παγκοσµίου πολέµου χρειάσθηκε µαζική παραγωγή όπλων µε τις λιγότερες δυνατές απώλειες σε ανθρώπινο εργατικό δυναµικό. Οι παραπάνω αναφερθείσες συνέπειες για την παραγωγικότητα και την υγεία των εργαζοµένων έγιναν τότε ιδιαίτερα αισθητές. Σε µια προσπάθεια επίλυσης τους δηµιουργήθηκε το 1915 η Επιτροπή Υγείας του Εργαζοµένου στα Πολεµοφόδια (Health of Munitions Worker’s Committee) στην οποία συµπεριελαµβάνονταν φυσιολόγοι και ψυχολόγοι. Προς το τέλος του πολέµου η επιτροπή αυτή αναδιαµορφώθηκε σε Συµβούλιο Έρευνας Βιοµηχανικής Κόπωσης (Industrial Fatigue Research Board) µε κύριο στόχο την διεξαγωγή έρευνας για την κόπωση στην βιοµηχανία. Οι µελέτες αυτές συνέβαλλαν

πολύ

στην

κατανόηση

της

επίδρασης

του

εργασιακού

περιβάλλοντος στην εκτέλεση της ανθρώπινης εργασίας. Το 1929 το συµβούλιο αυτό µετονοµάσθη Συµβούλιο Έρευνας Βιοµηχανικής Υγείας (Industrial Health Research Board), και διευρύνοντας τους στόχους του, άρχισε να διεξάγει έρευνες για τις γενικότερες συνθήκες απασχόλησης στη 253

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

βιοµηχανία,

τη

διασφάλιση

της

υγείας

των

εργαζοµένων

και

την

αποτελεσµατικότητα της παραγωγής. Με το ξέσπασµα του 2ου Παγκοσµίου πολέµου τα οπλικά συστήµατα γίνονται ακόµα πιο περίπλοκα και τα προβλήµατα τόσο για την παραγωγή όσο και για την υγεία των εργαζοµένων επιτείνονται. Γίνεται έτσι σταδιακά επιτακτική η ανάγκη να ληφθούν συστηµατικά υπόψη οι ανθρώπινες προϋποθέσεις και τα όρια λειτουργίας του ανθρώπου κατά το σχεδιασµό και την οργάνωση της εργασίας, γεγονός που έδωσε ώθηση στην εξέλιξη της εργονοµίας. Στην Ευρώπη η εργονοµία ξεκίνησε µε εφαρµογές στο χώρο της βιοµηχανίας στη δεκαετία του 1950, όπου αξιοποιώντας πληροφορίες και γνώσεις από την

εργοφυσιολογία,

εµβιοµηχανική,

ανθρωποµετρία

και

ψυχολογία

επιδιώχθηκε αφενός η προαγωγή της παραγωγικότητας και αφετέρου η βελτίωση των εργασιακών συνθηκών. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η σηµασία της εργονοµικής προσέγγισης για την υγεία, ασφάλεια και άνεση των εργαζοµένων είχε καθοριστική σηµασία για την εξέλιξη και καταξίωση της ως εφαρµοσµένη επιστήµη. Στις

ΗΠΑ

εργονοµία

εξελίχθηκε

κατά

την προσπάθεια επίλυσης

προβληµάτων του στρατού µετά τον 2ο Παγκόσµιο πόλεµο. Υπήρχαν πολλά προβλήµατα σχεδιασµού κατά την χρήση περίπλοκου οπλικού εξοπλισµού, όπως αεροπλάνων, ραντάρ ή σταθµών υποβρύχιων ηχητικών εντοπιστών που κάποιες φορές προκαλούσαν ανθρώπινα λάθη µε βαρύτατες συνέπειες. Στον πόλεµο της Κορέας για παράδειγµα περισσότεροι πιλότοι σκοτώθηκαν κατά

την

διάρκεια

της

εκπαίδευσης

παρά

κατά

τις

στρατιωτικές

δραστηριότητες. Για το λόγο αυτό το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στον καλύτερο σχεδιασµό συστηµάτων ελέγχου στις καµπίνες µε αποτέλεσµα να µειωθεί ο αριθµός των θανατηφόρων ατυχηµάτων κατά την εκπαίδευση των πιλότων. Με αυτό το δεδοµένο µεγάλο µέρος της έρευνας για την εργονοµία στις ΗΠΑ χρηµατοδοτήθηκε από το Υπουργείο Άµυνας µε αποτέλεσµα η αντίστοιχη βιβλιογραφία να είναι άµεσα επηρεασµένη από τα δεδοµένα της έρευνας για στρατιωτικούς σκοπούς. Αυτό δεν είναι απαραίτητα µειονέκτηµα καθόσον τα περισσότερα µοντέλα, θεωρητικά πλαίσια και αποτελέσµατα αυτής της έρευνας είναι εφαρµόσιµα και σε πολιτικά συστήµατα. Η εργονοµία

στις

ΗΠΑ

αξιοποιώντας

τη γνώση

από

επιστήµες

όπως

πειραµατική ψυχολογία και µηχανική συστηµάτων έδωσαν περισσότερο έµφαση στη µελέτη της ανθρώπινης ψυχολογίας και αντίληψης. 254

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο σύγχρονος όρος της εργονοµίας υποδηλώνει τόσο ένα συγκεκριµένο γνωστικό αντικείµενο, όσο και συγκεκριµένες πρακτικές εφαρµογές αλλά και ένα επάγγελµα. Ως γνωστικό αντικείµενο λαµβάνει υπόψη της τα στοιχεία και τις βασικές αρχές όσον αφορά τα χαρακτηριστικά, τις ικανότητες και τους περιορισµούς του ανθρώπου κατά την αλληλεπίδραση του µε τις µηχανές, την εργασία και το περιβάλλον του. Για τη µελέτη των παραπάνω η εργονοµία αξιοποιεί γνώσεις από διάφορες επιστήµες, όπως π.χ. ανατοµία, ανθρωποµετρία,

εφαρµοσµένη

φυσιολογία,

περιβαλλοντική

ιατρική,

ψυχολογία, κοινωνιολογία και τοξικολογία, καθώς και από τεχνικούς τοµείς, όπως είναι η µελέτη της βιοµηχανίας και η επιχειρησιακή έρευνα. Οι πρακτικές εφαρµογές της εργονοµίας αναφέρονται στη σύλληψη του σχεδιασµού των µηχανικών συστηµάτων, στον καθορισµό των µεθόδων εργασίας και των συνθηκών περιβάλλοντος, µε σκοπό την ασφάλεια, άνεση και παραγωγικότητα των ανθρώπων – χειριστών των µηχανηµάτων. Ως επάγγελµα τέλος η εργονοµία περιλαµβάνει µια σειρά από επιστήµονες και τεχνικούς διαφόρων ειδικοτήτων που ασχολούνται/µελετούν τον άνθρωπο στην εργασία του. Κατά τη δεκαετία του 1990 η εργονοµία επικεντρώθηκε στην αποκαλούµενη γνωστική εργονοµία µε ιδιαίτερη έµφαση στις εφαρµογές αυτής της προσέγγισης στη βιοµηχανία. Κατά την δεκαετία αυτή βλέπουµε, σύµφωνα και την σταδιακή ωρίµανση της εργονοµίας σε µια αυτόνοµη, σαφώς καθορισµένη ειδικότητα Τομείς της Εργονομίας Η ανθρώπινη δράση δεν μπορεί να διαιρεθεί απόλυτα σε σωματική, διανοητική, κοινωνική κλπ. Στην πράξη κάθε παρατηρούμενη ανθρώπινη εργασία φέρει μέσα της όλες τις συνιστώσες (φυσική, διανοητική, ψυχική, κοινωνική, πολιτισμική) σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Για το λόγο αυτό και οι επαγγελματίες εργονόμοι πρέπει να κατέχουν επαρκώς όλους τους τομείς και να εφαρμόζουν μια ολιστική προσέγγιση στις παρεμβάσεις τους. Παρόλα αυτά στον ακαδημαϊκό κυρίως χώρο για λόγους εξειδίκευσης της έρευνας είθισται να γίνεται η παρακάτω κατηγοριοποίηση σε τομείς γνώσης. Φυσική Εργονομία Η φυσική εργονομία αφορά την φυσική συνιστώσα της ανθρώπινης εργασίας. Συγκεκριμένα ασχολείται με τα ανατομικά, ανθρωπομετρικά, φυσιολογικά και εμβιομηχανικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου σε σχέση με μια φυσική δραστηριότητα. Τυπικά παραδείγματα αποτελούν οι :στάσεις 255

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κατά την εργασία, ο χειρισμός και η μεταφορά φορτίων, οι συχνά επαναλαμβανόμενες κινήσεις, κλπ. Οι παρεμβάσεις συχνά :αφορούν αλλαγές στο χώρο ή και βοηθήματα που μειώνουν τον μυοσκελετικό και φυσιολογικό φόρτο. Γνωστική εργονομία Η γνωστική εργονομία (ή εναλλακτικά γνωσιακή ή και νοητική εργονομία) αφορά την διανοητική συνιστώσα της ανθρώπινης εργασίας. Συγκεκριμένα ασχολείται με την αντίληψη, τη σημασιοδότηση, τη μνήμη, την επεξεργασία πληροφοριών

και

απόκριση

πάντα

σε

σχέση

με

μια

διανοητική

δραστηριότητα. Τυπικά παραδείγματα θεμάτων αποτελούν η εκτίμηση του νοητικού φόρτου, η ανάλυση λαθών, η μελέτη λήψης αποφάσεων, η μελέτη της ανθρώπινης αξιοπιστίας ή η επικοινωνία ανθρώπου – μηχανής (συμπεριλαμβανομένων και των Η/Υ). Οργανωσιακή εργονομία Η οργανωσιακή εργονομία (ή εναλλακτικά μακρο-εργονομία) αφορά την οργανωσιακή συνιστώσα της ανθρώπινης εργασίας που την :αντιμετωπίζει μέσα από μια κοινωνικο-τεχνική οπτική παρεμβαίνοντας στην οργανωτική δομή και στις επιχειρησιακές διεργασίες. :Συγκεκριμένα ασχολείται με την επικοινωνία, τη διαχείριση του φόρτου εργασίας μεταξύ ομάδων, τις διαδικασίες και τις άτυπες :πρακτικές, κλπ. τυπικά παραδείγματα θεμάτων αποτελούν η συμβολή στο σχεδιασμό ροών εργασίας, συνεργατικών πληροφοριακών

:συστημάτων,

ωραρίων

εργασίας,

συστημάτων

αξιολόγησης της απόδοσης, συστημάτων διασφάλισης ποιότητας, καθώς και αναλύσεις :επιχειρησιακής κουλτούρας. Η αλλαγή της τεχνολογίας και ο άνθρωπος Στην εποχή μας η χειρωνακτική εργασία αντικαθίσταται όλο και περισσότερο από τις μηχανές. Αυτή η αυξανόμενη χρήση μηχανών και αυτοματισμού έχει σαν συνέπεια το γρηγορότερο ρυθμό εργασίας και έχει διαφοροποιήσει την κατανομή εργασίας κάνοντας την μερικές φορές ανιαρή. Από την άλλη μεριά, υπάρχουν ακόμα πολλές εργασίες που πρέπει να γίνονται με τα χέρια καταβάλλοντος σοβαρή σωματική προσπάθεια. Έτσι, ενώ τα ανθρώπινα όντα δεν έχουν αλλάξει πολύ στη διάρκεια των αιώνων, εντούτοις τα μηχανήματα και οι εργασιακές πρακτικές έχουν μεταβληθεί σημαντικά. Αυτό σημαίνει ότι η αναπτυσσόμενη τεχνολογία ξεπερνάει την ικανότητα των ανθρώπων να

256

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

προσαρμοστούν σωματικά και πνευματικά στις αλλαγές, γεγονός που έχει διάφορες αρνητικές συνέπειες Λέγοντας

τεχνολογική

πρόοδο,

εννοούμε

την

αντικατάσταση

της

χειρωνακτικής εργασίας από μηχανήματα και υπολογιστές. Σήμερα η βαριά χειρωνακτική

εργασία

εξακολουθεί να υπάρχει

ενώ παράλληλα πολλά

σύγχρονα επαγγέλματα απαιτούν επανάληψη απλών εργασιών η έλεγχο μιας παραγωγικής διαδικασίας. Οι περισσότερες

από τις κοινές

μας

ασθένειες είναι αποτέλεσμα της δυσαρμονίας των σχέσεων που υπάρχουν μεταξύ ατόμου και εργασίας. Εάν το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπινου σώματος υπερφορτωθεί μπορεί να προκληθούν, για παράδειγμα, κακώσεις της πλάτης ή παθήσεις των αρθρώσεων και των μυών. Πολλές ασθένειες, όπως τα έλκη στομάχου, η υψηλή πίεση του αίματος και οι παθήσεις της καρδιάς είναι αποτέλεσμα

άγχους που δημιουργείται κατά την εργασία.

Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός από τον άλλο. Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικό ύψος ή κατασκευή

π.χ. ορισμένοι είναι

δυνατότεροι από κάποιους άλλους και η ικανότητα τους να αντέχουν τη σωματική ή πνευματική καταπόνηση ποικίλει. Αυτές οι βασικές διαφορές είναιμία πραγματικότητα που δεν μπορεί να αλλάξει. Γι' αυτό πρέπει να τις θεωρήσουμε σαν βάση για την οργάνωση των εργασιών και τον καθορισμό των συνθηκών εργασίας. Παρά την πρόοδο της τεχνολογίας πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη, μέχρις ότου τα μηχανήματα και ο εξοπλισμός 257

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

σχεδιαστούν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να

χρησιμοποιηθούν

σωστά από τους ανθρώπους. Ένα παράδειγμα του κακού σχεδιασμού είναι ότι άνθρωποι υποφέρουν συχνά από πόνους στα χαμηλά σημεία της πλάτης και από κακώσεις των αρθρώσεων και των μυών. Τα προβλήματα της όρασης αυξάνουν με την ευρεία χρήση

διαφόρων οθονών και με τις

εργασίες ελέγχου. Αυτά είναι μερικά από τα πιο κοινά προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι σήμερα.

Ο στόχος της Εργονομίας είναι ο σχεδιασμός ή επανασχεδιασμός των στοιχείων που διαμορφώνουν ένα εργασιακό/παραγωγικό σύστημα, ώστε οι τρόποι και οι συνθήκες εργασίας να βελτιστοποιούνται με την προσαρμογή τους

στα

βιολογικά,

φυσιολογικά,

ψυχολογικά

και

κοινωνιολογικά

χαρακτηριστικά του ανθρώπου. Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η βελτίωση των τρόπων και των συνθηκών εργασίας δεν μπορεί να είναι ποτέ ολοκληρωτική και ισχύουσα διά παντός. Πράγματι, παράγοντες όπως το επίπεδο των γνώσεων γύρω από τον άνθρωπο, οι συνεχείς τεχνολογικές αλλαγές ή οι αποδεκτές κάθε φορά σχέσεις κόστους/οφέλους, δημιουργούν την ανάγκη αφενός μεν για συμβιβασμούς κατά τον σχεδιασμό των εργονομικών παρεμβάσεων και αφετέρου

για

συνεχή

επανεξέταση

και

επαναπροσδιορισμό

των

εργονομικών παρεμβάσεων μετά την εφαρμογή τους. Στοιχεία διαμόρφωσης του περιβάλλοντος εργασίας στα οποία παρεμβαίνει η Εργονομία 258

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Για την επίτευξη του στόχου της, η Εργονομία παρεμβαίνει σε όλα τα στοιχεία που διαμορφώνουν το περιβάλλον και τους τρόπους εργασίας, δηλαδή: μέσα εργασίας (εργαλεία, μηχανές, λογισμικό Η/Υ...), διαμεσολαβητές ανθρώπου-τεχνολογικών διατάξεων (π.χ. ενδεικτικά όργανα, διατάξεις χειρισμού, μέσα επικοινωνίας με τους Η/Υ...), μορφολογικά

στοιχεία

των

θέσεων

εργασίας

(π.χ.

καθίσματα,

γραφεία...) και του ευρύτερου χώρου εργασίας (π.χ. χωροταξία, δομικά στοιχεία...), φυσικό

περιβάλλον

(π.χ.

ηχητικό,

φωτιστικό,

θερμοκρασιακό,

ατμοσφαιρικό...),• περιεχόμενο και οργάνωση εργασίας (π.χ. καθήκοντα, μέθοδοι εργασίας, ωράρια, ρυθμοί, οργανο-γράμματα...), βοηθήματα για την εκτέλεση της εργασίας (π.χ. οδηγίες εργασίας, συστήματα υποστήριξης απο-φάσεων...), ειδική εκπαίδευση εργαζομένων. Όπως φαίνεται από τον κατάλογο αυτό, οι τομείς παρέμβασης της Εργονομίας είναι πολλοί. Για τη διαμόρφωση των περισσοτέρων από αυτούς, ο εργονόμος δεν εργάζεται μόνος, αλλά σε συνεργασία με μηχανικούς και επιστήμονες

άλλων

ειδικοτήτων,

μηχανικούς,

μηχανικούς

όπως

παραγωγής,

αρχιτέκτονες,

μηχανολόγους

ειδικούς

πληροφορικής,

της

ψυχολόγους, κ.ά. Η εργονομική παρέμβαση μπορεί να γίνει είτε κατά τη φάση

του

σχεδιασμού

των

παραπάνω

στοιχείων

(Εργονομία

του

σχεδιασμού), είτε όταν έχει ήδη διαμορφωθεί ένα περιβάλλον εργασίας (διορθωτική

Εργο-νομία).

Όπως

είναι

ευνόητο,

πρώτος

τρόπος

παρέμβασης είναι αποτελεσματικότερος και οικονομικότερος από τον δεύτερο. Εργονομικά κριτήρια Η βελτίωση των συνθηκών και των τρόπων εκτέλεσης της εργασίας μπορεί να αξιολογηθεί με μια σειρά από αλληλοεξαρτώμενα κριτήρια: μείωση του φόρτου που συνεπάγεται η εργασία (σωματικού, νοητικού, ψυχικού), διασφάλιση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, μείωση ή εξάλειψη των εξαναγκασμών-περιορισμών που επιβάλλει η εργασία,• βελτίωση επιδόσεων, αποτελεσματικότητας και απόδοσης της εργασίας 259

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αύξηση του ενδιαφέροντος και της ευχαρίστησης από την εργασία. Στις περιπτώσεις όπου η εργονομική παρέμβαση γίνεται σε υπάρχοντα ή υπό σχεδίαση συστήματα εργασίας ή σε στοιχεία που αποτελούν ή θα αποτελέσουν μέρη συστημάτων εργασίας (π.χ. εργαλεία, προ-γράμματα Η/Υ), τα παραπάνω αποτελούν τα κριτήρια με βάση τα οποία γίνεται η εργονομική αξιολόγηση. Στις περιπτώσεις όπου ο εργονόμος παρεμβαίνει στη

φάση

του

σχεδιασμού,

τα

κριτήρια

αυτά

αποτελούν

τους

επιδιωκόμενους στόχους της εργονομικής παρέμβασης. Πρέπει να σημειωθεί ότι πολλές φορές η ταυτόχρονη και στον ίδιο βαθμό ικανοποίηση των παραπάνω κριτηρίων είναι αδύνατη. Στις περιπτώσεις αυτές, ο εργονόμος προβαίνει σε συμβιβασμούς, λαμβάνοντας υπόψη τις γνώμες αυτών που αναθέτουν την εργονομική μελέτη, καθώς και των άμεσα ενδιαφερόμενων εργαζομένων ή χρηστών. Σε καμία, όμως, περίπτωση τα κριτήρια που σχετίζονται με την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων δεν πρέπει να παραβλέπονται. Πεδία εργονομικών ερευνών και γνώσεων Αν και η Εργονομία αποτελεί έναν ενιαίο γνωστικό χώρο, θα μπορούσε κανείς σήμερα να διακρίνει δύο συμπληρωματικά και άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους πεδία εργονομικών ερευνών και γνώσεων. Το πρώτο πεδίο είναι αυτό που, χρησιμοποιώντας ως βάση γνώσεις από

τις

επιστήμες

του

ανθρώπου

(Ψυχολογία,

Φυσιολογία,

Κοινωνιολογία, Ιατρική), μελετά αφενός μεν τα χαρακτηριστικά και τη συμπεριφορά των εργαζόμενων ανθρώπων, αφετέρου δε τις επιπτώσεις στην απόδοση, την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων που μπορεί να έχει η διαμόρφωση συγκεκριμένων στοιχείων τα οποία συνθέτουν ένα σύστημα εργασίας. Με στόχο την εξαγωγή συμπερασμάτων γενικής ισχύος, συλλέγονται δεδομένα (i) από πειράματα στο εργαστήριο και μετρήσεις μεγεθών ή/και ειδικών δεικτών (π.χ. καρδιακοί παλμοί, κατανάλωση οξυγόνου, ηλεκτρομαγνητικά κύματα του εγκεφάλου), καθώς και η απόδοση σε απλά καθήκοντα και (ii) από έρευνες πεδίου με χρήση παρατήρησης και συνεντεύξεων συνδυαζόμενες με μετρήσεις μεγεθών και ειδικών δεικτών. Οι γνώσεις που προκύπτουν από αυτό το πεδίο ερευνών διαμορφώνουν κανόνες (π.χ. φωτισμού), πίνακες δε-δομένων (π.χ. ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά ενός συγκεκριμένου πληθυσμού), προδιαγραφές (π.χ. χειρι260

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

στηρίων και ενδεικτικών οργάνων) και χρησιμοποιούνται κατά την αξιολόγηση, τον σχεδιασμό ή τη βελτίωση συγκεκριμένων στοιχείων που αποτελούν ή πρόκειται να αποτελέσουν μέρη ενός συστήματος εργασίας (π.χ. πίνακες χειρισμού και ελέγχου τεχνολογικών διατάξεων, διαμόρφωση θέσεων εργασίας, κ.λπ.).

Το δεύτερο πεδίο ερευνών της Εργονομίας ασχολείται κυρίως με τη μελέτη συγκεκριμένων εργασιακών καθηκόντων

(π.χ. οδήγηση

αυτοκινήτου ή αεροπλάνου, έλεγχος συνεχών παραγωγικών διαδικασιών όπως σε χημικά εργοστάσια ή σε μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας), καθώς και τη βελτίωση των μεθόδων και μοντέλων τα οποία είναι απαραίτητα για τη μελέτη τους και τη διατύπωση προτάσεων βελτίωσής τους. Η προσέγγιση εδώ είναι ολιστική, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των συνιστωσών του συστήματος εργασίας (στόχοι και σκοποί της εργασίας, θέση εργασίας και διεπιφάνειες ανθρώπου-μηχανής, προκαθορισμένες διαδικασίες και πρακτικές εργασίας, κοινωνικές συνιστώσες,

φυσικό

περιβάλλον, κ.λπ.). Τα αναγκαία στοι-χεία συλλέγονται στους χώρους εργασίας μέσω της Εργονομικής Ανάλυσης Εργασίας και έχουν περισσότερο ποιοτικό και λιγότερο ποσοτικό χαρακτήρα (βλέπε επόμενο Κεφάλαιο). Οι 261

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

γνώσεις που προκύπτουν από τις έρευνες αυτές δεν έχουν τη γενικότητα των γνώσεων του πρώτου πεδίου ερευνών ̇ αφορούν συγκεκριμένες κατηγορίες καταστάσεων εργασίας και συγκεκριμένες πλευρές της εργασίας (π.χ.

βελτίωση

της

απόδοσης,

μείωση

των

λαθών

ή/και

της

επικινδυνότητας). Τα συμπεράσματα, όμως, των ερευνών του πεδίου αυτού είναι περισσότερο άμεσης εφαρμογής και συμβάλλουν στην εργονομική διαμόρφωση ή αξιολόγηση του συ-νόλου των στοιχείων που διαμορφώνουν ένα σύστημα εργασίας. Ταυτόχρονα, οι έρευνες αυτές συμβάλλουν στη βελτίωση των μεθόδων και προσεγγίσεων που είναι αναγκαίες για την όσο το δυνατόν πληρέστερη και αποτελεσματικότερη μελέτη της εργασίας με σκοπό τη βελτίωσή της Παράγοντες

που

ευνοούν

δυσχεραίνουν

τη

διάδοση

των

εφαρμογών της Εργονομίας Υπάρχει μια σειρά από κοινωνικούς, οικονομικούς ή πολιτικούς παράγοντες οι οποίοι εμπλέκονται στην ανάπτυξη της Εργονομίας και τη διάδοση των εφαρμογών της. Άλλοι από τους παράγοντες αυτούς δρουν ευνοϊκά, ενώ άλλοι ανασταλτικά.

Στην πρώτη κατηγορία παραγόντων ανήκουν: • η άνοδος του βιοτικού επιπέδου και οι αυξανόμενες απαιτήσεις για ποιότητα ζωής ̇ δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι ο σύγχρονος άνθρωπος περνά εργαζόμενος περισσότερο από το 50% του ενεργού χρόνου ζωής του, 262

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• ο συνδικαλισμός, •

διάδοση

της

αυτοματοποίησης

και

των

εφαρμογών

της

πληροφορικής, οι οποίες καθιστούν τον ρόλο του ανθρώπινου παράγοντα στην παραγωγική διαδικασία πολύ κρίσιμο ̇ ο εργαζόμενος καλείται να προγραμματίσει, να ρυθμίσει, να προβλέψει και να αποκαταστήσει τις δυσλειτουργίες περίπλοκων τεχνολογικών συστημάτων, • σημαντικά ατυχήματα που συμβαίνουν σε συστήματα υψηλής διακινδύνευσης (π.χ. αεροπλοΐα, χημικά εργοστάσια, μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας), τα οποία οφείλονται κυρίως σε ανθρώπινα λάθη, παρά σε τεχνολογικές αστοχίες • οι δυσκολίες που συναντούν οι εργαζόμενοι στο να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη ποιότητα και ποσότητα παραγωγής, καθώς και να ανταποκριθούν στους επιβαλλόμενους χρονικούς περιορισμούς, • oι δυσκολίες που συναντούν οι εργαζόμενοι κατά την προσπάθειά τους να ανταποκριθούν στην απαιτούμενη ευελιξία παραγωγής ̇ η σύγχρονη τάση ευνοεί τη συχνή διαφοροποίηση των παραγόμενων προϊόντων,

•

οι

δυσκολίες

που

συναντούν

πεπειραμένοι

εργαζόμενοι

να

αποδώσουν ανταποκρινόμενοι σε αλλαγές της παραγωγικής διαδικασίας και την εισαγωγή νέων τεχνολογιών, • η άρνηση των εργαζομένων να αναλάβουν ή να παραμείνουν σε συγκεκριμένες θέσεις εργασίας, • τα συχνά ατυχήματα ή οι συχνές διακοπές της παραγωγικής διαδικασίας,

263

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• οι μεγάλες διαφορές στην απόδοση μεταξύ εργαζομένων που καταλαμβάνουν ταυτόσημες θέσεις εργασίας, • η γρήγορη φθορά των εγκαταστάσεων. ο τεχνοκεντρικός σχεδιασμός των συστημάτων παραγωγής και η παράβλεψη των αναγκών και απαιτήσεων του ανθρώπινου παράγοντα κατά τον σχεδιασμό τόσο των τεχνολογικών συστημάτων, όσο και της διαχείρισης της παραγωγικής διαδικασίας, •

η διαδεδομένη νοοτροπία

–η οποία στηρίζεται βέβαια σε

συγκεκριμένες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες– της εξαγοράς με χρήμα των αρνητικών επιπτώσεων που μπορούν να έχουν στον εργαζόμενο οι συνθήκες εργασίας (π.χ. αίτημα για υπαγωγή στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα αντί για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας), • η ανεργία, •

οι συχνά μακροχρόνιες επιπτώσεις των συνθηκών εργασίας στην

υγεία, οι οποίες δεν έχουν άμεσο αντίκτυπο στους εργαζομένους και την επιχείρηση (π.χ. η εμφάνιση προσβολών του μυοσκελετι-κού συστήματος λόγω επιβαρυντικών στάσεων κατά την εργασία, εμφανίζονται συνήθως μετά από αρκετά χρόνια εργασίας), • το γεγονός ότι οι προσβολές στην υγεία και τη σωματική ακεραιότητα λόγω των κακών συνθηκών εργασίας, δεν έχουν πολλές φορές οικονομικές επιπτώσεις για την επιχείρηση αλλά για τους ασφαλιστικούς φορείς, τα ταμεία ανεργίας, κ.λπ. • το γεγονός ότι τα κλασσικά συστήματα διαχείρισης δεν λαμβάνουν συνήθως άμεσα υπόψη τους τα κόστη των κακών συνθηκών εργασίας και τα οφέλη που προκύπτουν από τη βελτίωσή τους. Τέλος, ένας ακόμη σημαντικός αρνητικός παράγοντας για τη διάδοση της Εργονομίας είναι το γεγονός ότι τα εργονομικά σχεδιασμένα προϊόντα και οι τεχνολογικές διατάξεις δεν έχουν κάποια εμφανή χαρακτηριστικά ̇ μόνο κατά τη διάρκεια της χρήσης τους μπορεί να διαπιστωθούν –και αυτό όχι τόσο εύκολα– τα πλεονεκτήματά τους. Έτσι, για παράδειγμα, κατά την αγορά ενός πλυντηρίου, δεν μπορεί κάποιος να ελέγξει πόσο εύκολος είναι ο χειρισμός του, ποια πληροφόρηση παρέχει σε περίπτωση δυσλειτουργίας του ή ποιος ο σωματικός κόπος που απαιτεί το γέμισμα και το άδειασμά του. Επίσης, εφόσον το πλυντήριο είναι εργονομικά σχεδιασμένο, ο χρήστης του δεν θα συναντήσει καμία δυσκολία και κανένα πρόβλημα κατά τη χρήση του, 264

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

γεγονός που δύσκολα συνδέεται με την προσπάθεια που καταβλήθηκε κατά τον σχεδιασμό του πλυντηρίου, προκειμένου να ικανοποιηθεί στον βέλτιστο βαθμό το σύνολο των εργονομικών κριτηρίων. ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Οι Κ.Π.Δ. 173/2002 : «Οι περί διαχείρισης θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία» και τροποποιητικός Νόμος Ν 25(Ι)/2002 (μετριασμός μονότονης και επαναλαμβανόμενης εργασίας ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις τους στην υγεία) Οι Κ.Δ.Π 267/2001: «Οι περί Ασφάλειας και Υγείας στην εργασία (Χειρωνακτική διακίνηση φορτίων)» Οι Κ.Δ.Π. 332/2005: «Οι περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία (Προστασία από Κραδασμούς)» Αναφορές στην εργονομία υπάρχουν στους Κ.Δ.Π 470/2001 για Μέσα Ατομικής Προστασίας, τους Κ.Δ.Π 455/2001 για εξοπλισμό με Οθόνη Οπτικής Απεικόνισης, τους Κ.Δ.Π 444/2001 για χρήση εξοπλισμού εργασίας, τους Κ.Δ.Π 174/2002 για προδιαγραφές ΥΑΕ στους χώρους εργασίας, κ.α. Υπάρχει ειδική νομοθεσία σε Σκανδιναβία, Αμερική (Ουάσινγκτον), Αυστραλία ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Εργονομική Ανάλυση Εργασίας (ΕΑΕ) «Η εργονομική ανάλυση εργασίας έχει σαν στόχο της να εντοπίσει και να αιτιολογήσει σε ένα υπαρκτό ή υπό σχεδίαση σύστημα εργασίας, τα στοιχεία εκείνα που το καθιστούν ή κάτω από ορισμένες συνθήκες μπορούν να το καταστήσουν μη -προσαρμοσμένο στους εργαζόμενους». 3.2 Μυοσκελετικές Παθήσεις που σχετίζονται με την εργασία Οι μυοσκελετικές παθήσεις αποτελούν σήμερα τις πιο συνηθισμένες ασθένειες που προσβάλλουν τους εργαζόμενους σε όλους τους τομείς και σε όλες τις μορφές απασχόλησης τους. Με τον όρο μυοσκελετικές παθήσεις εννοούνται οι παθήσεις εκείνες που επηρεάζουν τις αρθρώσεις, τους συνδέσμους, τους μύες, τα νεύρα, τους τένοντες και τα οστά. Καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα από φλεγμονώδεις και εκφυλιστικές παθήσεις οι οποίες δυσχεραίνουν

τις

καθημερινές

δραστηριότητες

προκαλούν λειτουργικές βλάβες και πόνο.

265

του

ανθρώπου

και

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η εργασία γραφείου αναφέρεται στους εργαζόμενους αυτούς που, ως επί το πλείστον, τα καθήκοντά τους εμπεριέχουν την χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Άλλοτε πάλι, η χρήση τηλεφώνου αποτελεί το βασικό εργαλείο

μιας

τέτοιας

θέσης

(γραφείου).

Σε

ορισμένες

υπηρεσίες

(γραμματειακή υποστήριξη ή δημόσια διοίκηση όπως π.χ. πολεοδομία), περιλαμβάνει τη μεταφορά βαρών (π.χ. φάκελοι αρχείου, αξιοσημείωτου βάρους). Σχεδόν σε όλες τις υπηρεσίες, δημόσιες ή ιδιωτικές, σε βιομηχανίες, σε επιχειρήσεις, σε ιατρεία, υπάρχουν θέσεις εργασίας σε γραφείο. Ο μετασχηματισμός της οικονομίας και οι επαναστατικές εξελίξεις στον τομέα της τεχνολογίας έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην δομή και στην λειτουργία

των

επιχειρήσεων

και

ειδικά

στην

εργασία

γραφείου

(Γεωργοπούλου και συν.,2003). Παλιότερα τα πράγματα ήταν εντελώς διαφορετικά

στον

τομέα

αυτό,

αφού

οι

συνθήκες

εργασίας

ήταν

διαφορετικές. Τότε ο ίδιος υπάλληλος δαχτυλογραφούσε, απαντούσε στο τηλέφωνο, αρχειοθετούσε, ερευνούσε αρχεία, συνομιλούσε με τους συναδέλφους του, γενικά τα καθήκοντά του απαιτούσαν διαφορετικές φυσικές δραστηριότητες και κινήσεις. Εξαιτίας λοιπόν, των συχνών και διαρκών αλλαγών των θέσεων, ο κακός εργονομικός σχεδιασμός και οι επιπτώσεις του στον άνθρωπο, δεν γινόταν εμφανή. Σήμερα, η χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της εργασίας γραφείου. Αυτό από μόνο του δηλώνει ότι ο υπάλληλος, το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας του, αν όχι όλο, βρίσκεται σε συγκεκριμένη θέση, οι κινήσεις του είναι περιορισμένες, η προσοχή του είναι επικεντρωμένη στην οθόνη και τα χέρια του στο πληκτρολόγιο ή το ποντίκι. Από την άλλη, με την ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, προσώπων και κεφαλαίων οι εργασιακές συνθήκες άλλαξαν και οι απαιτήσεις από το προσωπικό αυξήθηκαν. Η προσπάθεια για άμεση πληροφόρηση, επικοινωνία και αποτελεσματικότητα, αύξησε τους ρυθμούς εργασίας των υπαλλήλων. Οι επιχειρήσεις και τα τμήματα των επιχειρήσεων σε όποια πόλη ή χώρα βρίσκονται, πρέπει να έρχονται σε άμεση και αποτελεσματική επικοινωνία, είτε τα ωράριά τους συμπίπτουν, είτε όχι. Πέραν τούτου, στα πλαίσια του σκληρού ανταγωνισμού των επιχειρήσεων, εφαρμόζονται οργανωτικές αναδιαρθρώσεις με σκοπό τη μείωση του προσωπικού, τη μείωση του κόστους παραγωγής και αύξηση της. Κανένας δεν συνυπολόγισε όμως τι επιπτώσεις θα έχει η μείωση του προσωπικού, επομένως η αύξηση των ωρών 266

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εργασίας, για αύξηση της παραγωγικότητας. Φυσικά από τις πιο σημαντικές και σοβαρές επιπτώσεις δεν θα μπορούσε παρά να ήταν, οι επιπτώσεις στην υγεία που απορρέουν από τις αλλαγές αυτές. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), υγεία είναι η κατάσταση πλήρους φυσικής, πνευματικής και κοινωνικής ευεξίας και δεν είναι απλά η απουσία αδιαθεσίας ή ασθένειας. Η σημασία της υγιεινής για τους εργαζόμενους γραφείου είναι τεράστια, αν αναλογιστεί κανείς ότι οι ενοχλήσεις, παθήσεις και αναπηρίες, έχουν σημαντικές επιπτώσεις που επηρεάζουν τον άνθρωπο σε όλους τους τομείς της ζωής του και όχι μόνο στην εργασία

Οι περισσότερες μυοσκελετικές παθήσεις είναι συσσωρευτικές παθήσεις, που οφείλονται στην επαναλαμβανόμενη έκθεση σε καταπονήσεις υψηλής ή χαμηλής έντασης για μεγάλη χρονική περίοδο, δημιουργούνται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου και οφείλονται είτε στην ίδια την εργασία είτε στο περιβάλλον εργασίας των εργαζομένων. Ωστόσο μπορούν να προκληθούν και από ατυχήματα, όπως κατάγματα και εξαρθρώσεις. Μπορούν να προσβάλλουν διάφορα μέρη του σώματος όπως τα άκρα, τη μέση, τους ώμους και τον αυχένα ενώ παράλληλα μπορούν να προκαλέσουν πόνο και ενόχληση, μούδιασμα, δυσκαμψία στις αρθρώσεις, δυσκολία στη κίνηση, απώλεια μυ ακόμα και παράλυση. Οι συνηθέστερες μυοσκελετικές παθήσεις που σχετίζονται με την εργασία περιλαμβάνουν το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, την τενοντίτιδα, την επικονδυλίτιδα, την οστεοαρθρίτιδα καθώς και οσφυαλγίες και κακώσεις της σπονδυλικής στήλης και του αυχένα. Ένα άλλο 267

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χαρακτηριστικό αυτών των παθήσεων είναι ότι συνήθως απαιτείται μεγάλος χρόνος αποκατάστασης. Άλλοτε οι εργαζόμενοι πρέπει να διακόψουν την εργασία τους για να αναρρώσουν ενώ ακόμα πολλοί από αυτούς δεν ανακτούν ποτέ πλήρως την υγεία τους.

Διάφοροι

παράγοντες

μπορούν

να

συμβάλλουν

στην

εμφάνιση

μυοσκελετικών παθήσεων και επιδρούν είτε ατομικά είτε συνδυαστικά. Αυτοί είναι: Φυσικοί και εμβιομηχανικοί παράγοντες Οι χειρωνακτικές εργασίες που απαιτούν δύναμη (ανύψωση, κράτημα, έλξη ώθηση, χρήση εργαλείων). Οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Οι επίπονες δυσχερείς ή σύνθετες κινήσεις. Οι ακατάλληλες στάσεις του σώματος (χέρια πάνω από το ύψος των ώμων, παρατεταμένη ορθοστασία). Η στενότητα του χώρου εργασίας. Η έκθεση σε δονήσεις. Το ψυχρό περιβάλλον εργασίας. Ο κακός ή ελλιπής φωτισμός. Τα υψηλά επίπεδα θορύβου. Οργανωτικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες Η επαναληπτική, μονότονη εργασία σε υψηλούς ρυθμούς. Η έλλειψη ελέγχου επί των εργασιών που εκτελούνται. Η πίεση χρόνου. 268

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

έλλειψη

υποστήριξης

από

συνεργάτες,

προϊσταμένους

και

διευθυντές. Ο χαμηλός βαθμός ικανοποίησης από την εργασία. Ατομικοί και προσωπικοί παράγοντες Το ιατρικό ιστορικό. Η σωματική ικανότητα. Η ηλικία. Η παχυσαρκία. Το κάπνισμα.

Επιδημιολογικά στοιχεία Κάθε χρόνο εκατομμύρια Ευρωπαίων εργαζομένων σε όλους τους τύπους των θέσεων εργασίας και τους τομείς απασχόλησης επηρεάζονται από ΜΣΠ μέσω της εργασίας τους. Σύγχρονες έρευνες καταδεικνύουν το γεγονός ότι οι μυοσκελετικές παθήσεις αποτελούν ακόμα ένα αυξανόμενο πρόβλημα υγείας στην Ευρωπαϊκή

Ένωση

και

μία

από

τις

σημαντικότερες

αιτίες

για

μακροπρόθεσμες απουσίες από την εργασία. Σύμφωνα με την 5 η Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας, που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου του 2010 και αφορούσε σχεδόν 44.000 εργαζόμενους από 34 χώρες της Ευρώπης οι ευρωπαίοι εργαζόμενοι

παραμένουν

σε

ίδιο

βαθμό

εκτεθειμένοι

σε

φυσικούς

κινδύνους, όπως και πριν από 20 χρόνια. Μάλιστα, τα αναφερόμενα επίπεδα 269

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

έκθεσης σε κινδύνους λόγω κουραστικών και επώδυνων στάσεων του σώματος και λόγω επαναλαμβανόμενων κινήσεων των χεριών δείχνουν να έχουν ανοδική τάση.

Επιπλέον, τα στοιχεία της 4 ης Ευρωπαϊκής Έρευνας για τις Συνθήκες Εργασίας δείχνουν ότι Ευρωπαίοι εργαζόμενοι σε ποσοστό 35,4% θεωρούν ότι η υγεία τους επηρεάζεται άμεσα ή έμμεσα από την εργασία. Τα πιο συνήθη προβλήματα είναι οι οσφυαλγίες, οι μυϊκοί πόνοι , η κόπωση και το στρες. Συγκεκριμένα το 24,7% των Ευρωπαίων εργαζομένων παραπονιέται για πόνους στη πλάτη ενώ το 22,8% για μυϊκούς πόνους. Ακόμα το 45,5% αναφέρει ότι η εργασία τους απαιτεί επίπονη ή κουραστική στάση του σώματος ενώ το 35% μεταφορά ή μετακίνηση φορτίων μεγάλου βάρους. Συγκριτικά με τις υπόλοιπες ασθένειες που προσβάλλουν τους Ευρωπαίους εργαζόμενους περίπου το 38% οφείλεται στις ΜΣΠ.

270

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η κατανομή των ασθενειών ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες ποικίλλει, αντανακλώντας πιθανότατα το διαχωρισμό τους σε διαφορετικούς τομείς και θέσεις εργασίας. Έτσι οι άντρες εργαζόμενοι υποφέρουν συνήθως από οσφυαλγίες ενώ οι γυναίκες πάσχουν από παθήσεις στα άκρα όπως το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα και η τεντονοθυλακίτιδα.

Επίσης η συχνότητα εμφάνισης των ΜΣΠ αυξάνεται με την ηλικία. Πιο συγκεκριμένα στην ηλικιακή ομάδα 40-54 το ποσοστό των εργαζομένων που θεωρούν ότι η υγεία τους επηρεάζεται από την εργασία ανέρχεται στο

271

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

38,8%. Το ποσοστό αυτό για εργαζόμενους άνω των 55 ετών κυμαίνεται στο 33% , λίγο λιγότερο από αυτό της ηλικιακή ομάδας 25-39 (35,7%). Το ίδιο μοτίβο ακολουθούν τα ποσοστά για τους μυϊκούς πόνους και την οσφυαλγία με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης στις ηλικίες από 40 έως και 54 ετών. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι σε μεγαλύτερη ηλικία άλλα προβλήματα υγείας θεωρούνται πιο σοβαρά από ότι οι ΜΣΠ. Αξιοσημείωτο είναι και τα ποσοστό των νέων απασχολούμενων που αναφέρουν μυϊκούς πόνους (16,5%) το οποίο αντιστοιχεί περίπου σε 3,5 εκατομμύρια νέους σύμφωνα με το πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όσον αφορά τους έλληνες εργαζόμενους η ίδια έρευνα δείχνει ότι αυτοί αναφέρουν οσφυαλγίες και μυϊκούς πόνους σε ποσοστά 47% και 45,7% αντίστοιχα. Ακόμα τα ποσοστά είναι υψηλά για την έκθεση στους κινδύνους που συμβάλλουν στην ανάπτυξη ΜΣΠ όπως οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις των χεριών (76,8%), η παρατεταμένη ορθοστασία ή το περπάτημα (75%) και η κουραστική ή επίπονη στάση του σώματος (66,2%). Σε άλλη έρευνα για το εργατικό δυναμικό στην Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζεται ότι το ποσοστό των ατόμων που αναφέρουν τις ΜΣΠ, το στρες, το άγχος ή την κατάθλιψη ως το σοβαρότερο πρόβλημα υγείας που σχετίζεται με την εργασία τους ξεπερνάει το 55% για την Ελλάδα. Το υψηλότερο ποσοστό κατέχει η Γερμανία (75%) και το χαμηλότερο η Βουλγαρία (37%

272

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Το οικονομικό κόστος των ΜΣΠ Η επίδραση που μπορούν να έχουν οι ΜΣΠ στην ικανότητα ενός ατόμου να εργαστεί καθώς και το διάστημα απουσίας που μπορεί να απαιτηθεί για ανάρρωση δείχνουν ότι οι ΜΣΠ συνεπάγονται σημαντικό κόστος τόσο για τον εργαζόμενο και την οικογένεια του όσο και για τους εργοδότες και την ευρύτερη

οικονομία.

Συγκεκριμένα

οι

ΜΣΠ

προκαλούν

προσωπική

ταλαιπωρία και απώλεια εισοδήματος για τους εργαζόμενους, μείωση της αποδοτικότητας για τις επιχειρήσεις και αυξανόμενα κόστη κοινωνικής ασφάλισης για τις κυβερνήσεις. Σύμφωνα με έρευνα για το εργατικό δυναμικό το 2007, το 61% των εργαζόμενων με ΜΣΠ ζήτησαν αναρρωτική άδεια από τους οποίους το 35% για διάστημα μικρότερο του ενός μήνα ενώ το υπόλοιπο 26% για διάστημα μεγαλύτερο από ένα μήνα. Για τον υπολογισμό του κόστους των ΜΣΠ (ή οποιασδήποτε ασθένειας) πρέπει να εκτιμηθούν οι παρακάτω παράγοντες: Άμεσο κόστος, το οποίο περιλαμβάνει κυρίως: Έξοδα και δαπάνες πρώτων βοηθειών Νοσοκομειακή και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη Επιδοτήσεις και αποζημιώσεις Κόστος αποκατάστασης – επανένταξης Συντάξεις 273

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Έμμεσο κόστος, το οποίο περιλαμβάνει κυρίως: Μείωση

της

παραγωγικότητας

και

της

αποδοτικότητας

λόγω

“presenteeism“ (η παρουσία των εργαζομένων στην δουλειά ακόμα και όταν αυτοί δεν είναι υγιείς) Κόστος πρόσληψης, εκπαίδευσης και αντικατάστασης του θύματος από άλλο εργαζόμενο Κακό ψυχολογικό κλίμα στον εργασιακό χώρο Κακή επίδραση στην εικόνα της επιχείρησης Σε αντίθεση με τα άμεσα κόστη, τα έμμεσα κόστη δεν καλύπτονται από την ασφάλεια των εργαζομένων και για αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο να υπολογιστούν. Σύμφωνα με έρευνες στις ΗΠΑ το συνολικό κόστος λόγω των ΜΣΠ ανερχόταν στα 873,8 δισεκατομμύρια ή αλλιώς 5,7% του ποσοστού του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος το έτος 2011. Σε ευρωπαϊκή έκθεση του 2000 εκτιμάται ότι το κόστος των μυοσκελετικών παθήσεων των άνω άκρων κυμαίνεται σε ποσοστό μεταξύ 0,5% και 2% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος. Επίσης σε έρευνα για τον οικονομικό αντίκτυπο της ρευματοειδούς αρθρίτιδας στην Ευρώπη το έτος 2006 εκτιμάται ότι το συνολικό κόστος ανερχόταν στα 45 εκατομμύρια ευρώ. Το μέσο ετήσιο κόστος ανά ασθενή ήταν περίπου 13.000 ευρώ ενώ το ιατρικό κόστος εκτός των φαρμάκων ήταν 9,5 εκατομμύρια ευρώ. Σε έρευνα του 2005 για το Ηνωμένο Βασίλειο εκτιμάται ότι από περίπου ένα εκατομμύριο άτομα που υπέφεραν από ΜΣΠ απαιτήθηκαν συνολικά 9,5 εκατομμύρια μέρες απουσίας από την εργασία, το οποίο αντιστοιχεί σε 17,3 μέρες απουσίας ανά άτομο σε διάρκεια ενός χρόνου. Κάνοντας μια συντηρητική εκτίμηση με βάση παλαιότερα στοιχεία υπολογίστηκε ότι το κόστος των ΜΣΠ για τους εργοδότες κυμαίνεται από 760 έως 804 εκατομμύρια στερλίνες το χρόνο. Το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Ασφάλειας και Υγείας εκτιμά την μείωση της παραγωγικότητας λόγω των ΜΣΠ στο 0,59% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος το 2002 και στο 0,4% τα έτη 2004 και 2006. Από όλες τις επαγγελματικές ασθένειες, το υψηλότερο ποσοστό παραγωγικότητας φαίνεται να οφείλεται στις ΜΣΠ.

274

μείωσης της

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το πανεπιστήμιο Λουντ της Σουηδίας αναφέρεται ότι το συνολικό κόστος των ΜΣΠ το έτος 2012 ανέρχεται στα 102,3 δισεκατομμύρια κορώνες. Με βάση τον πληθυσμό της Σουηδίας το κόστος αυτό αντιστοιχεί σε 11.000 κορώνες ανά άτομο . Επιπρόσθετα, μια ολλανδική έρευνα η οποία ανατέθηκε από το Υπουργείο Κοινωνικών Υποθέσεων και Εργασίας αποκαλύπτει ότι το συνολικό ετήσιο κόστος για μυοσκελετικές παθήσεις των άνω άκρων φτάνει τα 2,1 δισεκατομμύρια ευρώ. Το κόστος που οφείλεται στις αναρρωτικές άδειες ανέρχεται στα 962 εκατομμύρια ευρώ ανά χρόνο ενώ το κόστος λόγω μείωσης της παραγωγικότητας στα 808 εκατομμύρια ευρώ. Πρόληψη των µυοσκελετικών παθήσεων που σχετίζονται µε την εργασία Ένα σωστό πρόγραµµα εργονοµίας για την πρόληψη των µυοσκελετικών παθήσεων που σχετίζονται µε την εργασία αποτελείται από τα εξής δοµικά στοιχεία: 1) Ανάλυση του χώρου εργασίας (αξιολόγηση του χώρου εργασίας και των ανθρώπινων ικανοτήτων) 2)

Περιορισµός

του

επαγγελµατικού

κινδύνου

(εργονοµική

προσαρµογή εργαλείων, εξοπλισµού, οργανωτικές/διοικητικές αλλαγές, χρήση προστατευτικού εξοπλισµού) 3) Παρακολούθηση της υγείας των εργαζοµένων για την καταγραφή και παρακολούθηση των µυοσκελετικών παθήσεων που προκύπτουν από την εργασία 4)

Ιατρική

παρακολούθηση

(πρόωρη

αναφορά

µυοσκελετικών

παθήσεων, άµεση πρόσβαση του εργαζοµένου που παρουσιάζει συµπτώµατα µυοσκελετικών παθήσεων σε ιατρική παρακολούθηση, ιατρική επίσης παρακολούθηση κατά την επιστροφή του εργαζοµένου στην εργασία µετά από

απουσία,

αποκατάσταση των

εργαζοµένων που έχουν υποστεί

µυοσκελετική πάθηση) 5) Πληροφόρηση και εκπαίδευση όλων των εµπλεκοµένων στην επιχείρηση για ενεργή συµµετοχή στην αντιµετώπιση των µυοσκελετικών παθήσεων Βασικό σηµείο µιας αποτελεσµατικής εργονοµικής παρέµβασης είναι η ενεργή συµµετοχή των εργαζοµένων. Γι΄ αυτό και σήµερα µιλάµε για συµµετοχική εργονοµία. Το Εθνικό Ίδρυµα για την Επαγγελµατική Υγεία και 275

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ασφάλεια των ΗΠΑ προωθεί ήδη ένα εργονοµικό πρόγραµµα για την καταπολέµηση των µυοσκελετικών παθήσεων που σχετίζονται µε την εργασία, βασικός άξονας του οποίου είναι η συµµετοχή τόσο της διοίκησης όσο και των εργαζοµένων. Τα οφέλη που µπορούν να προκύψουν από τη συµµετοχή των εργαζοµένων επισηµαίνονται σε έκθεση αυτού του Ιδρύµατος και είναι τα εξής: ενίσχυση των κινήτρων και της ικανοποίησης των

εργαζοµένων,

πρόσθετες

δυνατότητες

επίλυσης

προβληµάτων

µεγαλύτερη αποδοχή των αλλαγών, βαθύτερη γνώση της εργασίας και της οργάνωσής της.

Η συµµετοχική εργονοµία έχει δύο σηµαντικά πλεονεκτήµατα: πρώτον καλύτερη ποιότητα και µεγαλύτερη διάρκεια των εργονοµικών παρεµβάσεων όταν λαµβάνεται υπόψη η εµπειρία του εργαζόµενου και δεύτερον η συµµετοχή καλύπτει την ψυχολογική ανάγκη των εργαζοµένων για περισσότερο έλεγχο της εργασίας τους. Όσο όµως και να είναι µεγάλα τα οφέλη από τη συµµετοχή των εργαζοµένων δεν µπορεί κανείς να παραβλέψει τις δυσκολίες που υπάρχουν στην υλοποίησή της. Ο εργαζόµενος, µετά από αξιολόγηση παρεµβάσεων που αφορούσαν τη συµµετοχική εργονοµία, διαθέτει συνήθως λίγα περιθώρια ελέγχου της δουλειάς του και για αποτελεσµατική συµµετοχή απαιτείται µακροχρόνιος σχεδιασµός και µια σειρά θετικών αποτελεσµάτων που θα δώσουν τη

276

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δυνατότητα στους εργαζόµενους να ασκήσουν επιρροή και να αναπτύξουν σταδιακά τις ικανότητές τους. Πρέπει επίσης να υφίστανται ευκαιρίες για διάλογο και προβληµατισµό και βέβαια η διοίκηση να είναι πρόθυµη να ενσωµατώσει αυτή τη συµµετοχή των εργαζοµένων στη συνολική της στρατηγική. Ανεξάρτητα όµως από τις δυσκολίες που υπάρχουν όσον αφορά τη συµµετοχή των εργαζοµένων σε θέµατα που αφορούν το εργασιακό τους περιβάλλον και την επαγγελµατική τους υγεία, οι προσπάθειες των εργατικών συνδικάτων θα πρέπει να είναι προς αυτή την κατεύθυνση. Το Τεχνικό Γραφείο της Συνοµοσπονδίας Ευρωπαϊκών Συνδικάτων προωθεί αυτή την άποψη προτείνοντας στα πρόσφατα δηµιουργηθέντα Ευρωπαϊκά Εργασιακά Συµβούλια να λαµβάνουν µέρος µέλη των Επιτροπών για την Επαγγελµατική Υγεία και Ασφάλεια 3.3 Εργονομικοί κίνδυνοι Μυοσκελετικές Διαταραχές – ορισμοί Μυοσκελετικά προβλήματα: είναι κακώσεις των μαλακών μορίων (μυών, τενόντων,

συνδέσμων

και

χόνδρων)

Πρόκειται

για

τραυματισμό

καταπόνηση των δομών που συνθέτουν το ερειστικό (στηρικτικό) σύστημα του ανθρώπου το οποίο αποτελείται από τα οστά της σπονδυλικής στήλης του κρανίου και των άκρων και τα μαλακά μόρια που προσφύονται σε αυτά και βοηθούν στην εκτέλεση των κινήσεων (μυς, τένοντες, σύνδεσμοι, αρθρικοί θύλακοι, μεσοσπονδύλιοι δίσκοι) και λοιπά. Εργονομία επίπλων γραφείου: Εργονομία είναι η επιστημονική μελέτη της ανθρώπινης εργασίας. Ασχολείται με τον σχεδιασμό του εργασιακού περιβάλλοντος, με την σωστή τοποθέτηση των επίπλων γραφείου, με τη σωστή χρήση του επαγγελματικού εξοπλισμού, με την προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο, με σκοπό την εξασφάλιση και προστασία της υγείας του εργαζόμενου. Υγεία και ασφάλεια στην εργασία: Δημιουργία εργασιακών συνθηκών που θα εξασφαλίζουν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων. Ένα ανθρώπινο περιβάλλον, με μέτρα που μειώνουν τους επαγγελματικούς κινδύνους και που στοιχίζουν στην υγεία, που θα προσφέρει άνεση, ελευθερία για δημιουργικότητα και παραγωγικότητα

277

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Χρήστες

οθονών

οπτικής

απεικόνισης:

Οι

εργαζόμενοι

που

απασχολούνται σε γραφεία, κάνουν χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών, αφού πλέον αποτελούν το βασικό τους εργαλείο.Σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα: Ένα από

τα

πιο συχνά φαινόμενα που

ταλαιπωρούν τους

εργαζόμενους. Το σύνδρομο αυτό ουσιαστικά έχει να κάνει με την πίεση που ασκείται στα νεύρα τα οποία περνούν από τον καρπό (Ελληνικό ινστιτούτο υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας. Τενοντοελυτρίτιδα

του

μακρού

Επαναλαμβανόμενες

κινήσεις

του

απαγωγού

αντίχειρα

του

δημιουργούν

αντίχειρα: συνθήκες

φλεγμονής στους τένοντες. Το γεγονός αυτό προκαλεί πόνο στην βάση του αντίχειρα, τόσο δυνατό, που αναγκάζει το άτομο να διακόψει την εργασία του Αυχενικό σύνδρομο: Αναφέρεται στα προκαλούνται

διάφορα

συμπτώματα

που

από διάφορες αιτίες και που έχουν σαν αποτέλεσμα τις

διαταραχές στην φυσιολογική δομή και τις βιοκινητικές λειτουργίες της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Οσφυαλγία/ισχιαλγία: Ο ορισμός, άσχετα από την αιτία που την προκαλεί, αναφέρεται σε κάθε άλγος το

οποίο

εντοπίζεται

στην

οσφυϊκή

μοίρα.

Έξω

επικονδυλίτιδα

(tenniselbow): Ο ορισμός, περιγράφει την φλεγμονή που δημιουργείται στην κοινή έκφυση των τενόντων των εκτεινόντων μυών του καρπού και των δαχτύλων. Έσω επικονδυλίτιδα (golfer’selbow): Τα συμπτώματα της έσω επικονδυλίτιδας είναι συνήθως πόνος που προέρχεται από την έσω πλευρά του αγκώνα, παρουσιάζεται αδυναμία κατά την σύλληψη και ο πόνος στον έσω αγκώνα επιδεινώνεται από επαναλαμβανόμενες κινήσεις του καρπού Παγωμένος ώμος: Ο παγωμένος ώμος είναι ένα σύνδρομο αγνώστου αιτιολογίας. Oι γυναίκες προσβάλλονται περισσότερο σε ηλικία από 40-60 ετών με τα συμπτώματα να διαφοροποιούνται από ασθενή σε ασθενή

278

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η κατηγορία των μυοσκελετικών διαταραχών (ΜΣΔ) περιλαμβάνει όλα τα νοσήματα

και

τα

σύνδρομα

που

προκαλούν

συμπτώματα

από

το

μυοσκελετικό σύστημα, οξέα και χρόνια, καλύπτοντας ένα ευρύτατο φάσμα σε όλες τις ηλικίες και σε ολόκληρο το ανθρώπινο σώμα"(Αντωνοπούλου, 2008).

Στις

μυοσκελετικές

διαταραχές,

γενικά

περιλαμβάνονται

περισσότερες από 200 κλινικές καταστάσεις και σύνδρομα. Τα αρχικά συμπτώματα των μυοσκελετικών διαταραχών είναι συνήθως, ο πόνος συνοδευόμενος από δυσκαμψία, οίδημα και μειωμένη λειτουργικότητα της πάσχουσας περιοχής. Επιπροσθέτως, η φλεγμονή, ο πυρετός, η καταβολή και η κακουχία είναι κάποια από τα συμπτώματα που ακολουθούν.

279

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

280

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Επειδή οι ορισμοί των μυοσκελετικών διαταραχών ποικίλουν, ο όρος αυτός περιλαμβάνει και περιγράφει τα εξής α) Διαταραχές των μυών, των νεύρων, των τενόντων, των συνδέσμων, των χόνδρων, των αρθρώσεων και των μεσοσπονδυλίων δίσκων 281

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β) Διαταραχές που δεν είναι αποτέλεσμα οξέος περιστατικού,όπως για π.χ.

πτώση,

αλλά

είναι

απόρροια

εξελισσόμενης

και

μακροχρόνιας

κατάστασης γ) Διαταραχές με διακεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως π.χ. σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα.

Πίνακας 2. Μυοσκελετικές

παθήσεις

εργασία γραφείου

282

που

σχετίζονται

με

την

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πίνακας.3

Προβλήματα

υγείας

επαναλαμβανόμενες κινήσεις (%)

283

που

σχετίζονται

με

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τενοντοελυτρίτιδα του μακρού απαγωγού του αντίχειρα Η τενοντοελυτρίτιδα του μακρού απαγωγού του αντίχειρα προσβάλει συχνότερα σε γυναίκες ηλικίας 30-50 ετών. Οφείλεται σε πίεση των τενόντων του βραχύ εκτείνοντα και του μακρού απαγωγού του αντίχειρα, αντίστοιχα προς τη στυλοειδή απόφυση της κερκίδας, από πάχυνση του κοινού

τους

ελύτρου

(Κοτζαηλίας,

2011).

Οι

τένοντες

αυτοί

περιλαμβάνονται μέσα σε μια δεσμίδα συνδετικού ιστού που δημιουργείένα κανάλι

μέσα

στο

Επαναλαμβανόμενες

οποίο

ολισθαίνουν

κινήσεις

του

επιτελώντας

αντίχειρα

το

έργο

δημιουργούν

τους.

συνθήκες

φλεγμονής στους τένοντες. Η φλεγμονή αυτή μπορεί να οδηγήσει σε τοπικό οίδημα με άμεσο αποτέλεσμα την δυσκολία ολίσθησης των τενόντων μέσα στο κανάλι τους. Το γεγονός αυτό προκαλεί πόνο στη βάση του αντίχειρα ο οποίος πολλές φορές είναι τόσο δυνατός που αναγκάζει το άτομο να διακόψει την εργασία του.

284

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σύνδρομο του Καρπιαίου Σωλήνα Ο

καρπιαίος

σωλήνας

είναι οστεοϊνώδης και

σχηματίζεται

από

τον

εγκάρσιο σύνδεσμο του καρπού (πρόσθιο τοίχωμα) και από τον πρώτο στοίχο των οσταρίων του καρπού (οπίσθιο τοίχωμα). Μέσα από αυτόν διέρχονται το μέσο νεύρο και οι τένοντες των καμπτήρων μυών των δαχτύλων. Στένωση του σωλήνα, από οποιαδήποτε αιτία προκαλεί πίεση του μέσου νεύρου και αυτό επιφέρει ανάλογα συμπτώματα. Εμφανίζεται πιο συχνά στις

γυναίκες (αναλογία περίπου 5:1) και σε ηλικίες 30-

60 ετών.

Αυχενικό σύνδρομο

285

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αυχενικό

σύνδρομο

ονομάζονται

τα

διάφορα συμπτώματα που

προκαλούνται από διάφορες αιτίες και που έχουν σαν αποτέλεσμα τις διαταραχές στην φυσιολογική δομή και τις βιοκινητικές λειτουργίες της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Τα αίτια τα οποία προκαλούν το αυχενικό σύνδρομο είναι α) σκληρύνσεις μυών και τενόντων β) κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου, γ) σπονδυλόλυση-οστεοχονδρίτιδα δ) κατάγματα σπονδύλων ε) σπονδυλαρθρίτιδα στ) κατάγματα ακανθωδών αποφύσεων ζ) ενδοραχιαίες διεργασίεςη) φλεγμονώδεις αρθροπάθειες θ) φλεγμονώδεις παθήσεις των συνδέσμων ι) οστεομυελύτιδα κ) οστεοπόρωση λ) παρασπονδυλικό αιμάτωμα μ) χρόνια φλεγμονή του μεσοσπονδυλίου δίσκου ν) μεταστάσεις σε σπονδυλικά σώματα ξ) οστεομυελίτιδα του άτλαντα ο) ανωμαλίες και τραυματισμοί στην ατλαντοϊνιακή περιοχή π) καλοήθεις όγκοι στην περιοχή του κρανίου ρ)

ενδοκρανιακές

διεργασίες

αιματώματα)

286

(καλοήθεις

όγκοι,

φλεγμονές,

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι παράγοντες που συμβάλουν στην διαταραχή και αποσύνθεση της αυχενικήςμοίρας είναι: α) τραυματισμοί β) διαταραχές των κυρτωμάτων της σπονδυλικής στήλης γ) κύφωση-λόρδωση-σκολίωση δ) λανθασμένη στάση ε) ορμονικές διαταραχές κλιμακτηρίου στ) ιδιοσυγκρασιακοί παράγοντες (ψυχολογική επιβάρυνση). Το αυχενικό σύνδρομο διακρίνεται σε αυχενοκεφαλικό ή άνω κεφαλικό Α1Α3 και σε αυχενοβραχιόνιο ή κάτω κεφαλικό Α4-Θ1. Τα συμπτώματα του αυχενοκεφαλικού (Α1-Α3) είναι α) πόνος στις κινήσεις της αυχενικής μοίρας β) ελάττωση της κινητικότητας της αυχενικής μοίρας γ) ίλιγγοι δ) οπτικές διαταραχές ε) ναυτία και εμετός στ) κεφαλαλγίες ζ) εμβοές αυτιών η) διαταραχές της οσμής θ) ψυχολογικές διαταραχές Το αυχενοβραχιόνιο (Α4-Θ1) εμφανίζεται με πόνο στον αυχένα που μπορεί να επεκταθεί στο ένα ή και στα δύο άκρα. Η οξεία μορφή του συνδρόμου 287

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εμφανίζεται συνήθως μετά από τραυματισμό και κυρίως σε νεαρές ηλικίες, ενώ η χρόνια μορφή εμφανίζεται κυρίως σε γυναίκες και ηλικίας 35-45 ετών. Ο πόνος ο οποίος εντοπίζεται σε μύες, τένοντες και αρθρώσεις της περιοχής είναι συνήθως αποτέλεσμα τραυματισμού μαλακών

μορίων

της

αυχενικής

μοίρας

και

διάτασης

των

δεν οφείλεται σε πίεση

νευρικών ριζών. Περιορίζεται μέχρι την άρθρωση του αγκώνα. Πολύ πιθανό να υπάρξει δυσκαμψία στην αυχενική μοίρα και μυϊκός σπασμός στον άνω τραπεζοειδή, στην ωμοπλάτη και στον στερνοκλειδομαστοειδή μυ. Πόνος που οφείλεται σε μηχανικές πιέσεις και ερεθισμό των νευρικών ριζών προκαλεί

μυϊκή αδυναμία, παραισθήσεις (μυρμήγκιασμα, αιμωδίες),

υπαισθία ή αναισθησία των άνω άκρων, μείωση ή εξάλειψη των τενόντιων αντανακλαστικών καιεπικονδυλίτιδα. Η

θεραπεία

του

αυχενικού

συνδρόμου συνίσταται σε ακινητοποίηση με κολάρο, σε θέση που βολεύει τον ασθενή και φαρμακοθεραπεία-φυσικοθεραπεία. Αν οι ενοχλήσεις εξακολουθούν να υπάρχουν παρά την συντηρητική αντιμετώπιση, τότε ο ασθενής θα αναγκαστεί να υποστεί χειρουργική επέμβαση. Υπάρχουν θεραπευτικές ασκήσεις όπου ο πάσχων μπορεί να εκτελεί μόνος του (μετά από υπόδειξη του φυσικοθεραπευτή) στο σπίτι ή το γραφείο. Ενδεικτικά αναφέρονται: α) με τα δάχτυλα (δείκτης και μέσος) του ενός χεριού ο πάσχων κρατάει το πηγούνι του

και

ταυτόχρονα

ασκεί

αντίσταση

στην

προσπάθεια εκτέλεσης κάμψης του κεφαλιού β) τοποθετεί την μια παλάμη στο πίσω μέρος του κεφαλιού και ασκεί αντίσταση στην προσπάθεια εκτέλεσης υπερέκτασης του κεφαλιού γ) εκτελεί περιαγωγή του κεφαλιού δεξιόστροφα και αριστερόστροφα δ) εκτελεί προσθιολίσθηση και οπισθιολίσθηση της αυχενικής μοίρας Η συνολική στάση που διατηρεί ένα άτομο βοηθάει σημαντικά στην αντιμετώπιση του αυχενικού συνδρόμου κατά την διάρκεια όλου του 24ώρου. Κατά την διάρκεια του ύπνου προκειμένου να μην επιβαρύνεται το συγκεκριμένο σημείο καλό θα ήταν η χρήση ανατομικού μαξιλαριού. Να αποφεύγεται η παρατεταμένη στάση με τη θωρακική μοίρα σε κύφωση και το

κεφάλι σε κάμψη,

οι απότομες κινήσεις (έκταση –

υπερέκταση) και συγκεκριμένα πολύ μεγάλη προσοχή χρειάζεται στους υπαλλήλους γραφείου όπου η παρατεταμένη και πολύωρη καθιστή στάση

288

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

στο

γραφείο

επιβαρύνει

τον

αυχένα

χωρίς

πολλές

φορές

να

το

καταλαβαίνουν Οσφυαλγία/Ισχιαλγία Ο ορισμός, άσχετα από την αιτία που την προκαλεί, αναφέρεται σε κάθε άλγος το οποίο εντοπίζεται στην οσφυϊκή μοίρα. Ο πόνος μπορεί να εκδηλωθεί στην οσφυϊκή μοίρα, στην περιοχή του ιερού οστού, στους μηρούς και γλουτούς. Όταν ο πόνος εκδηλωθεί στους γλουτούς και κατά μήκος του ισχιακού νεύρου, τότε η πάθηση ονομάζεται ισχιαλγία. Η οσφυαλγία/ισχιαλγία

δεν

αποτελεί

πάθηση, αλλά συμπτώματα πολλών

παθήσεων. Οι

παράγοντες οι

οποίοι

ευθύνονται

για

την

δημιουργία

της

οσφυαλγίας/ισχιαλγίας είναι: α) κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου β) λανθασμένη στάση του σώματος γ) στένωση σπονδυλικού σωλήνα δ) ρήξη μυϊκών ινών ή συνδέσμων ε) θλάση μαλακών μορίων στην Ο.Μ. στ) κατάγματα σπονδύλων ζ) φυματιώδης σπονδυλίτιδαη) σηπτικήφλεγμονή του ΜΔ θ) ιεροποίηση του Ο5 σπονδύλου ι) οσφυοποίηση του Ι1 σπονδύλου κ) πρωτοπαθείς όγκοι λ)

παθήσεις

γειτονικών

οργάνων

προστάτης, έντερο)

289

(νεφροί,

ωοθήκες,

μήτρα,

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εκτός από τους παραπάνω παράγοντες υπάρχουν

και κάποιοι που

προδιαθέτουν την δημιουργία οσφυαλγίας/ισχιαλγίας. Αυτοί περιλαμβάνουν την μυϊκή αδυναμία των ραχιαίων και κοιλιακών μυών, την αυξημένη λόρδωση, το κάπνισμα, την βαριά χειρονακτική εργασία, την παχυσαρκία, την λόρδωση, την επαναλαμβανόμενη άρση βάρους με περιστροφή και τις συνθήκες

εργασίας

(καθιστική εργασία

και λανθασμένη

στάση του

σώματος). Έξω επικονδυλίτιδα Ο ορισμός, έξω επικονδυλίτιδα (tenniselbow), περιγράφει την φλεγμονή που δημιουργείται στην κοινή έκφυση των τενόντων των εκτεινόντων μυών του καρπού και των δαχτύλων. Οφείλεται στο σύνδρομο υπέρχρησης, στις επαναλαμβανόμενες δηλ. κινήσεις ραχιαίας κάμψης της πηχεοκαρπικής και ιδιαίτερα από αντίσταση. Όλο αυτό δημιουργεί διάταση ή μερική ρήξη των τενόντιων ινών της κοινής έκφυσης των εκτεινόντων μυών του καρπού και των δαχτύλωναπό την παρακονδύλια απόφυση. Τα άτομα τα οποία εμφανίζεται συνήθως είναι ερασιτέχνες αθλητές, τενίστες, ρίπτες καθώς και άτομα που ασχολούνται με το μπόουλινγκ και τους υπολογιστές. Τα συμπτώματα της έξω επικονδυλίτιδας είναι συνήθως (Piligianetal., 2000):α) πόνος στον αγκώνα που επιδεινώνεται από επαναλαμβανόμενες

290

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κινήσεις του καρπούβ) πόνος που προέρχεται από την έξω επιφάνεια του αγκώναγ) δυσκαμψία του αγκώναδ) κάψιμο.

Για

την

έξω

επικονδυλίτιδα

συστήνεται,

τις περισσότερες

φορές,

συντηρητική αντιμετώπιση. Αυτό σημαίνει χορήγηση αντιφλεγμονωδών φαρμάκων,

ψυχρά

επιθέματα,

φυσικοθεραπεία

και τοπικές εγχύσεις

κορτικοειδών.Ασκήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τους ασθενείς και που μπορούν στο σπίτι μόνοι τους να εκτελούν (μετά την υπόδειξη του φυσικοθεραπευτή) είναι ενδεικτικά: α) το αντιβράχιο βρίσκεται σε ύπτια θέση και ο ασθενής εκτελεί κάμψηέκταση του αγκώνα β) ο αγκώνας βρίσκεται σε κάμψη και το αντιβράχιο εκτελεί υπτιασμόπρηνισμό γ) ραχιαία-παλαμιαία κάμψη της πηχεοκαρπικής δ) απαγωγή-προσαγωγή των δαχτύλωνε) κάμψη-έκταση, απαγωγήπροσαγωγή, περιαγωγή, αντίθεση του αντίχειρα Σύνδρομο του ωλένιου νεύρου Το σύνδρομο του ωλένιου νεύρου, αναφέρεται σε τραυματισμό του ωλένιου νεύρου του αγκώνα. Τα συμπτώματα τα οποία προκαλεί είναι πόνος ή παραισθησίες όπως π.χ. μούδιασμα, αίσθηση κρύου και δυσκαμψία με την συμμετοχή του 4ουκαι 5ουδαχτύλου σε συνδυασμό με πόνο στην έσω πλευρά του αγκώνα,που μπορεί να επεκταθεί κεντρικά ή περιφερικά. Την νύχτα ο πόνος μπορεί να χειροτερέψει,ενώ μπορεί να 291

παρουσιαστεί

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

μειωμένη

αισθητικότητατου

μικρού

δαχτύλου.

Πολύ πιθανόνείναινα

παρουσιαστεί προοδευτική ανικανότητα διαχωρισμού των δαχτύλων και απώλεια δύναμης για λαβή. Τέλος ατροφίαή αδυναμία του ωλένιου εκτείνοντα τον καρπόείναι συχνό φαινόμενο.

Οι επιλογές

αντιμετώπισης

που έχει

ο πάσχων είναι

εργονομικές

παρεμβάσεις στο χώρο εργασίας και όχι μόνο, αποφυγή στήριξης στον αγκώνα, αποφυγή των κινήσεων που επιδεινώνουν την κατάσταση (κυρίως κάμψη του αγκώνα), ναρθικοποίηση του αγκώνα κατά την διάρκεια της νύχτας στις 40 μοίρες, φυσικοθεραπείες και χειρουργική επέμβαση είτε εξαρχής

αν

τα

συμπτώματα

είναι

βαριά

είτε

μετά

από ανεπιτυχή

συντηρητική θεραπεία (μετά από 3-6 μήνες) Έσω επικονδυλίτιδα. Τα συμπτώματα της έσω επικονδυλίτιδας είναι συνήθως πόνος που προέρχεται από την έσω πλευρά του αγκώνα, παρουσιάζεται αδυναμία κατά την

σύλληψη

και

πόνος

στον

έσω

αγκώνα

επιδεινώνεται

επαναλαμβανόμενες κινήσεις του καρπού. Τα διαγνωστικά

από

κριτήρια

αναφέρουν πόνο ή κάψιμο στον αγκώνα, ευαισθησία στην ψηλάφηση του έσω επικονδύλου, πόνος εντοπισμένος στον έσω επικόνδυλο κατά την κάμψη του καρπού με αντίσταση. Για την αντιμετώπισή του συνίσταται τροποποίηση του χώρου εργασίας, αποφυγή στήριξης στον αγκώνα, μη

στεροειδή

αντιφλεγμονώδη,

φυσιοθεραπείες, αναζήτηση για συνυπάρχουσα βλάβη στο μέσο ή στο

292

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ωλένιο νεύρο στον πήχη, ενέσεις κορτιζόνης αν όλα τα παραπάνω αποτύχουν

Παγωμένος ώμος Ο παγωμένος ώμος,είναι ένα σύνδρομο αγνώστου αιτιολογίας. Για άλλη μια φορά οι γυναίκες προσβάλλονται περισσότερο σε ηλικία από 40-60 ετών με τα συμπτώματα να διαφοροποιούνται από ασθενή σε ασθενή. Τα αίτια στα οποία οφείλεται η δημιουργία της πάθησης μπορεί να είναι από εκφυλιστικές αλλοιώσεις του τένοντα της μακράς κεφαλής του δικεφάλου βραχιονίου, από μακροχρόνια ακινητοποίηση του ώμου, από τραυματισμό ή ρήξη του μυοτενόντιου πετάλου του ώμου, από τραυματισμό οι αλλοιώσεις του δελτοειδή, καθώς από τραυματισμό ή εκφύλιση του αρθρικού θύλακα. Τα συμπτώματα τα οποία προκαλεί είναι συνήθως πόνος στην περιοχή του ώμου ο οποίος επιδεινώνεται την νύχτα, περιορισμένη κινητικότητα της άρθρωσης σε συνδυασμό με έντονο πόνο καιδυσκαμψία. Η πάθηση μπορεί να διαρκέσει από 6 μήνες έως 2 χρόνια.

293

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αντιμετωπίζεται με ακινητοποίηση του άκρου σε θέση προσαγωγής-έσω στροφής

με

κάμψη

του

αγκώνα,

φαρμάκων, κορτικοστεροειδή,

με

χορήγηση

τοποθέτηση

αντιφλεγμονωδών

ψυχρών επιθεμάτων

και

εκτέλεση ισομετρικών και ήπιων κινήσεων. Μετά τηναποκατάσταση του εύρους

κίνησης

της

άρθρωσης

του ώμου, ξεκινά η ενδυνάμωση των

περιαρθρικών μυών. Οι μυοσκελετικές παθήσεις είναι πολλές σε αριθμό και διαφοροποιούνται ανάλογα με το σημείο που προσβάλουν. Χρήζουν σημασίας και μέριμνας για την σωστή αντιμετώπιση τους, καθώς οι ζημίες

καθιστούν

το

άτομο

ανίκανο

να ανταπεξέλθει

σε

απλές

καθημερινές εργασίες, σε επαγγελματικές υποχρεώσεις, προσωπικές και μη καταστάσεις. Είναι κάτι στο οποίο

πρέπει να δίνουμε την ανάλογη

σημασία καθώς πρόκειται για την σωματική αρχικώς υγεία και ψυχολογική δευτερευόντως. 3.4 Συµβολή της εργονοµίας στη πρόληψη των µυοσκελετικών παθήσεων που σχετίζονται µε την εργασία Ένα από

τα αδιαµφισβήτητα συµπεράσµατα της ανασκόπησης

των

δεδοµένων όσον αφορά τις µυοσκελετικές παθήσεις που σχετίζονται µε την εργασία, από την Εθνική Ακαδηµία Επιστηµών των ΗΠΑ, είναι ότι οι µυοσκελετικές παθήσεις µπορούν να προληφθούν αποτελεσµατικά µε τις κατάλληλες παρεµβάσεις στον εργασιακό χώρο που αποσκοπούν στη µείωση των εργονοµικών κινδύνων.

294

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Υπάρχουν ήδη αρκετά ερευνητικά δεδοµένα από τα οποία προκύπτει ότι ένα µεγάλο µέρος των µυοσκελετικών παθήσεων που σχετίζονται µε την εργασία µπορεί

να

αποφευχθεί.

Ανασκόπηση

µελετών

που

αφορούσαν

προγράµµατα εργονοµικής παρέµβασης σε διάφορες βιοµηχανίες έδειξε ότι ο επανασχεδιασµός της εργασίας είναι η πιο αποτελεσµατική στρατηγική για την αντιµετώπιση των µυοσκελετικών παθήσεων που σχετίζονται µε την εργασία.

295

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πέραν όµως των ερευνητικών δεδοµένων έχουµε ήδη αρκετά ελπιδοφόρα µηνύµατα από την εφαρµογή εργονοµικών παρεµβάσεων σε διάφορους παραγωγικούς τοµείς. Εκπρόσωπος των εργατικών συνδικάτων σε σφαγείο στη

Γαλλία

απέδειξε

ότι

οι

µυοσκελετικές

παθήσεις

µπορούν

να

καταπολεµηθούν µε την κατάλληλη αναδιοργάνωση της εργασίας βάσει υποδείξεων των εργαζοµένων. Αντίστοιχες παρεµβάσεις στη Γαλλία σε τοµείς της φαρµακοβιοµηχανίας και αυτοκινητοβιοµηχανίας έδειξαν πόσο ζωτικής σηµασίας είναι η συνεργασία ανάµεσα στους ειδικούς εργονόµους και τους εργαζόµενους. Στις ΗΠΑ αντίστοιχα τα εργατικά συνδικάτα έχουν συµµετάσχει

ενεργά

στην

δηµιουργία

εργονοµικών

εργαλείων

στα

κατασκευαστικά επαγγέλµατα. Το Σουηδικό Εργατικό Συνδικάτο των ∆ηµοσίων ∆ιοικητικών Υπαλλήλων ανέπτυξε έντονη δράση για να ενισχύσει τη δύναµη των εργαζοµένων που χρησιµοποιούν οθόνη οπτικής απεικόνισης στην

εργασία

συµµετοχής

τους,

των

καταδεικνύοντας

εργαζοµένων

στην

τα

θετικά

εξέλιξη

των

αποτελέσµατα οθονών

της

οπτικής

απεικόνισης. Οι προδιαγραφές του σουηδικού συνδικάτου αποτελούν σήµερα σηµείο αναφοράς για πολλές χώρες της Β. Αµερικής και της Ευρώπης και τα προϊόντα των µεγαλύτερων εταιρειών σε διεθνές επίπεδο έχουν πάρει την πιστοποίησή του. Έχει πλέον αποδειχθεί ότι η εξέλιξη των εργαλείων εργασίας µε γνώµονα το χρήστη είναι θετική όχι µόνο για

296

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

εκείνους που χρησιµοποιούν τα εργαλεία αλλά και για εκείνους που τα εµπορεύονται.

Υπάρχουν τέλος και παραδείγµατα συµµετοχής των εργαζοµένων ήδη στο στάδιο του σχεδιασµού, όπως έγινε µε τη ∆ιεθνή Οµοσπονδία Εργαζοµένων στις Μεταφορές στις ΗΠΑ συναντήθηκε µε ανώτερα στελέχη της εταιρείας κατασκευής αεροσκαφών Μπόινγκ µε αποτέλεσµα τη βελτίωση του σχεδιασµού και της λειτουργικής ασφάλειας των αεροπλάνων. Αξίζει βεβαίως να επισηµανθούν και τα οικονοµικά οφέλη από την αντιµετώπιση των µυοσκελετικών παθήσεων που σχετίζονται µε την εργασία µε την συµβολή της εργονοµίας. Σε έρευνα που πραγµατοποιήθηκε το 1997 από το Γενικό Λογιστήριο των ΗΠΑ κατά την εξέταση εργονοµικών προγραµµάτων από πέντε εταιρείες, απεδείχθη ότι αφ΄ ενός οι εργονοµικές παρεµβάσεις δεν απαιτούν σηµαντικές επενδύσεις από την πλευρά της εταιρείας και αφ΄ ετέρου µειώθηκε το κόστος των αποζηµιώσεων προς τους εργαζόµενους σε ποσοστό που κυµαινόταν µεταξύ 36% και 92%. Εξέταση περιπτώσεων εργονομίας Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός από τον άλλο.

297

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικό ύψος ή κατασκευή π.χ. ορισμένοι είναι δυνατότεροι από κάποιους άλλους και η ικανότητα τους να αντέχουν τη σωματική ή πνευματική καταπόνηση ποικίλει. Αυτές οι βασικές διαφορές είναι μία πραγματικότητα που δεν μπορεί να αλλάξει. Γι' αυτό πρέπει να τις θεωρήσουμε σαν βάση για την οργάνωση των εργασιών και τον καθορισμό των συνθηκών εργασίας. Παρά την πρόοδο της τεχνολογίας πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη, μέχρις ότου τα μηχανήματα και ο εξοπλισμός σχεδιαστούν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν σωστά από τους ανθρώπους. Ένα παράδειγμα του κακού σχεδιασμού είναι ότι άνθρωποι υποφέρουν συχνά από πόνους στα χαμηλά σημεία της πλάτης και από κακώσεις των αρθρώσεων και των μυών. Τα προβλήματα της όρασης αυξάνουν με την ευρεία χρήση διαφόρων οθονών και με τις εργασίες ελέγχου. Αυτά είναι μερικά από τα πιο κοινά προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι σήμερα Η θέση κατά την εργασία όρθια στάση 298

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΒΑΡΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΟΥ

ΑΠΑΙΤΟΥΝ

ΠΟΛΛΕΣ

ΚΙΝΗΣΕΙΣ.

Ένα επάγγελμα που απαιτεί ορθοστασία όλη τη μέρα προκαλεί καταπόνηση, και υπερκόπωση στα πόδια. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι πρήξιμο των ποδιών επειδή οι μύες δεν κινούνται αρκετά για να στείλουν τη σωστή ποσότητα αίματος πίσω στην καρδιά. Συνεπώς, η καρδιά λειτουργεί με ανεπαρκή ποσότητα αίματος και το άτομο αισθάνεται κούραση και ατονία. Εργασίες που απαιτούν πολλές κινήσεις και σημαντική καταπόνηση δυνατών μυών εκτελούνται συχνά σε όρθια στάση. Όπως για παράδειγμα κατά το χειρισμό ορισμένων τύπων μηχανολογικού εξοπλισμού. Σε οποιαδήποτε εργασία που εκτελείται σε όρθια στάση, η κάμψη της πλάτης πρέπει να αποφεύγεται Εάν κάποιος γέρνει προς τα εμπρός ή προς μία πλευρά, οι μύες των ποδιών, της πλάτης και των ώμων πρέπει να τεντώνονται για να κρατούν το σώμα σ'αυτή τη θέση. 'όταν εξακολουθεί να μένει σ'αυτή τη θέση, οι μύες της πλάτης συνεχίζουν να υφίστανται κόπωση. Και όταν τεντωθεί ξανά, αισθάνεται πόνους στην πλάτη, η οποία έχει γίνει δύσκαμπτη λόγω της μόνιμης στάσης.

299

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Είναι σχεδόν αδύνατο να σταθεί κανείς όρθιος άνετα καθόλη τη διάρκεια της εργασίας, εάν το σημείο στο οποίο εκτελείται η εργασία δεν είναι τοποθετημένο στη σωστή θέση, ή εάν τα χειριστήρια ελέγχου, τα υλικά και τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται δεν είναι στη σωστή απόσταση. Πρέπει να υπάρχει άφθονος χώρος για να κινούνται τα πόδια, να μπορεί να αλλάξει κανείς στάση κατά την εργασία και τα φορτία να κατανέμονται ομοιόμορφα. Πρέπει να αποφεύγονται επίσης τα στενά ρούχα, τα οποία εμποδίζουν τις κανονικές κινήσεις του σώματος κατά την εργασία.

300

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

'Οταν οι αρθρώσεις τεντώνονται κατά τρόπο ενοχλητικό η πίεση δημιουργεί σημαντική κόπωση. Όταν ο εργαζόμενος στηρίζεται πάνω στο ένα πόδι τότε η άρθρωση του ισχύου δέχεται πίεση στατικού φορτίου ίση με 2,5 φορές το βάρος του σώματος. Ένα καλό παράδειγμα του πώς μπορεί να συμβεί αυτό, βρίσκεται στις περιπτώσεις όπου ο εργαζόμενος που στέκεται όρθιος πρέπει να χρησιμοποιεί ένα ποδομοχλό (πετάλι) που δεν είναι τοποθετημένος σωστά. Ύψος θέσης στην οποία εκτελείται μια εργασία. Το ύψος στο οποίο εκτελείται μία εργασία αποτελεί σημαντικό παράγοντα. Εάν δεν είναι το σωστό, το σώμα κουράζεται γρήγορα. Το ύψος πρέπει να είναι τέτοιο ώστε να γίνεται η εργασία χωρίς να γέρνει η πλάτη, με τους ώμους χαλαρωμένους και στη φυσική τους θέση. Η εργασία πρέπει επίσης να γίνεται με τα χέρια στη φυσική τους θέση και όσο το δυνατόν πιο κοντά στο σώμα. Το σωστό ύψος στο οποίο εκτελείται η εργασία ποικίλλει και εξαρτάται από την μορφή της εργασίας που κάνουμε. Εάν η εργασία απαιτεί ακρίβεια και συνεπώς καλή όραση, τότε η θέση εργασίας πρέπει να είναι τοποθετημένη υψηλότερα. Συχνά, για την εκτέλεση μιας εργασίας που απαιτεί ακρίβεια χρειάζεται και στήριγμα για τα χέρια. Όπου απαιτείται βαριά εργασία, το ύψος της θέσης στην οποία γίνεται, πρέπει για ορισμένες εργασίες να είναι αρκετά χαμηλό, ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί το βάρος του σώματος του εργαζομένου για την εκτέλεση της εργασίας. 301

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Για εργασία σε όρθια στάση, σημαντικά είναι τα εξής: • τα αντικείμενα που χρειάζονται για την εργασία να βρίσκονται σε προσιτή από τον εργαζόμενο απόσταση • το ύψος του πάγκου εργασίας να προσαρμόζεται στο ύψος του εργαζόμενου, έτσι ώστε η επιφάνεια πάνω στην οποία γίνεται η εργασία να είναι στο ίδιο ύψος με τους αγκώνες όταν ο εργαζόμενος στέκεται όρθιος με ίσια την πλάτη και τους ώμους χαλαρωμένους • ο εργαζόμενος θα πρέπει να στέκεται σε ίσια στάση και πολύ κοντά στον πάγκο εργασίας, με το βάρος του κατανεμημένο ομοιόμορφα και στα δύο πόδια. Θα πρέπει να υπάρχει αρκετός χώρος για τα πόδια του • η ιδιαίτερη φυσητής εργασίας μπορεί να σημαίνει ότι το ύψος της θέσης στην οποία γίνεται πρέπει να αλλάξει ή ότι τα όργανα ελέγχου, όπως είναι οι μοχλοί ή οι διακόπτες πρέπει να είναι τοποθετημένα χαμηλότερα από το ύψος των ώμων • η επιφάνεια στην οποία στέκεται ο εργαζόμενος να είναι κατάλληλη για τις συνθήκες εργασίας • η χρησιμοποίηση κατάλληλων υποδημάτων μειώνει την κούραση της πλάτης και των ποδιών.

302

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η θέση κατά την εργασία -καθιστή στάση ΕΛΑΦΡΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ Η εργασία που δεν απαιτεί μεγάλη μυϊκή δύναμη και μπορεί να γίνει μέσα σε περιορισμένο χώρο, πρέπει να γίνεται σε καθιστή στάση. Πρέπει κανείς να μπορεί να φθάνει όλο το χώρο εργασίας του χωρίς να χρειάζεται να τεντώνεται ή να στριφογυρίζει. Σωστή καθιστή στάση σημαίνει ότι το άτομο κάθεται ακριβώς μπροστά και κοντά στο σημείο που εκτελείται η εργασία. Το τραπέζι και η καρέκλα εργασίας πρέπει να είναι σχεδιασμένα με τέτοιο τρόπο, ώστε η επιφάνεια πάνω στην οποία γίνεται η εργασία να είναι περίπου στο ίδιο ύψος με τους αγκώνες, η πλάτη να είναι ίσια και οι ώμοι χαλαροί.

303

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Για εργασία που απαιτεί ακρίβεια, εάν είναι δυνατόν, πρέπει να παρέχεται ένα στήριγμα για τους αγκώνες, τους βραχίονες ή τις παλάμες. Το στήριγμα αυτό πρέπει να είναι ρυθμιζόμενο.

Το κάθισμα εργασίας Το κάθισμα πρέπει να έχει σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να ικανοποιεί ορισμένες βασικές απαιτήσεις. Η σωστή επιλογή του καθίσματος εξαρτάται από το είδος της εργασίας και το ύψος στο οποίο εκτελείται,καθώς και το ύψος που είναι δυνατόν αυτό να ρυθμίζεται. Είναι απαραίτητο να υπάρχει αρκετός χώρος για τα πόδια, ο οποίος να επιτρέπει την ελεύθερη αλλαγή στην στάση τους. Το ύψος του καθίσματος είναι πιο κατάλληλο, όταν οι πατούσες ακουμπούν στο πάτωμα οριζόντια. Όταν αυτό δεν είναι δυνατό, μερικές φορές μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα στήριγμα για τα πόδια, το οποίο θα βοηθάει στο να κάθεται κανείς άνετα. Θα πρέπει όμως να είναι αρκετά μεγάλο, για να μπορούν τα πόδια να αλλάζουν στάση.

304

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Συνθήκες που έχουν σχέση με την όραση Πρέπει να μπορεί κανείς να βλέπει καθαρά τα αντικείμενα που χρησιμοποιεί στην εργασία του. Τα περισσότερα αντικείμενα πρέπει να απέχουν από τα μάτια 50 εκατοστά με την προϋπόθεση όμως ότι δεν είναι πάρα πολύ μικρά. Εάν τα αντικείμενα είναι πολύ μικρά πρέπει να είναι τοποθετημένα σε μια υπερυψωμένη επιφάνεια ή μπορεί να καταστεί αναγκαία η χρησιμοποίηση κάποιου τύπου μεγεθυντικού φακού. Διαφορετικά, θα πρέπει να κλείνει κανείς προς τα εμπρός με το κεφάλι σκυμμένο, πράγμα που προκαλεί περιττή κόπωση στον αυχένα.

305

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο χειρισμός πολύπλοκου εξοπλισμού όπως είναι τα μικροσκόπια ή μονάδες οπτικής απεικόνισης ηλεκτρονικών υπολογιστών, σε καθιστή στάση, προϋποθέτει μεγαλη προσπάθεια από την πλευρά του εργαζόμενου. Η συγκέντρωση της προσοχής σε μικρά αντικείμενα, με την βοήθεια ενός μικροσκοπίου ή μιας οθόνης ελέγχου, και η παρακολούθηση τους επί μακρό χρονικό διάστημα, προκαλεί μεγάλη κόπωση στους μυς των ματιών. Μπορεί ακόμα να προκαλέσει εξασθένιση της όρασης, μολονότι, μετά από μία περίοδο ανάπαυσης, η κανονική όραση επανέρχεται. Αυτή η μορφή στατικού φορτίου στους μυς των ματιών προκαλεί πονοκέφαλο.

Μία επί πλέον επιβάρυνση όταν εκτελούνται τέτοιου είδους εργασίες είναι η επαναλαμβανόμενη κίνηση των δακτύλων και η ακίνητη στάση του σώματος. Αυτό προκαλεί, πόνους στους βραχίονες και τα χέρια, πιάσιμο των μυών και πόνους στην πλάτη και τους ώμους. Οι οθόνες των υπολογιστών πρέπει επίσης να σχεδιάζονται προσεκτικά. Οι χειριστές ηλεκτρονικών υπολογιστών, πρέπει να κάνουν συχνά διαλείμματα, για να αποφεύγουν την υπερβολική κούραση.

306

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι ενοχλήσεις που προκαλούνται από εργασίες χειρισμού σε καθιστή στάση που

είναι

σχετικές

με

μηχανολογικό

εξοπλισμό

και

ηλεκτρονικούς

υπολογιστές, μπορεί να μειωθούν με τους εξής τρόπους: - προσεκτική ρύθμιση της οθόνης ή του φακού για να ανταποκρίνεται στην όραση του κάθε ατόμου - η απόσταση μεταξύ ματιού και οθόνης καθώς και οι θέσεις της οθόνης πρέπει να ρυθμίζονται ανάλογα με τον εργαζόμενο - ρύθμιση του γενικού φωτισμού στο χώρο εργασίας ανάλογα με την ποιότητα του φωτισμού που απαιτείται, και παροχή ειδικού φωτισμού σε εργασιακές θέσεις - να υπάρχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ποικιλία στην εργασία, έτσι ώστε εκείνοι που εκτελούν εργασία, η οποία πιθανόν οδηγεί σε κόπωση των ματιών, να μπορούν να ξεκουράζονται για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. - να εξασφαλισθεί στα άτομα αυτά το δικαίωμα να κάνουν διάλειμμα σε χωριστό δωμάτιο για να ξεκουράζουν τα μάτια τους – να εξασφαλισθεί ότι το κάθισμα εργασίας ρυθμίζεται στο κατάλληλο ύψος και ότι η θέση του σώματος είναι άνετη ένας άλλος λόγος που κάνει τις θέσεις εργασίας άβολες, είναι η προεξοχή τμημάτων μιας μηχανής. Μερικές φορές, τμήματα μιας μηχανής η άλλος εξοπλισμός είναι τοποθετημένα έτσι ώστε ο εργαζόμενος πρέπει να στρίβει το σώμα του για να μπορεί να κοιτάζει προς αυτή την κατεύθυνση. Τέτοιος εξοπλισμός και μηχανήματα υπάρχουν παντού.

307

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τα κατάλληλα υποδήματα Είναι πολύ σημαντικό οι εργαζόμενοι σε εργασίες που απαιτούν πολύ ορθοστασία και περπάτημα, να φορούν τα κατάλληλα υποδήματα εργασίας. Εάν κατά την εργασία χρησιμοποιούνται υλικά, τα οποία πέφτοντας θα μπορούσαν να τραυματίσουν τα πόδια, όπως π.χ. είναι τα βαριά μεταλλικά εξαρτήματα, τότε οι εργαζόμενοι θα πρέπει να φορούν υποδήματα ή μπότες ασφαλείας, με ενίσχυση στα δάκτυλα. Κοπιώδης εργασία ΒΑΡΙΑ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η συνεχής βαριά χειρωνακτική εργασία αυξάνει το ρυθμό της αναπνοής και τους παλμούς της καρδιάς. Εάν ο εργαζόμενος δεν είναι σε καλή φυσική κατάσταση κουράζεται εύκολα. Η εργασία που προϋποθέτει την μέγιστη απόδοση του εργαζόμενου ενέχει κινδύνους. Η χρησιμοποίηση όμως μηχανών που αντικαθιστούν τη βαριά εργασία βοηθάει στη μείωση των κινδύνων. Η χρησιμοποίηση των μηχανών βοηθάει επίσης στο να δημιουργηθούν μεγαλύτερες ευκαιρίες εργασίας για τα άτομα που έχουν μικρότερη μυϊκή δύναμη. Από την άλλη πλευρά, δεν είναι καλή ιδέα να δίνουμε σε ανθρώπους εργασία, για την οποία δεν απαιτείται σωματική προσπάθεια. Τέτοιου είδους εργασία είναι κουραστική και ανιαρή.

308

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Είναι σημαντικό να μην υπάρχει πολύ μεγάλος φόρτος εργασίας και η εργασία να αλλάζει κατά την διάρκεια της ημέρας. Στην καθημερινή εργασία πρέπει να περιλαμβάνονται διαστήματα ουσιαστικής ανάπαυσης. ΣΤΑΤΙΚΑ ΦΟΡΤΙΑ Ο πιο φυσικός τρόπος εργασίας είναι να εργάζεται κανείς ρυθμικά. Αυτή η "δυναμική" φόρτιση βοηθάει τους μυς να περνούν από τη σύσπαση στη χαλάρωση. Εάν ένα αντικείμενο είναι ανυψωμένο και μένει σ' αυτή τη θέση, αυτό δημιουργεί στους μυς σταθερό "στατικό" φορτίο. Οι μΰες που έχουν στατικό φορτίο κουράζονται, επειδή η σύσπαση τους είναι συνεχής. Μετά από μικρό χρονικό διάστημα οι μύες πονούν. Ένα στατικό φορτίο στους μύες για μεγάλο χρονικό διάστημα θα αυξήσει και την πίεση στην καρδιά. Αυξάνουν οι παλμοί επειδή το αίμα παραμένει στους μυς. Ανύψωση Η ανύψωση είναι ένα πρόβλημα με το οποίο πρέπει να ασχοληθεί κανείς προσεκτικά. Η ανύψωση και η μεταφορά βαρέων φορτίων με τα χέρια ϊιρέπει να αποφεύγονται. Αυτό πρέπει να γίνεται με μηχανικά μέσα όσο το δυνατόν περισσότερο.

309

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Διαφορετικά, πρέπει να βοηθούν πολλά άτομα. Είναι σημαντικό να εργάζονται όλα τα άτομα μαζί και να χρησιμοποιούν τις σωστές μεθόδους ανύψωσης. Ο σωστός τρόπος ανύψωσης Πρέπει να χρησιμοποιούνται τα πόδια και όχι η πλάτη για την ανύψωση των φορτίων. Ρίξτε τους ώμους προς τα πίσω κάμψτε την πλάτη σας και λυγιστέ τα γόνατα σας. Κρατήστε το φορτίο όσο το δυνατόν πιο κοντά στο στήθος σας και μετά ισιώστε τα πόδια σας για να σηκώσετε το βάρος, ενώ διατηρείτε ίσια την πλάτη σας: το φορτίο κοντά στο σώμα σας (αρχική θέση) οι πατούσες σε απόσταση μεταξύ τους και το σώμα σε σωστή ισορροπία λύγισμα των γονάτων ο αυχένας και η πλάτη σχεδόν σε ίσια γραμμή να ισιώνετε τα πόδια ενώ διατηρείτε ίσια την πλάτη όπου είναι δυνατόν, το φορτίο πρέπει να κρατιέται με τα δύο χέρια.

Σχεδιασμός των χειριστηρίων ελέγχου και των εργαλείων ΧΕΙΡΙΣΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ Είναι σημαντικό οι διακόπτες του χειριστηρίου, τα κουμπιά καθώς και οι μοχλοί διαφόρων ειδών να είναι προσιτά στον χειριστή όταν αυτός βρίσκεται σε κανονική όρθια ή καθιστή στάση. Συχνά, πολλά από τα χειριστήρια ενός

310

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

τόρνου ή παρόμοιων μηχανών είναι τοποθετημένα πιο κάτω από το ύψος της μέσης και μακρύτερα απ' όσο μπορεί να τα φθάσει ο χειριστής από τη θέση του απλώνοντας το χέρι του. Η θέση στην οποία είναι τοποθετημένα τα χειριστήρια είναι πρωταρχικής σημασίας, ιδιαίτερα μάλιστα η θέση εκείνων που χρησιμοποιούνται συχνά. ΑΛΛΕΣ

ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ

ΜΕ

ΤΑ

ΧΕΙΡΙΣΤΗΡΙΑ

ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΥΝ: - επιλογή των καταλλήλων τύπων χειριστηρίων (π.χ. χειροκίνητα χειριστήρια για την ακρίβεια λειτουργιών υψηλής ταχύτητας και ποδοκίνητα χειριστήρια, όπως ποδόπληκτρα για χειρισμό που απαιτεί μεγαλύτερη δύναμη, αν και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται από κάθε χειριστή δύο ή περισσότερα ποδόπληκτρα) - διάκριση μεταξύ των χειριστηρίων έκτακτης ανάγκης και εκείνων που χρησιμοποιούνται για τις κανονικές εργασίες (αυτό μπορεί να γίνει με διαχωρισμό των χειριστηρίων, με κωδικοποίηση των χρωμάτων, με ευκρινή επισήμανση ή κατάλληλη προφύλαξη) - αποφυγή τυχαίας ενεργοποίησης των χειριστηρίων λειτουργίας (τοποθέτηση τους σε κατάλληλες αποστάσεις, κατάλληλη αντίσταση λειτουργίας και κατασκευή τους με εσοχές ή προστατευτικά καλύμματα) - κατάλληλη αντίσταση κατά το χειρισμό, με ευκρινή ένδειξη της ενεργοποίησης των χειριστηρίων - διαδικασίες χειρισμού εύκολα αντιληπτές από τον κάθε εργαζόμενο (κουμπιά λειτουργίας σε ηλεκτρικό εξοπλισμό τα οποία γυρίζουν σύμφωνα με τους δείκτες του ρολογιού για την θέση "έναρξη λειτουργίας" και την αύξηση της ταχύτητας και βαλβίδες που γυρίζουν αντίθετα προς την κίνηση των δεικτών του ρολογιού για την θέση "ανοικτό" κ.λ.π." Οι διαδικασίες χειρισμού που είναι απλές και βασίζονται στην κοινή λογική είναι πολύ σημαντικές. Σε επείγουσα κατάσταση ή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης οι εργαζόμενοι έχουν την τάση να χειρίζονται τα νευραλγικά κομβία λειτουργίας των μηχανημάτων σύμφωνα με την φυσιολογική τους αντίδραση στον κίνδυνο. Οι αντιδράσεις σύμφωνα με την κοινή λογική μπορεί να διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Μερικές φορές οι θέσεις των διακοπτών "σε λειτουργία" "εκτός λειτουργίας" (οn) και (off) μπορούν ακόμη και να αντιστραφούν. Είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί το γεγονός

311

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ότι οι οδηγίες χειρισμού βασίζονται στον κοινό νου και δεν συνεπάγονται κινδύνους εξαιτίας λανθασμένων χειρισμών. Εάν αγοραστεί ένα τμήμα εξοπλισμού, το οποίο είναι αντίθετο με την συνήθεια που επικρατεί όσον αφορά την κίνηση, πρέπει να τοποθετηθούν ευκρινείς ετικέτες που να καθορίζουν τις λειτουργίες "on" και "off". Επιλογή εργαλείων χειρός Ο

σχεδιασμός

των

εργαλείων

χειρός

μπορεί

να

επηρεάσει

την

παραγωγικότητα και την υγεία του χειριστή, εάν δεν είναι κατάλληλος για το άτομο ή για την εργασία. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα εργαλεία αγοράζονται από έναν εξωτερικό πωλητή. Πρέπει να αποφεύγονται εργαλεία κακής ποιότητας. Για την επιλογή εργαλείων χειρός είναι σημαντικά τα ακόλουθα: αποφύγετε το στατικό φορτίο στους ώμους ή τα χέρια, που δημιουργείται από το συνεχές κράτημα ενός εργαλείου σε υπερυψωμένη θέση ή το σφιχτό πιάσιμο ενός βαρέως εργαλείου (σωστή θέση του βραχίονα και κατάλληλο βάρος) αποφύγετε τη δημιουργία ακατάλληλης γωνίας των καρπών του χεριού (κατά τη χρησιμοποίηση ταναλιών, ψαλιδιών, κλπ)

- μειώστε τη δυσάρεστη πίεση στις παλάμες ή τις αρθρώσεις (πολύ μικρά ψαλίδια)

312

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- αποφύγετε τα σημεία που τσιμπούν (εργαλείων με διπλή λαβή, όπως οι τανάλιες, τα ψαλίδια, κ.λ.π.) - θα πρέπει οι λαβές να είναι εύκολες στο πιάσιμο, να έχουν καλή ηλεκτρική μόνωση και να μην έχουν αιχμηρές άκρες και γωνίες - θα πρέπει να εξετάζεται η χρήση των ειδικών εργαλείων για επαναλαμβανόμενη χρήση, π.χ. ένα εργαλείο συγκόλλησης με λυγισμένη άκρη, μια λαβή εργαλείου για την χρησιμοποίηση κοπιδιού, κλπ Φωτεινά σήματα και πίνακες σημάτων Απαιτήσεις όσον αφορά την παρατήρηση Είναι εύκολο να αντιδράσει κανείς σε ένα σαφές σήμα. 'Οταν ένα φωτεινό σήμα ανάψει, μπορεί κανείς να πατήσει ένα κουμπί σε κλάσματα δευτερολέπτου και σπανίως να κάνει λάθος. Εν τούτοις, τα πράγματα δυσκολεύουν αν πρέπει να πατηθεί ένα κουμπί, όταν μια κόκκινη λάμπα αναβοσβήσει μέσα σ' ένα πλήθος λάμπες διαφορετικών χρωμάτων. Συνεπώς, όλα τα συστήματα πληροφόρησης και σημάτων που χρησιμεύουν στην σωστή λειτουργία των διαφόρων φάσεων εργασίας πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο απλά. Για να μπορέσει κανείς να διαβάσει τα όργανα ελέγχου γρήγορα, είναι σημαντικά τα παρακάτω: οι πίνακες οργάνων ελέγχου να είναι αρκετά μεγάλοι και σαφείς τα όργανα ελέγχου να έχουν σαφείς ενδείξεις και να έχουν τοποθετηθεί σύμφωνα με την διαδικασία της εργασίας ή την κατηγορία της όλοι οι δείκτες οργάνων (ρολόγια) να γυρίζουν προς την ίδια κατεύθυνση

313

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Θέση των σημάτων και των οθονών Όλα τα σήματα και οι πληροφορίες που παρουσιάζονται στον χειριστή πρέπει να διακρίνονται εύκολα. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την κατάλληλη τοποθέτηση των οθονών και με την αλλαγή του μεγέθους, του σχήματος και των χρωμάτων τους. Για τον σκοπό αυτό είναι σημαντικά τα παρακάτω: τοποθέτηση των οργάνων ή των δεικτών σε λογική σειρά ή σύμφωνα με τα μηχανήματα που αντιπροσωπεύουν τοποθέτηση των οργάνων ή των δεικτών που χρησιμοποιούνται συχνά σε ύψος που κυμαίνεται μεταξύ του τραπεζιού εργασίας και των ματιών αλλαγή του μεγέθους, του σχήματος ή του χρώματος για διαφορετικές κατηγορίες οργάνων ή δεικτών - χρησιμοποίηση απλών λέξεων ή κατάλληλων συντομογραφιών για τον σαφή χαρακτηρισμό κάθε οργάνου ή δείκτου απομάκρυνση ή κάλυψη οθονών που δεν χρησιμοποιούνται σαφής επισήμανση των σημάτων κινδύνου με κατάλληλη επιλογή της θέσης τους, του μεγέθους και του χρώματος τους χρησιμοποίηση, όπου χρειάζεται, φωτεινών σημάτων διαφορετικών χρωμάτων. ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Όρθια στάση η εργασία που προϋποθέτει κύρτωμα της πλάτης (σκύψιμο) πρέπει να αποφεύγεται όσο το δυνατόν περισσότερο

314

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

πρέπει να υπάρχει εναλλαγή στην όρθια καί καθιστή στάση του σώματος κατά την εκτέλεση της εργασίας το σημείο στο οποίο εκτελείται η εργασία πρέπει να βρίσκεται σε τέτοιο ύψος ώστε η πλάτη να είναι ίσια και οι ώμοι χαλαρωμένοι το ύψος του σημείου στο οποίο εκτελείται η εργασία πρέπει να είναι μεγαλύτερο,

όταν πρόκειται για εργασία που απαιτεί ακρίβεια και

χαμηλώτερο, όταν πρόκειται για βαριά εργασία κατά την εκτέλεση της εργασίας τα χέρια, πρέπει να βρίσκονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στο σώμα τα εργαλεία που χρειάζονται για την εκτέλεση της εργασίας πρέπει να βρίσκονται κοντά στον εργαζόμενο έτσι ώστε να τα χρησιμοποποιεί εύκολα - πρέπει να υπάρχει αρκετός χώρος για τα πόδια οι

διακόπτες

άλλα

σημεία

χειρισμού

πρέπει

να

βρίσκονται

χαμηλώτερα από το ύψος των ώμων οι αναβαθμίδες μπορούν να βοηθήσουν τους εργαζόμενους που είναι πιο κοντοί. Καθιστή στάση πρέπει να υπάρχει ποικιλία στην εργασία, για να αποφεύγεται η καθιστή στάση όλη την ώρα το ύψος της θέσης στην οποία βρίσκονται το τραπέζι ή η παλάμη πρέπει να βρίσκεται στο επίπεδο των αγκώνων τα καθίσματα πρέπει να έχουν ταπετσαρία από μαλακό υλικό και το ύψος τους να ρυθμίζεται ανάλογα με το άτομο το ύψος του καθίσματος δεν πρέπει να δημιουργεί μεγάλη πίεση στη χαμηλώτερη πλευρά του μηρού και πρέπει να επιτρέπει στα πόδια να ακουμπούν σταθερά στο πάτωμα η πλάτη του καθίσματος που έχει ταπετσαρία από μαλακό υλικό προσφέρει άνετο στήριγμα της πλάτης πρέπει να χρησιμοποιείται στήριγμα των ποδιών, (υποπόδιο) όταν το ύψος του καθίσματος είναι σταθερό πρέπει να εξασφαλίζεται αρκετός χώρος για τα πόδια, για να μπορούν αυτά να αλλάζουν εύκολα θέση τα υλικά και τα εργαλεία να τα φθάνει κανείς εύκολα πρέπει να αποφεύγονται οι συνεχείς επαναλαμβανόμενες κινήσεις των δακτύλων. 315

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Συνθήκες που έχουν σχέση με την όραση θα πρέπει κανείς να βλέπει καθαρά τα αντικείμενα από την κανονική θέση εργασίας θα πρέπει κανείς να βλέπει τα αντικείμενα χωρίς να χρειάζεται να σκύβει συνεχώς το κεφάλι οι αλλαγές στην εργασία συνεπάγονται την αποφυγή της υπερβολικής κούρασης των ματιών για μεγάλη χρονική περίοδο πρέπει να γίνονται συχνά διαλείμματα για την αποφυγή της κούρασης που προκαλείται από κοπιαστική παρακολούθηση ο φωτισμός πρέπει να κανονίζεται έτσι ώστε οι συνθήκες που έχουν σχέση με την όραση να είναι οι καλύτερες συμπεριλαμβανομένου και του τοπικού φωτισμού. Ανύψωση η ανύψωση ή η μεταφορά μεγάλων φορτίων πρέπει να γίνεται με την βοήθεια μηχανημάτων όσο το δυνατόν περισσότερο κατά την μετακίνηση βαρέων αντικειμένων η διαφορά ύψους να είναι ελαχίστη το "στατικό" πιάσιμο υλικών ή εργαλείων πρέπει να είναι μειωμένο στο ελάχιστο κατά την ανύψωση, πρέπει τα πόδια να είναι μακριά το ένα από το άλλο και τα γόνατα λυγισμένα το βάρος πρέπει να σηκώνεται τεντώνοντας τα λυγισμένα γόνατα και χωρίς να κυρτώσει η πλάτη όταν η ανύψωση συνδυάζεται με ώθηση, το ένα πόδι πρέπει να είναι τοποθετημένο προς τα εμπρός, προς την κατεύθυνση της κίνησης κατά την ανύψωση πρέπει να αποφεύγεται όσο είναι δυνατόν το στρίψιμο του σώματος. Πίνακες και συστήματα ελέγχου οι σημαντικότερες οθόνες (δείκτες σημάτων κ.λ.π.) πρέπει να είναι τοποθετημένες έτσι ώστε να φαίνονται εύκολα οι πληροφορίες που δίνονται από τις οθόνες πρέπει να είναι απλές και να διαβάζονται εύκολα οι πίνακες, τα χειριστήρια, τα τραπέζια εργασίας, κλπ πρέπει να είναι αρκετά μεγάλα και όλα τους τα μέρη να φαίνονται εύκολα από την κανονική θέση εργασίας τα όργανα, οι

οθόνες και τα συστήματα ελέγχου πρέπει να

χαρακτηρίζονται με σαφήνεια για να φαίνεται ποιο σκοπό εξυπηρετούν διαφορές στο μέγεθος, το χρώμα, το σχήμα και τη θέση πρέπει να υπάρχουν 316

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

στα όργανα, τις οθόνες και τα συστήματα ελέγχου για να διακρίνονται ευκολότερα. Εργαλεία τα εργαλεία χειρός δεν πρέπει να είναι πολύ βαριά για να μπορεί κανείς να τα μεταχειρίζεται εύκολα το σχήμα κάθε εργαλείου χειρός πρέπει να είναι τέτοιο, ώστε να αποφεύγονται ακατάλληλες θέσεις του χεριού κατά την χρήση του τα εργαλεία χειρός πρέπει να πιάνονται χωρίς να προκαλείται υπερβολική πίεση στους ιστούς και τις αρθρώσεις τα εργαλεία με διπλή λαβή πρέπει να είναι έτσι εξασφαλισμένα ώστε να αποφεύγεται επαφή με σημεία που μπορεί κανείς να τσιμπηθεί (π.χ. τανάλια, ψαλίδι) - οι λαβές των εργαλείων πρέπει να πιάνονται εύκολα και να μονώνονται κατάλληλα - τα εξειδικευμένα εργαλεία να έχουν σχήμα που διευκολύνει τον χειρισμό τους.

317

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 3 . Σε αυτή την ενότητα παρουσιάστηκαν θέματα που αφορούσαν την εργονομία και τις μυοσκελετικές παθήσεις που σχετίζονται με αυτή στους χώρους εργασίας. Έγινε εκτεταμένη αναφορά στον τρόπο δημιουργίας όπως επίσης και στην πρόληψη και θεραπεία αυτών.

Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 3 Ερώτηση 1 Εργονομία είναι η εφαρμοσμένη επιστήμη που έχει ως αντικείμενο τη βελτίωση της ανθρώπινης απόδοσης, υγείας και ευεξίας μέσω της συμβολής

στο

σχεδιασμό

εργαλείων,

μηχανών,

μεθόδων

και

περιβάλλοντος εργασίας Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 2 Οι μυοσκελετικές παθήσεις αποτελούν σήμερα τις πιο συνηθισμένες ασθένειες που προσβάλλουν τους εργαζόμενους σε όλους τους τομείς και σε όλες τις μορφές απασχόλησης τους Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 3 Η τενοντοελυτρίτιδα του μακρού απαγωγού του αντίχειρα προσβάλει συχνότερα σε γυναίκες ηλικίας …… ετών. Α

40-50

30-35

60-70

Ερώτηση 4 Οι

παράγοντες οι

οποίοι

ευθύνονται

οσφυαλγίας/ισχιαλγίας είναι: A

κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου

318

για

την

δημιουργία

της

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

λανθασμένη στάση του σώματος

Όλα τα παραπάνω

Ερώτηση 5 Αυχενικό

σύνδρομο

ονομάζονται

τα

διάφορα συμπτώματα που

προκαλούνται από διάφορες αιτίες και που έχουν σαν αποτέλεσμα τις διαταραχές στην φυσιολογική

δομή

και

τις

βιοκινητικές

λειτουργίες της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 6 Για την επίτευξη του στόχου της, η Εργονομία παρεμβαίνει σε όλα τα στοιχεία που διαμορφώνουν το περιβάλλον και τους τρόπους εργασίας, δηλαδή Α

μέσα εργασίας

διαμεσολαβητές ανθρώπου-τεχνολογικών διατάξεων

όλα τα παραπάνω

Ερώτηση 7 Η βελτίωση των συνθηκών και των τρόπων εκτέλεσης της εργασίας μπορεί να αξιολογηθεί με μια σειρά από αλληλοεξαρτώμενα κριτήρια. Α

μείωση του φόρτου που συνεπάγεται η εργασία

διασφάλιση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων

όλα τα παραπάνω

Ερώτηση 8 Ο ορισμός, έξω επικονδυλίτιδα περιγράφει την φλεγμονή που δημιουργείται στην κοινή έκφυση των τενόντων των εκτεινόντων μυών του καρπού και των δαχτύλων. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 9 319

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 10 Τα συμπτώματα της έσω επικονδυλίτιδας είναι συνήθως πόνος που προέρχεται από την έξω πλευρά του αγκώνα, παρουσιάζεται αδυναμία κατά την σύλληψη και ο πόνος στον έσω αγκώνα επιδεινώνεται από επαναλαμβανόμενες κινήσεις του καρπού Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

320

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 4: Κίνδυνοι από τον τεχνικό εξοπλισμό και το ηλεκτρικό ρεύμα ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των κινδύνων από το ηλεκτρικό ρεύμα στους χώρους εργασίας. Ο Ηλεκτρισμός είναι ένας γενικός όρος, που περιγράφει τα ηλεκτρικά φαινόμενα, δηλαδή τα φαινόμενα που προκαλούνται ως αποτέλεσμα της παρουσίας και της ροής του ηλεκτρικού φορτίου. Οι σύγχρονες χρήσεις του ηλεκτρισμού, π.χ. για φωτισμό, για θέρμανση ή ψύξη, για λειτουργία εργαλείων, μηχανημάτων, συσκευών και γενικού εξοπλισμού έχουν κάνει τον τρόπο ζωής μας πιο εύκολο και πιο άνετο. Παρόλα αυτά, κατά την παραγωγή, τη μεταφορά και τη χρήση του ηλεκτρισμού, οι κίνδυνοι που παρουσιάζονται είναι πολλοί και δυστυχώς πολλά πρόσωπα τραυματίζονται από την άμεση ή την έμμεση επαφή με το ηλεκτρικό ρεύμα. Οι κίνδυνοι αυτοί, λόγω της φύσης του ηλεκτρισμού, γίνονται δύσκολα αντιληπτοί. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε και να προφυλαχθείτε από τους κινδύνους που υπάρχουν από τον τεχνικό εξοπλισμό και από το ηλεκτρικό ρεύμα στους χώρους εργασίας. ΕΝΝΟΙΕΣ – ΚΛΕΙΔΙΑ Ηλεκτρισμός, ηλεκτρικό ρεύμα, μόνωση, υπερθέρμανση, σπινθήρας, ηλεκτροπληξία, ηλεκτρικά κυκλώματα, φθαρμένα καλώδια, ηλεκτροφόροι αγωγοί.4.1 Κίνδυνοι από τον τεχνικό εξοπλισμό εργασίας Τι Ονομάζουμε Ηλεκτρισμό Ο ηλεκτρισμός είναι μια γενική ιδιότητα την οποία συναντάμε σε όλα τα σώματα και όπου με τη κατάλληλη διαχείριση μπορεί να γίνει εμφανείς. Για παράδειγμα αν τρίψουμε ένα κομμάτι μάλλινο ύφασμα θα διαπιστώσουμε ότι παράγεται ηλεκτρισμός. Η ύλη αποτελείται από τα εξής σωματίδια: α) Τα ηλεκτρόνια β) Τα πρωτόνια γ) Τα νετρόνια

321

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τα ηλεκτρόνια ανεξάρτητα από το είδος της ύλης από όπου προέρχονται, είναι ολόιδια μεταξύ τους και φέρουν ηλεκτρισμό. Ο ηλεκτρισμός τους ονομάζεται αρνητικός. Είναι σωματίδια με μικρή μάζα και διάμετρο 4*10cm. Παρά την ελάχιστη μάζα τους, είναι τρομερά ευκίνητα και ρόλος τους είναι να ρυθμίζουν την ηλεκτρική κατάσταση των σωμάτων. Τα πρωτόνια όπως και τα ηλεκτρόνια είναι ίδια μεταξύ τους, ανεξάρτητα από το ποιο άτομο προέρχονται. Τα σωματίδια του φέρουν ίσο φορτίο με το φορτίο του ηλεκτρόνιου με τη διαφορά ότι είναι φορτισμένα θετικά. Η υλική τους μάζα αντιστοιχεί σε 1,67*10-24 gr και με διάμετρο 10-16 cm. Τα νετρόνια είναι σωματίδια χωρίς φορτίο και με μάζα ίση με αυτή των πρωτονίων. Τα ηλεκτρόνια κινούνται γύρω από τον πυρήνα του ατόμου σε κυκλικές τροχιές ίδιας ακτίνας δημιουργώντας έτσι την ηλεκτρονική στιβάδα. Το σύνολο των ηλεκτρονικών στιβάδων αποτελούν το ηλεκτρονικό περίβλημα του ατόμου. Στο εσωτερικό του πυρήνα κινούνται τα πρωτόνια και τα νετρόνια. Όταν ο αριθμός των πρωτονίων είναι ίδιος με αυτόν των ηλεκτρονίων που βρίσκονται στη τροχιά, το άτομο χαρακτηρίζεται σαν ουδέτερο ηλεκτρικά. Αν όμως από το άτομο αποσπαστεί ένα ή περισσότερα ηλεκτρόνια, χαρακτηρίζεται σα θετικά ηλεκτρισμένο και το ονομάζουμε θετικό ίον. Αντίθετα αν από το άτομο προσληφθεί ένα ή περισσότερα ηλεκτρόνια, τότε το χαρακτηρίζουμε αρνητικά ηλεκτρισμένο και το ονομάζουμε αρνητικό ίον. Καλοί και Κακοί Αγωγοί του Ηλεκτρισμού Καλούς

αγωγούς

ηλεκτρισμού

ονομάζουμε

τα

σώματα

εκείνα

που

επιτρέπουν τη κίνηση των φορτίων μέσα από τη μάζα τους και αποτελούνται από μεγάλο πλήθος ηλεκτρονίων. Τέτοια σώματα είναι τα μέταλλα, ο άνθρακας, το νερό κ.α. Αντίθετα οι κακοί αγωγοί του ηλεκτρισμού ή αλλιώς μονωτές ονομάζουμε τα σώματα αυτά που δεν επιτρέπουν τη κίνηση των φορτίων μέσα στη μάζα τους. Χαρακτηριστικό τους η απουσία ελεύθερων ηλεκτρονίων ή η ύπαρξη τους σε πολύ μικρό αριθμό. Τέτοια σώματα είναι το καουτσούκ, το γυαλί, ο εβονίτης, ο μαρμαρυγίας κ.α. Ηλεκτρικό Ρεύμα- Ηλεκτρική Αντίσταση Ηλεκτρικό

ρεύμα

ονομάζουμε

κάθε

προσανατολισμένη

κίνηση

των

ηλεκτρικών φορτίων μέσα σε έναν ηλεκτροφόρο αγωγό. Συνήθως τα 322

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ηλεκτρικά φορτία είναι ελεύθερα ηλεκτρόνια μεταλλικών αντικειμένων, π.χ. καλώδια και το ηλεκτρικό ρεύμα είναι η μεταφερόμενη ηλεκτρική ενέργεια. Για να έχουμε την εμφάνιση ηλεκτρικού ρεύματος χρειάζονται δυο προϋποθέσεις: 1) Την ύπαρξη φορέων ηλεκτρικού φορτίου με ελευθερία κίνησης. 2) Αίτιο για την προσανατολισμένη κίνηση των φορέων, δηλαδή κάποιο ηλεκτρικό πεδίο.

Είδη Ηλεκτρικού Ρεύματος Υπάρχουν δυο κύρια είδη ηλεκτρικού ρεύματος τα οποία τα διακρίνουμε από το χρόνο της έντασης του ηλεκτρικού ρεύματος. Αυτά είναι: Συνεχές ρεύμα: έχει συγκεκριμένη φορά, σταθερό μέτρο έντασης με το οποίο λειτουργούν τα περισσότερα κυκλώματα. Τα κυκλώματα αυτά είναι μικρά ηλεκτρικά ή ηλεκτρονικά κυκλώματα. Εξαιτίας της σταθερής τους έντασης και δεδομένου ότι δεν αλλάζει το κύκλωμα σημαντικά με τη πάροδο του χρόνου, παράγεται από σταθερή τάση.

323

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εναλλασσόμενο ρεύμα: εδώ υπάρχει περίοδος και φάση. με αυτόν το τύπο ρεύματος λειτουργούν τα μεγαλύτερα δίκτυα ηλεκτροδότησης. Η ένταση του ρεύματος είναι μεταβλητή σε σχέση με το χρόνο και κατά αριθμητικό μέσο όρο μηδέν. Το κύκλωμα δεν αλλάζει σημαντικά, οπότε περιγράφεται από ενεργό τάση.

Μέτρηση Ηλεκτρικού Ρεύματος Το μέγεθος που μετρά το ηλεκτρικό ρεύμα είναι η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος την οποία την ορίζουμε ως: I=dQ/ dt. Πιο απλά ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος ορίζουμε το πηλίκο του ηλεκτρικού φορτίου που περνάει, σε ορισμένο χρόνο, από μια διατομή του αγωγού δια του αντίστοιχου χρόνου. Το μέγεθος είναι μονόμετρο, έχει φορά από τα σημεία ψηλού δυναμικού στα σημεία χαμηλού δυναμικού και στο διεθνές σύστημα μετριέται με τη θεμελιώδης μονάδα Αμπέρ (Α). Αποτελέσματα του Ηλεκτρικού Ρεύματος Τα αποτελέσματα του ηλεκτρικού ρεύματος είναι: Θερμικά: όταν το ηλεκτρικό ρεύμα περνάει από έναν αγωγό, τότε ο αγωγός θερμαίνεται. Το αποτέλεσμα αυτό είναι φανερό στην ηλεκτρική θερμάστρα, τον ηλεκτρικό λαμπτήρα και γενικά σε όλες τις θερμικές συσκευές που λειτουργούν με ρεύμα. Χημικά: αν το ηλεκτρικό ρεύμα περάσει μέσα από διαλύματα οξέων, βάσεων ή αλάτων, προκαλούνται χημικά φαινόμενα. Την εφαρμογή αυτού

324

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

του αποτελέσματος την έχουμε στα ηλεκτρικά στοιχεία, στους συσσωρευτές και τις ηλεκτροχημικές βιομηχανίες. Μαγνητικά: όταν ένας αγωγός διαρρέεται από ρεύμα, τότε δημιουργεί γύρω του μαγνητικό πεδίο. Εφαρμογή αυτού του αποτελέσματος έχουμε στην κατασκευή των ηλεκτρομαγνητών. Βιολογικά: αν το ηλεκτρικό ρεύμα περάσει μέσα από το ανθρώπινο ή ζωικό σώμα, προκαλεί τέτοιες μεταβολές στα κύτταρα του οργανισμού που μπορεί να προκαλέσει μέχρι και θάνατο. Μηχανικά: όταν το ηλεκτρικό ρεύμα περάσει μέσα από τις κατάλληλα διαμορφωμένες συσκευές, είναι ικανό να τις θέσει σε κίνηση.

Ηλεκτρικό κύκλωμα Ηλεκτρικό κύκλωμα ονομάζεται μία κλειστή αγώγιμη από το ηλεκτρικό ρεύμα διαδρομή. Τα στοιχεία τα οποία συμμετέχουν στο κύκλωμα ονομάζονται ηλεκτρικά στοιχεία. Ηλεκτρικά στοιχεία

325

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Υπάρχουν βασικά τριών ειδών ηλεκτρικά στοιχεία: Τα παραγωγικά ηλεκτρικά στοιχεία, δηλαδή οι πηγές. Στις πηγές οφείλεται η ηλεκτρεγερτική δύναμη (ΗΕΔ), η οποία είναι η αιτία του ηλεκτρικού ρεύματος στο κύκλωμα, δηλαδή οι πηγές δημιουργούν ηλεκτρικό πεδίο, ώστε να ασκούνται δυνάμεις στα ελεύθερα ηλεκτρόνια του κυκλώματος, άρα και να δημιουργείται ηλεκτρικό ρεύμα. Οι αγωγοί. Οι αγωγοί συνδέουν την πηγή με τις συσκευές και μεταφέρουν το ηλεκτρικό ρεύμα, άρα και την ηλεκτρική ενέργεια εκεί που χρειάζεται. Τα καταναλωτικά ηλεκτρικά στοιχεία, δηλαδή οι συσκευές. Οι συσκευές καταναλώνουν την ηλεκτρική ενέργεια, για να εκτελέσουν μία λειτουργία, όπως ο φωτισμός.

326

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι πηγές, άρα και τα κυκλώματα και οι συσκευές, είναι δύο ειδών συνεχούς ηλεκτρικού ρεύματος (DC) και εναλλασσόμενου ηλεκτρικού ρεύματος (AC). Η μπαταρία είναι φορητή πηγή συνεχούς ηλεκτρικού ρεύματος. Οι θερμικές συσκευές μπορούν να δουλέψουν με τον ίδιο τρόπο και στα δύο είδη ρεύματος. Οι αγωγοί επειδή λειτουργούν και αυτοί σαν θερμικές συσκευές δε διαχωρίζονται σε αυτές τις δύο κατηγορίες.

Στα στοιχεία για κυκλώματα συνεχούς ηλεκτρικού ρεύματος υπάρχει επισήμανση + και -, όπως και στην πηγή. Σε κάθε συσκευή το άκρο + συνδέεται με το άκρο + της πηγής ή με άκρο - μιας άλλης συσκευής, ενώ το άκρο - της συσκευής συνδέεται με το άκρο - της πηγής ή άκρο + μιας άλλης συσκευής. Είδη κυκλωμάτων Τα κυκλώματα που λειτουργούν με ηλεκτρικό ρεύμα διαχωρίζονται σε ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά. σχεδόν

αποκλειστικά

Τα ηλεκτρονικά

από ημιαγωγούς

κυκλώματα αποτελούνται

ηλεκτρικού

ρεύματος και

τις

προσμίξεις τους. Τα υπόλοιπα κυκλώματα ονομάζονται ηλεκτρικά. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια εντοπίζονται σε ηλεκτρονικά κυκλώματα στοιχεία ηλεκτρικών κυκλωμάτων (όπως είναι τα πηνεία στη μητρική πλακέτα του υπολογιστή) και ηλεκτρονικά στοιχεία (μικροαντιστάσεις) σε ηλεκτρικά κυκλώματα. Επιπλέον, υπάρχουν και διατάξεις οι οποίες λειτουργούν σαν κυκλώματα χωρίς να διαρρέονται από ηλεκτρικό ρεύμα, όπως τα μαγνητικά κυκλώματα, τα οπτικά κυκλώματα και ακόμη πιο σύνθετες διατάξεις όπως αυτές της μηχανοτρονικής.

327

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Μελέτη κυκλώματος Στα (ηλεκτρικά) κυκλώματα διακρίνουμε επιπλέον τα εξής μέρη: Κόμβος: Σημείο στο οποίο συντρέχουν περισσότεροι από δύο αγωγοί. Συνήθως επισημαίνονται με γράμματα ως σημεία αναφοράς για τη μελέτη του κυκλώματος. Κλάδος:Μέρος ενός κυκλώματος μεταξύ δύο διαδοχικών κόμβων. Βρόχος:Μέρος ενός κυκλώματος που απαρτίζεται από διαδοχικούς κλάδους σχηματίζοντας μία ακριβώς κλειστή διαδρομή. Συνήθως σε κάθε κύκλωμα χρειάζεται να υπολογίζουμε σε κάθε συσκευή την ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος που τη διαρρέει, την τάση που εφαρμόζεται στα άκρα της, την ισχύ που μεταφέρεται στη συσκευή και άλλα. Για τον υπολογισμό όλων αυτών των πληροφοριών σε ένα κύκλωμα χρησιμοποιούμε συνήθως τους νόμους του Ωμ και τους κανόνες του Κίρχοφ γνωρίζοντας την αντίσταση των συσκευών (και των αγωγών, αν δεν είναι αμελητέα) και την ηλεκτρεγερτική δύναμη της πηγής ή των πηγών. Κάθε συσκευή έχει ακροδέκτες, δηλαδή σημεία με τα οποία συνδέεται στο κύκλωμα.

Έστω

ένα

ήδη

σχηματισμένο

κύκλωμα.

Αν

θέλουμε

να

συνδέσουμε και μία άλλη συσκευή δύο ακροδεκτών στο κύκλωμα, τότε μπορούμε ή να την παρεμβάλλουμε σε έναν κόμβο (σύνδεση σε σειρά) ή να τη συνδέσουμε εφαρμόζοντας τους ακροδέκτες σε δύο ξεχωριστούς κόμβους (σύνδεση παράλληλα). Αν δύο συσκευές είναι συνδεδεμένες σε

328

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

σειρά, τότε σημαίνει ότι σχηματίζουν έναν κλάδο με δύο άκρα, ενώ αν είναι συνδεδεμένες παράλληλα σημαίνει ότι σχηματίζουν ένα βρόχο. Λειτουργία κυκλώματος Η ηλεκτρική εγκατάσταση στο σπίτι αποτελεί μια εφαρμογή της παράλληλης σύνδεσης αντιστάσεων. Οι ηλεκτρικές οικιακές συσκευές[1]και τα φώτα είναι συνδεδεμένα παράλληλα ώστε σε κάθε κύκλωμα να μη μειώνεται η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος και καθένα από αυτά να λειτουργεί ανεξάρτητα από τα υπόλοιπα.

Κανόνες του Κίρχοφ Οι κανόνες του Κίρχοφ είναι δύο και αφορούν τα ηλεκτρικά κυκλώματα. Εκφράζουν θεμελιώδεις αρχές διατήρησης της Φυσικής στα ηλεκτρικά κυκλώματα

329

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πρώτος κανόνας του Κίρχοφ Έστω ένας κόμβος στον οποίο εισρέει και εξέρχεται ηλεκτρικό ρεύμα. Επιπλέον θεωρούμε ως ετερόσημες τις τιμές των εντάσεων ανάλογα με το αν εισρέουν ή εκρέουν από τον κόμβο. Από την αρχή διατήρησης του φορτίου προκύπτει ότι το αλγεβρικό άθροισμα όλων των εντάσεων των ρευμάτων που εισρέουν και εκρέουν από τον κόμβο ισούται με μηδέν. Με άλλα λόγια όσο φορτίο έρχεται συνολικά στον κόμβο ταυτόχρονα φεύγει από τον κόμβο, ο κόμβος δε συσωρεύει ούτε χάνει ηλεκτρικό φορτίο. Ισοδύναμη έκφραση του κανόνα είναι και η εξής: Το άθροισμα των εντάσεων του ηλεκτρικού ρεύματος που εισέρχονται στον κόμβο Σ(Ιεισερχόμενο) ισούται με το άθροισμα των εντάσεων που εξέρχονται από τον κόμβο Σ(Ιεξερχόμενο).

330

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σ(Ιεισερχόμενο)=Σ(Ιεξερχόμενο) Αν οριστεί οτι το ρεύμα που εισέρχεται στον κόμβο έχει θετικό πρόσημο και αυτό που εξέρχεται αρνητικό (ή αντίστροφα) ο κανόνας μπορεί να εκφραστεί ως εξής: Σ(Ιολ)=0 .

Δεύτερος κανόνας του Κίρχοφ Έστω ένας βρόχος, δηλαδή ένα κλειστό υποκύκλωμα, σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα. Διασπάμε το βρόχο σε επιμέρους κλάδους και υπολογίζουμε τη 331

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

διαφορά δυναμικού στον κάθε κλάδο. Από την αρχή διατήρησης της ενέργειας προκύπτει ότι το άθροισμα όλων των διαφορών δυναμικού στους επιμέρους κλάδους ενός βρόχου ισούται με μηδέν δηλαδή Σ(ΔV)=0. Με άλλα λόγια δεν υπάρχει τρόπος σε έναν κλειστό βρόχο να δημιουργήσουμε ηλεκτρικό πεδίο τέτοιο, ώστε να εξαναγκάσουμε το ηλεκτρικό ρεύμα να διαρέει από ένα σημείο του σε ένα άλλο. Το ρεύμα σε ένα κλειστό κύκλωμα αναγκαστικά διαρέει με μία συγκεκριμένη φορά.

Ηλεκτρικές εγκαταστάσεις Οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις είναι εγκαταστάσεις που αφορούν τις οικίες. Ειδική κρατική νομοθεσία καθορίζει ρητά τις προδιαγραφές ασφαλείας που θα πρέπει να πληρούν οι ηλεκτρολογικές εσωτερικές εγκαταστάσεις στα σπίτια. Είναι , λοιπόν, αναγκαίο για να έχουμε ωφέλεια από τον ηλεκτρισμό να γίνει η εκτέλεση της εγκατάστασης με σωστό τρόπο. Οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις διακρίνονται σε δύο είδη, τις εγκαταστάσεις υπαίθρου και στις εσωτερικές εγκαταστάσεις κλειστού χώρου.

332

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ορισμός Ως εσωτερική ηλεκτρική εγκατάσταση (Ε.Η.Ε.) εννοούμε μια ηλεκτρική εγκατάσταση που λειτουργεί με την αποκλειστική ευθύνη ενός καταναλωτή, τροφοδοτείται σ’ ένα σημείο της με ηλεκτρική ενέργεια και χρησιμεύει για να διοχετεύει την ενέργεια αυτή σε συσκευές καταναλώσεως. (Από ΕΛΟΤ): Με τον όρο «ηλεκτρική εγκατάσταση», εννοείται ένα σύνολο ηλεκτρολογικών υλικών, τα οποία έχουν κατάλληλα χαρακτηριστικά και συνδέονται με κατάλληλο τρόπο μεταξύ τους, ώστε να μπορούν να επιτελούν ένα συγκεκριμένο σκοπό. Προδιαγραφές Η σωστή εσωτερική ηλεκτρική εγκατάσταση πρέπει να πληροί τις εξής προδιαγραφές: Πρέπει να παρέχεται ασφάλεια σε περίπτωση ηλεκτροπληξίας ή πυρκαγιάς, όπως π.χ. από κάποιο βραχυκύκλωμα. Να έχει το μικρότερο δυνατό κόστος και να έχει γίνει με τον καλύτερο τρόπο και Να διαθέτει καλαισθησία. Για να επιτευχθούν τα παραπάνω, θα πρέπει ο εκτελών τις εγκαταστάσεις να κάνει λεπτομερείς υπολογισμούς και να εφαρμόσει σχολαστικά τα μέτρα που απαιτούν οι εσωτερικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Είδη εγκαταστάσεων Οι εγκαταστάσεις αυτές αφορούν εσωτερικούς χώρους και κυρίως οικίες. Επιμέρους αυτές διακρίνονται σε οικιακές εγκαταστάσεις ή φωτισμού (συνήθως η τροφοδοσία τους γίνεται με μονοφασική παροχή) και βιομηχανικές

εγκαταστάσεις

333

κίνησης,

οι

οποίες

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

τροφοδοτούνται με τριφασική παροχή. Τέτοιες είναι οι εγκαταστάσεις σε εργοστάσια και μεγάλες βιομηχανίες.

Υλικά Για να εκτελεστούν οι εσωτερικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις θα πρέπει να γίνει σωστή χρήση σύγχρονων ηλεκτρολογικών υλικών, όπως: μονωτικοί σωλήνες σπιράλ αγωγοί και άλλα εξαρτήματα όπως κουτιά διανομής, κουτιά διακλαδώσεως Κατασκευή Η κατασκευή της σωστής ηλεκτρικής εγκατάστασης γίνεται ως εξής: Πριν σοβατιστεί η οικοδομή, ο ηλεκτροτεχνίτης χαράζει την πορεία των γραμμών που θα περάσει (π.χ. γραμμή για πλυντήριο, γραμμή για κουζίνα κλπ.)

334

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άνοιγμα αυλακιών και οπών για τα κουτιά διακλάδωσης και για τις γραμμές. Επίδεση των σωλήνων με σύρμα στα χαραγμένα τούβλα και τοποθέτηση των κουτιών διακλαδώσεων και διακοπτών σε αυτά. Αφού ολοκληρωθεί η πρώτη φάση σοβατίσματος της οικοδομής, γίνεται στήριξη των κουτιών διακλαδώσεων και διακοπτών , καθώς επίσης και του πίνακα διανομής. Μόλις τελειώσει το δεύτερο «χέρι» σοβατίσματος, ο τεχνίτης περνάει τους αγωγούς μέσα στις σωληνώσεις ανάλογα με την ποσότητα των φωτιστικών σωμάτων και των ρευματοδοτών. Εν συνεχεία , τοποθετούνται κατάλληλα τα καλώδια μέσα στον πίνακα διανομής

στις

αυτόματες

ασφάλειες

και

τα

υπόλοιπα

εξαρτήματα

(αντιηλεκτροπληξιακος διακόπτης, γενικός διακόπτης, γενική ασφάλεια

335

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κλπ.) και η εγκατάσταση είναι έτοιμη να τροφοδοτηθεί με ηλεκτρικό ρεύμα από τη ΔΕΗ. Αφού πάρουμε το ρεύμα από τη ΔΕΗ έπειτα από διαδικασίες (αίτηση κλπ.) γίνεται η τοποθέτηση των φωτιστικών σωμάτων και η σύνδεση των διαφόρων ηλεκτρικών συσκευών, όπως π.χ. κουζίνα, θερμοσίφωνας κλπ. Η ηλεκτρική εγκατάσταση αποτελείται από πολλές γραμμές διανομής, δηλαδή δύο ή τρεις γραμμές για τα φώτα, μία γραμμή για το πλυντήριο κ.ο.κ. Όλες αυτές οι γραμμές θα πρέπει να ασφαλίζονται με ξεχωριστή ασφάλεια , η οποία βρίσκεται στον κεντρικό πίνακα διανομής (ανάλογης έντασης που απαιτεί η κάθε συσκευή) . Πρότυπο ΕΛΟΤ HD384 Στις 5 Μαρτίου 2004 δημοσιεύθηκε η Απόφαση του Υφυπουργού Ανάπτυξης Φ.7.5/1816/88 (ΦΕΚ470Β/5-3-04), με την οποία αντικαθίσταται ο παλαιός Κανονισμός από το πρότυπο ΕΛΟΤ HD384 «Απαιτήσεις για Ηλεκτρικές Εγκαταστάσεις» και συστήνεται στον ΕΛΟΤ μόνιμη ομάδα εργασίας με σκοπό την συνεχή ενημέρωση του, τη βελτίωσή του και την εισήγηση στο Υπουργείο Ανάπτυξης για την έκδοση διευκρινιστικών ή τροποποιητικών διατάξεων. Η εφαρμογή του προτύπου ΕΛΟΤ HD384 είναι υποχρεωτική από τις 28 Φεβρουαρίου 2006. Το πρότυπο ΕΛΟΤ HD384, περιλαμβάνει τους κανόνες που πρέπει να τηρούνται κατά τη μελέτη, την κατασκευή, την επιθεώρηση και τη συντήρηση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Οι απαιτήσεις οι οποίες πρέπει να ικανοποιούνται, αποσκοπούν στην ασφαλή λειτουργία των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, με την προϋπόθεση βέβαια, της ορθής χρησιμοποίησης τους. Ειδικότερα οι απαιτήσεις αυτές αποβλέπουν στην αποφυγή, σε ικανοποιητικό βαθμό, των κινδύνων που θα ήταν δυνατόν να εμφανισθούν για: τα άτομα τα κατοικίδια ζώα και τα ζώα εκτροφής τα

διάφορα

αγαθά

που

βρίσκονται

στην

περιοχή

αυτών των

εγκαταστάσεων Οι κίνδυνοι που θα ήταν δυνατόν να εμφανισθούν εξαιτίας της λειτουργίας των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων μπορεί να οφείλονται: στη διέλευση ηλεκτρικού ρεύματος μέσα από το σώμα ατόμων ή ζώων.

336

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

σε υψηλές θερμοκρασίες που μπορεί να προκαλέσουν εγκαύματα, πυρκαγιά ή αλλοίωση αγαθών.

Όπως αναφέρεται στο τμήμα 300 του ΕΛΟΤ HD384, για κάθε ηλεκτρική εγκατάσταση θα πρέπει να προσδιορίζονται: η προβλεπόμενη χρησιμοποίηση της εγκατάστασης οι τροφοδοτήσεις της και γενικότερα η δομή της οι εξωτερικές επιδράσεις στις οποίες πρόκειται η εγκατάσταση να βρεθεί εκτεθειμένη η συμβατότητα του υλικού της η δυνατότητα συντήρησης της οι ενδεχόμενες εφεδρικές τροφοδοτήσεις Όλοι οι παραπάνω παράγοντες θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την μελέτη και την σχεδίαση μιας ηλεκτρικής εγκατάστασης, έτσι ώστε να γίνει η κατάλληλη επιλογή μέτρων προστασίας αλλά και η κατάλληλη επιλογή του ηλεκτρολογικού υλικού που θα συνθέσει την εγκατάσταση. Σε κάθε ηλεκτρική εγκατάσταση θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι επιδράσεις των εξωτερικών παραγόντων, έτσι ώστε να γίνει κατάλληλη επιλογή του ηλεκτρολογικού υλικού που θα χρησιμοποιηθεί (ΕΛΟΤ HD384 320.1). Ηλεκτρολόγοι O Ηλεκτρολόγος Εσωτερικών Εγκαταστάσεων: Eίναι ο επαγγελματίας που αναλαμβάνει την εγκατάσταση, τον έλεγχο και την επισκευή ή συντήρηση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων σε Εσωτερικούς και Εξωτερικούς χώρους. Είναι εκείνος που ερμηνεύει κατασκευαστικά σχέδια και προχωρά σε διορθώσεις για την καλύτερη ηλεκτρολογική εργονομία. Ο Ηλεκτρολόγος

337

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εσωτερικών Εγκαταστάσεων προσλαμβάνεται από μια επιχείρηση στην οποία εργάζεται ως ειδικευμένος και στη συνέχεια εξελίσσεται σε Υπεύθυνος εσωτερικών και εξωτερικών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων ως ηλεκτρολόγος ηλεκτρικών

οικιακών

συσκευών,

εργοδηγό

και

προϊστάμενο

του

αντίστοιχου συνεργείου ή τμήματος. Κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του

ως

ειδικευμένος,

αναφέρεται

στον

αρμόδιο

προϊστάμενο

του

συνεργείου. Ως εργοδηγός συνεργείου, αναφέρεται είτε στον υπεύθυνο του τμήματος, είτε στον υπεύθυνο συντήρησης των Η/Μ εγκαταστάσεων του εργοστασίου.Ο Ηλεκτρολόγος, ακόμη, συντηρεί και επισκευάζει ηλεκτρικές οικιακές συσκευές, όπως κουζίνες, πλυντήρια, ψυγεία και τα ηλεκτρικά μέρη των διαφόρων βιομηχανικών συσκευών, όπως ηλεκτρικοί κινητήρες, αυτόματοι διακόπτες. Επίσης, αποσυναρμολογεί τις ηλεκτρικές συσκευές, για να αντικαταστήσει τα κατεστραμμένα ή ελαττωματικά εξαρτήματα. Βασικές πρόνοιες της νομοθεσίας που αφορούν τον ηλεκτρισμό Η νομοθεσία για Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία θέτει σε εργοδότες, σε αυτοεργοδοτούμενους

και

σε

ιδιοκτήτες

υποστατικών,

τα

οποία

χρησιμοποιούνται ως χώροι εργασίας, υποχρεώσεις που αφορούν • Την παραγωγή, τον μετασχηματισμό και τη διανομή ή τη χρήση ηλεκτρισμού. Ο εξοπλισμός, οι είναι επαρκούς

μεγέθους

συσκευές

και

κατάλληλοι

οι

αγωγοί

για

πρέπει

να

την εργασία που

προορίζονται να εκτελέσουν. Επίσης, πρέπει να κατασκευάζονται, να εγκαθίστανται, να προστατεύονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος για ηλεκτροπληξία,

τραυματισμό

από

έγκαυμα, πυρκαγιά ή για άλλη σωματική βλάβη.

• Τον σχεδιασμό και την κατασκευή της ηλεκτρικής εγκατάστασης στον χώρο εργασίας. Κάθε ηλεκτρική εγκατάσταση πρέπει να σχεδιάζεται και να κατασκευάζεται ώστε να μη δημιουργεί κίνδυνο πυρκαγιάς ή έκρηξης.

Τα πρόσωπα στην εργασία πρέπει να προστατεύονται από

338

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ατυχήματα που δυνατόν να προκύψουν από την άμεση ή την έμμεση επαφή με τον ηλεκτρισμό. Τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την επιλογή του υλικού και των συστημάτων προστασίας στον χώρο εργασίας.

υλικών

και

Για

την

επιλογή

των

των συστημάτων προστασίας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η

τάση του ρεύματος, το ηλεκτρικό φορτίο, η επίδραση των εξωτερικών παραγόντων και η καταλληλότητα των προσώπων που έχουν πρόσβαση σε χώρους όπου υπάρχει ηλεκτρισμός Που

οφείλονται

Κίνδυνοι

από

τον

τεχνικό

εξοπλισμό

ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων Ο ηλεκτρισμός μπορεί να προκαλέσει, μεταξύ άλλων, βλάβη στην υγεία, τραυματισμό ή θάνατο από ηλεκτροπληξία, δημιουργία ηλεκτρικού τόξου, πυρκαγιά, έκρηξη, πτώση προσώπων όταν υποστούν ηλεκτροπληξία, ανεξέλεγκτη μετακίνηση ηλεκτροκίνητων μηχανημάτων, κ.ά Ατυχήματα από τον ηλεκτρισμό μπορεί να προκληθούν, μεταξύ άλλων, λόγω: Ακατάλληλης και ανεπαρκούς ηλεκτρικής εγκατάστασης. Παράλειψης τήρησης βασικών κανόνων ηλεκτρικής ασφάλειας, όταν διεξάγονται εργασίες πάνω σε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις και εξοπλισμό ή κοντά σε καλώδια ή αγωγούς που βρίσκονται υπό τάση. 339

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Έλλειψης συντήρησης των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, μηχανών και συσκευών. Πυρκαγιάς που προκαλείται από: ηλεκτρικό τόξο σε βραχυκύκλωμα, ή απότομη διακοπή διέλευσης ηλεκτρικού ρεύματος, κατεστραμμένη μόνωση, υπερθέρμανση κυκλώματος ή υλικών λόγω υπερφόρτωσης (π.χ. τροφοδοσίας μεγαλύτερου από τον προβλεπόμενο, κατά τον σχεδιασμό, αριθμό ηλεκτρικών συσκευών), υπερθέρμανση

καλωδίων

λόγω

χαλαρών

συνδέσμων

και

επαφών,- φθαρμένους ρευματοδότες (πρίζες) ή ρευματολήπτες, έκρηξη λόγω υπερβολικής θερμοκρασίας λειτουργίας ηλεκτρικού εξοπλισμού (λαμπτήρες, φούρνοι), συσσώρευση λαδιού ή/και σκόνης στους ηλεκτροκινητήρες με αποτέλεσμα την εμπόδιση της ψύξης τους, και από σπινθήρα, κυρίως σε χώρους όπου αποθηκεύονται καύσιμα υλικά ή εύφλεκτες ουσίες, π.χ. λόγω στατικού ηλεκτρισμού ή χρήσης στους χώρους ακατάλληλου ηλεκτρικού εξοπλισμού. Η επιδιόρθωση και συντήρηση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων και μηχανημάτων γίνεται ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΑΡΜΟΔΙΟΥΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΥΣ

340

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Επίσης,

εργοδότης

αυτοεργοδοτούμενος,

ανάλογα

με

την

περίπτωση, πρέπει να διασφαλίζει ότι: ΔΕΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ Συσκευή με φθαρμένα καλώδια. Καλώδιο με πρόχειρες ενώσεις, που καλύπτονται με μονωτικές ταινίες. Εξοπλισμός που μυρίζει, βγάζει καπνό ή ενεργοποιεί το μέσο προστασίας. Μεταλλικό εργαλείο χωρίς μόνωση.Ακατάλληλο πολύπριζο με πολλούς ρευματολήπτες.-

Εξωτερικός

φωτισμός πρόχειρα τοποθετημένος σε μεταλλικές κατασκευές.Ηλεκτρολογικός εξοπλισμός ή ηλεκτρικές συσκευές με βρεγμένα χέρια. ΔΕΝ ΤΟΠΟΘΕΤΕΙΤΑΙΚαλώδιο κινδυνεύει

στο

έδαφος

σε

μεταλλικά

άγγιστρα

επειδή

να καταστραφεί η μόνωσή του.-

Καλώδιο κοντά σε ζεστές επιφάνειες ή σε νερό.Δοχείο με εύφλεκτα υλικά/απορρίμματα/καύσιμα υλικά κοντά σε ηλεκτρικές συσκευές ή ηλεκτρικό εξοπλισμό. Ηλεκτρικός εξοπλισμός (ρευματοδότες, φωτιστικά κτλ.) συνηθισμένου τύπου σε χώρους όπου υπάρχει νερό ή εκρήξιμη ατμόσφαιρα. ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ341

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Χρήση καλωδίου μεγάλου μήκους για παροχή ηλεκτρισμού. Εκτέλεση εργασιών κοντά σε ηλεκτροφόρα καλώδια χωρίς τη λήψη προστατευτικών μέτρων. Επιδιόρθωση

και

συντήρηση

ηλεκτρικών

εγκαταστάσεων

και

εξοπλισμού από μη αρμόδιο πρόσωπο. Αφαίρεση

συστήματος

προειδοποιητικής πινακίδας εκτελούνται

εργασίες

σε

προστασίας διακόπτη

(lockout παροχής

device) ρεύματος

ή όταν

στο ηλεκτρικό κύκλωμα ή στις συσκευές/στον

εξοπλισμό που τροφοδοτείται από το κύκλωμα.

4 πράγματα που δείχνουν ότι υπάρχουν ηλεκτρολογικά προβλήματα στο χώρο σας 1 Πτώση ασφάλειας Πολλές φορές όταν χρησιμοποιείται ηλεκτρικές συσκευές μπορεί να πέσει η ασφάλεια του σπιτιού σας. Αυτό συμβαίνει διότι οι διακόπτες κυκλώματος έχουν σχεδιαστεί ώστε να σταματούν την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος όταν ένα κύκλωμα υπερφορτώνεται αποτρέποντας έτσι την υπερθέρμανση των καλωδίων η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει ηλεκτρολογική βλάβη η ακόμα και πυρκαγιά.

342

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εάν λοιπόν πέσει η ασφάλεια και ενώ σηκώσετε τον διακόπτη στον ηλεκτρικό πίνακα, εκείνος συνεχίζει να πέφτει, θα πρέπει να εντοπίσετε με την βοήθεια ενός ειδικού ηλεκτρολόγου την αιτία του προβλήματος. Μέχρι να έρθει ο ηλεκτρολόγος εσείς μπορείτε να δοκιμάσετε να βάλετε σε άλλη πρίζα τη συσκευή σας και να δείτε εάν πέσει η ασφάλεια ξανά. 2 Τα φώτα θερμαίνονται παραπάνω από το φυσιολογικό Πάντα θα πρέπει να ελέγχετε εάν η περιοχή γύρω από τα φωτιστικά οροφής έχει

υπερθερμανθεί.

Τα

περισσότερα

φωτιστικά

είναι

συνήθως

μη

μεμονωμένα και όταν υπερθερμανθούν γίνονται πολύ καυτά κάτι που τα καθιστά ικανά να προκαλέσουν πυρκαγιά. Ο

καλύτερος

τρόπος

για

την

επίλυση

του

προβλήματος

είναι

να

αντικατασταθούν οι λάμπες με λαμπτήρες φθορισμού CFL ή λαμπτήρες LED οι οποίοι παράγουν μόνο την ελάχιστη απαιτούμενη θερμότητα και έτσι δεν ενέχουν μεγάλο κίνδυνο.

343

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

3 Τα φώτα τρεμοπαίζουν Έχεις παρατηρήσει ποτέ αυξομειώσεις στην ένταση του φωτισμού; Μπορεί να οφείλετε σε μεταβολές της τάσης της ΔΕΗ στην περιοχή σου, αλλά εάν οι υπόλοιποι στην πολυκατοικία σου δεν αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα και αυτό συμβαίνει μόνο στο δικό σου διαμέρισμα τότε κάποιο πρόβλημα υπάρχει είτε βλάβης είτε φθοράς της ηλεκτρικής εγκατάστασης του σπιτιού σου. Πρόσεξε το γιατί οι αυξομειώσεις στην τάση του ρεύματος μπορεί να καταστρέψουν τις ηλεκτρικές σου συσκευές.

344

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

4 Δημιουργία σπινθήρα Όταν συνδέεις ένα καλώδιο με μια πρίζα και δημιουργείτε λάμψη

αυτό

λέγεται σπινθήρας. Οι μικροί σπινθήρες εμφανίζονται συνήθως όταν πρωτοσυνδέσεις μια συσκευή, ωστόσο οι μεγάλοι σπινθήρες υποδεικνύουν πρόβλημα στην πρίζα ή το κύκλωμα. Το πρόβλημα μπορεί να οφείλεται στην καλωδίωση, σε υπερφόρτωση ή σε ελαττωματική συσκευή. Αν αρχίσει να σου μυρίζει καμένο τότε τα πράγματα είναι σίγουρα ανησυχητικά. Ποτέ δε πρέπει να παραβλέψουμε ένα ηλεκτρολογικό πρόβλημα γιατί μπορεί να υποβάλουμε τους εαυτούς μας σε κίνδυνο. Μπορείτε να βρείτε άμεσα κιόλας έναν αξιόπιστο ηλεκτρολόγο και να τον ρωτήσετε ακόμη και οποιαδήποτε απορία και αν έχετε καθώς και να τον καλέσετε στο χώρο σας για να επιλύσει γρήγορα και απλά το πρόβλημα που αντιμετωπίζετε.

345

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

4.2 Κίνδυνοι από το ηλεκτρικό ρεύμα Άμεσοι και Έμμεσοι Κίνδυνοι στον Άνθρωπο Η ηλεκτρική ενέργεια είναι η πιο εύχρηστη μορφή ενέργειας και η πιο διαδεδομένη. Ο άνθρωπος τη χρησιμοποιεί αρκετά στις καθημερινές του δραστηριότητες διευκολύνοντας έτσι τρόπο διαβίωσης του. Παρ’ όλα τα θετικά στοιχεία που μας προσφέρει ο ηλεκτρισμός μπορεί να γίνει πολύ επικίνδυνος, εξαιτίας κυρίως της κακής του χρήσης. Στις μέρες μας τα ηλεκτρικά ατυχήματα έχουν μειωθεί αισθητά λόγω της γνώσεις που έχουν

αποχτήσει

οι

άνθρωποι

για

αυτόν

και

των

κατάλληλων

προστατευτικών μέτρων για την αποφυγή ατυχημάτων. Ο ηλεκτρισμός μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επικίνδυνος για τρεις κύριους λόγους: 1) Η αόρατη φύση του που τον κάνει δύσκολα αντιληπτό. 2) Η μεγάλη του εξάπλωση. Τον συναντάμε στο σπίτι, το γραφείο, σε δημόσιες περιοχές. 3) Η εξοικείωση του ανθρώπου με αυτόν, με αποτέλεσμα να λησμονείται συχνά η παρουσία του. Οι κίνδυνοι από την παραγωγή και χρήση του ηλεκτρικού ρεύματος, μπορούν να καταταχτούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες: 1. Άμεσοι κίνδυνοι: έχουμε ανθρώπινη βλάβη, όπως εξωτερικά και εσωτερικά εγκαύματα, μυϊκές καταστροφές, αναπνευστικές και καρδιακές βλάβες. 2. Έμμεσοι κίνδυνοι: έκρηξης ατμών ή σκόνης από ηλεκτρικό σπινθήρα, κίνδυνοι πτώσης από ύψος λόγω τινάγματος από ρεύμα, κίνδυνοι τραυματισμών από άκαιρο ξεκίνημα ή σταμάτημα μηχανήματος και κίνδυνοι από αποτυχία θέσης σε λειτουργία ενός κρίσιμου μηχανισμού. Για να συμβεί όμως ηλεκτρικό ατύχημα, δεν είναι απαραίτητη η επαφή (άμεση ή έμμεση) με ηλεκτρισμένο σώμα ή κάποιο δίκτυο. Αρκεί το ανθρώπινο σώμα να έρθει σε επαφή με ένα ηλεκτρομαγνητικό πεδίο (ηλεκτρικό τόξο). Αυτό εμφανίζεται συνήθως όταν έχουμε ατυχήματα σε εγκαταστάσεις ισχύος υψηλής τάσης, αλλά και σε μικρότερη έκταση στη μέση. ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΣ Οποτεδήποτε εργάζεσαι με ηλεκτρικές συσκευές ή με ηλεκτρολογικά κυκλώματα υπάρχει πάντα κίνδυνος από τον ηλεκτρισμό, ιδιαίτερα 346

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κίνδυνος ηλεκτροπληξίας. Ο καθένας μπορεί να εκτεθεί σ ́ αυτούς τους κινδύνους στο σπίτι ή στην εργασία. Οι εργαζόμενοι είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στους κινδύνους επειδή οι χώροι εργασίας μπορεί να είναι ακατάστατοι με εργαλεία και υλικά, να είναι εξωτερικοί κάτω από την επίδραση

των

καιρικών

συνθηκών

να

υπάρχει

χρονική

πίεση.

Επιπλέον, ο κίνδυνος κατά την εργασία είναι υψηλότερος διότι πολλές δραστηριότητες απαιτούν τη χρήση ηλεκτρικών εργαλείων. Οι ηλεκτρολόγοι πρέπει να δείχνουν ιδιαίτερη προσοχή στους κινδύνους του ηλεκτρικού ρεύματος εξαιτίας της εργασίας τους με αυτό. Η επαφή με μια διαφορά δυναμικού (τάση) μπορεί να προκαλέσει τη ροή ηλεκτρικού ρεύματος διαμέσου του ανθρωπίνου σώματος, προκαλώντας ηλεκτροπληξία και εγκαύματα. Μπορεί να συμβούν σοβαροί τραυματισμοί ή ακόμη και θάνατος. Ως συνήθης πηγή ενέργειας, ο ηλεκτρισμός χρησιμοποιείται χωρίς πολύ σκέψη για τα ατυχήματα που μπορεί να προκαλέσει. Είναι ένα καθημερινό κομμάτι της ζωής μας, οπότε συχνά δεν τον μεταχειριζόμαστε

με

την

απαιτούμενη σύνεση. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα, κατά μέσο όρο, μια ηλεκτροπληξία

εργαζομένου,

κάθε

ημέρα!

ηλεκτροπληξία

στους

χώρους εργασίας είναι η αιτία του 12% όλων των θανάτων μεταξύ των νέων εργαζομένων.

Πώς συμβαίνει μια ηλεκτροπληξία; Δεχόμαστε ηλεκτροπληξία, όταν το ηλεκτρικό ρεύμα περνά δια μέσου του σώματός μας και αυτό μπορεί να γίνει με ποικίλους τρόπους. Όταν δύο σύρματα είναι σε διαφορετική τάση, ρεύμα θα περάσει ανάμεσά τους, εάν 347

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αυτά συνδεθούν. Το σώμα σου μπορεί να συνδέσει τα σύρματα, εάν τα αγγίξεις ταυτόχρονα, οπότε ρεύμα θα διαπεράσει το σώμα σου.

Η τάση στις διάφορες οικιακές εγκαταστάσεις ποικίλει ανάλογα με τη χώρα (220V στην Ευρώπη, 110V στην Αμερική). Ομοίως διαφέρει το χρώμα των καλωδίων: στην Ελλάδα τα μαύρα, γκρι και καφέ καλώδια είναι

συνήθως

ηλεκτροφόρα,

τα

μπλε

είναι

συνήθως

ουδέτερα,

κιτρινοπράσινα συνήθως είναι τα καλώδια γείωσης. Γείωση — μια φυσική ηλεκτρική σύνδεση με τη γη. Ενεργοποιημένος (ηλεκτροφόρος, υπό τάση, ενεργός) — παρόμοιοι όροι που εννοούν ότι η τάση είναι παρούσα και ότι μπορεί να περάσει ρεύμα, συνεπώς υπάρχει η πιθανότητα ηλεκτροπληξίας Aγωγός — υλικό στο οποίο το ηλεκτρικό ρεύμα ρέει εύκολα.u Oυδέτερος — βρίσκεται σε δυναμικό γείωσης (0 Volt) διότι είναι συνδεδεμένος στο έδαφος.

348

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΠΡΟΣΟΧΗ ο χρωματικός κώδικας μπορεί να μην έχει τηρηθεί. Γι ’αυτό όλα τα καλώδια πρέπει πρώτα να ελέγχονται. Εάν έρθεις σε επαφή με ένα μαύρο ηλεκτροφόρο καλώδιο και ταυτόχρονα είσαι σε επαφή με το μπλε καλώδιο του ουδετέρου, ρεύμα θα διαπεράσει το σώμα σου. Θα πάθεις ηλεκτροπληξία. Η παραβίαση του χρωματικού κώδικα των καλωδίων θέτει σε μεγάλο κίνδυνο τη ζωή οποιουδήποτε εργασθεί πάνω σ’ ένα τέτοιο κύκλωμα. Γι’ αυτό όλα τα καλώδια πρέπει πρώτα να ελέγχονται αν πράγματι αντιστοιχούν στα σωστά χρώματα, π.χ. με ένα δοκιμαστικό κατσαβίδι. Ο χρωματικός κώδικας περιγράφεται από τα εθνικά πρότυπα του ΕΛΟΤ. Κατά

το

Αμερικάνικο

κείμενο

μαύρα

και

κόκκινα

καλώ-δια

είναι

συνήθως ηλεκτροφόρα και τα λευκά είναι συνήθως τα ουδέτερα. Ένας τέτοιος χρωματικός κώδικας μπορεί να βρεθεί και στη χώρα μας, π.χ. στην

επισκευή

ενός

πλοίου

στο

συσκευής.

349

εσωτερικό

μιας

αμερικανικής

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εάν αγγίξεις ένα ηλεκτροφόρο καλώδιο ή οποιοδήποτε ηλεκτροφόρο τμήμα μιας ενεργοποιημένης ηλεκτρικής συσκευής και έρθεις σε επαφή οποιοδήποτε

γειωμένο

αντικείμενο,

θα

πάθεις

με

ηλεκτροπληξία. Τα

υδραυλικά είναι συχνά γειωμένα. Τα μεταλλικά ηλεκτρικά κουτιά και οι σωληνώσεις ηλεκτρικών καλωδίων είναι γειωμένες. Ο κίνδυνος να πάθεις ηλεκτροπληξία είναι μεγαλύτερος εάν στέκεσαι σε νερό, χωρίς αυτό βέβαια να είναι απαραίτητο, καθώς τα βρεγμένα ρούχα, η υψηλή υγρασία και ο ιδρώτας αυξάνουν επίσης την πιθανότητα να πάθεις ηλεκτροπληξία.

Φυσικά,

υπάρχει

πάντα

ηλεκτροπληξία ακόμη και σε ξηρές συνθήκες.

350

πιθανότητα

να

πάθεις

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Υπάρχει πιθανότητα να πάθεις ηλεκτροπληξία ακόμη και όταν δεν είσαι σε επαφή με γείωση. Η επαφή με δύο ηλεκτροφόρα καλώδια διαφοράς δυναμικού 240 Volt (ΗΠΑ) θα προκαλέσουν ηλεκτροπληξία. (Αυτός ο τύπος της ηλεκτροπληξίας μπορεί να συμβεί επειδή το ένα ρευματοφόρο καλώδιο είναι στα +120 Volt ενώ το άλλο στα -120 Volt κατά την διάρκεια ενός κύκλου εναλλασσόμενου ρεύματος - άρα μία διαφορά των 240 Volt.). Επίσης, μπορεί να πάθεις ηλεκτροπληξία από ένα ηλεκτρικό εξάρτημα που δεν είναι κατάλληλα γειωμένο. Ακόμη και η επαφή με ένα άλλο άτομο που

υφίσταται

ηλεκτροπληξία

μπορεί

να

προκαλέσει

και

σ’

εσένα

αποφευχθεί

ένα

ηλεκτροπληξία. ΠΡΟΣΟΧΗ Οι

εργοδότες,

προκειμένου

να

ατύχημα σαν και αυτό, θα πρέπει να ακολουθούν τα παρακάτω βήματα: Καθιέρωση κατάλληλων κανόνων και διαδικασιών για τον τρόπο πρόσβασης στους ηλεκτρικούς πίνακες ελέγχου. Επιβεβαίωση

ότι

όλοι

οι

εργαζόμενοι

γνωρίζουν

τον τρόπο να

απενεργοποιούν τα ηλεκτρικά συστήματα πριν να εκτελέσουν επισκευές. Τήρηση σε όλες τις συνδεσμολογίες του κώδικα χρωμάτων των καλωδίων. 351

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΠΡΟΣΟΧΗ Μπορείς να αποφύγεις τραυματισμούς και θανάτους ενθυμούμενος τα ακόλουθα σημεία: Εάν εργάζεσαι σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα, βεβαιώσου ότι αυτό είναι «κλειστό» (απενεργοποιημένο)!u Ποτέ μη χειρίζεσαι καλώδια ή αγωγούς αν πρώτα δεν βεβαιωθείς ότι η ηλεκτρική παροχή έχει δια-κοπεί. U Βεβαιώσου ότι κλειδώνεις και σημειώνεις τα κυκλώματα έτσι ώστε να μην μπορούν να επαναενεργοποιηθούν. Πάντα να θεωρείς έναν αγωγό επικίνδυνο.

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΠΛΗΞΙΑ Η σοβαρότητα των επιπτώσεων της ηλεκτροπληξίας εξαρτάται από την ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος και τη χρονική διάρκεια που αυτό διαρρέει το σώμα. Έτσι, για παράδειγμα, 0,1Α (αμπέρ) για 2 δευτερόλεπτα μπορεί να είναι θανατηφόρα. Η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος που μπορεί κάποιος να αντέξει διατηρώντας τον μυϊκό έλεγχο του χεριού του, είναι λιγότερο από 10mA (χιλιοστά του Αμπέρ). Ένταση ρεύματος πάνω από αυτή την τιμή μπορεί να παραλύσει τους μύες. Αυτός στον οποίο συμβαίνει 352

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αυτή η κατάσταση «παράλυσης» δεν μπορεί πλέον να αφήσει το εργαλείο, το σύρμα, ή όποιο άλλο αντικείμενο κρατά. Για την ακρίβεια είναι πιθανό να σφίξει ακόμα πιο έντονα τα αντικείμενα που κρατά, με αποτέλεσμα να

εκτεθεί

περαιτέρω

ηλεκτροπληξία.

στο

Συνεπώς,

ηλεκτρικό

χειριζόμενα

ρεύμα με

τα

που

προκαλεί

την

χέρια

εργαλεία

που

μπορούν να προκαλέσουν ηλεκτροπληξία, είναι ιδιαιτέρως επικίνδυνα. Αν

εσύ,

ως

χειριστής

ενός

τέτοιου

εργαλείου,

δεν

μπορείς

να

απελευθερώσεις τα χέρια σου από αυτό, το ηλεκτρικό ρεύμα θα συνεχίσει να διαρρέει το σώμα σου για μεγάλο χρονικό διάστημα, προκαλώντας πιθανόν αναπνευστική ανακοπή (οι μύες που ελέγχουν την αναπνοή δεν μπορούν να κινηθούν). Η αναπνοή σου σταματά για κάποιο χρονικό διάστημα. Η κατάσταση αυτή έχει συμβεί σε περιπτώσεις με τάσεις από

49V.

Συνήθως αρκούν 30mA για να προκληθεί αναπνευστική

παράλυση. Ένταση

ηλεκτρικού

ρεύματος

πάνω

από

75mA

μπορεί

να

προκαλέσει κοιλιακή μαρμαρυγή (πολύ γρήγορο και ανεπαρκή καρδιακό παλμό). Η κατάσταση αυτή προκαλεί τον θάνατο μέσα σε λίγα λεπτά εκτός

και

αν

χρησιμοποιηθεί

μια

ειδική

συσκευή

που

ονομάζεται

απινιδωτής.

καρδιά παραλύει, δεν κινείται δηλαδή καθόλου, στα 4Α.

Πάνω από τα 5Α προκαλούνται εγκαύματα στους διάφορους ιστούς. Ο πίνακας που ακολουθεί δείχνει τι συμβαίνει συνήθως για διάφορες τιμές έντασης ρεύματος (διάρκειας 1 δευτερολέπτου). Αύξηση του χρόνου έκθεσης αυξάνει τους ενδεχόμενους κινδύνους. Για παράδειγμα, ρεύμα έντασης

100mA

εφαρμοζόμενο

για

δευτερόλεπτα

παρουσιάζει

αντίστοιχους κινδύνους με ρεύμα έντασης 900mA εφαρμοζόμενο για 0,03 δευτερόλεπτα. Διαφοροποιήσεις προκαλεί επίσης η ατομική μυϊκή διάπλαση. Άτομα με λιγότερο μυϊκό ιστό επηρεάζονται περισσότερο από ρεύματα χαμηλής έντασης. Ακόμα και χαμηλές τάσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες καθώς ο κίνδυνος εξαρτάται, όπως έχει αναφερθεί, όχι μόνο από την ένταση του ρεύματος, αλλά και από τη χρονική διάρκεια έκθεσης στο ηλεκτρικό ρεύμα. ΠΡΟΣΟΧΗ Αν δεν μπορείς να αφήσεις το εργαλείο από το χέρι σου, οι επιπτώσεις της ηλεκτροπληξίας είναι εντονότερες.

353

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι βλάβες από την ηλεκτροπληξία αυξάνονται με την αύξηση του χρόνου έκθεσης. ΧΑΜΗΛΗ (ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗ) ΤΑΣΗ ΔΕΝ ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ ΜΙΚΡΟ ΚΙΝΔΥΝΟ

ΠΡΟΣΟΧΗ Οι υψηλές τάσεις προκαλούν επιπλέον τραυματισμούς! Αύξηση της τάσης μπορεί να επιφέρει αύξηση του ηλεκτρικού ρεύματος και της σοβαρότητας της ηλεκτροπληξίας. Ορισμένες βλάβες από την ηλεκτροπληξία δεν είναι ορατές. Οι υψηλές τάσεις μπορούν κάποιες φορές να προκαλέσουν επιπλέον βλάβες. Μπορούν να προκαλέσουν βίαιες μυϊκές συσπάσεις, μπορεί να χάσεις την ισορροπία σου και να πέσεις με αποτέλεσμα σοβαρό τραυματισμό ή ακόμα και θάνατο. Οι υψηλές τάσεις μπορούν επίσης να προκαλέσουν σοβαρά εγκαύματα (βλέπε παρακάτω).Σε

τάση

600V,

το

ρεύμα

που

διαπερνά το ανθρώπινο σώμα μπορεί να φτάνει τα 4Α, προκαλώντας την καταστροφή εσωτερικών οργάνων όπως η καρδιά. Μπορούν επιπλέον να δημιουργηθούν θρομβώσεις στα αιμοφόρα αγγεία. Τα νεύρα στην περιοχή εισόδου του ηλεκτρικού ρεύματος μπορεί να καταστραφούν. Οι μυϊκές συσπάσεις μπορούν να προκαλέσουν κατάγματα, είτε απευθείας, είτε λόγω πτώσης. Οι εσωτερικές βλάβες μπορεί να είναι πολύ πιο έντονες από αυτές που φαίνονται εξωτερικά. Μπορεί να συμβεί εσωτερική αιμορραγία, κατα354

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

στροφή ιστών, νεύρων και μυών. Κάποιες φορές αυτές οι εσωτερικές βλάβες μπορούν να οδηγήσουν αργότερα στο θάνατο. Η ηλεκτροπληξία είναι συνήθως μόνο η αρχή μιας αλυσίδας γεγονότων. Ακόμα και αν το ηλεκτρικό ρεύμα είναι αδύναμο για να προκαλέσει άμεσο τραυματισμό, κάποιος αντιδρώντας σε αυτό μπορεί να πέσει και να τραυματιστεί ή ακόμα και να πεθάνει. Η σοβαρότητα των τραυματισμών επηρεάζεται σημαντικά από τη χρονική διάρκεια της ηλεκτροπληξίας. Αν η διάρκεια είναι μικρή, τα αποτελέσματα μπορεί

να

είναι

απλώς

επώδυνα.

Μεγαλύτερη

διάρκεια

(μερικά

δευτερόλεπτα) μπορεί να έχει θανάσιμα αποτελέσματα, αν το ηλεκτρικό ρεύμα είναι αρκετά ισχυρό ώστε να προκαλέσει κοιλιακή μαρμαρυγή. Σκεφτείτε ότι το ρεύμα λειτουργίας ενός μικρού ηλεκτρικού τρυπανιού είναι 30 φορές μεγαλύτερο από αυτό που μπορεί να προκαλέσει θάνατο. Παρόλα αυτά, σε μια ηλεκτροπληξία σχετικά μικρής χρονικής διάρκειας, αν η επαφή με το ηλεκτρικό ρεύμα έχει πλέον διακοπεί, ο φυσιολογικός καρδιακός παλμός μπορεί να αποκατασταθεί (αποτελεί μια σχετικά σπάνια περίπτωση ανάνηψης).

ΠΡΟΣΟΧΗ Η σοβαρότητα των επιπτώσεων εξαρτάται από την τάση, την ένταση του ρεύματος και την αντίσταση. Αντίσταση — η ικανότητα ενός υλικού να μειώνει ή και να σταματά το ηλεκτρικό ρεύμα. 355

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ωμ (Ω) — μόναδα μέτρησης της ηλεκτρικής αντίστασης. Μείωση της αντίστασης προκαλεί αύξηση του ρεύματος. Ρεύματα που διαπερνούν το στήθος είναι πολύ επικίνδυνα Η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος που διαπερνά το σώμα επηρεάζει επίσης τη σοβαρότητα των επιπτώσεων. Αύξηση της τάσης προκαλεί αύξηση του ηλεκτρικού ρεύματος, αυξάνοντας συνεπώς τους κινδύνους που σχετίζονται με τις υψηλές τάσεις. Η αντίσταση εμποδίζει το ηλεκτρικό ρεύμα.

Ελάττωση της αντίστασης (ή της εμπέδησης για

κύκλωμα

εναλλασσόμενου ρεύματος) αυξάνει το ηλεκτρικό ρεύμα. Το ξηρό δέρμα μπορεί να παρουσιάζει αντίσταση 100.000Ω ή και περισσότερο, ενώ το υγρό δέρμα μόνο 1.000Ω. Εργασίες σε υγρό περιβάλλον ή τραυματισμοί στο

δέρμα

προκαλούν

δραστική

μείωση

της

αντίστασης.

μικρή

αντίσταση του υγρού δέρματος επιτρέπει στο ηλεκτρικό ρεύμα να περάσει

από

το

σώμα

ευκολότερα

προκαλώντας

εντονότερα

αποτελέσματα. Η αντίσταση μειώνεται περαιτέρω αν ασκείται πίεση στην επιφάνεια εισόδου του ηλεκτρικού ρεύματος ή αν η επιφάνεια αυτή είναι μεγάλη. Η σοβαρότητα των επιπτώσεων από την ηλεκτροπληξία εξαρτάται επίσης από τη διαδρομή του ηλεκτρικού ρεύματος μέσα από το σώμα. Ο κίνδυνος είναι αυξημένος, αν αυτό περνά από την καρδιά ή το νευρικό σύστημα. Αν ακουμπήσεις ένα ηλεκτροφόρο καλώδιο με το κεφάλι, το νευρικό σου σύστημα θα καταστραφεί. Αν ακουμπήσεις ένα ηλεκτροφόρο καλώδιο με το ένα σου χέρι, ενώ η άλλη πλευρά του σώματός σου είναι γειωμένη, το ρεύμα θα περάσει από το στήθος σου, τραυματίζοντας πιθανόν την καρδιά και τους πνεύμονες.

356

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Υπάρχουν περιπτώσεις σοβαρών εγκαυμάτων από ηλεκτροπληξία στην περιοχή του βραχίονα και της κνήμης, από υψηλής τάσης ρεύματα, χω-ρίς το θύμα να έχει άλλες επιπτώσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις το ρεύμα περνά μόνο από ένα τμήμα του άκρου προτού εξέλθει από το σώμα προς κάποιο άλλο αγωγό. Συνεπώς το ρεύμα δεν διέρχεται από την περιοχή του στήθους και είναι πιθανό να μην προκαλέσει το θάνατο, αν και στο θύμα δημιουργείται σοβαρότατη παραμόρφωση. Αν το ρεύμα περάσει από το στήθος θα προκαλέσει σχεδόν βέβαιο θάνατο. Ένας μεγάλος αριθμός σοβαρών τραυματισμών έχει να κάνει με περιπτώσεις που το ρεύμα περνά από τα χέρια στα πόδια. Μια τέτοια διαδρομή περιλαμβάνει την καρδιά και τους πνεύμονες και είναι συνήθως θανατηφόρα.

357

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Το περιβάλλον Η επίδραση του φυσικού περιβάλλοντος σε διάφορες παραμέτρους της ηλεκτροπληξίας είναι πολύ σημαντική. Ήδη αναφέρθηκε η επίδραση της υγρασίας στην αντίσταση του ανθρώπινου σώματος. Εξ ίσου σημαντική είναι η επίδραση κάποιων περιβαλλοντικών παραγόντων και στις αποστάσεις 358

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ασφαλείας για εργασία από υψηλή τάση. Αν και η ομίχλη ή και οι σταγόνες της βροχής έχουν αμελητέα επίδραση στην ηλεκτρική δύναμη του διακένου αέρα, δεν ισχύει το ίδιο για το νερό υπό μορφή συνεχούς ροής ή πιτσιλίσματος. Ακόμη και αντικείμενα που είναι ελαφρώς αγώγιμα μπορούν να αποτελέσουν πηγή κινδύνου, εάν έχουν μεγάλο μήκος. Γι' αυτό είναι σημαντικό να λαμβάνονται οι κατάλληλες προφυλάξεις κατά την διεξαγωγή εργασιών μετά από μεγάλη βροχή ή υπό ισχυρό άνεμο, ιδίως σε περιοχές όπου υπάρχουν ταινίες με μεταλλική επικάλυψη, εκτεταμένα απορρίμματα ινών άνθρακα ή ακόμη και άφθονα στελέχη (κοτσάνια) φυτών. Εξ άλλου, καμία απόσταση προσέγγισης σε αγωγό υπό τάση δεν είναι ασφαλής, σε περίπτωση απ' ευθείας πλήγματος του αγωγού από κεραυνό. Γι' αυτό το λόγο σε όλες τις χώρες υπάρχουν κανονισμοί που απαγορεύουν παντελώς την εκτέλεση εργασιών, όταν υπάρχει πιθανότητα ηλεκτρικών καταιγίδων σε περιοχές με γραμμές υψηλής τάσης υπό επισκευή ή συντήρηση. Η επίδραση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ιδίως εάν συνοδεύεται από ταυτόχρονη ύπαρξη υγρασίας, επιδρούν στην διηλεκτρική αντοχή των μονωτήρων και του αέρα και ευνοούν τις διαρροές και την δημιουργία τόξων (παραθαλάσσιες περιοχές, περιοχές με λιγνιτωρυχεία, περιοχές με έντονη βιομηχανική μόλυνση). Η IEC έχει καθορίσει τέσσερις τύπους περιβάλλοντος (ξηρό, υγρό, βρεγμένο και εμβαπτισμένο) και όρισε παραμέτρους για την πρόληψη της ηλεκτροπληξίας για κάθε έναν από αυτούς. Τα ενδύματα και τα υποδήματα του θύματος είναι σημαντικά, εάν η επαφή γίνεται μέσω αυτών. Η σημασία τους έγκειται στο αν είναι κακοί ή καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού, οπότε συντελούν στην αύξηση ή μείωση αντίστοιχα της συνολικής αντίστασης του κυκλώματος και συνεπώς στον περιορισμό ή όχι του διερχόμενου ρεύματος. Η κακή κατάσταση της υγείας του

θύματος,

προΰπαρξη

παθήσεων,

ιδίως

του

κυκλοφοριακού

συστήματος, είναι δυσμενής για το θύμα ηλεκτροπληξίας. Όσον αφορά την ψυχική του κατάσταση την ώρα του ατυχήματος, φαίνεται ότι και αυτή παίζει ρόλο. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η κατάσταση της προσοχής του, καθώς, σε ανθρώπους που χρησιμοποιήθηκαν σε πειράματα για την εξακρίβωση της μέγιστης ανεκτής έντασης, παρατηρήθηκε ότι, όταν αυτοί δεν ήταν προειδοποιημένοι, η ανεκτή ένταση ήταν πολύ χαμηλότερη από ό,τι στην αντίθετη περίπτωση. 359

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Προστασία από άμεση επαφή Για να υπάρχει προστασία έναντι του ηλεκτρικού ρεύματος θα πρέπει τα δίκτυα

να

τροφοδοτούνται

με

χαμηλή

ονομαστική

τάση.

Χαμηλές

ονομαστικές τάσεις θεωρούνται οι τάσεις: • Ενδεικτική τιμή τάσης 50 V στο εναλλασσόμενο ρεύμα. • 120 V στο συνεχές ρεύμα ή τάση συνεχή με κυμάτωση το πολύ 10% της συνεχούς συνιστώσας και κορυφή μικρότερη των 140 V. Για μεγαλύτερη κυμάτωση ισχύει το όριο των 140 V μέγιστης τιμής με μέση τιμή τα 50 V. Η προστασία από την άμεση επαφή με το ηλεκτρικό ρεύμα χωρίζεται σε τρία είδη. Ανάλογα το είδος της επαφής, υπάρχουν και τα κατάλληλα μέτρα προφύλαξης. Προστασία από κάθε άμεση επαφή: 1) Μόνωση του αγωγού 2) Χρήση φραγμάτων 3) Περιβλήματα Προστασία από τη «κατά λάθος» επαφή: 1) Τοποθέτηση εμποδίων μπροστά από τη πηγή ηλεκτρισμού 2) Απρόσιτη τοποθέτηση της πηγής του ηλεκτρισμού. Προστασία από τη συμπληρωματική επαφή: 1) Διακοπή του διαφορικού ρεύματος μεγάλης ευαισθησίας Τα

συστήματα

χαμηλών

τάσεων

χωρίζονται

στις

τρεις

ακόλουθες

κατηγορίες: SELV: Safety Extra Low Voltage. Είναι αγείωτο σύστημα που λειτουργεί με πολύ χαμηλή τάση ασφαλείας και χωρίς επαφή με άλλα κυκλώματα. PELV: Protection Extra Low Voltage. Είναι γειωμένο σύστημα που λειτουργεί με πολύ χαμηλή τάση προστασίας. FELV: Functional Extra Low Voltage. Πολύ χαμηλή τάση λειτουργίας σύστημα όπου υπάρχει πιθανότητα επαφής με γειτονικά κυκλώματα τάσης υψηλότερης από 50 V εναλλασσόμενου ρεύματος ή 120 V συνεχούς ρεύματος.

360

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Προστασία από έμμεση επαφή Οι επιβαλλόμενες μέθοδοι προστασίας από την έμμεση επαφή με το ηλεκτρικό ρεύμα, χωρίζονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες, σε αυτές με αγωγό προστασίας και σε αυτές χωρίς αγωγό προστασίας. Με αγωγό προστασίας: Προστασία

με

αυτόματη

διακοπή

της τροφοδότησης

σε

περίπτωση

σφάλματος. Η μέθοδος αυτή είναι η πλέον χρησιμοποιούμενη και σε συνδυασμό με ένα διακόπτη διαφυγής έντασης, οδηγεί σε πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα. Σύμφωνα με απαίτηση του Προτύπου στην Παράγραφο 413.1.1, σε περίπτωση που συμβεί σφάλμα αμελητέας σύνθετης αντίστασης μεταξύ φάσης και εκτεθειμένου αγώγιμου μέρους, η αυτόματη διακοπή πρέπει να επιτυγχάνεται έτσι ώστε, η τάση επαφής να μην ξεπερνά τα 50 V εναλλασσόμενου ρεύματος και να μην διατηρείται για χρόνο που να μπορεί να προκαλέσει ηλεκτροπληξία. Σε δίκτυα ΤΤ (περιοχές Αττικής) η τάση επαφής πρέπει να μην ξεπερνά τα 50 V και να διακόπτεται σε χρόνο μικρότερο ή ίσο από πέντε δευτερόλεπτα. Για την εκπλήρωση της παραπάνω απαίτησης, θα πρέπει να υπάρχει πολύ καλή γείωση και να ελέγχεται η αντίστασή της. Αν με την αντίσταση γείωσης που θα μετρηθεί δεν εξασφαλίζεται η απαίτηση αυτή, τότε θα πρέπει να χρησιμοποιείται διάταξη διακόπτη διαφυγής έντασης (RCD) (σχ. 3.2.) ή συμπληρωματική ισοδυναμική σύνδεση.

361

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σε δίκτυα ΤΝ (εκτός Αττικής), στα τερματικά κυκλώματα, τα κυκλώματα δηλαδή που τροφοδοτούν φορητές ή κινητές ηλεκτρικές συσκευές με τάση 230 V ή 230/ 400 V απευθείας ή μέσω ρευματοδοτών, η αυτόματη διακοπή πρέπει να γίνεται σε χρόνο μικρότερο ή ίσο από τέσσερα δευτερόλεπτα. Επίσης στα κυκλώματα διανομής, δηλαδή στις γραμμές τροφοδοσίας πινάκων ή για κυκλώματα που τροφοδοτούν σταθερές συσκευές, η αυτόματη διακοπή πρέπει να γίνεται σε χρόνο μικρότερο ή ίσο από πέντε δευτερόλεπτα. Επομένως στα δίκτυα ΤΝ αποκτά μεγάλη σημασία για την ασφάλεια η αντίσταση βρόγχου σφάλματος, η οποία θα πρέπει να ελέγχεται προκειμένου να διαπιστώνεται ότι εκπληρώνεται η απαίτηση αυτόματης διακοπής σε χρόνο <4sec ή <5sec. Σε περίπτωση που δεν μπορεί να εξασφαλιστεί η απαιτούμενη αντίσταση βρόγχου σφάλματος πρέπει να χρησιμοποιείται διάταξη διαφορικού ρεύματος (RCD). Ρευματοδότες που βρίσκονται στο εξωτερικό του κτιρίου ή που είναι δυνατόν να τροφοδοτήσουν κινητές συσκευές στο εξωτερικό του κτιρίου πρέπει να προστατεύονται με διάταξη διαφορικού ρεύματος. Προστασία με συνεχή παρακολούθηση της μόνωσης (γειωμένες ισοδυναμικές συνδέσεις). Κατόπιν απαίτησης του νέου προτύπου ΕΛΟΤ HD384, πρέπει σε κάθε κτίριο να δημιουργείται μια κύρια ισοδυναμική σύνδεση (σχ. 3.3.). 362

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

363

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σύμφωνα με αυτή θα πρέπει να συνδέονται: α) Ο κύριος αγωγός προστασίας (ή αγωγοί) β) Ο κύριος αγωγός γείωσης γ) Οι μεταλλικές σωληνώσεις παροχών (π.χ. νερού, αερίου) δ) Οι μεταλλικές σωληνώσεις θέρμανσης και κλιματισμού ε) Τα μεταλλικά στοιχεία κατασκευής του κτιρίου στ) Ο μεταλλικός εξοπλισμός σκυροδέματος, αν αυτό είναι εφικτό Χωρίς αγωγό προστασίας: Προστασία με υλικό κλάσης ΙΙ (υλικό με ενισχυμένη μόνωση). Η μόνωση αυτών των υλικών είναι απίστευτα ισχυρή, οπότε η καταστροφή τους υφίσταται αδύνατη. Αυτό που κάνει τόσο ανθεκτικό το υλικό των μονώσεων είναι τα μονωτικά περιβλήματα IP2Χ. Αν υπάρχουν μονωτικά περιβλήματα που πρέπει να διαπεραστούν για τη στερέωση εξοπλισμού, τότε είναι απαραίτητο να λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα για την αποφυγή ηλεκτροπληξίας. Γενικά τα μονωτικά περιβλήματα είναι καλό να μη διαπερνώνται από αγώγιμα υλικά. Προστασία με μη αγώγιμους χώρους Για τη προστασία από την έμμεση επαφή θα πρέπει να αποκλειστεί η ταυτόχρονη επαφή του ανθρώπου με δυο εκτεθειμένα αγώγιμα μέρη ή ένα εκτεθειμένο αγώγιμο μέρος και ένα ξένο αγώγιμο στη περίπτωση που υπάρχει σφάλμα στη βασική μόνωση των ενεργειών των αγωγών. Οι συνθήκες για τη προστασία θεωρείται ότι ικανοποιούνται όταν το δάπεδο και οι τοίχοι είναι μονωμένοι και επιπλέον αν: Οι αποστάσεις μεταξύ των αγώγιμων μέρων είναι άνω των 2 μ. μπορούν να χρησιμοποιηθούν φράγματα ή κάγκελα. 364

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι μονώσεις αντέχουν τα 2000 V. Το δάπεδο πρέπει να παρουσιάζει αντίσταση μεγαλύτερη των 50 kQ για 500 V ή 1000 kQ για 500 V τάση συστήματος Προστασία

με

ηλεκτρικό

διαχωρισμό

(μετασχηματιστής

απομόνωσης) Σύμφωνα με το πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ 60742 ο μετασχηματιστής απομόνωσης που τροφοδοτεί το υπό προστασία κύκλωμα πρέπει αν έχει ιδιαίτερα ισχυρή μόνωση μεταξύ του πρωτεύοντος και του δευτερεύοντος. Στους μετασχηματιστές απομόνωσης των 230/ 480 V, η τάση δοκιμής είναι στα 5 kV εναλλασσόμενου ρεύματος Αντίστοιχα, οι μετασχηματιστές γενικής χρήσης έχουν τάσεις δοκιμής 2.5kV έως 3.5kV. Τέλος, η ισχύς των μετασχηματιστών απομόνωσης είναι περιορισμένη στα 4 kVA για μονοφασικούς 230 V και 10 kVA για τριφασικούς 400 V. Τα ενεργά μέρη του διαχωρισμένου κυκλώματος δεν πρέπει να συνδέονται προς την γη, ενώ τα εκτεθειμένα αγώγιμα μέρη του διαχωρισμένου κυκλώματος πρέπει να συνδέονται μεταξύ τους, αλλά όχι και προς την γη. Εφαρμογές αυτού του είδους γίνονται σε εργοτάξια ή σε μικρές προσωρινές εγκαταστάσεις και σε υπαίθριες εγκαταστάσεις.

Χρήσεις των Διατάξεων Διαφορικού Ρεύματος (RCDs) Συνιστάται στα κυκλώματα υπό προστασία, στη χρήση διατάξεων του διαφορικού ρεύματος (RCDs) σαν συμπληρωματικό μέσο προστασίας, ονομαστικού ρεύματος όχι μεγαλύτερου από 30mA. Οι διακόπτες αυτοί αντιστοιχούν στα πρότυπα ΕΝ 61008, ΕΝ 61009 και χρησιμοποιούνται σε:

365

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εγκαταστάσεις σε δίκτυα ΤΝ: σε περίπτωση σφάλματος η

αυτόματη απόζευξη τροφοδοσίας δεν διακόπτεται εντός των απαιτούμενων 0.4s. b)

Εγκαταστάσεις σε δίκτυα ΤΝ: σε περίπτωση σφάλματος η

αυτόματη απόζευξη τροφοδοσίας δεν διακόπτεται σε τάσεις επαφής μεγαλύτερες των 50 V. c)

Ρευματοδότες που βρίσκονται εκτός του κτιρίου

Εγκαταστάσεις σε κάμπινγκ και μαρίνες

Αγροτικές εγκαταστάσεις

Σε εργοτάξια

Πρόχειρες εγκαταστάσεις εκθέσεων

Για προστασία από πυρκαγιά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις υπερέντασης: χώροι με εύφλεκτα

υλικά, ή σε περίπτωση διαρροής μεταξύ φάσεως και γης. Η προστασία με ασφάλειες δεν είναι αρκετή να προστατεύσει από πυρκαγιά. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι γραμμές πρέπει να προστατεύονται με διάταξη διαφορικού ρεύματος. Καρδιακή Μαρμαρυγή Καθώς η ένταση του ρεύματος αυξάνεται, στην καρδιά έχουμε την εμφάνιση διαφόρων συμπτωμάτων όπως βραδυκαρδία, αρρυθμία και μαρμαρυγή των κοιλιών. Κοιλιακή

μαρμαρυγή

ονομάζουμε

το

φαινόμενο

της

ακατάστατης

λειτουργίας της καρδιάς. Κατ' αυτήν την κατάσταση έχουμε ακανόνιστη λειτουργία της καρδιάς, ο παλμός απουσιάζει και σταματά η κυκλοφορία του αίματος. Αυτό οδηγεί στη διακοπή αιμάτωσης του εγκεφάλου. Όταν αυτό συμβεί για κάποια λεπτά, ο εγκέφαλος υφίσταται ανεπανόρθωτη βλάβη. Πολλές φορές το θύμα παρουσιάζει συμπτώματα φαινομενικού θανάτου. Είναι πάρα πολύ σπάνιο να αποκατασταθεί αυτόματα κανονικός ρυθμός και επομένως οι συνθήκες είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρες, εκτός εάν θεραπευτούν αμέσως. Ο χρόνος μέσα στον οποίο θα παρασχεθούν οι πρώτες βοήθειες στο θύμα είναι ζωτικής σημασίας για τη διάσωσή του. Για να έχουμε εμφάνιση κοιλιακής μαρμαρυγής κατά την επαφή με το ρεύμα, πρέπει αυτό να διέρθει μέσα από τη καρδιά. Στο σχήμα 2.2. απεικονίζεται ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα σε φάση κοιλιακής μαρμαρυγής με τις φάσεις P, Q, R, S, T. 366

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Το έπαρμα ή αλλιώς κύμα P, δημιουργείται από την εκπόλωση των κόλπων της καρδιάς. Το σύμπλεγμα Q- R- S δημιουργείται από την εκπόλωση των κοιλιών της καρδιάς. Τέλος το κύμα Τα δημιουργείται από την επαναπόλωση των κοιλιών.

Έχει αποδειχθεί από τον Perris ότι το ρεύμα πρέπει να πλήξει την καρδία κατά την περίοδο που οι κοιλίες είναι σε ανάπαυση ώστε να προκληθεί μαρμαρυγή. Η περίοδος αυτή λέγεται και ευαίσθητη περίοδος, αντιστοιχεί στο κύμα Τ στο ηλεκτροκαρδιογράφημα και απασχολεί το 25% (0,15sec) του καρδιακού κύκλου. Σημαντικός είναι επίσης, ο συνολικός χρόνος διέλευσης του ρεύματος από την καρδιά. Συνήθως το θύμα ηλεκτροπληξίας δίνει εσφαλμένα μεγαλύτερο χρόνο επαφής με το κύκλωμα, γιατί το αίσθημα του φόβου υποσυνείδητα επιμηκύνει το χρόνο. ΕΓΚΑΜΑΥΤΑ ΠΡΟΚΑΛΟΥΜΕΝΑ ΑΠΟ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟ Ο συνηθέστερος, μη θανάσιμος, τραυματισμός από την ηλεκτροπληξία είναι

το έγκαυμα. Υπάρχουν τριών ειδών τέτοια εγκαύματα: ηλεκτρικά

εγκαύματα, εγκαύματα

ηλεκτρικού

ηλεκτρικά

μπορούν να προκληθούν αν κάποιος αγγίξει με

εγκαύματα

τόξου,

θερμικά

εγκαύματα.

Τα

λανθασμένο τρόπο ηλεκτρικά καλώδια ή εξοπλισμό. Συνήθως τέτοιου είδους εγκαύματα συμβαίνουν στα χέρια, αποτελούν μια από τις σοβαρότερες μορφές τραυματισμού και απαιτούν άμεση φροντίδα. Επιπρόσθετα είναι

367

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δυνατό να προκληθεί φωτιά στο ρουχισμό με αποτέλεσμα εγκαύματα από τη θερμότητα της φωτιάς (θερμικά εγκαύματα).

ΠΡΟΣΟΧΗ Οι ηλεκτροπληξίες μπορούν να προκαλέσουν εγκαύματα. Έκρηξη-τόξου — εκρηκτική διάχυση τηγμένου (λειωμένου) υλικού από συσκευή, που προκαλούνται από βολταϊκά τόξα υψηλών Αμπέρ Σχηματισμός ηλεκτρικού τόξου — η φωτεινή ηλεκτρική εκκένωση συμβαίνει όταν υπάρχει ένα κενό ανάμεσα σε αγωγούς που βρίσκονται υπό υψηλή τάση. Εκρήξεις ηλεκτρικού (βολταϊκού) τόξου συμβαίνουν όταν ισχυρά ρεύμα-τα πολλών αμπέρ δημιουργούν ηλεκτρικό τόξο μέσω του αέρα. Το ηλε-κτρικό τόξο είναι μια φωτεινή ηλεκτρική εκκένωση που συμβαίνει όταν μεγάλες διαφορές δυναμικού δημιουργούνται στον κενό χώρο μεταξύ δύο αγωγών, οπότε ηλεκτρικό ρεύμα διαδίδεται μέσω του αέρα σε αυτό το χώρο. Η κατάσταση αυτή συμβαίνει συχνά σε αστοχία εξοπλισμού λόγω κακής χρήσης ή φθοράς. Οι θερμοκρασίες που αναπτύσσονται μπορούν να φτάσουν τους 19.000°C. Υπάρχουν τρεις βασικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με την έκρηξη ηλεκτρικού τόξου. 368

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

(1)

Το ηλεκτρικό τόξο εκπέμπει υψηλή θερμότητα και έντονο

φως, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν εγκαύματα. Η έκταση των βλαβών

εξαρτάται

δέρματος,

την

από

πολλούς

παράγοντες

όπως

το

χρώμα

του

περιοχή του δέρματος που εκτέθηκε και το είδος του

ρουχισμού. Μείωση του κινδύνου μπορεί να επιτευχθεί με τη χρήση κατάλληλου προστατευτικού

ρουχισμού,

την

τήρηση

αποστάσεων

ασφαλείας και την προστασία από ρεύματα υπερφόρτωσης. (2)

Ένα ηλεκτρικό τόξο υψηλής τάσης μπορεί να προκαλέσει μια

αξιοσημείωτη έκρηξη ωστικού κύματος. Συγκεκριμένα, ένα άτομο σε απόσταση 60 εκατοστών από ένα τόξο 25.000Α δέχεται δύναμη περίπου180 κιλών. Η έκρηξη ωστικού κύματος μπορεί επίσης να προκαλέσει σοβαρό τραυματισμό στο αυτί και απώλεια μνήμης λόγω εγκεφαλικής διάσεισης. Πολλές φορές το ωστικό κύμα μπορεί εκτινάξει το θύμα μακριά από το σημείο της έκρηξης, πράγμα που αν και το απομακρύνει από την περιοχή όπου μπορεί να εκτεθεί σε αυξημένη θερμότητα, μπορεί να προκαλέσει σοβαρό τραυματισμό. Το ωστικό κύμα μπορεί να εκτινάξει βαριά αντικείμενα σε μεγάλες αποστάσεις. (3)

Ένα ηλεκτρικό τόξο υψηλής τάσης μπορεί να προκαλέσει το

λιώσιμο των χάλκινων και αλουμινένιων τμημάτων ενός κυκλώματος, τα

οποία

και εκτινάσσονται σε μεγάλες αποστάσεις λόγω του ωστικού

κύματος. Τα τμήματα αυτά, αν και στερεοποιούνται καθώς ψύχονται γρήγορα,

μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά εγκαύματα και φωτιά σε

ρουχισμό, ακόμα και σε απόσταση τριών μέτρων. Ηλεκτρολογικές πυρκαγιές Ο ηλεκτρισμός είναι μια από τις πιο συνηθισμένες αιτίες πρόκλησης πυρκαγιών και θερμικών εγκαυμάτων στα σπίτια και στους χώρους εργασίας. Η κύρια αιτία πρόκλησης φωτιάς λόγω του ηλεκτρισμού είναι ο ελαττωματικός εξοπλισμός ή η κακή του χρήση. Στην περίπτωση μιας μικρής τέτοιας φωτιάς βεβαιώσου

ότι

θα

χρησιμοποιήσεις

κατάλληλο

πυροσβεστήρα, σε αντίθετη περίπτωση μπορεί να χειροτερέψεις το πρόβλημα.

Όλοι οι

πυροσβεστήρες έχουν σήμανση με γράμματα που

περιγράφουν το είδος της φωτιάς που μπορούν να αντιμετωπίσουν. Ανάλογα

με

το

καιγόμενο

υλικό

οι

πυρκαγιές

κατατάσσονται

στις

κατηγορίες: A-B-C-D & E. Οι πυροσβεστήρες αναγράφουν για ποια κατηγορία πυρκαγιάς είναι κατάλληλοι. 369

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Θερμικά εγκαύματα μπορεί να προκληθούν όταν το ηλεκτρικό ρεύμα προκαλέσει ανάφλεξη σε ένα εκρηκτικό μείγμα αερίων, εύφλεκτων ατμών,

σταγονιδίων

σκόνης.

(*)Διεθνή

πρότυπα

ασφάλειας

περιγράφουν τους κανονισμούς ασφάλειας για τη λειτουργία ηλεκτρικών συστημάτων σε τέτοιους επικίνδυνους χώρους. Ανάφλεξη μπορεί επίσης να προκληθεί από υπερθερμασμένους αγωγούς ή εξοπλισμό ή ακόμα και

από

το

«φυσιολογικό»

σχηματισμό

ηλεκτρικού τόξου στους

ηλεκτρικούς διακόπτες. ΠΡΟΣΟΧΗ Ποτέ

μην

επιχειρήσεις

να σβήσεις μια

αν

δεν

έχεις

προηγουμένως

εκ-παιδευθεί για να το κάνεις. Αν

δεν

είσαι

εκπαιδευμένος,

το

καλύτερο

είναι

να

φωτιά

εγκαταλείψεις το χώρο

και να καλέσεις βοήθεια. Μάθε

πώς

να

χρησιμοποιείς

τους

εργασίας σου.

370

πυροσβεστήρες στο χώρο

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Για πληρέστερη ενημέρωση αναφέρουμε ότι η μεγάλη διαφορά μεταξύ

ελληνικών

και

αμερικανικών

πυροσβεστήρων είναι η

κατηγορία C που στις ΗΠΑ είναι κατάλληλοι μόνον για ηλεκτρικά κυκλώματα. Πρόσεχε, μπορεί

να

συναντήσεις

πυροσβεστήρα π.χ. σ’ ένα επισκευαζόμενο πλοίο.

371

έναν

τέτοιο

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σε περίπτωση ηλεκτροπληξίας Kατεβάστε αμέσως το γενικό διακόπτη ή βγάλτε την ηλεκτρική συσκευή από την πρίζα. Αν δεν μπορείτε να το κάνετε, απομακρύνετε το θύμα από την πηγή του ηλεκτρισμού ως εξής: πατήστε και με τα δυο σας πόδια πάνω σε ένα αντικείμενο φτιαγμένο από υλικό που είναι κακός αγωγός της θερμότητας (ξύλο, λάστιχο ή χαρτί). Πάρτε ένα μακρύ ξύλινο αντικείμενο (π.χ. ένα σκουπόξυλο) και σπρώξτε το θύμα μακριά από την πηγή του ηλεκτρισμού. Προσοχή: Aπαγορεύεται να χρησιμοποιήσετε οποιοδήποτε αντικείμενο φτιαγμένο από μέταλλο ή πλαστικό.

372

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Καλέστε αμέσως ασθενοφόρο ή μεταφέρετε το θύμα στο πλησιέστερο νοσοκομείο ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Μόλις βεβαιωθείς ότι το θύμα δεν το διαπερνά πλέον ηλεκτρικό ρεύμα, φώναξέ το για να δεις αν έχει τις αισθήσεις του. Αν ναι, πες του να μην κινηθεί.

Ένα

θύμα

ηλεκτροπληξίας

είναι

πιθανό

να

είναι

σοβαρά

τραυματισμένο, αλλά να μην το αντιλαμβάνεται. Εξέτασε στα γρήγορα το θύμα για σημάδια βαριάς αιμορραγίας. Αν αιμορραγεί πολύ, βάλε ένα ύφασμα (π.χ. μαντήλι) γύρω από την πληγή και πίεσε. Αν η πληγή είναι στο χέρι ή στο πόδι, ανασήκωσε ελαφρά την πληγωμένη περιοχή ασκώντας συνεχώς πίεση στην πληγή. Κράτα το θύμα ζεστό και μίλα του μέχρι να έρθει βοήθεια.

Αν το θύμα έχει τις αισθήσεις του, έλεγξε για ενδείξεις αναπνοής, μετακινώντας το όσο το δυνατόν λιγότερο. Αν το θύμα δεν αναπνέει, κάποιο άτομο εκπαιδευμένο στην καρδιοαναπνευστική ανάνηψη (CPR) πρέπει να αρχίσει να του κάνει τεχνητή αναπνοή κι εσύ να ελέγξεις αν το θύμα έχει σφυγμό. Η άμεση επέμβαση είναι ουσιαστική! Για καλύτερα αποτελέσματα, η CPR πρέπει να εκτελεστεί μέσα σε 4 λεπτά από την ηλεκτροπληξία. Αν δεν είσαι εκπαιδευμένος στην καρδιοαναπνευστική ανάνηψη ή στις πρώτες βοήθειες, τώρα είναι η ώρα να αρχίσεις την εκπαίδευση, προτού βρεθείς στη θέση αυτή! Ρώτα τον προϊστάμενο ή επιβλέποντα πώς μπορείς να

εκπαιδευτείς

στην

καρδιοαναπνευστική

373

ανάνηψη

(CPR).

Επίσης,

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χρειάζεται να ξέρεις τη θέση: (1) των διακοπτών του ηλεκτρικού ρεύματος, (2) του υλικού πρώτων βοηθειών και (3) της τηλεφωνικής συσκευής, έτσι ώστε να τα βρεις γρήγορα σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Παράλυση του αναπνευστικού κέντρου Ρεύματα αρκετά μεγαλύτερα από αυτά που προκαλούν τη κοιλιακή μαρμαρυγή ή δεν επιδρούν καθόλου στη καρδιά ή την κρατούν σε θέση συστολής

(ανακοπή).

Από

την

άλλη

προκαλούν

παράλυση

του

αναπνευστικού κέντρου, μη αντιστρεπτή βλάβη του νευρικού συστήματος και εκτεταμένα εσωτερικά και εξωτερικά εγκαύματα, όλες εν δυνάμει θανατηφόρες συνθήκες. Δεν είναι διαθέσιμα αριθμητικά δεδομένα σχετικά με το μέγεθος του ρεύματος που είναι απαραίτητο για την πρόκληση αυτών των φαινομένων. Το 1927 ο Urquhart διαπίστωσε προσωρινή αναστολή της λειτουργίας του κέντρου της αναπνοής, όταν αυτό βρισκόταν στη διαδρομή του ρεύματος. Πάντως μόνο το 3% των θανατηφόρων σοκ περνούν από το κεφάλι, όπου εδράζει το νευρικό σύστημα ελέγχου της αναπνοής. Οι Urquhart και Noble διαπίστωσαν το 1929 ότι το ίδιο ισχύει και για τον νωτιαίο μυελό και τα περιφερικά νεύρα και ότι το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται από ορισμένη ένταση και πάνω.

374

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Δευτερεύοντα αποτελέσματα : Δευτερεύοντα αποτελέσματα του ηλεκτρικού σοκ σχετίζονται κυρίως με την καρδιά, το νευρικό σύστημα και τη ψυχική σφαίρα. Τέτοια είναι η ηλεκτρική στηθάγχη, τρόμος, παραισθησία, αδυναμία συγκέντρωσης, αμνησία. Ο ηλεκτρικός καταρράκτης είναι προσωρινός και μπορεί να προκύψει μετά από διάφορους τύπους σοκ, συνήθως σοβαρά και διερχόμενα από το κεφάλι. Μπορεί να υπάρχει βλάβη των νεύρων της σπονδυλικής στήλης εξαιτίας της βίαιης

κίνησης

από

τις

ισχυρές

συσπάσεις

κατά

τη

διάρκεια

της

ηλεκτροπληξίας.

ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Τι πρέπει να γίνει για να είμαι ασφαλής; Χρησιμοποίησε τα τρία σταδία του μοντέλου ασφάλειας: αναγνώριση, εκτίμηση και έλεγχος των κινδύνων. Για να είσαι ασφαλής πρέπει να σκέπτεσαι για τον τρόπο που εκτελείς την εργασία σου, καθώς και για τις μεθόδους που πρέπει να εφαρμόζεις για να εξαλείψεις τους κινδύνους που απορρέουν από αυτήν. Για

να

αποφύγεις

τραυματισμούς

και

τον

θάνατο,

πρέπει

να

καταλαβαίνεις και να αναγνωρίζεις τους κινδύνους. Χρειάζεται να εκτιμάς την κατάσταση στην οποία βρίσκεσαι και να υπο-λογίζεις τα δυσμενή ενδεχόμενα. Χρειάζεται να ελέγχεις τους κινδύνους δημιουργώντας 375

ένα

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ασφαλές περιβάλλον εργασίας, χρησιμοποιώντας

ασφαλείς εργασιακές

πρακτικές και αναφέροντας τους κινδύνους σ’ έναν επιβλέποντα. Εάν δεν αναγνωρίζεις, δεν εκτιμάς και δεν ελέγχεις τους κινδύνους, μπορεί να τραυματιστείς ή να σκοτωθείς από τον ίδιο τον ηλεκτρισμό, από ηλεκτρολογικές φωτιές ή από πτώσεις. Εάν ασφάλειας

για

να

αναγνωρίζεις,

να

εφαρμόζεις

εκτιμάς

το

μοντέλο

και να ελέγχεις τους

κινδύνους, θα είσαι περισσότερο ασφαλής. (1)

Αναγνώριση των κινδύνων Tο πρώτο στάδιο του μοντέλου

ασφάλειας είναι ο εντοπισμός και η αναγνώριση των κινδύνων που σε περιβάλουν. Μόνον έτσι μπορείς να αποφύγεις ή να ελέγξεις τους κινδύνους. Είναι καλύτερα να συζητάς και να σχεδιάζεις το έργο της αναγνώρισης των κινδύνων μαζί με τους συναδέλφους σου. Μερικές φορές, για εμάς τους ίδιους, είμαστε πιο ριψοκίνδυνοι, αλλά όταν είμαστε υπεύθυνοι για τους άλλους είμαστε περισσότερο προσεχτικοί. Εξάλλου οι άλλοι μπορεί να δουν κινδύνους που εμείς έχουμε παραβλέψει. Μη ρισκάρεις. Ο προσεχτικός σχεδιασμός των διαδικασιών εργασίας μειώνει τον κίνδυνο τραυματισμών. Αποφάσεις

για

το

κλείδωμα-

απομόνωση και την επίσημανση ηλεκτρικών κυκλωμάτων και συσκευών πρέπει να γίνουν σ’ αυτό το στάδιο του μοντέλου ασφάλειας. Ο σχεδιασμός των ενεργειών πρέπει επίσης να γί-νει στο στάδιο αυτό. (2)

Εκτίμηση των κινδύνων Όταν εκτιμάς τους κινδύνους, κατ’

αρχάς είναι καλύτερο να εντοπίζεις όλους τους πιθανούς κινδύνους. Κατόπιν εκτίμησε την πιθανότητα τραυματισμού και το βαθμό σοβαρότητας του κάθε κίνδυνου. Μην υποθέτεις ότι η πιθανότητα τραυματισμού είναι χαμηλή,

έως

ότου

εκτιμήσεις

τον

κίνδυνο. Είναι επικίνδυνο να

παραβλέπεις τους κινδύνους. Οι χώροι εργασίας είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι, επειδή συνεχώς αλλάζουν, ενώ πολλοί εργαζόμενοι ασκούν παράλληλα διαφορετικά καθήκοντα. Οι χώροι εργασίας είναι συχνά εκτεθειμένοι σε άσχημες καιρικές συνθήκες. Ένα αποδεκτό μέρος για να εργασθείς σε μια

λαμπερή

ηλιόλουστη

ημέρα,

μπορεί με βροχή να γίνει πολύ

επικίνδυνο. Η επικινδυνότητα στο χώρο εργασίας σου πρέπει να εκτιμάται συνεχώς και όποιος κίνδυνος παρουσιάζεται πρέπει να ελέγχεται. (3) Έλεγχος των κινδύνων Μόλις οι ηλεκτρολογικοί κίνδυνοι αναγνωριστούν και εκτιμηθούν, πρέπει να ελεγχθούν (να ληφθούν μέτρα πρόληψης).

Με

δύο

κυρίως

τρόπους ελέγχεις τους ηλεκτρολογικούς 376

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κινδύνους Δημιουργείς ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας. Χρησιμοποιείς ασφαλείς πρακτικές εργασίας. Ελέγχοντας τους ηλεκτρολογικούς κινδύνους (όπως και όλους τους άλλους) μειώνεις τον κίνδυνο τραυματισμού ή θανάτου.

Ο χώρος παρουσιάζει γενική ακαταστασία, που οδηγεί σε πολλούς κινδύνους και μεγάλη πιθανότητα ατυχημάτων. Πρόσεξε το καλώδιο της μπαλαντέζας που βρίσκεται στο δάπεδο. Το σωστό είναι καλώδια και άνθρωποι να μην

συναντώνται.

Πρόσεξε

τα

δύο

πριόνια

και

το

δράπανο που

βρίσκονται στο δάπεδο. Αυτά τα εργαλεία μπορούν να προκαλέσουν πτώση ή και τραυματισμό των εργαζομένων ή τρίτων. Μπορεί να τραυματίσουν τη μόνωση της μπαλαντέζας με κίνδυνο ηλεκτροπληξίας. Σ’ επόμενο στάδιο (σε μια άλλη εργασία) η φθαρμένη μπαλαντέζα μπορεί να προκαλέσει άλλου είδους ατύχημα. Εάν π.χ. αυτή η φθαρμένη μπαλαντέζα χρησιμοποιηθεί σε κλειστό χώρο όπου γίνονται βαφές, με αποτέλεσμα η ατμόσφαιρα να είναι εύφλεκτη, μπορεί οι σπινθήρες από την ελαττωματική

μόνωση

να

προκαλέσουν

ανάφλεξη

της

εκρηκτικής

ατμόσφαιρας. Οι εμπειρίες της επιθεώρησης εργασίας για την υγεία και την ασφάλεια των συμβαίνουν

και

εργαζομένων

έχουν

δείξει

ότι

τέτοια

ατυχήματα

οδηγούν σε σοβαρούς τραυματισμούς ακόμη και στο

θάνατο. 377

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

MΟΝΤΕΛΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΑΔΙΟ 1οΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ Πώς αναγνωρίζεις τους κινδύνους; Tο πρώτο βήμα για την προστασία σου είναι η αναγνώριση των πολλών κινδύνων που αντιμετωπίζεις στους χώρους εργασίας. Για να το κάνεις αυτό πρέπει να γνωρίζεις ποιες καταστάσεις είναι επικίνδυνες για σένα. Εάν γνωρίζεις προς τα πού να κοιτάξεις, αυτό σε βοηθά στο να αναγνωρίσεις τους κινδύνους. Η ανεπαρκής καλωδίωση είναι επικίνδυνη. Εκτεθειμένα ηλεκτρικά τμήματα είναι επικίνδυνα. Εναέρια ηλεκτρικά καλώδια είναι επικίνδυνα. Καλώδια με ελαττωματική μόνωση μπορούν να σου προκαλέσουν ηλεκτροπληξία. Ηλεκτρικά συστήματα και εργαλεία, τα οποία δεν είναι γειωμένα ή διπλά μονωμένα, είναι επικίνδυνα. Υπερφορτωμένα ηλεκτρικά κυκλώματα είναι επικίνδυνα. Ηλεκτρικά εργαλεία και συσκευές με βλάβες είναι επικίνδυνα. Η χρήση ακατάλληλων μέσων ατομικής προστασίας είναι επικίνδυνη. Η χρήση ακατάλληλων εργαλείων είναι επικίνδυνη. Μερικά χημικά στους χώρους εργασίας είναι επιβλαβή. Ελαττωματικές σκάλες (κλίμακες) και σκαλωσιές (ικριώματα) είναι επικίνδυνα. Σκάλες που είναι καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού είναι επικίνδυνες. Οι

ηλεκτρικοί

κίνδυνοι

μπορούν

να

γίνουν

χειρότεροι

εάν

εργαζόμενος, ο χώρος ή ο εξοπλισμός είναι υγροί (από ιδρώτα, υγρασία, νερό, βροχή κλπ.) Κίνδυνοι από ανεπαρκείς καλωδιώσεις Ένας κίνδυνος που μπορεί να προκύψει από το ηλεκτρικό ρεύμα είναι, όταν το καλώδιο είναι πολύ μικρό (μικρής διατομής) για την ποσότητα του ρεύματος που χρειάζεται να μεταφέρει. Κανονικά, η ηλεκτρική ασφάλεια του κυκλώματος (στον πίνακα) ταιριάζει με το μέγεθος του καλωδίου. Σε παλιές όμως συνδεσμολογίες, όπου το καλώδιο για την τροφοδοσία π.χ. των φωτιστικών είναι συνήθως μικρού μεγέθους, συμβαίνει αργότερα να γίνει κάποια αλλαγή και στη θέση του φωτιστικού να συνδεθεί μια συσκευή που χρησιμοποιεί περισσότερο ρεύμα. Το τελικό αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης μπορεί να είναι η υπερθέρμανση του καλωδίου, 378

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αφού αυτό θα πρέπει να μεταφέρει περισσότερο ρεύμα από αυτό για το οποίο σχεδιάστηκε, και πιθανόν η πρόκληση πυρκαγιάς. Όταν χρησιμοποιείς μια επέκταση (μπαλαντέζα), μπορεί το μέγεθος (διατομή) του καλωδίου της να είναι πολύ μικρό για τη συσκευή που πρόκειται να τροφοδοτήσει. Η ηλεκτρική ασφάλεια (στον πίνακα) μπορεί να είναι η κατάλληλη για το κύκλωμα στο οποίο τοποθετήθηκε, αλλά να μην είναι κατάλληλη για το μέγεθος του καλωδίου της μπαλαντέζας. Ένα εργαλείο

συνδεδεμένο

στην

μπαλαντέζα

μπορεί

να

χρησιμοποιεί

περισσότερο ρεύμα από όσο το καλώδιο της μπαλαντέζας αντέχει να μεταφέρει χωρίς να ρίξει την ασφάλεια. Το καλώδιο θα υπερθερμανθεί και μπορεί να προκληθεί πυρκαγιά. Ηλεκτρικοί κίνδυνοι μπορεί να προκύψουν και από το είδος των μετάλλων που

χρησιμοποιούνται

ως

αγωγοί.

Ειδικές

προφυλάξεις

πρέπει

να

λαμβάνονται όταν χρησιμοποιούνται καλώδια αλουμινίου. Το αλουμίνιο μπορεί να σπάσει πιο εύκολα από ότι ο χαλκός. Οι συνδέσεις από αλουμίνιο, εάν δεν έχουν κατασκευαστεί σωστά, μπορεί να χαλαρώσουν και να οξειδωθούν δημιουργώντας θέρμανση ή τόξο. Πρέπει να αναγνωρίζεις τις ανεπαρκείς συνδεσμολογίες σαν κίνδυνο. Κίνδυνοι από εκτεθειμένα ηλεκτρολογικά τμήματα Εκτεθειμένα

καλώδια

ηλεκτρικούς

κινδύνους.

άλλα Όταν

ηλεκτρικά ανοιχτεί

ένας

τμήματα,

εμφανίζουν

ηλεκτρικός

πίνακας,

καλώδια και άλλα μέρη είναι εκτεθειμένα. Ακροδέκτες και εξοπλισμός με ελλιπή μόνωση είναι εκτεθειμένοι. Ηλεκτρικοί κινητήρες και ηλεκτρονικές συσκευές μπορεί να είναι εκτεθειμένοι. Τα καλώδια οικιακής τροφοδοσίας από το δίκτυο πόλης μπορεί να είναι εκτεθειμένα. Παλαιός εξοπλισμός μπορεί να έχει εκτεθειμένα ηλεκτρολογικά τμήματα. Εάν έλθεις σε επαφή με ενεργά (υπό τάση) τμήματα θα πάθεις ηλεκτροπληξία. Πρέπει να αναγνωρίζεις τα εκτεθειμένα ηλεκτρολογικά τμήματα σαν κίνδυνο ΠΡΟΣΟΧΗ Τα

υπερφορτωμένα

καλώδια

υπερθερμαίνονται!

Λανθασμένες

συνδεσμολογίες μπορούν να προκαλέσουν πυρκαγιές! Εάν

αγγίξεις

ενεργά

(υπό

τάση)

ηλεκτρικά

τμήματα,

ηλεκτροπληξία. Κίνδυνοι από εναέριες γραμμές μεταφοράς ισχύος

379

θα

πάθεις

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι οι εναέριες γραμμές μεταφοράς

ισχύος συνήθως δεν είναι μονωμένες. Πολλές από τις

ηλεκτροπληξίες συμβαίνουν από την απευθείας επαφή του εργαζομένου με τις ηλεκτροφόρες εναέριες γραμμές. Οι εργαζόμενοι στα δίκτυα μεταφοράς ισχύος (εναερίτες) πρέπει να έχουν επίγνωση των κινδύνων των εναέριων γραμμών. Στο παρελθόν, μεγάλο ποσοστό των θανάτων των εναεριτών είχαν προκληθεί από την επαφή του γυμνού χεριού με τα ηλεκτροφόρα καλώδια. Από τη γνώση αυτών των ατυχημάτων, τώρα όλοι οι εναερίτες φορούν ειδικά ελαστικά γάντια, τα οποία τους προστατεύουν από τάσεις έως και 34.500 Volt. (ΣτΜ: στοιχεία ΗΠΑ). Σήμερα, οι περισσότερες ηλεκτροπληξίες με εναέριες γραμμές προκαλούνται από έλλειψη τήρησης της κατάλληλης απόστασης ασφαλείας. Ηλεκτροπληξίες συμβαίνουν εκεί όπου δεν είναι τοποθετημένα φυσικά φράγματα για να εμποδίσουν την επαφή με τα καλώδια. Όταν ανατρεπόμενα φορτηγά, γερανοί, μπούμες αντλιών σκυροδέτησης ή διάφορα αγώγιμα υλικά (π.χ.μεταλλικοί σωλήνες, σκάλες, μπετόβεργες) έρθουν σε επαφή με εναέρια σύρματα, τότε ο χειριστής του εξοπλισμού ή κάποιος άλλος εργαζόμενος μπορεί να σκοτωθεί. Εάν δεν τηρείς τις απαιτούμενες αποστάσεις ασφαλείας

από

τις

γραμμές

ισχύος,

μπορεί

να

πάθεις

ηλεκτροπληξία και να σκοτωθείς. (ΣτΜ: στις ΗΠΑ η ελάχιστη απόσταση ασφαλείας για τάσεις έως 50kV είναι 305 cm. Για τάσεις πάνω από τα 50kV, η ελαχίστη απόσταση είναι 305 cm συν 11cm για κάθε 10 kV πάνω από τα 50kV). Ποτέ να μην αποθηκεύεις υλικά και εξοπλισμό κοντά ή κάτω από τις εναέριες γραμμές. Πρέπει να αναγνωρίζεις τις εναέριες γραμμές σαν κίνδυνο.

380

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Κίνδυνοι από ελαττωματικές μονώσεις. Ελαττωματικές ή ανεπαρκείς μονώσεις παρουσιάζουν ηλεκτρικό κίνδυνο. Συνήθως ένα πλαστικό ή ελαστικό κάλυμμα μονώνει τα σύρματα, εμποδίζοντας τους αγωγούς να έλθουν σε επαφή ο ένας με τον άλλον. Η μόνωση επίσης εμποδίζει τους αγωγούς από το να έλθουν σε επαφή με τους ανθρώπους. Οι προεκτάσεις (μπαλαντέζες) μπορεί να έχουν χαλασμένη μόνωση. Επίσης, μερικές φορές, η μόνωση μέσα στο ηλεκτρικό εργαλείο ή τη συσκευή μπορεί να έχει χαλάσει. Σε αυτή την περίπτωση τα εκτεθειμένα μεταλλικά τμήματα της συσκευής μπορεί να βρεθούν υπό τάση. Παλαιά ηλεκτρικά εργαλεία χειρός με βλάβη ή κακομεταχειρισμένα μπορεί να έχουν στο εσωτερικό τους χαλασμένη μόνωση. Εάν αγγίξεις ηλεκτρικά εργαλεία ή άλλη συσκευή με βλάβη, θα πάθεις ηλεκτροπληξία. Είναι περισσότερες οι 381

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

πιθανότητες να πάθεις ηλεκτροπληξία από ένα εργαλείο που δεν είναι γειωμένο ή δεν είναι διπλής μόνωσης. (Τα διπλής μόνωσης εργαλεία έχουν δύο φράγματα μονώσεων και κανένα εκτεθειμένο μεταλλικό τμήμα.) Πρέπει να αναγνωρίζεις την ελαττωματική μόνωση σαν κίνδυνο. Κίνδυνοι από εσφαλμένες γειώσεις. Όταν ένα ηλεκτρικό σύστημα δεν είναι γειωμένο κατάλληλα, υπάρχει κίνδυνος. Η πιο κοινή παραβίαση τεχνικών κανονισμών είναι η ακατάλληλη γείωση μιας συσκευής ή ενός κυκλώματος. Τα μεταλλικά τμήματα ενός ηλεκτρικού συστήματος που αγγίζουμε (διακόπτες, φωτιστικά σώματα, καλωδιώσεις κλπ.) πρέπει να είναι γειωμένα στα 0 Volt. Εάν το σύστημα δεν είναι γειωμένο κατάλληλα, αυτά τα τμήματα μπορούν να γίνουν

ενεργά.

Μεταλλικά

τμήματα

κινητήρων

συνδεδεμένα

σε

ακατάλληλα γειωμένα κυκλώματα μπορεί να βρεθούν υπό τάση. Όταν ένα κύκλωμα δεν είναι σωστά γειωμένο, υπάρχει κίνδυνος μια ενδεχόμενη διαρροή ρεύματος να μην εξουδετερωθεί με ασφάλεια. Εάν δεν υπάρχει ασφαλής διαδρομή προς το έδαφος για τα ρεύματα σφάλματος, τα εκτεθειμένα μεταλλικά τμήματα σε συσκευές με βλάβη μπορεί να γίνουν ενεργά. Οι μπαλαντέζες μπορεί να μην παρέχουν μια συνεχή αγώγιμη διαδρομή προς το έδαφος εξαιτίας σπασμένου σύρματος γείωσης στο καλώδιο ή στην πρίζα.

Εάν έρθεις σε επαφή με μια ελαττωματική ηλεκτρική συσκευή, η οποία δεν είναι γειωμένη ή δεν είναι γειωμένη κατάλληλα, θα πάθεις ηλεκτροπληξία. 382

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πρέπει να αναγνωρίζεις το ακατάλληλα γειωμένο ηλεκτρικό σύστημα σαν κίνδυνο. Τα ηλεκτρικά συστήματα συχνά γειώνονται στις σωληνώσεις της ύδρευσης, οι οποίες παρέχουν ένα συνεχές αγώγιμο δρόμο προς τη γη. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει όλες να αποτελούνται από αγώγιμα υλικά (μέταλλο). Πολλές ηλεκτροπληξίες και πυρκαγιές συμβαίνουν επειδή (π.χ. κατά τη διάρκεια ανακαινίσεων ή επισκευών) τμήματα των μεταλλικών υδραυλικών αντικαθίστανται με πλαστικά, τα οποία δεν άγουν το ηλεκτρικό ρεύμα. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, η διαδρομή της γείωσης διακόπηκε από μη αγώγιμα υλικά. Το ρελέ διαφυγής (αντιηλεκτροπληξιακός διακόπτης ή ρελέ ασφαλείας ή ρελέ διαρροής) είναι ένας ανέξοδος διασώστης. Το ρελέ διαφυγής ανιχνεύει κάθε διαφορά στο ρεύμα μεταξύ των καλωδίων της φάσης και του ουδέτερου ενός κυκλώματος. Αυτή η διαφορά στο ρεύμα θα μπορούσε να συμβεί, όταν η ηλεκτρική εγκατάσταση δεν λειτουργεί σωστά, προκαλώντας ρεύματα διαρροής. Εάν το ρεύμα διαρροής ανιχνευθεί σ’ ένα κύκλωμα προστατευμένο με ρελέ διαφυγής, αυτό κλείνει το ρεύμα στο κύκλωμα προστατεύοντας από μια επικίνδυνη ηλεκτροπληξία. Τα ρελέ διαφυγής είναι ικανά να ανιχνεύσουν απώλεια ρεύματος μέσω του σώματος κάποιου που αρχίζει να παθαίνει ηλεκτροπληξία, οπότε και διακόπτουν το ρεύμα στο κύκλωμα. Τα ρελέ διαφυγής είναι διαφορετικά από τις ηλεκτρικές ασφάλειες,

επειδή

ανιχνεύουν

διαρροή

ρεύματος

και

όχι

υπερφορτώσεις.Κυκλώματα με ακατάλληλα, φθαρμένα ή καθόλου ρελέ διαφυγής

μπορούν

να

επιτρέψουν

στο

ρεύμα

να

προκαλέσει

ηλεκτροπληξία. Πρέπει να αναγνωρίζεις το ακατάλληλα προστατευμένο από διαρροή κύκλωμα σαν κίνδυνο. Κίνδυνοι από υπερφόρτωση Οι υπερφορτώσεις σε ένα ηλεκτρικό σύστημα είναι επικίνδυνες, καθώς μπορούν να προκαλέσουν υπερθέρμανση ή ηλεκτρικό τόξο. Καλώδια και άλλα εξαρτήματα σε ένα ηλεκτρικό σύστημα ή κύκλωμα έχουν ένα μέγιστο ποσό ηλεκτρικού ρεύματος που μπορούν να μεταφέρουν με ασφάλεια. Εάν υπερβολικός αριθμός συσκευών συνδεθεί σε ένα κύκλωμα, το ηλεκτρικό ρεύμα θα θερμάνει υπερβολικά τα καλώδια.

Εάν κάποιο εργαλείο

χρησιμοποιεί πάρα πολύ ρεύμα, τα καλώδια θα υπερθερμανθούν

383

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η θερμοκρασία των καλωδίων μπορεί να αυξηθεί και να προκληθεί πυρκαγιά.

Εάν

οι

μονώσεις

των

καλωδίων

λειώσουν,

μπορεί

να

δημιουργηθεί ηλεκτρικό τόξο. Το τόξο μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά στην περιοχή της υπερθέρμανσης, ακόμη και μέσα σε τοίχο. Προκειμένου

να

αποφευχθούν υπερφορτώσεις, τοποθετούνται στα κυκλώματα ασφάλειες (αυτόματες ή τηκόμενες). Εάν η ένταση του ρεύμα-τος

ξεπεράσει

μια

ορισμένη τιμή, η αυτόματη ασφάλεια ενεργοποιείται (πέφτει) και ανοίγει 384

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

σαν

ένας

διακόπτης.

Εάν

ένα

υπερφορτωμένο

κύκλωμα είναι

εφοδιασμένο με τηκόμενη ασφάλεια, ένα εσωτερικό τμήμα της ασφάλειας τήκεται (λειώνει) ανοίγοντας το κύκλωμα. Και οι δύο τύποι ασφάλειας κάνουν το ίδιο πράγμα: ανοίγουν το κύκλωμα, διακόπτοντας έτσι τη ροή ηλεκτρικού ρεύματος. Εάν οι ασφάλειες είναι πολύ μεγάλες για τα καλώδια τα οποία υποτίθεται ότι προστατεύουν, μια υπερφόρτωση στο κύκλωμα δεν θα ανιχνευθεί και το ρεύμα δεν θα διακοπεί. Η υπερφόρτωση οδηγεί σε

υπερθέρμανση

των

εξαρτημάτων

του

κυκλώματος

(συμπεριλαμβανομένων των καλωδίων) και μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά. Πρέπει να αναγνωρίζεις το κύκλωμα με ανύπαρκτη ή ακατάλληλη διάταξη προστασίας από υπερφόρτωση σαν κίνδυνο. Διατάξεις υπερφόρτωση

ενσωματώνονται

κινητήρων,

εργαλείων

στη

ηλεκτρονικών

προστασίας

συνδεσμολογία συσκευ-ών,

π.χ.

από

ηλεκτρικών εάν

ένα

εργαλείο τραβήξει πολύ ρεύμα ή υπερθερμανθεί, το ρεύμα θα διακοπεί εντός της συσκευής. Εργαλεία με βλάβες μπορούν να υπερθερμανθούν και να προκαλέσουν πυρκαγιά. Πρέπει να αναγνωρίζεις τα εργαλεία με βλάβες σαν κίνδυνο

Κίνδυνοι από εργασία σε υγρές συνθήκες Η εργασία σε υγρό περιβάλλον είναι επικίνδυνη, επειδή εύκολα μπορείς να γίνεις μια αγώγιμη διαδρομή για το ηλεκτρικό ρεύμα. Εάν αγγίξεις ένα

385

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ενεργό σύρμα ή ηλεκτρικό εξάρτημα, ενώ είσαι καλά γειωμένος πατώ-ντας σε μια, έστω μικρή, λιμνούλα με νερό, θα πάθεις ηλεκτροπληξία. Φθαρμένες μονώσεις και συσκευές ή εργαλεία με βλάβες μπορούν να σε εκθέσουν σε κάποιο ηλεκτροφόρο τμήμα τους. Το περίβλημα ενός εργαλείου με βλάβη, το οποίο δεν είναι σωστά γειωμένο, μπορεί να βρεθεί υπό τάση και να προκαλέσει ηλεκτροπληξία. Ακατάλληλα γειωμένοι μεταλλικοί διακόπτες και φωτιστικά είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα σε υγρές συνθήκες. Εάν αγγίξεις ένα εξάρτημα υπό τάση με ένα αμόνωτο εργαλείο, υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να πάθεις ηλεκτροπληξία αν πατάς σε υγρό έδαφος. ΑΛΛΑ ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ: Δεν είναι απαραίτητο να στέκεσαι σε υγρό έδαφος για να πάθεις ηλεκτροπληξία. Τα βρεγμένα ή υγρά ρούχα, η υψηλή υγρασία και η εφίδρωση αυξάνουν επίσης τις πιθανότητες να πάθεις ηλεκτροπληξία. Πρέπει να αναγνωρίζεις τις υγρές συνθήκες εργασίας σαν κίνδυνο. Άλλοι κίνδυνοι Επιπρόσθετα με τους κινδύνους που προέρχονται από το ηλεκτρικό ρεύμα, στους τόπους εργασίας υπάρχουν και άλλων ειδών κίνδυνοι. Να θυμάσαι ότι όλοι αυτοί οι κίνδυνοι μπορούν να ελεγχθούν. Μπορεί να υπάρχουν χημικοί κίνδυνοι. Διαλυτικά και άλλες ουσίες μπορεί να είναι τοξικά ή να προκαλούν ασθένειες. Συχνές εργασίες πάνω από το ύψος του κεφαλιού μπορεί να προκαλέσουν τενοντίτιδα (φλεγμονή) στους ώμους σου Εντατική χρήση εργαλείων χειρός που απαιτούν δύναμη ή και περιστροφή μπορούν να προκαλέσουν τενοντίτιδα στα χέρια, στον καρπό ή στους αγκώνες. Η χρήση εργαλείων χειρός μπορεί επίσης να προ-καλέσει το σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα, λόγω της καταστροφής των νεύρων του καρπού εξαιτίας οιδήματος των τενόντων ή συστολής των μυών.

386

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Πώς εκτιμάς την επικινδυνότητα; Μετά την αναγνώριση ενός κινδύνου, το επόμενο βήμα είναι η εκτίμηση της επικινδυνότητας. Είναι προφανές ότι εκτεθειμένα ηλεκτρικά καλώδια αποτελούν κίνδυνο. Αν όμως αυτά βρίσκονται πέντε μέτρα ψηλότερα από το έδαφος, η επικινδυνότητα είναι χαμηλή. Στην περίπτωση όμως που πρόκειται

να

εργασθείς

σε

στέγη

κοντά

σε

αυτά τα

καλώδια,

επικινδυνότητα είναι υψηλή και αυξάνεται αν μεταφέρεις μεταλλικό εξοπλισμό που μπορεί να έρθει σε επαφή με αυτά. Πρέπει να εκτιμάς διαρκώς την επικινδυνότητα. Συνδυασμοί κινδύνων αυξάνουν την επικινδυνότητα. Μια

ακατάλληλη

γείωση

και

ένα

χαλασμένο

εργαλείο

αυξάνουν

σημαντικά την επικινδυνότητα. Υγρές συνθήκες σε συνδυασμό με άλλους κινδύνους αυξάνουν επίσης την επικινδυνότητα. Θα πρέπει να πάρεις αποφάσεις σχετικά με τη φύση των κινδύνων προ-κειμένου να εκτιμήσεις την επικινδυνότητα και να κάνεις τις σωστές ενέργειες προκειμένου να παραμείνεις ασφαλής. Υπάρχουν ενδείξεις που φανερώνουν ότι ο ηλεκτρικός κίνδυνος είναι υπαρκτός. Αν για παράδειγμα ένα ρελέ διαφυγής συνεχίζει να πέφτει καθόσον εσύ χρησιμοποιείς ένα εργαλείο ισχύος, υπάρχει κάποιο πρόβλημα, οπότε μην επαναφέρεις το ρελέ και συνεχίσεις την εργασία σου. Πρέπει να 387

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αξιολογήσεις τις ενδείξεις και να αποφασίσεις ποια ενέργεια θα πρέπει να λάβεις, έτσι ώστε να ελέγξεις τον κίνδυνο. Υπάρχει μια σειρά καταστάσεων που υποδηλώνουν κίνδυνο: Πέσιμο ασφαλειών δείχνει ότι από το κύκλωμα διέρχεται υπερβολική ποσότητα

ρεύματος.

παράγοντες,

όπως

Αυτό

μπορεί

να

ελαττωματικός

οφείλεται

εξοπλισμός

σε

διάφορους

βραχυκύκλωμα.

Προκειμένου να ελεγχθεί ο κίνδυνος, πρέπει πρώτα να προσδιορισθούν οι αιτίες. Εάν ένα ηλεκτρικό εργαλείο, μια συσκευή, ένα καλώδιο ή μια σύνδεση είναι ζεστά, αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι από το αντίστοιχο κύκλωμα διέρχεται υπερβολική ποσότητα ρεύματος. Απαιτείται η εκτίμηση της κατάστασης και ο προσδιορισμός της επικινδυνότητας. Αν μια προέκταση καλωδίου (μπαλαντέζα) είναι ζεστή, αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι διέρχεται υπερβολική ποσότητα ρεύματος για τις διαστάσεις

(διατομή)

του

σύρματος.

Πρέπει

να

αποφασίσεις

ποιες

ενέργειες πρέπει να γίνουν. Ένα καλώδιο, ένας πίνακας ασφαλειών ή ένα κουτί διακλάδωσης που είναι ζεστά, μπορεί να υποδηλώνουν υπερβολική ποσότητα ρεύματος στο κύκλωμα. Μυρωδιά καμένου μπορεί να αποτελεί ένδειξη για κάποια μόνωση που υπερθερμαίνεται. Φθαρμένες ή κατεστραμμένες μονώσεις γύρω από οποιοδήποτε καλώδιο ή άλλο αγωγό αποτελούν ηλεκτρικό κίνδυνο, καθώς ο αγωγός μπορεί να εκτεθεί και η επαφή μαζί του να προκαλέσει ηλεκτροπληξία. Μπορούν ακόμα να προκληθούν βραχυκυκλώματα που να προκαλέσουν ηλεκτρικά τόξα ή φωτιά. Έλεγξε όλες τις μονώσεις για γδαρσίματα και σπασίματα. Πρέπει να εκτιμάς τη σοβαρότητα κάθε φθοράς που συναντάς και να αποφασίζεις πώς θα διαχειριστείς τον κίνδυνο, Πώς ελέγχεις τους κινδύνους; Προκειμένου

να

ελέγξεις

τους

κινδύνους,

πρέπει

πρώτα

να

δημιουργήσεις ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας και κατόπιν να εργάζεσαι με ασφαλή τρόπο. Γενικά, το καλύτερο είναι να εξαλείψεις όλους τους κινδύνους και να δημιουργήσεις ένα πραγματικά ασφαλές περιβάλλον εργασίας. Όταν τηρούνται οι διατάξεις της νομοθεσίας, οι υποδείξεις του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού εργασίας, αλλά και των τεχνικών 388

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

και

υγειονομικών

επιθεωρητών εργασίας, δημιουργείται ασφαλές

εργασιακό περιβάλλον. Παρόλα αυτά δεν είναι δυνατόν να γνωρίζεις πότε τα υλικά ή ο εξοπλισμός

θα

αστοχήσουν.

Χρησιμοποιώντας

ασφαλείς

εργασιακές πρακτικές, προετοιμάζεσαι για το απροσδόκητο. Χρησιμοποίησε όσο το δυνατόν περισσότερα μέτρα προστασίας. Εάν ένα αποτύχει, το άλλο θα σε προστατέψει. Πώς δημιουργείς ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας; Ένα ασφαλές περιβάλλον δημιουργείται αποφεύγοντας την επαφή με ηλεκτρικές

τάσεις

και

με

τα

ρεύματα

που

αυτές

μπορούν

να

προκαλέσουν. Τα ηλεκτρικά ρεύματα πρέπει να ελέγχονται έτσι ώστε να μην μπορούν να περάσουν μέσα από το ανθρώπινο σώμα. Εκτός από το ότι προλαμβάνει ηλεκτροπληξίες, ένα ασφαλές εργασιακό περιβάλλον μειώνει και την πιθανότητα πυρκαγιών, εγκαυμάτων και πτώσεων.

Για να

δημιουργήσεις ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας, πρέπει να λαμβάνεις μέτρα που θα αποτρέπουν κάθε επαφή με ηλεκτρική τάση και να ελέγχεις τα ηλεκτρικά ρεύματα. Δημιούργησε ένα ασφαλέστερο περιβάλλον κάνοντας τα ακόλουθα: Μεταχειρίσου

όλους

τους

αγωγούς,

ακόμη

και

τους

απενεργοποιημένους, σαν να ήταν ενεργοί, μέχρι αυτοί να κλειδωθούναπομονωθούν και να επισημανθούν Κλείδωσε-απομόνωσε και επισήμανε κυκλώματα και μηχανές. Απότρεψε την υπερφόρτωση των καλωδιώσεων χρησιμοποιώντας το σωστό μέγεθος και τύπο καλωδίου. Απομόνωσε ηλεκτροφόρα τμήματα, για να εμποδίσεις τυχόν έκθεσή σου σε αυτά. Μόνωσε ηλεκτροφόρα σύρματα και ενεργά ηλεκτρικά εξαρτήματα, για να εμποδίσεις τυχόν έκθεσή σου σε αυτά. Γείωσε τα ηλεκτρικά συστήματα και εργαλεία, για να ελέγξεις τα ρεύματα που μπορούν να προκαλέσουν ηλεκτροπληξία. Χρησιμοποίησε ρελέ διαφυγής, για να αποφύγεις την ηλεκτροπληξία. Χρησιμοποίησε διατάξεις προστασίας από υπερφόρτωση (ηλεκτρικές ασφάλειες), ώστε να μην αυξηθεί υπερβολικά η ένταση του ρεύματος στα κυκλώματα. Κλείδωμα / Επισήμανση κυκλωμάτων και συσκευών

389

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Δημιούργησε ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας με το κλείδωμα και την επισήμανση κυκλωμάτων και μηχανών. Πριν να εργασθείς σε ένα κύκλωμα, πρέπει να διακόψεις την παροχή ισχύος (μέσω του γενικού

διακόπτη). Όταν διακοπεί και απενεργοποιηθεί το κύκλωμα,

κλείδωσε-ασφάλισε το διακόπτη, ώστε να μην μπορεί κάποιος άλλος να τον ενεργοποιήσει αθέλητα. Κατόπιν επισήμανε το κύκλωμα με μία εύκολα ορατή ετικέτα, έτσι ώστε ο καθένας να γνωρίζει ότι εργάζεσαι στο κύκλωμα. Εάν εργάζεσαι πάνω ή κοντά σε ένα μηχάνημα, πρέπει ομοίως να το κλειδώσεις και να το επισημάνεις, ώστε να εμποδίσεις την εκκίνηση του. Πριν ξεκινήσεις να εργάζεσαι, πρέπει να ελέγξεις το κύκλωμα, για να βεβαιωθείς ότι είναι απενεργοποιημένο. Έλεγχος κινδύνων από ανεπαρκή καλωδίωση Το λάθος μέγεθος (διατομή) ή ο λάθος τύπος καλωδίου δημιουργεί ηλεκτρικούς κινδύνους. Πρέπει να ελέγχεις τέτοιους κινδύνους στο πλαίσιο της διαμόρφωσης ενός ασφαλούς περιβάλλοντος εργασίας. Πρέπει να επιλέξεις το σωστό μέγεθος καλωδίου για την ποσότητα του ρεύματος που αναμένεται να δεχθεί το κύκλωμα. Το καλώδιο πρέπει να μπορεί να αντέξει το ρεύμα με ασφάλεια. Η μόνωση κάθε καλωδίου πρέπει να είναι κατάλληλη για την τάση και αρκετά ανθεκτική για το περιβάλλον που βρίσκεται. Οι ενώσεις πρέπει να είναι αξιόπιστες και προστατευμένες.

390

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Έλεγχος κινδύνων σταθερής καλωδίωσης Οι μέθοδοι συνδεσμολογίας και το μέγεθος των αγωγών που χρησιμοποιούνται σε ένα σύστημα εξαρτώνται από αρκετούς παράγοντες: Προσδοκώμενη χρήση του κυκλώματος Υλικά κατασκευής Μέγεθος και κατανομή του ηλεκτρικού φορτίου Θέση του εξοπλισμού (π.χ. υπόγειος) Περιβαλλοντολογικές

συνθήκες

(π.χ.

υγρασία)u

Παρουσία

διαβρωτικών Ακραίες θερμοκρασίες Οι

σταθερές,

μόνιμες

καλωδιώσεις

είναι

καλύτερες από τις προεκτάσεις (μπαλαντέζες), οι οποίες μπορούν να υποστούν ευκολότερα κακομεταχείριση και φθορά. Θα πρέπει πάντοτε να εφαρμόζονται οι κανονισμοί ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Ποικιλία υλικών μπορεί να χρησιμοποιηθεί στις καλωδιώσεις, περιλαμβανομένων διαφόρων ενισχύσεων και επενδύσεων. Η επιλογή του υλικού καλωδίωσης εξαρτάται από το περιβάλλον της συνδεσμολογίας και την ανάγκη υποστήριξης και προστασίας των καλωδίων. Τα καλώδια αλουμινίου απαιτούν ειδική φροντίδα. Οι συνδέσεις με καλώδια αλουμινίου μπορεί να χαλαρώσουν λόγω θερμικής διαστολής ή να 391

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

οξειδωθούν,

εάν

δεν

έχουν

κατασκευαστεί

σωστά.

Χαλαρές

οξειδωμένες συνδέσεις μπορεί να προκαλέσουν υπερθέρμανση ή βολταϊκό (ηλεκτρικό)

τόξο.

Οι

συνδέσεις

αλουμινίου

απαιτούν

ειδικούς

σφιγκτήρες και ακροδέκτες. Στις συνδέσεις αυτές μπορεί επίσης να εφαρμοστεί αντιοξειδωτική πάστα για να εμποδιστεί η οξείδωση. Έλεγχος κινδύνων από εκτεθειμένα ηλεκτρικά τμήματα: απομόνωσε τα ενεργά τμήματα Ηλεκτρικοί κίνδυνοι εμφανίζονται όταν σύρματα ή άλλα ηλεκτρικά τμήματα

είναι

εκτεθειμένα.

Οι

κίνδυνοι

αυτοί

πρέπει

να

ελέγχονται για να δημιουργείται ένα ασφαλές περιβάλλον εργασίας. Η απομόνωση

των

ενεργών

ηλεκτρικών

απροσπέλαστα, εκτός κι αν χρησιμοποιηθούν

εξαρτημάτων εργαλεία

και

τα

κάνει

καταβληθεί

ειδική προσπάθεια. Η απομόνωση μπορεί να επιτευχθεί με την τοποθέτηση των ενεργών τμημάτων τουλάχιστον 2,50m ψηλά και εκτός του πεδίου πρόσβασης ή με προστατευτικές διατάξεις. Προστατευτικές διατάξεις είναι ένας

τύπος

απομόνωσης που χρησιμοποιεί ποικίλες κατασκευές, όπως

θαλάμους, δοχεία, φράγματα, καλύμματα, χωρίσματα κλπ. για να αποκλείσει τα ενεργά (υπό τάση) ηλεκτρικά εξαρτήματα. Έλεγχος κινδύνων από εκτεθειμένα ενεργά ηλεκτρικά καλώδια: χρήση κατάλληλης μόνωσης Οι μονώσεις περιβάλλουν τα σύρματα και εμποδίζουν τους αγωγούς να έλθουν σε επαφή μεταξύ τους ή με άλλο αγωγό, διότι στην περίπτωση αυτή δημιουργείται βραχυκύκλωμα. Σε ένα βραχυκύκλωμα το ρεύμα περνά από τη συντομότερη διαδρομή και όχι από το κατάλληλο στοιχείο στο κύκλωμα, οπότε τα σύρματα υπερθερμαίνονται. Η μόνωση κρα-τά τα σύρματα και τους

άλλους

βραχυκυκλώματα. καλωδίων

με

αγωγούς

απομονωμένα,

εμποδίζοντας

αποτρέπει

επαφή

των

ενερ-γών

προστατεύοντάς

τους

έτσι

μόνωση

ανθρώπους

ζώα,

την

τυχόν από

ηλεκτροπληξία. Η μόνωση προστατεύει τα σύρματα από τις φυσικές φθορές και τις συνθήκες του περιβάλλοντος. Η μόνωση χρησιμοποιείται παντού στα καλώ-δια, εκτός από κάποια σύρματα γειώσεων και κάποιες γραμμές μεταφοράς υψηλής

τάσης.

μόνωση

χρησιμοποιείται

εσωτερικά

σε

εργαλεία,

διακόπτες, βύσματα και άλλες ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές διατάξεις. Ειδική μόνωση χρησιμοποιείται σε σύρματα και καλώδια που χρησιμοποιούνται σε

επιβαρυμένο

περιβάλλον.

Καλώδια 392

και

σύρματα

που

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

επιχωματώνονται πρέπει να έχουν εξωτερική κάλυψη της μόνωσης, η οποία να τους παρέχει προστασία από φωτιά, υγρασία, μύκητες και διάβρωση. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να είσαι πολύ προσεχτικός κατά την εγκατάσταση των καλωδίων, για να μη βλάψεις τη μόνωσή τους. Μην επιτρέψεις συνδετήρες ή άλλες συνδέσεις να βλάψουν τη μόνωση. Η καμπύλη κάμψης ενός καλωδίου πρέπει να έχει μια εσωτερική ακτίνα τουλάχιστον 5 φορές τη διάμετρο του καλωδίου, έτσι ώστε η μόνωση στην καμπύλη να μην τραυματισθεί. Έλεγχος κινδύνων από ρεύματα ηλεκτροπληξίας Κυκλώματα και εξοπλισμός γείωσης Όταν ένα ηλεκτρικό σύστημα δεν είναι γειωμένο κατάλληλα, υπάρχει κίνδυνος. Αυτό συμβαίνει διότι τα εξαρτήματα ενός ηλεκτρικού συστήματος τα οποία συνήθως αγγίζει ένα άτομο, μπορεί να βρεθούν υπό τάση (σε σχέση με το έδαφος). Εξαρτήματα όπως διακόπτες, πίνακες, κουτιά, κανάλια μεταφοράς καλωδίων, φωτιστικά, πρέπει να βρίσκονται σε τάση 0V σε σχέση με το έδαφος. Εάν το σύστημα δεν είναι κατάλληλα γειωμένο, αυτά τα εξαρτήματα μπορεί να βρεθούν υπό τάση (να γίνουν ενεργά). Τα μεταλλικά περιβλήματα των συσκευών πρέπει να είναι γειωμένα δια μέσου του βύσματος (ρευματολήπτη). Oι συσκευές και κάθε άλλος εξοπλισμός πρέπει να γειώνονται σε κάθε μια από τις ακόλουθες περιστάσεις: u Είναι εντός περιοχής περίπου 2,5m κατακόρυφα και 1,5m οριζόντια από το δάπεδο ή την επιφάνεια διακίνησης των εργαζομένων. Είναι εντός περιοχής περίπου 2,5m κατακόρυφα και 1,5m οριζόντια από γειωμένα μεταλλικά αντικείμενα που θα μπορούσαν να αγγίξουν οι εργαζόμενοι. Είναι εγκατεστημένα σε υγρή ή βρεγμένη περιοχή και δεν έχουν απομονωθεί. Είναι συνδεδεμένα σε μια παροχή ισχύος με καλώδιο και βύσμα, χωρίς να είναι διπλά μονωμένα. Χρήση αντιηλεκτροπληξιακών διακοπτών (ρελέ ασφαλείας ή ρελέ διαφυγής) Η χρήση ρελέ έχει μειώσει δραστικά τον αριθμό των ηλεκτροπληξιών. Ένα ρελέ διαφυγής είναι ένας ταχύτατα ενεργοποιούμενος διακόπτης, που ανιχνεύει οποιαδήποτε διαφορά στο ρεύμα μεταξύ δύο αγωγών του κυκλώματος. Εάν κάποιος αγωγός έλθει σε επαφή, είτε κατευθείαν είτε δια 393

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

μέσου μέρους του σώματός σου, με το έδαφος, το ρελέ διαφυγής διακόπτει το κύκλωμα σε κλάσμα του δευτερολέπτου. Το ρελέ διαφυγής ενεργοποιείται και το ρεύμα διακόπτεται, εάν το ρεύμα δεν περνά κατάλληλα μέσα και από τα δύο καλώδια του κυκλώματος, αλλά διαρρέει προς το έδαφος. Τα ρελέ ασφαλείας συνήθως χρησιμοποιούνται υπό μορφή διπλής πρίζας, ενώ υπάρχουν επίσης διαθέσιμα, είτε ως φορητά, είτε με τη μορφή αυτόματης ασφάλειας που προστατεύουν έναν ολόκληρο κλάδο του κυκλώματος. Για να λειτουργήσει σωστά ένα ρελέ ασφαλείας πρέπει

αντίσταση

ουδέτερος

αγωγός

και

έχει ικανοποιητική χωρητικότητα μεταφοράς του

να

είναι

συνεχής,

να

έχει

χαμηλή

ρεύματος. Στη χώρα μας υπάρχουν παρόμοιοι μηχανισμοί (με μορφή αυτόματης ασφάλειας)

γνωστοί με ονομασίες όπως

διακόπτες διαφυγής,

ρελέ

διαφυγής ή ρελέ ασφαλείας. Συνήθως ενεργοποιούνται στα 30mΑ με την τάση

στα

220

προστατευτικός

Volt.

Στη

νομοθεσία

αναφέρονται

διακόπτης

διαφυγής

(διαφορικής

σαν:

αυτόματος

προστασίας

αντιηλεκτροπληξιακός αυτόματος). Τα ρελέ διαφυγής σε προστατεύουν από ηλεκτροπληξία παρακολουθώ-ντας συνεχώς το κύκλωμα. Εντούτοις, ένα ρελέ δεν προστατεύει από κινδύνους γραμμής – γραμμής, όπως όταν αγγίξεις ταυτόχρονα δύο ενεργά καλώδια ή ένα ενεργό (φάση) και τον ουδέτερο. Είναι σημαντικό να γνωρίζεις, επίσης, ότι η ενεργοποίηση του ρελέ μπορεί να προκαλέσει στιγμιαία υψηλά ρεύματα, κάνοντας την ηλεκτροπληξία αισθητή ως τίναγμα. Η αντίδρασή σου στο τίναγμα μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό, πιθανόν από πτώση. Έλεγχος κινδύνων από ρεύματα υπερφόρτωσης Όταν ένα ρεύμα υπερβαίνει την καθορισμένη τιμή για μια συσκευή ή καλωδίωση, υπάρχει κίνδυνος. Η καλωδίωση σ’ ένα κύκλωμα, σε μια συσκευή ή σ’ ένα εργαλείο, δεν μπορεί να διαχειριστεί το (επιπλέον) ρεύμα χωρίς να υπερθερμανθεί ή να λειώσει. Δεν θα παρουσιασθεί μόνο βλάβη στη συνδεσμολογία ή στο εργαλείο, αλλά η υψηλή θερμοκρασία του αγωγού μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά. Για να αποτραπεί κάτι τέτοιο, εισάγεται στο κύκλωμα μια προστατευτική διάταξη (ασφάλεια αυτόματη ή τηκόμενη). Αυτές οι διατάξεις διακόπτουν το κύκλωμα αμέσως μόλις ανιχνεύσουν επιπλέον ρεύμα σε συσκευή ή καλωδίωση. Αυτό το επιπλέον ρεύμα μπορεί να προέρχεται από υπερφόρτωση, βραχυκύκλωμα ή διαρροή. 394

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι διατάξεις προστασίας από υπερφόρτωση (ασφάλειες) είναι σχεδιασμένες για να προστατεύουν εξοπλισμό και εγκαταστάσεις από φωτιά. ΔΕΝ σε προστατεύουν από ηλεκτροπληξία! Οι διατάξεις αυτές διακόπτουν τη ροή του ρεύματος σ’ ένα κύκλωμα όταν η ένταση είναι πολύ υψηλή για το κύκλωμα αυτό. Μια ασφάλεια δεν θα ενεργοποιηθεί για μικρό μέγεθος ρεύματος, το οποίο όμως μπορεί να προκαλέσει ατύχημα. Ο θάνατος μπορεί να προκληθεί από 20 mA (0,020Α) που θα περάσουν δια μέσου του στήθους. Μια τυπική ασφάλεια για οικιακή χρήση δεν θα διακόψει το κύκλωμα πριν το ρεύμα φθάσει τα 20Α! Οι ασφάλειες δεν επιτρέπονται σε περιοχές όπου θα μπορούσαν να εκτεθούν σε

φυσικές

φθορές

εκρηκτικές

ατμόσφαιρες,

διότι

μπορεί

να

υπερθερμανθούν ή να δημιουργήσουν τόξο ή σπινθήρα. Ως εκρηκτική ατμόσφαιρα νοείται μείγμα με αέρα, σε ατμοσφαιρικές συνθήκες, εύφλεκτων ουσιών υπό μορφή αερίων, ατμών, συγκεντρώσεων σταγονιδίων ή σκόνης, στο οποίο μετά από ανάφλεξη, η φωτιά μεταδίδεται στο σύνολο του καιγόμενου μείγματος. Εκρηκτική ατμόσφαιρα μπορεί να βρεθεί, ενδεικτικά, σε υπόστεγα αεροσκαφών, βενζινάδικα, αποθηκευτικούς χώρους για εύφλεκτα υγρά, δεξαμενές πλοίων, αποθήκες σιτηρών (σιλό), μύλους κλπ. Σκόνη αλουμινίου σε εργασίες στίλβωσης-λείανσης αντικειμένων αλουμινίου, σκόνη αλεύρου σε αλευρόμυλους, ίνες βαμβακιού κλπ. που αιωρούνται στον αέρα μπορούν να δημιουργήσουν εκρηκτική ατμόσφαιρα. Σε εκρηκτικές ατμόσφαιρες απαιτούνται ειδικά ηλεκτρικά συστήματα. Εάν μια ασφάλεια ενεργοποιηθεί διακόπτοντας ένα κύκλωμα, κάποια βλάβη υπάρχει κατά μήκος του κυκλώματος. Η συχνή ενεργοποίηση των αυτόματων

ασφαλειών

μπορεί

επίσης

να

δείχνει

ότι

αυτές

είναι

ελαττωματικές. Όταν μια ασφάλεια (αυτόματη ή τηκόμενη) ενεργοποιείται (πέφτει), πρέπει να βρεθεί η αιτία Οι προαναφερθείσες αυτόματες ασφάλειες είναι ένα είδος προστατευτικής διάταξης από ρεύματα υπερφόρτωσης, δηλαδή ένα είδος αυτόματου διακόπτη τοποθετημένου στο κύκλωμα, που ενεργοποιείται όταν υπερβολικό ρεύμα περάσει από μέσα του. Η αυτόματη ασφάλεια κανονικά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να θέτει σε λειτουργία ένα κύκλωμα ή να το διακόπτει, εκτός και εάν έχει σημειωμένα τα γράμματα “SWD” που υποδεικνύουν διακόπτη εκκίνησης και διακοπής λειτουργίας - ασφαλειοδιακόπτη. (SWD = SWitching Device).Μια

τηκόμενη

ασφάλεια 395

είναι

ένα

άλλο

είδος

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

προστατευτικής διάταξης, που περιέχει ένα μεταλλικό αγωγό με σχετικό χαμηλό σημείο τήξεως (λειώνει εύκολα). Όταν υπερβολικό ρεύμα περνά από την ασφάλεια, ο μεταλλικός αγωγός υπερθερμαίνεται σε κλάσματα του δευτερολέπτου και λειώνει, ανοίγοντας έτσι (άρα διακόπτοντας) το

κύκλωμα.

Μετά

την

ανεύρεση και τη διόρθωση της αιτίας που

προκάλεσε την υπερφόρτωση, η

τηκόμενη

ασφάλεια

αντικατασταθεί με μια κατάλληλη καινούργια ασφάλεια

396

πρέπει

να

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Χώροι όπου εκτελούνται εργασίες κατασκευών (α) Διακλάδωση ηλεκτρισμούΣυνήθως στους χώρους αυτούς η μεταφορά τού ρεύματος από τους ρευματοδότες που υπάρχουν στον πίνακα διανομής της προσωρινής παροχής γίνεται με επεκτάσεις καλωδίων (extensions). Σ’ αυτούς τους χώρους εργασίας πρέπει:να

υπάρχει

εγκατεστημένος

ικανοποιητικός

αριθμός

επιμέρους

πινάκων διανομής που θα τροφοδοτούν ρευματοδότες για να αποφεύγεται η χρήση πολλών επεκτάσεων μεγάλου μήκους, απευθείας από τον κεντρικό πίνακα διανομής,να αποφεύγεται η χρήση πολύπριζων,τα καλώδια, ανάλογα με την περίπτωση, να αναρτώνται σε τέτοιο ύψος ή να τοποθετούνται σε κατάλληλα σημεία ώστε να επιτρέπεται η

397

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ελεύθερη διακίνηση προσώπων και οχημάτων και να διασφαλίζεται η μηχανική τους προστασία,οι ρευματοδότες και ρευματολήπτες να είναι κατασκευασμένοι από ανθεκτικά στη μηχανική καταπόνηση υλικά,τα ηλεκτρικά κυκλώματα που τροφοδοτούν ρευματοδότες, φορητές ή κινητές συσκευές ή εξοπλισμό εργασίας να εφοδιάζονται με αυτόματους διακόπτες διαρροής (RCDs), ευαισθησίας 30 mA. β) Φορητά ηλεκτρικά εργαλεία Στα εργοτάξια χρησιμοποιούνται διάφορα φορητά ηλεκτρικά εργαλεία ή συσκευές, όπως τρυπάνια, φορητοί λαμπτήρες, σμυριδοτροχοί κτλ. Για λόγους ασφαλείας θα πρέπει να τηρούνται τα ακόλουθα:τα ηλεκτρικά εργαλεία να πληρούν τις προδιαγραφές

ασφάλειας και

υγείας και να φέρουν τη σήμανση CE.τα

εργαλεία/οι

συσκευές

να

τροφοδοτούνται

μέσω αυτόματου

διακόπτη διαρροής (RCD). Στην περίπτωση που τέτοιοι διακόπτες δεν είναι εγκατεστημένοι στους πίνακες διανομής τότε να

χρησιμοποιούνται

φορητοί/ανεξάρτητοι διακόπτες διαρροής (RCDs) που θα τροφοδοτούν τα φορητά εργαλεία ή τις φορητές συσκευές, -

οι φορητές συσκευές ή

τα φορητά εργαλεία να είναι του τύπου διπλής μόνωσης,τα φορητά ηλεκτρικά εργαλεία απαραίτητα να φέρουν διακόπτη χειρισμού που να επιτρέπει την εύκολη και άμεση διακοπή της λειτουργίας τους και να αποκλείει τον κίνδυνο τυχαίας εκκίνησής τους, το

μήκος

των

καλωδίων

που

τροφοδοτούνται

τα

εργαλεία/οι

συσκευές να είναι όσον το δυνατόν πιο μικρό,οι

φορητοί

ηλεκτρικοί

λαμπτήρες

να

είναι

εφοδιασμένοι

με

μονωμένη χειρολαβή και με προφυλαχτήρα που να προστατεύει το γυάλινο τμήμα του λαμπτήρα,να μην χρησιμοποιείται ηλεκτρικός εξοπλισμός σε βρεγμένο/υγρό έδαφος, Υπόγεια καλώδια παροχής ηλεκτρισμού Κατά τη διάρκεια εκσκαφών σε δρόμους ή και σε άλλους χώρους, υπάρχει πάντα η πιθανότητα οι εργαζόμενοι να έρθουνσε επαφή με υπόγεια ηλεκτροφόρα καλώδια. Θα πρέπει και σε αυτήτην περίπτωση να επιδιώκεται η συνεργασία πριν την έναρξη των εργασιών με την αρμόδια αρχή παροχής

398

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ηλεκτρισμού για εξασφάλιση σχεδίων που να δείχνουν την πορεία των καλωδίων. Χώροι όπου εγκαθίστανται ηλεκτρογεννήτριες Για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία της ηλεκτρογεννήτριας πρέπει: (i)

Η εγκατάστασή της να γίνεται από αρμόδιο ηλεκτρολόγο.

(ii)

ηλεκτρογεννήτρια

να

είναι

κατάλληλη

για

τη

συγκεκριμένη περίπτωση όσο αφορά την ισχύ και την τάση, ώστε να επιτρέπει την ασφαλή λειτουργία της ηλεκτρικής εγκατάστασης και του εξοπλισμού ή των συσκευών που θα τροφοδοτεί. (iii) Η

ηλεκτρογεννήτρια

να

κατάλληλα συστήματα προστασίας [αποζεύκτες

(isolators),

φέρει και

να

συνδέεται

με

τα

διακοπής

ηλεκτρικής

παροχής

διακόπτες διαρροής

απώλειας

ρεύματος,

αυτόματους διακόπτες κυκλώματος (MCB), γείωση κτλ.]. (iv) Η τροφοδοσία με καύσιμο και η φύλαξη του καυσίμου για την τροφοδοσία της ηλεκτρογεννήτριας να γίνεται με ασφαλή τρόπο (δοχείο πετρελαίου, σωληνώσεις).( v)

Στην περίπτωση που η ηλεκτρογεννήτρια θα συνδέεται σε

δίκτυο παροχέα ηλεκτρισμού πρέπει να εγκατασταθούν τα κατάλληλα συστήματα σύνδεσης και αποσύνδεσης στο δίκτυο. Σημεία που πρέπει να θυμάστε Σε περίπτωση ατυχήματος που οφείλεται σε επαφή με το θα πρέπει να διακόπτεται αμέσως η δεν διακοπεί η

ηλεκτρικό ρεύμα,

παροχή του ηλεκτρικού ρεύματος. Αν

παροχή ρεύματος υπάρχει κίνδυνος θανάτου.-

Οι σπασμένοι διακόπτες, ρευματολήπτες, ρευματοδότες ή/και τα άλλα ηλεκτρικά εξαρτήματα,

όπως επίσης και τα φθαρμένα καλώδια, πρέπει

να αντικαθίστανται αμέσως. Όλα

τα

μεταλλικά

μέρη

μιας

ηλεκτρικής

εγκατάστασης

ενός

μηχανήματος όπως είναι οι μεταλλικές σωλήνες, ο μεταλλικός σκελετός, τα προστατευτικά καλύμματα, κτλ. θα πρέπει να είναι γειωμένα. Απαγορεύεται η εργασία σε ενεργά κυκλώματα. Όταν θα εκτελεστεί εργασία σε συσκευή, κύκλωμα ή εγκατάσταση, το αρμόδιο πρόσωπο θα πρέπει να αποσυνδέσει την πηγή ηλεκτρικής παροχής, να εκφορτίσει και να γειώσει τα απαραίτητα μέρη όπου είναι αναγκαίο, και να λάβει τα κατάλληλα

μέτρα έτσι

ηλεκτρικής

παροχής

ώστε

να

αποφευχθεί

επανασύνδεση

της

πριν συμπληρωθεί η εργασία. Εργασία σε ενεργά 399

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κυκλώματα επιτρέπεται μόνο σε αρμόδια πρόσωπα για σκοπούς ρύθμισης και μέτρησης. Τα συστήματα ελέγχου κάθε μηχανήματος που επηρεάζουν την ασφάλεια θα πρέπει να είναι σε ορατή θέση και να φέρουν την κατάλληλη σήμανση.Οι

εγκαταστάσεις

μόνο σε

και

συνθήκες

ο για

χρησιμοποιηθούν. Το

εξοπλισμός τις

σύστημα

οποίες

πρέπει είναι

σήμανσης

να

χρησιμοποιούνται

κατασκευασμένα

IPΧYZ

αποτελεί

να

τρόπο

ταξινόμησης των βαθμών προστασίας του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού από σκόνη, στερεά αντικείμενα, νερό και μηχανικά κτυπήματα. Τα ηλεκτροφόρα καλώδια δεν πρέπει να κρέμονται από υλικά, όπως είναι οι πρόκες ή άλλα μεταλλικά άγκιστρα, επειδή αυτά μπορεί να φθείρουν

το μονωτικό

υλικό

που

καλύπτει

τους

ηλεκτροφόρους

αγωγούς. Τα καλώδια πρέπει επίσης να προστατεύονται έναντι μηχανικής φθοράς

ζημιάς

και

να

αλλάζονται

όταν

είναι

ξεφτισμένα

«τραυματισμένα».Πρέπει να αποφεύγεται η εργασία κοντά σε ηλεκτροφόρα καλώδια ή αγωγούς. Όταν η εργασία κοντά σε ηλεκτροφόρους αγωγούς είναι αναπόφευκτη, τότε θα πρέπει να χρησιμοποιούνται εργαλεία που έχουν μόνωση καθώς επίσης και τα κατάλληλα μονωτικά παραπετάσματα και ειδικά μέσα ατομικής προστασίας όπως λαστιχένια γάντια ηλεκτρολόγων και κατάλληλα υποδήματα. Στα

κυκλώματα

που

τροφοδοτούν

φορητές

συσκευές

θα

πρέπει

να εγκαθίσταται αυτόματος διακόπτης διαρροής (RCD), ευαισθησίας 30mA, για να βελτιώνεται η προστασία που προσφέρει η γείωση.-

Σε κάθε χώρο

εργασίας θα πρέπει να υπάρχουν αναθεωρημένα σχέδια της ηλεκτρικής εγκατάστασης τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για σκοπούς επιδιόρθωσης, αλλαγής ή συντήρησης της εγκατάστασης.Για κάθε ηλεκτρικό μηχάνημα, συσκευή ή εργαλείο συστήνεται όπως τηρείται κατάλληλο μητρώο ελέγχου.Οι ηλεκτρογεννήτριες να φέρουν ή να συνδέονται με τα κατάλληλα συστήματα προστασίας και διακοπής της ηλεκτρικής παροχής.

400

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 4 . Σε αυτή την ενότητα παρουσιάστηκαν θέματα που αφορούν την χρήση του ηλεκτρικού ρεύματος και τους κινδύνους που προκύπτουν στους χώρους εργασίας. Αναφέρθηκαν οι κύριες αιτίες που αφορούν ατυχήματα από το ηλεκτρικό ρεύμα όπως ακατάλληλες ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, έλλειψη συντήρησης και μονώσεων. Τέλος παρουσιάστηκαν με λεπτομέρεια τα μέτρα προστασίας για ηλεκτρική ασφάλεια.

Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 4 Ερώτηση 1 Ηλεκτρικό ρεύμα ονομάζουμε κάθε προσανατολισμένη κίνηση των ηλεκτρικών φορτίων μέσα σε έναν ηλεκτροφόρο αγωγό Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 2 ……………………..έχει συγκεκριμένη φορά, σταθερό μέτρο έντασης με το οποίο λειτουργούν τα περισσότερα κυκλώματα Α

Εναλλασσόμενο ρεύμα

Συνεχές ρεύμα

Ερώτηση 3 Οι κανόνες του Κίρχοφ είναι …… και αφορούν τα ηλεκτρικά κυκλώματα. Α

Ερώτηση 4 Είναι αγείωτο σύστημα που λειτουργεί με πολύ χαμηλή τάση ασφαλείας και χωρίς επαφή με άλλα κυκλώματα A

Protection Extra Low Voltage

Safety Extra Low Voltage

401

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Functional Extra Low Voltage

Ερώτηση 5 Τα κυκλώματα που λειτουργούν με ηλεκτρικό ρεύμα διαχωρίζονται σε ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 6 Προστασία από τη «κατά λάθος» επαφή με το ηλεκτρικό ρεύμα Α

Τοποθέτηση εμποδίων μπροστά από τη πηγή ηλεκτρισμού

Απρόσιτη τοποθέτηση της πηγής του ηλεκτρισμού

όλα τα παραπάνω

Ερώτηση 7 Χαμηλές ονομαστικές τάσεις θεωρούνται οι τάσεις: • Ενδεικτική τιμή τάσης …… στο εναλλασσόμενο ρεύμα. • …….. στο συνεχές ρεύμα. Α

130 150

120

Ερώτηση 8 Η ηλεκτρική ενέργεια είναι η πιο εύχρηστη μορφή ενέργειας και η πιο διαδεδομένη. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 9 Δεχόμαστε ηλεκτροπληξία, όταν το ηλεκτρικό ρεύμα περνά δια μέσου του σώματός μας. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

402

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερώτηση 10 Εάν εργάζεσαι σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα, βεβαιώσου ότι αυτό είναι «Ανοικτό» Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

403

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Μέσα Ατομικής Προστασίας ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των μέτρων ατομικής

προστασίας

στους

χώρους

εργασίας.

Τα Μέσα

Ατομικής

Προστασίας (ΜΑΠ), αφορούν σε προστατευτικά ρούχα, κράνη ή καπέλα ασφαλείας,

γυαλιά προστασίας, παπούτσια ασφαλείας

ή άλλα ρούχα

εργασίας ή εξοπλισμό που έχει σχεδιαστεί για να προστατεύει το σώμα όποιου τον φοράει από τραυματισμό, μόλυνση ή άλλο κίνδυνο για την ασφάλεια και την υγεία του. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να γνωρίζετε θέματα που αφορούν γενικές απαιτήσεις των μέσων ατομικής προστασίας κατηγορίες των ΜΑΠ και τις γενικές αρχές χρήσης τους βασική Νομοθεσία για τα ΜΑΠ ΕΝΝΟΙΕΣ – ΚΛΕΙΔΙΑ γάντια, μάσκες, παπούτσια, φόρμες, κράνη, προστασία προσώπου – ματιών- κεφαλιού, πτώσεις, τραυματισμοί, νομοθεσία, Προστασία των αναπνευστικών οδών. 5.1 Γενικές Απαιτήσεις των Μέσων Ατομικής Προστασίας Ως Μέσα (ή εξοπλισµός) Ατοµικής Προστασίας νοείται κάθε εξοπλισµός τον οποίο ο εργαζόµενος πρέπει να φορά ή να φέρει κατά την εργασία για να προστατεύεται από έναν η περισσότερους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία του, καθώς και κάθε συµπλήρωµα ή εξάρτηµα του εξοπλισµού που εξυπηρετεί αυτό το σκοπό. Η χρήση των ΜΑΠ πρέπει να θεωρείται ως η τελευταία λύση για την προστασία των εργαζοµένων και να χρησιµοποιείται µόνον εφόσον οι κίνδυνοι δεν µπορούν να αποφευχθούν ούτε να περιοριστούν επαρκώς µε τεχνικά µέτρα ή µέσα συλλογικής προστασίας ή µε µέτρα µεθόδους ή διαδικασίες οργάνωσης της εργασίας. Κάθε ΜΑΠ πρέπει να είναι κατάλληλο για τους σχετικούς κινδύνους, χωρίς το ίδιο να οδηγεί σε αυξηµένο κίνδυνο. Πρέπει να ανταποκρίνεται στις συνθήκες που επικρατούν στο χώρο εργασίας και να ταιριάζει σωστά στο χρήστη. 404

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο εργοδότης πρέπει να παρέχει τα ΜΑΠ και να πληρώνει κάθε δαπάνη σχετικά µε αυτόν, καθώς επίσης και να διασφαλίζει την καλή κατάσταση αυτού από άποψη λειτουργίας και υγιεινής. Η κατάρτιση και η επίδειξη για τη χρησιµοποίηση των µέσων ατοµικής προστασίας αποτελεί επίσης υποχρέωση του εργοδότη. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΑ ΜΑΠ πρέπει : 1.

Να είναι σύµφωνα µε τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις σχετικά µε

το σχεδιασµό και την κατασκευή τους από πλευράς ασφάλειας και υγείας. 2.

Να

είναι

κατάλληλα

για

τους

κινδύνους

που

πρέπει

να

προλαµβάνονται και η χρήση τους να µη συνεπάγεται νέους κινδύνους. 3

Να επιλέγονται µε βάση τις συγκεκριµένες κάθε φορά συνθήκες

και ανάγκες. 4

Να προσαρµόζονται στο χρήστη.

Να χρησιµοποιούνται µόνο για τις προβλεπόµενες χρήσεις και

σύµφωνα µε τις οδηγίες του κατασκευαστή. 6

Να συνοδεύονται µε σαφείς οδηγίες χρήσης στην ελληνική

γλώσσα. 7.

Να συντηρούνται, να επισκευάζονται και να καθαρίζονται τακτικά.

Να αντικαθίστανται όταν παρουσιάζουν προχωρηµένη φθορά ή

έχει λήξει ο επιτρεπόµενος χρόνος χρήσης τους. 9.

Να φυλάσσονται σε ειδικές θέσεις ή χώρους µε καλές συνθήκες

καθαριότητας και υγιεινής. 10. Σε

περίπτωση

πολλαπλών

κινδύνων

αν

χρησιµοποιούνται

περισσότερα του ενός, πρέπει να είναι συµβατά µεταξύ τους και αποτελεσµατικά. 11. Σε περίπτωση που τα ΜΑΠ διαθέτουν σύστηµα µε το οποίο µπορούν να συνδέονται µε συµπληρωµατικό σύστηµα, το εξάρτηµα σύνδεσης πρέπει να έχει µελετηθεί και κατασκευαστεί έτσι ώστε να µπορεί να προσαρµοστεί µόνο σε σύστηµα κατάλληλου τύπου. 12. Τα ΜΑΠ που προορίζονται για χρήση σε εκρηκτική ατµόσφαιρα πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται έτσι ώστε να µην είναι δυνατό να παραχθεί σ’ αυτά τόξο ή σπινθήρας προέλευσης ηλεκτρικής ή ηλεκτροστατικής, ή λόγω κρούσης, ο οποίος µπορεί να προκαλέσει ανάφλεξη εκρηκτικού µίγµατος. 405

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

13. Να προορίζονται για προσωπική χρήση. 14. Τα ΜΑΠ επιτρέπεται να διατίθενται στην αγορά και να τίθενται σε χρήση εφόσον είναι κατάλληλα κατασκευασµένα ώστε να προφυλάσσουν την υγεία και να εξασφαλίζουν την ασφάλεια των χρηστών (χωρίς να θίγεται η υγεία και η ασφάλεια άλλων προσώπων) και εφόσον συντηρούνται κατάλληλα και χρησιµοποιούνται για τον κατάλληλο σκοπό 15. Τα ΜΑΠ που διατίθενται στην αγορά απαιτείται να φέρουν τη σήµανση CE επ’ αυτών και στη συσκευασία τους µε τέτοιο τρόπο ώστε να είναι ορατή και ευανάγνωστη και να παραµείνει ανεξίτηλη κατά την αναμενόμενη διάρκεια ζωής των µέσων ατοµικής προστασίας. 16. Για κάθε µέσο ατοµικής προστασίας που διατίθεται στην αγορά, ο κατασκευαστής

υποχρεωτικά

συντάσσει

και

παραδίνει

ενηµερωτικό

σηµείωµα στην ελληνική γλώσσα που περιέχει χρήσιµα στοιχεία για τα µέσα ατοµικής προστασίας, όπως • Τα στοιχεία του κατασκευαστή του µέσου ατοµικής προστασίας • Τις οδηγίες χρήσης, αποθήκευσης, συντήρησης, καθαρισµού, επιθεώρησης, απολύµανσης. • Τις επιδόσεις που επιτεύχθηκαν από τις τεχνικές δοκιµές για τον προσδιορισµό, το επίπεδο ή την κατηγορία προστασίας των µέσων ατοµικής προστασίας • Τα πρόσθετα εξαρτήµατα που µπορούν να χρησιµοποιηθούν • Τις διάφορες κατηγορίες προστασίας συναρτήσει του επιπέδου κινδύνων και τα όρια εκτός των οποίων αντενδείκνυται η χρησιµοποίηση των µέσων ατοµικής προστασίας • Την ηµεροµηνία ή χρονική διάρκεια απόσυρσης των µέσων ατοµικής προστασίας • Τη συσκευασία της ασφαλούς µεταφοράς • Τη σηµασία της σήµανσης που υπάρχει. Κατά τη χορήγηση των ΜΑΠ και µετά: • Ενηµέρωση των εργαζοµένων για τους κινδύνους που απειλούν την ασφάλεια και την υγεία τους, τα προληπτικά µέτρα που έχουν ήδη ληφθεί, τα µέτρα και τις προφυλάξεις που πρέπει να τηρούν, καθώς και για τους κινδύνους που παραµένουν σε ορισµένες εργασίες ή θέσεις εργασίας και κάνουν αναγκαία τη χρήση των µέσων ατοµικής προστασίας

406

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• Παροχή οδηγιών για την αποτελεσµατική χρήση των ΜΑΠ, µε σχετική εκπαίδευση ή και εξάσκηση των εργαζοµένων όποτε χρειάζεται. • Περιοδικός έλεγχος της σωστής χρήσης τους. • Φροντίδα για τη φύλαξή τους σε θέσεις µε καλές συνθήκες καθαριότητας και υγιεινής. • ∆ιάθεση κατάλληλων διευκολύνσεων και µέσων για τις αναγκαίες συντηρήσεις, επισκευές και καθαρισµούς των σύµφωνα µε τις οδηγίες του κατασκευαστή. • Αντικατάστασή τους σε περίπτωση φθοράς ή όταν έχει λήξει ο επιτρεπόµενος χρόνος χρήσης τους. Οι εργαζόµενοι πρέπει: 1. Να φορούν τα ΜΑΠ όπου απαιτείται για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας τους. 2. Να χρησιµοποιούν σωστά τα ΜΑΠ που τίθεται στη διάθεσή τους και µετά τη χρήση να τα τακτοποιούν στη θέση του. 3. Να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες χρήσης. 4. Να αναφέρουν αµέσως στους επικεφαλής κάθε παρατηρούµενη ανωµαλία κατά τη χρήση των ΜΑΠ ή άλλη αιτία που δικαιολογεί τη συντήρηση, την επισκευή ή την αντικατάστασή τους. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΤΩΝ ΜΑΠ Κατηγορία Ι Η κατηγορία Ι περιλαμβάνει αποκλειστικά τους ακόλουθους ήσσονος σοβαρότητας κινδύνους: α) επιφανειακοί μηχανικοί τραυματισμοί· β)επαφή με υλικά καθαρισμού ήπιας δράσης ή παρατεταμένη επαφή με το νερό· γ)επαφή με θερμές επιφάνειες που δεν υπερβαίνουν τους 50 °C· δ)βλάβη στα μάτια λόγω έκθεσης στο ηλιακό φως (εκτός από τις περιόδους παρατήρησης του ήλιου)· ε)ατμοσφαιρικές συνθήκες που δεν έχουν ακραία χαρακτηριστικά. Κατηγορία II Η κατηγορία II περιλαμβάνει κινδύνους άλλους από εκείνους των κατηγοριών Ι και ΙΙΙ. Κατηγορία III

407

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η κατηγορία ΙΙΙ περιλαμβάνει αποκλειστικά τους κινδύνους που μπορούν να έχουν πολύ σοβαρές επιπτώσεις, όπως θάνατο ή μη αναστρέψιμη βλάβη της υγείας, οι οποίοι σχετίζονται με τα ακόλουθα: α) ουσίες και μείγματα που είναι επικίνδυνα για την υγεία· β)ατμόσφαιρες με έλλειψη οξυγόνου· γ)επιβλαβείς βιολογικούς παράγοντες· δ)ιοντίζουσα ακτινοβολία· ε)θερμά περιβάλλοντα οι επιπτώσεις των οποίων είναι συγκρίσιμες με εκείνες που προκαλεί θερμοκρασία αέρα τουλάχιστον 100 °C· στ)ψυχρά περιβάλλοντα οι επιπτώσεις των οποίων είναι συγκρίσιμες με εκείνες που προκαλεί θερμοκρασία αέρα ίση ή χαμηλότερη από – 50 °C· ζ)πτώση από μεγάλο ύψος· η)ηλεκτροπληξία και εργασίες υπό τάση· θ) πνιγμό· ι) τομές από αλυσοπρίονα χειρός· ια) πίδακες υψηλής πίεσης· ιβ) τραύματα από σφαίρα ή μαχαίρι· ιγ) επιβλαβή θόρυβο. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΜΑΠ Τα ΜΑΠ πρέπει να παρέχουν επαρκή προστασία από τους κινδύνους έναντι των οποίων προορίζονται να προφυλάσσουν τους χρήστες. Αρχές σχεδιασμού Εργονομία Τα ΜΑΠ πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται έτσι ώστε, υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης για τις οποίες προορίζονται, ο χρήστης να μπορεί να εκτελεί απρόσκοπτα τη συνεπαγόμενη τον κίνδυνο δραστηριότητα απολαμβάνοντας ταυτόχρονα επαρκή προστασία στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο. Επίπεδα και κατηγορίες προστασίας Βέλτιστο επίπεδο προστασίας Το βέλτιστο επίπεδο προστασίας που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό είναι εκείνο πέραν του οποίου οι περιορισμοί που συνεπάγεται η χρήση του ΜΑΠ θα εμπόδιζαν είτε την αποτελεσματικότητά του κατά τη διάρκεια της έκθεσης στον κίνδυνο είτε την απρόσκοπτη εκτέλεση της δραστηριότητας. 408

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Κατηγορίες

προστασίας

κατάλληλες

για

τα

διάφορα

επίπεδα

κινδύνου Όταν, λόγω των διαφορετικών προβλεπόμενων συνθηκών χρήσης, ο ίδιος κίνδυνος έχει περισσότερα από ένα επίπεδα, πρέπει κατά τον σχεδιασμό των ΜΑΠ να λαμβάνονται υπόψη οι κατάλληλες κατηγορίες προστασίας. Αβλάβεια των ΜΑΠ Απουσία εγγενών κινδύνων και άλλων παραγόντων όχλησης Τα ΜΑΠ πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται έτσι ώστε να μη δημιουργούν

κινδύνους

άλλους

παράγοντες

όχλησης

υπό

τις

προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Κατάλληλα συστατικά υλικά Τα υλικά από τα οποία κατασκευάζονται τα ΜΑΠ, συμπεριλαμβανομένου οποιουδήποτε από τα πιθανά προϊόντα αποσύνθεσής τους, δεν πρέπει να επιδρούν δυσμενώς στην υγεία ή την ασφάλεια των χρηστών. Ικανοποιητική κατάσταση της επιφάνειας κάθε μέρους των ΜΑΠ που έρχεται σε επαφή με τον χρήστη Κάθε μέρος των ΜΑΠ που έρχεται ή είναι πιθανό να έρθει σε επαφή με τον χρήστη όσο αυτός το φέρει πρέπει να μην έχει τραχείες επιφάνειες, αιχμηρές ακμές, αιχμηρά σημεία και τα συναφή, τα οποία θα μπορούσαν να προκαλέσουν υπερβολικό ερεθισμό ή τραυματισμούς. Μέγιστοι επιτρεπόμενοι περιορισμοί για τον χρήστη Κάθε περιορισμός που προκαλείται από το ΜΑΠ στις ενέργειες που πρέπει να εκτελέσει ο χρήστης, στη στάση του σώματός του και στις οργανοληπτικές του αντιλήψεις ελαχιστοποιείται. Επιπλέον, η χρήση των ΜΑΠ δεν πρέπει να προκαλεί ενέργειες οι οποίες ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τον χρήστη. Άνεση και αποτελεσματικότητα Προσαρμογή των ΜΑΠ στη σωματοδομή του χρήστη Τα ΜΑΠ πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορούν να τοποθετούνται εύκολα στον χρήστη και να παραμένουν στη θέση τους κατά το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα χρήσης τους, λαμβανομένων υπόψη παραγόντων όπως το περιβάλλον, οι κινήσεις που πρέπει να εκτελούνται και οι στάσεις που πρέπει να λαμβάνονται. Για τον σκοπό αυτό, τα ΜΑΠ πρέπει να μπορούν να προσαρμόζονται στη σωματοδομή του χρήστη με κάθε πρόσφορο μέσο, όπως κατάλληλα

409

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

συστήματα ρύθμισης και στερέωσης, ή με την παροχή επαρκούς σειράς μεγεθών. Ελαφριά και ανθεκτική κατασκευή Τα ΜΑΠ πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο ελαφριά, χωρίς να μειώνονται η ανθεκτικότητα ή η αποτελεσματικότητά τους. Τα ΜΑΠ πρέπει να πληρούν τις ειδικές συμπληρωματικές απαιτήσεις προκειμένου να εξασφαλίζουν επαρκή προστασία από τους κινδύνους έναντι των οποίων προορίζονται να προφυλάσσουν τους χρήστες και πρέπει να είναι ανθεκτικά στους περιβαλλοντικούς παράγοντες που επικρατούν κατά τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Συμβατότητα των διάφορων τύπων ΜΑΠ που προορίζονται για ταυτόχρονη χρήση Εάν ο ίδιος κατασκευαστής διαθέτει στην αγορά περισσότερα από ένα μοντέλα ΜΑΠ διαφόρων τύπων με σκοπό να εξασφαλίζεται η ταυτόχρονη προστασία γειτονικών μερών του σώματος, τα εν λόγω ΜΑΠ πρέπει να είναι συμβατά. Προστατευτικός

ρουχισμός

που

περιέχει

προσαρμόσιμα

προστατευτικά μέσα Ο προστατευτικός ρουχισμός που περιέχει προσαρμόσιμα προστατευτικά μέσα αποτελεί ΜΑΠ και αξιολογείται ως συνδυασμός κατά τις διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης. Οδηγίες και πληροφορίες του κατασκευαστή Εκτός από το ονοματεπώνυμο και τη διεύθυνση του κατασκευαστή, οι οδηγίες που πρέπει να συνοδεύουν τα ΜΑΠ πρέπει να περιλαμβάνουν κάθε χρήσιμο στοιχείο σχετικά με τα εξής: τις οδηγίες α αποθήκευσης, χρήσης, καθαρισμού, συντήρησης, )επιθεώρησης

και

συντήρησης

απολύμανσης. απολύμανσης

Τα

που

προϊόντα συνιστώνται

καθαρισμού, από

τους

κατασκευαστές δεν πρέπει, σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης τους, να έχουν καμία επιβλαβή επίπτωση στα ΜΑΠ ούτε στον χρήστη· τις επιδόσεις β που καταγράφηκαν κατά τις σχετικές τεχνικές δοκιμές )για τον έλεγχο των επιπέδων ή των κατηγοριών προστασίας που παρέχουν τα ΜΑΠ·

410

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

γκατά

περίπτωση,

τα

εξαρτήματα

που

μπορούν

να

)χρησιμοποιηθούν με ΜΑΠ και τα χαρακτηριστικά των κατάλληλων ανταλλακτικών· δκατά

περίπτωση,

)ανταποκρίνονται

στα

τις

κατηγορίες

διάφορα

επίπεδα

προστασίας κινδύνων

και

που τους

αντίστοιχους περιορισμούς χρήσης τους· εκατά περίπτωση, το μήνα και το έτος ή το διάστημα κατά το )οποίο απαξιώνονται τα ΜΑΠ ή ορισμένα συστατικά τους· σ κατά περίπτωση, το είδος συσκευασίας που ενδείκνυται για τη τμεταφορά των ΜΑΠ· ) ζτη σημασία της τυχόν επισήμανσης (βλέπε σημείο 2.12)· ) η τον

κίνδυνο

έναντι

του

οποίου

είναι

σχεδιασμένο

να

)προστατεύει το ΜΑΠ· Οι πληροφορίες που αναφέρονται στα σημεία θ), ι), ια) και ιβ) δεν είναι απαραίτητο να περιέχονται στις οδηγίες που παρέχει ο κατασκευαστής εάν η δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ συνοδεύει το ΜΑΠ. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΚΟΙΝΕΣ ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΕΙΔΗ Ή ΤΥΠΟΥΣ ΜΑΠ ΜΑΠ με ενσωματωμένα συστήματα ρύθμισης ν τα ΜΑΠ έχουν ενσωματωμένα συστήματα ρύθμισης, τα συστήματα αυτά πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται έτσι ώστε μετά τη ρύθμισή τους να μην είναι δυνατόν να απορρυθμίζονται ακούσια υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. ΜΑΠ που περιβάλλουν τα μέρη του σώματος που προστατεύουν Τα ΜΑΠ πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται έτσι ώστε η εφίδρωση που προκαλείται από τη χρήση να ελαχιστοποιείται. Ειδάλλως, πρέπει να είναι εξοπλισμένα με μέσα απορρόφησης του ιδρώτα. ΜΑΠ για το πρόσωπο, τα μάτια και το αναπνευστικό σύστημα Οποιοσδήποτε περιορισμός του προσώπου, των ματιών, του οπτικού πεδίου ή του αναπνευστικού συστήματος του χρήστη από το ΜΑΠ ελαχιστοποιείται. Οι φακοί αυτών των τύπων ΜΑΠ πρέπει να έχουν βαθμό οπτικής διαύγειας που να είναι συμβατός με τον βαθμό ακρίβειας και τη διάρκεια των δραστηριοτήτων του χρήστη. 411

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αν κρίνεται αναγκαίο, τα ΜΑΠ αυτά πρέπει να διαθέτουν αντιθαμβωτικές διατάξεις ή να έχουν υποστεί την κατάλληλη προς τούτο επεξεργασία. Τα μοντέλα ΜΑΠ που προορίζονται για χρήστες που φοράνε γυαλιά ή φακούς επαφής πρέπει να είναι συμβατά με τα εν λόγω γυαλιά ή τους φακούς επαφής. ΜΑΠ που υφίστανται γήρανση Αν είναι γνωστό ότι οι εκ κατασκευής επιδόσεις των νέων ΜΑΠ μπορεί να επηρεαστούν σημαντικά από τη γήρανση, ο μήνας και το έτος κατασκευής και/ή, αν είναι δυνατόν, ο μήνας και το έτος απαξίωσης πρέπει να αναγράφονται ανεξίτηλα και ευκρινώς σε κάθε τεμάχιο ΜΑΠ ή σε κάθε εναλλάξιμο συστατικό μέρος για ΜΑΠ που διατίθεται στην αγορά, καθώς και στη συσκευασία τους. Αν ο κατασκευαστής δεν είναι σε θέση να αναλάβει δέσμευση όσον αφορά τη διάρκεια ζωής των ΜΑΠ, οι οδηγίες που παρέχει πρέπει να αναφέρουν κάθε αναγκαία πληροφορία που θα επιτρέπει στον αγοραστή ή στον χρήστη να προσδιορίσει εύλογο μήνα και έτος απαξίωσης, λαμβάνοντας υπόψη το επίπεδο ποιότητας του μοντέλου καθώς και τις πραγματικές συνθήκες αποθήκευσης, χρήσης, καθαρισμού, επιθεώρησης και συντήρησης. Σε περίπτωση που είναι πιθανόν οι επιδόσεις των ΜΑΠ να αλλοιωθούν αισθητά και απότομα λόγω της γήρανσης που προκύπτει από την περιοδική εφαρμογή κάποιας διαδικασίας καθαρισμού η οποία συνιστάται από τον κατασκευαστή, ο κατασκευαστής πρέπει, αν είναι δυνατόν, να θέτει σε κάθε διατιθέμενο στην αγορά τεμάχιο ΜΑΠ επισήμανση που να αναφέρει τον μέγιστο αριθμό καθαρισμών μετά τον οποίο τα ΜΑΠ πρέπει να επιθεωρούνται ή να αποσύρονται. Όταν δεν έχει τεθεί τέτοια επισήμανση, ο κατασκευαστής πρέπει να παρέχει τις εν λόγω πληροφορίες στις οδηγίες χρήσης του. ΜΑΠ που είναι δυνατόν να εμπλακούν με άλλα αντικείμενα κατά τη χρήση τους Όταν οι προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης περιλαμβάνουν, ιδίως, τον κίνδυνο εμπλοκής των ΜΑΠ με κινούμενο αντικείμενο —θέτοντας, ως εκ τούτου, τον χρήστη σε κίνδυνο—, τα ΜΑΠ πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται με τρόπο ώστε το συστατικό στοιχείο να θραύεται ή να σχίζεται, ώστε να εξαλείφεται έτσι ο συγκεκριμένος κίνδυνος. ΜΑΠ για χρήση σε εκρήξιμη ατμόσφαιρα

412

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τα ΜΑΠ που προορίζονται για χρήση σε εκρήξιμη ατμόσφαιρα πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται με τρόπο ώστε να μην μπορούν να αποτελέσουν πηγή ηλεκτρικού, ηλεκτροστατικού ή κρουστικού τόξου ή σπινθήρα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανάφλεξη εκρηκτικού μείγματος. ΜΑΠ που προορίζονται για άμεση επέμβαση ή για ταχεία τοποθέτηση ή αφαίρεση Οι εν λόγω τύποι ΜΑΠ πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιείται ο χρόνος που απαιτείται για την τοποθέτηση και την αφαίρεσή τους. Σε περίπτωση που τα ΜΑΠ περιλαμβάνουν συστήματα στερέωσης που επιτρέπουν τη διατήρηση των μέσων στη σωστή θέση πάνω στον χρήστη ή την αφαίρεσή τους, η λειτουργία των συστημάτων αυτών πρέπει να είναι γρήγορη και εύκολη. ΜΑΠ για επεμβάσεις σε ιδιαίτερα επικίνδυνες συνθήκες Οι οδηγίες του κατασκευαστή που συνοδεύουν τα ΜΑΠ που προορίζονται για χρήση σε ιδιαίτερα επικίνδυνες συνθήκες πρέπει να περιλαμβάνουν, ειδικότερα, στοιχεία που να απευθύνονται σε αρμόδια και καταρτισμένα άτομα τα οποία να είναι σε θέση να τα κατανοήσουν και να εξασφαλίσουν την εφαρμογή τους από τον χρήστη. Στις οδηγίες πρέπει επίσης να περιγράφεται η διαδικασία που πρέπει να εφαρμόζεται προκειμένου να ελεγχθεί κατά πόσον τα ΜΑΠ έχουν ρυθμιστεί σωστά και λειτουργούν κανονικά κατά τη χρήση τους από τον χρήστη. Όταν τα ΜΑΠ έχουν ενσωματωμένο σύστημα συναγερμού το οποίο ενεργοποιείται αν δεν εξασφαλίζεται το επίπεδο προστασίας που παρέχεται κατά κανόνα, το σύστημα συναγερμού πρέπει να σχεδιάζεται και να τοποθετείται κατά τρόπο ώστε να μπορεί να γίνεται αντιληπτό από τον χρήστη υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. ΜΑΠ

με

ενσωματωμένα

συστατικά

μέρη

που

μπορούν

να

ρυθμίζονται ή να αφαιρούνται από τον χρήστη Σε περίπτωση που τα ΜΑΠ έχουν ενσωματωμένα συστατικά μέρη που μπορούν να προσαρτώνται, να ρυθμίζονται ή να αφαιρούνται από τον χρήστη με σκοπό την αντικατάστασή τους, τα συστατικά αυτά μέρη πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται έτσι ώστε να μπορούν να προσαρτώνται, να ρυθμίζονται και να αφαιρούνται εύκολα και χωρίς εργαλεία. 413

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΜΑΠ για σύνδεση με συμπληρωματικό εξοπλισμό που βρίσκεται στο εξωτερικό των ΜΑΠ Σε περίπτωση που τα ΜΑΠ έχουν ενσωματωμένο σύστημα με το οποίο μπορούν να συνδέονται με άλλον συμπληρωματικό εξοπλισμό, το εξάρτημα σύνδεσης πρέπει να είναι σχεδιασμένο και κατασκευασμένο με τρόπο ώστε να μπορεί να τοποθετηθεί μόνο στον κατάλληλο εξοπλισμό. ΜΑΠ με ενσωματωμένο σύστημα κυκλοφορίας ρευστών Σε περίπτωση που τα ΜΑΠ έχουν ενσωματωμένο σύστημα κυκλοφορίας ρευστών, το σύστημα αυτό πρέπει να έχει επιλεγεί ή σχεδιαστεί και να έχει τοποθετηθεί με τέτοιον τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η κατάλληλη ανανέωση των ρευστών στην περιοχή που βρίσκεται γύρω από ολόκληρο το μέρος του σώματος που προστατεύεται, ανεξάρτητα από τις ενέργειες, τις στάσεις ή τις κινήσεις του χρήστη υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. ΜΑΠ που φέρουν μία ή περισσότερες αναγνωριστικές ενδείξεις ή δείκτες που αφορούν άμεσα ή έμμεσα την υγεία και την ασφάλεια Όταν τα ΜΑΠ φέρουν μία ή περισσότερες αναγνωριστικές ενδείξεις ή δείκτες που αφορούν άμεσα ή έμμεσα την υγεία και την ασφάλεια, οι εν λόγω αναγνωριστικές ενδείξεις ή δείκτες πρέπει, αν είναι δυνατόν, να λαμβάνουν τη μορφή εναρμονισμένων εικονογραμμάτων ή ιδεογραμμάτων. Πρέπει να είναι απολύτως ορατά και ευανάγνωστα και να διατηρούνται έτσι καθ' όλη την αναμενόμενη διάρκεια ζωής των ΜΑΠ. Επιπλέον, οι ενδείξεις αυτές πρέπει να είναι πλήρεις, ακριβείς και κατανοητές, ώστε να αποφεύγεται τυχόν παρερμηνεία. Ιδίως, όταν περιέχουν λέξεις ή φράσεις, αυτές πρέπει να αναγράφονται σε γλώσσα ευχερώς κατανοητή από τους καταναλωτές ή άλλους τελικούς χρήστες, όπως προσδιορίζεται από το κράτος μέλος στην αγορά του οποίου καθίστανται διαθέσιμα τα ΜΑΠ. Σε περίπτωση που το ΜΑΠ είναι υπερβολικά μικρό για να επιτρέπει την τοποθέτηση ολόκληρης ή μέρους της αναγκαίας επισήμανσης, οι σχετικές πληροφορίες πρέπει να αναφέρονται στη συσκευασία και στις οδηγίες του κατασκευαστή. ΜΑΠ με δυνατότητα οπτικής προειδοποίησης για την παρουσία του χρήστη Τα ΜΑΠ που προορίζονται να χρησιμοποιηθούν υπό προβλεπόμενες συνθήκες στις οποίες είναι αναγκαία η οπτική και ατομική προειδοποίηση για την παρουσία του χρήστη πρέπει να περιλαμβάνουν ένα ή περισσότερα 414

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

συστήματα ή μέσα, τοποθετημένα σε στρατηγικό σημείο, τα οποία να εκπέμπουν άμεση ή ανακλώμενη ορατή ακτινοβολία με κατάλληλη φωτεινή ένταση και φωτομετρικές και χρωματομετρικές ιδιότητες. ΜΑΠ που παρέχουν προστασία από πολλαπλούς κινδύνους Τα ΜΑΠ που προορίζονται να προστατεύουν τους χρήστες από πολλούς δυνητικά

ταυτόχρονους

κινδύνους

πρέπει

να

σχεδιάζονται

και

να

κατασκευάζονται με τέτοιον τρόπο ώστε να ικανοποιούνται, ειδικότερα, οι ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας για καθέναν από τους συγκεκριμένους κινδύνους. ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΩΝ ΜΑΠ Ο τεχνικός φάκελος πρέπει να προσδιορίζει τα μέσα που χρησιμοποιεί ο κατασκευαστής προκειμένου να εξασφαλίσει τη συμμόρφωση του ΜΑΠ με τις

εφαρμοστέες

ουσιώδεις

απαιτήσεις

υγείας

και

ασφάλειας

που

αναφέρονται στο άρθρο 5 και καθορίζονται στο παράρτημα II. Ο τεχνικός φάκελος πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τα ακόλουθα στοιχεία: α)

πλήρη περιγραφή του ΜΑΠ και της προβλεπόμενης χρήσης του·

β)

εκτίμηση των κινδύνων έναντι των οποίων το ΜΑΠ προορίζεται να προστατεύει·

γ)

κατάλογο των ουσιωδών απαιτήσεων υγείας και ασφάλειας που ισχύουν για τα ΜΑΠ·

δ)

σχέδια και διαγράμματα για την αρχική σύλληψη και την κατασκευή

του

ΜΑΠ

και

των

συστατικών

μερών,

υποσυγκροτημάτων και κυκλωμάτων του· ε)

τις αναγκαίες περιγραφές και επεξηγήσεις για την κατανόηση των σχεδίων και των διαγραμμάτων που αναφέρονται στο στοιχείο δ) και της λειτουργίας του ΜΑΠ·

στ)

τα στοιχεία αναφοράς των εναρμονισμένων προτύπων που

αναφέρονται στο άρθρο 14 τα οποία έχουν εφαρμοστεί για τον σχεδιασμό και την κατασκευή του ΜΑΠ. Σε περίπτωση μερικής εφαρμογής των εναρμονισμένων προτύπων, ο τεχνικός φάκελος πρέπει να προσδιορίζει τα μέρη που έχουν εφαρμοστεί·

415

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ζ)

σε

περίπτωση

που

τα

εναρμονισμένα

πρότυπα

δεν

εφαρμόστηκαν ή εφαρμόστηκαν μόνο εν μέρει, τις περιγραφές των άλλων τεχνικών προδιαγραφών που εφαρμόστηκαν προκειμένου να πληρούνται οι εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας· η)

τα

αποτελέσματα

των

υπολογισμών

σχεδιασμού,

των

επιθεωρήσεων και των ελέγχων που διενεργήθηκαν για να εξακριβωθεί η συμμόρφωση του ΜΑΠ με τις εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας· θ)

εκθέσεις σχετικά με τις δοκιμές που διενεργήθηκαν για να εξακριβωθεί η συμμόρφωση των ΜΑΠ με τις εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας και, κατά περίπτωση, για να προσδιοριστεί η αντίστοιχη κατηγορία προστασίας·

ι)

περιγραφή των μέσων που χρησιμοποιήθηκαν από τον κατασκευαστή κατά την παραγωγή του ΜΑΠ, προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμόρφωση του παραγόμενου ΜΑΠ προς τις προδιαγραφές σχεδιασμού·

ια)

αντίγραφο

των

οδηγιών

και

των

πληροφοριών

του

κατασκευαστή που αναφέρονται στο σημείο 1.4 του παραρτήματος II· ιβ)

για ΜΑΠ που παράγεται ως ενιαία μονάδα προσαρμοσμένη σε έναν μεμονωμένο χρήστη, όλες τις απαραίτητες οδηγίες για την κατασκευή του εν λόγω ΜΑΠ βάσει του εγκεκριμένου βασικού μοντέλου·

ιγ)

για τα ΜΑΠ που παράγονται σε σειρά όπου κάθε τεμάχιο είναι προσαρμοσμένο σε συγκεκριμένο χρήστη, περιγραφή των μέτρων που πρέπει να λαμβάνει ο κατασκευαστής κατά τη διαδικασία συναρμολόγησης και παραγωγής ώστε να εξασφαλίζεται ότι κάθε τεμάχιο των ΜΑΠ είναι σύμφωνο με τον εγκεκριμένο τύπο και με τις εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (Ενότητα A) 1.

εσωτερικός

έλεγχος

της

παραγωγής

είναι

διαδικασία

αξιολόγησης της συμμόρφωσης με την οποία ο κατασκευαστής εκπληρώνει τις υποχρεώσεις που καθορίζονται στα σημεία 2, 3 και 4 και βεβαιώνει και 416

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δηλώνει με αποκλειστική του ευθύνη ότι τα σχετικά ΜΑΠ πληρούν τις εφαρμοστέες απαιτήσεις του παρόντος κανονισμού. 2.

Τεχνικός φάκελος

Ο κατασκευαστής καταρτίζει τον τεχνικό φάκελο που περιγράφεται στο παράρτημα III. 3.

Κατασκευή

Ο κατασκευαστής λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου η διαδικασία κατασκευής και η παρακολούθησή της να εξασφαλίζουν τη συμμόρφωση του κατασκευαζόμενου ΜΑΠ προς τον τεχνικό φάκελο που αναφέρεται στο σημείο 2 και προς τις εφαρμοστέες απαιτήσεις του παρόντος κανονισμού. 4. 4.1.

Σήμανση CE και δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ Ο

κατασκευαστής

επιθέτει

τη

σήμανση

σε

κάθε μεμονωμένο ΜΑΠ που πληροί τις εφαρμοστέες απαιτήσεις του παρόντος κανονισμού. 4.2.

Ο κατασκευαστής συντάσσει γραπτή δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ για κάθε μοντέλο ΜΑΠ και τη θέτει, μαζί με τον τεχνικό φάκελο, στη διάθεση των εθνικών αρχών επί 10 έτη μετά τη διάθεση του ΜΑΠ στην αγορά. Η δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ αναφέρει τα στοιχεία ταυτοποίησης του ΜΑΠ για το οποίο έχει συνταχθεί. Εφόσον ζητηθεί, διατίθεται στις αρμόδιες αρχές αντίγραφο της δήλωσης συμμόρφωσης ΕΕ.

Εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπος

Οι υποχρεώσεις του κατασκευαστή που καθορίζονται στο σημείο 4 είναι δυνατόν να εκπληρώνονται από τον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπό του, εξ ονόματός του και υπό την ευθύνη του, με την προϋπόθεση ότι ορίζονται λεπτομερώς στην εντολή. 5.2 Κατηγορίες των ΜΑΠ και γενικές γραμμές για την χρήση τους Προστασία από μηχανικές κρούσεις Κρούσεις που οφείλονται σε πτώση ή σε εκτόξευση αντικειμένων και σε πρόσκρουση μέρους του σώματος σε εμπόδιο Τα ΜΑΠ που προορίζονται για προστασία από αυτό το είδος κινδύνου πρέπει να μπορούν να απορροφούν τους κραδασμούς, ώστε να προλαμβάνουν τραυματισμούς που οφείλονται, ιδίως, στη σύνθλιψη ή τη διάτρηση του 417

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

προστατευόμενου μέρους, τουλάχιστον όσον αφορά κρούσεις των οποίων η ενέργεια δεν υπερβαίνει το επίπεδο πέραν του οποίου —λόγω των μεγάλων διαστάσεων ή της μάζας του συστήματος απορρόφησης των κραδασμών— τα ΜΑΠ δεν θα ήταν αποτελεσματικά για το χρονικό διάστημα κατά το οποίο προβλέπεται η χρήση τους. Πτώσεις Πρόληψη πτώσεων από γλίστρημα Οι αντιολισθητικές εξωτερικές σόλες των προστατευτικών υποδημάτων πρέπει να είναι σχεδιασμένες και κατασκευασμένες ή να είναι εξοπλισμένες με συμπληρωματικά μέσα ώστε να εξασφαλίζεται επαρκής πρόσφυση, ανάλογα με τη φύση ή την κατάσταση της επιφάνειας. Πρόληψη πτώσεων από ύψος Τα ΜΑΠ που προορίζονται για την πρόληψη πτώσεων από ύψος ή των συνεπειών τους πρέπει να έχουν ενσωματωμένη διάταξη συγκράτησης του σώματος και σύστημα που να μπορεί να συνδέεται με ασφαλές εξωτερικό σημείο αγκύρωσης. Τα εν λόγω ΜΑΠ πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται έτσι ώστε, υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης, να ελαχιστοποιείται η κατακόρυφη πτώση του χρήστη, προκειμένου να αποτρέπεται η πρόσκρουση σε εμπόδιο, και η δύναμη που χρειάζεται για την ανακοπή της κίνησης να μην φθάνει το όριο πέραν του οποίου μπορεί να αναμένονται σωματικές βλάβες ή το άνοιγμα ή η θραύση κάποιου συστατικού μέρους των ΜΑΠ που θα μπορούσε να προκαλέσει την πτώση του χρήστη. Αυτά τα ΜΑΠ πρέπει επίσης να εξασφαλίζουν ότι, μετά την ανακοπή της κίνησης, ο χρήστης διατηρείται στη σωστή στάση στην οποία μπορεί να περιμένει την ενδεχομένως αναγκαία βοήθεια. Στις οδηγίες του κατασκευαστή πρέπει να προσδιορίζεται, ειδικότερα, κάθε στοιχείο που αφορά τα εξής: α)

τα χαρακτηριστικά που απαιτούνται για το ασφαλές εξωτερικό σημείο αγκύρωσης και το αναγκαίο ελάχιστο διαθέσιμο διάκενο κάτω από τον χρήστη·

β)

τον κατάλληλο τρόπο τοποθέτησης της διάταξης συγκράτησης του σώματος και προσάρτησης του συστήματος σύνδεσης με το ασφαλές εξωτερικό σημείο αγκύρωσης.

Μηχανικές δονήσεις 418

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τα ΜΑΠ που έχουν σχεδιαστεί για να αποτρέπουν τις επιδράσεις των μηχανικών δονήσεων πρέπει να μπορούν να εξασφαλίζουν την επαρκή εξασθένηση των δονήσεων των συστατικών μερών που μπορούν να βλάψουν το μέρος του σώματος που εκτίθεται σε κίνδυνο. Προστασία από τη στατική πίεση σε μέλος του σώματος Τα ΜΑΠ που έχουν σχεδιαστεί για την προστασία μέρους του σώματος από τη στατική πίεση πρέπει να μπορούν να μειώνουν επαρκώς τις σχετικές συνέπειες, ώστε να προλαμβάνονται σοβαροί τραυματισμοί ή χρόνιες παθήσεις. Προστασία από μηχανικούς τραυματισμούς Τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ που έχουν σχεδιαστεί για την προστασία ολόκληρου του σώματος ή ενός μέρους του από επιφανειακούς τραυματισμούς, όπως εκδορές, τσιμπήματα, αμυχές ή δαγκώματα,

πρέπει

να

επιλέγονται

να

σχεδιάζονται

και

να

ενσωματώνονται ώστε οι εν λόγω τύποι ΜΑΠ να είναι επαρκώς ανθεκτικοί στην τριβή, στη διάτρηση και στο σχίσιμο υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Προστασία εντός υγρών Πρόληψη πνιγμών Τα ΜΑΠ που έχουν σχεδιαστεί με σκοπό την πρόληψη πνιγμών πρέπει να μπορούν να επαναφέρουν στην επιφάνεια το ταχύτερο δυνατό, χωρίς κίνδυνο για την υγεία, τον ενδεχομένως εξαντλημένο ή λιπόθυμο χρήστη μετά την πτώση του σε υγρό μέσο και να επιτρέπουν στον χρήστη να επιπλέει σε θέση που καθιστά εφικτή την αναπνοή εν αναμονή βοήθειας. Τα ΜΑΠ μπορούν να έχουν ολική ή μερική εκ κατασκευής πλευστότητα ή να έχουν τη δυνατότητα πλήρωσης με αέρα, ο οποίος να μπορεί να απελευθερώνεται είτε αυτόματα είτε με το χέρι, ή να έχουν τη δυνατότητα πλήρωσης με το στόμα. Υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης: α)

τα

ΜΑΠ

πρέπει

να

μπορούν,

χωρίς

να

επηρεάζεται

ικανοποιητική λειτουργία τους, να είναι ανθεκτικά στις συνέπειες της πρόσκρουσης στο υγρό μέσο, καθώς και στους περιβαλλοντικούς παράγοντες που είναι εγγενείς στο συγκεκριμένο μέσο·

419

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β)

τα φουσκωτά ΜΑΠ πρέπει να μπορούν να γεμίζουν με αέρα γρήγορα και πλήρως.

Όταν το απαιτούν ειδικές προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης, ορισμένοι τύποι ΜΑΠ πρέπει επίσης να ικανοποιούν μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες συμπληρωματικές απαιτήσεις: α)

να περιλαμβάνουν όλες τις διατάξεις φουσκώματος που αναφέρονται στο δεύτερο εδάφιο και/ή διάταξη φωτεινής ή ακουστικής προειδοποίησης·

β)

να περιλαμβάνουν διάταξη ζεύξης και πρόσδεσης του σώματος, ώστε να μπορεί ο χρήστης να εξαχθεί από το υγρό μέσο·

γ)

να είναι κατάλληλα για παρατεταμένη χρήση καθ' όλη τη διάρκεια

της

δραστηριότητας

κατά

την

οποία

χρήστης,

ενδεχομένως ντυμένος, διατρέχει τον κίνδυνο να πέσει στο υγρό μέσο ή είναι υποχρεωμένος να βουτήξει σε αυτό. Βοηθήματα επίπλευσης Είδη ένδυσης που προορίζονται να εξασφαλίσουν αποτελεσματικό βαθμό επίπλευσης, ανάλογα με την προβλεπόμενη χρήση τους, πρέπει να μπορούν να φορεθούν με ασφάλεια και να παρέχουν θετική στήριξη στο υγρό μέσο. Υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης, τα εν λόγω ΜΑΠ δεν πρέπει να εμποδίζουν την ελευθερία κινήσεων του χρήστη, αλλά να δίνουν, ιδίως, τη δυνατότητα στον χρήστη να κολυμπά ή να κινείται προκειμένου να διαφύγει έναν κίνδυνο ή για να διασώσει άλλα άτομα. Προστασία από τις βλαβερές συνέπειες του θορύβου Τα ΜΑΠ που προορίζονται για την προστασία από τις βλαβερές συνέπειες του θορύβου πρέπει να μπορούν να μειώνουν τον θόρυβο, ώστε η έκθεση του χρήστη σ' αυτόν να μην υπερβαίνει σε καμία περίπτωση τις οριακές τιμές που καθορίζονται στην οδηγία 2003/10/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1). Κάθε τεμάχιο των ΜΑΠ πρέπει να φέρει επισήμανση στην οποία να αναγράφεται το επίπεδο εξασθένισης του θορύβου που εξασφαλίζουν τα ΜΑΠ. Σε περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατόν, η επισήμανση πρέπει να τοποθετείται στη συσκευασία. Προστασία από τη θερμότητα και/ή τη φωτιά Τα ΜΑΠ που έχουν σχεδιαστεί με σκοπό την προστασία ολόκληρου του σώματος ή ενός μέρους του από τις επιδράσεις της θερμότητας και/ή της 420

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

φωτιάς πρέπει να είναι επαρκώς θερμομονωτικά και να παρουσιάζουν επαρκή μηχανική αντοχή στις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Συστατικά υλικά και άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ Τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη που προορίζονται για την προστασία από την ακτινοβολούμενη και τη μεταφερόμενη θερμότητα πρέπει να έχουν τον κατάλληλο συντελεστή μετάδοσης της ροής της προσπίπτουσας θερμότητας και να είναι επαρκώς άφλεκτα, ώστε να αποτρέπεται

οποιοσδήποτε

κίνδυνος

αυτόματης

ανάφλεξης

υπό

τις

προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Όταν η εξωτερική επιφάνεια των εν λόγω υλικών και συστατικών μερών πρέπει να είναι ανακλαστική, η ανακλαστική της ικανότητα πρέπει να αντιστοιχεί στην ένταση ροής της θερμότητας που εκπέμπεται λόγω ακτινοβολίας στην υπέρυθρη ζώνη. Τα υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των μέσων που προορίζονται για σύντομη χρήση σε θερμά περιβάλλοντα και των ΜΑΠ που μπορεί να δεχτούν εκτοξευόμενα θερμά προϊόντα, όπως τετηγμένα υλικά, πρέπει να έχουν επίσης επαρκή θερμοχωρητικότητα, ώστε να συγκρατούν το μεγαλύτερο μέρος της αποθηκευμένης θερμότητας έως ότου ο χρήστης απομακρυνθεί από τον επικίνδυνο χώρο και αφαιρέσει το ΜΑΠ. Τα υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ που μπορεί να δεχτούν εκτοξευόμενα θερμά προϊόντα πρέπει επίσης να απορροφούν επαρκώς τις μηχανικές κρούσεις. Τα υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ που μπορεί να έρθουν τυχαία σε επαφή με φλόγα, καθώς και εκείνα που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή βιομηχανικών μέσων ή μέσων πυρόσβεσης πρέπει επίσης να εξασφαλίζουν τον βαθμό αφλεξίας και προστασίας από τη θερμότητα ή το βολταϊκό τόξο που ανταποκρίνεται στην κατηγορία κινδύνου η οποία αντιστοιχεί στις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Δεν πρέπει να λιώνουν υπό την επίδραση φλόγας ούτε να συμβάλλουν στη διάδοσή της. Πλήρη ΜΑΠ, έτοιμα για χρήση Υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης: α)

η ποσότητα της θερμότητας που μεταφέρεται από το ΜΑΠ στον χρήστη πρέπει να είναι αρκετά μικρή, ώστε η θερμότητα που συσσωρεύεται στο προστατευόμενο μέρος του σώματος κατά τη

421

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χρήση του εν λόγω ΜΑΠ να μη φθάνει σε καμία περίπτωση το όριο πόνου ή το όριο πέραν του οποίου προκαλείται βλάβη στην υγεία· β)

το ΜΑΠ πρέπει, αν κρίνεται αναγκαίο, να εμποδίζει τη διείσδυση υγρών ή ατμών και δεν πρέπει να προκαλεί εγκαύματα λόγω της επαφής μεταξύ του προστατευτικού του περιβλήματος και του χρήστη.

Σε περίπτωση που τα ΜΑΠ φέρουν ψυκτικές διατάξεις για να απορροφάται η προσπίπτουσα θερμότητα με εξάτμιση υγρού ή με εξάχνωση στερεού, πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε οι τυχόν πτητικές ουσίες που εκλύονται να απορρίπτονται εκτός του προστατευτικού περιβλήματος και όχι προς τον χρήστη. Σε περίπτωση που τα ΜΑΠ φέρουν αναπνευστικές διατάξεις, οι εν λόγω διατάξεις

πρέπει

να

ανταποκρίνονται

πλήρως

στην

προστατευτική

λειτουργία που αναμένεται να παρέχουν υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Οι οδηγίες του κατασκευαστή που συνοδεύουν τα ΜΑΠ τα οποία προορίζονται για σύντομη χρήση στο εσωτερικό θερμών χώρων πρέπει, ιδίως, να παρέχουν κάθε στοιχείο χρήσιμο για τον καθορισμό της μέγιστης επιτρεπόμενης έκθεσης του χρήστη στη θερμότητα που μεταδίδεται μέσω των ΜΑΠ στο πλαίσιο της προβλεπόμενης χρήσης τους. Προστασία από το ψύχος Τα ΜΑΠ που είναι σχεδιασμένα για να εξασφαλίζουν την προστασία ολόκληρου του σώματος ή ενός μέρους του από την επίδραση του ψύχους πρέπει να είναι επαρκώς θερμομονωτικά και να παρουσιάζουν επαρκή μηχανική αντοχή για τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης για τις οποίες προορίζονται. Συστατικά υλικά και άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ Τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ που είναι κατάλληλα για την προστασία από το ψύχος πρέπει να έχουν τόσο χαμηλό συντελεστή μετάδοσης της προσπίπτουσας θερμικής ροής όσο απαιτείται υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Τα εύκαμπτα υλικά και άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ που προορίζονται για χρήση στο εσωτερικό ψυχρών χώρων πρέπει να διατηρούν τον βαθμό ευκαμψίας που απαιτείται ώστε να εκτελούνται οι αναγκαίες κινήσεις και να λαμβάνονται οι απαιτούμενες στάσεις. 422

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τα υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ που μπορεί να δεχτούν εκτοξευόμενα ψυχρά προϊόντα πρέπει επίσης να απορροφούν επαρκώς τις μηχανικές κρούσεις (βλέπε σημείο 3.1). Πλήρη ΜΑΠ, έτοιμα για χρήση Υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης εφαρμόζονται οι ακόλουθες απαιτήσεις: α)

η ροή που μεταδίδεται από τα ΜΑΠ στον χρήστη πρέπει να είναι επαρκώς χαμηλή, ώστε το ψύχος που συσσωρεύεται κατά τη χρήση των ΜΑΠ σε οποιοδήποτε σημείο του προστατευόμενου μέρους του σώματος —συμπεριλαμβανομένων των ακροδαχτύλων χεριών και ποδιών στις αντίστοιχες περιπτώσεις— να μην φτάνει σε καμία περίπτωση το όριο πόνου ή το όριο πέραν του οποίου προκαλείται βλάβη στην υγεία·

β)

τα ΜΑΠ πρέπει να εμποδίζουν όσο το δυνατόν περισσότερο τη διείσδυση υγρών όπως, π.χ., το νερό της βροχής και δεν πρέπει να προκαλούν σωματικές βλάβες λόγω της επαφής μεταξύ του ψυχρού προστατευτικού τους περιβλήματος και του χρήστη.

Σε περίπτωση που τα ΜΑΠ φέρουν αναπνευστικές διατάξεις, οι εν λόγω διατάξεις

πρέπει

να

ανταποκρίνονται

επαρκώς

στην

προστατευτική

χρήσιμο για

τον καθορισμό

της μέγιστης

επιτρεπόμενης έκθεσης του χρήστη στο ψύχος που μεταδίδεται από τα ΜΑΠ. Προστασία από την ηλεκτροπληξία Μονωτικά μέσα Τα ΜΑΠ που είναι σχεδιασμένα για να προστατεύουν ολόκληρο το σώμα ή μέρος του από τις επιδράσεις του ηλεκτρικού ρεύματος πρέπει να είναι επαρκώς μονωμένα έναντι των τιμών τάσης στις οποίες είναι πιθανό να εκτεθεί ο χρήστης υπό τις πλέον δυσμενείς προβλεπόμενες συνθήκες. Για τον σκοπό αυτό, τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των εν λόγω τύπων ΜΑΠ πρέπει να επιλέγονται ή να σχεδιάζονται και να ενσωματώνονται έτσι ώστε να εξασφαλίζουν ότι το μετρούμενο ρεύμα διαρροής από το προστατευτικό περίβλημα υπό συνθήκες δοκιμής κατά τις 423

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

οποίες εφαρμόζονται τάσεις αντίστοιχες προς εκείνες που είναι πιθανό να αντιμετωπιστούν επιτόπου ελαχιστοποιείται και, σε κάθε περίπτωση, είναι μικρότερο από τη μέγιστη επιτρεπόμενη συμβατική τιμή που αντιστοιχεί στο ανώτατο όριο ανοχής. Οι τύποι ΜΑΠ που προορίζονται αποκλειστικά για εργασίες ή χειρισμούς σε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις οι οποίες βρίσκονται ή μπορεί να τεθούν υπό τάση πρέπει να φέρουν, τόσο οι ίδιοι όσο και η συσκευασία τους, επισήμανση που να αναφέρει, ιδίως, την κατηγορία προστασίας ή την αντίστοιχη τάση λειτουργίας τους, τον αριθμό σειράς τους και την ημερομηνία κατασκευής τους. Επιπλέον, πρέπει να προβλέπεται χώρος έξω από το προστατευτικό περίβλημα των εν λόγω ΜΑΠ στον οποίο να αναγράφονται αργότερα η ημερομηνία έναρξης της χρήσης, καθώς και οι ημερομηνίες των περιοδικών δοκιμών ή ελέγχων που πρέπει να πραγματοποιηθούν. Οι οδηγίες του κατασκευαστή πρέπει να αναφέρουν, ειδικότερα, την αποκλειστική χρήση για την οποία προορίζονται οι συγκεκριμένοι τύποι ΜΑΠ, καθώς και το είδος και τη συχνότητα των διηλεκτρικών δοκιμών στις οποίες υποβάλλονται κατά τη διάρκεια ζωής τους. Αγώγιμα μέσα Τα αγώγιμα ΜΑΠ που προορίζονται για εργασίες υπό υψηλή τάση πρέπει να σχεδιάζονται

και

να

κατασκευάζονται

με

τέτοιον

τρόπο

ώστε

να

εξασφαλίζεται ότι δεν υπάρχει διαφορά δυναμικού μεταξύ του χρήστη και των εγκαταστάσεων στις οποίες εκτελεί τις εργασίες του. Ακτινοπροστασία Μη ιοντίζουσα ακτινοβολία Τα ΜΑΠ που είναι σχεδιασμένα για την πρόληψη οξείας ή χρόνιας βλάβης των ματιών από πηγές μη ιοντίζουσας ακτινοβολίας πρέπει να μπορούν να απορροφούν ή να ανακλούν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που ακτινοβολείται σε επιβλαβή μήκη κύματος χωρίς να επηρεάζουν αρνητικά τη μετάδοση του αβλαβούς μέρους του ορατού φάσματος, την αντίληψη των αντιθέσεων και την ικανότητα διάκρισης των χρωμάτων, όταν αυτό απαιτείται από τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Για τον σκοπό αυτό, τα μέσα προστασίας των ματιών πρέπει να σχεδιάζονται και να κατασκευάζονται έτσι ώστε, για κάθε επιβλαβές μήκος κύματος, να έχουν συντελεστή φασματικής μετάδοσης ο οποίος να ελαχιστοποιεί την πυκνότητα φωτισμού της ακτινοβολούμενης ενέργειας η οποία μπορεί να 424

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

φθάσει στο μάτι του χρήστη μέσω του φίλτρου και να μην υπερβαίνει, σε καμία περίπτωση, τη μέγιστη επιτρεπόμενη τιμή έκθεσης. Τα ΜΑΠ που είναι σχεδιασμένα για την προστασία του δέρματος από ιοντίζουσα ακτινοβολία πρέπει να μπορούν να απορροφούν ή να ανακλούν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που ακτινοβολείται στα επιβλαβή μήκη κύματος. Επιπλέον, οι προστατευτικές ιδιότητες των εν λόγω γυαλιών δεν πρέπει να υποβαθμίζονται ούτε να χάνονται λόγω επίδρασης της ακτινοβολίας που εκπέμπεται υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Κάθε δείγμα που διατίθεται στην αγορά πρέπει να φέρει τον αριθμό του βαθμού προστασίας στον οποίο αντιστοιχεί η καμπύλη φασματικής κατανομής του συντελεστή μετάδοσης. Τα προστατευτικά γυαλιά που είναι κατάλληλα για πηγές ακτινοβολίας του ίδιου είδους πρέπει να ταξινομούνται με αύξουσα σειρά βάσει του συντελεστή προστασίας τους και οι οδηγίες του κατασκευαστή πρέπει να αναφέρουν,

ιδίως,

τον

τρόπο

επιλογής

των

κατάλληλων

ΜΑΠ

λαμβανομένων υπόψη των σχετικών συνθηκών χρήσης, όπως η απόσταση από την πηγή και η φασματική κατανομή της ακτινοβολούμενης ενέργειας στη συγκεκριμένη απόσταση. Ο σχετικός αριθμός του συντελεστή προστασίας πρέπει να αναγράφεται από τον κατασκευαστή σε κάθε απορροφητικό μέσο προστασίας των ματιών. Ιοντίζουσα ακτινοβολία Προστασία από την εξωτερική ραδιενεργή μόλυνση Τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ που έχουν σχεδιαστεί με σκοπό την προστασία ολόκληρου του σώματος ή ενός μέρους του από ραδιενεργό σκόνη και από αέρια, υγρά ή μείγματα αυτών πρέπει να επιλέγονται ή να σχεδιάζονται και να ενσωματώνονται έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα μέσα αυτά αποτρέπουν αποτελεσματικά τη διείσδυση των μολυσματικών παραγόντων υπό τις προβλέψιμες συνθήκες χρήσης. Ανάλογα με τη φύση ή την κατάσταση των μολυσματικών παραγόντων, η αναγκαία στεγανότητα μπορεί να επιτυγχάνεται με την αδιαπερατότητα του προστατευτικού περιβλήματος και/ή με κάθε άλλο κατάλληλο μέσο, όπως συστήματα

αερισμού

και

συμπίεσης

που

να

είναι

σχεδιασμένα

να

αποτρέπουν την οπισθοσκέδαση των εν λόγω μολυσματικών παραγόντων.

425

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τα τυχόν μέτρα απομόλυνσης στα οποία υπόκεινται τα ΜΑΠ δεν πρέπει να επηρεάζουν αρνητικά την ενδεχόμενη επαναχρησιμοποίηση των ΜΑΠ κατά την προβλεπόμενη διάρκεια ζωής των εν λόγω τύπων εξοπλισμού. Προστασία από την εξωτερική ακτινοβολία Τα ΜΑΠ που προορίζονται για την ολική προστασία του χρήστη από την εξωτερική ακτινοβολία ή, αν αυτό δεν είναι δυνατόν, για την εξασθένιση των ακτινοβολιών αυτών σε επαρκή βαθμό πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να

εξουδετερώνουν

μόνο

την

ασθενή

ακτινοβολία

ηλεκτρονίων

(π.χ. ακτινοβολία βήτα) ή φωτονίων (π.χ. ακτινοβολία Χ, γ). Τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη αυτών των τύπων ΜΑΠ πρέπει να επιλέγονται ή να σχεδιάζονται και να ενσωματώνονται έτσι ώστε να παρέχουν το επίπεδο προστασίας του χρήστη που απαιτείται από τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης χωρίς να αυξάνουν τη διάρκεια της έκθεσης λόγω παρακώλυσης των κινήσεων, της στάσης ή της μετακίνησης του χρήστη. Τα ΜΑΠ πρέπει να φέρουν επισήμανση που να αναφέρει τον τύπο και το αντίστοιχο πάχος του (των) συστατικού(-ών) υλικού(-ών) που είναι κατάλληλο(-α) για τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Προστασία από επικίνδυνες ουσίες και μείγματα που είναι επιβλαβή για την υγεία καθώς και από βιολογικούς παράγοντες Προστασία των αναπνευστικών οδών Τα ΜΑΠ που προορίζονται για την προστασία των αναπνευστικών οδών πρέπει να επιτρέπουν την παροχή κατάλληλου για αναπνοή αέρα στον χρήστη όταν αυτός εκτίθεται σε ατμόσφαιρα μολυσμένη και/ή με ανεπαρκή συγκέντρωση οξυγόνου. Ο κατάλληλος για αναπνοή αέρας τον οποίο παρέχει το ΜΑΠ στον χρήστη πρέπει να λαμβάνεται με κατάλληλα μέσα, π.χ. με διήθηση του μολυσμένου αέρα μέσα από το ΜΑΠ ή με τροφοδότηση από εξωτερική μη μολυσμένη πηγή. Τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των εν λόγω τύπων ΜΑΠ πρέπει να επιλέγονται ή να σχεδιάζονται και να ενσωματώνονται έτσι ώστε να εξασφαλίζουν την επαρκή λειτουργία και υγιεινή της αναπνοής του χρήστη κατά τη διάρκεια χρήσης των εν λόγω ΜΑΠ υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες.

426

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η στεγανότητα της προσωπίδας (μάσκας), η πτώση της πίεσης κατά την εισπνοή καθώς και, όσον αφορά τις διηθητικές συσκευές, η ικανότητα καθαρισμού πρέπει να διατηρούν τη διείσδυση μολυσματικών ουσιών λόγω μολυσμένης ατμόσφαιρας σε επαρκώς χαμηλά επίπεδα, ώστε να μην προκαλεί βλάβες στην υγεία ή την υγιεινή του χρήστη. Τα ΜΑΠ πρέπει να φέρουν πληροφορίες σχετικά με τα ειδικά χαρακτηριστικά τους έτσι ώστε, σε συνδυασμό με τις οδηγίες, κάθε καταρτισμένος και ειδικευμένος χρήστης να μπορεί να χρησιμοποιεί τα ΜΑΠ σωστά. Ως προς τα διηθητικά μέσα, οι οδηγίες του κατασκευαστή πρέπει επίσης να επισημαίνουν την προθεσμία αποθήκευσης των νέων φίλτρων που διατηρούνται στην αρχική τους συσκευασία. Προστασία από την επαφή με το δέρμα ή τα μάτια Τα ΜΑΠ που προορίζονται για την προστασία της επιφάνειας ολόκληρου του σώματος ή μέρους του από την επαφή με ουσίες και μείγματα που είναι επικίνδυνα για την υγεία ή με βιολογικούς παράγοντες πρέπει να μπορούν να αποτρέπουν τη διείσδυση ή τη διάχυση αυτών των ουσιών, μειγμάτων και

παραγόντων

μέσω

του

προστατευτικού

περιβλήματος

υπό

τις

προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης για τις οποίες προορίζονται τα ΜΑΠ. Για τον σκοπό αυτό, τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των εν λόγω τύπων ΜΑΠ πρέπει να επιλέγονται ή να σχεδιάζονται και να ενσωματώνονται έτσι ώστε να εξασφαλίζουν, στο μέτρο του δυνατού, την πλήρη στεγανότητα που, όταν κρίνεται αναγκαίο, θα παρέχει τη δυνατότητα παρατεταμένης

καθημερινής

χρήσης

ή,

διαφορετικά,

περιορισμένη

στεγανότητα, η οποία θα απαιτεί τον περιορισμό της διάρκειας χρήσης. Όταν, λόγω της φύσης τους και των προβλεπόμενων συνθηκών χρήσης τους, ορισμένες ουσίες και μείγματα που είναι επικίνδυνα για την υγεία ή βιολογικοί παράγοντες έχουν αυξημένη διεισδυτικότητα η οποία περιορίζει τη διάρκεια της προστασίας που παρέχουν τα εν λόγω ΜΑΠ, αυτά πρέπει να υπόκεινται στις τυποποιημένες δοκιμές, προκειμένου να ταξινομούνται με βάση τις επιδόσεις τους. Τα ΜΑΠ που θεωρείται ότι πληρούν τις προδιαγραφές δοκιμής πρέπει να φέρουν επισήμανση στην οποία να αναφέρονται, ιδίως, τα ονόματα ή, ελλείψει ονομάτων, οι κωδικοί των ουσιών που χρησιμοποιήθηκαν στις δοκιμές, καθώς και η αντίστοιχη περίοδος

της

παρεχόμενης

προστασίας.

Επιπλέον,

οι

οδηγίες

του

κατασκευαστή πρέπει να περιλαμβάνουν, ιδίως, ερμηνεία των κωδικών (αν 427

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κρίνεται αναγκαίο), λεπτομερή περιγραφή των τυποποιημένων δοκιμών, καθώς και κάθε στοιχείο που είναι χρήσιμο για τον καθορισμό της μέγιστης επιτρεπόμενης χρήσης των εν λόγω ΜΑΠ υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης. Καταδυτικός εξοπλισμός Η αναπνευστική συσκευή πρέπει να επιτρέπει την παροχή εισπνεύσιμου αέριου μείγματος στον χρήστη υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης και με βάση, ιδίως, το μέγιστο βάθος κατάδυσης. Όταν οι προβλεπόμενες συνθήκες χρήσης το απαιτούν, ο καταδυτικός εξοπλισμός πρέπει να περιλαμβάνει τα εξής: α)

στολή που να προστατεύει τον χρήστη από το ψύχος (βλέπε σημείο 3.7) και/ή από την πίεση λόγω του βάθους της κατάδυσης (βλέπε σημείο 3.2)·

β)

σύστημα συναγερμού που να είναι σχεδιασμένο ώστε να προειδοποιεί εγκαίρως τον χρήστη για την επικείμενη έλλειψη παροχής εισπνεύσιμου αέριου μείγματος (βλέπε σημείο 2.8)·

γ)

σωσίβια διάταξη που να επιτρέπει στον χρήστη να ανέρχεται στην επιφάνεια (βλέπε σημείο 3.4.1).

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΕΦΑΛΙΟΥ Στις

περιπτώσεις

που

οι

εργαζόµενοι

εκτίθενται

σε

κίνδυνο

τραυµατισµού του κεφαλιού κατά τη διάρκεια της εργασίας πρέπει να εφοδιάζονται µε κατάλληλο κράνος ασφαλείας. Ο κίνδυνος αυτός µπορεί να προέλθει κύρια από: • Πτώση των ιδίων των εργαζοµένων • Πτώση ή εκτίναξη αντικειµένων • Πρόσκρουση σε αντικείµενο, µηχάνηµα ή στοιχείο κατασκευής • Ηλεκτρισµό

428

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΟΡΜΟΥ Όταν κατά τη διάρκεια της εργασίας υπάρχει κίνδυνος να λερωθούν ή να καταστραφούν τα κανονικά ρούχα των εργαζοµένων πρέπει αυτοί να εφοδιάζονται µε τα κατάλληλα για το είδος της εργασίας ενδύµατα εργασίας όπως : • Ενδύµατα προστασίας από τις κακοκαιρίες όπως σε εργασίες στο ύπαιθρο µε βροχή ή κρύο. • Προστατευτικά ενδύµατα που αναφλέγονται δύσκολα για εργασίες συγκόλλησης. • Προστατευτικά ενδύµατα για εκτέλεση εργασιών σε θέσεις µε πιθανότητα ύπαρξης εκρηκτικού περιβάλλοντος. • ∆ερµάτινες ποδιές για εργασίες συγκόλλησης. • Γιλέκα, σακάκια και ποδιές προστασίας από τις µηχανικές και χηµικές προσβολές. • Ζώνες συγκράτησης κορµού. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΜΑΤΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΟΥ Οι εργαζόµενοι πρέπει να εφοδιάζονται µε κατάλληλη προσωπίδα, οθόνη, κατάλληλα γυαλιά (µε άχρωµα ή έγχρωµα κρύσταλλα) ή άλλο κατάλληλο ανάλογα µε τη φύση της εργασίας, ατοµικό µέσο προστασίας όταν υπάρχει κίνδυνος τραυµατισµού του προσώπου και των µατιών τους ή βλάβη της όρασής τους από: • Εκτινασόµενα σωµατίδια. • Επικίνδυνες ουσίες (καυστικά, ερεθιστικά υγρά, ατµούς κ.λ.π.). • Επικίνδυνες ακτινοβολίες.

429

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΚΟΗΣ Οι εργαζόµενοι πρέπει να προστατεύονται από τους κινδύνους που προέρχονται ή µπορεί να προέλθουν κατά την εργασία όταν εκτίθενται σε θόρυβο. Ο θόρυβος κατά την εργασία εκτιµάται και εφόσον υπάρχει ανάγκη, µετράται προκειµένου να επισηµανθούν οι εργαζόµενοι και οι τόποι εργασίας τους που πιθανόν δηµιουργείται πρόβληµα Τα τρία βασικά είδη Μέσων Ατοµικής Προστασίας της ακοής είναι:

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΩΝ Ο∆ΩΝ Τα Μέσα Ατοµικής Προστασίας της αναπνοής διακρίνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες: 1.

Αναπνευστήρες µε φίλτρο για τον καθαρισµό του εισπνεόµενου

αέρα του άµεσου περιβάλλοντος από τα αιωρούµενα τοξικά αέρια ή τη σκόνη 2.

Αυτοδύναµες αναπνευστικές συσκευές

430

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αναπνευστικές συσκευές µε συνεχή παροχή καθαρού αέρα, µέσω

σωλήνα από το εξωτερικό περιβάλλον εκτός του µολυσµένου χώρου εργασίας

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΧΕΡΙΩΝ ΚΑΙ ΒΡΑΧΙΟΝΩΝ Οι εργαζόµενοι πρέπει να εφοδιάζονται µε κατάλληλα γάντια και όταν χρειάζεται µε καλύµµατα των βραχιόνων τους ή να τους χορηγούνται ειδικές προστατευτικές κρέµες ανάλογα µε τη φύση της εργασίας τους από: • Ουσίες θερµές, τοξικές, ερεθιστικές ή διαβρωτικές. • Εκτινάξεις διάπυρων ή αιχµηρών σωµατιδίων. • Κίνδυνο ηλεκτροπληξίας. • Αντικείµενα, εργαλεία ή µηχανήµατα υψηλής θερµοκρασίας ή µε επιφάνειες και ακµές αιχµηρές ή κοφτερές. • Μηχανήµατα ή εργαλεία που είναι δυνατόν µα άλλο τρόπο να τραυµατίσουν τα χέρια (π.χ. µε συνεχή τριβή, πρόσκρουση ή δονήσεις όπως κατά των διατρητικών αεροσφυρών).

Οδηγίες για τη χρήση και συντήρηση των γαντιών: 431

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

∆εν προσφέρουν όλα τα γάντια την ίδια προστασία. Ανάλογα µε

την εργασία που εκτελείται υπάρχουν και τα κατάλληλα γάντια. 2.

Να γίνεται έλεγχος στα γάντια πριν από κάθε χρήση ώστε να µην

υπάρχουν τρύπες στα άκρα και ανάµεσα στα δάκτυλα. 3.

Πριν βγουν τα γάντια, πρέπει πρώτα να ξεπλυθούν µε σαπούνι και

νερό για να αποµακρυνθούν τα χηµικά, τα ξένα σώµατα κ.λ.π., να στεγνώνονται καλά και να αερίζονται. 4.

Να µην στεγνώνονται πάνω σε καλοριφέρ, σόµπα κ.λ.π. η διαρκής

επίδραση της θερµότητας αλλοιώνει τα γάντια και αυξάνει τη διαπερατότητα. Να µην αφήνονται τα γάντια για χηµικά γυρισµένα το µέσα έξω. Αυτό µπορεί να παγιδεύσει χηµικά ή ατµούς µέσα στα γάντια να σαπίσει το υλικό τους. Να µην αφήνονται τα γάντια για χηµικά γυρισµένα το µέσα έξω. Αυτό µπορεί να παγιδεύσει χηµικά ή ατµούς µέσα στα γάντια να σαπίσει το υλικό τους. 6.

Να µην αποθηκεύονται τα γάντια µε τα µανικέτια διπλωµένα. Η

πτυχή εξασθενίζει το υλικό και µπορεί να σκιστούν εύκολα. 7.

Να ελέγχονται τα γάντια που παραµένουν στις αποθήκες και να

γίνεται αντικατάσταση των παλιών και χαλασµένων γαντιών. 8.

Τα γάντια του ηλεκτροτεχνίτη πρέπει κάθε 6 µήνες να ελέγχονται

για διηλεκτρική αντοχή αν χρησιµοποιούνται συχνά και κάθε 12 αν χρησιµοποιούνται ευκαιριακά. 9.

Εκτός του οπτικού ελέγχου τα γάντια του ηλεκτροτεχνίτη πρέπει

κάθε πρωί να ελέγχονται µε πίεση αέρα. 10. Τα γάντια πρέπει να φυλάσσονται σε µέρος ξηρό και σκοτεινό, όπου η θερµοκρασία θα κυµαίνεται µεταξύ 10 και 21 βαθµών C Σε κάθε γάντι πρέπει να υπάρχουν τα παρακάτω: • Το CE (σήµα πιστότητας της ΕΟΚ) • Ο αριθµός του εργαστηρίου που το ενέκρινε • Το έτος παραγωγής του • Το όνοµα του κατασκευαστή • Οι ιδιαίτερες ιδιότητές του π.χ. Α,Η, ή RC • Το σύµβολο προστασίας από ηλεκτρικούς • κινδύνους που είναι το διπλό τρίγωνο • ∆ιαφορετικός χρωµατισµός ανά κλάση ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΟ∆ΙΩΝ Ο κίνδυνος τραυµατισµού των ποδιών µπορεί να προέλθει από: • Πτώση αντικειµένων, πρόσκρουση ή σύνθλιψη • Ουσίες θερµές, τοξικές, ερεθιστικές ή διαβρωτικές • Καρφιά ή άλλα αιχµηρά υλικά ή επιφάνειες • Εργαλεία µε κοφτερές ακµές (όπως π.χ. τσεκούρια) 432

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• Ολισθηρές επιφάνειες Ανάλογα µε το είδος των προς εκτέλεσης εργασιών επιλέγονται και τα κατάλληλα προστατευτικά υποδήµατα ή µπότες για τους εργαζόµενους όπως: • Υποδήµατα, µπότες ασφαλείας • Υποδήµατα, µπότες µε συµπληρωµατική προστασία του άκρου του ποδιού • Υποδήµατα, µπότες για προστασία από το κρύο • Υποδήµατα, µπότες για προστασία από τα ηλεκτροστατικά φορτία • Υποδήµατα, µπότες µε ηλεκτρική µόνωση

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΟΧΗΜΑΤΑ Οι εργαζόµενοι που εκτίθενται συχνά σε κίνδυνο

ατυχήµατος

από

κινούµενα οχήµατα πρέπει να

εφοδιάζονται µε: • Ειδικά ευδιάκριτα ακόµη και σε συνθήκες µειωµένης ορατότητας, ενδύµατα χρώµατος ζωηρού κίτρινου ή πορτοκαλί (π.χ. γιλέκα οπτικής σήµανσης). • Μέσα ή εξαρτήµατα που ανακλούν το φως (ανακλαστικά).

433

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΠΝΙΓΜΟ Οι εργαζόµενοι που µπορεί να εκτεθούν σε κίνδυνο ατυχήµατος από πνιγµό πρέπει να εφοδιάζονται µε: • Σωσίβια • Σωστικές ενδυµασίες

5.3 Βασική νομοθεσία για τα ΜΑΠ 1 ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Αριθμ. 43726 Παροχή μέσων ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους των OTA α΄ και β΄ βαθμού και των νομικών προσώπων αυτών και μέτρα προληπτικής ιατρικής. 434

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΑΝΟΝΙΣΜΌΣ

(ΕΕ)

2016/425

ΤΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΫ

ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ της 9ης Μαρτίου 2016 σχετικά με τα μέσα ατομικής προστασίας και για την κατάργηση της οδηγίας 89/686/ΕΟΚ του Συμβουλίου (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 1 Αντικείμενο Ο παρών κανονισμός καθορίζει απαιτήσεις για τον σχεδιασμό και την κατασκευή των μέσων ατομικής προστασίας (ΜΑΠ) που πρόκειται να καταστούν

διαθέσιμα στην

αγορά,

προκειμένου

να

εξασφαλιστεί

προστασία της υγείας και της ασφάλειας των χρηστών και να θεσπιστούν κανόνες για την ελεύθερη κυκλοφορία των ΜΑΠ στην Ένωση. Άρθρο 2 Πεδίο εφαρμογής 1.

Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται σε ΜΑΠ.

Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται σε ΜΑΠ:

α)που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για χρήση από τις ένοπλες δυνάμεις ή για την τήρηση του νόμου και της τάξης· β)που έχουν σχεδιαστεί να χρησιμοποιηθούν για αυτοάμυνα, με εξαίρεση τα ΜΑΠ που προορίζονται για αθλητικές δραστηριότητες· γ) που έχουν σχεδιαστεί για ιδιωτική χρήση για την προστασία από: i) ατμοσφαιρικές συνθήκες που δεν έχουν ακραία χαρακτηριστικά· ii) την υγρασία και το νερό κατά το πλύσιμο των πιάτων· Άρθρο 3 Ορισμοί Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: 1)

«μέσο ατομικής προστασίας» (ΜΑΠ):

α)

το μέσο που έχει σχεδιαστεί και κατασκευαστεί με σκοπό να φοριέται ή

να κρατιέται από πρόσωπο για προστασία από έναν ή περισσότερους κινδύνους για την υγεία ή την ασφάλεια του εν λόγω προσώπου·

435

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β)

εναλλάξιμα συστατικά μέρη για το μέσο που αναφέρεται στο στοιχείο

α) τα οποία είναι ουσιώδη για την προστατευτική του λειτουργία· γ)

συστήματα σύνδεσης για το μέσο που αναφέρεται στο στοιχείο α) τα

οποία δεν τα κρατάει ούτε τα φοράει πρόσωπο, που έχουν σχεδιαστεί ώστε να συνδέσουν το εν λόγω μέσο με εξωτερική διάταξη ή σε ασφαλές σημείο αγκύρωσης, τα οποία δεν έχουν σχεδιαστεί ώστε να είναι μόνιμα στερεωμένα και τα οποία δεν απαιτούν στερέωση πριν από τη χρήση· 2)

«διαθεσιμότητα στην αγορά»: κάθε προσφορά ΜΑΠ για διανομή ή

χρήση στην αγορά της Ένωσης στο πλαίσιο εμπορικής δραστηριότητας, είτε έναντι αντιτίμου είτε δωρεάν· 3)

«διάθεση στην αγορά»: η πρώτη φορά κατά την οποία ένα ΜΑΠ

καθίσταται διαθέσιμο στην ενωσιακή αγορά· 4)

«κατασκευαστής»: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατασκευάζει

ένα ΜΑΠ ή αναθέτει σε τρίτους τον σχεδιασμό ή την κατασκευή του και το διοχετεύει στην αγορά με την επωνυμία του ή το εμπορικό του σήμα· 5)

«εξουσιοδοτημένος

αντιπρόσωπος»:

κάθε

φυσικό

νομικό

πρόσωπο εγκατεστημένο στην Ένωση που έχει λάβει γραπτή εντολή από τον κατασκευαστή να ενεργεί εξ ονόματός του για την εκτέλεση συγκεκριμένων καθηκόντων· 6)

«εισαγωγέας»: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο εγκατεστημένο στην

Ένωση που διαθέτει ΜΑΠ από τρίτη χώρα στην αγορά της Ένωσης· 7)

«διανομέας»: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στην αλυσίδα

εφοδιασμού άλλο από τον κατασκευαστή ή τον εισαγωγέα, το οποίο καθιστά διαθέσιμο ένα ΜΑΠ στην αγορά· 8)

«οικονομικοί φορείς»: ο κατασκευαστής, ο εξουσιοδοτημένος

αντιπρόσωπος, ο εισαγωγέας και ο διανομέας· 9)

«τεχνική προδιαγραφή»: έγγραφο με το οποίο ορίζονται τα

απαιτούμενα τεχνικά χαρακτηριστικά που πρέπει να πληροί το ΜΑΠ· 10)

«εναρμονισμένο πρότυπο»: εναρμονισμένο πρότυπο όπως ορίζεται

στο άρθρο 2 σημείο 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1025/2012· 11)

«διαπίστευση»: διαπίστευση όπως ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 10

του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 765/2008· 12)

«εθνικός οργανισμός διαπίστευσης»: ο εθνικός οργανισμός

διαπίστευσης όπως ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 765/2008· 436

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

13)

«αξιολόγηση της συμμόρφωσης»: η διεργασία με την οποία

αποδεικνύεται κατά πόσον πληρούνται οι ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας του παρόντος κανονισμού που αφορούν το ΜΑΠ· 14)

«οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης»: οργανισμός ο

οποίος

εκτελεί

δραστηριότητες

αξιολόγησης

της

συμμόρφωσης,

συμπεριλαμβανομένων της βαθμονόμησης, των δοκιμών, της πιστοποίησης και της επιθεώρησης· 15)

«ανάκληση»: κάθε μέτρο που αποσκοπεί στην επιστροφή ΜΑΠ που

έχει ήδη καταστεί διαθέσιμο στον τελικό χρήστη· 16)

«απόσυρση»:

κάθε

μέτρο

που

αποσκοπεί

να

αποτρέψει

τη

διαθεσιμότητα στην αγορά ενός ΜΑΠ που βρίσκεται στην αλυσίδα εφοδιασμού· 17)

«ενωσιακή

νομοθεσία

εναρμόνισης»:

κάθε

νομοθεσία

της

Ένωσης η οποία εναρμονίζει τους όρους εμπορίας των προϊόντων· 18)

«σήμανση CE»: σήμανση με την οποία ο κατασκευαστής δηλώνει ότι

το ΜΑΠ συμμορφώνεται προς τις εφαρμοστέες απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας εναρμόνισης που προβλέπει την επίθεση της σήμανσης. Άρθρο 4 Διαθεσιμότητα στην αγορά Τα ΜΑΠ καθίστανται διαθέσιμα στην αγορά μόνον εάν, όταν συντηρούνται κατάλληλα και χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τον σκοπό για τον οποίο προορίζονται, συμμορφώνονται με τον παρόντα κανονισμό και δεν θέτουν σε κίνδυνο την υγεία ή την ασφάλεια προσώπων, τα κατοικίδια ζώα ή την ιδιοκτησία. Άρθρο 5 Ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας Τα ΜΑΠ πληρούν τις ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας που παρατίθενται στο παράρτημα ΙΙ και οι οποίες εφαρμόζονται σε αυτά. Άρθρο 6 Διατάξεις σχετικά με τη χρήση των ΜΑΠ Ο παρών κανονισμός δεν θίγει τη δυνατότητα των κρατών μελών, ιδίως κατά την εφαρμογή της οδηγίας 89/656/ΕΟΚ, να καθορίζουν απαιτήσεις όσον αφορά τη χρήση των ΜΑΠ, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω απαιτήσεις δεν επηρεάζουν τον σχεδιασμό των ΜΑΠ που διατίθεται στην αγορά σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού. 437

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άρθρο 7 Ελεύθερη κυκλοφορία 1.

Τα κράτη μέλη δεν εμποδίζουν, για τις πτυχές που καλύπτονται από τον

παρόντα

κανονισμό,

τη

διαθεσιμότητα

στην

αγορά

των

ΜΑΠ

που

συμμορφώνονται με τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού. 2.

Σε εμποροπανηγύρεις, εκθέσεις και επιδείξεις ή παρόμοιες εκδηλώσεις

τα

κράτη

μέλη

δεν

εμποδίζουν

την

παρουσίαση

ΜΑΠ

που

δεν

συμμορφώνονται με τον παρόντα κανονισμό, με την προϋπόθεση ότι συνοδεύονται από ευκρινές σήμα που δηλώνει σαφώς ότι το ΜΑΠ δεν συμμορφώνεται με τον παρόντα κανονισμό και ότι δεν πρόκειται να καταστεί διαθέσιμο στην αγορά προτού διασφαλιστεί η σχετική συμμόρφωση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ Άρθρο 8 Υποχρεώσεις των κατασκευαστών 1.

Οι κατασκευαστές εξασφαλίζουν κατά τη διάθεση των ΜΑΠ στην αγορά

ότι

αυτά

είναι

σχεδιασμένα

και

κατασκευασμένα

σύμφωνα

με

τις

εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας που καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ. 2.

Οι κατασκευαστές καταρτίζουν τον τεχνικό φάκελο που αναφέρεται στο

παράρτημα ΙΙΙ («τεχνικός φάκελος») και διενεργούν, ή αναθέτουν σε τρίτους, την εφαρμοστέα διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης που προβλέπεται στο άρθρο 19. Όταν η συμμόρφωση ενός ΜΑΠ με τις εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας αποδεικνύεται με την κατάλληλη διαδικασία, οι κατασκευαστές καταρτίζουν τη δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ, όπως αναφέρεται στο άρθρο 15, και τοποθετούν τη σήμανση CE, όπως προβλέπεται στο άρθρο 3.

Οι κατασκευαστές διατηρούν τον τεχνικό φάκελο και τη δήλωση

συμμόρφωσης ΕΕ επί 10 έτη από τη διάθεση του ΜΑΠ στην αγορά. 4.

Οι κατασκευαστές εξασφαλίζουν ότι εφαρμόζονται οι διαδικασίες ώστε

να διατηρείται η συμμόρφωση της εν σειρά παραγωγής προς τον παρόντα κανονισμό. Λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι αλλαγές στον σχεδιασμό ή τα χαρακτηριστικά του ΜΑΠ και οι αλλαγές στα εναρμονισμένα πρότυπα ή τις άλλες τεχνικές προδιαγραφές με βάση τα οποία δηλώνεται η συμμόρφωση του ΜΑΠ. 438

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Όταν κρίνεται σκόπιμο όσον αφορά τους κινδύνους που παρουσιάζει ΜΑΠ, οι κατασκευαστές διενεργούν, για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών και άλλων τελικών χρηστών, δοκιμές με δειγματοληψία στα ΜΑΠ που έχουν καταστήσει διαθέσιμα στην αγορά, ερευνούν τις σχετικές καταγγελίες και διατηρούν, εφόσον απαιτείται, αρχείο με τις καταγγελίες, με τα μη συμμορφούμενα ΜΑΠ και με τις ανακλήσεις ΜΑΠ και τηρούν ενήμερους τους διανομείς για τις έρευνές του. 5.

Οι κατασκευαστές εξασφαλίζουν ότι το ΜΑΠ που διαθέτουν στην αγορά

φέρει αριθμό τύπου, παρτίδας ή σειράς ή άλλο στοιχείο που να επιτρέπει την ταυτοποίησή του ή, όταν δεν το επιτρέπει το μέγεθος ή η φύση του εν λόγω ΜΑΠ,

εξασφαλίζουν

ότι

οι

πληροφορίες

αυτές

αναγράφονται

στη

συσκευασία ή σε έγγραφο που συνοδεύει το ΜΑΠ. 6.

Οι κατασκευαστές αναγράφουν στο ΜΑΠ το όνομα, την καταχωρισμένη

εμπορική επωνυμία ή το καταχωρισμένο εμπορικό σήμα τους και τη διεύθυνσή τους ή, όταν αυτό δεν είναι δυνατόν, αναγράφουν τα στοιχεία αυτά στη συσκευασία του ΜΑΠ ή σε έγγραφο που το συνοδεύει. Η διεύθυνση πρέπει

να

υποδεικνύει

ένα

και

μόνο

σημείο

επικοινωνίας

με

τον

κατασκευαστή. Τα στοιχεία επικοινωνίας αναγράφονται σε γλώσσα εύκολα κατανοητή από τους τελικούς χρήστες και τις αρχές εποπτείας της αγοράς. 7.

Οι κατασκευαστές εξασφαλίζουν ότι το ΜΑΠ συνοδεύεται από τις οδηγίες

και τις πληροφορίες που ορίζονται στο σημείο 1.4 του παραρτήματος ΙΙ σε γλώσσα εύκολα κατανοητή από τους καταναλωτές και άλλους τελικούς χρήστες, όπως έχει αποφασίσει το οικείο κράτος μέλος. Οι οδηγίες και οι πληροφορίες αυτές, καθώς και κάθε επισήμανση, είναι σαφείς, κατανοητές, ευνόητες και ευανάγνωστες. 8.

Ο κατασκευαστής είτε παρέχει τη δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ μαζί με το

ΜΑΠ είτε περιλαμβάνει στις οδηγίες και στις πληροφορίες που ορίζονται στο σημείο 1.4 του παραρτήματος II τη διεύθυνση στο διαδίκτυο στην οποία είναι προσβάσιμη η δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ. 9.

Οι κατασκευαστές που θεωρούν ή έχουν λόγους να πιστεύουν ότι ένα

ΜΑΠ που έχουν διαθέσει στην αγορά δεν συμμορφώνεται με τον παρόντα κανονισμό λαμβάνουν αμέσως τα διορθωτικά μέτρα που είναι αναγκαία για να εξασφαλίσουν τη συμμόρφωση του εν λόγω ΜΑΠ, για να το αποσύρουν ή για να το ανακαλέσουν, κατά περίπτωση. Πέραν τούτου, σε περίπτωση που το ΜΑΠ παρουσιάζει κίνδυνο, οι κατασκευαστές ενημερώνουν αμέσως 439

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

σχετικά με το θέμα αυτό τις αρμόδιες εθνικές αρχές των κρατών μελών στην αγορά των οποίων κατέστησαν διαθέσιμο το ΜΑΠ και παραθέτουν λεπτομέρειες ιδίως για τη μη συμμόρφωση και τα τυχόν διορθωτικά μέτρα που έλαβαν. 10.

Οι κατασκευαστές παρέχουν στις αρμόδιες εθνικές αρχές, κατόπιν

αιτιολογημένου αιτήματος των αρχών αυτών, σε έντυπη ή σε ηλεκτρονική μορφή, όλες τις πληροφορίες και τα έγγραφα που απαιτούνται για να αποδειχθεί η συμμόρφωση του ΜΑΠ με τον παρόντα κανονισμό, σε γλώσσα εύκολα κατανοητή από τις εν λόγω αρχές. Συνεργάζονται με τις εν λόγω αρχές, κατόπιν αιτήματος των τελευταίων, σε τυχόν ενέργειες που γίνονται προς αποφυγή των κινδύνων που ενέχουν τα ΜΑΠ τα οποία έχουν διαθέσει στην αγορά. Άρθρο 9 Εξουσιοδοτημένοι αντιπρόσωποι 1.

Οι

κατασκευαστές

μπορούν

να

διορίζουν,

με

γραπτή

εντολή,

εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο. Οι υποχρεώσεις βάσει του άρθρου 8 παράγραφος 1 και η υποχρέωση κατάρτισης του τεχνικού φακέλου που αναφέρεται στο άρθρο 8 παράγραφος 2 δεν ανατίθενται σε εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο. 2.

εξουσιοδοτημένος

αντιπρόσωπος

ασκεί

τα

καθήκοντα

που

προσδιορίζονται στην εντολή την οποία λαμβάνει από τον κατασκευαστή. Η εντολή επιτρέπει στον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο τουλάχιστον τα εξής: α)να θέτει τη δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ και τον τεχνικό φάκελο στη διάθεση των εθνικών αρχών εποπτείας της αγοράς επί 10 έτη από τη διάθεση στην αγορά του ΜΑΠ· β)να παρέχει, κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος των αρμόδιων εθνικών αρχών, κάθε πληροφορία και έγγραφο που απαιτείται για να αποδειχθεί η συμμόρφωση του ΜΑΠ· γ) να συνεργάζεται με τις αρμόδιες εθνικές αρχές, κατόπιν αιτήματος των τελευταίων, σε τυχόν ενέργειες που γίνονται προς αποφυγή των κινδύνων που ενέχουν τα ΜΑΠ τα οποία καλύπτει η εντολή του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου. Άρθρο 10 Υποχρεώσεις των εισαγωγέων 1.

Οι εισαγωγείς διαθέτουν στην αγορά μόνο συμμορφούμενα ΜΑΠ. 440

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Προτού διαθέσουν ένα ΜΑΠ στην αγορά, οι εισαγωγείς διασφαλίζουν ότι

ο κατασκευαστής έχει διενεργήσει την κατάλληλη διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης που αναφέρεται στο άρθρο 19. Διασφαλίζουν ότι ο κατασκευαστής έχει καταρτίσει τον τεχνικό φάκελο, ότι το ΜΑΠ φέρει τη σήμανση CE και συνοδεύεται από τα απαιτούμενα έγγραφα, και ότι ο κατασκευαστής έχει τηρήσει τις απαιτήσεις του άρθρου 8 παράγραφοι 5 και 6. Σε περίπτωση που ο εισαγωγέας θεωρεί ή έχει λόγους να πιστεύει ότι το ΜΑΠ δεν συμμορφώνεται με τις εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας που ορίζονται στο παράρτημα ΙΙ, δεν διαθέτει το ΜΑΠ στην αγορά πριν αυτό συμμορφωθεί. Επίσης, σε περίπτωση που το ΜΑΠ παρουσιάζει κίνδυνο, ο εισαγωγέας ενημερώνει σχετικά τον κατασκευαστή καθώς και τις αρχές εποπτείας της αγοράς. 3.

Οι εισαγωγείς αναγράφουν στο ΜΑΠ το όνομά τους, την καταχωρισμένη

εμπορική επωνυμία ή το καταχωρισμένο εμπορικό σήμα τους και την ταχυδρομική τους διεύθυνση στην οποία μπορεί κάποιος να επικοινωνήσει μαζί τους ή, σε περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατόν, αναγράφουν τα στοιχεία αυτά στη συσκευασία του ΜΑΠ ή σε έγγραφο που το συνοδεύει. Τα στοιχεία επικοινωνίας αναγράφονται σε γλώσσα εύκολα κατανοητή από τους τελικούς χρήστες και τις αρχές εποπτείας της αγοράς. 4.

Οι εισαγωγείς εξασφαλίζουν ότι το ΜΑΠ συνοδεύεται από τις οδηγίες και

τις πληροφορίες που ορίζονται στο σημείο 1.4 του παραρτήματος ΙΙ σε γλώσσα εύκολα κατανοητή από τους καταναλωτές και άλλους τελικούς χρήστες, όπως έχει αποφασίσει το οικείο κράτος μέλος. 5.

Οι εισαγωγείς εξασφαλίζουν ότι, ενόσω το ΜΑΠ βρίσκεται υπό την

ευθύνη τους, οι συνθήκες αποθήκευσης ή μεταφοράς δεν θέτουν σε κίνδυνο τη συμμόρφωσή του με τις εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας του παραρτήματος ΙΙ. 6.

Όταν κρίνεται σκόπιμο όσον αφορά τους κινδύνους που παρουσιάζει

ΜΑΠ, οι εισαγωγείς διενεργούν, για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών και άλλων τελικών χρηστών, δοκιμές με δειγματοληψία στα ΜΑΠ που έχουν καταστήσει διαθέσιμα στην αγορά, ερευνούν τις σχετικές καταγγελίες και διατηρούν, εφόσον απαιτείται, αρχείο με τις καταγγελίες, με τα μη συμμορφούμενα ΜΑΠ και με τις ανακλήσεις ΜΑΠ και τηρούν ενήμερους τους διανομείς για τις έρευνές τους. 441

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι εισαγωγείς που θεωρούν ή έχουν λόγους να πιστεύουν ότι ένα ΜΑΠ

που έχουν διαθέσει στην αγορά δεν συμμορφώνεται με τον παρόντα κανονισμό λαμβάνουν αμέσως τα αναγκαία διορθωτικά μέτρα για να εξασφαλίσουν τη συμμόρφωσή του, να το αποσύρουν ή να το ανακαλέσουν, κατά περίπτωση. Πέραν τούτου, σε περίπτωση που το ΜΑΠ παρουσιάζει κίνδυνο, οι εισαγωγείς ενημερώνουν αμέσως σχετικά με το θέμα αυτό τις αρμόδιες εθνικές αρχές των κρατών μελών στην αγορά των οποίων κατέστησαν διαθέσιμο το ΜΑΠ και παραθέτουν λεπτομέρειες ιδίως για τη μη συμμόρφωση και τα τυχόν διορθωτικά μέτρα που έλαβαν. 8.

Οι εισαγωγείς, για 10 έτη από τη διάθεση του ΜΑΠ στην αγορά, θέτουν

αντίγραφο της δήλωσης συμμόρφωσης ΕΕ στη διάθεση των αρχών εποπτείας της αγοράς και εξασφαλίζουν ότι ο τεχνικός φάκελος μπορεί να τεθεί στη διάθεση των εν λόγω αρχών, κατόπιν αιτήματός τους. 9.

Οι

εισαγωγείς

παρέχουν

στις

αρμόδιες

εθνικές

αρχές,

κατόπιν

αιτιολογημένου αιτήματος των αρχών αυτών, σε έντυπη ή σε ηλεκτρονική μορφή, όλες τις πληροφορίες και τα έγγραφα που απαιτούνται για να αποδειχθεί η συμμόρφωση του ΜΑΠ, σε γλώσσα εύκολα κατανοητή από τις εν λόγω αρχές. Συνεργάζονται με τις εν λόγω αρχές, κατόπιν αιτήματος των τελευταίων, σε τυχόν ενέργειες που γίνονται προς αποφυγή των κινδύνων που ενέχουν τα ΜΑΠ τα οποία έχουν διαθέσει στην αγορά. Άρθρο 11 Υποχρεώσεις των διανομέων 1.

Όταν οι διανομείς καθιστούν ένα ΜΑΠ διαθέσιμο στην αγορά, ενεργούν

με τη δέουσα προσοχή σε σχέση με τις απαιτήσεις του παρόντος κανονισμού. 2.

Οι διανομείς, προτού καταστήσουν ένα ΜΑΠ διαθέσιμο στην αγορά,

επαληθεύουν ότι το ΜΑΠ φέρει τη σήμανση CE, ότι συνοδεύεται από τα απαιτούμενα έγγραφα και από τις οδηγίες και τις πληροφορίες που ορίζονται στο σημείο 1.4 του παραρτήματος ΙΙ σε γλώσσα εύκολα κατανοητή από τους καταναλωτές και άλλους τελικούς χρήστες στο κράτος μέλος στην αγορά του οποίου πρόκειται να καταστεί διαθέσιμο το ΜΑΠ και ότι ο κατασκευαστής και ο εισαγωγέας έχουν τηρήσει τις απαιτήσεις του άρθρου 8 παράγραφοι 5 και 6 και του άρθρου 10 παράγραφος 3 αντίστοιχα. Εφόσον ο διανομέας θεωρεί ή έχει λόγους να πιστεύει ότι το ΜΑΠ δεν συμμορφώνεται με τις εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας του παραρτήματος ΙΙ, δεν καθιστά διαθέσιμο το ΜΑΠ στην αγορά 442

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

πριν αυτό συμμορφωθεί. Επίσης, σε περίπτωση που το ΜΑΠ παρουσιάζει κίνδυνο, ο διανομέας ενημερώνει σχετικά τον κατασκευαστή ή τον εισαγωγέα, καθώς και τις αρχές εποπτείας της αγοράς. 3.

Οι διανομείς εξασφαλίζουν ότι, ενόσω το ΜΑΠ βρίσκεται υπό την ευθύνη

τους, οι συνθήκες αποθήκευσης ή μεταφοράς του δεν θέτουν σε κίνδυνο τη συμμόρφωσή του με τις εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας του παραρτήματος ΙΙ. 4.

Οι διανομείς που θεωρούν ή έχουν λόγους να πιστεύουν ότι ένα ΜΑΠ

που έχουν καταστήσει διαθέσιμο στην αγορά δεν συμμορφώνεται με τον παρόντα κανονισμό μεριμνούν ώστε να ληφθούν τα διορθωτικά μέτρα που είναι αναγκαία για να εξασφαλίσουν τη συμμόρφωσή του, για να το αποσύρουν ή για να το ανακαλέσουν, κατά περίπτωση. Πέραν τούτου, σε περίπτωση που το ΜΑΠ παρουσιάζει κίνδυνο, οι διανομείς ενημερώνουν αμέσως σχετικά με το θέμα αυτό τις αρμόδιες εθνικές αρχές των κρατών μελών στην αγορά των οποίων έχουν καταστήσει διαθέσιμο το ΜΑΠ και παραθέτουν λεπτομέρειες ιδίως για τη μη συμμόρφωση και τα τυχόν διορθωτικά μέτρα που έλαβαν. 5.

Οι

διανομείς

παρέχουν

στις

αρμόδιες

εθνικές

αρχές,

κατόπιν

αιτιολογημένου αιτήματος των αρχών αυτών, σε έντυπη ή σε ηλεκτρονική μορφή, όλες τις πληροφορίες και τα έγγραφα που απαιτούνται για να αποδειχθεί η συμμόρφωση του ΜΑΠ. Συνεργάζονται με τις αρχές αυτές, κατόπιν αιτήματος των τελευταίων, σε τυχόν ενέργειες που γίνονται για την εξάλειψη των κινδύνων που ενέχει το ΜΑΠ το οποίο έχουν καταστήσει διαθέσιμο στην αγορά. Άρθρο 12 Περιπτώσεις στις οποίες οι υποχρεώσεις των κατασκευαστών εφαρμόζονται στους εισαγωγείς και στους διανομείς Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ο εισαγωγέας ή ο διανομέας θεωρείται κατασκευαστής και, συνεπώς, υπόκειται στις υποχρεώσεις του κατασκευαστή οι οποίες ορίζονται στο άρθρο 8 σε περίπτωση που διαθέτει στην αγορά ΜΑΠ με την επωνυμία ή το εμπορικό σήμα του ή τροποποιεί ΜΑΠ το οποίο έχει ήδη διατεθεί στην αγορά κατά τρόπο που είναι δυνατόν να θίξει τη συμμόρφωση προς τον παρόντα κανονισμό. Άρθρο 13 Ταυτοποίηση των οικονομικών φορέων 443

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι οικονομικοί φορείς προσδιορίζουν, εάν ζητηθεί, στις αρχές εποπτείας της αγοράς, τα ακόλουθα: α) κάθε οικονομικό φορέα που τους έχει προμηθεύσει ΜΑΠ· β) κάθε οικονομικό φορέα στον οποίο έχουν προμηθεύσει ΜΑΠ. Οι οικονομικοί φορείς είναι σε θέση να παράσχουν τις πληροφορίες που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο επί 10 έτη αφότου έχουν προμηθευτεί το ΜΑΠ και επί 10 έτη αφότου έχουν προμηθεύσει το ΜΑΠ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΠ Άρθρο 14 Τεκμήριο συμμόρφωσης των ΜΑΠ Τα ΜΑΠ που συμμορφώνονται με τα εναρμονισμένα πρότυπα ή με μέρη αυτών, τα στοιχεία αναφοράς των οποίων έχουν δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τεκμαίρεται ότι συμμορφώνονται με τις ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφαλείας που καθορίζονται στο παράρτημα IΙ και τις οποίες αφορούν τα εν λόγω πρότυπα ή μέρη τους. Άρθρο 15 Δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ 1.

Με

τη

δήλωση

συμμόρφωσης

ΕΕ

δηλώνεται

ότι

πληρούνται

αποδεδειγμένα οι εφαρμοστέες ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας που ορίζονται στο παράρτημα ΙΙ. 2.

Η δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ έχει τη δομή του υποδείγματος που ορίζεται

στο παράρτημα ΙΧ, περιλαμβάνει τα στοιχεία που καθορίζονται στις σχετικές ενότητες οι οποίες προβλέπονται στα παραρτήματα IV, VI, VII και VIII και επικαιροποιείται συνεχώς. Μεταφράζεται στη γλώσσα ή στις γλώσσες που απαιτεί το κράτος μέλος στην αγορά του οποίου διατίθεται ή καθίσταται διαθέσιμο το ΜΑΠ. 3.

Σε περίπτωση που ένα ΜΑΠ διέπεται από περισσότερες από μία πράξεις

της Ένωσης βάσει των οποίων απαιτείται δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ, καταρτίζεται μία μόνο δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ για όλες τις εν λόγω πράξεις της Ένωσης. Η δήλωση αυτή περιέχει την ταυτότητα των οικείων πράξεων της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των στοιχείων δημοσίευσής τους.

444

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Με την κατάρτιση της δήλωσης συμμόρφωσης ΕΕ, ο κατασκευαστής

αναλαμβάνει την ευθύνη για τη συμμόρφωση του ΜΑΠ με τις απαιτήσεις που ορίζει ο παρών κανονισμός. Άρθρο 16 Γενικές αρχές της σήμανσης CE Η σήμανση CE υπόκειται στις γενικές αρχές του άρθρου 30 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 765/2008. Άρθρο 17 Κανόνες και όροι για την τοποθέτηση της σήμανσης CE 1.

Η σήμανση CE τοποθετείται στο ΜΑΠ κατά τρόπο εμφανή, ευανάγνωστο

και ανεξίτηλο. Σε περίπτωση που η φύση του ΜΑΠ δεν το επιτρέπει ή δεν το δικαιολογεί, τοποθετείται στη συσκευασία του προϊόντος και στα έγγραφα που συνοδεύουν το ΜΑΠ. 2.

Η σήμανση CE τοποθετείται πριν το ΜΑΠ διατεθεί στην αγορά.

Για τα ΜΑΠ της κατηγορίας ΙΙΙ η σήμανση CE ακολουθείται από τον

αριθμό μητρώου του κοινοποιημένου οργανισμού που παρεμβαίνει στη διαδικασία η οποία περιγράφεται στο παράρτημα VII ή VIII. Ο αριθμός μητρώου του κοινοποιημένου οργανισμού τοποθετείται είτε από τον ίδιο τον κοινοποιημένο οργανισμό είτε, υπό τις οδηγίες του, από τον κατασκευαστή ή τον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπό του. 4.

Η σήμανση CE και, κατά περίπτωση, ο αριθμός μητρώου του

κοινοποιημένου οργανισμού μπορεί να ακολουθείται από εικονόγραμμα ή άλλο σήμα το οποίο να υποδεικνύει τον κίνδυνο από τον οποίο προορίζεται να προστατεύσει το ΜΑΠ. 5.

Τα κράτη μέλη βασίζονται στους υφιστάμενους μηχανισμούς για να

εξασφαλίσουν την ορθή εφαρμογή του καθεστώτος που διέπει τη σήμανση CE και λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα σε περίπτωση ανάρμοστης χρήσης της εν λόγω σήμανσης. ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ Άρθρο 18 Κατηγορίες κινδύνου των ΜΑΠ Τα ΜΑΠ κατατάσσονται σύμφωνα με τις κατηγορίες κινδύνου του παραρτήματος Ι. Άρθρο 19 445

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης Οι

διαδικασίες

αξιολόγησης

της

συμμόρφωσης

που

πρέπει

να

ακολουθούνται, για καθεμία από τις κατηγορίες κινδύνου που ορίζονται στο παράρτημα Ι, έχουν ως εξής: α)Κατηγορία Ι: εσωτερικός έλεγχος παραγωγής (ενότητα Α) που ορίζεται στο παράρτημα IV· β)Κατηγορία II: εξέταση τύπου ΕΕ (ενότητα Β) που ορίζεται στο παράρτημα V, η οποία ακολουθείται από συμμόρφωση προς τον τύπο με βάση τον εσωτερικό έλεγχο παραγωγής (ενότητα Γ) που ορίζεται στο παράρτημα VI· γ) Κατηγορία III: εξέταση τύπου ΕΕ (ενότητα Β) που αναφέρεται στο παράρτημα V και οποιοδήποτε από τα ακόλουθα: i) συμμόρφωση προς τον τύπο με βάση τον εσωτερικό έλεγχο της παραγωγής και τη δοκιμή του προϊόντος υπό εποπτεία κατά τυχαία διαστήματα (ενότητα Γ2) που ορίζεται στο παράρτημα VΙΙ, ii)συμμόρφωση προς τον τύπο με βάση τη διασφάλιση της ποιότητας της διαδικασίας παραγωγής (ενότητα Δ) που ορίζεται στο παράρτημα VIII. Κατά παρέκκλιση, για ΜΑΠ που παράγονται ως ενιαία μονάδα για να εξυπηρετήσουν μεμονωμένο χρήστη και κατατάσσονται σύμφωνα με την κατηγορία ΙΙΙ, μπορεί να ακολουθηθεί η διαδικασία που αναφέρεται στο στοιχείο β). ΚΕΦΑΛΑΙΟ V ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ Άρθρο 20 Κοινοποίηση Τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή και στα άλλα κράτη μέλη τους οργανισμούς που έχουν λάβει έγκριση για την εκτέλεση καθηκόντων αξιολόγησης της συμμόρφωσης ως τρίτοι στο πλαίσιο του παρόντος κανονισμού. Άρθρο 21 Κοινοποιούσες αρχές 1.

Τα κράτη μέλη ορίζουν κοινοποιούσα αρχή η οποία είναι υπεύθυνη για

τον καθορισμό και τη διεξαγωγή των αναγκαίων διαδικασιών αξιολόγησης και κοινοποίησης των οργανισμών αξιολόγησης της συμμόρφωσης και για 446

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

την

παρακολούθηση

των

κοινοποιημένων

οργανισμών,

συμπεριλαμβανομένης της συμμόρφωσης προς τις διατάξεις του άρθρου 26. 2.

Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίζουν ότι η αξιολόγηση και η

παρακολούθηση στις οποίες αναφέρεται η παράγραφος 1 διεξάγονται από εθνικό οργανισμό διαπίστευσης, κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 765/2008 και σύμφωνα με αυτόν. 3.

Εφόσον η κοινοποιούσα αρχή εκχωρήσει ή αναθέσει άλλως την

αξιολόγηση,

κοινοποίηση

παρακολούθηση

που

αναφέρεται

στην

παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου σε οργανισμό που δεν είναι κρατική οντότητα, ο οργανισμός αυτός είναι νομικό πρόσωπο και συμμορφώνεται, τηρουμένων των αναλογιών, προς τις απαιτήσεις του άρθρου 22. Επιπροσθέτως, αυτός ο οργανισμός διαθέτει ρυθμίσεις για την κάλυψη των ευθυνών που προκύπτουν από τις δραστηριότητές του. 4.

Η κοινοποιούσα αρχή αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη για τα

καθήκοντα

τα

οποία

εκτελεί

οργανισμός

που

αναφέρεται

στην

παράγραφο 3. Άρθρο 22 Απαιτήσεις σχετικές με τις κοινοποιούσες αρχές 1.

Η σύσταση της κοινοποιούσας αρχής πραγματοποιείται κατά τρόπο που

δεν

συνεπάγεται

σύγκρουση

συμφερόντων

με

τους

οργανισμούς

αξιολόγησης της συμμόρφωσης. 2.

Η κοινοποιούσα αρχή οργανώνεται και λειτουργεί κατά τρόπο ώστε να

διασφαλίζονται η αντικειμενικότητα και η αμεροληψία των δραστηριοτήτων της. 3.

Η κοινοποιούσα αρχή οργανώνεται κατά τρόπο ώστε κάθε απόφαση που

αφορά την κοινοποίηση του οργανισμού αξιολόγησης της συμμόρφωσης να λαμβάνεται από τα αρμόδια πρόσωπα που είναι άλλα από τα πρόσωπα που διεξήγαγαν την αξιολόγηση. 4.

Η κοινοποιούσα αρχή δεν προσφέρει ούτε παρέχει δραστηριότητες που

εκτελούνται από τους οργανισμούς αξιολόγησης της συμμόρφωσης ούτε προσφέρει συμβουλευτικές υπηρεσίες σε εμπορική ή ανταγωνιστική βάση. 5.

κοινοποιούσα

αρχή

εξασφαλίζει

την

εμπιστευτικότητα

των

πληροφοριών που λαμβάνει. 6.

Η κοινοποιούσα αρχή διαθέτει επαρκές και ικανό προσωπικό για τη

σωστή εκτέλεση των καθηκόντων της. 447

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Άρθρο 23 Υποχρέωση ενημέρωσης για τις κοινοποιούσες αρχές Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για τις διαδικασίες που ακολουθούν σχετικά με την αξιολόγηση και την κοινοποίηση των οργανισμών αξιολόγησης της συμμόρφωσης και την παρακολούθηση των κοινοποιημένων οργανισμών καθώς και για τυχόν αλλαγές στις εν λόγω διαδικασίες. Η Επιτροπή δημοσιοποιεί αυτές τις πληροφορίες. Άρθρο 24 Απαιτήσεις για τους κοινοποιημένους οργανισμούς 1.

Για τους σκοπούς της κοινοποίησης, κάθε οργανισμός αξιολόγησης της

συμμόρφωσης πληροί τις απαιτήσεις των παραγράφων 2 έως 11. 2.

Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης συνιστάται βάσει του

εθνικού δικαίου κράτους μέλους και διαθέτει νομική προσωπικότητα. 3.

Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης είναι ανεξάρτητος από

τον οργανισμό ή το ΜΑΠ που αξιολογεί. Ο οργανισμός που ανήκει σε ένωση επιχειρήσεων ή επαγγελματική ομοσπονδία η οποία εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στον σχεδιασμό, στην κατασκευή, στην παροχή, στη συναρμολόγηση, στη χρήση ή στη συντήρηση ΜΑΠ τα οποία αξιολογεί μπορεί να θεωρείται οργανισμός αξιολόγησης, υπό την προϋπόθεση ότι η ανεξαρτησία του και η απουσία κάθε σύγκρουσης συμφερόντων είναι αποδεδειγμένες. 4.

Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης, τα διευθυντικά του

στελέχη και το προσωπικό που είναι υπεύθυνο για την εκτέλεση των καθηκόντων αξιολόγησης της συμμόρφωσης δεν συμπίπτουν με τον σχεδιαστή, τον κατασκευαστή, τον προμηθευτή, τον αγοραστή, τον ιδιοκτήτη, τον χρήστη ή τον συντηρητή των ΜΑΠ που αξιολογούν ούτε με τον αντιπρόσωπο οποιουδήποτε εκ των ανωτέρω. Αυτό δεν αποκλείει τη χρήση αξιολογημένων ΜΑΠ που είναι αναγκαία για τις λειτουργίες του οργανισμού αξιολόγησης της συμμόρφωσης ή τη χρήση των ΜΑΠ για προσωπικούς σκοπούς. Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης, τα διευθυντικά του στελέχη και το προσωπικό που είναι αρμόδιο για την εκτέλεση των καθηκόντων αξιολόγησης της συμμόρφωσης δεν συμμετέχουν άμεσα στον σχεδιασμό, στην κατασκευή, στην εμπορία, στη χρήση ή στη συντήρηση των εν λόγω 448

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΜΑΠ ούτε εκπροσωπούν μέρη που συμμετέχουν στις δραστηριότητες αυτές. Δεν αναλαμβάνουν καμιά δραστηριότητα που μπορεί να θίξει την ανεξάρτητη κρίση ή την ακεραιότητά τους σε σχέση με τις δραστηριότητες αξιολόγησης της συμμόρφωσης για τις οποίες είναι κοινοποιημένοι. Τούτο ισχύει ιδίως για τις συμβουλευτικές υπηρεσίες. Ο

οργανισμός

αξιολόγησης

της

συμμόρφωσης

εξασφαλίζει

ότι

οι

δραστηριότητες των θυγατρικών ή των υπεργολάβων δεν επηρεάζουν την εμπιστευτικότητα,

την

αντικειμενικότητα

την

αμεροληψία

των

δραστηριοτήτων αξιολόγησης της συμμόρφωσης. 5.

Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης και το προσωπικό του

εκτελούν τις δραστηριότητες αξιολόγησης της συμμόρφωσης με τη μεγαλύτερη επαγγελματική ακεραιότητα και την απαιτούμενη τεχνική επάρκεια στον συγκεκριμένο τομέα και οφείλουν να είναι απαλλαγμένοι από κάθε πίεση και προτροπή, κυρίως οικονομική, που θα ήταν δυνατόν να επηρεάσει την κρίση τους ή τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων τους όσον αφορά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης, ιδιαίτερα από πρόσωπα ή ομάδες προσώπων που έχουν συμφέρον από τα αποτελέσματα αυτών των δραστηριοτήτων. 6.

Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης είναι σε θέση να εκτελεί

όλα τα καθήκοντα τα σχετικά με την αξιολόγηση της συμμόρφωσης που του έχουν ανατεθεί βάσει των παραρτημάτων V, VII και VIII και για τα οποία έχει κοινοποιηθεί, είτε πρόκειται για καθήκοντα που εκτελούνται από τον ίδιο τον οργανισμό αξιολόγησης της συμμόρφωσης είτε εξ ονόματός του και υπό την ευθύνη του. Ανά πάσα στιγμή και για κάθε διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης και για κάθε είδος ή κατηγορία ΜΑΠ για τα οποία είναι κοινοποιημένος, ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης έχει στη διάθεσή του: α)το αναγκαίο προσωπικό με τις τεχνικές γνώσεις και την επαρκή και κατάλληλη πείρα για την εκτέλεση των καθηκόντων αξιολόγησης της συμμόρφωσης· β)τις αναγκαίες περιγραφές των διαδικασιών σύμφωνα με τις οποίες διενεργείται η αξιολόγηση της συμμόρφωσης και εξασφαλίζεται η διαφάνεια και η δυνατότητα αναπαραγωγής αυτών των διαδικασιών. Διαθέτει την κατάλληλη πολιτική και τις διαδικασίες που εξασφαλίζουν τη

449

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

διάκριση μεταξύ των καθηκόντων τα οποία εκτελεί ως κοινοποιημένος οργανισμός και οποιασδήποτε άλλης δραστηριότητας· γ) τις

αναγκαίες

διαδικασίες

για

να

ασκεί

τις

δραστηριότητές

του

λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος μιας επιχείρησης, τον τομέα στον οποίο δραστηριοποιείται, τη δομή της, τον βαθμό πολυπλοκότητας της τεχνολογίας του οικείου ΜΑΠ και τον μαζικό ή εν σειρά χαρακτήρα της παραγωγικής διαδικασίας. Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης διαθέτει τα αναγκαία μέσα για την εκτέλεση των τεχνικών και διοικητικών καθηκόντων που συνδέονται με τις δραστηριότητες αξιολόγησης της συμμόρφωσης και έχει πρόσβαση σε όλο τον αναγκαίο εξοπλισμό ή εγκαταστάσεις. 7.

Το προσωπικό που είναι αρμόδιο για την εκτέλεση των καθηκόντων

αξιολόγησης της συμμόρφωσης διαθέτει: α)πλήρη τεχνική και επαγγελματική κατάρτιση, η οποία καλύπτει όλες τις δραστηριότητες αξιολόγησης της συμμόρφωσης για τις οποίες είναι κοινοποιημένος ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης· β)επαρκή γνώση των απαιτήσεων των αξιολογήσεων που διενεργεί και κατάλληλο κύρος για την εκτέλεση των λειτουργιών αυτών· γ) κατάλληλες γνώσεις και κατανόηση των ουσιωδών απαιτήσεων υγείας και ασφάλειας

που

παρατίθενται

στο

παράρτημα

ΙΙ,

των

ισχυόντων

εναρμονισμένων προτύπων και των σχετικών διατάξεων της ενωσιακής νομοθεσίας εναρμόνισης και της εθνικής νομοθεσίας· δ)την απαιτούμενη ικανότητα να καταρτίζει τα πιστοποιητικά, τα πρακτικά και τις εκθέσεις που αποδεικνύουν τη διεξαγωγή των αξιολογήσεων. 8.

Η αμεροληψία των οργανισμών αξιολόγησης της συμμόρφωσης, των

διευθυντικών στελεχών τους και του προσωπικού που εκτελεί τα καθήκοντα αξιολόγησης της συμμόρφωσης είναι εγγυημένη. Οι αμοιβές των διευθυντικών στελεχών και του προσωπικού που είναι αρμόδιο για την εκτέλεση των καθηκόντων αξιολόγησης της συμμόρφωσης δεν εξαρτώνται από τον αριθμό των αξιολογήσεων που διενεργούνται ή από τα αποτελέσματα των αξιολογήσεων αυτών. 9.

Οι οργανισμοί αξιολόγησης της συμμόρφωσης συνάπτουν ασφάλεια

αστικής ευθύνης, εάν η ευθύνη αυτή δεν καλύπτεται από το κράτος μέλος βάσει του εθνικού δικαίου ή εάν η αξιολόγηση της συμμόρφωσης δεν πραγματοποιείται υπό την άμεση ευθύνη του κράτους μέλους. 450

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

10.

Το προσωπικό του οργανισμού αξιολόγησης της συμμόρφωσης

δεσμεύεται να τηρεί το επαγγελματικό απόρρητο για κάθε πληροφορία που περιέρχεται σε γνώση του κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του σύμφωνα με τα παραρτήματα V, VII και VIII ή σύμφωνα με κάθε διάταξη του εθνικού δικαίου για την εφαρμογή του, με εξαίρεση όσον αφορά τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους στο οποίο διεξάγονται οι δραστηριότητες του οργανισμού. Τα δικαιώματα κυριότητας προστατεύονται. 11.

Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης συμμετέχει στις σχετικές

δραστηριότητες

τυποποίησης

και

στις

δραστηριότητες

της

ομάδας

συντονισμού των κοινοποιημένων οργανισμών, η οποία έχει συσταθεί σύμφωνα με το άρθρο 36, ή εξασφαλίζει ότι το προσωπικό που είναι αρμόδιο για την εκτέλεση των καθηκόντων αξιολόγησης της συμμόρφωσης ενημερώνεται για τις δραστηριότητες αυτές, και εφαρμόζει ως γενικές οδηγίες τις διοικητικές αποφάσεις και τα έγγραφα που είναι το αποτέλεσμα των εργασιών της ομάδας αυτής. Άρθρο 25 Τεκμήριο συμμόρφωσης των κοινοποιημένων οργανισμών Όταν ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης αποδεικνύει ότι πληροί τα κριτήρια που ορίζονται στα σχετικά εναρμονισμένα πρότυπα ή σε μέρη αυτών, τα στοιχεία των οποίων έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τότε τεκμαίρεται ότι συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις του άρθρου 24, εφόσον τα εφαρμοστέα εναρμονισμένα πρότυπα πληρούν τις απαιτήσεις αυτές. Άρθρο 26 Θυγατρικές και υπεργολάβοι κοινοποιημένων οργανισμών 1.

Όταν

συγκεκριμένα

κοινοποιημένος

οργανισμός

καθήκοντα

συνδέονται

που

αναθέτει με

την

υπεργολαβικά αξιολόγηση

της

συμμόρφωσης ή προσφεύγει σε θυγατρική, εξασφαλίζει ότι ο υπεργολάβος ή η θυγατρική πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 24, και ενημερώνει σχετικά την κοινοποιούσα αρχή. 2.

Ο κοινοποιημένος οργανισμός αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη για τα

καθήκοντα που εκτελούν οι υπεργολάβοι ή οι θυγατρικές, όπου κι αν είναι εγκατεστημένοι. 3.

Οι δραστηριότητες μπορούν να ανατίθενται σε υπεργολάβο ή να

διεξάγονται από θυγατρική μόνο αφού συμφωνήσει ο πελάτης. 451

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο κοινοποιημένος οργανισμός τηρεί στη διάθεση της κοινοποιούσας

αρχής τα έγγραφα σχετικά με την αξιολόγηση των προσόντων του υπεργολάβου ή της θυγατρικής και σχετικά με το έργο που εκτέλεσε ο υπεργολάβος ή η θυγατρική δυνάμει των παραρτημάτων V, VII και VIII. Άρθρο 27 Αίτηση για κοινοποίηση 1.

Ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης υποβάλλει αίτηση

κοινοποίησης στην κοινοποιούσα αρχή του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένος. 2.

αίτηση

για

κοινοποίηση

συνοδεύεται

από

περιγραφή

των

δραστηριοτήτων αξιολόγησης της συμμόρφωσης, της ενότητας ή των ενοτήτων αξιολόγησης της συμμόρφωσης και των ειδών των ΜΑΠ για τα οποία ο οργανισμός ισχυρίζεται ότι διαθέτει την απαιτούμενη επάρκεια, καθώς και από πιστοποιητικό διαπίστευσης, όταν αυτό υπάρχει, το οποίο έχει εκδοθεί από εθνικό οργανισμό διαπίστευσης, που να πιστοποιεί ότι ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 24. 3.

Αν ο οργανισμός αξιολόγησης της συμμόρφωσης δεν μπορεί να

προσκομίσει πιστοποιητικό διαπίστευσης, τότε παρέχει στην κοινοποιούσα αρχή όλη την τεκμηρίωση που είναι αναγκαία για την επαλήθευση, αναγνώριση και τακτική παρακολούθηση της συμμόρφωσής του προς τις απαιτήσεις του άρθρου 24. Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 5 Σε αυτή την ενότητα παρουσιάστηκαν θέματα που αφορούν τα μέτρα ατομικής προστασίας (ΜΑΠ) στους χώρους εργασίας. Δόθηκε έμφαση στις γενικές απαιτήσεις των μέσων ατομικής προστασίας, στις κατηγορίες των ΜΑΠ, στον τρόπο χρήσεως τους και στην βασική Νομοθεσία που διέπει αυτά.

Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 5 Ερώτηση

Ως Μέσα Ατοµικής Προστασίας (ΜΑΠ) νοείται κάθε εξοπλισµός τον οποίο ο εργαζόµενος πρέπει να φορά ή να φέρει κατά την εργασία για να προστατεύεται από έναν η περισσότερους κινδύνους για την

452

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ασφάλεια και την υγεία του, καθώς και κάθε συµπλήρωµα ή εξάρτηµα του εξοπλισµού που εξυπηρετεί αυτό το σκοπό Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση

Ο τεχνικός φάκελος πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τα ακόλουθα στοιχεία …. Α

πλήρη περιγραφή του ΜΑΠ και της προβλεπόμενης χρήσης του·

εκτίμηση των κινδύνων έναντι των οποίων το ΜΑΠ προορίζεται να

προστατεύει Γ

όλα τα παραπάνω

Ερώτηση

Οι κατηγορίες των ΜΑΠ είναι ………………. Α

Ερώτηση

Όλα τα γάντια προσφέρουν την ίδια προστασία Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση

6 453

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΤΑ ΜΑΠ πρέπει Α

Να είναι σύµφωνα µε τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις σχετικά µε το

σχεδιασµό και την κατασκευή τους από πλευράς ασφάλειας και υγείας Β

Να επιλέγονται µε βάση τις συγκεκριµένες κάθε φορά συνθήκες και

ανάγκες Γ

όλα τα παραπάνω

Ερώτηση

Ο κίνδυνος τραυµατισµού των ποδιών µπορεί να προέλθει από: Α

Πτώση αντικειµένων, πρόσκρουση ή σύνθλιψη

Ουσίες θερµές, τοξικές, ερεθιστικές ή διαβρωτικές

Όλα τα παραπάνω

Ερώτηση

Οι εργαζόµενοι που µπορεί να εκτεθούν σε κίνδυνο ατυχήµατος από πνιγµό πρέπει να εφοδιάζονται µε…………. Α

Σωσίβια

Σωστικές ενδυµασίες

Όλα τα παραπάνω

Ερώτηση

Τα Μέσα Ατοµικής Προστασίας της αναπνοής διακρίνονται σε …… βασικές κατηγορίες. Α

Ερώτηση

Τα συστατικά υλικά και τα άλλα συστατικά μέρη των ΜΑΠ που έχουν σχεδιαστεί με σκοπό την προστασία ολόκληρου του σώματος ή ενός μέρους του από ραδιενεργό σκόνη και από αέρια, υγρά ή μείγματα αυτών

πρέπει

να

επιλέγονται

να

σχεδιάζονται

και

να

ενσωματώνονται έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα μέσα αυτά αποτρέπουν

αποτελεσματικά

τη

διείσδυση

των

παραγόντων υπό τις προβλέψιμες συνθήκες χρήσης Α

ΣΩΣΤΟ 454

μολυσματικών

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΛΑΘΟΣ

455

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: Χημικοί Βλαπτικοί Παράγοντες ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων στους χώρους εργασίας στους οποίους εκτίθενται οι εργαζόμενοι. Για την αντιμετώπιση τους πρέπει να είναι δυνατή η αναγνώριση τους και η μέτρηση τους ώστε να εκτιμηθεί η επίδραση τους στον ανθρώπινο οργανισμό. Με την διεξαγωγή των μετρήσεων από τον Τεχνικό Ασφάλειας, εξάγονται τα κατάλληλα συμπεράσματα για την ανάγκη παρεμβάσεων στον εργασιακό χώρο. ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Όταν θα έχετε μελετήσει αυτή την εκπαιδευτική ενότητα θα μπορείτε να αναγνωρίζετε τους χημικούς βλαπτικούς παράγοντες, την επισήμανση και ιδιότητες των επικίνδυνων χημικών ουσιών, τα δελτία δεδομένων ασφαλείας προϊόντων (MSDS), την έκθεση-δόση-οριακές τιμές έκθεσης, μορφές των επικίνδυνων χημικών ουσιών, τους κινδύνους και μέτρα προφύλαξης και τους ποιοτικοί και ποσοτικοί προσδιορισμοί ΕΝΝΟΙΕΣ – ΚΛΕΙΔΙΑ ποιοτικοί και ποσοτικοί προσδιορισμοί, ατύχημα, χημική ένωση, σήμανση, τοξικό, εύφλεκτο, MSDS, WHMIS, ΔΔΑ, πρώτες βοήθειες, δόση, Μια Οριακή Τιµή Έκθεσης.6.1 Χημικοί βλαπτικοί παράγοντες Γενικά περί χημικών ουσιών Χημικές ουσίες και παρασκευάσματα ορισμοί Σύμφωνα με τη Σύμβαση της ΔΟΕ για την ασφάλεια κατά τη χρήση χημικών προϊόντων στην εργασία, 1990 (Νο. 170) ο όρος «χημικό» αναφέρεται στα χημικά στοιχεία και τις ενώσεις και τα μείγματά τους, είτε αυτά είναι φυσικά είτε συνθετικά και δημιουργούνται μέσα από διαδικασίες παραγωγής. Τα επικίνδυνα χημικά προϊόντα είναι ταξινομημένα σύμφωνα με τον τύπο και τον βαθμό των εγγενών κινδύνων για την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα. Οι επικίνδυνες ιδιότητες των μειγμάτων που αποτελούνται από δύο ή περισσότερα χημικά καθορίζονται από εκτιμήσεις επικινδυνότητας που βασίζονται στους εγγενείς κινδύνους των χημικών ουσιών που αποτελούν το μείγμα. Γιατί τα χημικά προϊόντα είναι σημαντικά στον εργασιακό χώρο; 456

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η παραγωγή και η χρήση των χημικών προϊόντων στον εργασιακό χώρο παγκοσμίως, αποτελούν μια από τις πιο σημαντικές προκλήσεις των προγραμμάτων προστασίας του. Είναι απαραίτητα στην καθημερινή ζωή και τα οφέλη τους είναι ευρύτατα διαδεδομένα και αναγνωρισμένα. Από τα φυτοφάρμακα που αυξάνουν την ποσότητα και την ποιότητα της παραγωγής τροφίμων, μέχρι τις φαρμακευτικές εταιρείες που θεραπεύουν ασθένειες αλλά και τα καθαριστικά προϊόντα που βοηθούν στην εξασφάλιση υγιεινών συνθηκών διαβίωσης, οι χημικές ουσίες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην υγιεινή και τις ανέσεις της σύγχρονης ζωής. Τα χημικά, αποτελούν, επίσης, πολύ σημαντικό κομμάτι σε πολλές βιομηχανικές διαδικασίες για την ανάπτυξη προϊόντων που είναι απαραίτητα στον σύγχρονο και υγιεινό τρόπο ζωής. Ωστόσο, ο έλεγχος της επαγγελματικής έκθεσης στα χημικά αυτά προϊόντα, καθώς και ο περιορισμός των εκπομπών στο περιβάλλον, αποτελούν θέματα για την προώθηση των οποίων οι κυβερνήσεις, οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι συνεχίζουν να μάχονται.

Το δίλημμα που δημιουργείται οφείλεται στους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε αυτά. Τα φυτοφάρμακα, τα οποία συμβάλλουν στην αύξηση τροφής, επιτυγχάνοντας μεγαλύτερη και καλύτερης ποιότητας σοδειά, μπορεί να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία των εργαζομένων που εμπλέκονται στην παραγωγή τους ή κατά τη χρήση τους στα χωράφια ακόμη και από την έκθεση στα κατάλοιπά τους. Τα κατάλοιπα από την παραγωγή φυτοφαρμάκων και η χρήση τους μπορεί, επίσης, να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις, οι οποίες να παραμείνουν στο περιβάλλον για πολλά 457

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χρόνια μετά τη χρήση. Οι φαρμακευτικές εταιρείες που σώζουν τη ζωή των ασθενών με σοβαρά προβλήματα υγείας, μπορεί επίσης να είναι επιζήμιες για την υγεία των εργαζομένων που εκτίθενται σε χημικά όταν συμμετέχουν στην παραγωγή ή τη διαχείρισή τους. Τα καθαριστικά προϊόντα που στοχεύουν στην καλή υγιεινή, μπορεί επίσης να έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε εκείνους που εργάζονται με αυτά και εκτίθενται καθημερινά. Τα χημικά προϊόντα

περιλαμβάνουν

μια

ευρεία

γκάμα

δυνητικών

αρνητικών

επιπτώσεων, που κυμαίνονται ανάμεσα σε κινδύνους υγείας, όπως η καρκινογένεση, και σε φυσικούς κινδύνους όπως η ευφλεκτότητα, μέχρι τους περιβαλλοντικούς κινδύνους όπως είναι η εκτεταμένη μόλυνση και η τοξικότητα της υδρόβιας ζωής. Αρκετές πυρκαγιές, εκρήξεις και λοιπές καταστροφές είναι αποτέλεσμα τού ανεπαρκούς ελέγχου των φυσικών τους κινδύνων.

458

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Με την πάροδο των χρόνων, η χημική ασφάλεια αποτέλεσε έναν από τους τομείς στους οποίους δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση όσον αφορά στην επαγγελματική ασφάλεια και υγεία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, αν και παρατηρήθηκε σημαντική πρόοδος σχετικά με τον κανονισμό και τη διαχείριση των χημικών ουσιών και τις συνεχείς προσπάθειες κυβερνήσεων, εργοδοτών και εργαζομένων να ελαχιστοποιήσουν τις αρνητικές επιπτώσεις τής χρήσης επικίνδυνων ουσιών σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, η ασφάλεια ακόμη παραμένει ανεπαρκής. Σοβαρά περιστατικά εξακολουθούν να συμβαίνουν, με ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις, τόσο στην υγεία των ανθρώπων όσο και στο περιβάλλον. Εκείνοι οι εργαζόμενοι, οι οποίοι εκτίθενται άμεσα σε επικίνδυνες ουσίες, θα πρέπει να διασφαλίζουν το δικαίωμα

σε

ένα

ασφαλές

και

υγιές

εργασιακό

περιβάλλον,

να

ενημερώνονται κατάλληλα, να εκπαιδεύονται και να προστατεύονται. Είναι απαραίτητη μια συνεκτική παγκόσμια αντίδραση απέναντι στη συνεχή επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, στην παγκόσμια αύξηση της παραγωγής χημικών προϊόντων και στις αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας, όπου κρίνεται απαραίτητο. Επίσης, σημαντική είναι η συνέχιση της ανάπτυξης νέων εργαλείων προκειμένου να καταστεί η πληροφόρηση, σχετικά με τους χημικούς κινδύνους και τα συναφή μέτρα προστασίας, άμεσα διαθέσιμη. Η οργάνωση και η χρήση της πληροφορίας αυτής να χρησιμοποιηθεί για τη συγκρότηση μιας συστηματικής προσέγγισης για την ασφάλεια και την υγεία κατά τη χρήση των χημικών προϊόντων στην εργασία. Πόσο διαδεδομένη είναι η χρήση των χημικών προϊόντων στον εργασιακό χώρο; Δεν υπάρχει αξιόπιστος τρόπος για τον ακριβή καθορισμό του αριθμού των χημικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται και των εργαζομένων που εκτίθενται σε αυτά, σε όλο τον κόσμο. Τα χημικά συνδέονται άμεσα με βιομηχανικές εγκαταστάσεις όπως είναι τα πετροχημικά διυλιστήρια, τα εργοτάξια ή οι αυτοκινητοβιομηχανίες. Ένας αριθμός χημικών, όπως είναι τα χρώματα, τα βερνίκια, τα διαλυτικά, τα συγκολλητικά, το κρυσταλλικό πυρίτιο και οι αναθυμιάσεις τοξικών ουσιών κατά τη συγκόλληση, είναι μερικά μόνο από τα χημικά προϊόντα στα οποία μπορεί να εκτίθενται οι εργαζόμενοι στον κατασκευαστικό κλάδο. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, τα χημικά προϊόντα χρησιμοποιούνται σε κάθε επαγγελματικό κλάδο και έτσι 459

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ένα ευρύ φάσμα εργαζομένων είναι πιθανό να εκτίθεται σε αυτά. Κατά συνέπεια, αποτελούν λόγο ανησυχίας σε κάθε μορφή εργασίας που εκτελείται. Καθώς η προσπάθεια που απαιτείται για την αντιμετώπιση της συγκεκριμένης κατάστασης ποικίλει, ανάλογα με τον βαθμό της έκθεσης και την ποσότητα διαχείρισης, δεν υπάρχει κανένας τομέας που να μπορεί απλά να εξαιρεθεί από την υιοθέτηση μιας προσέγγισης πρόληψης και ελέγχου των

επικίνδυνων

παρατηρήθηκε

ουσιών.

αυξημένη

Για

παράδειγμα,

ανησυχία

σχετικά

τα

τελευταία

με

τα

χρόνια

χημικά

που

χρησιμοποιούνται σε κομμωτήρια και χώρους περιποίησης νυχιών (όπως ο μεθακρυλικός μεθυλεστέρας).

Πολλά από αυτά είναι εξαιρετικά επιβλαβή, κυρίως επειδή χρησιμοποιούνται χωρίς τα κατάλληλα μέσα προστασίας όπως κατάλληλος εξαερισμός, προστατευτικός εξοπλισμός ή εκπαίδευση. Παρά το γεγονός ότι οι καταναλωτές είναι, επίσης, εκτεθειμένοι όταν βρίσκονται σε τέτοιους χώρους, η έκθεση είναι σποραδική και μικρής διάρκειας, σε αντίθεση με τους εργαζόμενους που εκτίθενται όλη μέρα, κάθε μέρα. Ακόμη και σε χώρους γραφείων, υπάρχει έκθεση σε μελάνι εκτυπωτών και παρόμοιων χημικών και μπορεί να υπάρχει προσωπικό που απασχολείται σε καταστήματα με εκτυπωτικές ή άλλες λειτουργίες όπου η έκθεση σε χημικά προϊόντα να είναι μεγαλύτερη. Το προσωπικό που παρέχει υπηρεσίες καθαρισμού και ασφάλειας σε κτήρια γραφείων έρχεται, επίσης, σε επαφή με επικίνδυνες χημικές ουσίες. Είναι δύσκολος ο καθορισμός του αριθμού χημικών ουσιών που υπάρχουν στους εργασιακούς χώρους παγκοσμίως.· Αυτό περιπλέκεται περισσότερο από το γεγονός ότι αυτές οι ουσίες μπορεί, επίσης, να εντοπιστούν σε συνδυασμό μέσα σε μείγματα. Τα μείγματα αυτά μπορεί, σκοπίμως, να 460

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

παράγονται για εμπορικούς λόγους. Παρ’ όλα αυτά, όταν μελετούνται τα προγράμματα πρόληψης και προστασίας στους εργασιακούς χώρους, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η αθέλητη μείξη των χημικών στους χώρους αυτούς μπορεί να προκαλέσει επιτόπιες επικίνδυνες εκπομπές. Ενώ για αρκετές μεμονωμένες χημικές ουσίες έχει ανεπαρκώς καθοριστεί η επικινδυνότητά τους αναφορικά με τις επιπτώσεις στην υγεία και την ασφάλεια, μείγματα αυτών των ουσιών χαρακτηρίζονται κατ’ ουσίαν από μια μοναδικότητα και σπάνια γίνεται εκτίμηση ή έλεγχος της επικινδυνότητας της μορφής του μείγματος. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι εκτίθενται περισσότερο σε μείγματα, από ότι σε μεμονωμένες χημικές ουσίες, κατά συνέπεια, ο έλεγχος της έκθεσης σε αυτά είναι σημαντικός για ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα πρόληψης.

Η Σύμβαση για τα Χημικά 1990 (Νο 170) καθορίζει τον όρο χρήση χημικών προϊόντων στην εργασία για να καλύψει κάθε εργασιακή δραστηριότητα η οποία μπορεί να προκαλέσει την έκθεση του εργαζόμενου σε ένα χημικό, συμπεριλαμβάνοντας: • την παραγωγή των χημικών προϊόντων • τη διαχείριση των χημικών προϊόντων • την αποθήκευση των χημικών προϊόντων • τη μεταφορά των χημικών προϊόντων • την απόρριψη και την επεξεργασία των χημικών αποβλήτων • τη διάθεση των χημικών προϊόντων που απορρέουν από εργασιακές δραστηριότητες 461

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• τη συντήρηση, την επισκευή και τον καθαρισμό του εξοπλισμού και των δοχείων που περιέχουν χημικά προϊόντα. Όλοι οι άνθρωποι τον 21ο αιώνα έρχονται καθημερινά σε επαφή με δεκάδες

περισσότερο

λιγότερο

επικίνδυνες

χημικές

ουσίες

και

παρασκευάσματα, είτε στην εργασία τους, είτε στην καθημερινή τους ζωή. Υπολογίζεται ότι σήμερα σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούνται περισσότερες από 4,5  5 εκατομμύρια χημικές ουσίες (περίπου 100.000 είναι ανόργανες) και ότι κάθε χρόνο προστίθενται περίπου χίλιες νέες. Γνωρίζουμε ή υποψιαζόμαστε τις επιδράσεις για περίπου 100.000 – 120.000 από αυτές, ξέρουμε ότι 20.000 – 25.000 περίπου είναι τοξικές, ενώ για τις υπόλοιπες δεν γνωρίζουμε απολύτως τίποτα!. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση μόνο, τα θύματα των χημικών ουσιών και παρασκευασμάτων που χρησιμοποιούνται στην έρευνα και στη βιομηχανία ανέρχονται σε 10.000.000 άτομα, ενώ το κόστος σε 20.000 εκατομμύρια ECU, που ισοδυναμεί με το 7% των εξόδων της κοινωνικής ασφάλισης.

Πολλές φορές επικίνδυνη είναι όχι μόνο η χρήση των ουσιών αυτών αλλά και η καταστροφή, η απομάκρυνση και ο καθαρισμός τους από τους χώρους που έχουν χρησιμοποιηθεί. Εάν λοιπόν εργαζόμαστε με χημικές ουσίες, είναι θέμα ζωής ή θανάτου να γνωρίζουμε ποιες ουσίες θεωρούνται επικίνδυνες, πως αναγνωρίζουμε μια επικίνδυνη ουσία, ποιες είναι οι προφυλάξεις που πρέπει να πάρουμε και πως πρέπει να αντιδράσουμε σε περίπτωση διαρροής, πυρκαγιάς ή ατυχήματος.

462

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ως χημικός παράγοντας ορίζεται κάθε χημικό στοιχείο ή ένωση, ελεύθερο ή σε πρόσμειξη, όπως υφίσταται σε φυσική κατάσταση ή όπως παράγεται, χρησιμοποιείται ή απελευθερώνεται, συν τοις άλλοις υπό μορφή αποβλήτων, μέσω οιασδήποτε εργασιακής δραστηριότητας, είτε παράγεται σκοπίμως, είτε όχι και είτε διατίθεται στο εμπόριο είτε όχι (άρθρο 2 της οδηγίας 98/24/ΕΚ). Ενώ επικίνδυνος χημικός παράγοντας είναι:  Κάθε χημικός παράγοντας που πληροί τα κριτήρια κατάταξης ως επικίνδυνης ουσίας σύμφωνα με το παράρτημα VI της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ, είτε η ουσία αυτή έχει καταταγεί δυνάμει της εν λόγω οδηγίας είτε όχι, εκτός από τις ουσίες οι οποίες πληρούν μόνο τα κριτήρια κατάταξης ως επικινδύνων για το περιβάλλον.

Κάθε χημικός παράγοντας που πληροί τα κριτήρια κατάταξης ως επικίνδυνου παρασκευάσματος κατά την έννοια της οδηγίας 88/379/ΕΟΚ, (όπως έχει αντικατασταθεί με την οδηγία 99/45/ΕΚ), είτε το παρασκεύασμα αυτό έχει καταταγεί

δυνάμει

της

εν

λόγω

οδηγίας

είτε

όχι,

εκτός

από

τα

παρασκευάσματα τα οποία πληρούν μόνο τα κριτήρια κατάταξης ως επικινδύνων για το περιβάλλον.  Κάθε χημικός παράγοντας που δεν πληροί μεν τα κριτήρια κατάταξης ως επικινδύνου, σύμφωνα με τα πιο πάνω σημεία, ενδέχεται όμως να συνιστά κίνδυνο για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων λόγω των 463

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

φυσικοχημικών, χημικών ή τοξικολογικών ιδιοτήτων του και του τρόπου με τον

οποίο

χρησιμοποιείται

υπάρχει

στο

χώρο

εργασίας,

συμπεριλαμβανομένου κάθε χημικού παράγοντα για τον οποίο έχει καθορισθεί οριακή τιμή επαγγελματικής έκθεσης δυνάμει του άρθρου 3 της οδηγίας 98/24/ΕΚ. Πρέπει να σημειωθεί ότι επικίνδυνες δεν θεωρούνται μόνον οι τοξικολογικές ή οι φυσικοχημικές ιδιότητες των χημικών παραγόντων. Η θερμοκρασία ή η πίεση

των

παραγόντων,

ικανότητά

τους

να

απορροφούν

να

μετατοπίζουν το οξυγόνο του ατμοσφαιρικού αέρα ή και η φυσική τους μορφή κατά τη χρήση ή το χειρισμό τους αποτελούν επίσης χαρακτηριστικά της επικινδυνότητάς τους. Για παράδειγμα, οι υδρατμοί μπορεί να είναι επικίνδυνοι όταν βρίσκονται σε θερμοκρασία 150 ο C, όπως και ένα αδρανές στερεό σε μορφή εισπνευστικής σκόνης.

Εγγενής κίνδυνος, σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία, είναι η εγγενής ιδιότητα ενός χημικού παράγοντα που μπορεί να προξενήσει βλάβη. Ενώ κίνδυνος είναι η πιθανότητα ενεργοποίησης της δυνατότητας βλάβης υπό τις προϋποθέσεις χρησιμοποίησης ή/και έκθεσης. Συνεπώς,

αξιολόγηση

του

κινδύνου

πραγματοποιείται με

δύο

μεταβλητές: τη βλάβη και την πιθανότητα αυτή να συμβεί. Ως εκ τούτου, πρέπει να γνωρίζουμε τόσο την εγγενή επικινδυνότητα του παράγοντα όσο και τις συνθήκες χρήσης και χειρισμού, περιλαμβανομένων και των ισχυόντων προληπτικών και προστατευτικών μέτρων που υπάρχουν στο συγκεκριμένο χώρο εργασίας. Έτσι, μπορούμε να πούμε ότι η ύπαρξη θεϊκού 464

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

οξέος σε μια επιχείρηση συνιστά πάντα εγγενή κίνδυνο. Ωστόσο, το επίπεδο κινδύνου είναι σχεδόν ανύπαρκτο, εφόσον το θεϊκό οξύ είναι συσκευασμένο σε στεγανούς περιέκτες ασφαλείας, η διεργασία είναι κλειστή, έχουν ληφθεί μέτρα για τυχόν περιπτώσεις διαρροής κλπ. Δύο ορισμοί οι οποίοι δεν περιέχονται στην οδηγία 98/24/ΕΚ, αλλά συνδέονται με τον τρόπο χρήσης των πιο πάνω εννοιών για την πρακτική χρήση κατευθυντήριων γραμμών προστασίας και πρόληψης, είναι οι ακόλουθοι: Έκθεση σε χημικούς παράγοντες ορίζεται κάθε κατάσταση εργασίας, η οποία χαρακτηρίζεται από την παρουσία ενός χημικού παράγοντα και την επαφή αυτού με τον εργαζόμενο, συνήθως μέσω του δέρματος ή της εισπνοής. Ατύχημα με χημικούς παράγοντες ορίζεται κάθε μη φυσιολογικό γεγονός που συμβαίνει με αιφνίδιο και απροσδόκητο τρόπο κατά τη διάρκεια της εργασίας και που προκαλεί απότομη έκθεση των εργαζομένων σε χημικούς παράγοντες ή στην ενέργεια που εκλύεται από αυτούς. Ποιες είναι οι επιπτώσεις των φυσικών κινδύνων των χημικών προϊόντων στον εργασιακό χώρο; Εκτός

της

πιθανότητας

σοβαρών

ατυχημάτων

και

ασθενειών

σε

εργαζόμενους που διαχειρίζονται τα χημικά προϊόντα σε έναν εργασιακό χώρο, υπάρχει και το σημαντικό ενδεχόμενο πρόκλησης ζημιάς στις κτηριακές εγκαταστάσεις και στη χειρότερη περίπτωση, επίδραση στον περιβάλλοντα χώρο της κοινότητας αλλά και εν γένει στο περιβάλλον. Οι φυσικοί κίνδυνοι του χημικού στον εργασιακό χώρο μπορεί να επιφέρουν τραυματισμούς στους εργαζόμενους, αν δεν ελεγχθούν κατάλληλα. Τα φυσικά χαρακτηριστικά του χημικού προϊόντος, επίσης, συνδέονται συχνά με θέματα υγείας. Πτυχές όπως, για παράδειγμα, η συχνότητα μεταβολής μπορούν να καθορίσουν την πιθανότητα της έκθεσης σε έναν εργασιακό χώρο. Ο κατάλληλος έλεγχος τέτοιων κινδύνων απαιτεί τη γνώση των ενδεχόμενων επιπτώσεων των χημικών στο εργασιακό περιβάλλον, καθώς και τον βαθμό επιδείνωσης των επιπτώσεων, αν τα χημικά δεν διαχειρίζονται και

δεν

αποθηκεύονται

όπως

απαιτείται.

Το

σύστημα

οικουμενικής

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αρκετές περιπτώσεις, απαιτείται κάποιος παράγοντας προκειμένου να πυροδοτηθεί η επίδραση. Έτσι, ένα ιδιαίτερα εύφλεκτο υγρό, το οποίο χρησιμοποιείται και αποθηκεύεται μακριά από πηγές ανάφλεξης, όπως είναι οι φλόγες, δεν έχει πιθανότητες να προκαλέσει βλάβη. Αν οι φυσικοί κίνδυνοι δεν διαχειρίζονται σωστά, τότε το αποτέλεσμα μπορεί να είναι καταστροφικό, και να οδηγήσει σε εκτεταμένη έκθεση σε κινδύνους για την υγεία. Για παράδειγμα, μια πυρκαγιά σε χημικό εργοστάσιο μπορεί να δημιουργήσει ένα τοξικό μείγμα από χημικές ουσίες, οι οποίες να αναδυθούν στο περιβάλλον. Επίσης, οι διαβρωτικές ιδιότητες ενός χημικού, το οποίο είναι ακατάλληλα αποθηκευμένο, μπορεί να οδηγήσει στη διαρροή ή την απελευθέρωσή του, γεγονός το οποίο εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την υγεία των εργαζομένων, την κοινότητα και εν γένει το περιβάλλον. Ο έλεγχος αυτών των δυσμενών επιπτώσεων, απαιτεί εκτεταμένη γνώση των συνθηκών του εργασιακού περιβάλλοντος, των εμπλεκομένων χημικών και της πιθανής συνεργιστικής δράσης των χημικών που χρησιμοποιούνται και αποθηκεύονται στα ίδια σημεία. Η παρακολούθηση αυτής της κατάστασης, καθώς και η τακτική συντήρηση, αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για τον αποτελεσματικό έλεγχο. Ποιες είναι οι επιπτώσεις των φυσικών κινδύνων των χημικών προϊόντων στον εργασιακό χώρο;

466

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εκτός

της

πιθανότητας

σοβαρών

ατυχημάτων

και

ασθενειών

σε

δεν

αποθηκεύονται

όπως

απαιτείται.

Το

σύστημα

οικουμενικής

εναρμόνισης (GHS), επίσης, έχει καταρτίσει έναν κατάλογο ταξινόμησης των κριτηρίων για τους φυσικούς κινδύνους των χημικών ουσιών. Οι φυσικοί κίνδυνοι γενικά θεωρούνται ως εγγενείς ιδιότητες του χημικού, όμως σε αρκετές περιπτώσεις, απαιτείται κάποιος παράγοντας προκειμένου να πυροδοτηθεί η επίδραση. Έτσι, ένα ιδιαίτερα εύφλεκτο υγρό, το οποίο χρησιμοποιείται και αποθηκεύεται μακριά από πηγές ανάφλεξης, όπως είναι οι φλόγες, δεν έχει πιθανότητες να προκαλέσει βλάβη.

Αν οι φυσικοί κίνδυνοι δεν διαχειρίζονται σωστά, τότε το αποτέλεσμα μπορεί να είναι καταστροφικό, και να οδηγήσει σε εκτεταμένη έκθεση σε κινδύνους 467

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

για την υγεία. Για παράδειγμα, μια πυρκαγιά σε χημικό εργοστάσιο μπορεί να δημιουργήσει ένα τοξικό μείγμα από χημικές ουσίες, οι οποίες να αναδυθούν στο περιβάλλον. Επίσης, οι διαβρωτικές ιδιότητες ενός χημικού, το οποίο είναι ακατάλληλα αποθηκευμένο, μπορεί να οδηγήσει στη διαρροή ή την απελευθέρωσή του, γεγονός το οποίο εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την υγεία των εργαζομένων, την κοινότητα και εν γένει το περιβάλλον. Ο έλεγχος αυτών των δυσμενών επιπτώσεων, απαιτεί εκτεταμένη γνώση των συνθηκών του εργασιακού περιβάλλοντος, των εμπλεκομένων χημικών και της πιθανής συνεργιστικής δράσης των χημικών που χρησιμοποιούνται και αποθηκεύονται

στα ίδια σημεία.

Η παρακολούθηση αυτής της

κατάστασης, καθώς και η τακτική συντήρηση, αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για τον αποτελεσματικό έλεγχο 6.2 Επισήμανση και ιδιότητες των επικινδύνων χημικών ουσιών Η σωστή χρήση και αποθήκευση των επικινδύνων

ουσιών

προϋποθέτει την ταξινόµηση και επισήµανσή τους Οι χηµικές ενώσεις (ουσίες) που χρησιµοποιούνται διεθνώς στους χώρους εργασίας υπερβαίνουν σήµερα τις εκατό χιλιάδες. Τα παρασκευάσµατα (µίγµατα ουσιών) είναι ασφαλώς πολύ περισσότερα. Είναι, συνεπώς, εξαιρετικά πολύπλοκο το πρόβληµα της αντιµετώπισης των κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια από τη χρήση και την αποθήκευση τέτοιων ουσιών. Κάθε ένωση (ουσία) χαρακτηρίζεται από ένα πλήθος ιδιοτήτων. Ο κίνδυνος για την υγεία και την ασφάλεια λαµβάνει διαφορετικές µορφές. Υπάρχουν ενώσεις τοξικές, εύφλεκτες, διαβρωτικές, καρκινογόνες κ.λπ. Ο απλούστερος τρόπος αντιµετώπισης των κινδύνων είναι η ταξινόµηση των ουσιών σε λίγες βασικές κατηγορίες και η κατάλληλη επισήµανσή τους µε εύκολα αναγνωρίσιµα σύµβολα. Η ταξινόµηση δε βασίζεται κατ’ ανάγκη σε ανάλογη χηµική δοµή. Η οδηγία 67/548/ΕΟΚ για την ταξινόµηση, τη συσκευασία και την επισήµανση των επικινδύνων ουσιών καθώς και η ανάλογη οδηγία 88/379/ΕΟΚ για τα παρασκευάσµατα (µίγµατα ουσιών) έχουν θέσει τις βάσεις για µια ενοποιηµένη αντίληψη αντιµετώπισης των κινδύνων. Οι ορισµοί που περιέχονται στα κείµενα αυτά είναι απλοί και γενικοί και σκοπό έχουν την ταχεία κατάταξη. Εκρηκτικές είναι π.χ. «ουσίες και παρασκευάσµατα που δύνανται να εκραγούν υπό την επίδραση φλογός ή που είναι πλέον ευαίσθητα σε κρούσεις ή τριβές από το δινιτροβενζόλιο». 468

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τοξικές είναι οι «ουσίες και παρασκευάσµατα που δια της εισπνοής, καταπόσεως ή δια της διεισδύσεως δια του δέρµατος δύνανται να προκαλέσουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, οξείς ή χρόνιους, ακόµη και το θάνατο». ∆εδοµένου ότι µια ουσία µπορεί να παρουσιάζει ταυτόχρονα περισσότερες ιδιότητες, είναι δυνατός ο πολλαπλός χαρακτηρισµός (π.χ. ουσία εύφλεκτη και επιβλαβής) που συνοδεύεται από τα αντίστοιχα σήµατα. Το σήµα κάθε κατηγορίας (βλ. Εικόνα 1) είναι ένα τετράγωνο σε πορτοκαλί φόντο µε ένα σχέδιο που απεικονίζει ή συµβολίζει τη δράση των χηµικών της οµάδας. Το σήµα συνοδεύεται από ένα λατινικό γράµµα το οποίο σε ορισµένες περιπτώσεις ακολουθείται από ένα δείκτη ή το σύµβολο + (π.χ. οι εξαιρετικά εύφλεκτες ουσίες φέρουν το F+, οι επιβλαβείς το Xn, οι διαβρωτικές το C κ.λπ.). Τα σήµατα αποτελούν το πρώτο επίπεδο πληροφοριών που είναι δυνατόν να αντλήσει ένας εργαζόµενος για τη δράση ενός χηµικού

469

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ένα απλό σήµα συχνά δεν αρκεί για να µεταφέρει το σύνολο των πληροφοριών που είναι ενδιαφέρουσες ή και απαραίτητες στο χρήστη τους. Η ποικιλία των κινδύνων και των µέτρων για την αντιµετώπισή τους απαιτεί περισσότερο εξειδικευµένη γνώση. Αυτό επιτυγχάνεται µε τις τυποποιηµένες φράσεις κινδύνου (φράσεις R, όπου R=risk) και τις τυποποιηµένες φράσεις προφυλάξεων ή ασφαλούς χρήσης (φράσεις S, όπου S=safety). Οι πρώτες προσφέρουν πληροφορίες για τους κινδύνους που εγκυµονεί η χρήση της εκάστοτε ουσίας ενώ οι δεύτερες αναφέρονται σε µέτρα που είναι απαραίτητο να λάβει κάποιος ώστε να αποφευχθεί η βλάβη της υγείας του. Οι φράσεις είναι κωδικοποιηµένες και φέρουν έναν αριθµό µετά το γράµµα R ή S. Π.χ. η φράση R27 σηµαίνει «Πολύ τοξικό σε επαφή µε το δέρµα», η φράση S37 σηµαίνει «Φοράτε κατάλληλα γάντια» ενώ είναι δυνατές και µικτές φράσεις σε κάθε κατηγορία που συνδυάζουν τις επιµέρους. Η φράση π.χ. R36/38 σηµαίνει «Ερεθίζει τα µάτια και το δέρµα» ενώ η φράση S3/7/9 «∆ιατηρήσατε

το

δοχείο

κλεισµένο

σε

χώρο

δροσερό

και

καλώς

αεριζόµενο». Σ’ έναν εργασιακό χώρο βρίσκονται συχνά µεγάλες ποσότητες χηµικών ουσιών σε διάφορες συσκευασίες. Κάθε συσκευασία πρέπει να φέρει ετικέτα µε όλες τις βασικές πληροφορίες για την περιεχόµενη ουσία: Την ταυτότητα του προϊόντος, την καθαρότητα της ουσίας, τα σήµατα ταξινόµησης (π.χ.

470

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

διαβρωτική κ.λπ.), τις φράσεις κινδύνου και προφυλάξεων, το όνοµα και τη διεύθυνση του παραγωγού κ.λπ. Σηµειώνεται ότι στα προϊόντα που κυκλοφορούν στην Ευρώπη, οι βασικές πληροφορίες για τους κινδύνους ή τα µέτρα πρέπει να είναι γραµµένα και στην τοπική γλώσσα. 6.3 Δελτία Δεδομένων ασφαλείας προϊόντων (MSDS) Ένα δελτίο δεδομένων ασφαλείας (safety

data

sheet

SDS), ή δελτίο δεδομένων ασφάλειας υλικού (material safety data sheet ή MSDS), ή δελτίο δεδομένων ασφάλειας προϊόντος (product safety data sheet ή PSDS) είναι ένα σημαντικό συνοδευτικό έγγραφο και στοιχείο ασφάλειας και υγείας. Αποσκοπεί στην παροχή στους εργαζόμενους και στο προσωπικό επειγόντων περιστατικών με διαδικασίες χειρισμού ή εργασίας με αυτή την ουσία κατά ασφαλή τρόπο και περιλαμβάνει πληροφορίες όπως φυσικά δεδομένα (σημείο τήξης, σημείο βρασμού, σημείο ανάφλεξης,

κλπ.), τοξικότητα,

δραστικότητα,

αποθήκευση,

επιπτώσεις διάθεση,

στην

υγεία, πρώτες

προστατευτικό

βοήθειες,

εξοπλισμό

και

διαδικασίες χειρισμού κηλίδων. Οι μορφές SDS μπορεί να ποικίλλουν από πηγή σε πηγή μέσα σε μια χώρα ανάλογα με τις εθνικές απαιτήσεις.

Τα SDS είναι ένα πλατιά χρησιμοποιούμενο σύστημα καταλογοποίησης πληροφοριών για χημικές ουσίες, χημικές ενώσεις και χημικά μείγματα. Οι πληροφορίες SDS μπορεί να περιλαμβάνουν οδηγίες για την ασφαλή χρήση και τους δυνητικούς `που σχετίζονται με ένα συγκεκριμένο υλικό ή προϊόν. Αυτά

τα

δελτία

δεδομένων

μπορούν

χρησιμοποιούνται χημικές ουσίες. 471

να

βρεθούν

οπουδήποτε

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Υπάρχει επίσης υποχρέωση κατάλληλης σήμανσης των ουσιών βάσει των φυσικοχημικών ή περιβαλλοντικών κινδύνων και/ή των κινδύνων υγείας. Οι ετικέτες μπορεί να περιλαμβάνουν σύμβολα κινδύνου όπως χημικούς κινδύνους όπως μαύρους διαγώνιους σταυρούς σε πορτοκαλί παρασκήνιο που χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν μια επικίνδυνη ουσία. Ένα SDS μιας ουσίας δεν αποσκοπεί κυρίως για χρήση από έναν γενικό καταναλωτή, αλλά εστιάζει κυρίως στους κινδύνους της εργασίας με το υλικό σε εργασιακό περιβάλλον. Σε κάποιες περιπτώσεις, το SDS απαιτείται για να δηλώσει τους κινδύνους της χημικής ουσίας, την ασφάλεια και την επίπτωση στο περιβάλλον. Είναι σημαντική η χρήση ενός SDS ειδικά για την χώρα και τον προμηθευτή, επειδή το ίδιο προϊόν (π.χ. χρώματα που πωλούνται με ταυτόσημα εμπορικά ονόματα από την ίδια εταιρεία) μπορεί να έχουν διαφορετική σύνθεση σε διάφορες

χώρες.

χρησιμοποιώντας

σύνθεση

και

ένα

γενικό

όνομα

κίνδυνος

μπορεί

να

ενός

προϊόντος

διαφέρει

μεταξύ

κατασκευαστών στην ίδια χώρα.

Νομοθετικό Πλαίσιο για τα ΔΔΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ 453/2010/ΕΚ: • Αντικαθιστά το Παράρτημα ΙΙ του REACH. • Από 1/12/2010 έως 1/6/2015 ισχύει το Παράρτημα Ι του Κανονισμού 453/2010. • Από 1/6/2015 και εφεξής θα ισχύει το Παράρτημα ΙΙ του Κανονισμού 453/2010. • Προσδιορίζει τις απαιτήσεις για την σύνταξη των ΔΔΑ (περιεχόμενο ΔΔΑ). • Προσδιορίζει μεταβατικές περιόδους σε συμφωνία με τον κανονισμό CLP 1272/2008. Υποχρέωση έκδοσης/παροχής ΔΔΑ: 472

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ο προμηθευτής ουσίας ή μείγματος παρέχει ΔΔΑ στους αποδέκτες της ουσίας ή του μείγματος όταν: a) Όταν μία ουσία ανταποκρίνεται στα κριτήρια ταξινόμησής της ως επικίνδυνης σύμφωνα με τον Κανονισμό

CLP

ή όταν ένα μείγμα

ανταποκρίνεται στα κριτήρια ταξινόμησής του ως επικίνδυνου σύμφωνα με την Οδηγία 1999/45 (μέχρι 1/6/2015, μετά με τον CLP). b) Όταν η ουσία είναι ανθεκτική, βιοσυσσωρεύσιμη, τοξική ή άκρως ανθεκτική, άκρως βιοσυσσωρεύσιμη, σύμφωνα με τα κριτήρια του Παρ/τος ΧΙΙΙ του REACH. c) Όταν η ουσία περιλαμβάνεται για λόγους διαφορετικούς από εκείνους που αναφέρονται στα στοιχεία α) και β) στον κατάλογο που καταρτίζεται σύμφωνα με το άρθρο 59 παράγραφος 1 (SVHC). Μη υποχρέωση παροχής ΔΔΑ Όταν η επικίνδυνη ουσία ή το μείγμα δίνεται στο ευρύ κοινό με επαρκείς πληροφορίες ώστε οι χρήστες λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας. • Ραδιενεργά υλικά. • Προϊόντα υπό τελωνειακή επιτήρηση. • Μη απομονωμένα ενδιάμεσα προϊόντα. • Απόβλητα. • Χρήση για έρευνα και ανάπτυξη χωρίς διάθεση στην αγορά. • Ουσίες και μείγματα στην τελική τους μορφή προοριζόμενα για τον τελικό καταναλωτή: i. Φαρμακευτικά/κτηνιατρικά προϊόντα ii. Καλλυντικά iii. Ιατροτεχνολοικά προϊόντα iv. Τρόφιμα/Ζωοτροφές Υποχρέωση επικαιροποίησης ΔΔΑ Οι προμηθευτές επικαιροποιούν το ΔΔΑ άμεσα στις ακόλουθες περιπτώσεις: • Μόλις υπάρξουν νέες πληροφορίες οι οποίες ενδέχεται να επηρεάζουν τα μέτρα διαχείρισης του κινδύνου, ή νέες πληροφορίες για την επικινδυνότητα του υλικού. • Μόλις χορηγηθεί ή απορριφθεί άδεια. • Μόλις επιβληθεί κάποιος περιορισμός. Η νέα έκδοση αναφέρεται ως «Αναθεώρηση 18/12/2013» παρέχεται δωρεάν σε χαρτί ή ηλεκτρονικά σε 473

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

όλους τους προηγούμενους αποδέκτες στους οποίους παρασχέθηκε η ουσία ή το μείγμα κατά τους προηγούμενους 12 μήνες. Γενικά στοιχεία για ΔΔΑ Παρέχονται από τον προμηθευτή της ουσίας ή μείγματος. • Ο προμηθευτής έχει την ευθύνη του περιεχομένου ακόμη και αν δεν το έχει συντάξει ο ίδιος. • Αρχική ευθύνη για σύνταξη ΔΔΑ: παραγωγός ή εισαγωγέας. Περαιτέρω φορείς στην αλυσίδα εφοδιασμού παρέχουν επίσης ΔΔΑ, ελέγχουν την επάρκεια και δύναται να προσθέσουν στοιχεία. • Καταρτίζονται από αρμόδιο πρόσωπο Γενικά στοιχεία για ΔΔΑ Παρέχεται δωρεάν σε χαρτί ή ηλεκτρονικά το αργότερο κατά την ημερομηνία πρώτης προμήθειας της ουσίας ή του μείγματος. • Γλώσσα: Επίσημη γλώσσα του κράτους μέλους στην αγορά του οποίου τοποθετείται το προϊόν

Εθνικές και διεθνείς απαιτήσεις Στον Καναδά,

το

πρόγραμμα

με

το

όνομα

σύστημα

Πληροφοριών

Επικίνδυνων Υλικών των Εργασιακών Χώρων (Workplace Hazardous Materials Information System ή WHMIS) καθιερώνει τις απαιτήσεις για τα SDS στους χώρους εργασίας και διαχειρίζεται διοικητικά από την Health Canada κάτω από την Νομοθεσία Επικίνδυνων Ουσιών (Dangerous Substances Act), μέρος II και τους Κανονισμούς Ελεγχόμενων Προϊόντων (Controlled

Products

Regulations).

Οι

απαιτήσεις

WHMIS

και

SDS

ενισχύονται επίσης από τα επαρχιακά υπουργεία ή τμήματα εργασίας. Ευρωπαϊκή Ένωση Τα δελτία δεδομένων ασφάλειας ενσωματώθηκαν στο σύστημα κανονισμών της ΕΕ με αριθμό 1907/2006 Οι αρχικές απαιτήσεις του REACH για τα SDSs έχουν υιοθετηθεί παραπέρα για να λάβουν υπόψη τους κανονισμούς των

474

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Δελτίων

Δεδομένων

Ασφάλειας

του

Παγκόσμιου

Εναρμονισμένου

Συστήματος (Global Harmonised System ή GHS και την εφαρμογή άλλων στοιχείων του GHS στην ευρωπαϊκή νομοθεσία που εισήχθη με τον κανονισμό της ΕΕ No 1272/2008 (CLP) μέσω μια ενημέρωσης του παραρτήματος II του REACH. Τα SDS ακολουθούν μια μορφή 16 ενοτήτων που συμφωνήθηκε διεθνώς και ιδιαίτερα για τις ουσίες, τα SDS πρέπει να ακολουθούνται με ένα παράρτημα που περιέχει τα σενάρια έκθεσης της συγκεκριμένης ουσίας. Το SDS πρέπει να παρέχεται σε μια επίσημη γλώσσα των κρατών μελών όπου η ουσία ή το μείγμα τοποθετείται στην αγορά, εκτός και στο αντίστοιχο κράτος μέλος παρέχεται αλλιώς (Άρθρο 31(5) του REACH).

Δομή των ΔΔΑ • Αποτελείται υποχρεωτικά από 16 παραγράφους με υποχρεωτικές υποπαραγράφους. • Όλες οι υποπαράγραφοι συμπληρώνονται. Καμία δεν μένει κενή. • Για τις οποίες έχει διενεργηθεί αξιολόγηση χημικής ασφάλειας (επικίνδυνες ουσίες που παράγονται / εισάγονται σε ποσότητες πάνω από 10 tn/y και οι οποίες έχουν καταχωρισθεί βάσει του REACH), εκδίδονται ΔΔΑ που συνοδεύονται από τα αντίστοιχα σενάρια έκθεσης ως παράρτημα. Οι 16 ενότητες είναι:

475

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΔΔΑ - Τμήμα 1 ΤΜΗΜΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΟΥΣΙΑΣ/ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΚΑΙ

ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ/ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ: 1.1 Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος:  Όνομα ουσίας:  EC No.:  Αριθμός καταχώρησης REACH: XX-XXXXXXXXXX-XX-XXXX  CAS No.: 1.2.Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες χρήσεις: Αναφέρονται κωδικοποιημένα και σύντομα (Τομέας Χρήσης SU, Κατηγορία προϊόντος PC, Κατηγορία διαδικασίας PROC, Κατηγορία έκλυσης στο περιβάλλον ERC, Κατηγορία προϊόντος AC, Χρήστη του υλικού, αντενδεικνυόμενες χρήσεις αν υπάρχουν). 1.3 Στοιχεία του προμηθευτή του ΔΔΑ: Όνομα, Δ/νση, Τηλέφωνο Παραγωγού/Προμηθευτή. Δ/νση, Τηλέφωνο και E-mail του ατόμου που είναι υπεύθυνο για το ΔΔΑ για παροχή πληροφοριών. 1.4 Αριθμός

τηλεφώνου

επείγουσας

ανάγκης:

Κέντρο

Δηλητηριάσεων, Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης. Τηλέφωνο της εταιρείας να αναφέρονται οι ώρες λειτουργίας-υποδοχής τηλεφωνημάτων. ΔΔΑ - Τμήμα 2 ΤΜΗΜΑ 2: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ: 2.1 Ταξινόμηση της ουσίας ή μείγματος:  Μείγματα: Η ταξινόμηση των μειγμάτων γίνεται βάσει της Οδηγίας 1999/45 DPD μέχρι 1/6/2015. Μετά από αυτή την ημερομηνία υποχρεωτικά η ταξινόμηση των μειγμάτων με CLP. Ένα μείγμα δύναται να

476

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ταξινομηθεί σύμφωνα με τον CLP κατά την μεταβατική περίοδο. Αν η ταξινόμηση στην παράγραφο 2.1 έγινε με DPD τότε η ταξινόμηση με τον CLP αναφέρεται στο Τμήμα 16.  Ουσίες: Για τις ουσίες η ταξινόμηση γίνεται υποχρεωτικά με τον CLP. 2.2 Στοιχεία επισήμανσης: • Σύμβολα κινδύνου. • Ενδείξεις κινδύνου, επικίνδυνα συστατικά που πρέπει να αναφέρονται στις ετικέτες (πχ αλλεργιογόνα, επιβλαβή κ.α.). • Φράσεις R (πλήρεις) • Φράσεις S (πλήρεις) ΔΔΑ - Τμήμα 2 2.3 Άλλοι κίνδυνοι Παρέχονται πληροφορίες σχετικά με το αν η ουσία ή το μείγμα πληροί τα κριτήρια ΑΒΤ ή αΑαΒ (PBT και vPvB) σύμφωνα με το παράρτημα XIII. Παρέχονται πληροφορίες για άλλους κινδύνους που δεν οδηγούν σε ταξινόμηση, αλλά δύνανται να συμβάλουν στη συνολική επικινδυνότητα της ουσίας ή του μείγματος Πχ. Η ουσία πληροί τα κριτήρια για αΑαΒ σύμφωνα με το παράρτημα XIII του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1907/2006 Η ουσία είναι φωτοτοξική. ΔΔΑ - Τμήμα 3 TMHMA 3: ΣΥΝΘΕΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ • Χημικός χαρακτηρισμός: Μείγμα/ουσία. • Επικίνδυνα συστατικά: Αναφέρονται συγκεκριμένες ουσίες όπως ορίζει ο 453/2010/EC καθώς και η ταξινόμηση αυτών με διττό σύστημα ταξινόμησης (DSD-CLP). • Οι συγκεντρώσεις των ουσιών σε ένα μείγμα περιγράφονται είτε ως: α) ακριβή ποσοστά κατά φθίνουσα σειρά β) εύρη ποσοστών κατά φθίνουσα σειρά • Για ουσίες που έχουν καταχωριστεί αναφέρεται ο αριθμός καταχώρισης.

477

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ποιες ουσίες αναφέρονται στο Τμήμα 3; Αν το μείγμα ταξινομείται ως επικίνδυνο σύμφωνα με την Οδηγία 1999/45:  Επικίνδυνες ουσίες σύμφωνα με την DSD και τον CLP σε συγκέντρωση άνω του 1 % κατά βάρος για τα μη αέρια μείγματα και 0,2 % κατ’ όγκο για τα αέρια μείγματα.  Ουσίες για τις οποίες υπάρχουν κοινοτικές οριακές τιμές έκθεσης στο χώρο εργασίας.  Ουσίες ΑΒΤ ή αΑαΒ ή SVHC εφόσον βρίσκονται σε ποσοστό άνω του 0,1% στο μείγμα. ΔΔΑ -Τμήμα 4 ΤΜΗΜΑ 4: ΜΕΤΡΑ ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ 4.1. Περιγραφή των μέτρων πρώτων βοηθειών: 4.1.1. Οι οδηγίες πρώτων βοηθειών παρέχονται μέσω σχετικών οδών έκθεσης, και χρησιμοποιούνται υποκατηγορίρες που υποδεικνύουν τη διαδικασία για κάθε οδό δηλ. γενικές οδηγίες, μετά από εισπνοή, μετά από επαφή με το δέρμα, μετά από επαφή με τα μάτια, μετά από κατάποση. 4.1.2. Συμβουλές ειδικού αν απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα, μετακίνηση του εκτεθειμένου στον καθαρό αέρα, αφαίρεση ρουχισμού, συνίσταται ατομική προστασία για άτομα που προσφέρουν πρώτες βοήθειες. 4.2.

Σημαντικότερα

συμπτώματα

και

επιδράσεις,

άμεσες

μεταγενέστερες: Συνοπτικές πληροφορίες για συμπτώματα και επιδράσεις, οξείες ή μεταγενέστερες της έκθεσης. 478

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

4.3. Ένδειξη οιασδήποτε απαιτούμενης άμεσης ιατρικής φροντίδας και ειδικής θεραπείας: Παρέχονται πληροφορίες σχετικά με την κλινική δοκιμή και την ιατρική παρακολούθηση για μεταγενέστερες επιδράσεις και τα αντίδοτα που ενδείκνυνται ή τις αντενδείξεις. ΔΔΑ - Τμήμα 5 ΤΜΗΜΑ 5: ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ 5.1. Πυροσβεστικά μέσα: κατάλληλα, ακατάλληλα. 5.2. Ειδικοί κίνδυνοι που προκύπτουν από την ουσία ή το μείγμα: δίνονται πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους που προκύπτουν από την ουσία ή το μείγμα όπως επικίνδυνα προϊόντα καύσης. 5.3. Συστάσεις για τους πυροσβέστες: προστατευτικές ενέργειες, συμβουλές, προστατευτικά μέσα για πυροσβέστες ΔΔΑ - Τμήμα 6 ΤΜΗΜΑ 6: ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΥΧΑΙΑΣ ΕΚΛΥΣΗΣ Συνιστάται η κατάλληλη αντίδραση σε υπερχειλίσεις, διαρροές ή απελευθερώσεις, για την πρόληψη ή την ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων σε άτομα, στην ιδιοκτησία και στο περιβάλλον. Διάκριση μεταξύ μεγάλων και μικρών υπερχειλίσεων εφόσον προκύπτουν διαφορετικές πρακτικές περιορισμού και ανάκτησης. 6.1.

Προσωπικές

προφυλάξεις,

προστατευτικός

εξοπλισμός

και

διαδικασίες έκτακτης ανάγκης: 6.1.1. Για προσωπικό μη έκτακτης ανάγκης 6.1.2 Για άτομα που προσφέρουν πρώτες βοήθειες 6.2 Περιβαλλοντικές προφυλάξεις 6.3 Μέθοδοι και υλικά για περιορισμό και καθαρισμό 6.4 Παραπομπή σε άλλα τμήματα ΔΔΑ - Τμήμα 7 ΤΜΗΜΑ 7 - ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Δίνονται συστάσεις για τις πρακτικές ασφαλούς χειρισμού. 7.1. Προφυλάξεις για ασφαλή χειρισμό 7.1.1. Καθορίζονται συστάσεις σχετικά με τον ασφαλή χειρισμό της ουσίας ή του μείγματος, όπως περιορισμός και μέτρα για την πρόληψη πυρκαγιάς και την αποφυγή δημιουργία σκόνης 7.1.2. Συστάσεις για την γενική επαγγελματική υγιεινή 7.2. Συνθήκες για την ασφαλή φύλαξη, συμπεριλαμβανομένων τυχόν ασυμβίβαστων 7.3. Ειδική τελική χρήση ή χρήσεις 479

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΔΔΑ - Τμήμα 8 ΤΜΗΜΑ 8: ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ/ΑΤΟΜΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ Περιγράφονται τα ισχύοντα όρια επαγγελματικής έκθεσης και τα αναγκαία μέτρα διαχείρισης κινδύνου. Αναφέρονται οι οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης. Οι τιμές πρέπει να δίνονται για το κράτος μέλος στην αγορά του οποίου διατίθεται η ουσία ή το μείγμα

ΔΔΑ - Τμήμα 8 8.1. Παράμετροι ελέγχου: Εθνικές οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης. Συστατικά στοιχεία με οριακές τιμές που αφορούν τους τόπους εργασίας και που οφείλουν να επιτηρούνται (TWA, OEL, DNEL, PNEC). 8.2. Έλεγχοι έκθεσης:  8.2.1. Κατάλληλοι μηχανικοί έλεγχοι: περιγραφή μέτρων ελέγχου έκθεσης ανάλογα των χρήσεων της ουσίας ή του μείγματος όπως αυτές αναφέρονται στην παράγραφο 1.2. Βάσει αυτών των πληροφοριών οι εργοδότες διεξάγουν αξιολόγηση του κινδύνου για την ασφάλεια και υγιεινή των εργαζομένων σύμφωνα με την οδηγία 98/24 και 2004/37.  8.2.2. προστατευτικός

Μέτρα

ατομικής

εξοπλισμός:

Γενικά

προστασίας, μέτρα

όπως

προστασίας

και

ατομικός υγιεινής,

Προστασία για την αναπνοή, Προστασία για τα χέρια, Υλικό γαντιών, Χρόνος

480

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

διείσδυσης του υλικού γαντιών, Προστασία για τα μάτια, Προστασία για το σώμα.  8.2.3. Έλεγχοι περιβαλλοντικής έκθεσης: Υποχρεώσεις των εργοδοτών σχετικά με την τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας περί προστασίας του περιβάλλοντος ΔΔΑ - Τμήμα 9 ΤΜΗΜΑ 9: ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Καθορίζονται με σαφήνεια οι φυσικοχημικές ιδιότητες της ουσίας ή του μείγματος.

9.1. Στοιχεία για τις βασικές φυσικές και χημικές ιδιότητες: Μορφή, Χρώμα, Οσμή, Όριο οσμής, Τιμή pH, Σημείο τήξεως/όρια ρευστοποίησης, Θερμοκρασία

Σημείο

ζέσεως/όρια

αποσυνθέσεως,

ζέσεως,

Κίνδυνος

Σημείο

αναφλέξεως,

αυταναφλέξεως,

Κίνδυνος

εκρήξεως, Όρια κινδύνου εκρήξεως (κατώτερα, ανώτερα), Πίεση ατμού, Πυκνότητα, Σχετική πυκνότητα, Πυκνότητα ατμών, Ταχύτητα ατμοποίησης, Διαλυτότητα

σε

αναμίξιμο

με

νερό,

Συντελεστής

διανομής

(n-

Octanol/Η2Ο), Ιξώδης ιδιότητα, Περιεκτικότητα σε διαλυτικό:. 9.2. Άλλες πληροφορίες: Παράμετροι ασφαλείας όπως αναμειξιμότητα, λιποδιαλυτότητα,

αγωγιμότητα,

οξειδοαναγωγικό

σχηματισμού ριζών, φωτοκαταλυτικές ιδιότητες. 481

δυναμικό,

δυναμικό

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΔΔΑ - Τμήμα 10 ΤΜΗΜΑ10: ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ Περιγράφεται η σταθερότητα του μείγματος και η πιθανότητα επικίνδυνων αντιδράσεων που ενδέχεται να πραγματοποιηθούν υπό ορισμένες συνθήκες χρήσης και επίσης αν το μείγμα εκλυθούν στο περιβάλλον. 10.1. Δραστικότητα 10.2. Χημική σταθερότητα 10.3. Πιθανότητα επικίνδυνων αντιδράσεων 10.4. Συνθήκες προς αποφυγήν 10.5. Μη συμβατά υλικά 10.6. Επικίνδυνα προϊόντα αποσύνθεσης ΤΜΗΜΑ 11: ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ 11.1. Πληροφορίες για τις τοξικολογικές επιπτώσεις: 11.1.1. Ουσίες: οξεία τοξικότητα (LC50), διάβρωση / ερεθισμός δέρματος,

σοβαρή

ευαισθητοποίηση,

βλάβη

ερεθισμός

μεταλλαξιγένεση,

ματιών,

καρκινογένεση,

αναπνευστική

τοξικότητα

στην

αναπαραγωγή, STOT εφάπαξ έκθεση και επανειλημμένη έκθεση, τοξικότητα αναρρόφησης. 11.1.2. Μείγματα: οξεία τοξικότητα, ερεθισμός, διαβρωτικότητα, ευαισθητοποίηση, τοξικότητα αναλαμβανόμενης δόσης, καρκινογένεση, μεταλλαξιγένεση, τοξικότητα για την αναπαραγωγή. ΔΔΑ - Τμήμα 12 ΤΜΗΜΑ 12: ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ 12.1. Τοξικότητα 12.2. Ανθεκτικότητα και ικανότητα αποικοδόμησης 12.3. Δυνατότητα βιοσυσσώρευσης 12.4. Κινητικότητα στο έδαφος 12.5. Αποτελέσματα της αξιολόγησης ΑΒΤ και αΑαΒ 12.6 Άλλες αρνητικές επιπτώσεις ΔΔΑ - Τμήμα 13 ΤΜΗΜΑ 13: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΔΙΑΘΕΣΗ Περιγράφονται πληροφορίες για την ορθή διαχείριση των αποβλήτων της ουσίας ή του μείγματος ή/και του περιέκτη τους σύμφωνα με την Οδηγία 2008/98/ΕΚ. 13.1. Μέθοδοι διαχείρισης αποβλήτων: Αναφέρονται οι περιέκτες και οι μέθοδοι διαχείρισης αποβλήτων συμπεριλαμβανομένων των κατάλληλων μεθόδων διάθεσης, καθορίζονται οι φυσικές/χημικές ιδιότητες που δύναται να επηρεάσουν τις επιλογές διαχείρισης αποβλήτων, αποθαρρύνεται η 482

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

απόρριψη λυμάτων, ειδικές προφυλάξεις για τις συνιστώμενες επιλογές διαχείρισης αποβλήτων. Αναφορά σε κοινοτικές διατάξεις που αφορούν τα απόβλητα σε εθνικό ή και περιφερειακό επίπεδο. ΔΔΑ - Τμήμα 14 ΤΜΗΜΑ 14 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑ 14.1. Αριθμός ΟΗΕ 14.2. Οικεία ονομασία αποστολής ΟΗΕ 14.3. Τάξη/τάξεις κινδύνου κατά τη μεταφορά 14.4. Ομάδα συσκευασίας 14.5. Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι 14.6. Ειδικές προφυλάξεις για τον χρήστη 14.7. Χύδην μεταφορά σύμφωνα με το παράρτημα II της σύμβασης MARPOL 73/78 και του κώδικα IBC ΔΔΑ - Τμήμα 15 15.1. Κανονισμοί/νομοθεσία σχετικά με την ασφάλεια, την υγεία και το περιβάλλον για την ουσία ή το μείγμα: Παρέχονται πληροφορίες όσον αφορά σχετικές κοινοτικές διατάξεις για την ασφάλεια , την υγεία και το περιβάλλον (πχ SEVESO, οδηγίες 2037/2000, 850/2004, 698/2008 κ.α.). 15.2. Αξιολόγηση χημικής ασφάλειας: Αναφέρεται εάν έχει διενεργηθεί ή όχι ΔΔΑ - Τμήμα 16 Πληροφορίες εκτός τμημάτων 1-15, καθώς και πληροφορίες για την αναθεώρηση του ΔΔΑ όπως: α) στην περίπτωση ενός αναθεωρημένου ΔΔΑ, σαφής υπόδειξη του σημείου των αλλαγών, εκτός αν αυτή δίνεται σε άλλο σημείο του δελτίου β) κλειδί ή λεζάντα στις υποσημειώσεις και τα ακρωνύμια του ΔΔΑ γ) παραπομπές και πηγές δεδομένων δ) στην περίπτωση των μειγμάτων: ένδειξη για ποια από τις μεθόδους αξιολόγησης του άρθρο 9 του CLP χρησιμοποιήθηκε για την ταξινόμηση ε) κατάλογος των σχετικών φράσεων R, δηλώσεων κινδύνου, φράσεων ασφαλείας ή/και δηλώσεων προφυλάξεων στ) συστάσεις σχετικά με οιανδήποτε κατάλληλη για τους εργαζομένους κατάρτιση, προκειμένου να εξασφαλιστεί η προστασία της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων (European Chemicals Agency ή ECHA) έχει δημοσιεύσει ένα έγγραφο οδηγιών για την μεταγλώττιση των δελτίων δεδομένων ασφάλειας. 483

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΗΠΑ Στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, η Υπηρεσία Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας (Occupational Safety and Health Administration) απαιτεί τα SDS να είναι διαθέσιμα στους εργαζομένους για δυνητικά επιβλαβείς ουσίες που υπάρχουν στον χώρο εργασίας. Τα SDS απαιτείται επίσης να είναι διαθέσιμα στην τοπική πυροσβεστική υπηρεσία και στους τοπικούς αρμόδιους για θέματα επειγουσών αναγκών. Η Αμερικανική Χημική Εταιρεία (American Chemical Society) καθορίζει Αριθμούς καταχώρισης στους καταλόγους της υπηρεσίας (αριθμούς CAS) που παρέχουν έναν μοναδικό αριθμό για κάθε χημική ουσία, που χρησιμοποιούνται επίσης διεθνώς σε SDSs. Επιθεωρήσεις των δελτίων δεδομένων ασφάλειας υλικών από την U.S. Chemical Safety and Hazard Investigation Board ανακάλυψαν επικίνδυνες ελλείψεις. Εξουσιοδότηση των SDS Πολλές εταιρείες προσφέρουν υπηρεσίες στη συλλογή, συγγραφή και αναθεώρηση, των δελτίων δεδομένων για να εξασφαλίσουν την ενημέρωση και τη διαθεσιμότητά τους στους συνδρομητές ή τους χρήστες τους. Σε κάποιες περιπτώσεις επιβάλλεται ένα ρητό καθήκον επιμέλειας, έτσι ώστε κάθε SDS να ενημερώνεται τακτικά, συνήθως κάθε τρία έως πέντε έτη.[ Όμως, όταν υπάρχουν νέες πληροφορίες, τα SDS πρέπει να ανθεωρούνται χωρίς καθυστέρηση. Εκτεταμένα ΔΔΑ (eSDS)  Ο καταχωρίζων διαβιβάζει τις πληροφορίες που περιέχονται στην έκθεση χημικής ασφάλειας (CSR) στους φορείς παρακάτω στην αλυσίδα εφοδιασμού μέσω των εκτεταμένων ΔΔΑ (eSDS).  Στο eSDS περιλαμβάνονται συνθήκες λειτουργίας (OC) και τα κατάλληλα μέτρα διαχείρισης κινδύνου (RMM), καθ’ όλη την διάρκεια του κύκλου ζωής της ουσίας.  Εάν για κάποια χρήση δεν μπορούν να περιγραφούν συναφή και ρεαλιστικά μέτρα ελέγχου των κινδύνων για μια ουσία στο πλαίσιο συγκεκριμένης χρήσης, τότε δεν μπορεί να καλύψει τη χρήση αυτή στο σενάριο έκθεσης του και/ή πρέπει να συστηθεί ρητά η αποφυγή της συγκεκριμένης χρήσης στο τμήμα 1 του ΔΔΑ. Για τις επικίνδυνες ουσίες που έχουν καταχωριστεί δυνάμει του κανονισμού REACH και παράγονται/εισάγονται σε ποσότητες πάνω από 10tn/y, υπάρχει 484

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

υποχρέωση παροχής από τους προμηθευτές εκτεταμένου ΔΔΑ (e-SDS) που να περιλαμβάνει σενάρια έκθεσης. • Αριθμοί καταχώρησης . • Οι πληροφορίες στο ΔΔΑ πρέπει να συμφωνούν με τις πληροφορίες στην έκθεση χημικής ασφαλείας (CSR) για την ουσία αυτή. Το eSDS θα πρέπει να καλύπτει όλες τις χρήσεις στον κύκλο ζωής της ουσίας, από την παρασκευή έως την απόρριψη, συμπεριλαμβάνοντας τα εξής:  Χρήσεις στην εγκατάσταση του καταχωρίζοντα.  Χρήσεις από τους πελάτες του καταχωρίζοντα στις δικές τους διεργασίες ή προϊόντα, δηλ. μείγματα ή αντικείμενα.  Αντενδεικνυόμενες χρήσεις (όταν υπάρχουν) Προσδιοριζόμενες χρήσεις Χρήσεις οι οποίες υποστηρίζονται από τον καταχωρίζοντα με σενάρια έκθεσης

στην

ουσία:



Εργαζόμενοι

σε

βιομηχανικό

περιβάλλον

(βιομηχανική χρήση)  Εργαζόμενοι σε μη βιομηχανικό περιβάλλον (επαγγελματίες χρήστες)  Καταναλωτές (καταναλωτική χρήση)

Πώς μπορώ να ελέγξω εάν η κατάστασή μου εμπίπτει στο σενάριο έκθεσης του κανονισμού REACH; Πχ.: Τα μέτρα διαχείρισης του κινδύνου σε ένα σενάριο έκθεσης ενδέχεται να αντιστοιχούν στη χρήση της χημικής ουσίας υπό διαφορετικές συνθήκες, για παράδειγμα σε κλειστά συστήματα. • Εξετάζουμε εάν τα συστήματα και οι μονάδες παραγωγής μας είναι κλειστά ή ανοικτά, εάν υπάρχει τοπικό ή γενικό σύστημα εξαερισμού και εάν οι εργαζόμενοι πρέπει να χρησιμοποιούν μέσα ατομικής προστασίας, • Ελέγχουμε εάν τα μέτρα ελέγχου είναι σύμφωνα με αυτά του σεναρίου έκθεσης. • Ελέγχουμε εάν η συγκεκριμένη δική μας διαδικασία εργασίας (δική μας χρήση), περιλαμβάνεται στα σενάρια έκθεσης, για παράδειγμα εάν

485

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χρησιμοποιείται

ψεκασμός,

ρολά

βούρτσισμα,

διότι

ενδέχεται

να

προκύπτουν πολύ διαφορετικές μορφές έκθεσης. • Ελέγχουμε εάν οι επιχειρησιακές συνθήκες κατά την εργασία μας εμπίπτουν στα εύρη που περιγράφονται στο σενάριο έκθεσης (π.χ. χρησιμοποιούμενες ποσότητες, εργασία σε εσωτερικό ή εξωτερικό χώρο, κ.λπ.). • Σε περίπτωση που υπάρχουν διαφορές μεταξύ της δικής μας αξιολόγησης κινδύνου και των συνθηκών που περιγράφονται στο σενάριο έκθεσης, πρέπει να επανεξετάζουμε την αξιολόγηση κινδύνου. Εάν δεν καλύπτονται οι χρήσεις υπάρχουν οι παρακάτω επιλογές: 1. Προσαρμογή των συνθηκών χρήσης της ουσίας σε συμφωνία με το εκτεταμένο SDS 2. Ζητείται από τον προμηθευτή να συμπεριληφθεί η χρήση στην έκθεση χημικής ασφάλειας 3. Εκπόνηση από τον DU Έκθεση Χημικής Ασφάλειας για την ουσία ή το μείγμα 4. Αναζήτηση διαφορετικού προμηθευτή. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα ΔΔΑ (SDS) και τα εκτεταμένα ΔΔΑ (eSDS) αποτελούν βασικά πληροφοριακά μέσα για τους κινδύνους των χημικών προϊόντων τα οποία εξελίσσονται συνεχώς και επικαιροποιούνται. Οι προμηθευτές χημικών οφείλουν να τηρούν συνεχώς επικαιροποιημένο αρχείο των ΔΔΑ πρώτων υλών και προϊόντων (γλώσσα της χώρας στην οποία τοποθετείται το προϊόν). Πρέπει να είναι διαθέσιμα σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή στην εγκατάσταση για την ενημέρωση των εργαζομένων και να επικοινονούνται στην εφοδιαστική αλυσίδα. Η έκτασή τους, η σημαντικότητά τους και οι υποχρεώσεις που επιβάλει η νομοθεσία καθιστά επιτακτική την ανάγκη δημιουργίας ενός ευέλικτου και εύκολα προσβάσιμου μέσου πρόσβασης στα ΔΔΑ και στις σημαντικές πληροφορίες που περιέχουν. Το στόχο αυτόν φιλοδοξεί να καλύψει το έργο LIFE READ, ενώ ταυτόχρονα μέσω των WICs επιχειρείται να δημιουργηθεί μια σύνοψη των πληροφοριών για την ενημέρωση των χρηστών. 6.4 Έκθεση δόση οριακές τιμές έκθεσης Πώς μπορεί να ελεγχθεί η έκθεση σε επικίνδυνα χημικά προϊόντα στον εργασιακό χώρο; 486

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εξαιτίας

της

πολυπλοκότητας

της

αξιολόγησης

των

μειγμάτων,

οι

κυβερνήσεις και οι οργανισμοί, όταν αναπτύσσουν στρατηγικές για την πρόληψη της επικίνδυνης έκθεσης για την υγεία των εργαζομένων κατά τη χρήση χημικών στην εργασία, τείνουν να εστιάζουν στις μεμονωμένες χημικές ουσίες. Οι οριακές τιμές επαγγελματικής έκθεσης (OEL) είναι πρότυπα που έχουν αναπτυχθεί ως οδηγίες για τον έλεγχο των κινδύνων στην υγεία και χρησιμοποιούνται από τους υγιεινολόγους βιομηχανίας προκειμένου να καθορίσουν τα ασφαλή επίπεδα έκθεσης σε διάφορους χημικούς και φυσικούς παράγοντες που εντοπίζονται στον εργασιακό χώρο όταν πρόκειται να θεσπιστούν μέτρα ελέγχου. Ο καθορισμός και η εφαρμογή των οριακών τιμών για τις μεμονωμένες χημικές ουσίες, αποτελεί την πρωταρχική προσέγγιση. Οι οριακές τιμές είναι είτε ένα προτεινόμενο είτε ένα απαιτούμενο αριθμητικό όριο για την επαγγελματική έκθεση.

Τα όρια αυτά, κατά γενικό κανόνα, καθιερώνουν ένα χρόνο-σταθμισμένο επίπεδο μέσης έκθεσης, το οποίο αναμένεται να αποτρέψει την εκδήλωση των επιπτώσεων στην υγεία των εργαζομένων που εκτίθενται σε κάποιο χημικό, κατά την 8ωρη απασχόληση. Μπορεί, επίσης, να υπάρχουν όρια για μικρής

διάρκειας

έκθεση

ανώτατα

επίπεδα

που

δεν

πρέπει

να

υπερβαίνονται σε καμία περίπτωση. Έχουν χρησιμοποιηθεί διάφοροι όροι από χώρες ή οργανισμούς προκειμένου να περιγράψουν τις δικές τους οριακές τιμές (OELs). Ένας από τους πιο ευρέως αναφερόμενους όρους είναι η Οριακή Τιμή Χημικών Ουσιών και Φυσικών Παραγόντων (TLV). Οι TLVs είναι τα προτεινόμενα επίπεδα χωρίς καμία νομική απαίτηση και εκδίδονται από την Αμερικανική Εταιρία Κυβερνητικών Υγιεινολόγων Βιομηχανίας (ACGIH). Ενώ δεν αποτελούν υποχρεωτικά όρια, ορισμένες χώρες τις έχουν 487

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

υιοθετήσει και τις έχουν νομιμοποιήσει στα συστήματά τους. Έτσι οι TLVs έχουν μεγάλο εύρος, όσον αφορά στα όρια έκθεσης στους εργασιακούς χώρους ανά τον κόσμο. Άλλοι όροι που χρησιμοποιούνται στις χώρες και στους οργανισμούς είναι: το Επιτρεπόμενο Όριο Έκθεσης, το Προτεινόμενο Όριο Έκθεσης και οι Μέγιστες Επιτρεπόμενες Συγκεντρώσεις (MACs). Μια βάση δεδομένων που περιλαμβάνει πολλές από τις προτεινόμενες ή επιτρεπόμενες οριακές τιμές έκθεσης (OELs), σε όλο τον κόσμο, είναι διαθέσιμη στη Γερμανία.

Αυτές οι οριακές τιμές (OELs) έχουν, επίσης, σε αρκετές περιπτώσεις, εστιάσει περισσότερο σε μια μοναδική επίπτωση στην υγεία, παρά στην ολιστική προσέγγιση ενός χημικού και στον καθορισμό των πιθανών κινδύνων που εμπεριέχει. Επομένως, μπορεί να υπάρχει μια οριακή τιμή για το βενζόλιο και την ικανότητά του να προκαλέσει λευχαιμία στον εργαζόμενο, όμως το βενζόλιο δεν έχει αναγνωριστεί σε αυτό το πρότυπο ως εξαιρετικά εύφλεκτο. Αυτό είναι, όμως, απαραίτητο να γίνει ώστε να εξαλειφθεί και αυτός ο κίνδυνος. Για παράδειγμα, μια χώρα μπορεί να έχει υιοθετήσει ένα πρότυπο για τον μόλυβδο, στο οποίο περιλαμβάνεται ένα όριο επαγγελματικής έκθεσης (OEL) για την έκθεση σε αυτό, καθώς και μέτρα προστασίας για τη διασφάλιση της ασφαλούς διαχείρισης και χρήσης του μολύβδου στην εργασία. Τέτοιου είδους μεμονωμένα πρότυπα αναδεικνύουν συχνά τα προβλήματα που προκαλούνται από ένα μόνο χημικό.· Παρ’ όλα αυτά, η πραγματική εικόνα της κατάστασης είναι ότι υπάρχουν τόσα πολλά χημικά,

στα οποία μπορεί να εκτεθούν οι

εργαζόμενοι, που καθιστά τη μεμονωμένη προσέγγιση ανά ένα χημικό, μη 488

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αποτελεσματική ως προς την προστασία τους. Επιπρόσθετα, είναι ήδη ξεκάθαρο στις κυβερνήσεις ή στους οργανισμούς που έχουν δημιουργήσει καταλόγους

των προτεινόμενων ορίων επαγγελματικής έκθεσης

για

ορισμένες εκατοντάδες χημικών, ότι είναι σημαντικοί οι πόροι που απαιτούνται για να διατηρούνται αυτοί οι κατάλογοι ενημερωμένοι. Έτσι πολλοί από αυτούς περιέχουν ξεπερασμένες οριακές τιμές (OELs), οι οποίες δεν αντικατοπτρίζουν τα πιο πρόσφατα δεδομένα για το χημικό προϊόν, το οποίο δεν κατασκευάζεται ούτε χρησιμοποιείται πλέον τόσο συχνά, έτσι ώστε λίγοι εργαζόμενοι εκτίθενται σε αυτό. Δεν υπάρχει κάποιο τρέχον σύστημα προτεραιότητας για την επιλογή των χημικών που θα αναδείκνύονται στις περισσότερες περιπτώσεις κι έτσι ιδιαίτερα επικίνδυνα χημικά και/ή εκείνα που χρησιμοποιούνται ευρέως στους σημερινούς εργασιακούς χώρους, μπορεί να μην αναδειχθούν καθόλου.

. Παρά το γεγονός ότι μπορεί, πάντα, να υπάρχει η ανάγκη ορισμένες οριακές τιμές να αναδεικνύουν την έκθεση σε συγκεκριμένα επικίνδυνα χημικά προϊόντα, είναι ξεκάθαρο ότι απαιτούνται εναλλακτικές προσεγγίσεις που θα μπορούν να περιλαμβάνουν τα περισσότερα από τα χημικά που εντοπίζονται σε έναν εργασιακό χώρο. Βασική έννοια στη Βιοµηχανική Υγιεινή είναι αυτή της έκθεσης. Με τον όρο εννοούµε τις συνθήκες υπό τις οποίες βλαπτικοί παράγοντες έρχονται αρχικά 489

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

σ’ επαφή µε τον ανθρώπινο οργανισµό και στη συνέχεια εισέρχονται σ’αυτόν. Η προσέγγιση µιας χηµικής ουσίας στον άνθρωπο γίνεται συνήθως µε φυσικο-χηµικό τρόπο (π.χ. µε την εξάτµιση ενός διαλύτη). Κατόπιν, η ουσία εισέρχεται στον οργανισµό µε τους εξής τρείς µηχανισµούς: • Με την εισπνοή • Μέσα απ’ το δέρµα ή τα µάτια • Με την κατάποση Μέτρο της έκθεσης ενός ανθρώπου σ’έναν βλαπτικό παράγοντα (πχ. µια τοξική ουσία) είναι η δόση η οποία είναι το ποσό της ουσίας που προσλαµβάνεται από το σώµα µε την έκθεσή του στο βλαπτικό παράγοντα. Η δόση είναι ανάλογη τόσο της ατµοσφαιρικής συγκέντρωσης της ουσίας όσο και του χρόνου έκθεσης σ’αυτήν. Στις περισσότερες περιπτώσεις προβληµάτων υγείας, υπάρχει στενή σχέση µεταξύ της ποσότητας της προσλαµβανοµένης τοξικής ουσίας (δηλαδή της δόσης ) και των βλαβών που προκαλούνται στην υγεία από την έκθεση. Όσο, λοιπόν, µεγαλύτερη είναι η τιµή της συγκέντρωσης ενός βλαπτικού παράγοντα στον αέρα του εργασιακού χώρου και όσο µεγαλύτερος είναι ο χρόνος έκθεσης, τόσο µεγαλύτερες θα είναι οι βλάβες αλλά και τόσο περισσότεροι θα είναι οι εργαζόµενοι που θα εκδηλώσουν τα συµπτώµατα µιας επαγγελµατικής ασθένειας. Είναι, κατά συνέπεια, απαραίτητο να ελεγχθούν οι υψηλές συγκεντρώσεις χηµικών ουσιών. Η εισαγωγή των διαφόρων Οριακών Τιµών Έκθεσης αποσκοπεί σ’αυτό ακριβώς, να θέσει δηλαδή φραγµούς στις συγκεντρώσεις των χηµικών βλαπτικών ουσιών στον αέρα των εργασιακών χώρων. Μια Οριακή Τιµή Έκθεσης (Ο.Τ.Ε) αντιστοιχεί σε συγκέντρωση µιας χηµικής ουσίας στον αέρα στην οποία πιστεύεται ότι όλοι σχεδόν οι εργαζόµενοι µπορούν να εκτίθενται κατ’ επανάληψη καθηµερινά χωρίς δυσµενείς επιπτώσεις στην υγεία τους. Tονίζεται ότι οι συγκεντρώσεις που υπερβαίνουν την Οριακή Τιµή Έκθεσης είναι βλαπτικές για την υγεία. Συγκεντρώσεις κατώτερες της οριακής τιµής δεν είναι κατανάγκην ακίνδυνες. Τα όρια δεν αποτελούν σαφείς γραµµές που διαχωρίζουν ασφαλείς από επικίνδυνες συγκεντρώσεις και δεν πρέπει να χρησιµοποιούνται ως δικαιολογία για το χαρακτηρισµό ως «επιτρεπτών» συγκεντρώσεων βλαπτικών ουσιών κατωτέρων των ορίων.

490

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Στόχος είναι πάντοτε η όσο το δυνατόν χαµηλότερη συγκέντρωση βλαπτικών ουσιών, έως και ο µηδενισµός της παρουσίας τους. Στην χώρα µας οι Ο.Τ.Ε. περιέχονται σε νόµους ή προεδρικά διατάγµατα για µια σειρά βλαπτικούς παράγοντες. Πρώτη τέτοια ρύθµιση ήταν ο Ν.61/75 που αφορούσε στην έκθεση σε βενζόλιο. Ακολούθησαν τα προεδρικά διατάγµατα για το µονοµερές βινυλοχλωρίδιο (Π.∆ 1179/80), την έκθεση σε ορισµένους χηµικούς παράγοντες (Π.∆ 307/86), τον µεταλλικό µόλυβδο και τις ενώσεις του (Π.∆ 94/87), τον αµίαντο (Π.∆ 70α/88) και άλλα. Το βασικότερο όµως νοµοθέτηµα στο αντικείµενο αποτελεί το Π.∆. 90/99. Το Π.∆ 90/99 καθορίζει τις οριακές τιµές έκθεσης ενός µεγάλου πλήθους χηµικών ενώσεων πάσης φύσεως. Υιοθετεί σε σηµαντικό βαθµό τα αντίστοιχα αµερικανικά όρια (TLVs), αλλά αποτελεί µιαν ευρωπαϊκή προσπάθεια καθιέρωσης ενός τέτοιου συστήµατος οριακών τιµών. Στο Π.∆ 338/01 προβλέπονται δύο ελαφρά τροποποιηµένες εκφράσεις οριακών τιµών, χωρίς ωστόσο ν’ αλλάζουν την ουσία και τα δεδοµένα του Π.∆. 90/99:

491

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Α) Οριακή τιµή έκθεσης σε χηµικό παράγοντα: Η τιµή την οποία δεν επιτρέπεται να ξεπερνά η µέση 8ωρη χρονικά σταθµισµένη έκθεση του εργαζοµένου στο χηµικό παράγοντα, µετρηµένη στον αέρα της ζώνης αναπνοής του, κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε 8ωρης ηµερήσιας και 40ωρης εβδοµαδιαίας εργασίας του Β) Ανώτατη οριακή τιµή έκθεσης σε χηµικό παράγοντα: Η τιµή την οποία δεν επιτρέπεται να ξεπερνά η µέση χρονικά σταθµισµένη έκθεση του εργαζοµένου στο χηµικό παράγοντα, µετρηµένη στον αέρα της ζώνης αναπνοής του, κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε δεκαπεντάλεπτης περιόδου µέσα στο χρόνο εργασίας του, έστω κι αν τηρείται η οριακή τιµή έκθεσης Οι οριακές τιµές έκθεσης σε χηµικούς παράγοντες εκφράζονται σε mg/m3 και σε ppm (µέρη ανά εκατοµµύριο). Βάση των ελληνικών Ο.Τ.Ε. είναι οι Οριακές Τιµές (TLVs: Threshold Limit Values) της Αµερικανικής Εταιρίας Κυβερνητικών Υγιεινολόγων Βιοµηχανίας (ACGIH).Η ACGIH έχει καθορίσει τις εξής εκφράσεις Οριακών Τιµών: Οριακή Τιµή - Χρονικά Σταθµισµένη Μέση Τιµή (TLV-TWA): Είναι η χρονικά σταθµισµένη µέση τιµή της συγκέντρωσης ουσίας για µια συνηθισµένη ηµέρα εργασίας 8 ωρών και για εβδοµάδα 40 ωρών, στην οποία όλοι σχεδόν οι εργαζόµενοι µπορούν να εκτεθούν κατ’επανάληψη, καθηµερινά, χωρίς αρνητικές επιδράσεις στην υγεία τους. -Οριακή Τιµή Οριακή

Τιµή

Έκθεσης

Μικράς

∆ιαρκείας

(TLV-STEL):

Είναι

συγκέντρωση στην οποία οι εργαζόµενοι µπορούν να εκτίθενται συνεχώς για µια σύντοµη περίοδο χωρίς να υποφέρουν από α) ερεθισµό β) χρόνια ή µη αναστρέψιµη καταστροφή ιστών ή γ) νάρκωση σε τέτοιο βαθµό ώστε να αυξάνεται η πιθανότητα τραυµατισµού από ατύχηµα, να εµποδίζεται η αυτοπροστασία ή να µειώνεται ουσιωδώς η απόδοση της εργασίας ( υπό την προϋπόθεση ότι η ηµερήσια TLV-TWA δεν υπερβαίνεται). Σηµειώνεται ότι η TLV-STEL δεν αποτελεί ανεξάρτητο όριο έκθεσης αλλά συµπληρώνει τη χρονικά σταθµισµένη µέση τιµή (TWA). Μια έκθεση STEL δεν µπορεί να υπερβαίνει τα 15min και θα πρέπει να παρεµβάλλεται ένα χρονικό διάστηµα το λιγότερο 60min µεταξύ διαδοχικών εκθέσεων σ’αυτή τη διακύµανση. Επιτρέπονται µόνον 4 εκθέσεις STEL για 8ωρη έκθεση TWA. Οι οριακές τιµές χηµικών ουσιών εκφράζονται σε mg/m3 και σε ppm (µέρη ανά εκατοµµύριο).

492

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι TLVs ανανεώνονται κάθε χρονιά αλλά δεν αποτελούν για τις ΗΠΑ νοµοθετικές ρυθµίσεις / υποχρεώσεις. Είναι ένα είδος οδηγιών ή προτάσεων προς αυτούς που ασχολούνται µε τη βιοµηχανική υγιεινή για τον έλεγχο πιθανών κινδύνων υγείας. Έχουν καθαρά διαχειριστικό χαρακτήρα, υπό την έννοια ότι η υπέρβαση ενός ορίου θα πρέπει να θέτει σε ενέργεια διαδικασίες αποφυγής των υψηλών εκθέσεων. 6.5 Μορφές των επικίνδυνων χημικών ουσιών Κατάταξη και δράση των χημικών ουσιών Οι χημικές ουσίες βρίσκονται στους χώρους εργασίας όπως και σε κάθε χώρο:  Ως καθαρές ουσίες, όπως η ακετόνη, το τριχλωροαιθυλένιο κλπ.  Ως παρασκευάσματα, διαλύματα ή μείγματα που είναι και η πιο συχνή περίπτωση, όπως χρώματα, διαλυτικά, κόλλες, συντηρητικά, παχύρρευστα έλαια, καυστικά διαλύματα κλπ. και με διάφορες μορφές, ως:  Αέρια, όπως το μονοξείδιο του άνθρακα, η αμμωνία κλπ. Ατμοί υγρών ή στερεών ουσιών, όπως οι ατμοί διαλυτών, οι ατμοί μετάλλων κλπ.  Σκόνες, όπως ο αμίαντος, η σκόνη του ξύλου κλπ.  Καπνοί, όπως ο καπνός οξειδίων μετάλλων ηλεκτροσυγκόλλησης κλπ. Ομίχλες (νέφος), όπως το νέφος που δημιουργείται σε εργασίες ψεκασμού κλπ.

493

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Επικίνδυνη ουσία είναι μια ουσία που μπορεί να παρουσιάσει ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Είναι εύφλεκτη ή εκρηκτική. Είναι επικίνδυνη για την υγεία. Είναι διαβρωτική ή ερεθιστική. Είναι επικίνδυνη για το περιβάλλον. Μορφές ρυπαντών Η μορφή καθώς και το μέγεθος των σωματιδίων των χημικών ρυπαντών έχει μεγάλη σημασία για την είσοδο και την δράση τους στον ανθρώπινο οργανισμό. Έτσι, έχουμε ότι ανάλογα με την μορφή τους, οι χημικοί ρυπαντές διακρίνονται σε: Αέρια. Ως αέρια ορίζονται τα άμορφα ρευστά τα οποία καταλαμβάνουν όλο το χώρο που τους διατίθεται. Μερικά από τα αέρια έχουν έντονη ή ερεθιστική οσμή. Υπάρχουν όμως και αέρια τα οποία δεν δίνουν προειδοποιητικό σήμα ή που μειώνουν γρήγορα την ικανότητα του οργανισμού να τα αντιληφθεί ή να εκτιμήσει τον κίνδυνο. Αέρια μπορεί να εξαπλωθούν στον αέρα του χώρου εργασίας διαμέσου διαφόρων χημικών διαδικασιών ή λόγω κάποιας διαρροής. Τα αέρια, ανάλογα με την δράση τους επί του οργανισμού, διακρίνονται σε:  Ερεθιστικά αέρια τα οποία έχουν διαβρωτική ή ερεθιστική επίδραση στα αναπνευστικά όργανα.  Αέρια τα οποία απορροφώνται από το αίμα και επηρεάζουν τα εσωτερικά όργανα. Ατμοί. Ατμοί είναι η αέριες μορφές διαφόρων ουσιών οι οποίες

είναι

κυρίως

σε

υγρή

κατάσταση

στις

συνήθεις

συνθήκες

θερμοκρασίας και πίεσης και επανέρχονται στην αρχική τους κατάσταση με αύξηση της πίεσης ή ελάττωση της θερμοκρασίας. Όταν μια χημική ουσία εξατμίζεται, ο ατμός γίνεται μέρος του αέρα που αναπνέουμε, με αποτέλεσμα στη συνέχεια να μεταφέρεται διαμέσου του αίματος και να εναποτίθεται και να επηρεάζει τα εσωτερικά όργανα του οργανισμού (εγκέφαλο, συκώτι κλπ.). Ατμοί. Ατμοί είναι η αέριες μορφές διαφόρων ουσιών οι οποίες είναι κυρίως σε υγρή κατάσταση στις συνήθεις συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης και επανέρχονται στην αρχική τους κατάσταση με αύξηση της πίεσης ή ελάττωση της θερμοκρασίας. Όταν μια χημική ουσία εξατμίζεται, ο ατμός γίνεται μέρος του αέρα που αναπνέουμε, με αποτέλεσμα στη συνέχεια να 494

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

μεταφέρεται διαμέσου του αίματος και να εναποτίθεται και να επηρεάζει τα εσωτερικά όργανα του οργανισμού (εγκέφαλο, συκώτι κλπ.). Σκόνες. Σκόνες είναι τα στερεά σωματίδια που αιωρούνται στον αέρα και έχουν διάμετρο μεγέθους από 0.1 έως 25 mm. Οι σκόνες δημιουργούνται κατά τη φυσική κατεργασία στερεών υλικών όπως η θραύση, η λείανση, ο καθαρισμός επιφανειών με αμμοβολή κλπ. Οι σκόνες που εισπνέονται συγκεντρώνονται στους πνεύμονες και προκαλεί αντίδραση των ιστών. Ένα άλλο ποσό των εισπνεομένων σωματιδίων παγιδεύεται από τη βλεννογόνο των αναπνευστικών οδών και των κυψελίδων και στη συνέχεια φέρεται στα πτύελα,

τα

οποία

θελημένα

αθέλητα

μπορούν

να

καταποθούν

προσφέροντας έτσι την ευκαιρία για γαστρεντερική απορρόφηση των τοξικών σωματιδίων. Καπνοί. Καπνοί είναι τα στερεά σωματίδια με μέγεθος από 0.01 έως 5 mm, που δημιουργούνται δια της συμπυκνώσεως ουσιών από την αέρια κατάσταση, όπως ο καπνός από τα ηλεκτρόδια της ηλεκτροσυγκόλλησης ή ο καπνός από την ένωση μιας καύσιμης ύλης με το οξυγόνο (καύση). Ομίχλες. Είναι οι αιωρούμενες σταγόνες που δημιουργούνται είτε από την συμπύκνωση μιας ουσίας από την αέρια στην υγρή κατάσταση είτε κατά τη διασπορά ενός υγρού όπως το χρώμα με ψεκασμό. 6.6 Κίνδυνοι και μέτρα προφύλαξης Οι κίνδυνοι για την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα των εργαζομένων που προέρχονται από χημικούς παράγοντες, διακρίνονται: α. Σε φυσικούς κινδύνους που απορρέουν από τις φυσικοχημικές ιδιότητες του προϊόντος, όπως:  Εκρηκτικότητα.  Οξειδωτική δράση.  Ευφλεκτικότητα β. Σε κινδύνους για την υγεία που απορρέουν από την τοξικολογική δράση του προϊόντος στον οργανισμό, όπως:  Οξεία θανατηφόρο δράση.  Μη θανατηφόρο μόνιμο δράση από μια και μόνη έκθεση.  Σοβαρή δράση μετά από επανειλημμένη ή παρατεταμένη δράση. Διαβρωτική δράση. Ευαισθητοποιό

δράση.



Μεταλλαξιογόνο δράση.  Τερατογόνο δράση.

495

Καρκινογόνο

δράση.



Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

γ. Σε κινδύνους για την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα των εργαζομένων που απορρέουν από την θερμοκρασία ή την πίεσή τους στους χώρους εργασίας (π.χ. υδρατμοί θερμοκρασίας 150 ο C ). δ. Σε κινδύνους για την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα των εργαζομένων που απορρέουν από την ικανότητά τους να απορροφούν ή να μετατοπίζουν το οξυγόνο του ατμοσφαιρικού αέρα (π.χ. αδρανές αέριο σε συνθήκες πίεσης). ε. Σε κινδύνους για την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα των εργαζομένων που απορρέουν από την μορφή που υπάρχουν στους χώρους εργασίας Επιθεώρηση και έλεγχος των χημικών ουσιών Η επιθεώρηση, ο έλεγχος και η προσοχή κατά το χειρισμό των χημικών ουσιών θα πρέπει να είναι συνεχής για την αποτελεσματική προστασία των εργαζομένων. Θα πρέπει όλοι να αυξήσουμε τις γνώσεις μας για τους κινδύνους από τις χημικές ουσίες στο χώρο εργασίας ιδιαίτερα δε όσον αφορά τις πιθανές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους. Πολλές περιπτώσεις επαγγελματικού καρκίνου έχουν τις ρίζες τους στο εργασιακό περιβάλλον δύο ή περισσότερες δεκαετίες πριν.

Εδώ θα εξετασθεί πως οι διάφορες χημικές ουσίες και οι διαφορετικοί τρόποι χειρισμού τους μπορούν να επιδράσουν πάνω μας, καθώς επίσης και τι είδους μέτρα θα πρέπει να ληφθούν για αποτελεσματική προστασία Τα θέματα που καλύπτονται είναι: Χημικές ουσίες και οι κίνδυνοι τους – ατμοσφαιρική ρύπανση – 496

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αέρια - υγρά και ατμοί – μέταλλα – όρια έκθεσης – προληπτικά μέτρα – ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός.

Χημικές ουσίες και κίνδυνοι από αυτές ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΟΥΝ ΠΑΝΩ ΜΑΣ Η έκθεση στις χημικές ουσίες γίνεται με διάφορους τρόπους, όπως για παράδειγμα: με την εισπνοή, απορρόφηση (επαφή με το δέρμα) και την πέψη (κατάποση) Το σώμα έχει την εξαιρετική ικανότητα να διυλίζει τις επικίνδυνες ουσίες. Αυτή τη λειτουργία την κάνουν κατά κύριο λόγο το συκώτι και τα νεφρά. Αλλά εάν το σώμα εκτεθεί σε κάποια χημική ουσία για μεγάλο χρονικό διάστημα

τότε

το

αμυντικό

σύστημα

δεν

μπορεί

πλέον

να

την

εξουδετερώσει. Αποθηκεύεται τότε η ουσία αυτή στο σώμα και μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας. Ο μόλυβδος και το κάδμιο αποτελούν τέτοια παραδείγματα. Χρειάζεται πολύς χρόνος για να μπορέσει το σώμα να αποβάλλει τον μόλυβδο ενώ το κάδμιο δεν το αποβάλλει. Οξείες - χρόνιες καταστάσεις Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις οξείες (μικρής διάρκειας) και χρόνιες (μεγάλης διάρκειας) καταστάσεις. Μια οξεία κατάσταση συχνά γίνεται γρήγορα αντιληπτή και έχει βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα. Συνηθισμένα συμπτώματα είναι ζαλάδες, πονοκέφαλοι, εμετοί. Οι διαλύτες αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ουσιών οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν τέτοια οξέα περιστατικά ενεργούν γρήγορα στο σώμα και κυρίως έχουν 497

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

συμπτώματα τα οποία είναι παροδικού χαρακτήρα. Εν τούτοις οι διαλύτες μπορούν να προκαλέσουν και οξέα και χρόνια συμπτώματα στο νευρικό σύστημα. Οι χρόνιες καταστάσεις μπορεί να είναι αποτελεσμα έκθεσης σε επικίνδυνες ουσίες για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η αμιάντωση, μία ασθένεια των πνευμόνων αποτελεί παράδειγμα χρόνιας κατάστασης. Και οι οξείες και οι χρόνιες καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν μόνιμη βλάβη. Παρ όλα αυτά όμως, μια τέτοια βλάβη μπορεί να είναι μόνο προσωρινή εάν ληφθούν μέτρα που θα διασφαλίσουν ότι το άτομο δεν θα ξαναέλθει σε επαφή με την επικίνδυνη ουσία. Η έκταση της βλάβης εξαρτάται από το βαθμό επικινδυνότητας της ουσία. Ορισμένες κυρίες κατηγορίες Από πρακτική άποψη οι κυριότεροι κίνδυνοι της υγείας από χημικές ουσίες μπορούν να χωριστούν σε: - αιωρούμενα σωματίδια (σκόνη, αναθυμιάσεις και καπνός) - αέρια - υγρά και ατμοί (διαλύτες, οξέα και αλκάλια) - μέταλλα (μόλυβδος, νικέλιο, χρώμιο κλπ.) χημικές ουσίες που προκαλούν δερματίτιδα εξ επαφής. Α. Αιωρούμενα σωματίδια Υπάρχουν πολλές ουσίες στον χώρο εργασίας μας οι οποίες αιωρούνται στον αέρα με την μορφή σωματιδίων. Το σώμα μας μπορεί να αποβάλλει ή να φιλτράρει τα μεγαλύτερα από τα σωματίδια δια μέσου της μύτης και της βλενογόνου μεμβράνης (λεπτός ιστός) της αναπνευστικής οδού, όργανα τα οποία κατακρατούν πολλά σωματίδια. Αυτά είτε αποβάλλονται με βήχα είτε καταπίνονται. Οι πνεύμονες επίσης περιλαμβάνουν κύτταρα τα οποία απομακρύνουν, σε κάποιο βαθμό, τα σωματίδια που εισπνέονται. Η ικανότητα του σώματος να καθιστά τα εισπνεόμενα σωματίδια ακίνδυνα εξαρτάται από: το μέγεθος των σωματιδίων τη φύση των σωματιδίων την ποσότητα των σωματιδίων το χρόνο παραμονής σ' αυτό το χώρο εργασίας Όσο πιο μικρά είναι τα σωματίδια τόσο πιο βαθιά φτάνουν στους πνεύμονες. Κάποτε η σκόνη μπορεί να φτάσει ακόμα μέχρι τις κυψελίδες που απαρτίζουν τους αεροσάκκους χιλιάδες από τους οποίους αποτελούν τον πνεύμονα. Η χημική σύνθεση της ουσίας έχει επίσης μεγάλη σημασία. Τα σωματίδια ορισμένων μετάλλων ή κραμάτων μπορούν να βλάψουν τα εσωτερικά όργανα του σώματος όπως π.χ. είναι ο μόλυβδος, το μαγγάνιο και το 498

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χρώμιο. Η συγκέντρωση σωματιδίων (δηλ. η ποσότητα σκόνης και καπνού που υπάρχει στο χώρο εργασίας) είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που καθορίζουν το μέγεθος του κινδύνου. Άλλος ένας παράγοντας ζωτικής σημασίας εκτός από την ποσότητα, το μέγεθος και τη φύση των σωματιδίων, είναι ο χρόνος παραμονής στο χώρο εργασίας. Οχι μόνο το κάπνισμα αλλά και άλλες δραστηριότητες οι οποίες μειώνουν την αντίσταση του σώματος στις ασθένειες, αυξάνουν τον κίνδυνο βλάβη.

ΣΚΟΝΗ Η σκόνη, και ο καπνός είναι οι πιο κοινές μορφές αιωρούμενων σωματιδίων στο χώρο εργασίας. Δημιουργούνται κατά την εργασία με διάφορα υλικά. Η σκόνη που εισπνέεται συγκεντρώνεται στους πνεύμονες και προκαλεί αντίδραση των ιστών. Αυτή η ασθένεια των πνευμόνων ονομάζεται

"πνενμονοκονίωση".

επαγγελματική

ασθένεια

που

Αποτελεί

προκαλεί

ακόμα

ανικανότητα

την

πιο

προς

κοινή

εργασία.

Συνεχιζόμενη έκθεση στη σκόνη αυξάνει το μέγεθος της προσβληθείσας περιοχής των πνευμόνων και βλάπτεται η αναπνευστική του ικανότητα. Η δομή των κυψελίδων σ αυτές τις περιοχές μπορεί να εκφυλισθεί σε "ινώδη μορφή" και να παραμείνει έτσι σαν μια μόνιμη βλάβη στον πνεύμονα. Η δύσπνοια και η ανικανότητα για εργασία μπορεί να είναι τα αποτελέσματα πολυετούς έκθεσης σε σκόνη. Οταν γίνουν ινώδεις αλλοιώσεις στον πνεύμονα καταστρέφονται μόνιμα οι κυψελίδες. Αυτές οι αλλαγές δεν

499

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

θεραπεύονται. Παραδείγματα πνευμονοκονίωσης με διάφορες επιπτώσεις στον πνεύμονα είναι πυριτίαση που προκαλείται από σκόνη χαλαζία και η αμιάντωση που προκαλείται από τη σκόνη αμιάντου. Πολλές άλλες μορφές πνευμονοκονίωσης είναι επίσης γνωστές. Γιαυτό το λόγο είναι ζωτικής σημασίας η προφύλαξη των εργαζομένων από υψηλές συγκεντρώσεις σκόνης. Επίσης επικίνδυνη σκόνη μπορεί να δημιουργηθεί από μη ασφαλτοστρωμένους δρόμους και ασκούπιστα δάπεδα εργοστασίων. Σκόνη χαλαζία δημιουργείται κατά την επεξεργασία διάφορων τύπων πέτρας. Η πυριτίαση είναι μία πιθανή συνέπεια της μακρόχρονης έκθεσης σε σκόνη χαλαζία. Αυτή η ασθένεια χαρακτηρίζεται από αργή καταστροφή που πνευμονικού ιστού που καθιστά δύσκολη την αναπνοή. Πολλοί άνθρωποι έχουν πεθάνει από πυριτίαση. Η πυριτίαση διευκολύνει την ανάπτυξη και εξάπλωση της φυματίωσης. Ο αμίαντος είναι ινώδες πυριτικό άλας που χρησιμοποιείται σε διάφορα υλικά π.χ. σε μονωτικό υλικό για προστασία από τη θερμότητα και φωτιά, σε οικοδομικά υλικά (τοίχοι, οροφές κλπ.), συστατικό στεγανωτικών υλικών για οχήματα, στεγανωτικά από ελαστικό κλπ. Η σκόνη αμιάντου αποτελείται από νηματοειδείς ίνες οι οποίες διεισδύουν στους πνεύμονες και καταστρέφουν τους πνευμονικούς ιστούς. Οι ίνες που διεισδύουν στους πνεύμονες παραμένουν εκεί για το υπόλοιπο της ζωής του ατόμου. Η σκόνη αμιάντου μπορεί να προκαλέσει την ασθένεια αμιάντωση. Αυτή η ασθένεια εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο όπως η πυριτίαση. Μπορεί να περάσουν δεκαετίες για να επισημανθούν τα πρώτα συμπτώματα όπως μεγάλη δυσκολία στην αναπνοή.

500

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σε πολλές περιπτώσεις η αμιάντωση μπορεί να προκαλέσει καρκίνο των πνευμόνων ή των κυψελίδων. Έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στις ΗΠΑ απέδειξαν

ότι

υπάρχει

μεγάλος

κίνδυνος

πρόκλησης

καρκίνου

σαν

αποτέλεσμα έκθεσης στον αμίαντο. Οι κίνδυνοι είναι ιδιαίτερα μεγάλοι σε συνδιασμό με το κάπνισμα. Ο αμίαντος χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες του κόσμου παρά τον κίνδυνο που συνεπάγεται στην υγεία. Εν τούτοις, η χρήση του περιορίστηκε σε πολλές βιομηχανοποιημένες χώρες εξαιτίας του μεγάλου κινδύνου πρόκλησης καρκίνου. Γίνονται συζητήσεις σε πολλές χώρες για τον περιορισμό ή την απαγόρευση της χρήσης του αμιάντου.

ΑΝΑΘΥΜΙΑΖΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΠΝΟΣ Οι αναθυμιάσεις και ο καπνός επίσης εισπνέονται και μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στην υγεία. Δημιουργούνται όταν διάφορα υλικά υφίστανται μεγάλη θέρμανση όπως κατά τη συγκόλληση. Για παράδειγμα, ο ψευδάργυρος και ορισμένα άλλα μέταλλα όταν εισπνέονται σε μεγάλες ποσότητες είναι γνωστό ότι προκαλούν εκείνο που ονομάζεται "πυρετός από αναθυμιάσεις μετάλλων" ("metal fume fever"), ο οποίος παρουσιάζεται περίπου μισή μέρα μετά την έκθεση. Αέρια Μερικά αέρια και ατμοί έχουν έντονη ή ερεθιστική οσμή. Αυτή η οσμή είναι ένα έγκαιρο προειδοποιητικό σήμα. Τα αέρια τα οποία δεν δίνουν προειδοποιητικό σήμα ή που μειώνουν πολύ γρήγορα την ικανότητα μας να αντιληφθούμε ή να εκτιμήσουμε τον κίνδυνο είναι ακόμα πιο επικίνδυνα. Αέρια μπορούν να εξαπλωθούν στον αέρα του χώρου εργασίας διαμέσου διαφόρων χημικών διαδικασιών ή από διαρροή των φιαλών αερίου. Κανονικά γίνεται διάκριση ανάμεσα σε δύο τύπους αερίων: 501

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- Ερεθιστικά αέρια τα οποία έχουν διαβρωτική ή ερεθιστική επίδραση στα αναπνευστικά όργανα - Αέρια τα οποία απορροφώνται από το αίμα και επηρεάζουν τα εσωτερικά όργανα. Το χλώριο και το διοξείδιο του θείου είναι παραδείγματα ερεθιστικών αερίων. Υψηλή συγκέντρωση τους στον αέρα μπορεί να βλάψει τους πνεύμονες. 'Αλλα αέρια είναι το φωσγένιο και τα νιτρώδη αέρια. Δεν παρέχουν προειδοποιητικό σήμα με τη μορφή ερεθισμού κατά την αναπνοή. Το φωσγένιο

παράγεται

όταν

για

παράδειγμα

τριχλωροαιθυλένιο

τετραχλωροαιθυλένιο έρθουν σε επαφή με θερμές επιφάνειες ή με γυμνή φλόγα. Τα νιτρώδη αέρια παράγονται όταν θερμανθούν πολύ το οξυγόνο και το άζωτο του αέρα όπως κατά την συγκόλληση. Το μονοξείδιο του άνθρακα, το υδρόθειο και το ραδόνιο είναι παραδείγματα αερίων τα οποία επηρεάζουν τα εσωτερικά όργανα.

Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι ένα άχρωμο και άοσμο αέριο το οποίο ενώνεται με τα στοιχεία του αίματος μας, που μεταφέρουν οξυγόνο, πιο γρήγορα απ' ότι ενώνεται το οξυγόνο. Η έκθεση σε μεγάλη συγκέντρωση μονοξειδίου του άνθρακα μπορεί να προκαλέσει οξείες καταστάσεις και θάνατο. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε περιπτώσεις που μπορεί να παρουσιάστεί έλλειψη οξυγόνου σε κλειστούς χώρους (σιλό, δεξαμενές, χώροι όπου γίνονται χημικές αντιδράσεις, αεροστεγή διαμερίσματα κλπ.). Μια τέτοια κατάσταση είναι πολύ επικίνδυνη και μπορεί γρήγορα να προκαλέσει θάνατο. Το οξυγόνο μπορεί να απομακρυνθεί από τον αέρα όταν για παράδειγμα α) δημιουργείται υπερβολική ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα εξαιτίας ζύμωσης, 502

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

β) από αργή οξείδωση κατά το σκούριασμα, κλπ. Η θέσπιση και τηρήση καταλλήλων διαδικασιών είναι απόλυτα αναγκαία για εργασίες σε κλειστούς χώρους. Σημεία που πρέπει να θυμάστε! Ι Οι επικίνδυνες σκόνες, αναθυμιάσεις, αέρια και ατμοί είναι αόρατα. Σκόνες που είναι ορατές στο φως του ήλιου, για παράδειγμα είναι σωματίδια μεγάλα τα οποία κατακρατούνται πριν φτάσουν στους πνεύμονες. Η προσεκτική αναγνώριση των ρύπων στην ατμόσφαιρα είναι ουσιώδης για την πρόληψη.

503

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Υγρά και ατμοί ΔΙΑΛΎΤΕΣ Ένας από τους πιο κοινούς κινδύνους της υγείας στον επαγγελματικό τομέα προκαλείται από ατμούς και πιτσιλίσματα από διαλύτες. Οι διαλύτες έχουν την ιδιότητα να διαλύουν άλλες ουσίες, ιδιαίτερα λάδια, γράσα και λίπη. Επιπλέον εξατμίζονται πολύ γρήγορα . Όταν εξατμίζεται ένας διαλύτης, ο ατμός γίνεται μέρος του αέρα που εισπνέουμε. Ταξιδεύει μετά, διαμέσου του αίματος στα εσωτερικά όργανα π.χ. στον εγκέφαλο και το συκώτι. Εξαιτίας της ιδιότητας που έχουν οι διαλύτες να διαλύουν ουσίες μπορούν επίσης να επηρεάσουν βλεννογόνους μεμβράνες και το δέρμα. Κάποιοι διαλύτες μπορούν ακόμα να απορροφηθούν δια μέσου του δέρματος, παρόλο που στην πλειοψηφία τους εισέρχονται στο σώμα με την εισπνοή. Όσο πιο μεγάλη είναι η ικανότητα του διαλύτη να διαλύει τα γράσα και τα λίπη, τόσο πιο μεγάλη επίδραση θα έχει στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Ζαλάδες, πονοκέφαλοι, κόπωση, μειωμένη αντίληψη και ελλειπή αντανακλαστικά, είναι ορισμένα από τα συμπτώματα βραχυχρόνιας έκθεσης σε διαλύτες. Παρόλο που τα συμπτώματα αυτά μπορεί να εξαφανιστούν γρήγορα, αυξάνουν τον κίνδυνο ατυχημάτων. Είναι γνωστό εδώ και πολύ καιρό ότι οι διαλύτες που απορροφούνται και αποθηκεύονται στο σώμα έχουν την ίδια επίδραση όπως τα αναισθητικά. Άλλωστε

πολλοί

διαλύτες

χρησιμοποιόντουσαν 504

στο

παρελθόν

σαν

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αναισθητικά τα οποία ζάλιζαν τον άνθρωπο και μετά τον κοίμιζαν. Σε ακραίες περιπτώσεις εξαιτίας της επίδρασης του αναισθητικού υπάρχει απώλεια της συνείδησης και θάνατος. Μερικοί από τους διαλύτες έχουν πολύ χαμηλό ιξώδες και η συγκέντρωση τους στους χώρους εργασίας μπορεί να αυξηθεί πολύ εάν δεν γίνεται σωστή χρήση τους. Οι ατμοί από διαλύτες που περιέχουν χλώριο μπορούν να δημιουργήσουν φωσγένιο και υδροχλώριο όταν έρθουν σε επαφή με θερμά αντικείμενα. Σημεία που πρέπει να θυμάστε! Η ικανότητα του διαλύτη να προκαλεί βλάβες οφείλεται στους παρακάτω παράγοντες: Το ιξώδες του διαλύτη: Διαλύτες με χαμηλό ιξώδες εξαπλώνονται γρηγορότερα σε κλειστούς χώρους. Η συγκέντρωση στον αέρα: η ποσότητα διαλύτη στην ατμόσφαιρα μπορεί να ελεγχθεί με ειδικά όργανα μέτρησης. Χρόνος έκθεσης: όσο πιο μεγάλος είναι ο χρόνος έκθεσης, τόσο πιο μεγάλος είναι ο κίνδυνος πρόκλησης βλαβών.

ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΑΛΚΑΛΙΑ Τα οξέα και τα αλκάλια είναι διαβρωτικές ουσίες που μπορούν να βλάψουν το δέρμα και τα μάτια όταν έρθουν σε επαφή με αυτά. Διαβρωτική ομίχλη μπορεί να δημιουργηθεί πάνω από τα οξέα και να προκαλέσει βλάβη στην αναπνευστική οδό και στους πνεύμονες. Στα ιδιαίτερα επικίνδυνα οξέα συγκαταλέγονται τα: υδροχλωρικό οξύ, θειϊκό οξύ, χρωμικό και νιτρικό οξύ. Οι αλκαλικές ουσίες, μεταξύ άλλων χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό των μεταλλικών αντικειμένων από το γράσο. Η καυστική σόδα και η αμμωνία είναι παραδείγματα αλκαλίων. Η 505

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

επαφή με το δέρμα μπορεί να προκαλέσει σοβαρά εγκαύματα αν δεν χρησιμοποιηθούν μεγάλες ποσότητες νερού για την έκπλυση της ουσίας. Γεννετικές Επιπτώσεις Οι κίνδυνοι για την υγεία στους χώρους εργασίας που μπορεί να έχουν σαν αποτέλεσμα δυσμενείς γεννετικές επιπτώσεις είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Η έκθεση για μεγάλο χρονικό διάστημα, ανδρών και γυναικών σε διάφορες χημικές ουσίες μπορεί να προκαλέσει σοβαρές γεννετικές ανωμαλίες στα αγέννητα παιδιά τους. Οι συνέπειες αυτής της έκθεσης είναι συχνά δύσκολο να εντοπισθούν αμέσως γι' αυτό θα πρέπει να συνειδητοποιούμε όλο και περισσότερο τους κινδύνους που υπάρχουν στην καθημερινή επαγγελματική μας ζωή. Αρκετές ουσίες που χρησιμοποιούνται στο χώρο εργασίας είναι ύποπτες ότι προκαλούν βλάβη στα ωάρια και στα σπερματοζωάρια και ως εκ τούτου και στο παιδί που θα γεννηθεί. Γεννετική βλάβη μπορεί να προκληθεί ακόμα και από τις αναθυμιάσεις πετρελαίου. Χρήσιμα Στοιχεία Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από κύτταρα. Τα περισσότερα από τα κύτταρα του σώματος μας συνέχεια ανανεώνονται - μία διαδικασία που συνίσταται στον θάνατο των γηραιών κυττάρων και στην αντικατάσταση τους από νέα κύτταρα. Η σύνθεση του κάθε κυττάρου είναι καθορισμένη. Εχει μια ορισμένη γεννετική δομή (χρωματοσώματα και γονίδια). Τα γονίδια είναι οι μονάδες που μεταβιβάζουν τα κληρονομικά χαρακτηριστικά από τους γονείς στο παιδί. Τα γονίδια είναι τοποθετημένα πάνω στα χρωματοσώματα και υπάρχει ένας ορισμένος αριθμός απ' αυτά σε κάθε κύτταρο. Είναι τα κύτταρα, με τα χρωμοσώματα και τα γονίδια τους, εκείνα που θα υποστούν βλάβη εάν ο εργαζόμενος -άντρας η γυναίκααπορροφήσει μεγάλη ποσότητα επικίνδυνης χημικής ουσίας στο σώμα του. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι αποβολή του εμβρύου, η παραμόρφωση, η ασθένεια του παιδιού ή εγγονιού. Παραδείγματα χημικών ουσιών που μπορεί να προκαλέσουν παραμορφώσεις σε αγέννητα παιδιά είναι: ο μόλυβδος, το βινυλοχλωρίδιο και το τριχλωροαιθυλένιο. ©α πρέπει όμως να θυμόμαστε ότι οι κίνδυνοι που εμπεριέχονται στην χρήση αυτών των ουσιών εξαρτώνται από τον τρόπο χρήσεως τους,την ποσότητα τους και την χρονική διάρκεια έκθεσης του εργαζομένου σ'αυτές. Αλλο σημείο που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι οι ουσίες αυτές μπορούν να συνδυαστούν με άλλες. Είναι σημαντικό για παράδειγμα να μην χρησιμοποιούμε βενζίνη ή νέφτι για να καθαρίσουμε τα χέρια μας κατά την εργασία μας. Θα πρέπει να

506

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

χρησιμοποιούμε κοινό σαπούνι και νερό για να αποφύγουμε γεννετικές βλάβες. Μέταλλα και λοιπές επικίνδυνες χημικές ουσίες Πολλά μέταλλα και κράματα μετάλλων βρίσκονται στους χώρους εργασίας, Μερικά από αυτά, όπως ο μόλυβδος, το κάδμιο και ο υδράργυρος μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στο σώμα μας. Ο θερμανθείς μόλυβδος, όπως στην περίπτωση παραγωγής μπαταριών ή στις συγκολλήσεις και ο υδράργυρος μπορούν

εύκολα να εμφανισθούν στην ατμόσφαιρα σε σημαντικές συγκεντρώσεις. Επί μακρόν εισαγωγή τέτοιων ουσιών στο σώμα μπορεί να οδηγήσει σε διαφόρων βαθμών δηλητηριάσεις από μόλυβδο ή υδράργυρο οι οποίες προσβάλλουν και το νευρικό σύστημα. Το χρώμιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο είναι παραδείγματα άλλων επικινδύνων μετάλλων.

Χρησιμοποιούνται

ευρέως σε βιομηχανίες μετάλλων και μηχανικών κατασκευών. Τα μέταλλα αυτά μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο, κυρίως του αναπνευστικού συστήματος. Επικίνδυνες σκόνες ή καπνός από τα μέταλλα σχηματίζονται σε εργασίες συγκόλλησης, λείανσης, βαφής με σπρέυ κλπ. Μερικά κράματα χρωμίου και νικελίου μπορεί να απορροφηθούν από το αίμα διαμέσου των πνευμόνων και να βλάψουν άλλα όργανα του σώματος. Μπορεί επίσης να προκαλέσουν αλλεργίες. Επαγγελματικές

δερματοπάθειες

Διάφορες

επαγγελματικές

δερματοπάθειες προκαλούνται από την επαφή του δέρματος με επικίνδυνες χημικές ουσίες. Η επαγγελματική δερματίτιδα εξ επαφής (ή έκζεμα) είναι η συνηθέστερη επαγγελματική δερματίτιδα. Το δέρμα του ανθρώπου, εκτός από τις παλάμες και τα πέλματα, είναι αρκετά λεπτό. Είναι ένα μοναδικό 507

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

μέσο προστασίας κατά του μηχανικού τραύματος, της θερμότητας και του ψύχους, των μικροοργανισμών και των χημικών ουσιών, πάντα μέσα σε ορισμένα όρια. Αυτή η αμυντική ικανότητα του δέρματος ελαττώνεται με τον μηχανικό τραυματισμό, την επαφή με αλκάλια ή άλλες ουσίες. Οι τοξικές ουσίες μπορεί να απορροφηθούν και μέσω του δέρματος. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις μάλιστα μπορεί να προκληθεί, από την απορρόφηση μέσω του δέρματος ολική δηλητηρίαση, όπως στην περίπτωση του υδραργύρου, του τετρααιθυλιούχου

μολύβδου

και

ορισμένων

φυτοφαρμάκων

και

εντομοκτόνων. Το έκζεμα που οφείλεται στην επαφή με χημικές ουσίες είναι πιο συνηθισμένη περίπτωση. Σε πολλές χώρες οι μισές περίπου των επαγγελματικών ασθενειών που δικαιούνται αποζημίωσης είναι εκζέματα. Το επαγγελματικό κλάδων:

έκζεμα

οικοδομικού,

παρατηρείται

στους

μηχανολογικού,

εργαζόμενους

διαφόρων

υφαντουργικού,

χημικού,

εργαζόμενους στα τυπογράφε ία, καθαριστών, βαφέων, κομμωτών, εργαζομένων στα πλαστικά, στο καουτσούκ, στην επιμετάλλωση με γαλβανισμό, στα δέρματα, σε βιομηχανίες ηλεκτρικών συσκευών κλπ. Σ' όλους αυτούς τους επαγγελματικούς κλάδους, εμφανίζονται δύο τύποι επαγγελματικού εκζέματος: α) ερεθιστικό έκζεμα (μη αλλεργικό) β) αλλεργικό έκζεμα εξ επαφής. ΕΡΕΘΙΣΤΙΚΟ ΕΚΖΕΜΑ

Το ερεθιστικό έκζεμα είναι ασθένεια του δέρματος που προκαλείται από παρατεταμένη επαφή με ορισμένες χημικές ουσίες. Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα το δέρμα ξηραίνεται, γίνεται ευαίσθητο, κοκκινίζει και σκάζει.Το έκζεμα αυτό προκαλείται από την χρήση διαλυτικών μέσων, διαβρωτικών ουσιών (αλκάλια) απορρυπαντικών, ψυκτικών υγρών και υγρών κοπής. Όταν σταματήσει η επαφή με τη χημική ουσία που προκάλεσε το έκζεμα, το 508

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δέρμα μπορεί να αποκατασταθεί πλήρως. Γενικά η διαδικασία της επούλωσης διαρκεί πολλούς μήνες. Κατά την περίοδο αυτή το δέρμα είναι ακόμα πιο ευαίσθητο από ότι συνήθως και γι' αυτό θα πρέπει να προστατεύεται. ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΕΚΖΕΜΑ ΕΞ ΕΠΑΦΗΣ Το αλλεργικό έκζεμα εξ επαφής είναι αργοπορημένη μορφή ασθένειας του δέρματος που προκαλείται από πρόσφατα αποκτηθείσα υψηλή ευαισθησία σε κάποια χημική ουσία. Πολύ μικρές ποσότητες της χημικής αυτής ουσίας, που πριν ερχόταν σε επαφή με το δέρμα χωρίς να προκαλούν κάποιο αισθητό ερεθισμό, δημιουργούν έκζεμα που οφείλεται σ'αυτή τη νέα ευαισθησία. Τα συμπτώματα είναι ερεθισμός και φλεγμονή του δέρματος με επακόλουθο ξήρανση και απολέπιση του δέρματος. Μία αλλεργία δεν είναι εγγενής αλλά αποκτάται από την επαφή με κάποια ουσία. Η υπερβολική ευαισθησία-αλλεργία παραμένει συνήθως για πάντα. Τα συμπτώματα συνήθως εξαφανίζονται μόλις σταματήσει η επαφή με την ουσία. Το έκζεμα αυτού του τύπου προκαλείται από την επαφή με ουσίες όπως είναι το χρώμιο (που βρίσκεται στο τσιμέντο, στα δέρματα, αντιοξειδωτικά υλικά κλπ.),το κοβάλτιο (που υπάρχει στα απορρυπαντικά, στις χρωστικές ουσίες) και το νικέλιο (επινικελωμένα αντικείμενα όπως είναι τα κλειδιά, τα νομίσματα,τα εργαλεία). Το καουτσούκ και ορισμένοι τύποι πλαστικών και ορισμένες κόλλες μπορεί να προκαλέσουν αυτά τα συμπτώματα. Σημεία που πρέπει να θυμάστε! Η εξ' επαφής δερματοπάθεια είναι μία από

τις

επαγγελματικές

ασθένειες.

Το

ερεθιστικό

έκζεμα

συνήθως

περιορίζεται στην περιοχή επαφής. Το αλλεργικό έκζεμα μπορεί να μην περιοριστεί στη θέση της επαφής με την ουσία· μπορεί να πάρει πάρα πολύ χρόνο, ιδίως και χρόνια για να αναπτυχθεί. Για την αποτελεσματικότητα των προληπτικών μέτρων, είναι απαραίτητη η γνώση των συγκεκριμένων χημικών ουσιών με τις οποίες θα έλθει σε επαφή το δέρμα.

509

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αλλεργικά συμπτώματα με την μορφή βήχα και αναπνευστικών δυσκολιών μπορούν επίσης να εμφανισθούν μετά από έκθεση σε ορισμένα είδη σκόνης. Τα συμπτώματα είναι ακροαστικά, ίσως συνάχι, μάτια που δακρύζουν και μύτη που τρέχει, ή άσθμα. Στις πηγές αυτές της αλλεργίας περιλαμβάνονται οι σκόνες από το αλεύρι, το βαμβάκι, το άχυρο και το ξύλο. Αλλεργικές αναπνευστικές επιπλοκές μπορεί επίσης να προκληθούν από ορισμένες τεχνητές ουσίες, π.χ. ψεκαστικά υλικά. Όρια επαγγελματικής έκθεσης Για τις περισσότερες τοξικές ουσίες, υπάρχει στενή σχέση μεταξύ της ποσότητας της ουσίας που απορροφάται από το σώμα και των επιπτώσεων της στην υγεία. Γνωρίζοντας τη σχέση, δόσης - αποτελέσματος, μπορούμε να αξιολογήσουμε τον κίνδυνο από την έκθεση. Η γνώση αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καθιέρωση ορίου ασφάλειας για την επαγγελματική έκθεση. Αυτό το όριο ονομάζεται όριο έκθεσης. Κάτω από το όριο έκθεσης, δεν θα έπρεπε να υπάρχει κανένας κίνδυνος για την υγεία του μέσου εργαζόμενου και καμμία υποβάθμιση του επιπέδου

ευεξίας

που

είναι

απαραίτητο

ώστε

να

διατηρηθεί

παραγωγικότητα και να κρατηθεί ο κίνδυνος ατυχημάτων στα κατώτερα

510

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

δυνατά όρια και η εργασία του να είναι άνετη. Το όριο όμως εκφράζεται με διαφορετικούς ορισμούς. Τα θεσμοθετημένα όρια έκθεσης ποικίλουν από χώρα σε χώρα. Αν και οι οριακές τιμές βασίζονται σε ιατρικά δεδομένα, συνήθως αποτελούν συμβιβασμό ανάμεσα σε διαφορετικά συμφέροντα. Μερικές χώρες όπως η Ελλάδα, περιβάλλουν τα όρια με κάλυψη νόμου. Το ΔΓΕ έχει συμπεριλάβει σε κατάσταση περίπου 1200 ουσίες για τις οποίες έχουν καθιερωθεί επαγγελματικά όρια έκθεσης σε μεγάλο αριθμό χωρών. Σημεία που θα πρέπει να θυμάστε! Στη πράξη, κάθε εργασία σε βιομηχανία περικλεί ει έκθεση σε κάποιες χημικές ουσίες με συνέπεια κίνδυνο για την υγεία. Η έκθεση σε περισσότερους από έναν κινδύνους είναι αρκετά συχνοί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, διάφορες ουσίες συνδυάζονται μεταξύ τους ή ενισχύουν η μία την άλλη. Όσο χαμηλότερο είναι το όριο έκθεσης μιας ουσίας, τόσο περισσότερο επικίνδυνη θεωρείται αυτή. Οι οριακές τιμές ορισμένων ουσιών έχουν μειωθεί σαν συνέπεια νέων ερευνών που έδειχναν ότι και κάτω από τα παλιά όρια είχαν παρουσιαστεί διαταραχές, ακόμα δε και καρκίνος. Ο έλεγχος του χώρου εργασίας πραγματοποιείται με την μέτρηση της συγκέντρωσης μιας συγκεκριμένης ουσίας στον αέρα και τον υπολογισμό, του αν ξεπερνιέται το όριο. Ορισμένες ουσίες προκαλούν ερεθισμό με αποτέλεσμα βήχα, δάκρυα ή δυσκολία στην αναπνοή. 'Αλλες πάλι προκαλούν ένα γενικό αίσθημα αδιαθεσίας. Οι περισσότερες ουσίες δεν δίνουν τέτοια προειδοποιητικά σήματα και γι' αυτό μπορεί να προκαλέσουν θανατηφόρες βλάβες και ασθένειες χωρίς να τις αντιληφθεί κανείς. Οι μετρήσεις για την εξακρίβωση της μη υπέρβασης των ορίων είναι ο μόνος τρόπος πρόληψης της βλάβης και της ασθένειας. Όταν αξιολογούμε τον κίνδυνο για την υγεία από κάποια ουσία θα πρέπει επίσης να θυμόμαστε ότι η σκληρή εργασία απαιτεί μεγαλύτερες ποσότητες οξυγόνου (αέρα) απ' ότι η ελαφρά εργασία. Αυτό σημαίνει ότι σε βαριά εργασία ο εργαζόμενος εισπνέει σημαντικά μεγαλύτερη ποσότητα της ουσίας αυτής απ' ότι ο εργαζόμενος σε ελαφρά εργασία. Προληπτικά Μέτρα ΕΤΙΚΕΤΕΣ Η επικόλληση ετικέτας σε όλες τις επικίνδυνες ουσίες που χρησιμοποιούνται είναι πολύ σημαντική. Τα άτομα που μεταφέρουν ή διακινούν αυτές τις ουσίες μπορεί να μην γνωρίζουν τη φύση, τους κινδύνους καθώς και τις απαραίτητες προφυλάξεις που θα πρέπει να πάρουν. Η ετικέτα είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αναγνώριση του περιεχομένου και για την προειδοποίηση του κινδύνου. Οι 511

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

περισσότερες από τις επικίνδυνες ουσίες μπορούν να ταξινομηθούν σε κατηγορίες σαν εκρηκτικές, εύφλεκτες, τοξικές, διαβρωτικές ή ραδιενεργές. Η ετικέτα θα πρέπει να είναι καθαρή και ευδιάκριτη και θα πρέπει να διατηρείται οπουδήποτε αποθηκεύονται ή χρησιμοποιούνται οι ουσίες. ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Λόγω της έλλειψης χώρου, οι πληροφορίες στην ετικέτα κάθε δοχείου είναι ελλιπείς. Γι' αυτό είναι αναγκαίο να γράφονται πιο λεπτομερείς πληροφορίες με την μορφή οδηγών χρήσης ή οδηγιών. Οι οδηγίες θα πρέπει να περιλαμβάνουν απλές και ευκρινείς πληροφορίες σχετικά με: τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά του προϊόντος, τους κινδύνους που περικλείει η χρησιμοποίηση του προϊόντος, τα προληπτικά μέτρα ασφαλείας, τον κατάλληλο εξοπλισμό ασφάλειας τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν σε περίπτωση ατυχήματος, οδηγίες για πρώτες βοήθειες, μέτρα προφύλαξης σε περίπτωση πυρκαγιάς ή διαρροής χημικής ουσίας. Πληροφόρηση

Είναι

σημαντικό

να

ενημερώνονται

τα

άτομα

που

εργάζονται με χημικές ουσίες για τους κινδύνους στην υγεία τους, να εκπαιδεύονται για τον τρόπο προστασίας τους και για τον τρόπο που θα φορούν και θα φροντίζουν τον ατομικό τους εξοπλισμό προστασίας. Κάθε άτομο που εργάζεται με επικίνδυνες ουσίες θα πρέπει να είναι εφοδιασμένο με γραπτές εικονογραφημένες οδηγίες ασφαλείας. Ενημερωτικά φυλλάδια θα πρέπει επίσης να διατίθενται στους χώρους εργασίας. Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να δίνονται σε όλα τα άτομα που μπορεί να έλθουν σε επαφή με την ουσία.

512

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αποθήκευση και μεταφορά χημικών ουσιών και χειρισμός των χημικών αποβλήτων Κάθε εταιρεία θα πρέπει να διαθέτει γραπτές οδηγίες σχετικά με τον τρόπο μεταφοράς και αποθήκευσης των χημικών προϊόντων καθώς και με τον τρόπο διάθεσης των χημικών αποβλήτων. Αν κάποια επικίνδυνη ουσία έρθει σε επαφή με κάποια άλλη π.χ. σε περίπτωση διαρροής ή πυρκαγιάς μπορεί να δημιουργηθούν επικίνδυνα αέρια. Γι' αυτό, οι ουσίες αυτές, δεν θα πρέπει να αποθηκεύονται η μία κοντά στην άλλη. Αρχές των τεχνικών μέτρων προστασίας Για την ασφαλή χρησιμοποίηση των χημικών ουσιών είναι απαραίτητη η λήψη ορισμένων μέτρων προστασίας. Πρώτον, αποφυγή όπου είναι εφικτό, των πολύ επικινδύνων ουσιών από τον χώρο εργασίας. Δεύτερον, περιορισμός της χρήσης των επικινδύνων χημικών ουσιών. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, αποφεύγετε την έκθεση στις παραπάνω ουσίες με την χρήση του κατάλληλου εξαερισμού καθώς και του ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού. Αντικατάσταση ουσιών και υλικών Ερευνήστε αν είναι δυνατόν, να αντικαταστήσετε μία επικίνδυνη ουσία με μία άλλη· λιγότερο επικίνδυνη. Σε ορισμένες

περιπτώσεις

που

μπορεί

να

είναι

δύσκολο

να

βρείτε

υποκατάστατα, τότε ίσως πρέπει να εξετάσετε εναλλακτικές διαδικασίες παραγωγής που δεν θα απαιτούν τέτοιες ουσίες. Σύμφωνα με τις νεότερες προδιαγραφές της κατασκευής των προϊόντων όπως: χρωστικές ουσίες, βερνίκια και συγκολλητικές ουσίες (κόλλες), τα προϊόντα αυτά έχουν πιο συχνά βάση το νερό παρά τους διαλύτες. Αντί να χρησιμοποιούνται 513

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κονιορτοποιημένες ουσίες που δημιουργούν επικίνδυνες σκόνες, οι ίδιες ουσίες μπορούν να παρασκευαστούν σε μορφή σβώλων.

Προηγμένη τεχνολογία και εργασία που γίνεται εν κλειστώ Η τεχνική πρόοδος στις μεθόδους εργασίας μπορεί να οδηγήσει στην λύση πολλών προβλημάτων σχετικών με τις συνθήκες εργασίας. Ένα παράδειγμα τέτοιας προόδου είναι η ηλεκτροστατική βαφή αντί της χρησιμοποίησης σπρέυ που περιέχει διαλύτες. Άλλο μέτρο είναι η χρησιμοποίηση βιομηχανικών ρομπότ για την εκτέλεση επικινδύνων εργασιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις η όλη διαδικασία μπορεί να γίνεται εν κλειστώ, ή να είναι αυτοματοποιημένη και ο χειρισμός να γίνεται από κάποια ειδική αίθουσα ελέγχου.Εξαερισμός Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος μείωσης των κινδύνων από την ατμοσφαιρική ρύπανση είναι η εν κλειστώ διεξαγωγή της όλης διαδικασίας. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, τότε ο μολυσμένος αέρας θα πρέπει να απομακρύνεται. Η απομάκρυνση του μολυσμένου αέρα και η διαδικασία εργασίας εν κλειστώ συχνά θα πρέπει να συνοδεύεται από αυξημένο αερισμό. Διάφορα είδη καλυμμάτων με ενσωματωμένους απορροφητήρες μπορούν να συνδεθούν στα εργαλεία και σε ορισμένα χειροκίνητα μηχανήματα. Τα καλύμματα και οι απαγωγοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε σταθερές μηχανές λείανσης και στίλβωσης. Το πρόβλημα με τα καλύμματα είναι ότι όσο μεγαλύτερο είναι το άνοιγμα τόσο πιο δύσκολα μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά ο απορροφητήρας. Γι' αυτό ο εργαζόμενος θα πρέπει να χρησιμοποιεί και τον ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό ακόμα και όταν υπάρχει απαγωγός. Για τα λουτρά με επικίνδυνα υγρά θα πρέπει να υπάρχει σύστημα παραπετάσματος

514

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αέρα. Ο αέρας διοχετεύεται με πίεση από τη μια πλευρά και βγαίνει από την άλλη, δημιουργώντας ένα προστατευτικό παραπέτασμα για τον εργαζόμενο από τους επικίνδυνους ατμούς. Η προστασία από την συγκέντρωση σκόνης και αερίων στη συγκόλληση είναι δύσκολο πρόβλημα. Στην περίπτωση αυτή υπάρχουν μικρές συσκευές εξαερισμού που μπορούν είτε να συνδεθούν με το κεντρικό σύστημα εξαερισμού ή να είναι φορητές. Ένας μικρός απορροφητήρας τοποθετείται στο χώρο συγκόλλησης για απευθείας απομάκρυνση των αερίων. Συντήρηση Όλος ο τεχνικός εξοπλισμός θα πρέπει να συντηρείται επιμελώς. Για να λειτουργεί αποτελεσματικά το σύστημα εξαερισμού θα πρέπει να γίνεται αλλαγή των φίλτρων σε τακτά χρονικά διαστήματα, έλεγχος των πτερωτών και των αγωγών, αντικατάσταση των συνδέσμων, ροδελών και έλεγχος βαλβίδων. Εξαερισμός σε εργοστάσια αυτοκινήτων και συνεργεία επισκευής αυτών Για να μειωθεί ο κίνδυνος δηλητηρίασης από μονοξείδιο του άνθρακα στα γκαράζ και στα συνεργεία αυτοκινήτων, οι μηχανές δεν θα πρέπει να λειτουργούν περισσότερο απ' όσο χρειάζεται για να μπεί μέσα,να βγει ή να μετακινηθεί το όχημα στο συνεργείο. Σε άλλες περιπτώσεις όπου η μηχανή λειτουργεί (επισκευή, ρύθμιση, ή έλεγχος μηχανής), τα καυσαέρια θα πρέπει να απορροφώνται μακριά από τον εργαζόμενο και να οδηγούνται έξω από το χώρο του συνεργείου. Αυτό μπορεί να γίνει με σύνδεση της εξάτμισης με σωλήνα ή αγωγό που να μεταφέρει απευθείας τα καυσαέρια έξω από το χώρο εργασίας ή σε ένα τύμπανο αναρρόφησης συνδεδεμένο με το κεντρικό σύστημα απαγωγής του αέρα στο συνεργείο. Δεν χρειάζεται να αναφέρουμε ότι αυτού του είδους τα συνεργεία θα πρέπει να έχουν και ένα επαρκές σύστημα αερισμού. Επειδή το μονοξείδιο του άνθρακα αντικαθιστά το οξυγόνο, ο ατομικός αναπνευστήρας με φίλτρο δεν είναι αποτελεσματικός αν δεν υπάρχει τρόπος απομάκρυνσης του μονοξειδίου του άνθρακα. Όταν λειτουργεί η μηχανή στο γκαράζ ή στα συνεργεία αυτοκινήτων, τα καυσαέρια θα πρέπει να διοχετεύονται εκτός του χώρου αυτών. Ατομικός

προστατευτικός

εξοπλισμός

ΣΩΣΤΗ

ΕΠΙΛΟΓΗ

χρησιμοποίηση ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού μπορεί συχνά να δημιουργήσει κάποια δυσφορία. Στόχος μας λοιπόν είναι η εφαρμογή προληπτικών τεχνικών μέτρων για την προσπάθεια μείωσης της ανάγκης για ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό. Είναι όμως αδύνατο να μειώσουμε τη 515

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ρύπανση της ατμόσφαιρας που δημιουργείται σε ορισμένες εργασίες σε τέτοιο επίπεδο ώστε να μην υπάρχει κανένας κίνδυνος για την υγεία. Στις περιπτώσεις αυτές θα πρέπει να χρησιμοποιείται ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός. Το σώμα θα πρέπει να προστατεύεται αν υπάρχει κίνδυνος να έρθει σε επαφή με χημικές ουσίες. Θα πρέπει πάντοτε να γίνονται προσεκτικοί έλεγχοι για να διασφαλισθεί ότι ο προστατευτικός εξοπλισμός πληρεί τις προδιαγραφές αντοχής στις χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται. Αυτό επίσης ισχύει και για την προστασία των ματιών. Όλοι οι εργαζόμενοι θα πρέπει να ενημερώνονται προφορικά και γραπτά σχετικά με: Τρείς τύποι μάσκας μισού προσώπου με φίλτρο. Πάνω: προφύλαξη από αιωρούμενα στον αέρα σωματίδια π.χ. σκόνη οπό πέτρωμα. Μέσον: προστασία από αέρια και ατμούς π.χ. χρήση χρωμάτων που περιέχουν διαλυτικά. Το φίλτρο περιέχει ενεργό άνθρακα. Κάτω: ένα σύνθετο φίλτρο που περιέχει φίλτρο για σκόνη και φίλτρο για αέριο. Αυτές οι μάσκες είναι παραδείγματα της απλούστερης

αποτελεσματικής

αναπνευστικής

προστασίας.

Να

αντικαταστήσετε το φίλτρο όταν γίνεται δύσκολο να αναπνεύσετε ή όταν αισθάνεσθε την οσμή. Να γίνεται συχνή αντικατάσταση του φίλτρου.

516

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Σε μια μάσκα που να καλύπτει ολόκληρο το πρόσωπο μπορούν να προσαρμοσθούν φίλτρα του ίδιου τύπου με αυτά της μάσκας μισού προσώπου της προηγούμενης σελίδας. Μια μάσκα που να καλύπτει όλο το πρόσωπο επίσης προστατεύει τα μάτια σας και το πρόσωπο.

517

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Μια μάσκα αέρος με θετική πίεση δίνει την καλύτερη προφύλαξη. Αέρας μπορεί να διοχετεύεται από ένα κομπρεσσέρ με φίλτρο (όπως φαίνεται στο σχέδιο), μια μόνιμη εγκατάσταση παροχής πεπιεσμένου αέρα (με φίλτρο), και από φιάλες οξυγόνου. Σε θερμά κλίματα αυτή είναι η πιο κατάλληλη μάσκα.

Σημεία που πρέπει να θυμάστε! Οι μάσκες προσώπου που δεν είναι του σωστού τύπου, που δεν εφαρμόζουν καλά στο άτομο, ή είναι φθαρμένες ή σκονισμένες, μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες. Το άτομο που τις φορά πιστεύει ότι προστατεύεται και γι' αυτό δεν γνωρίζει ότι εκτίθεται σε κινδύνους. Ικανότητα προστασίας, χρώματα και κωδικοί των φίλτρων κατά των αερίων Κατηγορία 1 — Φίλτρα χαμηλής ικανότητας (10 φορές η οριακή τιμή, χωρίς υπέρβαση των 100 ppm). Κατηγορία 2 — Φίλτρα μέσης ικανότητας (100 φορές η οριακή τιμή, χωρίς υπέρβαση των 5 000 ppm). Κατηγορία 3 — Φίλτρα υψηλής ικανότητας (100 φορές η οριακή τιμή, χωρίς υπέρβαση των 10 000 ppm).

518

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τι πρέπει να κάνετε όταν συμβεί ένα ατύχημα Παρά τα διάφορα τεχνικά μέτρα, τον ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό και τα λοιπά προληπτικά μέτρα, ατυχήματα ακόμα συμβαίνουν. Η άμεση ενέργεια και η παροχή των κατάλληλων

πρώτων

βοηθειών

μπορεί

να

σώσει

ζωές

σε

πολλές

περιπτώσεις. Γι' αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς τι θα πρέπει να κάνει σε περίπτωση που κάποιος συνάδελφος τραυματισθεί και τι ενέργειες θα πρέπει να γίνουν μέχρις ότου του παρασχεθεί κατάλληλη ιατρική φροντίδα. Τα άτομα που έχουν χάσει τις αισθήσεις τους θα πρέπει να απομακρυνθούν αμέσως από το χώρο που περιέχει δηλητηριώδη αέρια. Θα πρέπει να γίνει τεχνητή αναπνοή το συντομότερο δυνατό. Τα μέρη του σώματος πάνω στα οποία έχουν χυθεί χημικές ουσίες θα πρέπει να πλυθούν με μεγάλες ποσότητες νερού.

519

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Εάν στα μάτια σας πεταχτεί επικίνδυνο υγρό τότε θα πρέπει αμέσως να ξεπλύνετε τα μάτια σας με νερό της βρύσης. Το καλύτερο πράγμα που πρέπει να γίνει σε χώρους εργασίας όπου χρησιμοποιούνται χημικές ουσίες σε μεγάλες ποσότητες είναι να εγκατασταθεί ένας καταιωνιστήρας (λουτήρας ματιών-ντους) για το πλύσιμο των ματιών.

Σήμανση πληροφόρηση και μέτρα έκτακτης ανάγκης - Όλα τα δοχεία που περιέχουν επικίνδυνες χημικές ουσίες θα πρέπει να φέρουν ετικέτες όπου να αναγράφεται το είδος του περιεχομένου και να επισημαίνεται ο κίνδυνος. - Στην ετικέτα ή με την μορφή γραπτών οδηγιών θα πρέπει να παρέχονται οι απαραίτητες πληροφορίες για τον ασφαλή χειρισμό και τα μέτρα πρώτων βοηθειών. - Οι εργαζόμενοι που ασχολούνται με επικίνδυνες χημικές ουσίες θα πρέπει να εκπαιδεύονται πάνω στα θέματα των κινδύνων της υγείας και του ασφαλούς χειρισμού των χημικών ουσιών. Ο Στην εκπαίδευση περιλαμβάνεται η ασφαλής αποθήκευση και μεταφορά των χημικών ουσιών. - Στον χώρο εργασίας θα πρέπει να υπάρχουν ντους και εγκαταστάσεις για το πλύσιμο των ματιών Τεχνικά μέτρα - Στις περιπτώσεις όπου είναι δυνατόν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται λιγότερο τοξικές ουσίες. - Θα πρέπει να προτιμούνται μέθοδοι εργασίας που να μειώνουν στο ελάχιστο την εκπομπή αερίων, ατμών, σκόνης ή καπνών. - Η πηγή εκπομπής αερίων ή ατμών θα πρέπει να είναι τελείως αποκλεισμένη. - Οι μηχανές που δημιουργούν σκόνη ή οι σωροί σκονισμένων υλικών θα πρέπει να είναι απομονωμένοι ή αποκλεισμένοι όσο 520

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

το δυνατόν καλύτερα. - Οι θέσεις εργασίας θα πρέπει να επιλέγονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε η έκθεση σε αέρα, ατμούς, σκόνη ή καπνούς να είναι η ελάχιστη. - Θα πρέπει να υπάρχει αποτελεσματικό σύστημα τοπικού εξαερισμού έτσι ώστε να απάγονται τα αέρια, ατμοί, σκόνες ή καπνοί. Ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός – Όλες οι απαραίτητες τεχνικές βελτιώσεις θα πρέπει να γίνουν προτού καταλήξουμε στη χρησιμοποίηση ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού. – Ο κατάλληλος τύπος ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού θα πρέπει να χρησιμοποιείται για: κράνος ή προστατευτικό κάλυμμα κεφαλής ωτοασπίδες ή ωτοβύσματα - προστατευτικά γυαλιά, ασπίδα προσώπου ή προστατευτικό κάλυμμα για τα μάτια. - μάσκα οξυγόνου - γάντια - παπούτσια ασφαλείας - ποδιές προστασίας ή ρουχισμός προστασίας - ζώνη ασφαλείας, σχοινί σωτηρίας - Ο ατομικός εξοπλισμός προστασίας θα πρέπει να είναι κατάλληλος για την εργασία που θα πραγματοποιηθεί. - Θα πρέπει να υπάρχει επαρκής αριθμός ατομικών προστατευτικών εξοπλισμών. -

Οι

εργαζόμενοι

χρησιμοποιούνταν

θα

ατομικό

πρέπει

να

προστατευτικό

εκπαιδευτούν εξοπλισμό

ώστε

να

σωστά

και

οποτεδήποτε χρειάζεται. - Ο ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός θα πρέπει να διατηρείται πλήρης και καθαρός. - Η ευθύνη για την επίβλεψη της χρήσης και συντήρησης του ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού θα πρέπει να έχει ανατεθεί σαφώς σε κάποιον. Εξοπλισμός ατομικής προστασίας των ματιών Χρήση Για την αποφυγή της επαφής των ματιών με χημικούς παράγοντες σε υγρή, στερεά ή αέρια μορφή, οι οποίοι είναι δυνατό να προκαλέσουν βλάβη των ματιών ή να απορροφηθούν μέσω του επιπεφυκότος υμένα. Οι συνθήκες αυτές μπορούν να προκύψουν λόγω:  Εκτινάξεων ή ψεκασμού υγρών ή στερεών σωματιδίων.  Διαρροής αερίων.  Ύπαρξης υψηλών συγκεντρώσεων στερεών ή υγρών αερολυμάτων ή αερίων ή ατμών στο περιβάλλον εργασίας. Συνήθως συμπίπτει με την 521

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

αναγκαιότητα χρήσης εξοπλισμού ατομικής προστασίας για την προστασία του

αναπνευστικού

συστήματος.

Στην

περίπτωση

αυτή,

πρέπει

να

χρησιμοποιείται μάσκα ή καλύπτρα ή γυαλιά που θα συνοδεύουν τη μάσκα, εφόσον είναι απαραίτητο.

Πώς μπορούμε να επιτύχουμε την ασφαλή διαχείριση των χημικών προϊόντων στον εργασιακό χώρο; Η συνολική στρατηγική για την επίτευξη της ασφαλούς διαχείρισης των χημικών στον εργασιακό χώρο και για την προστασία του περιβάλλοντος, μπορεί απλώς να παρουσιαστεί ως εξής: 522

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Το πρώτο βήμα είναι ο προσδιορισμός των χημικών που βρίσκονται στον χώρο και η ταξινόμησή τους ως προς τους φυσικούς κινδύνους αλλά και εκείνους που απειλούν την υγεία και το περιβάλλον. Κατόπιν, είναι ο σχεδιασμός της επισήμανσης των χημικών και των δελτίων δεδομένων ασφάλειας προκειμένου να γνωστοποιηθούν οι κίνδυνοι και τα αντίστοιχα μέτρα προστασίας. Χωρίς αυτού του είδους την πληροφόρηση για τα χημικά προϊόντα, που είτε βρίσκονται στον εργασιακό χώρο είτε απελευθερώνονται στο περιβάλλον, δεν θα ήταν εφικτή η περαιτέρω αξιολόγηση των επιπτώσεων και ο καθορισμός κατάλληλων μέτρων πρόληψης και ελέγχου. Η πληροφόρηση αποτελεί την απαραίτητη βάση που απαιτείται για την επίτευξη της ασφαλούς διαχείρισης των χημικών. Το δεύτερο βήμα είναι η αξιολόγηση του τρόπου που χρησιμοποιούνται εκείνα τα χημικά που έχουν προσδιορισθεί και ταξινομηθεί, στον εργασιακό χώρο και τί είδους έκθεση μπορεί να απορρέει από αυτή τη χρήση. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί μέσω της παρακολούθησης της έκθεσης ή μέσω της εφαρμογής των εργαλείων που επιτρέπουν την εκτίμηση της έκθεσης με βάση τους παράγοντες που αφορούν στην χρησιμοποιούμενη ποσότητα, το ενδεχόμενο απελευθέρωσης -δεδομένων των συνθηκών του εργασιακού χώρου ή του κτηρίου- και των φυσικών χαρακτηριστικών του χημικού. Μόλις οι κίνδυνοι προσδιοριστούν, ταξινομηθούν, κοινοποιηθούν και αξιολογηθούν, το τρίτο και τελευταίο βήμα είναι να χρησιμοποιηθεί αυτή η πληροφορία ώστε να σχεδιαστεί ένα κατάλληλο πρόγραμμα πρόληψης και προστασίας για τον εργασιακό χώρο. Κάτι τέτοιο, θα περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές μέτρων πρόληψης και ελέγχου, ταυτόχρονα με την εγκατάσταση και τη χρήση μηχανολογικών ελέγχων, την αντικατάσταση με λιγότερο επιβλαβή χημικά και τη χρήση μέτρων προστασίας της αναπνοής και άλλων μέσων ατομικής προστασίας, όπου κρίνεται αναγκαίο. Περαιτέρω προβλέψεις ενός διεξοδικού προγράμματος που ενισχύει και βελτιώνει αυτούς τους ελέγχους είναι η παρακολούθηση της έκθεσης, η παροχή πληροφόρησης και κατάρτισης για τους εργαζόμενους που εκτίθενται, η διατήρηση αρχείου καταγραφής δεδομένων, η ιατρική παρακολούθηση, ο σχεδιασμός

εκτάκτου

ανάγκης

και

αποβλήτων.

523

οι

διαδικασίες

απόρριψης

των

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Τι θα πρέπει να περιλαμβάνει το πρόγραμμα επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας κατά τη χρήση των χημικών προϊόντων; Η Συνθήκη της ΔΟΕ για την Ασφάλεια κατά τη χρήση Χημικών στην Εργασία, 1990 (Νο. 170), παρέχει ένα προσχέδιο για την ασφαλή διαχείριση των χημικών στην εργασία. Οι διατάξεις της Σύμβασης, αναπτύσσονται περαιτέρω στις συνοδευτικές Συστάσεις (Νο. 177), καθώς και στον Κώδικα Πρακτικής για την Ασφάλεια κατά τη Χρήση των Χημικών Προϊόντων στην Εργασία και σε μια σειρά εκπαιδευτικών εγχειρίδιων.11 Η Συνθήκη και τα άλλα εργαλεία ισχύουν σήμερα όσο ίσχυαν και όταν αρχικά υιοθετήθηκαν. Τα κυριότερα στοιχεία της, περιλαμβάνουν όλα τα απαιτούμενα, τα οποία πρέπει ο εργοδότης να εφαρμόσει για την ασφαλή διαχείριση των χημικών, στο πλαίσιο της προστασίας, τόσο του εργαζομένου όσο και του περιβάλλοντος. Επίσης, τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνουν σημαντικές λεπτομέρειες όσον αφορά στο τί πρέπει να εμπεριέχει ένα εργασιακό πρόγραμμα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι αυτή η προσέγγιση είναι σύμφωνη με τις Οδηγίες της ΔΟΕ για τα συστήματα διαχείρισης της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας, ILO-OSH 2001.12 Ο επόμενος πίνακας παρουσιάζει τα κυριότερα σημεία ενός προγράμματος σε επίπεδο εργασίας.

524

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

525

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

6.7 Ποιοτικοί και ποσοτικοί προσδιορισμοί Ως προσδιορισµός χαρακτηρίζεται κάθε ατµοσφαιρικών

συγκεντρώσεων

συµπεριλαµβανοµένων

και

των

µέθοδος

των

αιωρούµενων

µέτρησης

των

χηµικών

ρύπων,

στερεών

σωµατιδίων

(σκόνης/ινών) Ο

ποσοτικός

παραγόντων

και του

ποιοτικός

προσδιορισµός

των

βλαπτικών

εργασιακού

περιβάλλοντος

εντάσσεται

στις

διαδικασίες εκτίµησης του επαγγελµατικού κινδύνου. Πρέπει να ακολουθεί τις φάσεις του «εντοπισµού των πηγών κινδύνου» και της «εξακρίβωσης των κινδύνων έκθεσης» ολοκληρώνοντας την φάση της «εκτίµησης» µε την καταγραφή των αναλυτικών αποτελεσµάτων, την περιγραφή της θέσης δειγµατοληψίας, την ηµεροµηνία και ώρα της δειγµατοληψίας, την περιγραφή του εξοπλισµού, την περιγραφή της ακολουθούµενης µεθοδολογίας για τη δειγµατοληψία και την ανάλυση καθώς και την Οριακή Τιµή αναφοράς και σύγκρισης. Η επιλογή των ποσοτικών και ποιοτικών µεθόδων εκτίµησης καθώς και η εφαρµογή των Οριακών Τιµών Έκθεσης πρέπει να καθορίζονται, µε δεδοµένη την 8ωρη ηµερήσια απασχόληση και την εργάσιµη εβδοµάδα των 40 ωρών. Οι µέθοδοι µέτρησης των ατµοσφαιρικών συγκεντρώσεων των χηµικών ρύπων, µπορούν να καταταγούν σε δύο βασικές κατηγορίες: τις αναλυτικές µεθόδους τις µεθόδους απευθείας µέτρησης.

526

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η αναλυτική µέθοδος αποτελείται από δύο διαφορετικές φάσεις, τη φάση της δειγµατοληψίας και τη φάση της ανάλυσης του δείγµατος. Η φάση της δειγµατοληψίας απαιτεί τη δέσµευση (σύλληψη) µιας ποσότητας χηµικού παράγοντα µε τον κατάλληλο εξοπλισµό. Πραγµατοποιείται στον υπό εξέταση εργασιακό χώρο και απαιτεί κατάλληλα όργανα, ανάλογα µε τα φυσικά

και

χηµικά

χαρακτηριστικά

και

τη

συµπεριφορά

της

προσδιοριζόµενης χηµικής ουσίας. Τα όργανα δειγµατοληψίας αποτελούνται βασικά από δύο διαφορετικά µέρη ενός ενιαίου συστήµατος: το σύστηµα δέσµευσης (σύλληψης) του χηµικού παράγοντα, που ονοµάζεται κεφαλή δειγµατοληψίας το σύστηµα αναρρόφησης του αέρα που ονοµάζεται αντλία Οι κεφαλές δειγµατοληψίας, ανάλογα µε την υπό προσδιορισµό ουσία, µπορεί να είναι φιάλες µε χηµικό µέσο κατακράτησης (κεφαλές υγρής δειγµατοληψίας), φιαλίδια µε ενεργό άνθρακα ή άλλο προσροφητικό υλικό, θήκες (µεταλλικές ή πλαστικές) για φίλτρα µεµβράνης από εστέρες κυτταρίνης ή υαλοβάµβακα και άλλα υλικά. Σε ορισµένες περιπτώσεις είναι δυνατή η δειγµατοληψία σε «προσροφητικό υλικό µε διάχυση» χωρίς να χρησιµοποιηθεί αντλία.Οι αντλίες αναρρόφησης αέρα, πρέπει να είναι σταθεράς ροής και να έχουν την δυνατότητα ρυθµιζόµενης παροχής µεταξύ 0,1 και 5 lit/min. Μετά την ολοκλήρωση της δειγµατοληψίας µεταφέρεται το δείγµα στο εργαστήριο για την ποσοτική και ποιοτική ανάλυση. Πρέπει να σηµειώσουµε, ότι µε τον όρο «ανάλυση του δείγµατος» εννοούµε γενικότερα κάθε κατάλληλο χειρισµό που αποβλέπει στον ποσοτικό προσδιορισµό του δείγµατος (π.χ ζύγιση, εκτίµηση στο οπτικό ή ηλεκτρονικό µικροσκόπιο, αεριοχρωµατογράφηση κ.λ.π). Ως

παράδειγµα

αναλυτικού

προσδιορισµού

αναφέρεται

αυτός

των

αιωρούµενων στερεών σωµατιδίων (σκόνης) στον εργασιακό χώρο. Η αναλυτική µέθοδος που χρησιµοποιείται για τον ποσοτικό προσδιορισµό της σκόνης είναι αυτή της «διαφοράς βάρους του φίλτρου», η οποία βασίζεται στην αναρρόφηση µιας γνωστής ποσότητας ατµοσφαιρικού αέρα, δια µέσου µιας µεµβράνης φίλτρου, σε προκαθορισµένο χρονικό διάστηµα. Οι µέθοδοι της απευθείας µέτρησης αερίων και ατµών χηµικών ουσιών δίνουν τη δυνατότητα άµεσου προσδιορισµού (ποιοτικού και ποσοτικού) του χηµικού παράγοντα. Είναι σχετικά απλές και κατάλληλες 527

σε περιπτώσεις

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

διαφυγής αερίων ή για έκτακτες µετρήσεις σε επικίνδυνους χώρους, όπου απαιτείται ο άµεσος προσδιορισµός του βλαπτικού παράγοντα για την λήψη κατάλληλων µέτρων προστασίας. Τα βασικά µειονεκτήµατα εντοπίζονται στη µικρή διαχωριστική ικανότητα που τις χαρακτηρίζει, καθώς και στη σηµαντική απόκλιση του τελικού αποτελέσµατος (της τάξης περίπου ±5%) από την πραγµατική συγκέντρωση του χηµικού παράγοντα στον εργασιακό αέρα. Ο προσδιορισµός της χηµικής ουσίας βασίζεται συνήθως στη χρωστική χαρακτηριστική αντίδρασή της, µε το υλικό πλήρωσης του ειδικού φιαλιδίου άµεσης εκτίµησης (ανάγνωσης), δια µέσου της απορρόφησης γνωστής ποσότητας ατµοσφαιρικού αέρα του εργασιακού χώρου. Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 6 Σε αυτή την ενότητα παρουσιάστηκαν θέματα που αφορούν τους χημικούς βλαπτικούς παράγοντες στους χώρους εργασίας. Αναλυτικά αναφέρθηκαν θέματα που αφορούν την επισήμανση και τις ιδιότητες των επικίνδυνων χημικών ουσιών, τα δελτία δεδομένων προϊόντων, τις μορφές των επικίνδυνων χημικών ουσιών και τα μέτρα προφύλαξης.

Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 6 Ερώτηση 1 Είναι δύσκολος ο καθορισμός του αριθμού χημικών ουσιών που υπάρχουν στους εργασιακούς χώρους παγκοσμίως Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 2 Το σήµα κάθε κατηγορίας είναι ένα τετράγωνο σε …………… φόντο µε ένα σχέδιο που απεικονίζει ή συµβολίζει τη δράση των χηµικών της οµάδας Α

κόκκινο·

πράσινο

πορτοκαλί

Ερώτηση 3

528

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Οι χηµικές ενώσεις (ουσίες) που χρησιµοποιούνται διεθνώς στους χώρους εργασίας υπερβαίνουν σήµερα τις ………… χιλιάδες Α

100

300

Ερώτηση 4 Ατύχημα με χημικούς παράγοντες ορίζεται κάθε φυσιολογικό γεγονός που συμβαίνει με αιφνίδιο και απροσδόκητο τρόπο κατά τη διάρκεια της εργασίας και που προκαλεί απότομη έκθεση των εργαζομένων σε χημικούς παράγοντες ή στην ενέργεια που εκλύεται από αυτούς Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 5 Τοξικές είναι οι «ουσίες και παρασκευάσµατα που δια της εισπνοής, καταπόσεως ή δια της διεισδύσεως δια του δέρµατος δύνανται να προκαλέσουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, οξείς ή χρόνιους, ακόµη και το θάνατο». Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 6 Ένα δελτίο δεδομένων ασφαλείας

αποτελείται υποχρεωτικά από

…… παραγράφους με υποχρεωτικές υποπαραγράφους Α

Ερώτηση 7 Σε ‘ένα δελτίο δεδομένων ασφαλείας το τμήμα 2 είναι ………….. Α

ΜΕΤΡΑ ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

ΣΥΝΘΕΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 529

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερώτηση 8 Ένα δελτίο δεδομένων ασφαλείας

παρέχεται δωρεάν σε χαρτί ή

ηλεκτρονικά μετά την ημερομηνία πρώτης προμήθειας της ουσίας ή του μείγματος Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 9 Έκθεση σε χημικούς παράγοντες ορίζεται κάθε κατάσταση εργασίας, η οποία χαρακτηρίζεται από την παρουσία ενός χημικού παράγοντα και την επαφή αυτού με τον εργαζόμενο, συνήθως μέσω του δέρματος ή της εισπνοής. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 10 Ένα απλό σήµα συχνά αρκεί για να µεταφέρει το σύνολο των πληροφοριών που είναι ενδιαφέρουσες ή και απαραίτητες στο χρήστη τους Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

530

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 7: Νομοθετικό πλαίσιο προστασίας περιβάλλοντος ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εκπαιδευτικής ενότητας είναι η παρουσίαση του νομοθετικού πλαισίου προστασίας περιβάλλοντος, η ελληνική περιβαλλοντική πολιτική και τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Οι εκπαιδευόμενοι μέσα από τις ενότητες αυτές θα γνωρίσουν Το νομοθετικό πλαίσιο προστασίας του περιβάλλοντος Η οικονομία των απορριμμάτων Η ελληνική περιβαλλοντική πολιτική για τα απορρίμματα Συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης με διεθνή πρότυπα Απορρίμματα και κυκλική οικονομία Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ΕΝΝΟΙΕΣ – ΚΛΕΙΔΙΑ Κινητική ενέργεια, Υδροηλεκτρική Ενέργεια, Ηλιακή Ενέργεια, αιολική ενέργεια,

ανανεώσιμες

πηγές,

υδροτροπικές

περιοχές,

βιομιμητική,

βιοαποδομήσιμα

7.1 Νομοθετικό πλαίσιο Νόμος 4819 Ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη διαχείριση των αποβλήτων - Ενσωμάτωση των Οδηγιών 2018/851 και 2018/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Μαΐου 2018 για την τροποποίηση της Οδηγίας 2008/98/ΕΚ περί αποβλήτων και της Οδηγίας 94/62/ΕΚ περί συσκευασιών και απορριμμάτων συσκευασιών, πλαίσιο οργάνωσης του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης, διατάξεις για τα πλαστικά προϊόντα και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, χωροταξικές - πολεοδομικές, ενεργειακές και συναφείς επείγουσες ρυθμίσεις. Νόμος 4496 Τροποποίηση του ν. 2939/2001 για την εναλλακτική διαχείριση των συσκευασιών

και

άλλων

προϊόντων,

531

προσαρμογή

στην

Οδηγία

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

2015/720/ΕΕ, ρύθμιση θεμάτων του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης και άλλες διατάξεις. ΚΥΑ 181504/2016 Κατάρτιση, περιεχόμενο και σύστημα διαχείρισης του Εθνικού Μητρώου Παραγωγών (Ε.Μ.ΠΑ.). Καθορισμός διαδικασίας εγγραφής των παραγωγών, στο πλαίσιο της εναλλακτικής διαχείρισης των συσκευασιών και άλλων προϊόντων. ΚΥΑ Η.Π. 23615/651/Ε.103 Ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής οδηγίας 19/2012/EC στο ελληνικό δίκαιο. Νόμος 4042/2012 Ποινική

προστασία

του

περιβάλλοντος.

Ίδρυση

Ε.Ο.ΑΝ

(Ελληνικός

Οργανισμός Ανακύκλωσης). Απόφαση 133480 (ΦΕΚ 2711 / 2011) Καθορισμός κανόνων, όρων και προϋποθέσεων για την εναλλακτική διαχείριση των αποβλήτων ειδών ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ), σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2012/19/ΕΚ «σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ)», του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 4ης Ιουλίου 2012 και άλλες διατάξεις. Νόμος 3854/2010 Τροποποίηση του νόμου 2939/2001 για την εναλλακτική διαχείριση των συσκευασιών και άλλων προϊόντων. Προεδρικό Διάταγμα 15/2006 Τροποποίηση του ΠΔ 117/2004 σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 2003/108 για την τροποποίηση της οδηγίας

2002/96 σχετικά με τα ΑΗΗΕ

επαγγελματικά. Προεδρικό Διάταγμα 15/2006 Τροποποίηση του ΠΔ 117/2004 σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 2003/108 για την τροποποίηση της οδηγίας

2002/96 σχετικά με τα ΑΗΗΕ

επαγγελματικά. Νόμος 2939/01 Διαχείριση Στερεών Αποβλήτων και ευθύνη των παραγωγών Νόμος 4819/2021 - ΦΕΚ 129/Α/23-7-2021 Ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη διαχείριση των αποβλήτων - Ενσωμάτωση των Οδηγιών 2018/ 851 και 2018/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και 532

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

του Συμβουλίου της 30ής Μαΐου 2018 για την τροποποίηση της Οδηγίας 2008/98/ΕΚ περί αποβλήτων και της Οδηγίας 94/62/ΕΚ περί συσκευασιών και απορριμμάτων συσκευασιών, πλαίσιο οργάνωσης του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης, διατάξεις για τα πλαστικά προϊόντα και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, χωροταξικές - πολεοδομικές, ενεργειακές και συναφείς επείγουσες ρυθμίσεις. Στα 5 εκατομμύρια τόνους ανέρχεται κάθε χρόνο το σύνολο των αποβλήτων στη χώρα, εκ των οποίων τα 2 εκ. τόνοι είναι ανακυκλώσιμα. Η ποσότητα ωστόσο που ανακυκλώνεται στη χώρα μας φθάνει μόλις τους 500 τόνους. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι στην οικονομία επιστρέφουν περί τα 50 εκ. ευρώ, πετώντας στα σκουπίδια 150 εκ. ευρώ κάθε χρόνο ενώ επιπλέον οι πολίτες καλούνται να πληρώνουν 135 εκ. ευρώ ετησίως μόνο και μόνο για να μεταφερθούν τα σκουπίδια στην χωματερή. Στον 1 εκατομμύριο τόνους είναι μόνο τα βιοαποδομήσιμα, τα οποία μπορούν να παράγουν 30 εκ. ευρώ κέρδος ετησίως με τη μετατροπή τους σε καθαρό κομπόστ. Σε μία πενταετία μιλάμε για δισεκατομμύρια.» Το περιβάλλον σχετίζεται άμεσα με την παγκόσμια οικονομία διότι την εφοδιάζει με πρώτες ύλες, τις οποίες στην συνέχεια ο άνθρωπος μετασχηματίζει

σε

καταναλωτικά

προϊόντα

μέσω

της

παραγωγικής

διαδικασίας, καθώς και με ενέργεια η οποία τροφοδοτεί αυτόν τον μετασχηματισμό. Όμως οι πρώτες ύλες και η ενέργεια αυτή δεν χάνονται (1ος νόμος θερμοδυναμικής) αλλά επιστρέφουν στο περιβάλλον ως απόβλητα. Τα οικονομικά του περιβάλλοντος αφορούν σε δύο διακριτές κατηγορίες: • τα οικονομικά των φυσικών πόρων • τα οικονομικά των ποικίλων μορφών και πηγών ρύπανσης του αέρα, του νερού και του εδάφους. Αυτή η δεύτερη θεματολογία αφορά στις ανεπιθύμητες εκροές του οικονομικού συστήματος, δηλαδή τα απόβλητα, και κερδίζει συνεχώς έδαφος ως το μείζον διεθνές περιβαλλοντικό ζήτημα των ημερών μας. Εξωτερικό κόστος είναι το οικονομικό κόστος από την καταστροφή του περιβάλλοντος (γεωργικών εκτάσεων, υδάτινων πόρων κ.α.), την αλλαγή του κλίματος και την επιβάρυνση της δημόσιας υγείας, ως αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης ή κακής διαχείρισης των απορριμμάτων. Το εξωτερικό αυτό κόστος επιβαρύνει την oικονομία. 533

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η συλλογή και διάθεση των απορριμμάτων προκαλεί κόστος για το κοινωνικό σύνολο όπως: 1. Μόλυνση, Ηχητικές ενοχλήσεις. 2. Οπτικές ενοχλήσεις, Επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία. 3. Επιδράσεις στο οικοσύστημα. 4. Επιδράσεις στα κτίρια: οι αέριοι ρύποι που παράγονται στις χωματερές μπορεί να

φθάσουν σε τέτοια επίπεδα ώστε να δημιουργούνται

συνθήκες διάβρωσης. 5. Κλιματική Αλλαγή Η διαχείριση των αποβλήτων, όπως κάθε επένδυση, συνεπάγεται κόστος στο σήμερα για τρέχοντα και μελλοντικά οφέλη. H οικονομική ορθότητα της εφαρμογής της θα πρέπει να κρίνεται με βάση μια δυναμική ανάλυση κόστους-οφέλους. - Μία σημαντική έννοια των οικονομικών του περιβάλλοντος είναι οι «εξωτερικότητες» (Εξωτερικό κόστος). Με τον όρο αυτό εκφράζονται οι επιπτώσεις

των

αποφάσεων

μιας

οικονομικής

μονάδας

(επιχείρηση,

οργανισμός, ιδιώτης) στο εξωτερικό περιβάλλον, δηλαδή σε τρίτους. - Κατά τη διάρκεια λήψης αποφάσεων για τη διαχείριση των απορριμμάτων πρέπει όµως να λαµβάνεται υπ’ όψιν το ολικό κόστος στην κοινωνία. Επίσης οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι που συνεπάγονται ορισμένες µέθοδοι διαχείρισης µπορεί να αυξήσουν το συνολικό κόστος. - Η διαχείριση των αποβλήτων απαιτεί επένδυση σε νέες τεχνολογίες, οι οποίες, αν και εµφανίζουν µεγαλύτερο κόστος αρχικής επένδυσης, οδηγούν σε καλύτερα µακροπρόθεσµα αποτελέσµατα. Η

µέχρι

σήµερα

συχνή

επιλογή

της

ανεξέλεγκτης

διάθεσης

των

απορριμμάτων (σε Χ.Α.∆.Α) έχει στερήσει από τη χώρα µας γενικά –πέραν των νοµικών συνεπειών που αυτή έχει - ένα πολύ µεγάλο δυναµικό σε ανακυκλώσιµα υλικά και µεγάλα ποσά ενέργειας παραγόμενης από την εκμετάλλευση των απορριμμάτων. - Πολύτιμα υλικά χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τροφίμων, για την κατασκευή υποδομών και την παραγωγή γενικότερα κάθε είδους καταναλωτικού αγαθού ή για την παραγωγή ενέργειας. Μετά τη χρήση τους ή την κατανάλωσή τους τα πολύτιμα αυτά υλικά απορρίπτονται στο περιβάλλον. 534

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- Επιθυμία μας είναι τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή προϊόντων να έχουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία και αν είναι δυνατόν να μην αφήνουν υπολείμματα. Πολύτιμα υλικά χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τροφίμων, την κατασκευή υποδομών, την παραγωγή καταναλωτικών αγαθών ή την παροχή ενέργειας. Όταν αυτά καταναλωθούν ή δεν είναι πλέον χρήσιμα, γίνονται σκουπίδια. Έως τώρα, η οικονοµία λειτουργούσε κυρίως σύµφωνα µε το µοντέλο: «παίρνω-φτιάχνω-απορρίπτω» - ένα γραµµικό µοντέλο - στο οποίο κάθε προϊόν αναπόφευκτα φτάνει στο «τέλος της ωφέλιµης ζωής» του. Κάθε χρόνο στην ΕΕ, χρησιμοποιούνται σχεδόν 15 τόνοι υλικών ανά άτοµο, ενώ κάθε πολίτης της ΕΕ παράγει, κατά µέσο όρο, πάνω από 4,5 τόνους αποβλήτων ετησίως, εκ των οποίων πάνω από το µισό καταλήγει σε ΧΥΤΑ. Η γραµµική οικονοµία, η οποία βασίζεται αποκλειστικά στην εξόρυξη πόρων, δεν αποτελεί πλέον βιώσιµη επιλογή. Το κυκλικό μοντέλο είναι μία βιομιμητική προσέγγιση προς την αειφορία. Αυτή η σχολή σκέψης έχει ως παράδειγμα τη φύση, και θεωρεί ότι τα συστήματά παραγωγής και κατανάλωσης θα έπρεπε να λειτουργούν όπως οι φυσικοί οργανισμοί, επαναχρησιμοποιώντας τα υλικά και τους πόρους που απελευθερώνουν στο περιβάλλον (Κυκλική Οικονομία). Στοχεύει στην επανένταξη των αποβλήτων στην παραγωγική διαδικασία. Έτσι ώστε να κλείνουν οι ανοιχτές γραμμικές ροές και τα φυσικά αγαθά να αναγεννώνται. Με τον τρόπο αυτό οδηγούμαστε στην αειφορία. Κυκλική οικονομία είναι εκείνη που έχει σχεδιαστεί ώστε να επιτυγχάνει την αποκατάσταση και να διατηρεί τα προϊόντα, τα συστατικά στοιχεία και τα υλικά στην ύψιστη δυνατή χρησιμότητα και αξία καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Αποσκοπεί στην αξιοποίηση της ανανεώσιμης ενέργειας, καταργεί τη χρήση τοξικών χημικών ουσιών και εξαλείφει τα απόβλητα μέσω προσεκτικού σχεδιασμού. Τα συστήματα κυκλικής οικονομίας διατηρούν την προστιθέμενη αξία των προϊόντων για όσο

το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και

εξαλείφουν τα απόβλητα. Διατηρούν τους πόρους εντός της οικονομίας όταν ένα προϊόν έχει φθάσει στο τέλος του κύκλου ζωής του, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν παραγωγικά κατ' επανάληψη και να δημιουργήσουν περαιτέρω αξία. Η μετάβαση σε μια πιο κυκλική οικονομία απαιτεί αλλαγές σε ολόκληρες τις αλυσίδες αξίας, από τον σχεδιασμό των προϊόντων έως τα 535

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

νέα επιχειρηματικά μοντέλα και τα μοντέλα της αγοράς, από νέους τρόπους μετατροπής των αποβλήτων σε πόρο έως νέους τρόπους καταναλωτικής συμπεριφοράς. Αυτό συνεπάγεται πλήρη συστημική αλλαγή και καινοτομία όχι μόνο στις τεχνολογίες, αλλά και στην οργάνωση, την κοινωνία, τις μεθόδους χρηματοδότησης και την πολιτική. Ακόμη και σε μια ιδιαίτερα κυκλική οικονομία, θα εξακολουθήσει να υπάρχει κάποιο στοιχείο γραμμικότητας, καθώς απαιτούνται πρωτογενείς πόροι και απορρίπτονται υπολειμματικά απόβλητα. Η κυκλική οικονομία χαρακτηρίζεται από εφαπτόμενους κύκλους στη βάση των οποίων βρίσκεται ο καταναλωτής/χρήστης. Η γραμμική αλυσίδα δεν παύει να υφίσταται, καθώς υπάρχει ακόμα η ανάγκη εξόρυξης πρώτων υλών και κατασκευής προϊόντων. Στο τέλος της γραμμικής αλυσίδας παραμένει η υγειονομική ταφή απορριμμάτων. Πλέον όμως υπάρχουν και όλες οι ροές συμβιωτικών δράσεων, που αποσκοπούν στη μείωση της παραγωγής υλικών και εξόρυξης πρώτων υλών, αλλά και στην ελαχιστοποίηση των αποβλήτων. Η κυκλική οικονομία είναι το αύριο σήμερα, αλλά δεν είναι κάτι καινούριο! Η φιλοσοφία του «δεν πετάμε τίποτα» ήταν κυρίαρχη κατά το κοντινό παρελθόν στην Ελλάδα. Για παράδειγμα, το χρησιμοποιημένο λάδι γινόταν σαπούνι, το δέρμα από τα πρόβατα γινόταν κάπα, τα κομματάκια από ύφασμα γίνονταν σκεπάσματα ή διακοσμητικά κ.ο.κ.

7.2 Η οικονομία των απορριμμάτων Το γραμμικό οικονομικό μοντέλο παρά τις διαφοροποιήσεις που έχει ίσως υποστεί, θεμελιώνεται στην εποχή της εκβιομηχάνισης. Οι βιομηχανίες αντλούν πόρους, παράγουν προϊόντα με χρήση ενεργειακής και εργατικής δύναμης και τα πωλούν σε έναν τελικό καταναλωτή - ο οποίος στη συνέχεια τα απορρίπτει όταν δεν εξυπηρετούν πλέον το σκοπό τους. - Κάθε σύστημα που βασίζεται στην κατανάλωση και όχι στην αποκατάσταση των πόρων συνεπάγεται σημαντικές απώλειες σε όλη την αλυσίδα προστιθέμενης αξίας. - Αντίθετα η κυκλική οικονομία αντιπροσωπεύει μία αναπτυξιακή στρατηγική που συνεπάγεται οικονομική ανάπτυξη χωρίς αύξηση της

536

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κατανάλωσης πόρων, με βαθιά μεταρρύθμιση των αλυσίδων παραγωγής και των καταναλωτικών συνήθειων και επανασχεδιασμό των βιομηχανικών συστημάτων σε επίπεδο συστήματος. Η χωροταξική αναδιάρθρωση της Χώρας, η διαμόρφωση, η ανάπτυξη, η πολεοδόμηση και η επέκταση των πόλεων και των οικιστικών γενικά περιοχών υπάγεται στη ρυθμιστική αρμοδιότητα και τον έλεγχο του Κράτους, με σκοπό να εξυπηρετείται η λειτουργικότητα και η ανάπτυξη των οικισμών και να εξασφαλίζονται οι καλύτεροι δυνατοί όροι διαβίωσης. Οι σχετικές τεχνικές επιλογές και σταθμίσεις γίνονται κατά τους κανόνες της επιστήμης. Η σύνταξη εθνικού κτηματολογίου συνιστά υποχρέωση του Κράτους. Για να αναγνωριστεί μία περιοχή ως οικιστική και για να ενεργοποιηθεί πολεοδομικά, οι ιδιοκτησίες που περιλαμβάνονται σε αυτή συμμετέχουν υποχρεωτικά, χωρίς αποζημίωση από τον οικείο φορέα, στη διάθεση των εκτάσεων που είναι απαραίτητες για να δημιουργηθούν δρόμοι, πλατείες και χώροι για κοινωφελείς γενικά χρήσεις και σκοπούς, καθώς και στις δαπάνες για την εκτέλεση των βασικών κοινόχρηστων πολεοδομικών έργων, όπως νόμος ορίζει. Νόμος μπορεί να προβλέπει τη συμμετοχή των ιδιοκτητών περιοχής που χαρακτηρίζεται ως οικιστική στην αξιοποίηση και γενική διαρρύθμισή της σύμφωνα με εγκεκριμένο σχέδιο, με αντιπαροχή ακινήτων ίσης αξίας ή τμημάτων ιδιοκτησίας κατά όροφο, από τους χώρους που καθορίζονται τελικά ως οικοδομήσιμοι ή από κτίρια της περιοχής αυτής. Οι διατάξεις των προηγούμενων παραγράφων εφαρμόζονται και στην αναμόρφωση των οικιστικών περιοχών που ήδη υπάρχουν. Οι ελεύθερες εκτάσεις, που προκύπτουν από την αναμόρφωση, διατίθενται για τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων ή εκποιούνται για να καλυφθούν οι δαπάνες της πολεοδομικής αναμόρφωσης, όπως νόμος ορίζει. Τα μνημεία, οι παραδοσιακές περιοχές και τα παραδοσιακά στοιχεία προστατεύονται από το Κράτος. Νόμος θα ορίσει τα αναγκαία για την πραγματοποίηση της προστασίας αυτής περιοριστικά μέτρα της ιδιοκτησίας, καθώς και τον τρόπο και το είδος της αποζημίωσης των ιδιοκτητών. Με την παραπάνω διάταξη, η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του κράτους. Το κράτος έχει υποχρέωση να παίρνει προληπτικά και καθοριστικά μέτρα για αυτό.Με την παραπάνω διάταξη, η προστασία του 537

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

περιβάλλοντος

αποτελεί

υποχρέωση

του

κράτους.

Το

κράτος

έχει

υποχρέωση να παίρνει προληπτικά και καθοριστικά μέτρα για αυτό. Προστασία και Διαχείριση Βιοτόπων και Φυσικού Περιβάλλοντος: Νόμος 3937/2011 «Διατήρηση της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις». Ο Ν. 3937/2011 έχει ως σκοπό την αειφόρο διαχείριση και αποτελεσματική διατήρηση της βιοποικιλότητας, ως πολύτιμου, αναντικατάστατου και σπουδαίας

σημασίας

εθνικού

κεφαλαίου.

Οι

χερσαίες,

υγροτοπικές,

θαλάσσιες ή μεικτού χαρακτήρα περιοχές χαρακτηρίζονται πλέον ως: - Περιοχές απόλυτης προστασίας της φύσης. - Περιοχές προστασίας της φύσης - Φυσικά Εθνικά ή Περιφερειακά Πάρκα - Περιοχές προστασίας οικοτόπων και ειδών. Διακρίνονται σε Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (Ε.Ζ.Δ.) και Καταφύγια Άγριας Ζωής (Κ.Α.Ζ.), σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας (Ζ.Ε.Π.). Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος πρέπει να ακολουθεί τις παρακάτω βασικές αρχές. Βασικές αρχές προστασίας του περιβάλλοντος: - Αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης - Αρχή της πρόληψης - Αρχή της προφύλαξης - Αρχή της φέρουσας ικανότητας - Αρχή της βιοποικιλότητας - Αρχή της Κοινής Φυσικής Κληρονομιάς - Αρχή ήπιας ανάπτυξης ευπαθών οικοσυστημάτων - Αρχή χωρονομίας - Αρχή πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο Χωροταξικός σχεδιασμός ρυθμίζεται βασικά από το Νόμο 2742 για τον Χωροταξικό Σχεδιασμό και Αειφόρο Ανάπτυξη και άλλες διατάξεις. Οι κατευθυντήριες αρχές του νόμου συνοψίζονται ως εξής: - Ανάδειξη του Χωροταξικού Σχεδιασμού ως πλαισίου ενίσχυσης και ανάδειξης της ποικιλότητας και πολυμορφίας του εθνικού χώρου. - Συλλογική δράση και την κοινή ευθύνη για τη διαμόρφωση και την αποτελεσματική εφαρμογή του Χωροταξικού Σχεδιασμού. - Έγκαιρη και αξιόπιστη παρακολούθηση των χωρικών εξελίξεων σε ευρωπαϊκό, δια-περιφερειακό και ενδο-περιφερειακό επίπεδο.

538

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- Διεύρυνση, τον εμπλουτισμό και την ανανέωση των εργαλείων και μηχανισμών άσκησης χωροταξικού σχεδιασμού. - Αρχή της εμπιστοσύνης και του δικαίου στη χωροθέτηση ιδιωτικών και δημόσιων έργων. περιοδικής διαδικασίας αναθεώρησης των πλαισίων. Στόχοι της πρώτης αρχής είναι: - Η καθιέρωση στρατηγικών κατευθύνσεων και πλαισίων Χωροταξικού σχεδιασμού και βιώσιμης ανάπτυξης σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, και - ο εκσυγχρονισμος του περιεχομένου του χωροταξικού σχεδιασμού ώστε αυτός να ικανοποιεί εναρμονισμένα αναπτυξιακούς στόχους, στόχους κοινωνικής συνοχής και στόχους προστασίας του περιβάλλοντος και να υλοποιεί δυναμικά τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Για την προώθηση της δεύτερης αρχής: - Ιδρύεται Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης, ως οργάνου κοινωνικού διαλόγου και διαβούλευσης με συμμετοχή

εκπροσώπων

της

Τοπικής

Αυτοδιοίκησης

και

βασικών

κοινωνικών και επιστημονικών φορέων. - Συνίσταται Επιτροπή Συντονισμού της Κυβερνητικής Πολιτικής στον τομέα του Χωροταξικού Σχεδιασμού, που συγκροτείται από αρμόδιους Υπουργούς, προκειμένου να επιτευχθεί ο απαιτούμενος συντονισμός των συναρμόδιων φορέων. Στόχοι της τρίτης αρχής είναι η καθιέρωση: - μηχανισμών στρατηγικού σχεδιασμού σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, με δυνατότητα εξειδίκευσης τους σε συγκεκριμένες διοικητικές ενότητες ενδοπεριφερειακού επιπέδου ή ειδικές θεματικές ενότητες εθνικού χώρου (π.χ. παράκτιες, νησιωτικές περιοχές), - μηχανισμών ολοκληρωμένης παρέμβασης σε κρίσιμες γεωγραφικές ενότητες του εθνικού χώρου (π.χ. παράκτιες, ορεινές, δυσπρόσιτες, νησιωτικές, παραμεθόριες, σεισμοπαθείς ή άλλες περιοχές), καθώς και σε μειονεκτούσες αστικές περιοχές με έντονα προβλήματα αναπτυξιακής υστέρησης, κοινωνικής συνοχής και περιβαλλοντικής υποβάθμισης, -

νέων

καινοτόμων

μηχανισμών

τεχνογνωστικής

χωροταξικού

σχεδιασμού,

μέσω

δημιουργίας

της

στήριξης

Εθνικού

του

Δικτύου

Πληροφοριών για το Χωροταξικό Σχεδιασμό. Στόχος του είναι να επιτρέψει τη συνεχή τροφοδότηση του εθνικού, ειδικού και περιφερειακού σχεδιασμού της χώρας με αξιόπιστα και συγκρίσιμα στοιχεία και πληροφορίες και την 539

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

επεξεργασία του στο πλαίσιο του συστήματος πληροφορικής. Μέσω του δικτύου αυτού συστηματοποιείται η συνεργασία και η συμπληρωματικότητα των διαφόρων δημόσιων φορέων για την αποτελεσματική κατάρτιση και εφαρμογή του χωροταξικού σχεδιασμού και παράλληλα δημιουργείται μια στέρεη και ευέλικτη τεχνική και επιστημονική βάση, η οποία επιτρέπει την ανταλλαγή και τη διάδοση πληροφοριών που αφορούν την κατάσταση του χώρου. Στόχοι της τέταρτης αρχής είναι η καθιέρωση: -

διαδικασίας

συνεχούς

παρακολούθησης

των

εγκεκριμένων

στρατηγικών χωροταξικών πλαισίων, - διαδικασίας, ανά δύο έτη, αξιολόγηση για όλες τις κλίμακες και τα επίπεδα του χωροταξικού σχεδιασμού, - περιοδικής διαδικασίας αναθεώρησης των πλαισίων. Με το Ν. 3983/2011 Εθνική στρατηγική για την προστασία και διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος Εναρμόνιση με την οδηγία 2008/56/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 2008 και άλλες διατάξεις ενσωματώθηκε στην εθνική νομοθεσία η Οδηγία 2008/56 των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για τη θαλάσσια στρατηγική, η οποία αποτελεί τον περιβαλλοντικό πυλώνα της μελλοντικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο θέμα αυτό. Στόχος είναι η διατήρηση και αποκατάσταση της καλής περιβαλλοντικής κατάστασης του θαλάσσιου περιβάλλοντος έως το έτος 2020. Για την επίτευξη του στόχου αυτού απαιτούνται συγκεκριμένες δέσμες δράσεων οι οποίες θα πρέπει να ολοκληρώνονται βάσει ενός δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος. Ο Νόμος 3937/2011 για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις όπως αντικατέστησε τον Νόμο 1650/1986, συνιστά τη κύρια νομική βάση για το σχεδιασμό της διαχείρισης των περιοχών Natura 2000 στην

Ελλάδα.

νομοθεσία

ορίζει

το

επίπεδο

προστασίας

μιας

προστατευόμενης περιοχής, τους περιορισμούς δραστηριοτήτων και τις χρήσεις γης. Το επίπεδο προστασίας καθορίζεται με Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη, η οποία, βασιζόμενη στα χαρακτηριστικά της βιοποικιλότητας της εκάστοτε περιοχής, ορίζει τις συμβατές δραστηριότητες. Στη συνέχεια γίνεται έκδοση σχετικού Προεδρικού διατάγματος που καθορίζει τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης και όρους δόμησης.

540

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το σχέδιο του Προεδρικού Διατάγματος τίθενται σε δημόσια διαβούλευση πριν από τελική έγκριση από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν θεσμοθετημένα σχέδια χρήσεων γης ή το υφιστάμενο σύστημα χωρικού σχεδιασμού επιτρέπει την αδιάκριτη χωροθέτηση οικιστικών και παραγωγικών δραστηριοτήτων, το Προεδρικό Διάταγμα έχει βαρύνουσα σημασία για τις περιοχές που ανήκουν στο δίκτυο Natura 2000. Στο πλαίσιο αυτό, μέχρι και τη θεσμοθέτηση των χρήσεων γης, ο Νόμος προβλέπει την εφαρμογή οριζόντιων μέτρων πολιτικής σε σχέση με τη χωροθέτηση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων (π.χ. τουρισμός, Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας) και πρακτικές παραγωγής (π.χ. συμμόρφωση με καθεστώς πολλαπλής συμμόρφωσης για τις γεωργικές δραστηριότητες). Έτσι, βασικές προτεραιότητες και στρατηγικές κατευθύνσεις για την ολοκληρωμένη χωρική ανάπτυξη και την αειφόρο οργάνωση του εθνικού χώρου καταγράφονται στο Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΦΕΚ Α’ 128/3.7.2008), κατ’ εξουσιοδότηση του οποίου έχουν εκδοθεί και Ειδικά Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις υδατοκαλλιέργειες (ΦΕΚ Β’ 2505/4.11.2011), τον τουρισμό (ΦΕΚ Β’ 3155/12.12.2013), την βιομηχανία (ΦΕΚ ΑΑΠ 151/3.4.2009)

και

τις

ανανεώσιμες

πηγές

ενέργειας

(ΦΕΚ

Β’

2464/3.12.2008). Σκοπός του Γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης

(Γ.Π.Χ.Σ.Α.Α.)

είναι

προσδιορισμός

στρατηγικών

κατευθύνσεων για την ολοκληρωμένη χωρική ανάπτυξη και την αειφόρο οργάνωση του εθνικού χώρου για τα επόμενα 15 χρόνια, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη για: - προώθηση της αειφόρου, ισόρροπης και σφαιρικά ανταγωνιστικής ανάπτυξης - κατοχύρωση της παραγωγικής και κοινωνικής συνοχής, - διασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς στο σύνολο του εθνικού χώρου και στις επιμέρους ενότητές του και - ενίσχυση της θέσης της χώρας στο διεθνές και ευρωπαϊκό πλαίσιο, τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα, σε διεθνές και κοινοτικό επίπεδο, για τη διαχείριση του χώρου, το περιβάλλον και την αειφορία 541

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Η ιδιαίτερη γεωμορφολογία της χώρας θέτει αναπτυξιακούς περιορισμούς (φραγμούς και ασυνέχειες στην κατανομή των δραστηριοτήτων στο χώρο). Ταυτόχρονα, όμως, αποτελεί και τον καθοριστικό παράγοντα για το, εξαιρετικής ποιότητας, φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον της. Η ανάδειξή του, με τη χρήση κατάλληλων αναπτυξιακών πολιτικών και, κυρίως, με τη δημιουργία της απαραίτητης υποδομής, μπορεί να αποτελέσει το συγκριτικό πλεονέκτημα της αναπτυξιακής πορείας της Χώρας. Η γεωργία αποτελεί δραστηριότητα η οποία συμβάλλει στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, στην παραγωγή ασφαλών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και στη διατήρηση της φυσιογνωμίας της υπαίθρου και του κοινωνικού

ιστού.

Παράλληλα,

συντελεί

στη

δημιουργία

ποικίλων

ημιφυσικών οικοτόπων και τοπίων τα οποία, πέραν της αισθητικής αξίας, συνιστούν ενδιαιτήματα για την πλούσια πανίδα και χλωρίδα της χώρας μας. Όμως, η αλόγιστη χρήση λιπασμάτων και παρασιτοκτόνων, καθώς και οι αδόκιμες πρακτικές άρδευσης και, ενίοτε, η ακατάλληλη χρήση της γεωργικής

γης,

τραυματίζουν

την

περιβαλλοντική

κληρονομιά

και

υποβαθμίζουν την βιοποικιλότητα. Η

χώρα

είναι

πλούσια

σε

μεταλλεύματα

και

ορυκτά.

Οι

σχετικές

δραστηριότητες συναντώνται σχεδόν σε όλους τους νομούς της χώρας, ακόμη και στις νησιωτικές περιοχές, όπου απαντώνται διάφορα κοιτάσματα και ορυκτά και τα οποία, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία λόγω της συμβολής τους στην παραγωγική διαδικασία. Η χωρική διάσταση της εξορυκτικής και της μεταλλευτικής δραστηριότητας συνδέεται με την ανάγκη αναγνώρισης των ορυκτών πόρων ως ισότιμων προς τους λοιπούς φυσικούς πόρους και με την εξασφάλιση της δυνατότητας αξιοποίησής τους, κατά τρόπο συμβατό με την προστασία του περιβάλλοντος και την άσκηση τουριστικών ή άλλων δραστηριοτήτων. Εκτιμάται

ότι,

περιβαλλοντικών

με

την

όρων

προϋπόθεση και

μέτρων,

τήρησης η

των

απαιτούμενων

άσκηση

μεταλλευτικών

δραστηριοτήτων μπορεί να συμβάλλει στην τοπική ανάπτυξη περιοχών με περιορισμένες οικονομικές δραστηριότητες και στη συγκράτηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο χώρα. Ως προς τη μορφή της χωρικής ανάπτυξης, διαπιστώνονται εμφανώς έντονες τάσεις αστικής εξάπλωσης, κυρίως γύρω από τα δυναμικά αστικά κέντρα, στις παράκτιες περιοχές αλλά και στη λοιπή επικράτεια, ιδιαίτερα 542

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κατά μήκος των οδικών αξόνων. Η αστική ανάπτυξη στις πιο πάνω περιοχές ενθαρρύνεται αφενός από τη διαθεσιμότητα των κεφαλαίων και τη βελτίωση της προσβασιμότητας και αφετέρου από την κερδοσκοπία στη γη και την έλλειψη ουσιαστικού ελέγχου στις χρήσεις γης. Εκτιμάται, πάντως, ότι η εν λόγω αστική διάχυση έρχεται σε αντίθεση με τα πρότυπα της αειφόρου και της ‘συμπαγούς’ πόλης, καθότι αυξάνει το κόστος των υποδομών, την κυκλοφορία και την κατανάλωση ενέργειας, ενώ επιπλέον υποβαθμίζει την ποιότητα του περιβάλλοντος.

7.3 Η ελληνική περιβαλλοντική πολιτική για τα απορρίμματα Βαρύνουσα θέση, λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας, κατέχουν οι συνοριακές περιοχές, οι οποίες διακρίνονται στις περιοχές του ηπειρωτικού τμήματος, που είναι κατά κανόνα ορεινές, και στις περιοχές του νησιωτικού χώρου του Αιγαίου. Οι περιοχές αυτές προσφέρονται για την ανάπτυξη συνεργασιών με τις γείτονες χώρες στους τομείς της επιχειρηματικότητας, του τουρισμού, του πολιτισμού, της κοινής διαχείρισης των υδατικών πόρων και

των

αποβλήτων,

της

προστασίας

του

περιβάλλοντος

και

του

διασυνοριακού ελέγχου, καθώς και για την ανάπτυξη υποδομών και δικτύων πληροφόρησης, επικοινωνίας και ενέργειας. Εξοικονόμηση Ενέργειας και Ανανεώσιμες Πηγές: 1. Η αιολική 2. Η ηλιακή και η γεωθερμική ενέργεια 3. Η ενέργεια κυμάτων 4. Η παλιρροϊκή ενέργεια 5. Η υδραυλική ενέργεια 6. Τα αέρια τα εκλυόμενα από χώρους υγειονομικής ταφής, 7. Τα αέρια τα εκλυόμενα από εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού 8. Τα βιοαέρια Μέχρι το 2020, προβλέπεται: • 20% μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 σύμφωνα με την Οδηγία 2009/29/ΕΚ,

543

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• 20% διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας σύμφωνα με την Οδηγία 2009/28/ΕΚ και • 20% εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας. Στις πόλεις καθημερινά καλύπτουμε τις ενεργειακές μας ανάγκες, σχεδόν αποκλειστικά, από τις συμβατικές πηγές ενέργειας, δηλαδή το πετρέλαιο, τη βενζίνη και τον άνθρακα. Ο ηλεκτρισμός που χρησιμοποιούμε προέρχεται από τις πηγές αυτές, oι οποίες, παρόλη τη σπουδαία συνεισφορά τους στο σύγχρονο

πολιτισμό,

ρυπαίνουν

ανεπανόρθωτα

το

περιβάλλον

και

εξαντλούνται με γοργούς ρυθμούς. Αντιθέτως, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) αναπληρώνονται μέσω των φυσικών κύκλων και θεωρούνται πρακτικά ανεξάντλητες. Ο ήλιος, ο άνεμος, η γεωθερμία, τα ποτάμια, οι οργανικές ύλες, όπως το ξύλο και ακόμη τα απορρίμματα οικιακής και γεωργικής προέλευσης, είναι πηγές ενέργειας, που η προσφορά τους δεν εξαντλείται ποτέ. Εξάλλου, η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας δεν επιβαρύνει το περιβάλλον. Η Ελλάδα διαθέτει αξιόλογο δυναμικό ΑΠΕ, οι οποίες μπορούν να προσφέρουν μια πραγματική εναλλακτική λύση για την κάλυψη μέρους των ενεργειακών μας αναγκών, συνεισφέροντας στη μείωση της εξάρτησης από συμβατικά καύσιμα, στην ελάττωση του φαινόμενου του Θερμοκηπίου, στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και στην ανάπτυξη αποκεντρωμένων περιοχών. Η αιολική ενέργεια προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα, πράγμα που εξηγεί γιατί είναι η περισσότερο ταχέως αναπτυσσόμενη πηγή ενέργειας στον κόσμο. Οι ερευνητικές προσπάθειες έχουν στόχο να ανταποκριθούν στις ανάγκες για ευρύτερη χρήση της αιολικής ενέργειας. Πλεονεκτήματα Απορρέοντας από τον άνεμο, η αιολική ενέργεια είναι μια καθαρή πηγή ενέργειας. Η αιολική ενέργεια δεν μολύνει την ατμόσφαιρα όπως τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού τα οποία στηρίζονται στην καύση ορυκτών καυσίμων, όπως άνθρακα ή φυσικό αέριο. Οι ανεμογεννήτριες δεν εκλύουν χημικές ουσίες στο περιβάλλον οι οποίες προκαλούν όξινη βροχή ή αέρια του θερμοκηπίου. Μειονεκτήματα

544

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

• Η αιολική ενέργεια πρέπει να συναγωνιστεί τις συμβατικές πηγές ενέργειας σε επίπεδο κόστους. Ανάλογα με το πόσο ενεργητική, ως προς τον άνεμο, είναι μια τοποθεσία, το αιολικό πάρκο μπορεί ή δεν μπορεί να είναι ανταγωνιστικό ως προς το κόστος. Παρότι το κόστος της αιολικής ενέργειας έχει μειωθεί δραματικά τα τελευταία 10 χρόνια, η τεχνολογία απαιτεί μια αρχική επένδυση υψηλότερη από εκείνη των γεννητριών που λειτουργούν με καύση ορυκτών. • Η ισχυρότερη πρόκληση στη χρησιμοποίηση του ανέμου ως πηγή ενέργειας είναι ότι ο άνεμος είναι περιοδικά διακοπτόμενος και δεν φυσά πάντα όταν ο ηλεκτρισμός απαιτείται. Η αιολική ενέργεια δεν μπορεί να αποθηκευτεί (εκτός αν χρησιμοποιηθούν μπαταρίες). Επιπλέον, δεν μπορούν όλοι οι άνεμοι να τιθασευτούν ώστε να καλυφθούν, τη στιγμή που προκύπτουν, οι ανάγκες σε ηλεκτρισμό. • Τα κατάλληλα σημεία για αιολικά πάρκα συχνά βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές, μακριά από πόλεις όπου χρειάζεται ο ηλεκτρισμός. Ηλιακή Ενέργεια πλεονεκτήματα Πρώτον και πολύ σημαντικό, η ηλιακή ενέργεια είναι ανανεώσιμη και δεν τελειώνει ποτέ, πηγή ενέργειας με την κυριολεκτική έννοια του όρου. Όσο ο ήλιος εξακολουθεί να υφίσταται, θα υπάρχει διαθέσιμη ηλιακή ενέργεια. Δεύτερον, η ηλιακή ενέργεια δεν είναι μόνο σε ένα συγκεκριμένο τόπο σε αντίθεση με ορισμένες άλλες μορφές ενέργειας. Η ενέργεια είναι διαθέσιμη παντού όπου υπάρχει ήλιος. Η καύση των ορυκτών καυσίμων έχει ως αποτελέσματα

την

απελευθέρωση

επιβλαβών

αερίων

και

άλλων

υποπροϊόντων πολλά από τα οποία είναι επιβλαβή για το περιβάλλον. Δεν τίθεται τέτοιο θέμα στην περίπτωση της ηλιακής ενέργειας. Προκαλεί μηδενική ρύπανση και είναι εκατό τοις εκατό μια καθαρή και φιλική προς το περιβάλλον πηγή ενέργειας. Εκτός από το αρχικό κόστος αγοράς των ηλιακών πάνελ, η ηλιακή ενέργεια είναι στη συνέχεια εντελώς δωρεάν. Το κύριο μειονέκτημα της ηλιακής ενέργειας είναι το αρχικό κόστος. Οι ηλιακοί συλλέκτες είναι συγκριτικά αρκετά ακριβοί, κυρίως λόγω του κόστους υλικών και της πολυπλοκότητας του σχεδιασμού που εμπλέκεται. Αυτό μπορεί μερικές φορές, να αποδειχθεί αποτρεπτικό ειδικά στην περίπτωση που πρόκειται για οικιακές εγκαταστάσεις συστημάτων παροχής ενέργειας από τον ήλιο. Συννεφιά, βροχή, κλπ., μπορούν να μειώσουν το ποσό του 545

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

φωτός του ήλιου που φτάνει το ηλιακό πάνελ. Αυτό με τη σειρά του επηρεάζει την ποσότητα της ενέργειας και τη δύναμη του ρεύματος που παράγεται. H γεωθερμική ενέργεια είναι διαθέσιμη 24 ώρες τη μέρα, 365 μέρες το χρόνο. Η αβαθής γεωθερμία αξιοποιεί τις ιδιότητες θερμοεναλλαγής του νερού και την ήπια θερμοκρασία του εδάφους, η οποία παραμένει σχεδόν σταθερή όλο το χρόνο ανεξάρτητα από τις εξωτερικές καιρικές συνθήκες και παρέχουν αποδοτική θέρμανση, κλιματισμό και ζεστό νερό χρήσης στα κτίρια. Τα κύρια πλεονεκτήματα της αβαθούς γεωθερμίας είναι: Αξιόπιστη τεχνολογία φιλική προς το περιβάλλον χωρίς εκπομπές αέριων ρύπων Άντληση δωρεάν ενέργειας από το υπέδαφος για θέρμανση και ψύξη κτιρίων, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες. Εξοικονόμηση 75% της ενέργειας που απαιτείται για θέρμανση και 40% για δροσισμό-ψύξη ενός κτιρίου. Μείωση των δαπανών της κατοικίας για θέρμανση και κλιματισμό από 25-75% . Χαμηλό κόστος συντήρησης εγκατάστασης και εξοπλισμού. Οι γεωθερμικές αντλίες θερμότητας δεν παρουσιάζουν βλάβες μετά από παρατεταμένη χρήση όπως ορισμένα συμβατικά συστήματα. • Απουσία θορύβου κατά την λειτουργία της. • Παρέχουν υψηλής ποιότητας άνεση στους εσωτερικούς χώρους. • Απαιτείται μικρότερος χώρος για την εγκατάσταση του εξοπλισμού σε σχέση με το συμβατικό λεβητοστάσιο. Δεν απαιτείται λέβητας, δεξαμενή πετρελαίου, ή καπνοδόχος, ενώ δεν απαιτείται αερόψυκτος ψύκτης για τον κλιματισμό του κτιρίου. • Μεγαλύτερη ασφάλεια σε σχέση με μία εγκατάσταση πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Το αρχικό κόστος ενός γεωθερμικού συστήματος είναι υψηλότερο από αυτό των συμβατικών συστημάτων, αλλά κάνει απόσβεση σε λίγα χρόνια. - Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την αξιοποίηση των ρευστών υψηλής ενθαλπίας διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή και ταξινομούνται σε συνάρτηση της αιτίας όπως τη χρήση γης, εκπομπές αερίων, τη διάθεση υγρών αποβλήτων, θόρυβο, δημιουργία μικροσεισμικότητας και καθιζήσεις. Η έκταση γης που απαιτείται για την αξιοποίηση της γεωθερμίας (π.χ. για την εγκατάσταση της μονάδας, το χώρο για τις γεωτρήσεις, τις σωληνώσεις μεταφοράς και τους δρόμους πρόσβασης) είναι γενικά μικρότερη από την

546

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

έκταση της γης που απαιτούν άλλες μορφές ενέργειας (ατμοηλεκτρικοί σταθμοί άνθρακα, υδροηλεκτρικοί σταθμοί κτλ.). - Κατά την ανόρυξη των γεωτρήσεων δημιουργείται λάσπη, η οποία θα πρέπει να ξηρανθεί και να απομακρυνθεί από το χώρο ανέγερσης της κατοικίας. - Η κύρια ανησυχία από την αξιοποίηση της γεωθερμίας υψηλής ενθαλπίας προέρχεται από τη διάθεση των γεωθερμικών νερών στους υδάτινους

αποδέκτες.

Λόγω

της

υψηλής

θερμοκρασίας

και

της

περιεκτικότητάς του σε διάφορα χημικά συστατικά, το γεωθερμικό ρευστό προτού διατεθεί σε υδάτινους αποδέκτες θα πρέπει να υποστεί κάποια επεξεργασία και να μειωθεί η θερμοκρασία του. Τονίζεται ξανά ότι η περιβαλλοντικά περισσότερο αποδεκτή μέθοδος διάθεσης των γεωθερμικών ρευστών είναι η επανεισαγωγή τους στον ταμιευτήρα. Υδροηλεκτρική Ενέργεια Η Υδροηλεκτρική Ενέργεια είναι η ενέργεια η οποία στηρίζεται στην εκμετάλλευση της μηχανικής ενέργειας του νερού των ποταμών και της μετατροπής της σε ηλεκτρική ενέργεια με τη βοήθεια στροβίλων και ηλεκτρογεννητριών.Η ενέργεια αυτή διαχέεται στη φύση από δίνες και ρεύματα, καθώς το νερό ρέει κατηφορικά σε ρυάκια, χείμαρρους και ποτάμια μέχρι να φτάσει στη θάλασσα. Όσο μεγαλύτερος είναι ο όγκος του αποθηκευμένου νερού και όσο ψηλότερα βρίσκεται, τόσο περισσότερη είναι η ενέργεια που περιέχει.Η υδροηλεκτρική ενέργεια είναι μια πρακτικά ανεξάντλητη πηγή ενέργειας, που στηρίζεται στην εκμετάλλευση των ποταμών και των τεχνητών ή φυσικών φραγμάτων. Πλεονεκτήματα - Η ηλεκτρική ενέργεια που προέρχεται από υδροηλεκτρικά εργοστάσια έχει πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλες πηγές ενέργειας.

Ο κύκλος του

νερού (εξαέρωση, σύννεφα, βροχή) είναι μια απόλυτα φυσική διαδικασία, που οφείλεται στον ήλιο. Έτσι η παροχή νερού στα υδροηλεκτρικά εργοστάσια είναι ανανεώσιμη και ανεξάντλητη. - Επιπλέον ένα υδροηλεκτρικό εργοστάσιο δεν δημιουργεί θερμική ή άλλη μόλυνση στο περιβάλλον.

547

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- Η χρήση των υδροηλεκτρικών εργοστασίων διαφέρει από χώρα σε χώρα αφού διαφορετικές είναι και οι βροχοπτώσεις, και η γεωμορφολογία δηλαδή τα βουνά και τα ποτάμια. Μειονεκτήματα H υδροηλεκτρική ενέργεια δεν προκαλεί σοβαρά προβλήματα στο περιβάλλον, μπορούμε όμως να αναφέρουμε τα εξής: - Το ποτάμι σταματάει στο φράγμα. Από εκεί και πέρα δεν υπάρχει πια ποτάμι. Kάποια ψάρια που ανέβαιναν στις πηγές του ποταμού για να πολλαπλασιαστούν δεν μπορούν να το κάνουν. - Για να λειτουργήσει το υδροηλεκτρικό εργοστάσιο ουσιαστικά δημιουργούμε

μια

τεχνητή

λίμνη.

Δηλαδή

μια

περιοχή

που

ήταν

καλλιεργήσιμη έκταση καλύπτεται με νερό. Κινητική ενέργεια Η κινητική ενέργεια των κυμάτων μπορεί να περιστρέψει την τουρμπίνα, όπως φαίνεται στο σχήμα . Η ανυψωτική κίνηση του κύματος πιέζει τον αέρα προς τα πάνω, μέσα στο θάλαμο και θέτει σε περιστροφική κίνηση την τουρμπίνα έτσι ώστε η γεννήτρια να παράγει ρεύμα. Αυτός είναι ένας μόνο τύπος εκμετάλλευσης της ενέργειας των κυμάτων. Η παραγόμενη ενέργεια είναι σε θέση να καλύψει τις ανάγκες μιας οικίας, ενός φάρου, κ.λπ. Οι παλιρροιακοί στρόβιλοι λειτουργούν καλά όπου τα παράκτια ρεύματα τρέχουν με 2-2,5 m/s (τα πιο αργά ρεύματα τείνουν να είναι αντιοικονομικά ενώ τα μεγαλύτερα βάζουν πολλή πίεση στον εξοπλισμό). Τέτοια ρεύματα παρέχουν μια ενεργειακή πυκνότητα τέσσερις φορές μεγαλύτερη από τον αέρα, σημαίνοντας ότι ένας στρόβιλος διαμέτρου 15m θα παραγάγει τόση ενέργεια όσο ένας ανεμόμυλος διαμέτρου 60m. Πλεονεκτήματα - Η ενέργεια είναι δωρεάν καθώς δεν χρησιμοποιείται κανένα είδος καύσιμης ύλης. - Δεν είναι ακριβή η λειτουργία και η συντήρηση των μονάδων παραγωγής ενέργειας μέσω των θαλάσσιων κυμάτων. - Είναι φιλικά προς το περιβάλλον καθώς κατά τη λειτουργία της μονάδας δεν παράγονται απόβλητα. - Δίνεται η δυνατότητα παραγωγής ενός μεγάλου ποσού ενέργειας.

548

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- Αποθέματα της πρώτης ύλης (νερό) υπάρχουν σε αφθονία σε παγκόσμια κλίμακα μιας και υδάτινο είναι το 75% της επιφάνειας του πλανήτη μας. - Μικρό χρονικό διάστημα ανάμεσα στην έρευνα, την εγκατάσταση και τη λειτουργία μίας τέτοιας μονάδας. - Προστατεύουν την ακτή στην οποία βρίσκονται, πράγμα πολύ χρήσιμο σε λιμάνια. - Δεν δημιουργούν προβλήματα στις μετακινήσεις των ψαριών (εκτός από τα παλιρροϊκά φράγματα). - Η κατασκευή τέτοιων εγκαταστάσεων έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία προστατευμένων υδάτινων περιοχών οι οποίες είναι ελκυστικές για διάφορα είδη ψαριών και υδρόβιων πουλιών. Μειονεκτήματα - Η παραγωγή ενέργειας εξαρτάται από τη δύναμη των κυμάτων, όπου άλλες φορές παίρνουμε μεγάλα ποσά ενέργειας και άλλες φορές μηδενικά. Αντίστοιχα στην παλίρροια εξαρτάται από την κίνηση των υδάτων. - Απαιτείται προσεκτική επιλογή της τοποθεσίας εγκατάστασης της μονάδας καθώς θα πρέπει στη πρώτη περίπτωση να έχουμε δυνατά κύματα ενώ στη δεύτερη θα πρέπει να εμφανίζονται τα φαινόμενα της παλίρροιας και της άμπωτης. - Πολλές από τις εγκαταστάσεις είναι θορυβώδης. - Οι εγκαταστάσεις πρέπει να κατασκευάζονται με ειδικό τρόπο ώστε να αντέχουν στις δύσκολες καιρικές συνθήκες που θα αντιμετωπίσουν. - Το κόστος μεταφοράς της παραγόμενης ενέργειας στη στεριά είναι πολύ υψηλό. Το ISO 14001 είναι ένα διεθνές πρότυπο για την εφαρμογή ενός Συστήματος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης (ΣΠΔ). Καθορίζει τις απαιτήσεις ενός ΣΠΔ έτσι ώστε η κάθε επιχείρηση να καταφέρει να μειώσει την περιβαλλοντική της επίδραση και να βελτιώνει συνεχώς την περιβαλλοντική της απόδοση. Τα υπόλοιπα μέρη της σειράς ISO 14000 είναι πρότυπα καθοδήγησης που αφορούν στην περιβαλλοντική διαχείριση. Σε γενικές γραμμές η εγκατάσταση ενός Συστήματος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης περιλαμβάνει τα παρακάτω στάδια: - Καθορισμό των λειτουργιών της εταιρείας που σχετίζονται με το περιβάλλον. 549

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- Εντοπισμό και αξιολόγηση των περιβαλλοντικών παραμέτρων που σχετίζονται με τις δραστηριότητες της και τα προϊόντα της. Οι παράμετροι αυτοί μπορεί να έχουν σημαντικές άμεσες ή/και έμμεσες επιπτώσεις στο περιβάλλον και καλύπτουν: - Κανονικές και μη κανονικές συνθήκες λειτουργίας. - Περιστατικά, ατυχήματα και πιθανές έκτακτες καταστάσεις. Ένα Σύστημα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης προσφέρει: - αύξηση της παραγωγικότητας και του μεριδίου της αγοράς, - δημιουργία και διατήρηση ποιοτικού image, - βελτίωση της εργασιακής ασφάλειας, - εξασφάλιση της εμπιστοσύνης των πελατών, - βελτιωμένη χρήση των φυσικών πόρων, - περιορισμό στο κίνδυνο διαρροών στο περιβάλλον, - ενημέρωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, - προσέλκυση επενδυτών και μείωση εισφορών στις ασφαλιστικές εταιρείες, - ελαχιστοποίηση προστίμων.

7.4 Συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης με διεθνή πρότυπα Τόσο το EMAS Σύστημα Οικολογικής Διαχείρισης και Οικολογικού Ελέγχου όσο και το πρότυπο ISO 14001 έχουν ως κοινό στόχο την εξασφάλιση της ορθής

περιβαλλοντικής

διαχείρισης.

Εντούτοις

συχνά

θεωρούνται

ανταγωνιστικά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι το πρότυπο ISO 14001 αποτελεί ένα σκαλοπάτι για το EMAS. Στην πραγματικότητα, το πρότυπο EN ISO 14001:2004 απαιτήσεις του συστήματος περιβαλλοντικής διαχείρισης, αποτελεί συστατικό στοιχείο του EMAS III. Η υιοθέτηση του προτύπου ISO 14001 ως στοιχείου του συστήματος διαχείρισης EMAS, θα επιτρέψει σε διάφορους φορείς να προχωρήσουν από το πρότυπο ISO 14001 στο EMAS δίχως περιττή αλληλεπικάλυψη προσπαθειών. Επιτυχής πιστοποίηση βάσει του ISO 14001 σημαίνει ότι έχουν γίνει τα πλέον σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση της καταχώρισης στο EMAS. Το

EMAS

επιβάλει

αρχική

περιβαλλοντική

επισκόπηση

οποία

πραγματοποιείται για τον εντοπισμό των περιβαλλοντικών πτυχών των επί

550

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

μέρους φορέων. Ωστόσο, όταν ένας φορέας που διαθέτει ήδη ΣΠΔ έχει πιστοποιηθεί βάσει του ISO 14001 δεν χρειάζεται να πραγματοποιήσει επίσημη περιβαλλοντική επισκόπηση για να αναβαθμιστεί κατά τρόπο σύμφωνο προς την εφαρμογή του EMAS, εφόσον οι περιβαλλοντικές πτυχές που αναφέρονται στο Παράρτημα λαμβάνονται δεόντως υπόψη στο πιστοποιημένο ΣΠΔ. Οι φορείς που έχουν καταχωριστεί στο EMAS οφείλουν να επιδεικνύουν πλήρη συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία Ένας φορέας που επιθυμεί να εγγραφεί στο EMAS θα πρέπει να δεσμευθεί ότι θα προσπαθεί να βελτιώνει συνεχώς τις περιβαλλοντικές του επιδόσεις. Οι περιβαλλοντικές επιδόσεις αξιολογούνται από επιθεωρητή περιβάλλοντος Οι φορείς που έχουν εγγραφεί στο EMAS οφείλουν να καταδεικνύουν την ύπαρξη ανοικτού διαλόγου με τους εργαζόμενους και τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των άμεσα ενδιαφερομένων, των τοπικών αρχών και των προμηθευτών Κάθε φορέας οφείλει να παρέχει δημόσια δήλωση των περιβαλλοντικών του επιδόσεων.

περιβαλλοντική

δήλωση

παραθέτει

τα

επιτευχθέντα

αποτελέσματα για την πραγμάτωση των περιβαλλοντικών στόχων και αναφέρει τα βήματα που θα πραγματοποιηθούν μελλοντικά για τη συνεχή βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων του εκάστοτε φορέα. Πέραν του προτύπου ISO 14001, υπάρχουν στην Ευρώπη πολυάριθμα ΣΠΔ. Αυτό αποτελεί αξιόλογο βήμα για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων, οι αυτοδεσμευόμενοι φορείς συχνά προσεγγίζουν τα όρια των υφιστάμενων συστημάτων και αισθάνονται την ανάγκη για ένα πιο απαιτητικό και φιλόδοξο ΣΠΔ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκλήρωσε μελέτη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες μπορούν να αναβαθμιστούν από ένα ήδη υφιστάμενο ΣΠΔ στο EMAS, ώστε να ενταχθούν στο συγκεκριμένο σύστημα αναφοράς για άριστη περιβαλλοντική διαχείριση. Ένας πρακτικός οδηγός για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με απλά βήματα σχετικά με τον τρόπο προετοιμασίας των μικρομεσαίων για καταχώριση στο EMAS,

είναι

διαθέσιμος

στην

εργαλειοθήκη

για

τις

μικρομεσαίες

επιχειρήσεις. - Οι δημόσιες αρχές μπορούν να διαχειρίζονται τις περιβαλλοντικές δραστηριότητες σε τοπικό επίπεδο με το EMAS.

551

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Κάθε κράτος μέλος έχει ορίσει αρμόδιο φορέα, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την

καταχώριση

των

φορέων

και

την

παροχή

πληροφοριών

στα

ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τα ειδικά κίνητρα για τους φορείς που έχουν εγγραφεί στο EMAS. Το Σύστημα Οικολογικής Διαχείρισης και Οικολογικού Ελέγχου αποτελεί σύστημα προαιρετικής αυτοδέσμευσης της ΕΕ για εταιρίες και άλλους φορείς που δεσμεύονται να αξιολογούν, να διαχειρίζονται και να βελτιώνουν τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις. Αντιμετωπίζοντας τις αυξανόμενες απαιτήσεις των καταναλωτών και των αγορών,

οι

προαναφερόμενοι

επωφελούνται

από

τη

μείωση

των

περιβαλλοντικών επιπτώσεων των δραστηριοτήτων τους. Αφ΄ής στιγμής θεωρηθεί ως εξωτερικό κόστος, η αριστεία στον τομέα των περιβαλλοντικών επιδόσεων καθίσταται τάχιστα επιχειρηματικό πλεονέκτημα. Καθώς τα περιβαλλοντικά ζητήματα γίνονται πιο σύνθετα και πολυάριθμα, θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαχείρισης με νέους τρόπους. Το EMAS προσφέρει μια συστηματική προσέγγιση. Το EMAS III, ήτοι η τελευταία αναθεώρηση του κανονισμού EMAS, που τέθηκε σε ισχύ στις 11 Ιανουαρίου 2010, καθιερώνει αρκετά νέα στοιχεία που βελτιώνουν την εφαρμοσιμότητα και την αξιοπιστία του συστήματος παράλληλα με την προβολή και την εμβέλειά του. Το EMAS είναι το πιο αξιόπιστο και δυναμικό σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης στην αγορά, με επιπλέον στοιχεία πέραν των απαιτήσεων του διεθνούς προτύπου για τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης EΝ/ISO 14001:2004. Η ανώτερη ποιότητα του EMAS βασίζεται στα εξής: 1. Αυστηρότερες απαιτήσεις όσον αφορά τη μέτρηση και την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιδόσεων εν σχέση με συγκεκριμένους στόχους

και

σκοπούς

καθώς

και

συνεχής

βελτίωση

των

περιβαλλοντικών επιδόσεων 2. Συμμόρφωση

με

την

περιβαλλοντική

νομοθεσία,

οποία

εξασφαλίζεται μέσω κυβερνητικής εποπτείας 3. Έντονη συμμετοχή των εργαζομένων 4. Χρήση

βασικών

περιβαλλοντικών

δεικτών

με

αποτέλεσμα

τη

συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων των επιμέρους συμμετεχόντων επί σειρά ετών

552

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

5. Παροχή πληροφοριών στο ευρύ κοινό μέσω της επικυρωμένης περιβαλλοντικής δήλωσης 6. Εγγραφή από δημόσια αρχή μετά από έλεγχο από διαπιστευμένο επιθεωρητή περιβάλλοντος με ειδική άδεια. Το EMAS έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τους επιμέρους φορείς να βελτιώσουν τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις ενισχύοντας ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητά τους, π.χ. μέσω της αποτελεσματικότερης αξιοποίησης των πόρων. Η καταχώριση στο EMAS επιτρέπει στους φορείς να αποδεικνύουν σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, όπως οι πελάτες, οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές και οι πολίτες, ότι αξιολογούν, διαχειρίζονται και μειώνουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους. Ο λογότυπος του EMAS μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο μάρκετινγκ ή πωλήσεων για να προωθήσει τις βέλτιστες περιβαλλοντικές επιδόσεις του φορέα. Το EMAS εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς και είναι ανοικτό σε όλους τους τύπους των φορέων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα που επιδιώκουν να βελτιώσουν τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις. Με την εισαγωγή του EMAS

III,

το

αντίστοιχο

καθεστώς

επιτρέπει

στα

κράτη

μέλη

να

ενεργοποιήσουν την καταχώριση στο EMAS και για φορείς από χώρες εκτός της ΕΕ. Η εύκολη μεθοδολογία του EMAS επιτρέπει ακόμη και την εισαγωγή του εν λόγω συστήματος σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ακόμη και αν διαθέτουν

ελάχιστους

οικονομικούς

και

ανθρώπινους

πόρους

περιορισμένη εσωτερική εμπειρογνωμοσύνη. Οι αναθεωρημένοι κύκλοι ελέγχου βελτιώνουν τις δυνατότητες εφαρμογής του συστήματος στις ΜΜΕ. Η δυνατότητα για ενιαία εταιρική καταχώριση περιορίζει τις διοικητικές και οικονομικές επιβαρύνσεις για τους φορείς με πολλαπλές εγκαταστάσεις. Για τις

τοπικές

αρχές,

το

EMAS

βοηθά

στον

εξορθολογισμό

των

περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων και απαιτήσεων, π.χ. στη διοίκηση, στις κατασκευές, στην υγεία και στην εκπαίδευση εγκαταστάσεις. Πρέπει να διεξάγει επαληθευμένο έλεγχο της αρχικής περιβαλλοντικής του επισκόπησης, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις περιβαλλοντικές πτυχές των δραστηριοτήτων, των προϊόντων και των υπηρεσιών του καθώς και των μεθόδων που χρησιμοποιεί για την αξιολόγησή τους, το εν προκειμένω 553

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ισχύον νομικό και κανονιστικό πλαίσιο και τις ακολουθούμενες πρακτικές και διαδικασίες περιβαλλοντικής διαχείρισης. Η καταχώριση του EMAS επιβάλει την υιοθέτηση περιβαλλοντικής πολιτικής και την ανάληψη δεσμεύσεων τόσο για την τήρηση του συνόλου της αντίστοιχης περιβαλλοντικής νομοθεσίας όσο και για την συνεχή βελτίωση των περιβαλλοντικών του επιδόσεων. Με βάση τα αποτελέσματα της περιβαλλοντικής επισκόπησης και την πολιτική, ο εκάστοτε φορέας οφείλει να καθιερώσει ΣΠΔ. Το ΣΠΔ θα αποσκοπεί στην επίτευξη των στόχων της περιβαλλοντικής πολιτικής του, όπως ορίζεται από τα ανώτατα διοικητικά στελέχη του. Το σύστημα διαχείρισης πρέπει να καθορίζει τις αρμοδιότητες, τους στόχους, τα μέσα, τις επιχειρησιακές διαδικασίες, τις ανάγκες επιμόρφωσης, τα συστήματα παρακολούθησης και επικοινωνίας. Μετά την εφαρμογή του ΣΠΔ πρέπει να πραγματοποιείται περιβαλλοντικός έλεγχος. Ο έλεγχος αξιολογεί ιδίως εάν το σύστημα διαχείρισης έχει συγκροτηθεί και είναι σύμφωνο με το πρόγραμμα και την πολιτική του φορέα. Ελέγχει επίσης εάν συμμορφώνεται με τις σχετικές απαιτήσεις των κείμενων κανονιστικών διατάξεων για το περιβάλλον. Ο φορέας οφείλει να παρέχει δημόσια δήλωση των περιβαλλοντικών του επιδόσεων.

περιβαλλοντική

δήλωση

παραθέτει

τα

επιτευχθέντα

αποτελέσματα για την πραγμάτωση των περιβαλλοντικών στόχων και αναφέρει τα βήματα που θα πραγματοποιηθούν μελλοντικά για τη συνεχή βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεών του. Η περιβαλλοντική επισκόπηση, το σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης, η ελεγκτική διαδικασία και η περιβαλλοντική δήλωση πρέπει να εξεταστούν και να

επαληθευτούν από

επιθεωρητή του

EMAS,

οποίος

είναι

αναγνωρισμένος από φορέα διαπίστευσης του EMAS σε κράτος μέλος. Η επικυρωμένη δήλωση αποστέλλεται στον αρμόδιο φορέα του EMAS για εγγραφή και δημοσιοποίηση. Η περιβαλλοντική δήλωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά το μάρκετινγκ για αναφορά στοιχείων σχετικά με τις επιδόσεις, για την αξιολόγηση της εφοδιαστικής αλυσίδας και για τις συμβάσεις προμηθειών. Ο εκάστοτε φορέας δύναται να χρησιμοποιεί πληροφορίες από την επικυρωμένη δήλωση για να προωθεί τις δραστηριότητές του στην αγορά με το λογότυπο του

554

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

EMAS, να αξιολογεί τους προμηθευτές ως προς τις απαιτήσεις του EMAS και να προτιμά προμηθευτές που έχουν καταχωριστεί στο EMAS Το EMAS προσφέρει πολλά οφέλη σε όσους συμμετέχουν σε αυτό. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται: Βελτίωση των περιβαλλοντικών και οικονομικών επιδόσεων - Υψηλής ποιότητας περιβαλλοντική διαχείριση - Αποτελεσματική αξιοποίηση πόρων και χαμηλότερο κόστος Βελτιωμένη διαχείριση κινδύνων και ευκαιριών - Εγγύηση πλήρους συμμόρφωσης με την περιβαλλοντική νομοθεσία - Μειωμένος κίνδυνο επιβολής προστίμων λόγω της περιβαλλοντικής νομοθεσίας - Κανονιστικές ελαφρύνσεις - Πρόσβαση σε κίνητρα για την άρση ρυθμιστικών φραγμών Βελτιωμένη αξιοπιστία, φήμη και διαφάνεια - Ανεξάρτητα επικυρωμένες περιβαλλοντικές πληροφορίες - Χρήση του λογότυπου του EMAS ως εργαλείου μάρκετινγκ - Αυξημένες επιχειρηματικές ευκαιρίες σε αγορές όπου είναι σημαντικές οι διαδικασίες οικολογικής παραγωγής - Καλύτερες σχέσεις με τους πελάτες, την τοπική και την ευρύτερη κοινωνία και τις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές Ενισχυμένη χειραφέτηση και κίνητρα για τους εργαζομένους - Βελτιωμένο περιβάλλον εργασίας - Μεγαλύτερη δέσμευση των υπαλλήλων - Μεγαλύτερη ικανότητα ανάπτυξης ομαδικού πνεύματος Όλα τα προαναφερθέντα έχουν ως αποτέλεσμα τα τρία χαρακτηριστικά στοιχεία του EMAS: Ορισμένα κράτη μέλη παρέχουν οικονομικά κίνητρα στους φορείς που συμμετέχουν στο EMAS. Για παράδειγμα, ανάλογα με την έδρα τους, οι φορείς του EMAS, μπορούν να επωφεληθούν από μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα μεταξύ των επιθεωρήσεων, μείωση των τελών αδειοδότησης, συνοπτικές διαδικασίες αδειοδότησης και βελτιωμένη πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε με το εθνικό αρμόδιο φορέα στο δικό σας κράτος μέλος.

555

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

7.5 Απορρίμματα και κυκλική οικονομία Τα µέτρα όπως ο βελτιωµένος οικολογικός σχεδιασµός και η πρόληψη και επαναχρησιµοποίηση

αποβλήτων

µπορούν

να

επιφέρουν

καθαρή

εξοικονόµηση έως και 604 δις € για τις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ. Αυτό αντιστοιχεί στο 8 % του ετήσιου κύκλου εργασιών τους. Παράλληλα µειώνονται οι συνολικές ετήσιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 24 %. Συνολικά, η υλοποίηση πρόσθετων µέτρων για την αύξηση της παραγωγικότητας των πόρων κατά 30 % έως το 2030 µπορεί να ενισχύσει το ΑΕΠ κατά σχεδόν 1 %. Δημιουργούνται κατά το σενάριο αυτό πάνω από 2 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας. Στο πλαίσιο του προγράμματος έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ, η ΕΕ δίνει ευκαιρίες για μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία σε ευρωπαϊκό επίπεδο με μεγάλης κλίμακας έργα καινοτομίας που στοχεύουν στη συνεργασία εντός και μεταξύ αλυσίδων αξίας, υποστηρίζοντας την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την εφαρμογή καινοτόμων λύσεων στην αγορά. Περιβαλλοντική πολιτική: γενικές αρχές και βασικό πλαίσιο Η ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική βασίζεται στις αρχές της προφύλαξης της πρόληψης και της διόρθωσης της ρύπανσης στην πηγή. Στην αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει. Προγράμματα περιβαλλοντικής δράσης Yφίστανται πολυετή προγράμματα περιβαλλοντικής δράσης. Αυτά ορίζουν το πλαίσιο των μελλοντικών ενεργειών σε όλους τους τομείς της περιβαλλοντικής πολιτικής. Είναι ενσωματωμένα σε οριζόντιες στρατηγικές και λαμβάνονται υπόψη στις διεθνείς περιβαλλοντικές διαπραγματεύσεις. Στο πλαίσιο του συστήματος περιβαλλοντικής προστασίας της ΕΕ τρεις γενικές αρχές έχουν μεγάλη σημασία για το περιβάλλον: - η αρχή της ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών παραμέτρων στις ευρωπαϊκές πολιτικές, σύμφωνα με την οποία το περιβάλλον παύει να είναι απλή παράμετρος και προάγεται σε κύρια συνιστώσα και των άλλων. - Η αρχή της επικουρικότητας, η οποία αφορά την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ε. Ε και των κρατών μελών όσον αφορά περιβαλλοντικά ζητήματα. Σύμφωνα με την αρχή αυτή η Κοινότητα δε διαθέτει τεκμήριο αρμοδιότητας για θέματα που άπτονται του περιβάλλοντος αλλά επεμβαίνει όταν το έννομο αυτό αγαθό διασφαλίζεται με μεγαλύτερη επιτυχία με τη δική της δράση και όχι από εκείνη των κρατών μελών. 556

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

- Η αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης σύμφωνα με την οποία οι οικονομικές δραστηριότητες πρέπει να εναρμονίζονται με τα περιβαλλοντικά δεδομένα ώστε να μην υπάρχει κατασπατάληση των φυσικών πόρων και κατά αυτόν τον τρόπο να μην εκτίθεται σε κίνδυνο η ικανοποίηση των αναγκών των μελλοντικών γενεών και ταυτόχρονα να προάγουν την κοινωνική συνοχή. Αρχές και εξέλιξη ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής - Η ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική χρονολογείται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Παρισίων του 1972. - Η Συνθήκη του Άμστερνταμ καθιέρωσε την υποχρέωση ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις τομεακές πολιτικές της ΕΕ. - Η Συνθήκη του Μάαστριχτ καθιέρωσε το περιβάλλον ως επίσημο πεδίο πολιτικής της ΕΕ. - Η Συνθήκη του Άμστερνταμ καθιέρωσε την υποχρέωση ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις τομεακές πολιτικές της ΕΕ. Γενικές αρχές ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής - Η αρχή της πρόληψης είναι ένα εργαλείο διαχείρισης κινδύνων. - Η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει υλοποιήθηκε με την Οδηγία για την περιβαλλοντική ευθύνη, που αποσκοπεί στην πρόληψη ή διαφορετικά στην αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημίας σε προστατευόμενα είδη και φυσικούς οικότοπους, σε ύδατα και έδαφος. - Τα πρόσφατα χρόνια, η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο, παραδείγματος χάριν, στο πεδίο της ενεργειακής πολιτικής, όπως αποτυπώνεται στην παράλληλη ανάπτυξη της δέσμης μέτρων της ΕΕ σχετικά με το κλίμα και την ενέργεια ή ο Χάρτης πορείας για τη

μετάβαση

σε

μια

ανταγωνιστική

οικονομία

χαμηλών

επιπέδων

ανθρακούχων εκπομπών το 2050, που θα επιδιώκει φθηνούς τρόπους οι οποίοι θα καταστήσουν την ευρωπαϊκή οικονομία πιο φιλική προς το κλίμα και λιγότερο ενεργοβόρα. Οι ειδικότερες αρχές στις οποίες στηρίζεται η πολιτική της ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος είναι οι ακόλουθες: - Η Αρχή της προφύλαξης και της προληπτικής δράσης, σύμφωνα με την οποία οι προσβολές στο περιβάλλον θα πρέπει να αποφεύγονται εκ των προτέρων. - Η Α αρχή της επανόρθωσης των καταστροφών του περιβάλλοντος κατά προτεραιότητα στην πηγή, σύμφωνα με την οποία η δυσμενής επίδραση 557

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

κάθε δραστηριότητας στο περιβάλλον πρέπει να περιορίζεται στην πηγή της ρύπανσης όπου είναι απαραίτητο να γίνεται και η καταπολέμηση της πριν διαχυθεί σε ευρύτερο χώρο. - Η Αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει, σύμφωνα με την οποία αυτός που προξενεί ρύπανση πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων ότι θα φέρει τα βάρη της επανόρθωσης και όχι το κοινωνικό σύνολο έτσι ώστε ο ρυπαντής να λαμβάνει τα αναγκαία προληπτικά μέτρα. Βασικό πλαίσιο: - Τα προγράμματα δράσης για το περιβάλλον. - Οριζόντιες στρατηγικές για το περιβάλλον. - Εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και συμμετοχή του κοινού. - Τα προγράμματα δράσης για το περιβάλλον - εκ των οποίων έχουν υπάρξει τώρα έξι - έχουν συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη και τη διαμόρφωση της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ από τις αρχές της δεκαετίας του ΄70. Το έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον έληξε τον Ιούλιο του 2012. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει έκτοτε ζητήσει από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να προτείνουν διάδοχο πρόγραμμα. Αυτό έχει υπάρξει και είναι το έβδομο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον το οποίο διαρκησε μέχρι το 2020. Προτεραιότητες του προγράμματος: - Προστασία, διατήρηση και ενίσχυση του φυσικού κεφαλαίου της EE. - Μετατροπή της EE σε μια πράσινη και ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα και αποδοτικής χρήσης των πόρων. - Προστασία των πολιτών της EE από περιβαλλοντικές πιέσεις και κινδύνους για την υγεία και την ευημερία. - Μεγιστοποίηση των οφελών της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της EE μέσω βελτίωσης της εφαρμογής της. - Βελτίωση της βάσης γνώσεων και αποδεικτικών στοιχείων για την περιβαλλοντική πολιτική της EE. - Διασφάλιση των επενδύσεων στην περιβαλλοντική και την κλιματική πολιτική και αντιμετώπιση του περιβαλλοντικού εξωτερικού κόστους. - Βελτίωση της ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης και της συνοχής των πολιτικών. - Ενίσχυση της αειφορίας των πόλεων της EE.

558

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Αύξηση

της

αποτελεσματικότητας

της

Ένωσης

όσον

αφορά

την

αντιμετώπιση διεθνών περιβαλλοντικών και κλιματικών προκλήσεων. Βασικό πλαίσιο: - Διεθνής συνεργασία σε περιβαλλοντικά θέματα. - Εφαρμογή των πολιτικών. - Έλεγχος των πολιτικών. - Εποπτεία των πολιτικών. Οι φυσικοί πόροι όπως είναι το νερό, ο αέρας, τα εδάφη και η βιοποικιλότητα αλληλεξαρτώνται σε σύνθετα οικοσυστήματα, πέραν των συνόρων των χωρών. Η ΕΕ πρωτοστατεί στη δημιουργία συστημάτων περιβαλλοντικής προστασίας και αποκατάστασης σε περιφερειακό αλλά και παγκόσμιο επίπεδο:

δίνεται προτεραιότητα στην περιβαλλοντική συνεργασία με τις

γειτονικές της χώρες διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στη διεθνή διάσκεψη κορυφής της Ναγκόγια το 2010, όπου συμφωνήθηκε μια συνολική στρατηγική για την καταπολέμηση της απώλειας της βιοποικιλότητας προώθησε τη βιώσιμη ανάπτυξη στη διεθνή διάσκεψη Ρίο+20 το 2012, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για περισσότερο συντονισμένη δράση με στόχο την αντιμετώπιση παγκόσμιων περιβαλλοντικών προκλήσεων. Βασικό πλαίσιο Η περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ ξεκίνησε να δημιουργείται στη δεκαετία του 1970. Πολλές εκατοντάδες οδηγίες, κανονισμοί και αποφάσεις είναι σήμερα σε ισχύ σε αυτό το πεδίο. Όμως, η αποτελεσματικότητα της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή της σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ενώ η ανεπαρκής εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας παραμένουν ένα σοβαρό ζήτημα. Ζωτική είναι η εποπτεία — τόσο της κατάστασης του περιβάλλοντος όσο και του επιπέδου εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ. Τον Μάιο 2016 η Επιτροπή δρομολόγησε την επισκόπηση της εφαρμογής της περιβαλλοντικής πολιτική, ένα νέο εργαλείο που προορίζεται να συμβάλει στην επίτευξη της πλήρους εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ, που συμβαδίζει με τον έλεγχο καταλληλότητας των υποχρεώσεων παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων δυνάμει της υφιστάμενης νομοθεσίας της ΕΕ ούτως ώστε αυτή να καταστεί απλούστερη και λιγότερη δαπανηρή.

559

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

7.6 Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παίζει βασικό ρόλο στη διαμόρφωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ. Κατά την 7η κοινοβουλευτική περίοδο (2009-2014), το Κοινοβούλιο, συννομοθετώντας με το Συμβούλιο της Ευρώπης, ενέκρινε, μεταξύ άλλων, νομοθετήματα για τις εκλύσεις από οχήματα και βιομηχανίες, τα ηλεκτρονικά απόβλητα, τις πλαστικές σακούλες, τις παράνομες μεταφορές αποβλήτων και για τη διάλυση παλαιών πλοίων. Στη θέση του για το τρέχον πρόγραμμα περιβαλλοντικής δράσης, το Κοινοβούλιο τόνισε επίσης την ανάγκη αυστηρότερης επιβολής της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Εποπτεία των πολιτικών: Κατά τις διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο της Ευρώπης, το Κοινοβούλιο πέτυχε να βελτιωθούν τα ποιοτικά πρότυπα για την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Η περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ ξεκίνησε να δημιουργείται στη δεκαετία του 1970. Πολλές εκατοντάδες οδηγίες, κανονισμοί και αποφάσεις είναι σήμερα σε ισχύ σε αυτό το πεδίο. Όμως, η αποτελεσματικότητα της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή της σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ενώ η ανεπαρκής εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας παραμένουν ένα σοβαρό ζήτημα. Ζωτική είναι η εποπτεία — τόσο της κατάστασης του περιβάλλοντος όσο και του επιπέδου εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ.

Σύνοψη Εκπαιδευτικής Ενότητας 7 Σε αυτή την ενότητα παρουσιάστηκαν θέματα που αφορούν το νομοθετικό πλαίσιο προστασίας του περιβάλλοντος, η οικονομία των απορριμμάτων, η ελληνική περιβαλλοντική πολιτική για τα απορρίμματα, τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης με διεθνή πρότυπα, η κυκλική οικονομία και ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

560

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερωτήσεις Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 7 Ερώτηση 1 Τα οικονομικά του περιβάλλοντος αφορούν σε δύο διακριτές κατηγορίες, τα οικονομικά των φυσικών πόρων και τα οικονομικά των ποικίλων μορφών και πηγών ρύπανσης του αέρα, του νερού και του εδάφους. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 2 Κάθε σύστημα που βασίζεται στην κατανάλωση και όχι στην αποκατάσταση των πόρων συνεπάγεται σημαντικές απώλειες σε όλη την αλυσίδα προστιθέμενης αξίας.Α Β

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

το Σύνταγμα

Ερώτηση 3 Το κράτος έχει υποχρέωση να παίρνει προληπτικά και καθοριστικά μέτρα για αυτό. Προστασία και Διαχείριση Βιοτόπων και Φυσικού Περιβάλλοντος: Α

Ν. 3983/2011

Νόμο 2742

Νόμος 3937/2011

Ερώτηση 4 Στόχοι της τριτης αρχής είναι η καθιέρωση, η διαδικασίας συνεχούς παρακολούθησης των εγκεκριμένων στρατηγικών χωροταξικών πλαισίων, η αξιολόγηση για όλες τις κλίμακες και τα επίπεδα του χωροταξικού

σχεδιασμού

και

αναθεώρησης των πλαισίων. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

561

της

περιοδικής

διαδικασίας

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερώτηση 5 Η νομοθεσία ορίζει το επίπεδο προστασίας μιας προστατευόμενης περιοχής, τους περιορισμούς δραστηριοτήτων και τις χρήσεις γης. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 6 Η γεωργία αποτελεί δραστηριότητα η οποία συμβάλλει στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, στην παραγωγή ασφαλών γεωργικών

προϊόντων

και

τροφίμων

και

στη

διατήρηση

της

φυσιογνωμίας της υπαίθρου και του κοινωνικού ιστού. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 7 Η αιολική ενέργεια δεν μολύνει την ατμόσφαιρα όπως τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού τα οποία στηρίζονται στην καύση ορυκτών καυσίμων, όπως άνθρακα ή φυσικό αέριο. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 8 Αξιόπιστη τεχνολογία φιλική προς το περιβάλλον χωρίς εκπομπές αέριων ρύπων Άντληση δωρεάν ενέργειας από το υπέδαφος για θέρμανση και ψύξη κτιρίων, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

Ερώτηση 9 Η Ηλιακή Ενέργεια είναι η ενέργεια η οποία στηρίζεται στην εκμετάλλευση της μηχανικής ενέργειας του νερού των ποταμών και της μετατροπής της σε ηλεκτρική ενέργεια με τη βοήθεια στροβίλων και ηλεκτρογεννητριών. Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ 562

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ερώτηση 10 Στο πλαίσιο του συστήματος περιβαλλοντικής προστασίας της ΕΕ τρεις γενικές αρχές έχουν μεγάλη σημασία για το περιβάλλον Α

ΣΩΣΤΟ

ΛΑΘΟΣ

563

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

Η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία είναι κάτι που μας αφορά όλους Πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές για τους εργοδότες ευρωπαϊκή Επιτροπή Θέματα Υγείας & Ασφάλειας της Εργασίας ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε N. 3850/2010 ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΑ ΤΕΧΝΙΚΑ ΕΡΓΑ

ΤΕΕ

https://europa.eu/youreurope/business/human-resources/socialsecurity-health/work-safety/index_el.htm N. 1568/85 Υγιεινή και ασφάλεια των εργαζομένων (ΦΕΚ 177/Α/1810-85 Ν. 1568/85 (ΦΕΚ 177/Α/18.10.1985) “Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων”. Π.Δ. 294/88 (ΦΕΚ 138/Α/21.6.1988) “Ελάχιστος χρόνος απασχόλησης τεχνικού ασφαλείας και γιατρού εργασίας, επίπεδο γνώσεων και ειδικότητα τεχνικού ασφαλείας για τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες του άρθρου 1. παραγράφου 1 του Ν. 1568/85”. Π.Δ. 17/96 (ΦΕΚ 11/Α/18.1.96) “Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 89/391/ΕΟΚ και 91/383/ΕΟΚ (11/Α). Π.Δ. 159/99 (ΦΕΚ 157/Α/3. 8. 99) “Τροποποίηση του Π.Δ. 17/96 και του Π.Δ. 70Α/88 “προστασία των εργαζομένων που εκτίθενται σε αμίαντο κατά την εργασία” όπως αυτό τροποποιήθηκε με το Π.Δ. 175/97 (150/Α). Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής εργαζομένων και ανέργων, https://www.inegsee.gr/diktio-ipiresion-pliroforisis-simvouleftikisergazomenon-anergon/ Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, ‘Συλλογικές Διαπραγματεύσεις – Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας’, 2013, http://www.inegsee.gr/wp-content/uploads/2013/11/sse.pdf Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής εργαζομένων και ανέργων, ‘Διευθέτηση Χρόνου Εργασίας’, 2015 564

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, Δίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης, Συμβουλευτικής εργαζομένων και ανέργων, ‘Άδειες’, 2015 Συνήγορος του Πολίτη, Ίση Μεταχείριση Ειδική Έκθεση 2017’, https://www.synigoros.gr/resources/docs/ee-isi-metaxeirisi-2017-gr.pdf Κίνδυνοι από το ηλεκτρικό ρεύμα https://www.hsa.ie/eng/Topics/Electricity/Dangers_of_Electricity/ Κίνδυνοι από τις χημικές ουσίες https://diametricsoftware.com/building-afmea?ppc_keyword=chemical%20hazard&gclid=Cj0KCQiA7NKBBhDBARIsA HbXCB6LPKxwsP9EDtfTAobuuPCEbhdBevRBWwJmSeZ98SmCT9SomVqAuho aAp-YEALw_wcB Μέσα ατομικής προστασίας https://www.elinyae.gr/lexeis-kleidia/mesa-atomikis-prostasias

565

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Απαντήσεις Ερωτήσεων Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 1 1

Απαντήσεις Ερωτήσεων Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 2 1

Απαντήσεις Ερωτήσεων Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 3 1

Γ 566

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Απαντήσεις Ερωτήσεων Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 4 1

Απαντήσεις Ερωτήσεων Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 5 1

Απαντήσεις Ερωτήσεων Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 6 1

Γ 567

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

Απαντήσεις Ερωτήσεων Αυτοαξιολόγησης Εκπαιδευτικής Ενότητας 7 1

568

Εκπαιδευτικές Σημειώσεις Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, Υγείας και Ασφάλειας Επιχειρήσεων

569