EUREOPE MAGAZINE - 8ο ΤΕΥΧΟΣ

ΤΕΥΧΟΣ 08>ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022 ISSN: 2732-7299 (Online Version)

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΑΡΑΠΑΚΗΣ Συνιδρυτής και CEO της ΜΚΟ Εναλεία

ΕΕ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΙ ΓΙΓΑΝΤΕΣ ΤΟΥ ΜΙΛΤΟΥ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

AI & BIG DATA ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΑΡΜΑΚΟΥ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΣ ΤΖΩΡΟΥ

Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΜΕΛΕΟΥΝΗ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ... ΑΠΟ ΤΗΝ 4η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ 5η ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΕ. ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΚΡΙΤΙΔΟΥ

ακολουθήστε μας για να μαθαίνετε πρώτοι τα νέα μας

@eureope @political_scientists @hapscorg

εγγραφείτε για να λαμβάνετε αυτόματα κάθε μήνα το περιοδικό στο email σας!

communication.eureope@hapsc.org

Περιεχόμενα

05

Μια ματιά στην ΕΕ ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗ

Η Ελλάδα και ο Κόσμος Μια αποτίμηση της πολιτικής συμμαχιών της Ελλάδας

07

ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΣΟΛΩΜΟΥ

11

Γεωστρατηγική & Άμυνα Η ευκαιρία για την εμβάθυνση της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ

ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΤΣΑΚΑΓΙΑΝΝΗ

17

Απασχόληση - Εργασία Από την 4η Βιομηχανική Επανάσταση, στον δρόμο προς την 5η και ο ρόλος της επαγγελματικής κατάρτισης στην ΕΕ.

Ευρωπαική Ένωση: Δικαιοσύνη

13

Η Ευρώπη αλλιώς: η σημασία της Κοινωνικής Ευρώπης στην εξέλιξη των αξιών και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΑΣ ΣΙΜΙΤΣΗ

Κεντρική Συνέντευξη ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΑΡΑΠΑΚΗ

20

ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΑ ΣΙΜΙΤΣΗ

ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΚΡΙΤΙΔΟΥ

25 31

28

Περιβάλλον & Ενέργεια

Τεχνολογία

O ρόλος της ενέργειας στη σύγχρονη γεωπολιτική

Η Στρατιωτική Χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΜΕΛΕΟΥΝΗ

Τεχνητή Νοημοσύνη

ΜΜΕ ΕΕ και Τεχνολογικοί Γίγαντες

ΤΟΥ ΜΙΛΤΟΥ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

@eureope

AI & Big Data στην Κλινική Έρευνα και Ανάπτυξη Φαρμάκου

ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΣ ΤΖΩΡΟΥ

@political_scientists

@hapscorg

35

Χαιρετισμοί ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ MANAGING EDITOR

Μ

EXECUTIVE EDITORS

ε χαρά σας καλωσορίζω στο νέο τεύχος του EUREOPE Magazine, το οποίο εστιάζει σε επίκαιρα ζητήματα Ευρωπαϊκής γεωπολιτικής καθώς και στις εφαρμογές των νέων τεχνολογιών. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Συνιδρυτή και Διαχειριστή της Εναλεία, κ. Λευτέρη Αραπάκη, για την συνέντευξη που μας παραχώρησε, καθώς και να συγχαρώ την συντακτική ομάδα για ένα ακόμα άρτιο και άκρως εδιαφέρον τεύχος.

ΔΑΝΑΗ ΙΑΤΡΟΥ

Σας εύχομαι καλή ανάγνωση!

ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ journal.eureope@hapsc.org

ASSOCIATE EDITOR ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΕΛΕΟΥΝΗ journal.eureope@hapsc.org

journal.eureope@hapsc.org

ΗΛΕΚΤΡΑ ΣΙΜΙΤΣΗ journal.eureope@hapsc.org

ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Πρόεδρος ΕΟΠΕ

ΓΩΓΩ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ eu.affairs@hapsc.org

SCIENTIFICADVISORY BOARD ΣΥΜΕΩΝ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ president@hapsc.org

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΡΗΤΑΣ kritas@hapsc.org

ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΖΑΓΚΑΡΑΚΗΣ tzagkarakis@hapsc.org

ΜΑΡΙΑ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ eu.affairs@hapsc.org

---------------------------------------

ΕΚΔΟΤΗΣ Ελληνικός Οργανισμός Πολιτικών Επιστημόνων Ε.Ο.Π.Ε. --------------------------------------ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι επιμελητές και οι συντελεστές έκδοσης δε φέρουν κανενός είδους νομική ευθύνη για τυχόν λάθη ή παραλείψεις που μπορεί να υπάρξουν στην παρούσα έκδοση. Ο εκδότης δεν φέρει κανενός είδους ευθύνη για το υλικό των άρθρων, ενώ οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτά δεν εκφράζουν απαραιτήτως τον εκδότη ή τους επιμελητές. Κάθε άποψη εκφράζει τον συγγραφέα του άρθρου.

ΜΑΡΙΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ

Α

τενίζοντας την 5η Βιομηχανική Επανάσταση και τις αλυσιδωτές επιδράσεις που αναμένεται να καταγραφούν στον τρόπο ζωής και εργασίας των πολιτών της, η Ευρωπαϊκή Ένωση απαντά δυναμικά. Το παρόν τεύχος του EUREOPE Magazine, καταγράφει τους όρους για την αποτελεσματική λειτουργία της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής, την πολιτική συμμαχιών των κρατών-μελών καθώς και τη συμπόρευση τομέων ανάπτυξης της ΕΕ με την τεχνητή νοημοσύνη. Όμως, είναι «ηλίου φαεινότερον» πως για να λειτουργήσουν οι σχεδιασμοί, οι στρατηγικές και οι πολιτικές της Ένωσης οφείλουν να εντάσσονται απαρέγκλιτα σε ένα πλαίσιο προστασίας της ισορροπίας στη φύση και της βιοποικιλότητας. Μόνο έτσι, παραφράζοντας τον Ελύτη, θα «…έχουμε στο κατάρτι μας βιγλάτορα παντοτινό, τον Ήλιο τον Ηλιάτορα!

ΜΑΡΙΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ Γενική Διευθύντρια ΕΟΠΕ/Project Leader EUREOPE

Editorial ΝΕΦEΛΗ ΚΑΡΑΛEΚΑ

Τ

ο τεύχος Απριλίου-Μαΐου 2022 του EUREOPE Magazine επιχειρεί να προσεγγίσει τον κόσμο που αλλάζει. Μπορεί εύλογα να ειπωθεί ότι διανύουμε μία περίοδο με πολλές αλλεπάλληλες αλλαγές αισθητές τόσο στο μακροεπιπέδο όσο και στο μικροεπίπεδο, δηλαδή την καθημερινότητά μας. Παράλληλα δεν είναι λίγες οι αλλαγές εκείνες οι οποίες συμβαίνουν σήμερα και θα επηρεάσουν κυρίως το άμεσο ή πιο μακρινό μέλλον. Θα αναρωτηθεί κανείς: μά υπήρχε περίοδος κατά την οποία ο κόσμος δεν άλλαζε; Φυσικά όχι. Ωστόσο αυτή η χρονική περίοδος – ή ακόμα καλύτερα, συγκυρία – έφερε πολλές νέες συνθήκες στο προσκήνιο στις οποίες οι άνθρωποι καλούνται να προσαρμοστούν και να ανταπεξέλθουν αλλάζοντας πολλές φορές οι ίδιοι. Είναι απαραίτητο να τονιστεί εδώ ότι σε αυτό το τεύχος όταν αναφερόμαστε σε αλλαγές, αυτές δεν έχουν εξαρχής ένα πρόσημο, θετικό ή αρνητικό. Κάποιες αλλαγές μπορούν να ιδωθούν από τους αρθρογράφους θετικά, ως εξελίξεις και βελτιώσεις ενώ άλλες αρνητικά, ως πισωγυρίσματα ή παρακμάζουσες καταστάσεις. Το τεύχος αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί οι αρθρογράφοι επέλεξαν να εκφραστούν πάνω σε θεματικές που αλλάζουν και να παρουσιάσουν την αλλαγή που οι ίδιοι παρατηρούν να υφίστανται. Έτσι το αναγνωστικό κοινό μπορεί να μελετήσει απόψεις σχετικά με τη γεωστρατηγική, την άμυνα, την εξωτερική πολιτική, τη δικαιοσύνη, το περιβάλλον, την ενέργεια, την εργασία, την τεχνητή νοημοσύνη, την τεχνολογία, τα ΜΜΕ. Στον κόσμο που αλλάζει είναι αφιερωμένη και η κεντρική συνέντευξη του τεύχους στην οποία έχουμε την τιμή να φιλοξενούμε τον κύριο Λευτέρη Αραπάκη, Συνιδρυτή και Διαχειριστή της Εναλεία, μίας αστικής μη κερδοσκοπικής κοινωνικής επιχείρησης με όραμα ένα βιώσιμο θαλάσσιο οικοσύστημα περιλαμβανομένου του ανθρώπου. Βλέπουμε μέσα από τις δράσεις τους μεγάλες αλλαγές που συντελούνται στον τομέα της πράσινης εκπαίδευσης, της κατάρτισης των αλιέων αλλά και τη μεγαλύτερη αλλαγή, την περιβαλλοντική, η οποία είναι και η πηγή που τροφοδοτεί όλο το έργο τους. Ο κόσμος αλλάζει και θα αλλάζει πάντα. Αυτό που μένει σε εμάς, στο βαθμό που καθορίζουμε αυτήν την αλλαγή, είναι να φροντίζουμε να είναι όσο το δυνατόν πιο θετική και δημιουργική. Καλή ανάγνωση!

ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

4 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΕ

«ΜΙΑ ΜΑΤΙA ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ» Σημαντικά γεγονότα και δράσεις της Ε.Ε. ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗ

Ιστορικός

02/04 - Επίσκεψη της Roberta Metsola στο Κίεβο και την Πολωνία

Απρίλιος 2022

Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου βρέθηκε στο Κίεβο και την Πολωνία, για να δηλώσει την υποστήριξη της Ε.Ε. στον ουκρανικό λαό. Στη Βαρσοβία επισκέφθηκε μαζί με τον πρωθυπουργό της Πολωνίας Mateusz Morawiecki σχολείο, που φιλοξενεί Ουκρανούς πρόσφυγες.

05/04 - Δεσμευτικά μέτρα για το μισθολογικό χάσμα και τη διαφάνεια στις αμοιβές

05/04 - 6η Σύνοδος Κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης και Αφρικανικής Ένωσης

Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις με τις κυβερνήσεις των κρατών- μελών για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία της αυτής αξίας, μέσω της μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε το πράσινο φως για την έγκριση νέων κανόνων όσον αφορά την επιλογή ενεργειακών έργων κατάλληλων για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και την περαιτέρω ευθυγράμμιση της τρέχουσας οδηγίας με την Πράσινη Συμφωνία.

11/04 - Στήριξη των νέων δημοσιογράφων Έγκριση ενός νέου προγράμματος πρακτικής άσκησης και κατάρτισης, καθώς και ενός νέου συστήματος υποτροφιών για νέους δημοσιογράφους στο όνομα του εκλιπόντος προέδρου Sassoli, που εργάστηκε για σχεδόν 30 χρόνια ως δημοσιογράφος. @eureope

@political_scientists

@hapscorg

23/04 - Απόφαση για ένα διαφανές και ασφαλές διαδικτυακό περιβάλλον Οι συννομοθέτες της ΕΕ συμφώνησαν για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της διάδοσης παράνομου περιεχομένου και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών.

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΕ

02/05 - Προς μία αναθεώρηση Συνθηκών

Μάιος 2022

Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της Ολομέλειας της Διάσκεψης, οι ευρωβουλευτές συναποφάσισαν και ανακοίνωσαν ότι θα δρομολογήσουν ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις και θα επιδιώξουν επίσημα τροποποίηση των Συνθηκών, με βάση τα αιτήματα των πολιτών.

05/05 - Παράταση ενός έτους γι το Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό COVID

04/05 - Κοινός φορτιστής: όφελος για το περιβάλλον και τους καταναλωτές

Έγκριση της διατήρησης του ευρωπαϊκού ψηφιακού πιστοποιητικού COVID για ένα ακόμη έτος, έως τον Ιούνιο του 2023 και επανεξέταση μετά από έξι μήνες και κατάργηση του συστήματος εάν δεν είναι πλέον αναγκαίο.

Το Ευρωκοινοβούλιο πρόκειται να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για έναν κοινό φορτιστή, καθώς αποσκοπεί στην μείωση των ηλεκτρονικών αποβλήτων και την πιο εύκολη χρήση των διάφορων φορητών συσκευών.

05/05 - Προστασία των Ουκρανών από τη βία και τη σεξουαλική εκμετάλλευση Το Κοινοβούλιο καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να προστατεύσει τις γυναίκες που εγκαταλείπουν την Ουκρανία από τη βία και την εμπορία ανθρώπων και να τους παράσχει πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας.

6 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

19/05 - Ξεκινούν άμεσα οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις για την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία Το Κοινοβούλιο κάλεσε το Συμβούλιο να αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία, υπογραμμίζοντας το γεωστρατηγικό πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία. Η Αλβανία αποτελεί πλέον έναν αξιόπιστο και αφοσιωμένο στρατηγικό εταίρο, ενώ η Βόρεια Μακεδονία είναι το καλύτερο ιστορικό δημοκρατικής μετάβασης στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων, σύμφωνα με εκπροσώπους του Ευρωκοινοβουλίου.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ

ΜΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ TOY ΗΛΙΑ ΣΟΛΩΜΟΥ

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανταλλάσσουν θερμή χειραψία μετά την υπογραφή της ελληνογαλλικής αμυντικής συμφωνίας. (εικόνα από lifo.gr)

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Δημοσιογράφος και Αναλυτής Διεθνών Σχέσεων

Εισαγωγή

Τ

α τελευταία χρόνια συντελούνται κοσμογονικές αλλαγές σε παγκόσμιο επίπεδο. Μέσα σ΄’ αυτό το περιβάλλον, η ελληνική εξωτερική πολιτική κλήθηκε από τις αρχές του 2022 να επαναπροσδιορίσει τις κατευθυντήριες γραμμές της. Η έλευση της πανδημίας του κορωνοϊού, η κρίση στον Έβρο με την εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών από την Τουρκία, η συνακόλουθη ένταση για τις θαλάσσιες ζώνες και εσχάτως, η ενεργειακή ακρίβεια και ο ρωσο- ουκρανικός πόλεμος, συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα από το οποίο η Ελλάδα δεν βγήκε ανεπηρέαστη.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

7

Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ

ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΣΥΜΜΑΧΙΩΝ ΣΕ ΔΙΜΕΡΕΣΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Η όξυνση των εντάσεων με την Τουρκία, αρχής γενομένης με την ανακήρυξη του παράνομου και ανυπόστατου τουρκολιβυκού μνημονίου τον Νοέμβριο του 2019, αποτέλεσε το εφαλτήριο για την περαιτέρω οικοδόμηση συμμαχιών με χώρες, οι οποίες ασπάζονται τις ίδιες αρχές με την Ελλάδα και ταυτόχρονα επιθυμούν να μετριάσουν την τουρκική αναθεωρητική συμπεριφορά. Στο επίπεδο της διεθνολογικής επιστήμης και με βάση τη θεωρία συμμαχιών (Walt, 1987), κάθε δρών του διεθνούς συστήματος έχει δύο επιλογές για να αντιμετωπίσει μια απειλή. Η μία επιλογή είναι αυτή της σύμπλευσης με τον απειλούντα (bandwagoning the threat) και η άλλη είναι η χρήση μέσων εσωτερικής και εξωτερικής εξισορρόπησης για την αντιμετώπιση της απειλής (balancing the threat). Η Ελλάδα τελικά επέλεξε να εξισορροπήσει την τουρκική απειλή. Αυτό συντελέστηκε τόσο μέσω της αναδιοργάνωσης των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων (εσωτερική εξισορρόπηση) μετά από μία δύσκολη δεκαετία περικοπών λόγω

8 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

της δημοσιονομικής δυσπραγίας, όσο όμως και με τη διαμόρφωση ενός οικοσυστήματος συμμαχιών στην ευρύτερη περιοχή (εξωτερική εξισορρόπηση). Άλλωστε, η ελληνική διπλωματία διαχρονικά διέπεται από μια κουλτούρα συμμαχιών και όχι ανταγωνισμού (Καρατράντος, 2021). Σε ό,τι αφορά τις συμμαχίες, η ελληνική εξωτερική πολιτική τα τελευταία δύο χρόνια έχτισε πάνω στο momentum των τριμερών σχημάτων με χώρες όπως η Αίγυπτος, το Ισραήλ και η Κύπρος, πρακτική που είχε εκκινήσει ήδη από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας. Με το Κάϊρο μάλιστα συνομολογήθηκε τον Αύγουστο του 2020 η μερική οριοθέτηση της ελληνοαιγυπτιακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), μια κίνηση που αποτέλεσε την απάντηση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο1. Κατά την ίδια περίοδο, εντάθηκε η εμβάθυνση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, με τη δημιουργία της αμερικανικής στρατιωτικής βάσης στην Αλεξανδρούπολη να αναβαθμίζει ραγδαία τη γεωπολιτική αξία της Θράκης ενώ τον Οκτώβριο του 2021 υπεγράφη η νέα, πενταετούς διάρκειας, στρατιωτική συμφωνία Ελλάδας και ΗΠΑ2. Αυτή η εξέλιξη δεν ήταν τυχαία, καθώς η απόκλιση της Τουρκίας από τη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας (ΝΑΤΟ), εξ αντανακλάσεως, ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδος στη νοτιοανατολική πτέρυγα της συμμαχίας.

Μία ακόμη χώρα με την οποία η Ελλάδα ενίσχυσε δραστικά τους δεσμούς της τα τελευταία χρόνια είναι η Γαλλία. Η Αθήνα διέγνωσε σωστά τις προθέσεις του Γάλλου προέδρου Μακρόν, ο οποίος οραματίζεται μια Γαλλία κυρίαρχη στη Μεσόγειο -υπό το φως και της μερικής απόσυρσης των ΗΠΑ από την περιοχή- πράγμα που για να συμβεί προϋποθέτει, εκ των πραγμάτων, τον περιορισμό της τουρκικής επιρροής. Η στήριξη του Παρισιού ήταν καταλυτική τόσο κατά τα γεγονότα του θερμού καλοκαιριού του 2020 όταν κορυφώθηκε η ένταση με την Τουρκία όσο και αργότερα, με την Ελλάδα να αγοράζει προηγμένα γαλλικά οπλικά συστήματα, όπως τα αεροσκάφη Rafale και τις φρεγάτες Belharra, ικανά όχι μόνο αντιμετωπίσουν αλλά και να ανατρέψουν το ισοζύγιο ισχύος έναντι της γειτονικής χώρας. Το επιστέγασμα ωστόσο της σύσφιγξης των ελληνογαλλικών σχέσεων υπήρξε η σύναψη της συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας τον Σεπτέμβριο του 2021 3, με την οποία για πρώτη φορά χώρα-μέλος της Ευρωπαϊκής 1

https://www.skai.gr/news/politics/ayti-einaii-symfonia-elladas-aigyptou-gia-tin-aoz

2

https://www.ethnos.gr/Politics/ article/173788/symfoniagia5ethamyntikhsyn ergasiaelladasmehpagine taisoydahalexandroypolh

3

https://www.lifo.gr/now/politics/makronmitsotakis-ellinogalliki-symfonia-amynas-kaiasfaleias-i-ellada-agorazei

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ

Ένωσης (Γαλλία) εγγυάται για τη διαφύλαξη της εδαφικής ακεραιότητας άλλου κράτους μέλους, εν προκειμένω της Ελλάδας. Η γενική εκτίμηση είναι ότι η συμφωνία αυτή αποτελεί το κορυφαίο κατόρθωμα της ελληνικής διπλωματίας στην κατεύθυνση της διεθνοποίησης των ελληνοτουρκικών σχέσεων (Μαϊνάρντους, 2022). Αξίζει να επισημανθεί ότι η ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία δεν θα πρέπει να ιδωθεί μόνο κάτω από το πρίσμα της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης αλλά ευρύτερα, καθώς αποτελεί το πρόπλασμα για τον καθορισμό κοινής ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής. Η δυναμική επανάκαμψη της ελληνικής διπλωματίας δε σταματά όμως εδώ, καθώς εσχάτως το γεωπολιτικό αποτύπωμα της χώρας έφτασε ως την Αραβική Χερσόνησο. Πιο συγκεκριμένα, η Ελλάδα έχει αναβαθμίσει στρατηγικά τις σχέσεις της τόσο με την Σαουδική Αραβία, στην οποία εστάλησαν συστοιχίες του αντιαεροπορικού συστήματος Patriot, όσο και με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Με το Άμπου Ντάμπι μάλιστα υπεγράφη τον Νοέμβριο του 2020 διμερής αμυντική συμφωνία, στην οποία εμπεριέχεται ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής στην περίπτωση που απειληθεί η κυριαρχία μίας εκ των δύο χώρων4.

ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΣΥΜΜΑΧΙΩΝ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Είναι γεγονός ότι πολλές φορές η ελληνική εξωτερική πολιτική λειτουργεί ετεροχρονισμένα και αναλαμβάνει πρωτοβουλίες που έρχονται να απαντήσουν σε μια κίνηση ή πρωτοβουλία της Τουρκίας, η οποία πρεσβεύει τη μείζονα απειλή ασφάλειας κατά της Ελλάδας σε διακρατικό επίπεδο. Η ταραχώδης ωστόσο διετία που πέρασε έδωσε την ευκαιρία στην Ελλάδα να πρωτοστατήσει σε εμβληματικές πρωτοβουλίες που έλαβαν χώρα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, επί παραδείγματι στη δημιουργία του Ταμείου Ανάκαμψης, όπου για πρώτη φορά εκδόθηκε πανευρωπαϊκό χρέος για την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας του κορωνοϊού. Επιπρόσθετα, η Αθήνα συντόνισε τα βήματα της με τις χώρες εκείνες που επιθυμούν τη γεωπολιτική αυτονόμηση της ΕΕ, πράγμα που περνάει μέσα από τη δημιουργία ευρωστρατού και την ευθυγράμμιση της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής των κρατώνμελών με

4 5

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

πρωτοβουλίες όπως η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία (PESCO). Η κρίση της Ουκρανίας με την επαμφοτερίζουσα στάση αρκετών ευρωπαϊκών κρατών εναντίον της Ρωσίας αποδεικνύει ότι επανερχόμαστε σε μία εποχή που το εθνικό συμφέρον τίθεται και πάλι σε πρώτο πλάνο. Παρόλ’ αυτά υπήρξαν πρωτοβουλίες στις οποίες η Ελλάδα είχε καταλυτική συμβολή. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα δεν είναι άλλο από την εκπόνηση του σχεδίου της “Στρατηγικής Πυξίδας”, της αναβαθμισμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας 5. Οι προβλέψεις αυτής της στρατηγικής ευνοούν την Ελλάδα με δεδομένο ότι αναμένεται ως το 2030 να έχει συγκροτηθεί το πρώτο ένοπλο σώμα ταχείας αντίδρασης σε επίπεδο ΕΕ, αποτελώντας, επί της ουσίας, την πρώτη ευρωπαϊκή αμυντική δύναμη ενώ θα αυξηθούν σημαντικά οι χρηματοδοτήσεις και οι συνέργειες κρατών στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας. Αυτό το τελευταίο, δημιουργεί ευκαιρίες για προσέλκυση επενδύσεων στη χώρα αλλά και τη δυνατότητα απόκτησης τεχνογνωσίας σε προηγμένες τεχνολογίες στο αμυντικό πεδίο.

https://www.kathimerini.gr/politics/561168922/ischyri-symmachia-elladas-iae/ https://www.eeas.europa.eu/eeas/strategic-compass-security-and-defence-1_en

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

9

Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ελληνική κοινή γνώμη για δεκαετίες διακατεχόταν από έντονα αίσθημα αντιδυτικισμού και κυρίως αντιαμερικανισμού. Οι τεκτονικές μετατοπίσεις που συντελού νται, στον απόηχο της ρωσο-ουκρανικής διαμάχης, βρίσκουν την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό πιο ώριμο από ποτέ. Υπάρχει πια ευρεία αποδοχή από τους κυριότερους παίχτες του πολιτικού συστήματος αλλά και τον ελληνικό λαό, ότι η χώρα ανήκει στο δυτικό στρατόπεδο, δίχως παράλληλα να απεμπολεί τη δυνατότητα να διαδραματίσει έναν ευρύτερο ρόλο από

10 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

κοινού με αναδυόμενες περιφερειακές δυνάμεις της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Συμπεραίνεται λοιπόν ότι η Ελλάδα έχει πλέον ισχυρότερη φωνή εντός των ευρωπαϊκών κέντρων λήψης αποφάσεων, μετέχοντας ενεργά σε πρωτοβουλίες περαιτέρω εμβάθυνσης της Ένωσης ενώ ταυτόχρονα έχει καταφέρει, αφενός με τη σύναψη ισχυρών συμμαχιών σε περιφερειακό επίπεδο και αφετέρου με τον επανεξοπλισμό των Ενόπλων Δυνάμεών της να καταστεί πυλώνας σταθερότητας σε ένα ραγδαίως μεταβαλλόμενο διεθνές σύστημα.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ & ΑΜΥΝΑ

Η ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΤΣΑΚΑΓΙΑΝΝΗ

Οικονομολόγος

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία την 24η Φεβρουαρίου 2022 άλλαξε τα δεδομένα μιας ολόκληρης περιόδου. Πολλές στρατηγικές γύρω από τη γεωπολιτική χρειάστηκε να αλλάξουν λόγω του πολέμου, όπως η ενεργειακή εξάρτηση των ευρωπαϊκών χωρών και ειδικότερα της Γερμανίας από το ρωσικό φυσικό αέριο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που δεν είχε @eureope

@political_scientists

@hapscorg

υπολογίσει, αφενός λόγω της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία αφετέρου λόγω της εξάρτησης στον τομέα των τροφίμων και από τις δύο εμπόλεμες χώρες. Οι αλλαγές που συντελούνται την τελευταία περίοδο στη Γηραιά Ήπειρο δρομολογούν εξελίξεις σε όλους τους τομείς, εκ των οποίων, ο νευραλγικός τομέας της εξωτερικής της πολιτικής αναμένεται να αναδιαμορφωθεί. ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

11

Η εξωτερική πολιτική της Ε.Ε. ασκείται από διάφορους θεσμικούς φορείς, όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Επιτροπή μέσω του Ύπατου Εκπροσώπου και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (με ελάχιστη βέβαια επιρροή) μέσω των αρμόδιων επιτροπών. Μετά την πάροδο αρκετών χρόνων και την αναθεώρηση των συνθηκών της Ε.Ε., ο ρόλος της Ένωσης στον τομέα της Εξωτερικής πολιτικής έχει αλλάξει και έχει αποκτήσει μια πιο θεσμική μορφή και δομή. Βέβαια, επειδή η εξωτερική πολιτική δεν είναι αποκλειστική αρμοδιότητα της Ε.Ε. και επαφίεται στις αποφάσεις και δράσεις των κρατών-μελών, έχει δημιουργηθεί μία πολύπλοκη και όχι τόσο αποτελεσματική δομή, για την άσκηση της οποίας πρέπει να αποφασίσουν πολλά θεσμικά όργανα. Επιπλέον, για τις αποφάσεις σ’ε αυτόν τον κρίσιμο τομέα, χρειάζεται να υπάρχει ομοφωνία μεταξύ των χωρών και τους δίνεται έτσι τους δίνεται το δικαίωμα άσκησης της αρνησικυρίας. (European Commission 2021). Η Συνθήκη της Λισαβόνας, η οποία τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2009, παρείχε στην Ένωση νομική προσωπικότητα και στην εξωτερική της λειτουργία θεσμική δομή. Η Συνθήκη δημιούργησε μια σειρά νέων παραγόντων της ΚΕΠΠΑ, συμπεριλαμβανομένων του Ύπατου Εκπροσώπου της Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, που ασκεί επίσης καθήκοντα Αντιπροέδρου της Επιτροπής (ΑΠ/ΥΕ) και του νέου μόνιμου Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Επίσης, η Συνθήκη θέσπισε την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και αναβάθμισε την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ), που αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ΚΕΠΠΑ. (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2021). Ο Ρωσο-Ουκρανικός πόλεμος έχει διαταράξει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ευρώπη και απαιτεί καίριες αλλαγές. Ο πόλεμος έχει φέρει την Ε.Ε. αντιμέτωπη με πολλαπλές κρίσεις, με κύρια αυτήν την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία, καθώς επίσης και την εξάρτηση στον πρωτογενή τομέα. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, μια ενιαία και συντονισμένη αντιμετώπιση των κρίσιμων ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής είναι περισσότερο από αναγκαία. Είναι κρίσιμο να τονιστεί στο σημείο αυτό ότι στην καινούρια εποχή που έχει αρχίσει από την ημέρα της εισβολής της Ρωσίας

12 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

στην Ουκρανία, όλοι οι μεγάλοι γεωπολιτικοί παίκτες - Η.Π.Α., Ρωσία, Κίνα, Ινδία - εκφράζονται ο καθένας από αυτούς με κοινή φωνή και στρατηγική και διεκδικούν εκ νέου τους καινούριους ρόλους στους στο ανερχόμενο πλαίσιο. Οπότε, κρίνεται αναγκαίο για λόγους επιβίωσης κατ’αρχήν, η Ε.Ε. να αποκτήσει μια πιο ενιαία θέση σε θέματα γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής. Κατά καιρούς, από διάφορα think tanks αλλά και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν υπάρξει εισηγήσεις για αλλαγές στον τομέα της άσκησης της εξωτερικής πολιτικής. Η πρώτη θεσμική αλλαγή που θα μπορούσε να υπάρξει είναι η αναβάθμιση της θέσης του Ύπατου Εκπροσώπου για θέματα εξωτερικής πολιτικής, σε Υπουργό Εξωτερικών της Ε.Ε.. Αυτό, θα οδηγούσε σε ενοποίηση όλων των υπηρεσιών και διευθύνσεων που δραστηριοποιούνται στον νευραλγικό τομέα αυτό, δημιουργώντας μια ευρωπαϊκή διπλωματική υπηρεσία, που κάτω από τα στεγανά της θα συντονίζονταν τα Υπουργεία Εξωτερικών της Ε.Ε. Επιπλέον, θα έπρεπε συν τω χρόνω να καταργηθεί η ομοφωνία σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και να πραγματοποιείται μετάβαση σε συστήματα σταθμισμένης ψήφου. Πολλοί Γερμανοί αξιωματούχοι, καθώς και η Πρόεδρος της Commission, έχουν θέσει κατά καιρούς αυτό το ζήτημα. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι η Ε.Ε. θα πρέπει να καταρτίσει μια μακρόπνοη στρατηγική γύρω από το μέλλον της τους στόχους και τις φιλοδοξίες της για τα επόμενα 40-50 χρόνια. Είναι προφανές, ότι η αλλαγή πλεύσης του τομέα της εξωτερικής πολιτικής απαιτεί πολιτική βούληση από όλες τις ηγεσίες των κρατώνμελών της Ε.Ε.. Οι αλλαγές που θα πρέπει να επέλθουν στον συγκεκριμένο τομέα, χρειάζονται αναθεώρηση των υπαρχόντων συνθηκών, γεγονός που από μόνο του απαιτεί συναίνεση, σταθερότητα και συνέπεια εκ μέρους των πολιτικών ελίτ της Ε.Ε.Όμως, επειδή οι αλλαγές είναι αναγκαίες και κρίσιμες για την Ένωση, καθώς κρίνεται η επιβίωσή της όχι μόνο ως πολιτικού θεσμού αλλά και ως συμπολιτεία, θα χρειαστεί μία οραματική στρατηγική αντίστοιχη όσων ίδρυσαν την Ε.Ε ή όσων υπέγραψαν την Συνθήκη του Μάαστριχτ. Να υπάρξουν δηλαδή οι απαραίτητες θεσμικές αλλαγές έτσι ώστε τις επόμενες δεκαετίες να μην μιλάμε για την Ε.Ε. ως μία οικονομική και νομισματική ένωση αλλά ως μία πολιτική ένωση, όπου όλες οι χώρες της Ένωσης θα κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ: ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Η ΕΥΡΩΠΗ ΑΛΛΙΩΣ: Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΑΣ ΣΙΜΙΤΣΗ

Πολιτικός Επιστήμονας, Επισκέπτρια-Ερευνήτρια στο ΠΕΔιΣ, Υπεύθυνη Διαχείρησης Προγραμμάτων ΕΕ

Εισαγωγή Διαβουλεύσεις και προβληματισμοί εμφανίζονται όλο και περισσότερο τόσο σε ακαδημαϊκό όσο σε δημοσιογραφικό και καθημερινό επίπεδο σχετικά με ζητήματα που αφορούν το μέλλον της Ευρώπης, και συνεπώς το μέλλον μας. Οι θεματικές που μονοπωλούν την επικαιρότητα αφορούν οικονομικά ζητήματα

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

συμπεριλαμβανομένων της εργασίας, του εισοδήματος, της κάλυψης των βασικών αναγκών, αλλά και ανησυχίες -μεταξύ άλλων- σχετικά με το περιβάλλον και τις πηγές ενέργειας, τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ κρατών, την αύξηση των κρουσμάτων βίας αλλά και την αύξηση των ποσοστών των εθνικιστικών πεποιθήσεων.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

13

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ: ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Οι συζητήσεις αυτές όμως δεν αποτελούν κάτι νέο. Βρίσκονται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου τουλάχιστον την τελευταία δεκαετία (από το 2008 και μετά), ενώ η Ευρώπη είχε αντιληφθεί τους κινδύνους στο πλάνο ευημερίας της ΕΕ ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Για τον λόγο αυτό, το 1990 χαρακτηρίστηκε ορόσημο για τα πρώτα βήματα χάραξης της κοινωνικής πολιτικής, ανεξάρτητα από την πρόοδο της οικονομικής ολοκλήρωσης, καθώς υπογράφηκε η συμφωνία του Μάαστριχτ για την κοινωνική πολιτική (1992), η Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997) και εφαρμόστηκε το νέο κεφαλαίου για την απασχόληση μέσω της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση (ΕΣΑ). Αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως η αρχή της Ανοικτής Μεθόδου Συντονισμού (ΑΜΣ), η οποία φυσικά θεσμοθετήθηκε από τη Στρατηγική της Λισαβόνας το 2000 και εφαρμόστηκε σε ένα ευρύ φάσμα πολιτικών (εργασία, εκπαίδευση, ασφάλιση, υγεία, περιβάλλον κλπ.). Οι κοινωνικές πολιτικές επισφραγίστηκαν και από αποφάσεις του Δικαστηρίου που αφορούσαν θέματα ισότητας των φύλων στην εργασία (2002/73/ΕΚ), την ίση μεταχείριση, τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή (2000/43/ΕΚ) και την απασχόληση (2000/78/ΕΚ), την ισότητα στην πρόσβαση στις υπηρεσίες (2004/113/ΕΚ), την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας (89/391 ΕΟΚ)1. Η «εποχή Delors» (1985-1995) ήταν επίσης η χρυσή εποχή του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου με εμπλοκή των κοινωνικών εταίρων καθώς πάρθηκαν αποφάσεις σχετικά με τη γονική άδεια (1995), τη μερική απασχόληση (1997) και τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου (1999). Ένα άλλο σημαντικό γεγονός, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ήταν η διακήρυξη (το 2000) του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, ο οποίος ενσωματώθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009. Πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμη και κατά τη διάρκεια αυτής της «κοινωνικής» περιόδου, η πρόοδος στην ανάπτυξη της κοινωνικής

14 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

Ευρώπης ήταν δύσκολη: η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία ήταν στο περιθώριο της κοινωνικής ατζέντας και η νέα προσέγγιση της «ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου» που ξεκίνησε το 1997 αποδείχθηκε δύσκολο να εφαρμοστεί (Guerrina, 2008). Μάλιστα, έως το 2008 ήταν πλέον εμφανές ότι η κοινωνική διάσταση της Ευρώπης χάνει τη δυναμική της για διάφορους λόγους, όπως η επιβράδυνση του κοινωνικού τομέα ως αποτέλεσμα της διεύρυνσης της ΕΕ προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη το 2004 (και έπειτα το 2007 και το 2013, προσθέτοντας συνολικά 13 νέα Κράτη Μέλη, χωρίς πρόσθετο προϋπολογισμό για τη διασφάλιση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής σύγκλισης), της αντικατάστασης των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στα εθνικά κοινοβούλια και στις κυβερνήσεις από συντηρητικά κόμματα, ενώ η αποτελεσματικότητα του «ήπιου» συντονισμού των πολιτικών τίθεται όλο και περισσότερο υπό αμφισβήτηση από ακαδημαϊκούς και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής (Crespy, 2019). Αποτέλεσμα αυτού ήταν η αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής κοινωνικής διάστασης για τουλάχιστον για τη δεκαετία 2005-2015. Σημαντικό ρόλο, πέραν των προαναφερθέντων, αποτέλεσε και η χρηματοπιστωτική κρίση το 2008, η οποία εξελίχθηκε σε κρίση χρέους σε πολλά Κράτη-Μέλη της ΕΕ. Οι εθνικές δημοσιονομικές πολιτικές υποβλήθηκαν σε αυξημένο έλεγχο καθώς η ΕΕ ανέπτυξε νέες μορφές οικονομικής διακυβέρνησης για την αντιμετώπιση των ελλείψεων της νομισματικής ένωσης στο πλαίσιο της κρίσης. Οι επιπτώσεις της ΟΝΕ ήταν έμμεσες αλλά ισχυρές, αφού, αφενός οι υπερεθνικές δεσμευτικές συστάσεις για τις εθνικές

Αυτή η Οδηγία-Πλαίσιο για την υγεία και ασφάλεια στον χώρο εργασίας οδήγησε και σε σειρά άλλων Οδηγιών όπως για την προστασία από έκθεση σε χημικούς (2000/54/ΕΚ) και καρκινογόνους παράγοντες (2004/37/ΕΚ), ηλεκτρομαγνητικά πεδία (2004/40/ΕΚ), κίνδυνο από έκθεση σε θόρυβο (2003/10/ΕΚ) κλπ.

1

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ: ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

δημοσιονομικές αποφάσεις αποσκοπούσαν στη διατήρηση της σταθερότητας του ευρώ και αφετέρου οι εσωτερικές πολιτικές συζητήσεις σχετικά με τον τρόπο επίτευξης της συμμόρφωσης με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης επικεντρώνονταν στη μείωση των κοινωνικών δαπανών, με αποτέλεσμα οι κοινωνικές πολιτικές, εν συνόλω, συχνά να χάνονται (Verdun, 2015). Η σταδιακή υποβάθμιση των κοινωνικών πολιτικών οδήγησε σε ταυτόχρονη υποβάθμιση και των κοινωνικών δικαιωμάτων τα οποία είχαν ενισχυθεί τις προηγούμενες χρονιές αλλά και προβληθεί ενόψει της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Αυτό ενίσχυσε και τις επικριτικές απόψεις περί ήπιας διακυβέρνησης και συντονισμού των κοινωνικών πολιτικών καθώς αυτές φάνηκε να υποτάσσονται έναντι των στόχων που επιβλήθηκαν για τη δημοσιονομική εξυγίανση. Παρόλα αυτά, δεν μπορούμε να πούμε ότι η απουσία κεντρικού προτύπου κοινωνικής πολιτικής σήμανε και την πλήρη παράδοση στον βωμό της οικονομίας. Για παράδειγμα, το 2010, ο κανονισμός 1408/71 για τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης επεκτάθηκε στους υπηκόους τρίτων χωρών, παρέχοντάς τους την ίδια προστασία, ως προς την κοινωνική ασφάλιση, με τους

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

πολίτες της ΕΕ που μετακινούνται εντός της ΕΕ, ενώ οι οδηγίες 2010/41/ΕΕ, 2010/18/ΕΕ, και 2011/36/ΕΕ αφορούν αντίστοιχα την ισότητα των φύλων για τους αυτοαπασχολούμενους εργαζόμενους, τη γονική άδεια, την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων (2011/36/ ΕΕ). Επιπροσθέτως, μέσα στη δεκαετία της οικονομικής κρίσης δόθηκε το πεδίο για εντατικοποίηση της κοινωνικής παρακολούθησης και επανεξέτασης των εθνικών κοινωνικών μεταρρυθμίσεων και ενισχύθηκε τόσο ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων όσο και ο αριθμητικός στόχος για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού για το 2020 σε σύγκριση με το 2008. Επίσης, δέσμες πολιτικών επενδύσεων και εγγυήσεων για τη νεολαία δρομολογήθηκαν, καθώς αυτή η ομάδα επλήγη περισσότερο, όσον αφορά την ένταξη στην αγορά εργασίας. Σημαντική επίσης μεταρρύθμιση αποτέλεσε η ευθυγράμμιση της πολιτικής συνοχής με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», ενώ τέθηκαν συγκεκριμένες αιρεσιμότητες για τη φτώχεια, την υγειονομική περίθαλψη, την ένταξη των Ρομά και την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου, απαιτώντας από τα κράτη--μέλη να υιοθετήσουν εθνικά ή περιφερειακά στρατηγικά πλαίσια προκειμένου για την άσκηση πολιτ κής στα εν λόγω θέματα (Graziano, 2019).

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

15

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ: ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Είναι όμως γεγονός ότι στην Ευρώπη κυριαρχεί η κοινωνική λιτότητα ενώ ο αντίκτυπος των ιστορικών εξελίξεων καταδεικνύει έναν εύθραυστο κοινωνικό τομέα. Έχει αναπτυχθεί ένα ευρωπαϊκό σύστημα κοινωνικής προστασίας, με ευρωπαϊκούς κανονισμούς συντονισμού που αποκαλύπτουν ένα «ευρωπαϊκό κράτος πρόνοιας», το οποίο διασφαλίζει ορισμένα δικαιώματα που οι πολίτες ίσως να μην είχαν διαφορετικά. Ωστόσο, τα τελευταία 20 χρόνια, και ιδίως μετά την κρίση του 2008, ορισμένες απ’ αυτές τις διατάξεις έχουν τεθεί υπό αμφισβήτηση. Ο κοινωνικός διάλογος βρίσκεται σε συνεχή παρακμή, υπονομεύοντας τον αντίκτυπο των συλλογικών διαπραγματεύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το Δικαστήριο δεν μπορεί να λαμβάνει να λαμβάνει ευαίσθητες πολιτικές αποφάσεις ενώ η ΑΜΣ κρίθηκε ανεπαρκής ως προς την αποτελεσματικότητά της για την επίτευξη των κοινωνικών στόχων. Εξίσου σημαντικό να αναφερθεί είναι η ασαφής εικόνα του άμεσου αντικτύπου της πολιτικής συνοχής στους αποδέκτες και το χάσμα κατανόησης των

16 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

επιπτώσεών της στη μείωση της φτώχειας και την κοινωνική ένταξη. Ως απάντηση στην κοινωνική ανασφάλειαμπορεί να αποτελέσει μόνο η συνύπαρξη της αγοράς και της οικονομίας με την κοινωνική δικαιοσύνη και ευημερία (von der Leyen, 2019), άποψη την οποία υποστήριξε η νέα Επιτροπή, δημοσιεύοντας το πρώτο της βασικό έγγραφο, στο οποίο περιγράφονται οι κύριες ιδέες και μέσα που θα χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη «μιας ισχυρής κοινωνικής Ευρώπης για δίκαιες μεταβάσεις» (European Commission, 2020a). Βασικοί πυλώνες της μετάβασης αυτής αποτελούν οι ίσες ευκαιρίες απασχόλησης για όλους, δίκαιες συνθήκες εργασίας, κοινωνική προστασία και ένταξη, εξισορρόπηση των οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, προώθηση πολιτικών ως προς την ισότητα των φύλων και ο συντονισμός της κοινωνικής πολιτικής. Πρωταρχικός στόχος της νέας Επιτροπής, ιδίως μετά το Brexit και τον μαινόμενο πόλεμο στην Ουκρανία, είναι να πείσει τους πολίτες της ΕΕ ότι συνιστά έναν χώρο χωρίς αποκλεισμούς.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ - ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ 4Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ 5η ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΕ. ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΚΡΙΤΙΔΟΥ

Πολιτικός Επιστήμονας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αδιαμφισβήτητα, η τεχνολογία , ασκεί σημαντική επιρροή στις ζωές των ανθρώπων τόσο στην επαγγελματική τους ζωή όσο και στην καθημερινότητα τους. Η σημερινή ψηφιακή εποχή - όπως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί - μέσα στην οποία ο άνθρωπος καλείται να ανταπεξέλθει οικονομικά και κοινωνικά, είναι διαρκώς μεταβαλλόμενη, με αποτέλεσμα οι συνεχείς αλλαγές στις παροχές και τις απαιτήσεις ( πχ επαγγελματικά ), καθώς και η προσαρμοστικότητα, να αποτελούν κύρια εργαλεία για την εναρμόνιση του ανθρώπου στα νέα δεδομένα. Διανύοντας ήδη την 4η Βιομηχανική Επανάσταση και οδεύοντας προς την 5η, είναι αντιληπτό πλέον πως η ψηφιοποίηση σε όλους τους τομείς είναι αναπόφευκτη και σταδιακά θα γίνει απαραίτητη.

4Η ΚΑΙ 5Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚH ΕΠΑΝAΣΤΑΣΗ (ΒΕ) Ήδη από τις αρχές του 21ου αιώνα – και κυρίως την τελευταία δεκαετία – γίνονται αισθητές όλο και περισσότερο οι αλλαγές αλλά και η αυξανόμενη ταχύτητα με την οποία αυτές

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ουσιαστικά « επιβάλλονται » στους ανθρώπους. Πιο συγκεκριμένα, όμως, τι ονομάζεται 4η Βιομηχανική Επανάσταση (ΒΕ) και ποιοι είναι οι στόχοι της; Ουσιαστικά, η 4η ΒΕ είναι όλες οι νέες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια, όπως για παράδειγμα η τεχνητή νοημοσύνη. Σύμφωνα με τον καθηγητή κ. Φωτάκη και τον Δρ. Σελίμη, ένας άλλος χαρακτηρισμός για την 4ΒΕ είναι το «έξυπνο» εργοστάσιο ή η «έξυπνη» βιομηχανία, «όπου επιμέρους συστήματα, βασισμένα στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών, είναι σε θέση να παρακολουθούν τις φυσικές διεργασίες, να δημιουργούν εικονικά αντίγραφα του φυσικού κόσμου και να λαμβάνουν αποκεντρωμένες αποφάσεις μέσω μηχανισμών αυτοοργάνωσης» (Κώστας Φωτάκης, 2018) Επομένως, είναι αναμενόμενο πως μια τεχνολογική πρόοδος αυτού του βεληνεκούς, θα μπορέσει να ωφελήσει τα κράτη αλλά και να δημιουργήσει κινδύνους. Αναλυτικότερα, χάρη στις νέες τεχνολογίες της 4ης ΒΕ ενισχύθηκαν οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση της πανδημίας της Covid- 19 ενώ είναι ιδιαίτερα χρήσιμες και στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, εκτελώντας επικίνδυνες και απαιτητικές εργασίες, εξασφαλίζοντας μ’ αυτόν τον τρόπο την ασφάλεια των εργατών.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

17

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ - ΕΡΓΑΣΙΑ

Ωστόσο, αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για τους εργαζόμενους, εφόσον σταδιακά, με την ανάπτυξη των τεχνολογιών, υπάρχει ο φόβος ότι θα εξαλείψει διάφορες θέσεις εργασίας. Επαγγέλματα που τείνουν να επηρεαστούν περισσότερο, Πηγή: https://m.naftemporiki.gr/story/1459894

Λογιστική και μισθοδοσία

Διοικητικοί υπάλληλοι και γραμματείς

Εργάτες σε γραμμή συναρμολόγησης

Οικονομικοί αναλυτές

Επισκευαστές μηχανικών

Telemarketers

Τραπεζικά στελέχη

Οδηγοί (αυτοκινήτων, φορτηγών και μοτοσικλετών)

Πωλητές, πράκτορες και μεσίτες

Δικηγόροι

Επιπλέον, σύμφωνα με τη μελέτη του McKinsey Global Institute ( 2019 ) θεωρείται πως το 50% των εταιρειών πιστεύουν ότι, μέχρι το 2022, θα υπάρξει μείωση προσωπικού λόγω της ψηφιοποίησης ενώ μελλοντικά θα καλυφθούν διάφορες εργασίες από την τεχνητή νοημοσύνη. (Εμμανουήλ, 2019) Παρ’όλα αυτά, η έρευνα του Cedefop σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιοποίηση, αναφέρει πως η 4η ΒΕ δε θα θέσει σε κίνδυνο όλες τις θέσεις εργασίας αλλά θα θέσει εκ νέου βάσεις, δηλαδή θα τις μετασχηματίσει. Πιο αναλυτικά, αυτό σημαίνει πως οι εργαζόμενοι στις συγκεκριμένες θέσεις εργασίας

θα κληθούν να αποκτήσουν νέες δεξιότητες ή να αναβαθμίσουν τις ήδη υπάρχουσες προκειμένου να διατηρήσουν τη θέση τους. (CEDEFOP, 2019) Στην περίπτωση της ΕΕ, ιδιαίτερο ρόλο γι’ αυτόν τον μετασχηματισμό έχει η επαγγελματική κατάρτιση. Επίσης, είναι σημαντικό να αναφερθεί πως, εξαιτίας της πανδημίας τα τελευταία χρόνια, η ανάπτυξη και η υιοθέτηση των πρακτικών των νέων τεχνολογιών ήταν ταχύτερη από το αναμενόμενο όχι μόνο λόγω των πρωτόγνωρων συνθηκών αλλά και εξαιτίας των καθημερινών αναγκών που έπρεπε να καλυφθούν άμεσα, γεγονός που οδηγεί την ανθρωπότητα πιο κοντά από ότι υπολογιζόταν στην 5η ΒΕ.

Η εξέλιξη των βιομηχανικών επαναστάσεων Πηγή: https://www.researchgate.net publication/334390284_Cyber_security_beyond_the_In (Clim, 2019)

18 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΕ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η τεχνολογική πρόοδος στη σημερινή εποχή είναι αναπόφευκτη, γεγονός που ωθεί τις κοινωνίες να ακολουθήσουν αυτήν την πρόοδο, προτρέποντας ταυτόχρονα τους πολίτες τους να εξοικειωθούν με τις νέες τεχνολογίες και τις απαιτήσεις τους. Αυτή η εξοικείωση μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω της επαγγελματικής κατάρτισης. Γενικότερα, η ΕΕ με τις πολιτικές της αντιμετωπίζει την επαγγελματική κατάρτιση ως μέσο για την αναβάθμιση των κρατών – μελών. Πολίτες μεγαλύτερης ηλικίας και μη, οι οποίοι δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία και τις νέες μορφές της, καλούνται να βελτιώσουν τις ψηφιακές τους δεξιότητες προκειμένου είτε να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας τους με τις ανανεωμένες απαιτήσεις είτε να εργασθούν σε κάποιες από τις νέες θέσεις που

δημιουργεί η ψηφιοποίηση. Η ΕΕ, στο πλαίσιο της πολιτικής της για την επαγγελματική κατάρτιση, έχει θεσμοθετήσει φορείς και δίκτυα για την επαγγελματική κατάρτιση και την εκπαίδευση. Ορισμένα απ’ αυτά είναι: Δίκτυο Ευρυδίκη: αποτελεί ευρωπαϊκό δίκτυο πληροφόρησης για την εκπαίδευση. Ουσιαστικά, αποτελεί μια βάση δεδομένων όπου παρέχονται πληροφορίες για όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες των χωρών της ΕΕ. CEDEFOP: είναι ο ευρωπαϊκός φορέας για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης και παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα συστήματα, τις έρευνες, τις πολιτικές και την πρακτική που αφορούν την επαγγελματική κατάρτιση. Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Επαγγελματικής Κατάρτισης: «έχει ως αποστολή να συνεπικουρεί και να υποστηρίζει τη διαδικασία μεταρρύθμισης και εκσυγχρονισμού των συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης στις συνεργαζόμενες χώρες, στα πλαίσια της εξωτερικής πολιτικής της Ε.Ε» (Σχολές, χ.χ.)

Αναφορικά με τους νέους που εργάζονται σε ψηφιακές πλατφόρμες ( διανομείς), οι οποίοι αντιμετωπίζουν ζητήματα που έχουν προκύψει από τις νέες θέσεις εργασίας της ψηφιοποίησης, η ΕΕ εκπονεί πρόταση οδηγίας για την αντιμετώπιση τους. Πιο συγκεκριμένα, τα βασικότερα προβλήματα είναι ότι όσοι εργάζονται σ’ αυτόν τον τομέα αντιμετωπίζονται ως αυτοαπασχολούμενοι , ο μισθός δεν είναι σταθερός , όπως και οι συνθήκες εργασίας, γενικότερα. Με στόχο την αντιμετώπιση των παραπάνω ζητημάτων η ΕΕ με την πρόταση οδηγίας αναγνωρίζει στους συγκεκριμένους εργαζόμενους εγγυημένη περίοδο ανάπαυσης και άδειες μετ’ αποδοχών, καθώς επίσης: • « τουλάχιστον τον εθνικό ή κλαδικό κατώτατο μισθό (κατά περίπτωση)· • προστασία της ασφάλειας και της υγείας • επιδόματα ανεργίας, ασθένειας και υγειονομικής περίθαλψης

• γονική άδεια • συνταξιοδοτικά δικαιώματα • παροχές για εργατικά ατυχήματα ή επαγγελματικές ασθένειες.» (Επιτροπή, 2022)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ Συνοψίζοντας, καθίσταται αντιληπτό πως η ΕΕ βρίσκεται πλέον στην ψηφιακή εποχή, η οποία εξελίσσεται ταχύτατα. Ο ρόλος της ΕΕ είναι να προσαρμοστεί στις νέες απαιτήσεις προστατεύοντας τους ευρωπαίους πολίτες ενώ ταυτόχρονα κατευθύνει προς την ίδια πορεία όλα τα κράτη - μέλη. Με μια πρώτη ματιά, φαίνεται η τεχνολογική πρόοδος να «απειλεί» όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία, ωστόσο προτιμότερο θα ήταν να αντιμετωπιστεί σαν ένας σύμμαχος προς την εξέλιξη, παρά ως ένας εχθρός. Οι νέες θέσεις και προοπτικές που δημιουργούνται είναι μια σημαντική ευκαιρία, ωστόσο ελλοχεύει ο κίνδυνος να υπάρξουν κράτη – μέλη δυο ή περισσότερων ταχυτήτων. Είναι σημαντικό για την Ευρωπαϊκή κοινότητα να επιτευχθεί μια κοινή πορεία μέσα από κοινές πολιτικές και συνεργασίες, ώστε ο μόνος στόχος να είναι η ανάπτυξη, η εξέλιξη και η ευημερία των κρ τών-- μελών και των κοινωνιών τους και όχι η επιτήρηση.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

19

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΑΡΑΠΑΚΗΣ Συνιδρυτής και CEO της ΜΚΟ Εναλεία ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΑΣ ΣΙΜΙΤΣΗ

Πολιτικός Επιστήμονας, Επισκέπτρια-Ερευνήτρια στο ΠΕΔιΣ, Υπεύθυνη Διαχείρησης Προγραμμάτων ΕΕ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ε

ίχα την τιμή και την χαρά να συνομιλήσω με τον Λευτέρη Αραπάκη, συνιδρυτής και CEO της ΜΚΟ Εναλεία, η οποία βρίσκει τρόπους να κάνει το θαλάσσιο οικοσύστημα πιο βιώσιμο με δράσεις καθαρισμού των θαλασσών, επαναπροσδιορίζει την επαγγελματική αλιεία μέσω εκπαίδευσης και κατάρτισης αλιέων και δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας μέσω δράσεων καθαρισμού από το πλαστικό. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μας εξηγεί πως έφτασαν μέχρι σήμερα και πως επιδιώκουν την εκπλήρωση των στόχων για επενδύσεις στην γαλάζια οικονομία τόσο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό.

Η αποστολή μας είναι να κάνουμε το θαλάσσιο οικοσύστημα βιώσιμο.

Έχετε ξεκινήσει μια πολύ ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία η οποία αφορά την αλιευτική κοινότητα. Μπορείτε να μας ενημερώσετε τι είναι η ΜΚΟ Ενάλεια, τις δράσεις που υλοποιεί και σε τί επίπεδο (διεθνές, ευρωπαϊκό, εθνικό); Θα μπορούσατε να αναφέρετε τα κίνητρα που σας ώθησαν για την ανάληψη μιας τόσο ενδιαφέρουσας πρωτοβουλίας; Η Εναλεία είναι μια social start-up που αντιμετωπίζει δύο άμεσα σχετιζόμενα προβλήματα για το θαλάσσιο περιβάλλον: Αυτό της Μείωσης των Αποθεμάτων Ψαριών και της Πλαστικής Θαλάσσιας Ρύπανσης. Η αποστολή μας είναι να κάνουμε το θαλάσσιο οικοσύστημα βιώσιμο. Μέσω του “Fish Smarter”, διδάσκουμε πρακτικές αλιείας που προστατεύουν τους τοπικούς πληθυσμούς ψαριών. Με το “Mediterranean CleanUp”, παρέχουμε κίνητρα στους αλιείς για να φέρνουν πίσω στο λιμάνι τα πλαστικά που “ψαρεύουν” και να μας παραδίδουν τα χρησιμοποιημένα αλιευτικά εργαλεία. Πάνω από 70% εξ αυτών ανακ κλώνεται ή μετατρέπεται σε νέα προϊόντα μέσω συνεργασιών κυκλικής οικονομίας που έχουμε δημιουργήσει. Πλέον η Εναλεία, έχει εκδηλώσει τη δυναμικότητα επέκτασής της σε διεθνές επίπεδο. Οι συνεργασίες μας εκτείνονται σε δύο ηπείρους, Ευρώπη και Αφρική, μέσω της ενεργούς συμμετοχής 35 σημείων σε Ελλάδα, Ιταλία, και Κένυα.

Οι συνεργασίες μας εκτείνονται σε δύο ηπείρους, Ευρώπη και Αφρική, μέσω της ενεργούς συμμετοχής 35 σημείων σε Ελλάδα, Ιταλία, και Κένυα.

21 >

Η ιδέα γεννήθηκε το 2016, τότε που η χώρα στέναζε υπό το βάρος των capital controls. Την ίδια περίοδο ο κλάδος της αλιείας ζητούσε προσωπικό. Η μέση ηλικία των Ελλήνων αλιέων ήταν τα 63 έτη, ενώ η νεανική ανεργία είχε φτάσει στο 59%. Στοιχεία που γνώριζα καλά, καθώς η οικογένειά μου εργάζεται στον κλάδο της αλιείας εδώ και 5 γενιές. Κάπως έτσι ξεκίνησε η Εναλεία, ως η πρώτη ελληνική σχολή αλιείας. Αφού λοιπόν οργανώσαμε τα εκπαιδευτικά προγράμματα, στο πρώτο μας αλιευτικό ταξίδι, παρατήρησα πως οι ψαράδες εκτός από ψάρια πιάνουν και πολλά πλαστικά. Αυτό που μου είπαν ήταν πως «τα πλαστικά δεν είναι δικό μας πρόβλημα» και τα πετάγαν πίσω στη θάλασσα. Ψάξαμε πάνω στο θέμα και συνειδητοποιήσαμε το τεράστιο πρόβλημα της πλαστικής θαλάσσιας ρύπανσης. Τότε ήταν που αποφασίσαμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτό, μέσω του «MediterraneanCleanUp». Συνεργαζόμενοι πλέον με περισσότερους από 1.300 ψαράδες συλλέγουμε χιλιάδες κιλά πλαστικού από τη θάλασσα κάθε εβδομάδα.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Πρόσφατα διακριθήκατε από τα Ηνωμένα Έθνη ως Πρέσβης για τη Μεσογειακή Ακτή από το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ, ενώ είχατε επίσης βραβευτεί από το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ ως Νέος Πρωταθλητής της Γης για την Ευρώπη το 2020. Τί σημαίνουν αυτές οι διακρίσεις για εσάς σε προσωπικό επίπεδο; Επαγγελματικά, σας βοήθησε στρατηγικά ως προς τη δικτύωση, τη δημιουργία νέων έργων αλλά και την καλύτερη κατανόηση των αναγκών σε εθνικό αλλά και σε διεθνές επίπεδο; Οι τίτλοι που έχω λάβει από τα Ηνωμένα Έθνη είναι αναμφίβολα από τις πιο τιμητικές στιγμές τόσο για την Εναλεία, όσο και για μένα προσωπικά. Είναι μια σημαντική αναγνώριση για τις προσπάθειες όλης της ομάδας και του οργανισμού. Επίσης, δημιουργούν ένα πολύ έντονο αίσθημα ευθύνης. Πλέον, νιώθω πως πρέπει να εντατικοποιήσουμε τις ενέργειές μας για ένα πιο βιώσιμο πλανήτη, να εμπνεύσουμε περισσότερο κόσμο και να δημιουργήσουμε ένα μεγαλύτερο αντίκτυπο.

Τα Ηνωμένα Έθνη μας έχουν φέρει σε επαφή με ανθρώπους που μπορούν να μας καθοδηγήσουν ώστε να μεγαλώσουμε το εγχείρημά μας, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες.

22 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2022 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Οι διακρίσεις αυτές, έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της Εναλεία και μας έχουν βοηθήσει να επεκτείνουμε τις δράσεις σε διεθνές επίπεδο. Αρχικά, τα Ηνωμένα Έθνη μας έχουν φέρει σε επαφή με ανθρώπους που μπορούν να μας καθοδηγήσουν ώστε να μεγαλώσουμε το εγχείρημά μας, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες. Ένας από αυτούς είναι και ο Lewis Pugh, ο οποίος έχει ανακηρυχθεί από τον ΟΗΕ ως ο UN Patron of the Ocean. Επίσης με την υποστήριξη και την καθοδήγηση του ΟΗΕ, επεκτείναμε τις δράσεις μας στην Αφρικανική ήπειρο. Μέσω αυτής της βράβευσης ευελπιστούμε να βρούμε τους κατάλληλους ανθρώπους και οργανισμούς, που θα μπορέσουν να μας βοηθήσουν να υλοποιήσουμε το όραμά μας. Να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε να υπάρχει μια αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης.

Πως αξιολογείτε την Κοινή Αλιευτική Πολιτική; Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο αντίκτυπος σε εθνικό αλλά και ευρωπαϊκό επίπεδο; Καλύπτονται τελικά οι ανάγκες των αλιέων; Βελτιώνουν την αλιευτική δραστηριότητα; Με την Κοινή Αλιευτική Πολιτική, έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς την αντιμετώπιση της υπεραλίευση και τη βιώσιμη ανάπτυξη του τομέα, ωστόσο θεωρώ πως θα πρέπει

@eureope

@political_scientists

να ακολουθηθεί μια περισσότερο στρατηγική προσέγγιση. Θα πρέπει να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αλιείς σε συγκεκριμένες περιοχές, αλλά και γενικότερα να εισακουστούν οι ανάγκες τους. Ο κάθε αλιέας έχει εξαιρετική γνώση της θάλασσας στην οποία δραστηριοποιείται, και προκειμένου να λειτουργήσουν αποτελεσματικά οι δημοκρατικοί θεσμοί, θα πρέπει οι ίδιοι οι αλιείς να εντάσσονται πιο ενεργά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Στόχος, θα πρέπει να είναι να αυξηθεί ο πληθυσμός των ψαριών στη Μεσόγειο, ενισχύοντας παράλληλα τους αλιείς.

Εάν είχατε τη δυνατότητα να προτείνετε στους αρμόδιους χάραξης πολιτικής μια σαρωτική αλλαγή στην αλιευτική πολιτική, ποια θα ήταν αυτή; Θα τους συμβούλευα να επικεντρωθούν στη δημιουργία σχ σεων win-win μεταξύ της ανθρώπινης κοινωνίας και της φύσης, να δημιουργήσουν νέα βιώσιμα μοντέλα, που θα επιτρέψουν στις παράκτιες κοινότητες να συνυπάρχουν σε αρμονία με τη φύση. Ένα παράδειγμα θα ήταν η δημιουργία οργανωμένων δράσεων συλλογής του αλιευτικού εξοπλισμού, από αλιείς & ιχθυοκαλλιέργειες, με στόχο την πρόληψη περαιτέρω πλαστικής ρύπανσης, αλλά και την ένταξη αυτών των υλικών στην κυκλική οικονομία.

@hapscorg

Γνωρίζοντας ότι τα προγράμματα που υλοποιεί η Ενάλεια έχουν ως κύριο αποδέκτη τους αλιείς, αρχικά, μπορείτε να μας αναφέρετε πως δέχονται τις δράσεις της Ενάλεια; Μπορείτε να αναφέρετε ποια είναι τα βασικά προβλήματα τους και τους τρόπους που προσπαθούν οι ίδιοι να τα αντιμετωπίσουν; Οι αλιείς ήταν διστακτικοί στην αρχή. Δεν ήθελαν όλοι να ασχοληθούν με κάτι το οποίο ήταν νέο, το οποίο δεν είχε υλοποιηθεί στην χώρα μας στο παρελθόν. Όταν όμως τους εξηγήσαμε την ιδέα και τους δείξαμε το τι μπορεί να δημιουργηθεί από τα δίχτυα τους και τα πλαστικά που μαζεύουν από την θάλα σα, ενθουσιάστηκαν και έκαναν μέχρι και αστεία μεταξύ τους ότι θα δημιουργήσουν καινούρια μόδα!

Θα πρέπει να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αλιείς σε συγκεκριμένες περιοχές, αλλά και γενικότερα να εισακουστούν οι ανάγκες τους.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022 ΑΠΡΙΛΙΟΣ -2021 ΜΑΙΟΣ 2022

<

23

επιδιώκετε αυτό; Ποια είναι η ανταπόκριση από μεριάς των αλιέων; Έχετε θετική ανταπόκριση και από φορείς πολιτικής;

Το επάγγελμα έχει πολλές προκλήσεις και οι άνθρωποι που έμειναν στον χώρο λιγοστεύουν. Οι νέοι που αποφασίζουν να ασχοληθούν με το επάγγελμα μειώνονται, ενώ εκείνοι που τελικά θα πάρουν την απόφαση έχουν συνήθως κάποια οικογενειακή παράδοση. Παλαιότερα, η μεγάλη ελαστικότητα της τιμής των ψαριών επέτρεπε στους ψαράδες να διατηρούν το εισόδημά τους παρά τη μείωση των ψαριών. Σήμερα όμως ο μεγάλος ανταγωνισμός που υπάρχει στη μεσογειακή αλιεία σε συνδυασμό με τη μείωση των ιχθυοαποθεμάτων και την αύξηση του κόστος αλιείας, έχει δημιουργήσει μεγάλες δυσκολίες. Καταλήγ ντας, θεωρώ πως τα δύο κύρια προβλήματα, είναι η μείωση των ιχθυαποθεμάτων και το κόστος αλιείας, ειδικά τώρα με την αύξηση των τιμών του πετρελαίου.

Πλέον ο κλάδος της αλιείας διευρύνεται (ΚΥΑ 414/2354/2015 - ΦΕΚ 97/Β/20- 1-2015). Δεν αφορά μόνο την εμπορική δραστηριότητα της αλίευσης καθαυτή, αλλά θεσμοθετεί και τον αλιευτικό τουρισμό. Ποια η άποψή σας; Ο αλιευτικός τουρισμός είναι μια πολύ μεγάλη ευκαιρία για τους Έλληνες ψαράδες. Τους δίνεται η ευκαιρία να εργάζονται πιο ξεκούραστα και συμβάλλουν στη διατήρηση των ιχθυαποθεμάτων. Στην Εναλεία, καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να μυήσουμε τους ψαράδες σε αυτή την δραστηριότητα. Από το 2019 μέσω του “Fish Smarter” εκπαιδεύουμε επαγγελματίες σε βιώσιμες πρακτικές αλιείας όπως είναι και ο αλιευτικός τουρισμός. Με αυτόν τον τρόπο, οι αλιείς αυξάνουν τοεισόδημά τους, ενώ παράλληλα διατηρούν τα αποθέματα ψαριών σε υγιή επίπεδα. Ο αλιευτικός τουρισμός είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα για το πως το επάγγελμα του αλιέα μπορεί να συνεχιστεί χωρίς να επιβαρύνεται το περιβάλλον.

Ένα καινοτόμο χαρακτηριστικό της Ενάλεια αφορά η σύνδεση της αλιευτικής παράδοσης και δραστηριότητας με την προστασία του περιβάλλοντος αλλά και της πρόληψης. Μπορείτε να αναφέρετε παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο το 24 > 24

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

Μέσω του “Mediterranean CleanUp,” δίνουμε κίνητρα και ενημερώνουμε τους αλιείς για τις αρνητικές επιπτώσεις των πλαστικών στο θαλάσσιο οικοσύστημα (ακόμη και στη δουλειά τους). Τους παρακινούμε να συμμετάσχουν στις δράσεις μας και να φέρνουν πίσω στο λιμάνι το πλαστικό που ψαρεύουν. Επιπλέον, στα πλαίσια των δράσεων μας για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης, συλλέγουμε τον αλιευτικό τους εξοπλισμό στο τέλος κάθε αλιευτικής σεζόν, αποτρέποντας την κατάληξη του στις χωματερές ή στη θάλασσα. Το μεγαλύτερο μέρος του θαλάσσιου πλαστικου και των χρησιμοποιημένων αλιευτικών εργαλείων εντάσσεται στην κυκλική οικονομία για ανακύκλωση και δημιουργία νέων προϊόντων. Η Πολιτεία τα τελευταία χρόνια ο έχει αγκαλιάσει το έργο μας και υποστηρίζει τις δράσεις μας με διάφορους τρόπους. Η δράση “Mediterranean CleanUp” βρίσκεται υπό την αιγίδα του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Μάλιστα, πραγματοποιούμε συνεργατικά και επιπλέον δράσεις στο πλαίσιο του έργου μας, όπως για παράδειγμα τις 4ήμερες δράσεις καθαρισμού που οργανώσαμε με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος και την Παγκόσμια Ημέρα Ωκεανών, οι οποίες εντάσσονται στην διεθνή καμπάνια του Περιβαλλοντικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), “Clean Seas Campaign”.

Ποιο είναι το όραμα σας για το μέλλον; Θα επιλέξετε μια πρόταση η οποία σας χαρακτηρίζει αλλά και που, ενδεχομένως, μπορεί να ενθαρρύνει και άλλους νέους ανθρώπους να ακολουθήσουν τα όνειρά τους; Οι κύριοι στόχοι μου είναι να καθαριστεί ακόμη περισσότερο πλαστικό από τη θάλασσα και να επεκτείνουμε τις δραστηριότητές μας πέρα από την Ευρώπη και την Αφρική. Για τον πρώτο στόχο, βρισκόμαστε συνεχώς σε συζητήσεις με πιθανούς συνεργάτες από όλο τον κόσμο που θα μπορούσαν να συνεργαστούν μαζί μας σε δράσεις καθαρισμού πλαστικού, ενώ για τον δεύτερο, προετοιμάζουμε το έδαφος για να επεκτείνουμε τις δραστηριότητές μας, μοιράζοντας τις γνώσεις και εμπειρίες μας σε έργα στη Νοτιοανατολική Ασία και τις ΗΠΑ. www.enaleia.com Instagram:@enaleia Facebook:@Enaleia Linkedin:@Enaleia @eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑ

O ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ

Πολιτικός Επιστήμονας, Διεθνολόγος/Διακυβέρνηση

Το θέμα της ενεργειακής ασφάλειας είναι το επίκεντρο της γεωπολιτικής και διεθνούς διπλωματίας καθώς η ενέργεια αποτελεί έναν ισχυρό παράγοντα αλληλεξάρτησης με τη Ρωσία. Οι διμερείς εμπορικές σχέσεις, αντί να φέρουν πιο κοντά τους εταίρους, δημιουργούν πρ κλήσεις για το ποιος θα επικρατήσει στη γεωπολιτική σκακιέρα ενώ, η Ουκρανία βρίσκεται στην 98η μέρα εισβολής της. Η δε ενεργειακή κρίση και η εκτόξευση των τιμών του φυσικού αερίου και του πετρελαίου έφερε στο τραπέζι των συζητήσεων την άμεση ανάγκη για λύση για την σταθεροποίηση των τιμών. Η απάντηση της ΕΕ είναι το νέο σχέδιο «RepowerEU,»

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

(Think Tank European Parliament , 2022) που έχει ως στόχο την καθαρή και βιώσιμη ενέργεια. Στις 31 Μαΐου 2022, οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν στην απαγόρευση της εισαγωγής του ρωσικού πετρελαίου ως μέτρο σκληρής τιμωρίας (Φροστ, 2022) με τις Ηνωμένες Πολιτείες να χαιρετίζουν την απόφαση (RFE/RL, 2022). Η ερώτηση είναι αν οι αποφάσεις της ΕΕ μαζί με την υποστήριξη των ΗΠΑ θα καταφέρουν να σταθεροποιήσουν τις τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου. Μένει να απαντηθεί αν αυτή η στάση ως μέτρο θα βοηθήσει ή θα συνεχίσει να δημιουργεί ακόμη βαθύτερες ρήξεις στις ενεργειακές σχέσεις;

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

25

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΡΩΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Ρωσία κλήθηκε να έρθει αντιμέτωπη με μια σειρά από προκλήσεις. Αρχικά, έπρεπε να πραγματοποιήσει ραγδαίες αλλαγές στο οικονομικό μοντέλο της. Στη συνέχεια όφειλε να δεχθεί ότι δεν είχε πλέον την ικανότητα να υποστηρίξει οικονομικά πρώην κράτη-δορυφόρους της και να εστιάσει στην εσωτερική οικονομία της χώρας. Το 1989 με την πτώση του τείχους του Βερολίνου, η Ρωσία επηρεάσθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε υποτιμήθηκε το νόμισμά της, το ρούβλι (Wiel,

2013). Επιπλέον, η πλούσια σε εξοπλισμούς κληρονομιά της χρησιμοποιήθηκε ως μέσο απειλής προς τα εξαρτώμενα από εκείνη κράτη όπως η Αρμενία, η Εσθονία, η Λετονία, Η Λιθουανία, η Γεωργία, η Ουκρανία, η Μολδαβία και το Τατζικιστάν, εντείνοντας περαιτέρω την απροθυμία των γειτόνων (Hill, 2004). Σε όλη αυτήν την περίοδο έλαβαν χώρα αρκετά γεγονότα, ενώ σήμερα με τον πόλεμο στην Ουκρανία σε εξέλιξη διαφαίνεται ότι μάλλον η Ρωσία αποδυναμώνεται (Bertram, 2015).

ΕΝΕΡΓΕΙΑ: H ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΟΥ Στις 20 Αυγούστου 2020 η δηλητηρίαση του Αλεξέι Ναβάλνι φέρει ακόμα πιο βαθύ ρήγμα στις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας και ΗΠΑ στο πλαίσιο ενός ήδη αμφισβητούμενου έργου, αυτό του αγωγού. Η Δρ. Κίρστεν Ούεσφαλ, από το Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Υποθέσεων Ασφάλειας είχε υποστηρίξει τότε ότι το έργο Νόρντ Στριμ 2 δεν αποτελεί απειλή για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια. Ενώ ο πρώην σύμβουλος για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια στο Γραφείο Ενεργειακών Πόρων του Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, Δρ Μπέντζιαμιν Σμιτ είχε δηλώσει ότι ο αγωγός έστελνε λάθος μήνυμα στο Κρεμλίνο τονίζοντας ότι η μετάβαση της Γερμανικής Energiewende δημιουργεί γεωπολιτικές ανισορροπίες (Schmitt, Finish the Fiight , 2019). Τον Ιούνιο του 2020 οι Ρεπουμπλικάνοι και Δημοκρατικοί των ΗΠΑ ενέκριναν νομοσχέδιο για την Ενεργειακή Ασφάλεια της Ευρώπης με στόχο να σταματήσει το έργο του αγωγού, που σύμφωνα με τον Δρ. Σμιτ υπονομεύει την Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Ένωση (2015) υποστηρίζοντας ότι η γεωπολιτική εκμετάλλευση της Μόσχας είναι επωφελής για Ρώσους ολιγάρχες και Γερμανούς συμβούλους, υποδεικνύοντας συγκεκριμένα τον πρώην καγκελάριο Γκερχαρντ Σρέντερ που υποστήριζε το έργο του αγωγού στη διάρκεια της θητείας του. Στις 4 Φεβρουαρίου 2022 ο κρατικός ρωσικός ενεργειακός κολοσσός Gazprom προτείνει στον φίλο και θερμό υποστηρικτή πρώην καγκελάριο θέση στο συμβούλιο (Gehrke, 2022) (Germany’s former Chancellor Gerhard Schröder to join Gazprom board, 2022) (Schmitt, Russian Foreign and Security Policy, 2016). 26 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΛΛΑΔΑ-ΗΠΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Η Ελλάδα, τα τελευταία δύο χρόνια, προωθεί τους μακρόχρονους διατλαντικούς στόχους στο πλαίσιο της διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας για την Ευρώπη και την οικοδόμηση της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας. Η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν για την Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Ασφάλεια και η επέκταση του τερματικού σταθμού της Ρεβυθούσας (Τερματικός Σταθμός Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (ΥΦΑ)) επέτρεψε την παράδοση μεγάλων φορτίων LNG από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ενεργειακή Διάσκεψη του Ατλαντικού Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου οι εταίροι του TAP, που συμπεριλαμβάνει την Ελλάδα, την Ιταλία και η Αλβανία,

συζήτησαν για τη νέα ενεργειακή υποδομή που ολοκληρώθηκε στην Ευρώπη ως σημαντικό έργο λόγω της ανάγκης για απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο. Το έργο του Ανεξάρτητου Συστήματος Φυσικού Αερίου Αλεξανδρούπολης είναι επένδυση που ενδέχεται να οδηγήσει στο άνοιγμα μιας δεύτερης διαδρομής για την προμήθεια LNG και από άλλες χώρες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη σειρά της, βλέπει το έργο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον εγκρίνοντας το ποσό των 166,7 εκατ. ευρώ (198,9 εκατ. δολάρια) για την κατασκευή του τερματικού σταθμού LNG (North Macedonia to receive LNG from Alexandroupolis FSRU, 2022).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Εδώ και αρκετά χρόνια, εξελίσσεται ένα σημαντικό παιχνίδι ισχύος μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας σχετικά με τον ρόλο τους ως ενεργειακοί προμηθευτές - εταίροι για την ΕΕ. Αρχικά, πριν τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ρωσία διαφαινόταν ότι ενίσχυε τη θέση της ως βασικός προμηθευτής της ΕΕ με το έργο Nord Stream 2. Εντούτοις, μετά τον πόλεμο, τις κυρώσεις της Δύσης στη Ρωσία και την εγκατάλειψη του αγωγού Nord Stream 2, διαφαίνεται ότι ο συγκεκριμένος σχεδιασμός άλλαξε άρδην, με την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση να οδηγείται προς την κατεύθυνση αύξησης εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις ΗΠΑ, δευτερευόντως το Κατάρ, τα Αραβικά Εμιράτα και τηΣαουδική Αραβία (Young, 2021). Συνοψίζοντας, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το μέλλον διαφαίνεται ιδιαίτερα σύνθετο και είναι δύσκολο να γίνουν προβλέψεις, καθώς, πέραν μιας αρχικώς υφέρπουσας κατάστασης ψυχρού πολέμου, οι εξελίξεις σταδιακά διαμορφώνουν ένα status πλήρους επαναφοράς σε αυτόν. Παράλληλα, αναδεικνύεται και μια σειρά παραμέτρων και περιφερειακών ζητημάτων και συγκρούσεων όχι μόνο στη γειτονιά της Ευρώπης, αλλά και σε άλλα μήκη και πλάτη του κόσμου, σε έναν νέο, μάλλον πολυπολικό, κόσμο ισχυρών ανταγωνισμών και αστάθειας…

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

27

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚH ΧΡHΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤHΣ ΝΟΗΜΟΣYΝΗΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΜΕΛΕΟΥΝΗ

Πολιτικός ΕπιστήμοναςΔιεθνολόγος

Πηγή: https://www.armyupress.army.mil/Journals/Military-Review/English-Edition-Archives/ May-June-2017/Pros-and-Cons-of-Autonomous-Weapons-Systems/

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες τάσεις στον χώρο των ψηφιακών τεχνολογιών και φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον

28 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

τομέα της τεχνολογίας. Μάλιστα, προβλέπεται να γίνει μια από τις σημαντικότερες τεχνολογίες του 21ου αιώνα που μπορεί ναεπηρεάσει τις διεθνείς σχέσεις (Amaresh, 2020). Ως εκ τούτου, πολλά κράτη αγωνίζονται για

να επιτύχουν ένα παγκόσμιο πλεονέκτημα καινοτομίας στην ΤΝ, καθώς πιστεύουν ότι, εν καιρώ, θα είναι σε θέση να προστατεύσει την εθνική ασφάλεια και άμυνα μεταξύ άλλων τομέων (Castro, McLaughlin, & Chivot, 2019).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ Σύμφωνα με έκθεση του Αμερικανικού Κογκρέσου που δημοσιεύτηκε το 2020, επισημαίνεται ότι η ΤΝ θα μπορούσε να αποφέρει στον στρατό πλεονεκτήματα, όπως η διευκόλυνση αυτόνομων επιχειρήσεων, η λήψη πιο ενημερωμένων στρατιωτικών αποφάσεων και η αύξηση της ταχύτητας και της κλίμακας της στρατιωτικής δράσης. Ωστόσο, αναφέρεται ότι μπορεί, επίσης, να έχει ένα σημαντικό μειονέκτημα, καθώς μπορεί να είναι απρόβλεπτη ή ευάλωτη σε μοναδικές μορφές χειραγώγησης (Congressional Research Service, 2020). Η στρατηγική και οικονομική σημασία της ΤΝ έχει οδηγήσει πολλές χώρες να υιοθετήσουν εθνικές στρατηγικές ΤΝ. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο Καναδάς, το 2017, ήταν η πρώτη χώρα που υιοθέτησε εθνική στρατηγική για την ΤΝ (Meltzer & Kerry, 2021). Με τη σειρά της η Κίνα επιθυμεί να γίνει πρωτοπόρος στην ανάπτυξη της ΤΝ έως το 2030, ενώ η Ρωσία έχει στρέψει την προσοχή της κυρίως στη ρομποτική (Congressional Research Service, 2020). Ένα από τα κύρια θέματα συζήτησης για την εφαρμογή της ΤΝ στον στρατό αφορά τη σχέση μεταξύ ανθρώπου και μηχανών. Μέχρι σήμερα, υπάρχουν τρεις τύποι συστημάτων που βρίσκονται σε εφαρμογή: τα ημιαυτόνομα, τα εποπτευόμενα αυτόνομα και τα πλήρως αυτόνομα συστήματα. Επί του παρόντος, στη στρατιωτική εφαρμογή μπορούμε να μιλήσουμε για την εφαρμογή της πρώτης ή της δεύτερης περίπτωσης, δηλαδή drones και πυραύλων ακριβείας, ενώ η εφαρμογή της ΤΝ δεν έχει φτάσει ακόμα στο επίπεδο της πλήρους αυτονομίας (Scharre, 2018, pp. 15-25). Η ταχεία ανάπτυξη της ΤΝ έχει οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα διάφορους τομείς, όπως της ιατρικής και των μεταφορών. Ωστόσο, όταν πρόκειται για τη στρατιωτική εφαρμογή εγείρονται πολλές συζητήσεις. Είναι ευρέως αποδεκτό, ότι στο μέλλον, η ΤΝ θα έχει την ικανότητα να μεταμορφώνει στρατιωτικές δραστηριότητες, όπως logistics, πληροφορίες, παρακολούθηση και ειδικά τον σχεδιασμό όπλων (Payne, 2018).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η αβεβαιότητα που περιβάλλει την ΤΝ και τη χρήση της έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις μεταξύ των στρατιωτικών αξιωματούχων. Οι συζητήσεις αυτές σχετίζονται γενικά με τον αντίκτυπο της ΤΝ στον τρόπο με τον οποίο θα διεξάγεται ο πόλεμος και πόση αυτονομία θα πρέπει να δοθεί στα όπλα που πρόκειται να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία αυτή. Συγκεκριμένα, οι κύριες συζητήσεις αφορούν τα θανατηφόρα αυτόνομα οπλικά συστήματα ή όπως αλλιώς ονομάζονται «killer robots - ρομπότ δολοφόνοι» (Scharre, 2016). Τα αυτόνομα όπλα θεωρούνται μετά την πυρίτιδα και τα πυρηνικά όπλα ως η τρίτη επανάσταση στις πολεμικές επιχειρήσεις (Tegmark, 2018, p. 177). Ωστόσο, μια από τις κυριότερες ανησυχίες που εγείρονται από τη στρατιωτική χρήση της ΤΝ και συγκεκριμένα των Θανατηφόρων Αυτόνομων Οπλικών Συστημάτων (Lethal Autonomous Weapons Systems - LAWS), αλλά και των Θανατηφόρων Αυτόνομων Ρομπότ (Lethal Autonomous Robots - LAR) είναι η προφανής αβεβαιότητα ως προς την απόδοση ποινικής ευθύνης (Geiss, R.(Ed.), 2017). Λόγω της έλλειψης συναισθημάτων και ηθικής κρίσης, τα πλήρως αυτόνομα όπλα θα αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα, επειδή σε σύγκριση με τους ανθρώπους δεν έχουν νομική και ηθική κρίση που θα τους οδηγούσε να λάβουν τη σωστή απόφαση. Η απόφασή τους λαμβάνεται συνήθως κάτω από συγκεκριμένα πλαίσια, καθώς μπορούν να κρίνουν μόνο βάσει προ-προγραμματισμένων αλγορίθμων, οι οποίοι δεν λειτουργούν πάντα κατά τον ίδιο τρόπο, σε περίπλοκες και απρόβλεπτες καταστάσεις. Ένα ρομπότ, για παράδειγμα, είναι απλώς ένα εργαλείο και ως εκ τούτου, δεν είναι νομικά υπεύθυνο για το οτιδήποτε. Για τον λόγο αυτόν, θα πρέπει να θεσπιστούν διαδικασίες για την απόδοση ευθυνών για τα ρομπότ, έτσι ώστε να είναι πάντα δυνατό να προσδιοριστεί ποιος είναι νομικά υπεύθυνος για τις πράξεις τους (Nwoye, 2018). Στον δημόσιο διάλογο, αρκετοί υποστηρίζουν ότι τα πλήρως αυτόνομα οπλικά δεν είναι σε θέση να συμμορφωθούν με την αρχή της

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

29

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

διάκρισης και της αναλογικότητας του Law of Arm Conflict (LOAC) ή γνωστό ως International Humanitarian Law (IHL) - Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο. Για παράδειγμα, υποστηρίζουν ότι ένα σύστημα ΤΝ δεν έχει την ικανότητα να κατανοήσει και να αξιολογήσει ενδείξεις, όπως είναι η γλώσσα του σώματος που θα επέτρεπε τη διάκριση μεταξύ ενός φοβισμένου αμάχου και ενός απειλητικού εχθρού. Η διάκριση των στρατιωτών από τους άμαχους μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκ λη στο πλαίσιο της ασύμμετρης σύγκρουσης σε αστικά περιβάλλοντα, όπου οι στρατιώτες δεν φορούν πάντα στολές ή άλλα διακριτικά. Ειδικά σ’ αυτές τις περιπτώσεις, μόνο ένας άνθρωπος και όχι ένα αυτόνομο μηχάνημα θα μπορούσε να αντιληφθεί τον πραγματικό κίνδυνο (Morgan, et

al., 2020). Γι’ αυτό προτείνουν τη θέσπιση νέων νόμων που θα απαγορεύει ή θα περιορίζει τη χρήση των αυτόνομων όπλων. Ως αποτέλεσμα του διαλόγου για τον περιορισμό των αυτόνομων οπλικών συστημάτων, το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ έχει λάβει πολύ σοβαρά υπόψη τα θέματα της ηθικής, της διαφάνειας και της πολιτικής δεοντολογίας. Πριν από λίγα χρόνια, το Υπουργείο Άμυνας δημιούργησε το Κοινό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης (Joint Artificial Intelligence Center - JAIC), με σκοπό να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της ΤΝ (Walch, 2020). Ομοίως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε έκθεση με τίτλο «Τεχνητή Νοημοσύνη: Ζητήματα Ερμηνείας και Εφαρμογής

του Διεθνούς Δικαίου, Οδηγίες για την πολιτική και στρατιωτική χρήση της ΤΝ» η οποία, μεταξύ άλλων, εξετάζει τις στρατιωτικές εφαρμογές της ΤΝ (European Parliament, 2021). Η έκθεση περιέχει υποχρεωτικές οδηγίες για την ανάπτυξη και χρήση διαφόρων στρατιωτικών εφαρμογών της ΤΝ από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και γενικά συμπεράσματα. Επιπλέον, στην έκθεση αναφέρεται ότι η ΤΝ δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη λήψη αποφάσεων ή την ανθρώπινη ευθύνη. Οι τεχνολογίες ΤΝ πρέπει, επίσης, να είναι ανθρωποκεντρικές, πράγμα που σημαίνει ότι τα συστήματα ΤΝ πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες για την ανθρώπινη επίβλεψη (European Parliament, 2021).

ΕΠΙΛΟΓΟΣ Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αναμένεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον τομέα της τεχνολογίας ως η τεχνολογία του μέλλοντος, καθώς θεωρείται η 4η βιομηχανική επανάσταση (Schwab, 2016). Η ραγδαία εξέλιξή της βρίσκει εφαρμογή όχι μόνο σε τομείς που βελτιώνουν και διευκολύνουν την ανθρώπινη ζωή, αλλά και σε τομείς όπως είναι η ασφάλεια και η άμυνα. Η εισαγωγή εφαρμογών ΤΝ στις ένοπλες δυνάμεις πιθανότατα θα πρέπει να εξετάζεται συνεχώς και από τους αξιωματούχους του στρατού, καθώς η ταχύτητα και η πολυπλοκότητα των στρατιωτικών επιχειρήσεων ενδέχεται να αυξηθούν. Ένας ενιαίος καθορισμός της ΤΝ και συγκεκριμένα των αυτόνομων οπλικών συστημάτων, όπως επίσης και ο ρόλος των ανθρώπων όσον αφορά τη χρήση και τον έλεγχο της ΤΝ, ενδεχομένως να οριοθετήσουν την ηθική, τις αξίες και την ταυτότητα της ΤΝ. Τέλος, η άποψη ότι τα αυτόνομα οπλικά συστήματα πρόκειται να φέρουν επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται οι πόλεμοι αλλά και ο φόβος των απρόβλεπτων κινδύνων που μπορεί να προκληθούν, ενδεχομένως να ενισχύει την άποψη ότι ο ανθρώπινος έλεγχος αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη σκόπιμη και ορθή χρήση της ΤΝ καθώς πολλές διαδικασίες που σχετίζονται με στρατιωτικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να απαιτούν την ανθρώπινη συμβολή.

30 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΜΜΕ

ΕΕ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟI ΓIΓΑΝΤΕΣ ΤΟΥ ΜΙΛΤΟΥ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

Πολιτειολόγος, ΜΑ Διαχείριση Κρίσεων

Στις 25 Απριλίου του 2022 ο Elon Musk εξαγόρασε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά δίκτυα, το Twitter, έναντι 44 δισεκατομμυρίων δολαρίων (Roth, 2022). Η αγορά ήταν αναμενόμενο να προξενήσει έκπληξη και να ξεκινήσει συζητήσεις για το μέλλον της πλατφόρμας, γεγονός που έχει συχνά αντίκτυπο και μπορεί να επηρεάσει κοινωνικές εξελίξεις. Δεν πρέπει να ξεχαστεί πως η εισβολή στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ οργανώθηκε σε μεγάλο βαθμό μέσω της δημοφιλούς πλατφόρμας, όπου ο πρώην πρόεδρος Τράμπ είχε ενεργή παρουσία, εκφράζοντας πολλές φορές απόψεις που μπορούσαν να ερμηνευθούν και ως προκλητικές (BBC, 2021). Ο Elon Musk εξαγόρασε το σύνολο των μετοχών του Twitter σε μία περίοδο «αναθεωρητισμού» για το τί επιτρέπεται και τί όχι στην παρουσία μας στα κοινωνικά δίκτυα και εν γένει στο δι δίκτυο. Ωστόσο, ο ίδιος ο Musk δηλώνει πολέμιος οποιασδήποτε μορφής λογοκρισίας και φανατικός υποστηρικτής της ελευθερίας έκφρασης, όσο ακραία ή προκλητική και αν είναι αυτή (Hamilton, 2022).

Το twitter υπο την ιδιοκτησία του Elon Musk:

31 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

Μετά από την επίθεση στο Καπιτώλιο και άλλα σαφώς μικρότερα περιστατικά έχει μπει στο μικροσκόπιο της ΕΕ το πώς θα προσεγγιστεί το θέμα της ατομικής και κοινωνικής ασφάλειας στα κοινωνικά δίκτυα. Μέχρι στιγμής, τόσο σε παγκόσμιο όσο και ευρωπαϊκό επίπεδο, ακραίες απόψεις που κυρίως προτρέπουν σε βία περιορίζονται από την πολιτική των ίδιων των εταιρειών, με σκοπό τη δημιουργία ενός φιλικού περιβάλλοντος για τους διαφημιστές που θέλουν να προσελκύσουν (Lomas, 2021). Αυτό δεν

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΜΜΕ

μπορεί να επαναπαύσει τα κράτη, καθώς δεν μπορεί η εκάστοτε εταιρική πολιτική να είναι ενιαία και να θεωρηθεί πως διασφαλίζει τα ίδια κριτήρια ασφαλείας. Η δυναμική αυτών των τεχνολογικών γιγάντων δύναται να επηρεάσει την κοινωνική ζωή και γι’ αυτό πρέπει να οριοθετηθεί, σε βαθμό που θα δημιουργείται ένα ασφαλές και ταυτόχρονα πρόσφορο για την ελεύθερη έκφραση του χρήστη/πολίτη περιβάλλον (Lomas, 2021). Ο Musk έχει περιγράψει στο παρελθόν τον εαυτό του ως «απολυταρχικό υπέρ της ελευθερίας του λόγου» και οι δηλώσεις του κατά καιρούς έχουν αφήσει να υπονοηθεί πως το Twitter υπό τη ηγεσία του θα χαλαρώσει τους κανόνες για το περιεχόμενο το οποίο θα φιλοξενεί (Hamilton, 2022). Γεγονός που προκάλεσε, τόσο φόβους σε διαφημιζόμενους της πλατφόρμας, όσο και σε αξιωματούχους της ΕΕ, ώστε να προβούν σε προειδοποιητικές δηλώσεις προς το πρόσωπο του ιδίου του Musk. Χαρακτηριστικά ο Thierry Βreton, επίτροπος για θέματα της εσωτερικής αγοράς, επανέλαβε τη δήλωση του προς τον Musk σε ένα tweet, όπου ανέφερε πως «Είτε πρόκειται για αυτοκίνητα είτε για μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κάθε εταιρεία που δραστηριοποιείται στην Ευρώπη πρέπει να συμμορφώνεται με τους κανόνες μας – ανεξαρτήτως των μετόχων της» (Hamilton, 2022). Αυτή η δήλωση του Επιτρόπου ενίσχυσε τη σταθερή επιδίωξη της ΕΕ για

32 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

προστασία της εσωτερικής της αγοράς, με την εισαγωγή υψηλών προδιαγραφών σε υλικά και άυλα προϊόντα και την πάγια θέση της να θέσει κανόνες στον άναρχο ψηφιακό κόσμο.

Η ΝΕΑ DIGITAL MARKET ACT ΚΑΙ ΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ: Στη γενικότερη προσπάθεια της ΕΕ να οριοθετήσει τις δραστηριότητες στο διαδίκτυο σε διεθνές επίπεδο πέρα από την διπλωματία εντάσσεται η επερχόμενη Digital Market Act, που πρόκειται να τεθεί σε εφαρμογή την Άνοιξη του 2023 (Roth, 2022). Η μεγάλη αλλαγή που καλείται να επιφέρει είναι ο περιορισμός των τεχνολογικών κολοσσών, τόσο με τον περιορισμό τους ως ολιγοπωλίων που έχουν ήδη εδραιωθεί, όσο και μέσω της λογοδοσίας τους για τις πληροφορίες που διαχειρίζονται (Goujard, 2022). Αναμένεται να δούμε πολλά νέα νομικά κείμενα που θα αλλάξουν τις πολιτικές όλων των εταιρειών που δραστηριοποιούνται σ’ αυτόν τον τομέα, αλλά και πολλές νέες δομές και όργανα εντός της Επιτροπής, που θα δρουν ως ρυθμιστικές αρχές. Οι σχετικές προετοιμασίες ξεκίνησαν τη στιγμή που έπρεπε σε ένα δυναμικά εξελισσόμενο περιβάλλον (Goujard, 2022). Οι ομάδες εργασίας καλούνται να «δουν» το μέλλον και να δημιουργήσουν μία στιβαρή αντίσταση στην επέλαση των άκρατα αναπτυσσόμενων τεχνολογικών γιγάντων.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΜΜΕ

αρμόδια όργανα της Ένωσης σε περίπτωση οικονομικών παραβιάσεων. Σημαντικότερη όλων κρίνεται η υποχρέωση από όλες τις διαδικτυακές πλατφόρμες για διαφάνεια, όπως η σαφής εξήγηση του τρόπου με τον οποίο οι αλγόριθμοι προτείνουν περιεχόμενο στους χρήστες (Commission, 2020). Οι εταιρείες θα πρέπει να δημοσιεύουν λεπτομερείς εξαμηνιαίες εκθέσεις, στις οποίες να αναφέρουν τις προσπάθειές τους και τις ενέργειές τους για περιορισμό κακόβουλων χρηστών και πρακτικών στις πλατφόρμες τους.

Σε πρώτη φάση προβλέπεται πως θα πρέπει να περιοριστούν οι κ μπάνιες παραπληροφόρησης και μίσους (Commission, 2020) με το να αναγκαστούν τα ίδια τα κοινωνικά δίκτυα να περιορίσουν τα αυτοματοποιημένα μηνύματα από bot. Ειδικά, κατά την διάρκεια της πανδημίας, κατάφεραν και επηρέασαν την κοινή γνώμη για ζητήματα σοβαρά, όπως αυτό της δημόσιας υγείας. Αντίστοιχα, στις αγορές μέσω διαδικτύου, θα χρειαστεί να

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

περιοριστούν οι απάτες με το να ζητούν οι εταιρείες, όπως η Airbnb κάποια βασικά στοιχεία των εμπόρων/παρόχων, ώστε να διασφαλίζονται οι καταναλωτές για τα προϊόντα τα οποία αγοράζουν και ο υγιής ανταγωνισμός με τον έλεγχο των οικονομικών στοιχείων των εμπόρων/παρόχων (Commission, 2020). Ο ποιοτικός έλεγχος οφείλει να γίνεται από την εκάστοτε εταιρεία βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, αλλά και να ενημερώνονται τα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

Η νέα Digital Market Act δεν θα περιοριστεί μόνο σε κανόνες, αλλά θα αποβλέπει και σε εξαναγκαστικά μέτρα εφαρμογής της νέας πολιτικής, με μεγάλα πρόστιμα σε περίπτωση μη συμμόρφωσης ή διαπίστωσης παραβιάσεων των ανωτέρω κανόνων (Goujard, 2022). Χαρακτηριστικά προβλέπονται πρόστιμα της τάξεως του 10% του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους και εάν διαπιστωθεί ότι παραβιάζουν κατ’ επανάληψη τους κανόνες της DMA τα πρόστιμα αυτά μπορεί να φτάσουν μέχρι και το 20%. Ταυτόχρονα, οι τεχνολογικοί γίγαντες με πάνω από 75 εκατομμύριά χρήστες θα κληθούν να καταβάλουν εισφορές 0.05% για τη χρηματοδότηση των νέων ελεγκτικών μηχανισμών στις Βρυξέλλες (Goujard, 2022).

<

33

ΜΜΕ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ Πολλοί μιλούν για το τέλος της ελευθερίας στο διαδίκτυο όχι μόνο στην ΕΕ, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι τεχνολογικοί γίγαντες θα αναγκαστούν να προσαρμόσουν την παγκόσμια πολιτική δράσης τους σε διεθνές επίπεδο, ώστε να μπορούν να δραστηριοποιούνται στην ελκυστική και πολυπληθή αγορά των 500 εκατομμύριων πολιτών της ΕΕ. Όσο και αν επηρεάσει το διαδίκτυο σε παγκόσμιο επίπεδο δε σημαίνει πως θα καταλήξει η νέα

34 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

πραγματικότητα να εισάγει ένα καθεστώς ανελευθερίας. Η ζυγαριά της ελευθερίαςασφάλειας πλέον πρέπει να ισορροπήσει, καθώς ο ψηφιακός κόσμος παραμένει ανεξέλεγκτος για δεκαετίες, καταπατώντας έτσι, την ουσιαστική ελευθερία των χρηστών του. Η νέα αυτή πολιτική μόνο θετικό αντίκτυπο μπορεί να έχει στην προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ευρωπαίων πολιτών.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

AI & BIG DATA ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚH EΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΑΝAΠΤΥΞΗ ΦΑΡΜAΚΟΥ TΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΣ ΤΖΩΡΟΥ

Εισαγωγή Τα τελευταία χρόνια η κλινική έρευνα έχει σημειώσει σημαντική ανάπτυξη καθώς διανύουμε την εποχή των μεγάλων δεδομένων (Big Data). Οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν ωθήσει την ιατρική κοινότητα να βελτιώσει την κλινική έρευνα της και ταυτόχρονα να μειώσει σημαντικά το κόστος διεξαγωγής της, προσφέροντας πρωτοφανή πλεονεκτήματα στη διενέργεια κλινικών δοκιμών. Ωστόσο, δεν έχει διασφαλιστεί και επιτευχθεί στον μέγιστο βαθμό το σύνολο όλων εκείνων των ζητημάτων

Οικονομική Αναλύτρια

που αφορούν στην εγκυρότητα, την ποιότητα και την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Τούτων λεχθέντων, με σκοπό την καλύτερη ανάλυση του εν λόγω πολυσύνθετου ζητήματος, είναι σημαντικό να επιχειρηθεί κατ’ αρχάς μια συνεκτική και συνοπτική αναπλαισίωσή του. Υπ’ αυτό το πρίσμα αξίζει να αναφερθεί ότι σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2001/20/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως «κλινική δοκιμή» ορίζεται: «κάθε διερεύνηση επί ανθρώπου η οποία αποβλέπει στον προσδιορισμό ή την

επαλήθευση των κλινικών, φαρμακολογικών ή/και άλλων φαρμακοδυναμικών δράσεων ενός ή περισσότερων δοκιμαζόμενων φαρμάκων ή/και στον εντοπισμό τυχόν παρενεργειών ενός ή περισσότερων δοκιμαζόμενων φαρμάκων ή/και στη μελέτη της απορρόφησης, της κατανομής, του μεταβολισμού και της απέκκρισης ενός ή περισσότερων δοκιμαζόμενων φαρμάκων, με στόχο τον έλεγχο της ασφάλειας ή/και της αποτελεσματικότητάς τους» (Οδηγία 2001/20/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 4ης Απριλίου 2001)1.

1 Ο∆ΗΓΙΑ 2001/20/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 4ης Απριλίου 2001 όσον αφορά την εφαρμογή ορθής κλινικής πρακτικής.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

35

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων ορίζει τα μεγάλα δεδομένα ως «εξαιρετικά μεγάλα σύνολα δεδομένων που μπορεί να είναι πολύπλοκα, πολυδιάστατα, αδόμητα και ετερογενή, τα οποία συσσωρεύονται γρήγορα και τα οποία μπορούν να αναλυθούν υπολογιστικά για να αποκαλυφθούν μοτίβα, τάσεις και συσχετισμοί»2 (ΕΜΑ 2022).

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΘΑ ΚΑΝΟΥΝ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ; Πολλοί οργανισμοί χρησιμοποιούν εργαλεία ανάλυσης, τεχνικές τεχνητής νοημοσύνης (AI) και μηχανικής μάθησης (ML) για να αντλήσουν γνώσεις από βάσεις δεδομένων προκειμένου να μειώσουν το κόστος υγειονομικής περίθαλψης, να βελτιώσουν τη ροή εσόδων, να αναπτύξουν εξατομικευμένη ιατρική και να διαχειριστούν την προληπτική φροντίδα των ασθενών (Conor John Cremin a 2022) (Σχεδιάγραμμα 1). Επομένως, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η χρήση μεγάλων δεδομένων στις βιοϊατρικές

βιομηχανίες κερδίζει ραγδαία δυναμική3 (Conor John Cremina 2022). Παράλληλα, διαφαίνεται ότι η υγειονομική περίθαλψη και η ιατρική έρευνα μετατοπίζουν την εστίασή τους στη βελτίωση των αποτελεσμάτων της νόσου μέσω της εύρεσης κρυφών συσχετίσεων ή προτύπων μέσα σε δεδομένα που προέρχονται από πληθώρα διαθέσιμων πόρων δεδομένων 4 (John S. Rumsfeld 2016). Τέτοια δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μελέτες πρόβλεψης για τον προσδιορισμό των πιθανών εκβάσεων κάποιας νόσου5

2 European Medicines Agency. Big data. 1995-2020 [cited 2020 Feb 26]. Available from: https://www.ema.europa.eu/en/about-us/how-we-work/big-data 3 European Medicines Agency. Big data. 1995-2020 [cited 2020 Feb 26]. Available from: https://www.ema.europa.eu/en/about-us/how-we-work/big-data 4 Rumsfeld, J.S., Joynt, K.E., Maddox, T.M., 2016. Big data analytics to improve cardiovascular care: promise and challenges. Nat. Rev. Cardiol. 13 (6), 350–359. https://doi.org/10.1038/nrcardio.2016.42.

36 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

(Charles K. Fisher 2019). Αυτές οι ανακαλύψεις οδηγούν σε ταχεία πρόοδο, παροχής εξατομικευμένης ιατρικής, προσαρμοσμένης στις ανάγκες ασθενών και σε ανάπτυξη αυτοματοποιημένης ανάλυσης που θα βοηθήσει στη διάγνωση και τη θεραπεία ασθενειών. Τα μεγάλα δεδομένα συμβάλλουν, επίσης, στην καλύτερη κατανόηση της επιδημιολογίας στους πληθυσμούς για μια ποικιλία παθογόνων μικροοργανισμών6 (Stephen J Mooney 2015).

5 Fisher, C.K., Smith, A.M., Walsh, J.R., 2019. Machine learning for comprehensive forecasting of Alzheimer’s Disease progression. Sci. Rep. 9 (1). https://doi.org/ 10.1038/s41598-019-49656-2. 6 Mooney, S.J., Westreich, D.J., El-Sayed, A.M., 2015. Commentary: Epidemiology in the era of big data. Epidemiology 26 (3), 390–394. https://doi.org/10.1097/ EDE.0000000000000274.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

Διάγραμμα 1. Αντίκτυπος των μεγάλων δεδομένων στις επιχειρήσεις και τον κλάδο της υγείας. H παγκόσμια αύξηση της πρόσβασης στις ψηφιακές τεχνολογίες έχει οδηγήσει στη συλλογή και τεκμηρίωση πληροφοριών σε διάφορους δημόσιους και ιδιωτικούς τομείς. Ο κλάδος της υγειονομικής περίθαλψης έχει επηρεαστεί σημαντικά από την εμφάνιση των μεγάλων δεδομένων (Conor John Cremin a 2022). Επιπλέον, η εφαρμογή μεγάλων δεδομένων στη γονιδιωματική αλλάζει ραγδαία τη θεραπευτική ανάπτυξη. Στο παρελθόν, τα φάρμακα αναπτύσσονταν σύμφωνα με τις γνώσεις που είχαν αναπτυχθεί μέσα από τη μελέτη για την εκάστοτε νόσο και

συχνά προέκυπτε από πειράματα που πραγματοποιούνταν σε κύτταρα ή/και ζώα7 (JP Hughes 2010), ενώ η εφαρμογή τους συχνά αποτύγχανε σε ανθρώπους. Επιπλέον, η ανάπτυξη φαρμάκων περιοριζόταν σε βιολογικές διεργασίες που ήταν γνωστές ή θεωρούταν ότι είναι γνωστές. Η ικανότηταπρόσβασης και ανάλυσης ολόκληρου του γονιδιώματος επέτρεψε στους επιστήμονες και τους κλινικούς ιατρούς να εντοπίσουν νέες οδούς που εμπλέκονται σε ασθένειες και να αναπτύξουν θεραπείες σχετικές με τον άνθρωπο. Αυτή η προσέγγιση αντικαθιστά πλέον την κλασική μέθοδο ανάπτυξης φαρμάκων, η οποία διεξάγεται σύμφωνα με τις γνώσεις των βιολογικών οδών που εμπλέκονται

στη νόσο, βασιζόμενη σε πειράματα in vitro ή in vivo. Η μεγάλη πρόκληση σε αυτήν τη κλασική μέθοδο ήταν το χαμηλό ποσοστό επιτυχίας, δεδομένου των διαφορετικών βιολογικών και τεχνικών μεταβλητών8 (JP Hughes 2010). Επειδή οι γενετικές παραλλαγές είναι συχνά σπάνιες ή έχουν μικρά μεγέθη επιδράσεων, απαιτούνται μεγάλα σύνολα δεδομένων για να εξαχθούν έγκυρα συμπεράσματα, σχετικά με τους ρόλους αυτών των παραλλαγών στην ασθένεια. Ο μεγάλος όγκος γενετικών πληροφοριών (genomics big data) καθοδηγεί με τη σειρά του στην ανάπτυξη θεραπευτικών μεθόδων που εξατομικεύονται ή θα μπορούσαν να εξατομικευτούν σε ασθενείς ανάλογα με το γενετικό τους προφίλ.9 (Dean Ho 2020).

7 Hughes, J.P., Rees, S., Kalindjian, S.B., Philpott, K.L., 2011. Principles of early drug discovery. Br. J. Pharmacol. 162 (6), 1239–1249. https://doi.org/10.1111/j.1476-5381.2010.01127.x. 8 Hughes, J.P., Rees, S., Kalindjian, S.B., Philpott, K.L., 2011. Principles of early drug discovery. Br. J. Pharmacol. 162 (6), 1239–1249. https://doi.org/10.1111/j.1476-5381.2010.01127.x. 9 Ho, D., Quake, S.R., McCabe, E.R.B., Chng, W.J., Chow, E.K., Ding, X., Gelb, B.D., Ginsburg, G.S., Hassenstab, J., Ho, C.-M., Mobley, W.C., Nolan, G.P., Rosen, S.T., Tan, P., Yen, Y., Zarrinpar, A., 2020. Enabling Technologies for Personalized and Precision Medicine. Trends Biotechnol. 38 (5), 497–518. https://doi.org/10.1016/j.tibtech.2019.12.021.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

37

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Σύμφωνα με όσα έχουν ήδη σκιαγραφηθεί, γίνεται σαφές ότι η αλληλουχία του ανθρώπινου γονιδιώματος είναι το θεμέλιο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι γενετικές οδηγίες (DNA και RNA) οδηγούν τη βιολογική λειτουργία στον άνθρωπο. Εκτός όμως από τις περιοχές του γονιδιωματικού DNA, σημαντικά στοιχεία δείχνουν ότι τα RNA, συμπεριλαμβανομένων των αγγελιαφόρων RNA και των μη κωδικοποιημένων RNA, όπως το micro-RNA (miRNA), μπορούν επίσης να επιτρέψουν αποτελεσματική διάγνωση ασθενειών σε πρώιμα και όψιμα στάδια διαφόρων ασθενειών, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου, των νευρολογικών διαταραχών και των λοιμωδών ασθενειών.10 (Yachen Shi 2021) Με συνεχείς βελτιώσεις στον τομέα της βιοπληροφορικής και τον συνδυασμό της βασικής και κλινικής επιστήμης με τη μηχανική μάθηση και τους υπολογιστές υψηλής ισχύος, έχουν γίνει σημαντικές πρόοδοι στη διάγνωση ασθενειών και την παρακολούθηση των μοριακών αλλαγών σε περιοχές οργάνων, ιστούς και κυκλοφορούντα σωματικά υγρά, όπως το αίμα, το πλάσμα/ορός κ.α. 11 (Monika A. Myszczynska 2020). Ωστόσο, η μεγαλύτερη συνεισφορά του μεγάλου όγκου δεδομένων είναι στην ανάπτυξη της AI και του ML, καθώς και των εφαρμογών τους στην ανάπτυξη εξατομικευμένης ιατρικής.

Αυτή η ιδέα διερευνά μοτίβα ή σήματα που κρύβονται σε μεγάλους όγκους κλινικών δεδομένων για να κάνει προβλέψεις σχετικά με τη συμπεριφορά των ασθενειών, προκειμένου να βοηθήσει τους κλινικούς γιατρούς στις αποφάσεις τους για τη θεραπεία ασθενών. 12 (Sunil Mathur 1 2017). Μια σημαντική, ωστόσο, πρόκληση που ανακύπτει σ’ αυτήν την περίπτωση είναι η διαχείριση και αποθήκευση ενός υπέρογκου συνόλου κλινικών δεδομένων σε cloud-based πλατφόρμες 13 (David W. Bates 2014). Eρευνητές, επιστήμονες και κλινικοί ιατροί έχουν διεξαγάγει έρευνες βασισμένες σε υποθέσεις για να αποσαφηνίσουν τους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από τις διαταραγμένες κυτταρικές καταστάσεις που εμφανίζονται συχνά σε παθογόνες λοιμώξεις (ιογενείς ή βακτηριακές), π.χ. καρκίνο, νευροεκφυλισμό, διαβήτη και άλλες φλεγμονώδεις ασθένειες. Καθώς η προσέγγιση συνεχίζει να επιδιώκεται, η χρήση και η ολοκλήρωση συνόλων δεδομένων μεγάλης κλίμακας έχουν αναδειχθεί ως ελκυστική κατεύθυνση στις σύγχρονες βιοϊατρικές έρευνες. Με τη συνεχή ανάπτυξη νέων αλγορίθμων για τη βελτίωση της ακρίβειας στη διάγνωση και την

πρόβλεψη των αποτελεσμάτων της νόσου στη βιοϊατρική, τα μεγάλα δεδομένα και η ML θα διαδραματίσουν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στο μέλλον της ιατρικής και της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Ωστόσο, τα κύρια επαναλαμβανόμενα εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν για να διευκολυνθεί η ευρύτερη χρήση μεγάλων δεδομένων είναι η συνεργασία με τις σύνθετες φύσεις μεγάλων συλλογών δεδομένων αλλά και η κατανόηση της ηθικής η οποία μάλιστα έχει επιστήσει την προσοχή των επιτροπών θεσμικής αναθεώρησης. 14 Ως εκ τούτου, η πρόσβαση σε δεδομένα ασθενών σε δημοσίως διαθέσιμους τομείς είναι ευάλωτη σε παραβιάσεις του απορρήτου και κακή χρήση και παραμένει ένα ευαίσθητο ζήτημα στο πεδίο 15 (Agata Ferretti 2029). Υπό το πρίσμα αυτό, απαιτείται μια διαρκής ισορροπία ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στην τήρηση πρωτοκόλλων στην κλινική έρευνα. Όπως υποστηρίζει ο Αμερικανός πολιτικός Robert Kenedy, «Η πρόοδος είναι ωραία λέξη, αλλά αυτό που τη δημιουργεί είναι η αλλαγή και η αλλαγή έχει πολλούς εχθρούς» (Robert Kennedy, 1925-1968, Αμερικανός πολιτικός).

Shi, Y., Wang, Q., Song, R., Kong, Y., Zhang, Z., 2021. Non-coding RNAs in depression: Promising diagnostic and Myszczynska, M.A., Ojamies, P.N., Lacoste, A.M.B., Neil, D., Saffari, A., Mead, R., Hautbergue, G.M., Holbrook, J.D., Ferraiuolo, L., 2020. Applications of machine learning to diagnosis and treatment of neurodegenerative diseases. Nat. Rev. Neurol. 16 (8), 440–456. https://doi. org/10.1038/s41582-020-0377-8. 12 Mathur, S., Sutton, J., 2017. Personalized medicine could transform healthcare. Biomed. Reports 7 (1), 3–5. https://doi.org/10.3892/ br.2017.922. 13 Bates, D.W., Saria, S., Ohno-Machado, L., Shah, A., Escobar, G., 2014. Big Data In Health Care: Using Analytics To Identify And Manage High-Risk And High-Cost Patients. Health Aff. 33 (7), 1123–1131. https://doi.org/10.1377/hlthaff.2014.0041 14 Lombardo, M.V., Lai, M.-C., Baron-Cohen, S., 2019. Big data approaches to decomposing heterogeneity across the autism spectrum. Mol. Psychiatry 24 (10), 1435–1450. https://doi.org/10.1038/s41380-018-0321-0. 15 Ferretti, A., Ienca, M., Hurst, S., Vayena, E., 2020. Big Data, Biomedical Research, and Ethics Review: New Challenges for IRBs. Ethics Hum. Res. 42 (5), 17–28. https://doi.org/10.1002/eahr.500065. 10

11

38 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Agata Ferretti, M. I. (2029). Big Data, Biomedical Research, and Ethics Review: New Challenges for IRBs. Ethics Human Research. Amaresh, P. (2020, Μάιος 13). Diplomatist. Ανάκτηση Σεπτέμβριος 2021, από Artificial Intelligence: A New driving horse in International Relations and Diplomacy: https://diplomatist. com/2020/05/13/artificial-intelligence-a-new-driving-horse-in-international-relations-anddiplomacy/ BBC. (2021, 01 06). Capitol riots timeline: What happened on 6 Jan one year ago? Ανάκτηση από bbc: https://www.bbc.com/news/world-us-canada-56004916 Bertram, R. (2015, July 13). The Green Peace Dividend-Why Green Technologies Matter for International Security. Ανάκτηση από Energy Transition the Global Energiewende: https:// energytransition.org/2015/07/the-green-peace-dividend/. Castro, D., McLaughlin, M., & Chivot, E. (2019, 19 Αύγουστος). Center for data innovation . Ανάκτηση Σεπτμέβριος 2021, από Who Is Winning the AI Race: China, the EU or the United States?: https://datainnovation.org/2019/08/who-is-winning-the-ai-race-china-the-eu-or-the-united-states/ CEDEFOP. (2019, Ιούνιος). Τεχνητή ή ανθρώπινη νοημοσύνη;. Ανάκτηση από https://www. cedefop.europa.eu/files/9140_el.pdf Charles K. Fisher, A. M.-M. (2019). Machine learning for comprehensive forecasting of Alzheimer’s Disease progression. Scientific Reports . Clim, A. (2019, July). Ανάκτηση από ResearchGate: https://www.researchgate.net/ publication/334390284_Cyber_security_beyond_the_Industry_40_era_A_short_review_on_a_ few_technological_promises/figures?lo=1 Commission, E. (2020). Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL on a Single Market For Digital Services (Digital Services Act) and amending Directive 2000/31/EC. Brussels: European Commission. Congressional Research Service. (2020). Congressional Research Service. Ανάκτηση Σεπτέμβριος 2021, από Artificial Intelligence and National Security: https://sgp.fas.org/crs/natsec/ R45178.pdf Conor John Cremin a, S. D. (2022). Big data: Historic advances and emerging trends in biomedical research. ELSEVIER. Conor John Cremina, S. D. (2022). Big data: Historic advances and emerging trends in biomedical research. ELSEVIER. Crespy, Α. (2019). L’Europe sociale : acteurs, politiques, débats, Brussels, Editions de l’Université. David W. Bates, S. S.-M. (2014). Big Data In Health Care: Using Analytics To Identify And Manage High-Risk And High-Cost Patients. Health Affairs. Dean Ho, S. R. (2020). Enabling Technologies for Personalized and Precision Medicine. Trebds in Biotechnology.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

39

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

European Commission. (2020a). Communication from the Commission, A strong social Europe for just transition. COM (2020) 14. European Parliament. (2021, 20 Ιανουαρίου). European Parliament. Ανάκτηση Δεκέμβριος 2021, από European Parliament resolution of 20 January 2021 on artificial intelligence: questions of interpretation and application of international law in so far as the EU is affected in the areas of civil and military uses and of state authority outside the scope: https://www.europarl. europa.eu/doceo/document/TA-9-2021-0009_EN.pdf Gehrke, L. (2022, February 4). Politico . Ανάκτηση από Former German Chancellor Schröder nominated for Gazprom board : https://www.politico.eu/article/ outrage-germany-ex-chancellor-schroder-gazprom-board-nomination/ Geiss, R.(Ed.). (2017, Φεβρουάριος 9). The Federal Government. Ανάκτηση Δεκέμβριος 2021, από Lethal Autonomous Weapons Systems. Technology, Definition, Ethics, Law & Security: https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/information-material-issued-by-thefederal-government/lethal-autonomous-weapons-systems-technology-definition-ethics-lawsecurity-1529490 Germany’s former Chancellor Gerhard Schröder to join Gazprom board. (2022, February ). Ανάκτηση από DW: https://www.dw.com/en/germanys-former-chancellor-gerhard-schröder-to-joingazprom-board/a-60664273 Goujard, C. (2022, 04 23). Big Tech firms set to face tough EU content rules. Ανάκτηση από politico.eu: https://www.politico.eu/article/eu-strikes-deal-on-law-to-fight-illegal-content-onlinedigital-services-act/ Graziano, P. M. (2019). The end of Social Europe? Understanding EU social policy change. Journal of European Public Policy, 1484-1501. doi:10.1080/13501763.2018.1531911 Guerrina, R. (2008). Gender and the Open Method of Coordination: Perspectives on Law, Governance and Equality in the EU. (F. Beveridge, & S. Velluti, Επιμ.) Abingdon-on-Thames, Routledge, Employment policy, women’s labour market activation and demographic trends. Hamilton, I. A. (2022, 05 27). EU warns Elon Musk that being too lax on Twitter moderation could get the platform banned in Europe. Ανάκτηση από businessinsider.com: https://www. businessinsider.com/elon-musk-twitter-moderation-eu-dsa-thierry-breton-2022-4 Hill, F. (2004). Energy Empire: Oil, Gas and Russia’s Revival . The Foreign Policy Center . John S. Rumsfeld, K. E. (2016). Big data analytics to improve cardiovascular care: promise and challenges. Nature Reviews Cardiology volume. JP Hughes, S. R. (2010). Principles of early drug discovery. British Pharmacology Society. Lomas, N. (2021, 12 02). EU warns adtech giants over ‘legal tricks’ as it moots changes to centralize privacy oversight. Ανάκτηση από techcrunch.com: https://techcrunch. com/2021/12/02/gdpr-centralized-enforcement/ Meltzer, J., & Kerry, C. (2021). Brookings. Ανάκτηση Σεπτέμβριος 2021, από Strengthening international cooperation on artificial intelligence,: https://www.brookings.edu/research/ strengthening-international-cooperation-on-artificial-intelligence/

40 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Monika A. Myszczynska, P. N. (2020). Applications of machine learning to diagnosis and treatment of neurodegenerative diseases. Nature Reviews Neurology. Morgan, F. E., Boudreaux, B., Lohn, A., Ashby, M., Curriden, C., Klima, K., & Grossman, D. (2020). RAND Corporation. Retrieved Δεκέμβριος 2021, from Military Applications of Artificial Intelligence. Ethical Concerns in an Uncertain World: https://www.rand.org/pubs/research_reports/RR3139-1.html Nwoye, L. (2018). Ethical Issues in Arms Technology. GNOSI: An Interdisciplinary Journal of Human Theory and Praxis, 1(1), 25-33. Payne, K. (2018). Artificial Intelligence: A Revolution in Strategic Affairs? Survival Global Politics and Strategy, 60(5), 7-32. Pekic, S. (2022, February 16). North Macedonia to receive LNG from Alexandroupolis FSRU. Ανάκτηση από Offshore Energy: https://www.offshore-energy.biz/north-macedonia-to-receive-lng-from-alexandroupolis-fsru/ RFE/RL. (2022, May 31). U.S. Hails EU Compromise on Russian Oil Sanctions, Urges Less Reliance Over Long Term . Ανάκτηση από RadioFreeEurope Radio Liberty : www.rferl.org/amp/ukraine Roth, E. (2022, 05 08). The EU could start enforcing rules to regulate Big Tech in spring 2023. Ανάκτηση από theverge.com: https://www.theverge.com/2022/5/8/23062666/eu-start-enforcing-the-dma-digital-markets-actspring-2023-big-tech-regulation Scharre, P. (2016, Φεβρουάριος 29). Center for New American Security. Ανάκτηση Σεπτέμβριος 2021, από Autonomous Weapons and Operational Risk: https://www.cnas.org/publications/reports/ autonomous-weapons-and-operational-risk Scharre, P. (2018). Army of None. Autonomous Weapons and the Future of War. New York: W.W. Norton & Company. Schmitt, B. (2016). Russian Foreign and Security Policy. House of Commons Library no. CBP 7446. Schmitt, B. (2019). Finish the Fiight . Harvard International Review . Schwab, K. (2016, Ιανουάριος 14). World Economic Forum. Ανάκτηση Δεκέμβριος 2021, από The Fourth Industrial Revolution: what it means, how to respond: https://www.weforum.org/agenda/2016/01/ the-fourth-industrial-revolution-what-it-means-and-how-to-respond/ Stephen J Mooney, 1. D.-S. (2015). Epidemiology in the Era of Big Data. National Library of Medicine . Sunil Mathur 1, J. S. (2017). Personalized medicine could transform healthcare. PubMed. Think Tank European Parliament . (2022, May 13). Ανάκτηση από Preparing for ‘RepowerEU’: Action for more secure, more affordable and cleaner energy: https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/ EPRS_ATA(2022)729421 Verdun, A. (2015). A Historical Institutionalist Explanation of the EU’s Responses to the Euro Area Financial Crisis. Journal of European Public Policy, 219-237. von der Leyen, U. (2019). A Union that strives for more: My agenda for Europe. Office for Official Publications of the European Communities.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

<

41

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Walch, K. (2020, Νοέμβριος 29). Forbes. Ανάκτηση Δεκέμβριος 2021, από How The Department Of Defense Approaches Ethical AI: https://www.forbes.com/sites/cognitiveworld/2020/11/29/ how-the-department-of-defense-approaches-ethical-ai/?sh=1f1a0c513236 Wiel, I. v. (2013, September 16). Rabo Research-Economic Research . Ανάκτηση από The Russian Crises 1998: https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/the-russian-crisis-1998/. Yachen Shi, Q. W. (2021). Non-coding RNAs in depression: Promising diagnostic and therapeutic biomarkers. eBioMedicine. Young, K. E. (2021, July 13). The coming US and Middle East energy collision. Ανάκτηση από Middle East Institute: https://www.mei.edu/publications/coming-us-and-middle-east-energy-collision ΕΜΑ. (2022). Big data . Εμμανουήλ, Σ. (2019, Απρίλιος 1). Η 4η Βιομηχανική επανάσταση, τα νέα επαγγέλματα και η Ελλάδα. Ανάκτηση από https://m.naftemporiki.gr/story/1459894 Επιτροπή, Ε. (2022, Μαρτίου 17). EURES. Ανάκτηση από https://ec.europa.eu/eures/public/ eu-proposes-directive-protect-rights-platform-workers-2022-03-17_el Κώστας Φωτάκης, Α. Σ. (2018, Νοέμβριος 9). Η Ελλάδα μπροστά στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Ανάκτηση από https://www.enainstitute.org/wp-content/uploads/2018/11/4%CE%92%CE%95-3.pdf Σχολές, Κ. Τ. (χ.χ.). Ανάκτηση από https://www.katartisi.gr/2013-04-01-07-16-47 Φροστ, Ν. (2022, June 1 ). Europe’s leaders reach deal on Russian oil embargo . New York Times .

42 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Office Address: Voukourestiou 38 st., 10673, ATH, GR Administrative Basis: Charilaou Trikoupi 143 st., 11472, ATH, GR T. 210-3645390, email: sec@hapsc.org, www.hapsc.org