EUREOPE MAGAZINE - 1ο ΤΕΥΧΟΣ

ακολουθήστε μας για να μαθαίνετε πρώτοι τα νέα μας

@eureope @political_scientists @hapscorg

εγγραφείτε για να λαμβάνετε αυτόματα κάθε μήνα το περιοδικό στο email σας!

communication.eureope@hapsc.org

Περιεχόμενα 05 12 20

Τα Νέα της ΕΕ Μια ματιά στην Ευρώπη

Σχέσεις ΕΕ-Τουρκία και ΗΠΑ

ΤΟΥ ΜΙΛΤΙΑΔΗ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤIΝΑΣ ΓΙAΝΝΟΥ

Εξωτερική Πολιτική

Οικονομία

Πώς και γιατί ο Γερμανοτουρκικός άξονας επηρεάζει την Ευρωπαϊκή πολιτική

ΕΕ Κίνα: Οι οικονομικές εμπορικές σχέσεις στο πέρασμα του χρόνου

ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤIΝΑΣ ΜΕΛΕΟYΝΗ

Οικονομία

Οικονομία

One belt, one (cross) road.

ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛH ΚΟΥΜΑΣIΤΗ

30

Εξωτερική Πολιτική

Οικονομία Covid-19. Θετικός ή Αρνητικός ο απολογισμός; Ένα “rapid test” στη παγκόσμια οικονομία

Ευρωπαική Ένωση και Τουρισμός: η εποχή του Covid-19

08 16 26

TOY ΗΛIΑ ΤΣΑΚΑΓΙAΝΝΗ

Κεντρική Συνέντευξη ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ ΣΧΟΙΝΑ

34

ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝIΑΣ ΤΖΩΡΟΥ

42

Κοινωνική Πολιτική Κατά πόσο μπορούμε να μιλάμε για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Πολιτική;

ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΔΕΜΕΡΟΥΤΗ

52 60

Μετανάστευση Εξασφαλίζοντας την πρόσβαση των νέων προσφύγων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση: Το έργο του οργανισμού Amala

ΤΗΣ ΕYΑΣ ΚΑΡΑΜΙΧΑHΛ

Εκπαίδευση

Κοινωνία - Ιστορία

Η επιρροή του Covid-19 στην εκπαίδευση

Η εκρίζωση του ελληνισμού εντός των τουρκικών συνόρων και η στάση της Ε.Ε.

ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΚΡΙΤΙΔΟΥ

ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ-ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗ

Επιστήμη & Έρευνα Οι διαστάσεις του φαινομένου “Brain Drain” στην Κρήτη (2009-2019) – Η πρόθεση επιστροφής και το μοντέλο πρόβλεψης: “Repatriation”

Επικαίρο Ζήτημα 2021: 10+1 προκλήσεις για την ΕΕ

ΤΗΣ ΝΕΦEΛΗΣ ΚΑΡΑΛEΚΑ

ΤΗΣ ΕΙΡHΝΗΣ ΜΑΡΚAΚΗ

@eureope

46

@political_scientists

@hapscorg

56 64

Χαιρετισμοί ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ MANAGING EDITOR ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ journal.eureope@hapsc.org

ASSOCIATE EDITOR ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΕΛΕΟΥΝΗ journal.eureope@hapsc.org

EXECUTIVE EDITORS ΔΑΝΑΗ ΙΑΤΡΟΥ journal.eureope@hapsc.org

ΗΛΕΚΤΡΑ ΣΙΜΙΤΣΗ journal.eureope@hapsc.org

ΓΩΓΩ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ eu.affairs@hapsc.org

SCIENTIFICADVISORY BOARD ΣΥΜΕΩΝ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ president@hapsc.org

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΡΗΤΑΣ kritas@hapsc.org

ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗΣ tzagkarakis@hapsc.org

ΜΑΡΙΑ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ eu.affairs@hapsc.org

---------------------------------------

ΕΚΔΟΤΗΣ Ελληνικός Οργανισμός Πολιτικών Επιστημόνων Ε.Ο.Π.Ε.

--------------------------------------ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι επιμελητές και οι συντελεστές έκδοσης δε φέρουν κανενός είδους νομική ευθύνη για τυχόν λάθη ή παραλείψεις που μπορεί να υπάρξουν στην παρούσα έκδοση. Ο εκδότης δεν φέρει κανενός είδους ευθύνη για το υλικό των άρθρων, ενώ οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτά δεν εκφράζουν απαραιτήτως τον εκδότη ή τους επιμελητές. Κάθε άποψη εκφράζει τον συγγραφέα του άρθρου.

Α

γαπητοί αναγνώστες, σας καλωσορίζουμε στο πρώτο τεύχος του EUREOPE Magazine, μία πρωτοβουλία της Ομάδας Ευρωπαϊκών Θεμάτων του Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημόνων (ΕΟΠΕ). Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή η παραχώρηση συνέντευξης, στο πρώτο αυτό τεύχος, από τον Αντιπρόεδρο της Επιτροπής για τον Ευρωπαϊκό Τρόπο Ζωής, κ. Μαργαρίτη Σχοινά. Στόχος του περιοδικού είναι η επισκόπηση και η ανάλυση της επικαιρότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μία κρίσιμη περίοδο στην πορεία της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η έγκυρη ενημέρωση για τις εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στην Ευρωπαϊκή ήπειρο και διεθνώς, με έντονο ενδιαφέρον για το πως αυτές επηρεάζουν την εθνική και ευρωπαϊκή πολιτική, και η κριτική ανάλυσή τους, αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο για την καλλιέργεια της ευρωπαϊκής μας συνείδησης, κουλτούρας και ταυτότητας. Στις επόμενες σελίδες, όπως και στα επόμενα τεύχη, επιδιώκεται η ενημέρωση και η προώθηση του διαλόγου για τα Ευρωπαϊκά τεκταινόμενα, με αίσθημα ευθύνης για ψύχραιμη και αντικειμενική απόδοση των γεγονότων που λαμβάνουν χώρα. Ως Πρόεδρος του Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημόνων και Πρόεδρος του Διοικητικού του Συμβουλίου, εκπροσωπώντας σύσσωμη την Διοίκηση Οργανισμού, εκφράζω τα συγχαρητήρια μου για την πρωτοβουλία αυτή των μελών της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Θεμάτων. Ο τρόπος λειτουργίας των δομημένων ενεργειών της Επιτροπής, υπό την καθοδήγηση της Γενικής Διευθύντριας του Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημόνων, Μαρίας Αρναουτάκη, αντικατοπτρίζει τις αξίες του επιστημονικού μας φορέα. Καλή ανάγνωση!

ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Πρόεδρος του ΕΟΠΕ

Χαιρετισμοί ΜΑΡΙΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ «Σ’ αυτόν τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους…», συλλογιζόταν ο νομπελίστας ποιητής Γιώργος Σεφέρης. Σ’ αυτόν τον κόσμο της σύγχρονης Ευρωπαϊκής Ένωσης, που φαίνεται να διευρύνεται συνεχώς, όλοι εμείς που αποτελούμε την ομάδα των ευρωπαϊκών θεμάτων του ΕΟΠΕ παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις, συγκεντρώνουμε υλικό, συζητάμε, διαφωνούμε, καταγράφουμε γεγονότα, προσπαθώντας να φέρουμε, όσο γίνεται, πιο κοντά τη μεγάλη Ευρωπαϊκή οικογένεια στην καθημερινότητα των νέων Ελλήνων πολιτών. Το έναυσμα για τη δημιουργία και το ξεκίνημα αυτής της προσπάθειας οφείλεται στον πρόεδρο του ΕΟΠΕ κ. Σίμο Σιδηρόπουλο, τον οποίο ευχαριστώ από καρδιάς. Όλη η ομάδα του #EUREOPE είμαστε περήφανοι για το απότοκο της επίπονης και επίμονης δουλειάς μας και ευχόμαστε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες όλων όσοι οραματίζονται την Ελλάδα του 21ου αιώνα.

ΜΑΡΙΑ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ, Γενική Διευθύντρια ΕΟΠΕ

ΑΝΤΩΝIΑ-ΝΕΦEΛΗ ΚΑΡΑΛEΚΑ Αγαπητές αναγνώστριες, αγαπητοί αναγνώστες, Σας καλωσορίζουμε με πολύ μεγάλη χαρά στο πρώτο τεύχος του περιοδικού eurEOPE’s Magazine: a bimonthly review! Συνιστά το πρώτο σταθερό βήμα της Ομάδας Ευρωπαϊκών Θεμάτων του Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημόνων (ΕΟΠΕ). Ως ομάδα, εργαζόμαστε με γνώμονα τη διεπιστημονικότητα και την πολύπλευρη προσέγγιση κάθε θέματος. Θεωρούμε ότι σπάνια υπάρχει σαφής σχέση αιτίου-αιτιατού. Γι’ αυτό το λόγο η ομάδα των αρθρογράφων απαρτίζεται από πληθώρα ειδικοτήτων όπως πολιτικούς επιστήμονες, οικονομολόγους, νομικούς και φιλολόγους, διαφόρων ακαδημαϊκών βαθμίδων. Λειτουργεί εθελοντικά με βάση τη θέληση προσφοράς και δημιουργίας, ενώ το έργο της εποπτεύεται από υψηλού κύρους επιστημονικούς και ακαδημαϊκούς συνεργάτες του ΕΟΠΕ. Εδώ, θέλω να ευχαριστήσω προσωπικά τον Πρόεδρο του ΕΟΠΕ, Σίμο Σιδηρόπουλο, για την εμπιστοσύνη του και την αέναη έμπρακτη στήριξή του σε όλο το εγχείρημα. Ακόμα ευχαριστώ θερμά τη Μαρία Στ. Αρναουτάκη, Project Leader της Ομάδας, καθώς η δική της πρωτοβουλία και σκληρή δουλειά ήταν η καταλυτικότερη. Φυσικά δε θα μπορούσα να παραλείψω να ευχαριστήσω και ένα-ένα, όλα τα μέλη της Ομάδας. Η συγκίνηση μου, που οι σπόροι που ρίξαμε όλοι μαζί άνθισαν, είναι μεγάλη. Ως Manager του περιοδικού ανυπομονώ για τα επόμενα τεύχη και ως μέλος της Ομάδας για τα επόμενα βήματα που βρίσκονται προ των πυλών.

ΑΝΤΩΝΙΑ-ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ, Πολιτική Επιστήμων – Ερευνήτρια , Journal Manager

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΕΕ

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Σημαντικά γεγονότα και δράσεις της ΕΕ για το μήνα Ιανουάριο ΤΟΥ ΜΙΛΤΙΑΔΗ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

Μεταπτυχιακός φοιτητής στο Berlin School of Economics and Law

20 Ιανουαρίου: Σύνοδος Κορυφής Πορτογαλία

Η

Ατζέντα της πορτογαλικής προεδρίας εστιάζει πρωταρχικά στην προώθηση μιας ανθεκτικής, κοινωνικής, πράσινης, ψηφιακής και παγκόσμια Ευρώπης, με σύνθημα “Ώρα για δράση: μια δίκαιη, πράσινη και ψηφιακή ανάκαμψη”.

Έ

μφαση δίδεται στη προώθηση πακέτων οικονομικής ενίσχυσης για την καταπολέμηση των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας.

Μ

Γ

ια τέταρτη φορά μετά την ένταξη της το 1986 στην ΕΕ, η Πορτογαλία αναλαμβάνει την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ για το πρώτο εξάμηνο του 2021.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

εταξύ των προκλήσεων που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η νέα Προεδρία είναι το μέλλον των σχέσεων ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου, η πρόοδος της δράσης της ΕΕ για το κλίμα, ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ και το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ για τον κορονοϊό.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

5

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΕΕ

Σύναψη Πλάνου Συνεργασίας ENISA και e.u.-LISA

Ο

ι ENISA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Κυβερνοασφάλεια.)και eu-LISA (European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice), ευρωπαϊκοί οργανισμοί επιφορτισμένοι με αρμοδιότητες για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας που προβλέπει την εμβάθυνση της συνεργασίας τους για τα επόμενα τρία χρόνια.

Τ

ο σύμφωνο συνεργασίας έχει μεταξύ άλλων σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών, γνώσεων και εμπειρίας μεταξύ των οργανισμών.

Η

υπογραφή του μνημονίου συνεργασίας έλαβε χώρα στην Αθήνα.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 21.01

6 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

T

ο Κοινοβούλιο ζητά να κατοχυρωθεί στο ευρωπαϊκό δίκαιο το δικαίωμα των εργαζομένων να αποσυνδέονται ψηφιακά από την εργασία τους χωρίς επιπτώσεις.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

21.01 22.01 29.01

Μ

ετά την πρόσφατη φυλάκιση του Alexei Navalny, οι ευρωβουλευτές καλούν τις χώρες της ΕΕ να ενισχύσουν σημαντικά τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.

Ο

ι ευρωβουλευτές ενέκριναν ψήφισμα, πιέζοντας για αλλαγές στο σύστημα που χρησιμοποιείται για την κατάρτιση του καταλόγου φορολογικών παραδείσων της ΕΕ να αλλάξει, καθώς αυτή τη στιγμή κρίνεται ότι «προκαλεί σύγχυση και είναι αναποτελεσματικό».

Σ

υμφωνία για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ESF+) 2021-2027

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

21.01

Τ

ο Συμβούλιο συμφωνεί στην ενίσχυση της χρήσης γρήγορων τεστ αντιγόνων και στην αμοιβαία αναγνώριση των αποτελεσμάτων των τεστ για τη νόσο COVID-19. Προωθείται η επιτάχυνση των εμβολιασμών με προσήλωση στις προθεσμίες παράδοσης των εμβολίων.

25.01 29.01 @eureope

@political_scientists

Τ

ο Συμβούλιο εγκρίνει συμπεράσματα για την «Κλιματική και ενεργειακή διπλωματία - Υλοποίηση της εξωτερικής διάστασης της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας».Προωθούνται μέτρα για τον στόχο της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2050.

H

πορτογαλική Προεδρία του Συμβουλίου και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταλήγουν σε συμφωνία σχετικά με το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο + για την περίοδο 2021-2027.

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

7

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΣΧEΣΕΙΣ ΕΕ-ΤΟΥΡΚIΑΣ ΚΑΙ ΗΠΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ

Σ

Πολιτικός Επιστήμονας, Διεθνολόγος/Διακυβέρνηση

υγκεκριμένα, η συγχώνευση των αμφισβητούμενων σχέσεων είναι ένα μείζον ζήτημα (Hauge, et al., 2019), ιδίως όσον αφορά την ανάπτυξη των μακροπρόθεσμων λύσεων μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας. χωρών, παρά τις αντιφατικές πολιτικές;

8 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Οι σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας και ΗΠΑ χαρακτηρίζονται από αβεβαιότητα καθώς τα γεγονότα που έχουν λάβει χώρα την τελευταία δεκαετία επηρέασαν τις διμερείς σχέσεις μεταξύ τους.

Η πραγματοποίηση των διαπραγματεύσεων της ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση οδήγησαν τις σχέσεις σε κατάσταση bra de fer ενώ σύμφωνα με τον καθηγητή Σολί Οζελ (Özel, n.d.), από τη συνομιλία

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

που διεξήχθη στις 17 Ιανουαρίου, έγινε σαφές πως με τον νυν ηγέτη της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, είναι σχεδόν αδύνατο να ευδοκιμήσουν οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ. Το ερώτημα είναι, τι προαπαιτεί το μέλλον για τη συνύπαρξη και συνεργασία μεταξύ των χωρών, παρά τις αντιφατικές πολιτικές;

Η

ΕΕ και η Τουρκία έχουν κερδίσει ορόσημα στις σχέσεις τους (Hauge et al., 2016) όπως για παράδειγμα, το 1963 με την υπογραφή της Συμφωνίας της Άγκυρας (Delegations European Parliament, 2015) που αποσκοπούσε στη δημιουργία ενός πλαισίου σχέσεων και σκιαγραφούσε το μέλλον της Τουρκίας με την τότε ΕΟΚ. Επιπλέον, τον Ιανουάριο του 1996 η Τελωνειακή Ένωση ενέτεινε περαιτέρω τις προσπάθειες για τη ζύμωση των σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών (Hauge, Mapping Milestones and Periods of Past EUTurkey Relations, 2016). Η δε Διάσκεψη Κορυφής που έλαβε χώρα στο Ελσίνκι το 1999 (European Parliament, 2000) παραχώρησε στην Τουρκία καθεστώς ένταξης στην ΕΕ βελτιώνοντας παράλληλα και τις σχέσεις της με την Ελλάδα, σημείο καμπής για την επίλυση παλαιών συγκρούσεων στην

@eureope

@political_scientists

Το αποτέλεσμα της ελληνοκυπριακής ψηφοφορίας έστειλε το σχέδιο Ανάν στην κατάψυξη μαζί με τις μετέπειτα σχέσεις της ΕΕ-Τουρκίας (Chislett).

περιοχή της 2000). Νοτιοανατολικής Μεσογείου (European Parliament,

Η

εξέλιξη των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας φαίνεται να είχε διαμορφώσει κύματα νέας πνοής. Ωστόσο, οι αποφάσεις και διαδικασίες που ακολούθησαν μπορούν να χαρακτηριστούν ως μία σειρά δοκιμασιών. Ειδικότερα, μία από αυτές, συνέβη το 2004 με την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Η αποτυχία της υλοποίησης του Σχεδίου Ανάν του τότε Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν, για την ενοποίηση της νήσου, είναι ένα σχέδιο που θα εγκρινόταν μόνο σε περίπτωση που και οι δύο πλευρές θα συμφωνούσαν μέσω δημοψηφίσματος. Το αποτέλεσμα της ελληνοκυπριακής ψηφοφορίας έστειλε το σχέδιο Ανάν στην κατάψυξη μαζί με τις μετέπειτα σχέσεις της ΕΕΤουρκίας (Chislett). Αυτό

@hapscorg

που προέκυψε μετά το δημοψήφισμα ήταν η αύξηση των αντιδράσεων των κρατών μελών εναντίον των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας. Συγκεκριμένα, ο τότε Πρόεδρος της Γαλλίας, Νικολά Σαρκοζί (Bilefsky, 2007) τοποθετήθηκε πάγια ενάντια στην ένταξη της Τουρκίας. Η ρητορική του επηρέασε και άλλους αρχηγούς κρατών μελών με ανάλογες ιδεολογίες (Bilefsky, 2007). Ακόμα, ενώ η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ είχε ταχθεί υπέρ της ένταξης της Τουρκίας άλλα μέλη των χριστιανοδημοκρατικών ήταν κατά, αφυπνίζοντας προηγούμενους σκεπτικισμούς της καγκελάριου.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

9

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η

Αραβική Άνοιξη του 2011 αποτέλεσε αφορμή για την απομάκρυνση του Προέδρου Ερντογάν από την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Γενικότερα, έφερε ριζικές αλλαγές διεθνώς, επηρεάζοντας την πολιτική των κρατών τόσο της Ευρώπης όσο και της Τουρκίας. Μετά την πτώση του αυταρχικού καθεστώτος της Αιγύπτου και την εκλογή του ηγέτη Μωάμεθ Mόρσι με το κόμμα της «Μουσουλμανικής Αδελφότητας» στην Αίγυπτο, η Τουρκία ήλθε πιο κοντά στο Μουσουλμανικό Αραβικό κόσμο. Η συμπαράσταση του Ταγίπ Ερντογάν προς τον Μόρσι κατά το πραξικόπημα το 2013 φανέρωσε την στενή σχέση του με την Αίγυπτο και τις Ανατολικές χώρες. Είναι γεγονός ότι η νέο-οθωμανική Τουρκία παρουσιάζει περισσότερες ομοιότητες παρά διαφορές με τη Μέση Ανατολή και με τα Δυτικά Ευρωπαϊκά κράτη ενώ η στροφή του Τούρκου προέδρου από τα ευρωπαϊκά πρότυπα σε έναν νέο-οθωμανικό, παν-ισλαμικό κυβερνήτη (Edwards., 2015) δυσαρεστεί την Ευρώπη και διχάζει ακόμα περισσότερο τις σχέσεις μεταξύ των ηπείρων.

10 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Η

μεταναστευτική κρίση που επακολούθησε το 2015 μεγάλωσε την ψαλίδα μεταξύ της Τουρκίας και της ΕΕ. Σε μια εντελώς νέα διάσταση, θέτοντας ένα νέο πρόβλημα στις σχέσεις με την ΕΕ, η Τουρκία μετατράπηκε σε έναν διαπραγματευτή ο οποίος, ενώ ήδη φιλοξενούσε τρία εκατομμύρια πρόσφυγες, παράλληλα αποτελούσε χώρα διέλευσης για όσους εγκατέλειπαν την εμπόλεμη Συρία. Αυτό έδωσε το έναυσμα στον Ερντογάν να προωθήσει δικούς του σκοπούς, φέρνοντας στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων το Κουρδικό ζήτημα και την απελευθέρωση της βίζας (Wesel, 2015). Το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 2016 οδήγησε σε έντονες επικρίσεις από την τότε ύπατη εκπρόσωπο/ αντιπρόεδρο Φεντερίκα Μογκερίνι και τον επίτροπο Γιοχάνες Χαν (GTP, 2016) χαρακτηρίζοντας μεν απαράδεκτες τις αποφάσεις που ελήφθησαν προς τους θεσμούς, ζητώντας δε από την τουρκική κυβέρνηση να σεβαστεί τις θεμελιώδεις ελευθερίες και το κράτος δικαίου (Europa, 2016).

@eureope

Η μεταναστευτική κρίση που επακολούθησε το 2015 μεγάλωσε την ψαλίδα μεταξύ της Τουρκίας και της ΕΕ.

@political_scientists

@hapscorg

Η

νέα εξωτερική πολιτική της Τουρκίας χαρακτηρίζεται από ένα σκληρό προσωπείο το οποίο είχε ήδη αρχίσει να εμφανίζεται από το 2015. Για την εξασφάλιση των συμφερόντων της η Τουρκία επέλεξε να ενεργήσει μονομερώς σε μία αντι-δυτική ρητορική που άρχισε να αποκρυσταλλώνεται το 2004 και αναπτύχθηκε σε αυτό που βλέπουμε σήμερα. Οι τοποθετήσεις του Ερντογάν για τη Δύση παραπέμπουν σε μία κατάσταση «παρακμής» και με αυτή την σκέψη προχωρά στην άμεση αποκατάσταση των παλαιότερων συμμαχιών του. Αποτελεσματικά επιδιώκει να καλλιεργήσει δεσμούς με χώρες ανερχόμενων οικονομιών και στρατηγικών δυνάμεων όπως Ρωσία και Κίνα. Η δε απόφαση για την αγορά των πυραύλων S-400 από τη Ρωσία (Ozel, 2021) άνοιξε το κουτί της Πανδώρας, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ απάντησε με «κυρώσεις» με στόχο να «πλήξει» την Τουρκία. Ο ερχομός του νεοεκλεγμένου προέδρου των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, έφερε αναταράξεις στις Αμερικανοτουρκικές σχέσεις όπου η

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

κυβερνητική ατζέντα των δημοκρατικών εισάγει μία νέα πολιτική κατεύθυνση η οποία διαφέρει από τις αποφάσεις των ρεπουμπλικάνων. Στις 14 Ιανουαρίου ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Χουλούσι Ακάρ (Aljazeera, 2020) ζήτησε από τον Μπάιντεν, όταν αναλάβει το αξίωμα, να επανεξετάσει το θέμα της άρσης των κυρώσεων. Εν τω μεταξύ, δε δίστασε να δηλώσει ότι η χώρα τούτη την ώρα διεξάγει νέες συνομιλίες με τη Ρωσία για αγορά νέων πυραύλων S-400 (Aljazeera, 2021). Συμπερασματικά, το ερώτημα της διευθέτησης των σχέσεων μεταξύ των τριών ηπείρων παραμένει ανοιχτό.

Οι τοποθετήσεις του Ερντογάν για τη Δύση παραπέμπουν σε μία κατάσταση «παρακμής» και με αυτή την σκέψη προχωρά στην άμεση αποκατάσταση των παλαιότερων συμμαχιών του.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

11

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΠΩΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ Ο ΓΕΡΜΑΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

Υπολογίζεται ότι περίπου τρία εκατομμύρια άνθρωποι τουρκικής καταγωγής ζουν σήμερα στη Γερμανία - ο μεγαλύτερος τουρκικός πληθυσμός εκτός Τουρκίας παγκοσμίως επηρεάζοντας τόσο την πολιτική, οικονομική και κοινωνική ζωή της, όσο και τις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών.

12 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Οικονομολόγος-Διεθνολόγος MA Relations Internationales- Sécurité, Paix et Conflits Université Libre De Bruxelles

Σ

τη Γερμανία, υπάρχουν τρία μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δεκαέξι μέλη του γερμανικού ομοσπονδιακού κοινοβουλίου, σαράντα οκτώ μέλη του κρατικού κοινοβουλίου και τετρακόσια είκοσι τρία μέλη δημοτικών συμβουλίων που είναι τουρκικής καταγωγής (Mfa.gov.tr., 2020). Είναι δε εξίσου σημαντικό να αναφερθεί ότι το 2019 η Τουρκία κατείχε τη 17η θέση στη λίστα των εμπορικών εταίρων της Γερμανίας (Mfa. gov.tr., 2020).

Η

στενή σχέση των δύο αυτών χωρών ακολουθεί μια μακρά και σχετικά άρρηκτη ιστορική διαδρομή, που εκκινεί από την Συνθήκη Ειρήνης του 1761, μεταξύ του Βασιλείου της Πρωσίας και της Υψηλής Πύλης, για να κορυφωθεί κατά τον 20ο αιώνα – ιδίως κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, με το σύμφωνο προσέλκυσης εργατικού δυναμικού μεταξύ Τουρκίας και (τότε Δυτικής) Γερμανίας το 1961, που οδήγησε και στην επακόλουθη μετανάστευση ενός μεγάλου αριθμού Τούρκων πολιτών στη Γερμανία (Deutsche Welle, 2012).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Αξίζει κάπου εδώ να σημειωθεί ο ρόλος του «επιτήδειου ουδέτερου» που ακολούθησε η Τουρκία στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την υπογραφή του συμφώνου φιλίας με τη Γερμανία τον Ιούνιο του 1941 από τους Φραντζ Φον Πάπεν και Σοκρού Σαράτζογλου (γνωστού και ως Türkisch-Deutscher Freundschaftsvertrag/ Türk-Alman Dostluk Paktı) καθώς και με τον εφοδιασμό των Ναζιστών με ποσότητες χρωμίου με αντάλλαγμα οπλισμό, στο απόγειο του αγώνα της Ευρώπης κατά των δυνάμεων του Άξονα.

Ο

πως είναι προφανές, η παραδοσιακή εγγύτητα των δύο αυτών χωρών είναι σε θέση να διαμορφώσει άσκηση πολιτικής όχι μόνο σε διμερές επίπεδο, αλλά και στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα μπορούσε να επηρεάσει ευρύτερα στρατηγικές και πολιτικές. Η ύπαρξη και μόνο στη Γερμανία ενός τουρκικού πληθυσμού ικανού, λόγω μεγέθους, να επηρεάσει εκλογικές διαδικασίες και αποτελέσματα (και κατ’ επέκταση την εσωτερική πολιτική ζωή συνολικά), συνιστά από μόνη της έναν επαρκή λόγο για τις εκάστοτε γερμανικές κυβερνήσεις

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Οπως είναι προφανές, η παραδοσιακή εγγύτητα των δύο αυτών χωρών είναι σε θέση να διαμορφώσει άσκηση πολιτικής όχι μόνο σε διμερές επίπεδο, αλλά και στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα μπορούσε να επηρεάσει ευρύτερα στρατηγικές και πολιτικές. να λειτουργούν εξευμενιστικά απέναντι στη «Μητέρα Τουρκία» και τα κελεύσματά της.Είναι γεγονός πως 1,55 εκατομμύρια Τούρκων κατοίκων στη Γερμανία διατηρούν την τουρκική τους υπηκοότητα και η ηγεσία Ερντογάν (από το 2002, οπότε και εξελέγη για πρώτη φορά) δεν έχει κρύψει ποτέ την επιθυμία και φιλοδοξία να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς και καθοδήγησης γι’ αυτούς. Αυτό το επιτυγχάνει μέσω τοπικών οργανώσεων του AKP στη Γερμανία, ή θρησκευτικών οργανώσεων όπως το Milli Görüs, το πλέον επιδραστικό ισλαμιστικό κίνημα της τουρκικής διασποράς στην Ευρώπη (Vielhaber 2012).

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

13

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η

Γερμανική πολιτική απέναντι στην Τουρκία επηρεάζεται εξίσου, αν όχι περισσότερο, από οικονομικούς λόγους. Κατά το 2017 το διμερές εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε στα 40 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως ο μεγαλύτερος όγκος εισαγωγών της Τουρκίας προέρχεται από τη Γερμανία. Εξίσου σημαντικό ρόλο κατέχουν και οι γερμανικές ξένες άμεσες επενδύσεις στην Τουρκία, οι οποίες ανέρχονται σε πάνω από 8 δισεκατομμύρια (UNCTAD 2020). Αντίστοιχης σπουδαιότητας είναι τα γερμανικά γεωπολιτικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο διαχρονικός ανταγωνισμός Γαλλίας-Γερμανίας και ο δυνητικός αποκλεισμός της δεύτερης στην περιοχή, καθιστά προτεραιότητα την ανάκτηση ελέγχου στη Μεσόγειο. Αυτό για να επιτευχθεί απαιτεί τη συμμαχία με την Τουρκία (με την οποία η κυβέρνηση Μακρόν έχει έλθει σε σχετική ρήξη) προκειμένου να προλάβει η Γερμανία τις εξελίξεις και να καμφθεί η όποια γαλλική και ιταλική επικράτηση.

14 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Ο

ι δε εξαγωγές όπλων από τη Γερμανία στην Τουρκία, ενισχύουν τη συμμαχία των δύο χωρών ακόμη περισσότερο, καθώς δημιουργούν σχέση εντονότερης αλληλεξάρτησης η οποία μπορεί να υποστηριχθεί και ιδεολογικά, βάσει του γεγονότος ότι και οι δύο χώρες αποτελούν μέλη της ΝΑΤΟϊκής συμμαχίας.

Και καθώς τα ζωτικά της συμφέροντα είναι αυτά που την ωθούν να το κάνει, παρακάμπτοντας στο ενδιάμεσο παραδοσιακούς της ανταγωνιστές, είναι αναμενόμενη τόσο η επιμονή όσο και η αποτελεσματικότητά της σε συγκεκριμένες αποφάσεις που αφορούν τις σχέσεις Ευρώπης-Τουρκίας.

Τα παραπάνω στοιχεία οδηγούν τη Γερμανία σε μια σειρά επιλογών έναντι της γείτονος, τόσο σε επίπεδο εσωτερικής πολιτικής, όσο και στα πλαίσια της ιδιότητάς της ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εξίσου σημαντικό ρόλο κατέχουν και οι γερμανικές ξένες άμεσες επενδύσεις στην Τουρκία, οι οποίες ανέρχονται σε πάνω από 8 δισεκατομμύρια (UNCTAD 2020).

Ως κραταιά οικονομία και οιονεί ηγέτιδα δύναμη της Ευρώπης, η Γερμανία έχει τον τρόπο και τα μέσα να επιβάλλει τη θέλησή της σε πολλές πτυχές που αφορούν την εξωτερική πολιτική της Ένωσης.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Σ

υχνά, γίνεται λόγος για «ομηρία» της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το γερμανοτουρκικό άξονα, δεδομένου ότι η Γερμανία βάζει τα δικά της συμφέροντα πάνω από τα γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά συμφέροντα της Ευρώπης. Πράγματι, κατά τη διάρκεια της γερμανικής προεδρίας, είδαμε να μπλοκάρονται με χαρακτηριστικό τρόπο ενέργειες κατά της Τουρκίας, όπως οι πολυπόθητες κυρώσεις που ζητούσε η Ελλάδα για τις ενέργειες της πρώτης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Π

αρόλα αυτά, δηλώσεις για περιορισμένη υπομονή της Γερμανίας από αξιωματούχους της κατόπιν επανειλημμένων τουρκικών απειθειών σε πλείστα ζητήματα γεωστρατηγικής φύσεως, όσο και το γεγονός ότι η Γερμανία είναι μόνο ένα κράτος μέλος της Ένωσης μεταξύ των υπόλοιπων εταίρων, υποδεικνύουν ότι η Ευρωπαϊκή Οικογένεια εξακολουθεί να πρωτεύει έναντι οποιασδήποτε διμερούς συμμαχίας με μη κράτη μέλη. Κατ’ επέκταση η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική δεν είναι δέσμια των συμφερόντων των ισχυρών της Ένωσης – πολλώ δε μάλλον, όταν δύναται να καταστεί επιζήμια για τους λιγότερο ισχυρούς.

Ως κραταιά οικονομία και οιονεί ηγέτιδα δύναμη της Ευρώπης, η Γερμανία έχει τον τρόπο και τα μέσα να επιβάλλει τη θέλησή της σε πολλές πτυχές που αφορούν την εξωτερική πολιτική της Ένωσης.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

15

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΕ ΚIΝΑ: ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚEΣ – ΕΜΠΟΡΙΚEΣ ΣΧEΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠEΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΧΡOΝΟΥ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΜΕΛΕΟΥΝΗ

Η Κίνα τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί ως ένας από τους βασικότερους δρώντες του διεθνούς συστήματος, καθώς είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως μετά τις ΗΠΑ. Η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας έχει οδηγήσει την ΕΕ να δημιουργήσει στενές οικονομικές και εμπορικές σχέσεις.

16 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Πολιτική Επιστήμων Διεθνολόγος

Σ

υγκεκριμένα, οι σχέσεις τους χρονολογούνται από το 1975 ενώ το 1978 υπογράφηκε εμπορική συμφωνία η οποία το 1985 εξελίχθηκε σε συμφωνία εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας (Trade and Cooperation Agreement) (EUR-Lex, 1985). Ωστόσο, τα γεγονότα της 4ης Ιουνίου 1989 στην πλατεία Τιεν Αν Μεν «πάγωσαν» τις μεταξύ τους σχέσεις. Το 1994 οι σχέσεις αποκαταστάθηκαν, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με τίτλο «Προς μία νέα στρατηγική για την Ασία» (Communities, 1994). Συγκεκριμένα, προώθησε τις μεταξύ τους σχέσεις σε τέσσερα επίπεδα:

στην υποστήριξη της μετάβασης προς μια ανοικτή κοινωνία με άξονα το κράτος δικαίου και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην καλύτερη ένταξη της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία, στην ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου και στην ενίσχυση της εικόνας της ΕΕ στην Κίνα. Εν συνεχεία, το Μάιο του 2000 υπογράφηκε διμερής συμφωνία ανάμεσα στην Κίνα και την ΕΕ που περιλάμβανε μια σειρά υποχρεώσεων για το άνοιγμα της αγοράς. Αξίζει να αναφερθεί ότι οι εν λόγω υποχρεώσεις ενσωματώθηκαν και στο πρωτόκολλο προσχώρησης της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2001).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

O

ι συμφωνίες αυτές καθώς και άλλες που ακολούθησαν αποτελούν τις βάσεις για τη στρατηγική εταιρική συνεργασία των δύο μερών. Η οικονομική και γεωπολιτική αλληλεξάρτηση των δύο πλευρών αποτυπώνεται στη «Στρατηγική ατζέντα συνεργασίας ΕΕ – Κίνας 2020» (EUR-Lex. , 2017), στην οποία παρουσιάζονται οι τομείς συνεργασίας των δύο μερών. Η ειρήνη και η ασφάλεια, η ευημερία, η βιώσιμη ανάπτυξη και οι ανταλλαγές μεταξύ των λαών αποτελούν τις τέσσερις βασικές κατηγορίες της εν λόγω στρατηγικής ατζέντας. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην κοινή ανακοίνωση του 2016 από τον Ύπατο Εκπρόσωπο της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τίτλο «Στοιχεία μιας νέας στρατηγικής της ΕΕ για την Κίνα», που αφορούσε μεταξύ άλλων την προώθηση της αμοιβαιότητας, των ίσων όρων και του θεμιτού ανταγωνισμού σε όλους τους τομείς συνεργασίας. Επιπλέον, δόθηκε έμφαση στην ενίσχυση των υποδομών, του εμπορίου, της ψηφιακής συνδεσιμότητας και της συνδεσιμότητας μεταξύ των λαών της Ευρώπης και της Κίνας με βάση μια ανοικτή και διαφανή πλατφόρμα που θα στηρίζεται σε συγκεκριμένες αρχές (EUR-Lex. , 2017).

T

ον Απρίλιο του 2019 πραγματοποιήθηκε σύνοδος κορυφής ΕΕ – Κίνας της οποίας τα αποτελέσματα ανέδειξαν τη συνεχιζόμενη προσπάθεια για συνεργασία στις παγκόσμιες προκλήσεις αλλά και στη διμερή οικονομική τους σχέση. Επιπλέον, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η κυβερνοασφάλεια και η κλιματική αλλαγή αποτελούν προκλήσεις, τις οποίες από κοινού συμφώνησαν ότι θα πρέπει να αντιμετωπίσουν.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η ειρήνη και η ασφάλεια, η ευημερία, η βιώσιμη ανάπτυξη και οι ανταλλαγές μεταξύ των λαών αποτελούν τις τέσσερις βασικές κατηγορίες της εν λόγω στρατηγικής ατζέντας.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

17

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Σ

ε συνέχεια της δέσμευσης της συνόδου κορυφής ΕΕ – Κίνας του 2019, για μια ολοκληρωμένη επενδυτική συμφωνία, η ΕΕ και η Κίνα ανακοίνωσαν στις 30 Δεκεμβρίου 2020 συμφωνία επενδύσεων (Comprehensive Agreement on Investment-CAI). Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η παρούσα συμφωνία έχει μεγάλη οικονομική σημασία και δεσμεύει αμφότερα τα μέρη σε μια επενδυτική σχέση βασισμένη σε αξίες που βασίζονται σε αρχές της αειφόρου ανάπτυξης. Μόλις τεθεί σε ισχύ, η συμφωνία CAI θα συμβάλει στην εξισορρόπηση της εμπορικής και επενδυτικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και της Κίνας. Επιπλέον, η Κίνα δεσμεύτηκε να παρέχει πρόσβαση στην αγορά της για τους επενδυτές της ΕΕ δίνοντας στις επιχειρήσεις βεβαιότητα και προβλεψιμότητα για τις δραστηριότητές τους (European Council, Council of the European Union, 2020).

18 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Μόλις τεθεί σε ισχύ, η συμφωνία CAI θα συμβάλει στην εξισορρόπηση της εμπορικής και επενδυτικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και της Κίνας.

Τ

έλος, η Συμφωνία περιλαμβάνει σημαντικές δεσμεύσεις για το περιβάλλον, το κλίμα (Συμφωνία του Παρισιού) και τα εργασιακά πρότυπα. Από την πλευρά της ΕΕ, θα πραγματοποιηθούν περαιτέρω εργασίες σύμφωνα με τους νομικούς κανόνες και τη διαδικασία υπογραφής, επικύρωσης και σύναψης της συμφωνίας (European Council, Council of the European Union, 2020). Οι δύο πλευρές θα επιδιώξουν να ολοκληρώσουν τις διαπραγματεύσεις για την προστασία των επενδύσεων εντός δύο ετών από την υπογραφή της CAI ενώ η διασφάλιση της επιτυχούς εφαρμογής αυτής της Συμφωνίας θα απαιτήσει υψηλού επιπέδου και συνεχή πολιτική δέσμευση με την Κίνα. Επίσης, η ΕΕ θα αποτιμήσει τη συνολική ανάπτυξη των σχέσεων της με την Κίνα, συμπεριλαμβανομένης ενδεικτικά της CAI και της εφαρμογής της σε όλες τις διαστάσεις της, κατά τη διάρκεια της γαλλικής Προεδρίας το 2022 (European Council, Council of the European Union, 2020).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Φαίνεται λοιπόν, ότι εκτός από τον οικονομικό και εμπορικό τομέα, η συνεργασία έχει εξελιχθεί και σε τομείς που αφορούν ζητήματα αντιμετώπισης διεθνών προκλήσεων όπως η κλιματική αλλαγή και η παγκόσμια διακυβέρνηση (Jochheim, 2019). Παρόλο που επικρατεί αισιοδοξία ανάμεσα στις δύο πλευρές αναφορικά με την οικονομική και εμπορική συνεργασία, τα τελευταία χρόνια το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επιστήσει την προσοχή στις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διενεργούνται στην Κίνα, όπως η θανατική ποινή, ο περιορισμός της ελευθερίας της έκφρασης και του συνεταιρίζεσθαι, και οι κατασταλτικές πολιτικές στο Θιβέτ και το Xinjiang.

@eureope

@political_scientists

Βασική αρχή της ΕΕ αποτελεί η θεμελίωση και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αντίθετα, η Κίνα δε φαίνεται να συνεργάζεται και αντιτίθεται σθεναρά σε οποιαδήποτε εξωτερική παρέμβαση στις εσωτερικές της υποθέσεις, κυρίως όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα (Jochheim, 2019) ενώ αν συνεχίσει την υιοθέτηση παρόμοιων πρακτικών ενδέχεται να της στερήσει τα οφέλη της εν λόγω συμφωνίας.

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

19

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ONE BELT ONE (CROSS)ROAD Οικονομολόγος

ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛH ΚΟΥΜΑΣIΤΗ ΜΑ

Το Belt and Road Initiative αποτελεί αναγέννηση του δρόμου του μεταξιού και από το 2013, τον κύριο πυλώνα εξωτερικής και εμπορικής στρατηγικής (foreign policy brand) της Κίνας.

Ο δρόμος, που επιδιώκει να ενώσει 71 χώρες σε τρείς ηπείρους (Ευρώπη, Ασία, Αφρική), εκτιμάται ότι θα κοστίσει πάνω από 8 τρις $, σε εθνικά και περιφερειακά έργα υποδομής (Asian Development Bank Institute, 2009). Φυσικά, μία στρατηγική τέτοιου βεληνεκούς δε θα μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς να έχει προηγηθεί μακροχρόνιος σχεδιασμός (εικόνα 2).

Εικόνα 1: One Belt One Road (Πηγή: (One Belt One Road Europe 2019), (Constantinescu και Ruta 2018)

20 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Εικόνα 2: Share in China’s exports of merchandise and infrastructure-related goods, by country, 2001-2017, Πηγή: (Constantinescu και Ruta 2018)

Ευρωπαϊκή Ένωση και Ηνωμένο Βασίλειο

Σ

το σημείο αυτό είναι σημαντικό να αναφερθεί η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου. Ξεκινώντας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία με ανακοίνωσή της δημοσιοποίησε τους κύριους άξονες συμφωνίας με την Κίνα “Comprehensive Agreement on Investment” (CAI). Η συμφωνία αυτή, με ελάχιστο εκτιμώμενο χρόνο ολοκλήρωσης, έως την τυπική της ισχύ, μετά την ψήφιση από τα εθνικά κοινοβούλια, το 2022, θα είναι η μεγαλύτερη που θα έχει συνάψει η Κίνα με οποιονδήποτε εταίρο (Council of the European Union , 2020).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Σ

υνεχίζοντας με το Ηνωμένο Βασίλειο, λόγω του Brexit, μία σειρά από σημαντικές αλλαγές που θα συμβούν θα παίξουν καθοριστικό ρόλο. Συγκεκριμένα, η παροχή υπηρεσιών της Ιρλανδίας και του City, θα μεταφερθεί πιθανότατα στη Φρανκφούρτη και η πρωτογενής παραγωγή της Σκωτίας και της Ουαλίας θα διοχετευθεί σε άλλες αγορές, όπως της Αμερικής ή/και της Ασίας.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

21

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Σ

το πλαίσιο αυτό το Ηνωμένο Βασίλειο, αξιοποιώντας πλήρως την ισχύ του Στέμματος, μέσω της Ινδίας, εντείνει τις έρευνες στον Αρκτικό Κύκλο, υπό το πρίσμα της μελέτης των περιβαλλοντολογικών επιπτώσεων στα Ιμαλάια και υπό την σκέπη της Συνθήκης Svalbard (The Maritime Executive, 2020). Με τον τρόπο αυτό επιχειρεί να αποτελέσει παρατηρητή των δράσεων της Ρωσίας στην περιοχή, διασφαλίζοντας και τη διατήρηση του βόρειου θαλάσσιου δρόμου. Επιπρόσθετα, αποτελεί ενεργό μέλος της αμυντικής συμφωνίας Five Power Defense Arrangements (FPDA), η οποία περιλαμβάνει τη Σιγκαπούρη, τη Μαλαισία, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, ενώ ταυτόχρονα φέρεται να επιδιώκει τη διεύρυνση του G7, δημιουργώντας την συμμαχία D-10, με συμμετοχή της Αυστραλίας, της Νότιας Κορέας και της Ινδίας, ως αντιστάθμισμα της υπεροχής της Κίνας στους τομείς του 5G.

Σ

ε ευρύτερο επίπεδο και εν αναμονή της επικαιροποίησης της εξωτερικής του πολιτικής, το ΗΒ κινείται σε δύο άξονες. Αφενός, στη διεύρυνση των εμπορικών του σχέσεων με τις ΗΠΑ και αφετέρου στην εδραιοποίησή του στην περιοχή του Ειρηνικού, όπως αποδεικνύεται και από την πρόθεσή του να μετασταθμεύσει σε μόνιμη βάση το Queen Elizabeth - το μεγαλύτερο πολεμικό πλοίο του στόλου του στον Ειρηνικό – στη ναυτική βάση Changi στη Singapore (Storey, 2020). Παράλληλα, δείχνουν να ισχυροποιούνται σκέψεις για ένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στην Comprehensive and Progressive Agreement for TransPacific Partnership (CPTPP) (Heritage, 2020).

Α

ναφορικά με τις σχέσεις του Ηνωμένου Βασιλείου με την Κίνα, δε θα ήταν ανακριβές να λεχθεί ότι κινούνται στα όρια, στην πορεία της ιστορίας, με τις τελευταίες κρίσεις να αφορούν τις επιμέρους σχέσεις με το Χονγκ Κονγκ (Congressional Research Service, 2020). Ειδικότερα, παρατηρούμε ότι το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών χαρακτηρίζεται από ανισότητα, με ξεκάθαρη επικράτηση των κινεζικών εξαγωγών, έναντι των βρετανικών.

Εικόνα 3: Top ten UK goods exports to China by type, 2019, Πηγή: (Ward 2020)

22 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Εικόνα 4: UK service exports to China by type of service, 2018, Πηγή: (Ward 2020)

Η θέση της Ελλάδας

Σ

το πλαίσιο αυτό αποτελεί ζητούμενο για την Ελλάδα, η τοποθέτησή της στον άξονα της διαδρομής του one belt one road και ειδικότερα η μείωση της συμμετοχής της Τουρκίας σε αυτή τη διαδρομή. Είναι γεγονός ότι γεωχωρικά η τοποθέτηση της χώρας μας δεν ευνοεί πλήρως τη σιδηροδρομική και γενικότερα τη χερσαία διέλευση αγαθών. Αντίθετα, αποτελεί μονόδρομο το υδάτινο μονοπάτι της διώρυγας του Σουέζ. Κατά συνέπεια, η ενδυνάμωση των συμμαχιών με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, σε συνδυασμό με την υποστήριξη της Κύπρου, θα πρέπει να αποτελούν σημείο εστίασης της ελληνικής ακολουθούμενης εξωτερικής πολιτικής.

@eureope

@political_scientists

Π

αράλληλα, κρίνεται απολύτως απαραίτητο να προβληθεί στο μέγιστο βαθμό το μεγαλύτερο μειονέκτημα της Τουρκίας, αυτό της πολιτικής αστάθειας και του επεκτατισμού. Βασικό στοιχείο ενδεχόμενης επιτυχίας αποτελεί η αναγκαιότητα να εγκαταλείψουμε την λογική μηδενικού κέρδους για τον αντίπαλο, που εφαρμόζει διαχρονικά η Τουρκία και να αναδείξουμε ως μείζον ζήτημα την ξεκάθαρη τάση της προς την ανατολή, γεγονός που αποτελεί ήδη την αιτία της διαρκούς επανεξέτασης ΝΑΤΟϊκών βάσεων, καθώς και επενδύσεων (βλ. περίπτωση Volkswagen).

@hapscorg

Στο πλαίσιο αυτό αποτελεί ζητούμενο για την Ελλάδα, η τοποθέτησή της στον άξονα της διαδρομής του one belt one road και ειδικότερα η μείωση της συμμετοχής της Τουρκίας σε αυτή τη διαδρομή.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

23

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Κ

ρίνεται σκόπιμο να διευκρινιστεί ότι αυτό αποτελεί το μοναδικό όπλο της Ελλάδας απέναντι στη γείτονα, δεδομένου ότι η Τουρκία διαθέτει πολυπληθέστερο και φθηνότερο ανθρώπινο δυναμικό, εύπλαστο νομικό περιβάλλον, ιστορικές σχέσεις τόσο με τη Βρετανία όσο και με τις χώρες της Ανατολής και ισχυρούς δεσμούς με τις χώρες του Ισλάμ και κυρίως το Ιράν, το οποίο αποτελεί μέλος (πυρήνα) του κινεζικού δρόμου. Με γνώμονα όλα τα παραπάνω, η Ελλάδα και η Κύπρος, στο κρίσιμο αυτό σταυροδρόμι, οφείλουν να εκμεταλλευτούν στο έπακρο τα δεδομένα. Οι δύο χώρες αποτελούν κράτη μέλη της ΕΕ, η οποία επίκειται να συνάψει συμφωνία με την Κίνα, όπως προαναφέρθηκε, με την Ελλάδα να περιλαμβάνεται στο θαλάσσιο κανάλι επικοινωνίας που επιθυμεί να δημιουργήσει η Κίνα. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι τόσο η Ελλάδα, όσο και η Κύπρος, εμφανίζουν έλλειψη παραγωγικής και πληθυσμιακής υπόστασης, στον παγκόσμιο χάρτη, συγκρινόμενες με διεθνείς

24 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Με γνώμονα όλα τα παραπάνω, η Ελλάδα και η Κύπρος, στο κρίσιμο αυτό σταυροδρόμι, οφείλουν να εκμεταλλευτούν στο έπακρο τα δεδομένα.

παραγωγικές δυνάμεις. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να παρουσιάσουν αντιπρόταση, αξιοποιώντας τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα. Συγκεκριμένα η Ελλάδα θα πρέπει να επενδύσει σε δύο βασικούς τομείς, σε παγκόσμιο επίπεδο: — Ο πρώτος τομέας συνδέεται με την ιστορική παράδοση της χώρας μας, δηλαδή τη θάλασσα. Θα πρέπει να επενδύσουμε σε τρεις βασικούς πυλώνες, τους οποίους με το πέρασμα των χρόνων και την ανάπτυξη του τριτογενούς τομέα παραγωγής, έχουμε αποδυναμώσει. Αυτοί είναι η κατασκευή (εμπορικών) πλοίων, η περαιτέρω ανάπτυξη των σχολών εμπορικού ναυτικού και η χρηματοδότηση έργων υποδομής.

— Ο δεύτερος τομέας, σχετίζεται κυρίως με την ικανοποίηση της ζήτησης από πλευράς Κίνας, χωρίς να αποσυνδέει τον παράγοντα της ιστορίας μας. Συγκεκριμένα, με 300 εκατομμύρια Κινέζων (World Health Organization, 2020) να αποτελούν καπνιστές και την εν γένει τάση της Αγγλίας, να αντισταθμίζει απώλειες από εισαγωγές, η επένδυση στην παραγωγή καπνού στην Ελλάδα, αποτελεί, αν μη τι άλλο, μιαν αξιόλογη εικασία.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η

Κύπρος, ως χώρα που συμμετέχει στο commonwealth, θα πρέπει να αποτελέσει τη δίοδο προς τον αγγλικό παράγοντα και τις όποιες εμπορικές συμφωνίες συνάψει το Ηνωμένο Βασίλειο, με την προοπτική να παραστήσει τη σύγχρονη Ινδία σε ενδεχόμενο πόλεμο του οπίου, εκμεταλλευόμενη παράλληλα το ευνοϊκό φορολογικό της καθεστώς. Η χώρα μας, ως κράτος μέλος της Ε.Ε. εμφανίζει ελάχιστα περιθώρια πλήρους αυτόνομης εμπορικής πολιτικής. Ένα από αυτά είναι η αμυντική βιομηχανία, ελλείψει ενιαίας αμυντικής πολιτικής της στην Ε.Ε. Συμπληρωματικά, λοιπόν, στα ανωτέρω, η επίτευξη επιμέρους αμυντικών συμφωνιών με χώρες εκτός Ε.Ε., όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντιστάθμισμα στον κίνδυνο αποτυχίας του εγχειρήματος Ε.Ε. – Κίνας.

@eureope

@political_scientists

Μ

ε τον τρόπο αυτό οι δύο χώρες θα καταφέρουν τρία βασικά αποτελέσματα:

Πρώτον, θα αποκτήσουν ισχυρούς, εμπορικούς δεσμούς με δύο κορυφαίους εταίρους (lobbies) ταυτόχρονα (UK και EU - Κίνα). Δεύτερον, οι εμπορικοί αυτοί δεσμοί την ισχυροποιούν σε κάθε επίπεδο, σε σχέση με το μόνιμο ανταγωνιστή της στην Αν. Μεσόγειο, την Τουρκία. Τέλος, θα αυξήσει τις παραγωγικές δυνατότητες της εγχώριας οικονομίας της, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας, αυξάνοντας το ΑΕΠ και την αυτονομία της και εν τέλει, τροποποιώντας το παραγωγικό της μοντέλο, το οποίο θα ακολουθήσει έτσι τις τάσεις επιστροφής στο δευτερογενή τομέα παραγωγής και τη σύγχρονη εκβιομηχάνιση.

Κλείνοντας, ας μην ξεχνάμε ότι οι πόλεμοι συνήθως γίνονται με αφορμή το εμπόριο. Οι εμπορικές σχέσεις είναι ο βασικός παράγοντας αποτροπής ενός πολέμου και ισχυροποίησης συμμαχιών. Κατά συνέπεια, αν δεν μπορείς να είσαι ο έμπορος/ εταίρος, θα πρέπει σίγουρα να αποτελείς μέρος του εμπορικού δρόμου.

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

25

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚH EΝΩΣΗ & ΤΟΥΡΙΣΜOΣ TOY ΗΛIΑ ΤΣΑΚΑΓΙAΝΝΗ

Η Ευρώπη είναι ο κορυφαίος τουριστικός προορισμός στον κόσμο. Ο τουρισμός είναι στο επίκεντρο ενός τεράστιου οικοσυστήματος επιχειρήσεων που συμβάλλουν σημαντικά στην ευημερία και την απασχόληση σε όλα τα κράτη μέλη.

26 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Φοιτητής Οικονομικών Επιστημών Συνεισφέρει το 10% του ενωσιακού ΑΕΠ και έχει ηγετική θέση παγκοσμίως με 40% των διεθνών αφίξεων. Το 85% των Ευρωπαίων περνούν τις καλοκαιρινές διακοπές τους στις χώρες της Ε.Ε. To 12 % της απασχόλησης προέρχεται από τον τομέα του τουρισμού, κάτι που αντιστοιχεί σε 23 εκατομμύρια άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας, με το 37% των εργαζομένων να είναι κάτω των 35 ετών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2021). Ο τουρισμός αναφέρεται πολύ συχνά ιδίως για τις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου ως η βαριά βιομηχανία τους. Την εποχή της πανδημίας, δυστυχώς, ο τομέας του τουρισμού είναι ένας απ’ αυτούς που πλήττονται περισσότερο. Οι ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, ως απόρροια της πανδημίας έχουν αποδεκατίσει την τουριστική βιομηχανία, η οποία συνιστά σημαντικό παράγοντα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Τα έσοδα αναμένεται να μειωθούν κατά 50% για ξενοδοχεία και εστιατόρια, 70% για ταξιδιωτικούς πράκτορες και ταξιδιωτικά γραφεία και 90% για κρουαζιέρες και αεροπορικές εταιρείες. Η Ευρώπη αντιπροσωπεύει το ήμισυ των τουριστικών αφίξεων στον κόσμο και η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη για τις ευρωπαϊκές χώρες που εξαρτώνται από τον τουρισμό, όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Γαλλία και η Ελλάδα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2021).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Σ

τις 19 Ιουνίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε υπέρ της ανάληψης περισσότερων δράσεων για την στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων που επλήγησαν από την κρίση και την ενίσχυση του τομέα μέσω ενός ειδικού κονδυλίου του προϋπολογισμού. Οι ευρωβουλευτές είπαν ότι η κρίση αυτή πρέπει να θεωρηθεί ως ευκαιρία εκσυγχρονισμού του τουριστικού κλάδου της ΕΕ μέσω της προαγωγής κοινωνικά υπεύθυνων και φιλικών για το περιβάλλον μορφών τουρισμού (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2021).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Σ

ύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού των Ηνωμένων Εθνών, από τις 18 Μαΐου, το 100% των παγκόσμιων τουριστικών προορισμών θέσπισε προσωρινούς ταξιδιωτικούς προορισμούς ως απάντηση στην έξαρση του ιού, το 75 % των οποίων έθεσε σε ισχύ πλήρη απαγόρευση του διεθνούς τουρισμού (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2021).

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

27

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Π

ολλοί ταξιδιώτες είχαν δυσκολευτεί να επιστρέψουν στη χώρα τους. Παράλληλα, οι τουριστικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ρευστότητας, καθώς υπάρχουν πολύ λίγες νέες κρατήσεις και μεγάλος αριθμός αιτήσεων για επιστροφές χρημάτων μετά από ακυρώσεις. Οι αερομεταφορές υφίστανται μια άνευ προηγουμένου πίεση (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2021). Οι επιχειρήσεις και όσοι εργάζονται στον τουριστικό τομέα επωφελούνται ήδη από τα μέτρα της Ε.Ε. που ελήφθησαν για την αντιμετώπιση της κρίσης όπως: η στήριξη της ρευστότητας, οι φορολογικές ελαφρύνσεις, η χαλάρωση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, καθώς και η προσωρινή αναστολή των κανόνων της ΕΕ σχετικά με τις χρονοθυρίδες απογείωσης και προσγείωσης των αεροδρομίων με στόχο την αποφυγή άδειων πτήσεων.

28 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Παράλληλα, οι τουριστικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ρευστότητας, καθώς υπάρχουν πολύ λίγες νέες κρατήσεις και μεγάλος αριθμός αιτήσεων για επιστροφές χρημάτων μετά από ακυρώσεις. Οι αερομεταφορές υφίστανται μια άνευ προηγουμένου πίεση (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2021).

Γ

ια την προστασία των επιβατών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές και συστάσεις για τον τουρισμό και τις μεταφορές. Στόχος της ήταν να βοηθήσει τις χώρες της ΕΕ να άρουν σταδιακά τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς, να αποκαταστήσουν τις υπηρεσίες μεταφορών και να ανοίξουν εκ νέου οι τουριστικές επιχειρήσεις.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η

πρόταση περιλαμβάνει κοινά κριτήρια και κατώτατα όρια για τη θέσπιση περιοριστικών μέτρων, την αξιολόγηση κινδύνων σε ολόκληρη την Ε.Ε. και την διαχείριση της άφιξης ταξιδιωτών που προέρχονται από ζώνες «υψηλού κινδύνου». Οι χώρες που αποφασίζουν να θεσπίσουν περιορισμούς θα πρέπει να ενημερώσουν το κοινό με σαφή και έγκαιρο τρόπο (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2021).

Σ

ε ψήφισμα που εγκρίθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου, το Κοινοβούλιο υποστήριξε την πρόταση της Επιτροπής για το συντονισμό των ταξιδιωτικών περιορισμών και ζήτησε την εναρμόνιση των υγειονομικών αξιολογήσεων και άλλων μέτρων. Συμπερασματικά, η πανδημία έφερε γρήγορες αλλαγές σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Από αυτές τις αλλαγές δεν θα μπορούσε να ξεφύγει και ο τομέας του τουρισμού. Οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης κινούνται στην κατεύθυνση του συντονισμού των κρατικών πολιτικών των κρατών μελών στον τομέα αυτό, γεγονός που στο μέλλον θα ενισχύσει ακόμα περισσότερο τον τουρισμό στην Ε.Ε.

Οι χώρες που αποφασίζουν να θεσπίσουν περιορισμούς θα πρέπει να ενημερώσουν το κοινό με σαφή και έγκαιρο τρόπο (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2021).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

29

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

COVID-19. ΘΕΤΙΚΟΣ Ή ΑΡΝΗΤΙΚΟΣ Ο ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ; Ένα «rapid test» στη παγκόσμια οικονομία TΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΣ ΤΖΩΡΟΥ

Η εξάπλωση του κορωνοϊού αδιαμφησβήτητα αποτελεί ένα πρωτοφανές «σοκ» για την παγκόσμια οικονομία.

30 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Οικονομική Αναλύτρια

Ο

ιός και τα μέτρα περιορισμού για τη μείωση του αριθμού των ασθενών, έχουν τοποθετήσει μεγάλα τμήματα της παγκόσμιας οικονομίας σε παύση για αρκετούς μήνες με σημαντικό αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία. Παρότι, ωστόσο θα ισχυρίζονταν κανείς πως η πανδημία του Covid-19 δεν είναι η πιο σοβαρή παγκόσμια κρίση υγείας, έπειτα από τη μεγάλη γρίπη του 1918, σίγουρα πρόκειται να γίνει μια από τις πιο οικονομικά δαπανηρές πανδημίες στην πρόσφατη ιστορία.

Η

κλίμακα και η αυστηρότητα των περιοριστικών μέτρων που εισήχθησαν τον Μάρτιο, έφεραν συγχρονισμένη «ακινησία». Η αυξημένη αναταραχή ενίσχυσε αυτό το αρχικό σοκ, καθώς οι χρηματοπιστωτικές αγορές ήρθαν αντιμέτωπες με μια ιστορικά παγκόσμια ξαφνική παύση. Στο πλαίσιο της υψηλής παγκοσμιοποίησης και της μόχλευσης σε τομείς όπως τα νοικοκυριά και οι εταιρείες, οι μηχανισμοί βραχυπρόθεσμης ενίσχυσης ήταν αισθητά πιο ισχυροί απ’ ότι σε προηγούμενες επιδημίες.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά ανέδειξαν την πανδημία του Covid-19 ως μοναδική, οδηγώντας σε απότομες και γρήγορες αναθεωρήσεις στις οικονομικές προβλέψεις. Αρκετοί οικονομολόγοι αύξησαν την πιθανότητα μείωσης του ΑΕΠ κατά το ήμισυ βραχυπρόθεσμα, ως αποτέλεσμα των lockdowns παγκοσμίως. Αυτές οι υποθέσεις οδήγησαν σε νέες εκτιμήσεις μεγαλύτερες τάξης και μεγέθους από τις προηγούμενες.

@eureope

@political_scientists

Στα τέλη Μαρτίου, ο ΟΟΣΑ υπολόγισε πως οι αναστολές λειτουργίας σε μεγάλη κλίμακα μπορεί να επιφέρουν απώλεια του ΑΕΠ περίπου 20-25% για κάθε μήνα εφαρμογής αυτής της διακοπής, υπονοώντας πως σε ένα τρίμηνο παύσης θα προκαλούσε πτώση 5-7% στο ετήσιο ΑΕγχΠ (OECD , 2020).

@hapscorg

Τ

ο οικονομικό κόστος της πανδημίας του Covid-19 μπορεί να αντιπροσωπευθεί από το ΑΕγχΠ, δηλαδή τη διαφορά μεταξύ των τρεχουσών προβλέψεων και των προοπτικών πριν από τον Covid-19. Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του ΙΜF (2020) που κυκλοφόρησαν στις 14 Απριλίου, οι απώλειες παραγωγής στις ΗΠΑ αλλά και στην παγκόσμια παραγωγή το 2020 εκτιμώνται σε 8% και 6% αντίστοιχα (World Economic Outlook, 2020).

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

31

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Αυτά τα κόστη είναι συγκριτικά πολύ μεγαλύτερα από το εκτιμώμενο κόστος προηγούμενων επιδημιών, και υπερβαίνει εκείνο κατά τη διάρκεια της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008 - όταν οι χώρες του ΟΟΣΑ έχασαν κατά μέσο όρο μόλις 3% του ετήσιου ΑΕΠ (World Bank, 2014). Επίσης, οι πιθανές μακροπρόθεσμες ζημίες από το παρατεταμένο οικονομικό κλείσιμο, αν και δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν, δυνητικά είναι πολύ σημαντικές. Οι εταιρείες που οδηγήθηκαν σε πτώχευση μετά την άρση του περιορισμού, είναι γεγονός πως δεν θα συνεισφέρουν πια στην παραγωγή και ως εκ τούτου θα μπορούσαν να κλονίσουν την εφοδιαστική αλυσίδα των επιζώντων επιχειρήσεων. Οι απολυθέντες εργαζόμενοι θα μπορούσαν να χάσουν σημαντικές δεξιότητες και μακροχρόνιες σχέσεις με εταιρείες, κάτι το οποίο για να αποκατασταθεί εκτός του ότι είναι δαπανηρό, χρειάζεται και πολύ χρόνο. Οι δυσκολίες και η αποθάρρυνση θα μπορούσαν με τη σειρά τους να έχουν αντίκτυπο στην παραγωγικότητα της εργασίας.

32 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Εμπειρίες από προηγούμενες υφέσεις δείχνουν ότι αυτές οι ουλές στον οικονομικό ιστό μπορεί να είναι βαθιές και επίμονες. Ωστόσο μπορούμε να εξάγουμε ορισμένα συμπεράσματα ή σημεία αναφοράς: Πρώτον, το εκτιμώμενο κόστος της επιδημίας ποικίλλει σημαντικά, ανάλογα με τη σοβαρότητά της και τον τρόπο αντιμετώπισής της. Δεύτερον, το μακροοικονομικό κόστος μπορεί να υλοποιηθεί τόσο μέσω της προσφοράς όσο και της ζήτησης. Τρίτον, μια πανδημία μπορεί να έχει μακροχρόνιες δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομία. Από την πλευρά της προσφοράς, διαπιστώνουμε ότι, το πιο σημαντικό κόστος ήταν η θνησιμότητα και η μείωση του εργατικού δυναμικού. Μια εφάπαξ μείωση στο εργατικό δυναμικό θα αύξανε τον λόγο κεφαλαίου προς εργασία και θα ήταν δυνατό να μειώσει το ποσοστό απόδοσης στο κεφάλαιο, επιβραδύνοντας

τον ρυθμό της συσσώρευσης κεφαλαίου και της αύξησης του ΑΕΠ για πολλά χρόνια. Η πανδημία μπορεί επίσης να μειώσει στο διηνεκές τη συνολική ζήτηση. Τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα ενός δείγματος 12 μεγάλων επιδημιών στην Ευρώπη που χρονολογούνται από τον 14ο αιώνα, επιβεβαιώνουν ότι οι πανδημίες ακολουθήθηκαν από πολλές δεκαετίες χαμηλών φυσικών επιτοκίων, λόγω της υψηλότερης προληπτικής αποταμίευσης και της ύφεσης των επενδυτικών ευκαιριών. Πράγματι, σε αντίθεση με τους πολέμους, οι πανδημίες δεν καταστρέφουν το φυσικό κεφάλαιο και συνήθως δημιουργούν μια μακρά περίοδο πλεονάσματος κεφαλαίου ανά επιζώντα εργαζόμενο.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η

παρακολούθηση, ο περιορισμός και ο μετριασμός των επιπτώσεων του ιού χρήζουν άμεσης προτεραιότητας. Οι έγκαιρες και αποφασιστικές ενέργειες των αρχών υγείας, των κεντρικών τραπεζών, των φορολογικών ρυθμιστικών και εποπτικών αρχών μπορούν να βοηθήσουν στον περιορισμό της πανδημίας του ιού και να αντισταθμίσουν τις οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας.

Οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να στηρίξουν τη ζήτηση και την εμπιστοσύνη, αποτρέποντας τη σύσφιξη των χρηματοοικονομικών συνθηκών, μειώνοντας το κόστος δανεισμού για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις και διασφαλίζοντας τη ρευστότητα της αγοράς. Επιπλέον, η δημοσιονομική πολιτική πρέπει να ενισχυθεί για να παρέχει αρκετά μεγάλη υποστήριξη σε άτομα και εταιρείες που έχουν επηρεαστεί από την πανδημία. Τέλος, οι κανονιστικές και εποπτικές ενέργειες πρέπει να στοχεύουν στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της ευρωστίας του τραπεζικού συστήματος, διατηρώντας παράλληλα την οικονομική δραστηριότητα.

Η

ανάλυση κόστουςοφέλους στις πολιτικές για την υγεία σίγουρα υπερβαίνει τη λογιστική αντιμετώπιση των οικονομικών κερδών και ζημιών. Αλλά ακόμη και από μια στενή οικονομική προοπτική, η κατάλληλη πορεία δράσης δεν είναι καθόλου διευθετημένη. Από τη μία πλευρά, οι υψηλές απώλειες παραγωγής από τις παγκόσμιες προσπάθειες περιορισμού της πανδημίας Covid-19 είναι άνευ προηγουμένου.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Από την άλλη πλευρά, δεν είναι σαφές εάν το αντίθετο σενάριο θα ήταν λιγότερο δαπανηρό - μια ανεξέλεγκτη πανδημία όπως η μεγάλη γρίπη του 1918 η οποία είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές και επίμονες ζημιές. Απαιτείται βαθύτερη κατανόηση των καναλιών μετάδοσης του Covid-19 στην οικονομία, της αλληλεπίδρασης μεταξύ οικονομικών αποφάσεων και της επιδημίας, και των αντισταθμίσεων πολιτικής.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

33

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ ΣΧΟΙΝΑΣ Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

34 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Το χαρτοφυλάκιο που κατέχετε σήμερα αφορά στην Προώθηση του Ευρωπαϊκού Τρόπου Ζωής, το οποίο χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα απαιτητικό και με αρμοδιότητες που δεν είναι πάντα εύκολο να αποτιμηθούν. Πώς θα εξηγούσατε στους Ευρωπαίους πολίτες της το περιεχόμενό του και ποιες δράσεις της ΕΕ στηρίζουν και προωθούν τον Ευρωπαϊκό Τρόπο Ζωής; Ο Ευρωπαϊκός Τρόπος Ζωής είναι όλα όσα απολαμβάνει η δική σας γενιά, και όλα όσα έχτισαν οι γενιές πριν από εσάς. Στο χαρτοφυλάκιο μου θα βρείτε όλα τα δομικά συστατικά και τις αξίες αυτού του τρόπου ζωής. Πρώτον μια Ευρώπη που προστατεύει κάθε πολίτη απέναντι σε κάθε απειλή, ψηφιακή ή όχι, προαπαιτούμενο ανάπτυξης και ευημερίας σε μια ελεύθερη κοινωνία. Την δημόσια υγεία, που σήμερα διασφαλίζει προσβάσιμα εμβόλια για όλους. Την μετανάστευση και το άσυλο, που προσφέρει για πρώτη φορά ένα ειλικρινές, δίκαιο και ρεαλιστικό πλαίσιο για κάθε Κράτος Μέλος αλλά και τους ανθρώπους που πραγματικά έχουν ανάγκη την προστασία της ΕΕ.

@eureope

@political_scientists

Δεύτερον, μια Ευρώπη αξιών, ευκαιριών και κινητικότητας. Με τον πολιτισμό, την κληρονομιά και την ιστορική μας ταυτότητα αλλά και τον διαθρησκειακό διάλογο που επιτρέπει στους πιστούς κάθε θρησκείας και κάθε δόγματος να εκφράζονται ελεύθερα.

Η Ευρωπαϊκή απάντηση στη πανδημία είναι ένα ομοσπονδιακό άλμα, ένα κολοσσιαίο βήμα ολοκλήρωσης.

Την εκπαίδευση και τα προγράμματα Erasmus που είμαι σίγουρος ότι πολλοί από εσάς έχετε βιώσει και που διευρύνουν τους ορίζοντες των νέων ευρωπαίων. Τις δεξιότητες, που προσφέρουν νέες ευκαιρίες σε όλους. Τον αντισημιτισμό και την καταπολέμηση κάθε μισαλλοδοξίας και ρατσισμού που δεν ταιριάζουν με την ποικιλόμορφη ευρωπαϊκή μας ταυτότητα.

@hapscorg

Όλα αυτά μαζί, είναι ο Ευρωπαϊκός Τρόπος Ζωής. Είναι ξεχωριστή τιμή το ότι ανέλαβα αυτές τις ευθύνες, ως ο πρώτος Έλληνας Αντιπρόεδρος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή από την ένταξη της Ελλάδας στην Ενωμένη Ευρώπη. Σε ποια σημεία πιστεύετε ότι συναντιούνται η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα του 1950 -που σκοπό είχε την οικονομική και πολιτική ένωση έξι ευρωπαϊκών χωρών, με στόχο την εξασφάλιση διαρκούς ειρήνης- με την Ευρωπαϊκή Ένωση του 2021; Η Ευρώπη εξαπλώθηκε ως ένα ζητούμενο ειρήνης, δημοκρατίας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Αυτή είναι η πραγματικότητα, η ιστορική αλήθεια που δεν αμφισβητείται. Όποια χώρα συμμετείχε στο εγχείρημα, κατάκτησε ένα καλύτερο μέλλον, ένα καλύτερο βιοτικό επίπεδο για τους νεότερους. Είμαστε μια ήπειρος ειρήνης και δημοκρατίας. Το τελειότερο πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο που γνώρισε ποτέ ο πλανήτης, με ελεύθερους πολίτες που σπουδάζουν, εργάζονται, συμβιώνουν μαζί χωρίς περιορισμούς.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

35

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Μια κοινωνία με ασφάλεια. Σήμερα, το κολοσσιαίο επίτευγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας, της Στρατηγικής για τα Εμβόλια και το Ταμείο Ανάκαμψης, η Ευρωπαϊκή απάντηση δηλαδή στην πανδημία, είναι η σύγχρονη Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα. Ένα ιστορικό άλμα στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση για μια νέα εποχή ενότητας και συλλογικής πορείας. Πόσο έχει πληγεί έως σήμερα η ενοποιητική διαδικασία και η αξιοπιστία της ΕΕ από γεγονότα όπως η αποχώρηση της Μεγάλης Βρετανίας και ο συνασπισμός των χωρών του Βίσεγκραντ; Όπως κάθε διαζύγιο, η αποχώρηση της Μεγάλης Βρετανίας από την ΕΕ είναι μια λυπηρή υπόθεση. Η απόφαση της είναι σεβαστή, όμως προς απογοήτευση κάθε Κασσάνδρας, σήμερα ουσιαστικά ενισχύει την ενότητα της ΕΕ. Οι λαϊκιστές πάντα θα ανακαλύπτουν μια θεωρία η οποία πάντα θα διαψεύδεται.

36 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Εντός και εκτός ΕΕ. Τώρα στην Ευρώπη των 27 είναι λογικό σε περίοδο μεγάλων κρίσεων, όπως και η πανδημική κρίση, ο νέος προϋπολογισμός ή η διαχείριση του μεταναστευτικού, να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις ή προτεραιότητες. Αυτό ακριβώς είναι η Ευρώπη. Μέσα από τον διάλογο καταλήγουμε σε δίκαιους συμβιβασμούς. Την ίδια όμως στιγμή το κοινό μας συμφέρον κατοχυρώνεται από την αλληλεγγύη και την κοινή δράση. Την μεγαλύτερη εσωτερική αγορά στον κόσμο. Το δεύτερο παγκόσμιο νόμισμα αναφοράς. Την ισχύ μας στο διεθνές εμπόριο. Όσοι νομίζουν ότι θα πετύχουν μόνοι τους, θα πρέπει να μας το αποδείξουν. Και τα πρώτα σημάδια δεν είναι ενθαρρυντικά ότι θα το καταφέρουν.

Όπως έχετε δηλώσει, σκοπός της Επιτροπής είναι να εγκριθεί μέσα στο 2021 το Νέο Σύμφωνο για την Μετανάστευση και το Άσυλο. Τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου έχουν επωμιστεί τεράστιο βάρος λόγω των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών. Τι θα αλλάξει στην πράξη στις συνθήκες κράτησης, όσων αιτούνται άσυλο, και τι θα απαντούσατε σ’ αυτούς που φοβούνται ότι η αλληλεγγύη προς τις χώρες πρώτης εισόδου δεν θα είναι αρκετή; Στο μεταναστευτικό, η κατάσταση στα ελληνικά νησιά και στην Κεντρική Μεσόγειο είναι πολύ απλά το αποτέλεσμα της έλλειψης μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής πολιτικής μετανάστευσής και ασύλου. Η Μόρια είναι το αποτέλεσμα της έλλειψης σχεδίου, δεν ήταν σχέδιο. Σήμερα, αφού δοκιμάσαμε κάθε πιθανή εναλλακτική καταθέσαμε μια πρόταση που λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες όλων και δίνει απαντήσεις σε κάθε πτυχή του προβλήματος.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Όσοι νομίζουν ότι θα πετύχουν μόνοι τους, θα πρέπει να μας το αποδείξουν.

Ένα σύμφωνο με έναν μηχανισμό αλληλεγγύης που θα ενεργοποιείται ώστε όλα τα κράτη να επιμερίζονται δίκαια τα βάρη. Σε αντίθεση με το Δουβλίνο που δεν παρέχει καμιά λύση αλληλεγγύης, αλλά μετακυλύει στις χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, δυσανάλογα βάρη. Πλέον δεν θα διαχειρίζονται τα αιτήματα ασύλου για παράδειγμα η Ελλάδα ή Ιταλία στα σημεία εισόδου, αλλά και άλλα Κράτη Μέλη. Αυτό θα λειτουργεί παράλληλα, μεταξύ άλλων, με ένα πλαίσιο επιστροφών σε συνεργασία με τις τρίτες χώρες όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν. Αλληλεγγύη και υπευθυνότητα πάνε μαζί. Η ΕΕ τα τελευταία 12 χρόνια βίωσε δύο μεγάλες κρίσεις: την οικονομική και την προσφυγική. Πιστεύετε ότι η συνεργατική αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης από τα κράτη-μέλη και η από κοινού διαχείριση της διαδικασίας εμβολιασμού για τον Covid-19, συμβάλλει αποτελεσματικά στην ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας και στην προώθηση του Ευρωπαϊκού Τρόπου Ζωής; Ιστορικά, η ΕΕ υπό πίεση λειτουργεί γρηγορότερα και ενισχύεται. Σήμερα για παράδειγμα έχουμε τον πιο ολοκληρωμένο μηχανισμό ελέγχου τροφίμων στον κόσμο, ως αποτέλεσμα των διατροφικών κρίσεων του παρελθόντος.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Στην οικονομία ξεπεράσαμε την πρόσφατη κρίση όλοι μαζί. Στο μεταναστευτικό έχουμε μάθει από τα λάθη του παρελθόντος και σήμερα έχουμε καταθέσει ένα ρεαλιστικό και ολοκληρωμένο σχέδιο. Η Ευρωπαϊκή απάντηση στη πανδημία είναι ένα ομοσπονδιακό άλμα, ένα κολοσσιαίο βήμα ολοκλήρωσης. Το εμβληματικό Ταμείο Ανάκαμψης, που θα δώσει με μοναδικό τρόπο την δυνατότητα στις ευρωπαϊκές οικονομίες να χτίσουν ένα νέο παραγωγικό μοντέλο και φυσικά να κλείσουν τις πληγές της παγκόσμιας αυτής κατάστασης. Η νέα Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας που έχει στο πυρήνα της τα εμβόλια είναι το επιστέγασμα αυτής της προσπάθειας. Οι κρίσεις δυναμώνουν την Ευρώπη. Η ακινησία είναι αυτή που την απειλεί.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

37

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ο Ισραηλινός ιστορικός και ακαδημαϊκός Γιουβάλ Νόα Χαράρι έχει δηλώσει ότι «…η δημοκρατία είναι σαν ένα σπάνιο λουλούδι που δεν μπορεί να αναπτυχθεί παντού, ενώ η δικτατορία είναι σαν ένα αγριόχορτο που μπορεί να αναπτυχθεί οπουδήποτε.» Μετά την πρόσφατη εισβολή στο Καπιτώλιο, την προκλητική συμπεριφορά της Τουρκίας και τις αποσχιστικές τάσεις που εκδηλώνονται στο εσωτερικό της ΕΕ,θεωρείτε ότι η δημοκρατία και οι αξίες που τη συνοδεύουν (ελευθερία, ισότητα, ισονομία, ανεξιθρησκεία, ανεκτικότητα, δικαιοσύνη) απειλούνται σε παγκόσμια κλίμακα;

Είναι ευθύνη της δικής σας γενιάς να νικήσετε τον ιό του λαϊκισμού που μπορεί να απειλήσει και την πιο προηγμένη δημοκρατία. Νομίζω, ότι η Ευρώπη δεν κινδυνεύει πια από αυτό και παραμένει ξεκάθαρα πρότυπο δημοκρατίας για όλο τον πλανήτη.

38 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Αυτό όμως απαιτεί εγρήγορση, μάχη υπέρ της αλήθειας και ήττα της παραπληροφόρησης, ενεργό συμμετοχή και υποστήριξη της πολυφωνίας και των αξιών μας.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου 2020 μεταξύ άλλων το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επανέλαβε τη θέση του «…για συνεχή αποκλιμάκωση ώστε να καταστεί δυνατή η ταχεία επανέναρξη και η ομαλή συνέχιση των άμεσων διερευνητικών συνομιλιών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας». Στο μεταξύ, οι τουρκικές μονομερείς και προκλητικές δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο συνεχίζονται, είτε εναντίον της Ελλάδας είτε εναντίον της Κύπρου. Μέχρι πότε πιστεύετε ότι πρέπει να συνεχιστεί η ευρωπαϊκή αντιμετώπιση καλής θελήσεως προς τη γείτονα χώρα; Σε ποιο σημείο δύναται να επέλθει η οριστική ρήξη; Μετά το δύσκολο 2020 παρουσιάζεται μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για ανάταξη και επανεκκίνηση των ευρωτουρκικών σχέσεων. Το ζητούμενο είναι η διαμόρφωση μια θετικής ατζέντας – χωρίς εκβιασμούς, εμπρηστικές δηλώσεις και παραβατικές συμπεριφορές – από την οποία έχουν να κερδίσουν και οι δύο πλευρές.

39 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Ας μην τρέφουμε αυταπάτες, από την Άγκυρα θα εξαρτηθεί αν η πορεία προς την εξομάλυνση των σχέσεων μπορεί να έχει συνέχεια και βιώσιμη διάρκεια. Το πολιτικό σύστημα συνολικά της Ελλάδας έχει καταφέρει διαχρονικά να αναδείξει τα ελληνοτουρκικά ως ευρωτουρκικά ζητήματα και φυσικά η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ εκ των πραγμάτων κάνει το κυπριακό και τις προκλήσεις της Τουρκίας στη ΝΑ Μεσόγειο ευρωπαϊκή υπόθεση. Η έμπρακτη στήριξη στον Έβρο στην ιστορική στιγμή όπου οι τρεις Πρόεδροι της ΕΕ έβαλαν με απόλυτο τρόπο ευρωπαϊκή σφραγίδα στις Καστανιές είναι συνέπεια αυτής της εθνικής στρατηγικής. Τον Δεκέμβριο, το Συμβούλιο των Ηγετών έθεσε τις βάσεις για τον επαναπροσδιορισμό των σχέσεων μας με την Τουρκία. Σήμερα, και σε συνδυασμό με την επιστροφή των ΗΠΑ στον ρεαλισμό και την πολυμερή συνεργασία, βλέπουμε τα αποτελέσματα. Μια ισχυρή και ψύχραιμη δύναμη όπως η Ελλάδα, με την αποτρεπτική της ισχύ και την ικανή της διπλωματία, πυλώνας ασφάλειας, αξιοπιστίας

και σταθερότητας στη ΝΑ Ευρώπη και την Μεσόγειο δεν έχει τίποτα να φοβηθεί. Η διεθνής νομιμότητα και η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη είναι ο οδηγός μας.

Μετά το δύσκολο 2020 παρουσιάζεται μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για ανάταξη και επανεκκίνηση των ευρωτουρκικών σχέσεων.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Μια εικόνα είχα χαραγμένη στο νου μου εκείνη την περίοδο: το κλάμα του συνταξιούχου στα σκαλιά της τράπεζας μετά τα capital controls.

40 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Ως επικεφαλής εκπροσώπου Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ζήσατε από κοντά τις διαπραγματεύσεις της ελληνικής κυβέρνησης με την ηγεσία της ΕΕ, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2015, καθώς και το δημοψήφισμα που ακολούθησε. Πώς καταφέρατε να ισορροπήσετε το θεσμικό σας ρόλο και τα αισθήματα σας ως Έλληνας πολίτης; Δεν θέλω να θυμάμαι τις δραματικές στιγμές που ζήσαμε ως Ευρώπη και ως Ελλάδα τον Ιούλιο του 2015. Η συγκινησιακά φορτισμένη φράση του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ στη συνέντευξη Τύπου της 29ης Ιουνίου 2015: “Η Ελλάδα είναι Ευρώπη και η Ευρώπη είναι Ελλάδα”, δίνει τον τόνο της εποχής. Ήταν οι μέρες που κρέμονταν όλα από μία κλωστή και ελάχιστοι άνθρωποι ξέρουν πόσο λεπτή ήταν εκείνη η κλωστή. Έτρεμα στην ιδέα να είμαι εγώ αυτός που θα ανακοίνωνε στην αίθουσα Τύπου την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Μια εικόνα είχα χαραγμένη στο νου μου εκείνη την περίοδο: το κλάμα του συνταξιούχου στα σκαλιά της τράπεζας μετά τα capital controls.

Ευτυχώς η μεγάλη συλλογική ανακούφιση που ακούστηκε το πρωί της 13ης Ιουλίου όταν φτάσαμε σε συμφωνία με την τότε ελληνική κυβέρνηση μας επανέφερε στην κανονικότητα και αγκίστρωσε για πάντα την Ελλάδα στην Ευρώπη.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η Ελλάδα, υπό την πίεση και της πανδημίας, υποχρεώθηκε να τρέξει ένα σπριντ (για να χρησιμοποιήσουμε και την αθλητική ορολογία) προκειμένου να πετύχει τη διεύρυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού του κράτους και των προσφερόμενων υπηρεσιών στους πολίτες. Σε ποιο σημείο η νέα αυτή πραγματικότητα συναντά τον Ευρωπαϊκό Τρόπο Ζωής; Η ψηφιακή μετάβαση είναι κυρίαρχη προτεραιότητα της Επιτροπής Von der Leyen και στο κέντρο όλων των πολιτικών που συνθέτουν τον τρόπο ζωής μας. Μαζί με τον στόχο για έναν πράσινο κόσμο, την πράσινη συμφωνία, περέμειναν επίκαιροι μετά το σοκ της πανδημίας. Οι δυναμικές που διαμόρφωσαν την Ευρώπη και άλλαξαν τις κοινωνικές δομές, την ποιότητα της δημοκρατίας, το κράτος δικαίου, διαμόρφωσαν και την εξέλιξη της πατρίδας μας. Η Ελλάδα πέτυχε τα 40 χρόνια που ανήκει στον ευρωπαϊκό πυρήνα, όσα δεν πέτυχε τα προηγούμενα 160. Για αυτό και θεωρώ εξαιρετικά σχετική και συμβολική την φετινή διπλή επέτειο, πρώτιστα των 200 χρόνων από την Εθνική παλιγγενεσία κι έπειτα τα 40 χρόνια της Ευρωπαϊκής μας ένταξης.

41 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής συντάσσεται πλήρως με ένα σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον που βελτιώνει την καθημερινότητα του πολίτη, τη διαφάνεια των θεσμών και την οικονομία, με έναν ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα που θα παρέχει υπηρεσίες που δεν κάνουν εκπτώσεις στα ατομικά ή πνευματικά δικαιώματα. Η Ευρώπη που προστατεύει και που διαμορφώνει το πλαίσιο της καθημερινότητας και της φυσικής μας ζωής, με ασφάλεια θα πρέπει να διαμορφώνει και αυτό της διαδικτυακής. Χαίρομαι πολύ που η κυβέρνηση καλύπτει ένα κενό σε κάποιες περιπτώσεις και δεκαετιών. Ευρωπαϊκές χώρες όπως η Εσθονία, η Φινλανδία αποτελούν παγκόσμια παραδείγματα, η βελτίωση των ψηφιακών μας υποδομών σε συνδυασμό με το σπουδαίο ανθρώπινο κεφάλαιο μπορεί πραγματικά να διαμορφώσει τη νέα Ελλάδα μετά την πανδημία.

Με χαροποιεί ιδιαίτερα ότι η Ελλάδα βρίσκεται στον σωστό δρόμο σ΄ αυτή την προσπάθεια. να διαμορφώσει τη νέα Ελλάδα μετά την πανδημία. Με χαροποιεί ιδιαίτερα ότι η Ελλάδα βρίσκεται στον σωστό δρόμο σ΄ αυτή την προσπάθεια.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΚΑΤΑ ΠΟΣΟ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ; TΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΔΕΜΕΡΟΥΤΗ

Τον τελευταίο χρόνο, τόσο η Ευρωπαϊκή όσο και η Παγκόσμια Κοινότητα, κλήθηκε να αντιμετωπίσει μια πρωτοφανή υγειονομική κρίση, η οποία επέφερε συνέπειες σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

42 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Πολιτικός επιστήμονας, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα πολιτικής επιστήμης και διεθνών σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου Παράλληλα, ξεκίνησε ένας διάλογος σχετικά με το κράτος πρόνοιας και την κοινωνική πολιτική που επέλεξαν τα κράτη προς την καταπολέμηση του νέου κορωνοϊού, Covid-19, στην οποία δε παρατηρήθηκαν αρκετές διαφορές στις μεταξύ τους προσεγγίσεις. Τι εννοούμε, όμως, με τον όρο κοινωνική πολιτική και ειδικότερα πού βρίσκεται σήμερα αυτό που ονομάζουμε Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Μοντέλο;

Η

κοινωνική πολιτική, αποτελεί έναν ιδιαίτερα ευρύ τομέα με διεπιστημονικό πεδίο εφαρμογής και δράσης (πολιτική επιστήμη, κοινωνιολογία, οικονομικά) και επομένως είναι δύσκολο να οριστεί σαφώς. Στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο, προσδιορίζεται ως όλες εκείνες οι ενέργειες, τα μέσα και τα εργαλεία που αποσκοπούν στην πρόληψη, τον μετριασμό και την καταπολέμηση των συνεπειών κοινωνικών γεγονότων. Ακόμη, ορίζεται ως η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ατόμων και κοινωνικών ομάδων και η ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η

κοινωνική πολιτική είναι άμεσα συνδεδεμένη με το κράτος πρόνοιας ενώ κύριοι τομείς της είναι η υγεία, η κοινωνική ασφάλιση και οι συνθήκες εργασίας. Σήμερα, τα πεδία της έχουν διευρυνθεί περιλαμβάνοντας τομείς όπως η ισότητα φύλων, το περιβάλλον, η μετανάστευση, η παγκοσμιοποίηση κ.α. Όπως γίνεται αντιληπτό, το ζήτημα της κοινωνικής πολιτικής καθίσταται ακόμη πιο περίπλοκο όταν τοποθετείται σε ένα πλαίσιο στο οποίο υπεισέρχονται θέματα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης όπως αυτό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ταυτόχρονα, τα ζητήματα που άπτονται της κοινωνικής πολιτικής και ειδικά οι πολιτικές υγείας και κοινωνικής ασφάλισης που αποτελούν και το μεγαλύτερο κομμάτι της, παραμένουν στην ευχέρεια των κρατών – μελών της Ένωσης και έτσι αντιμετωπίζονται ως εθνικές αρμοδιότητες. Οι διατάξεις του πρωτογενούς δικαίου αποτελούν τη νομική βάση για τον καθορισμό της κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ, που περιλαμβάνει κυρίως επιλεγμένες πτυχές της εργασίας και της κοινωνικής ασφάλισης.

@eureope

@political_scientists

Ένας από τους στόχους είναι να διασφαλιστεί ότι και στους δύο αυτούς τομείς η μη διάκριση και ίση μεταχείριση των εργαζομένων επιτυγχάνεται μέσω του δικαιώματος στην ελεύθερη κυκλοφορία (άρθρο 41 και 45 ΣΛΕΕ).

Αν και η κοινωνική πολιτική αποτελεί κατά βάση εθνική πολιτική, όπως αναφέρθηκε, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάνει πολλά βήματα για την υποστήριξη και την προώθηση των βασικών αξιώσεων της, τόσο συμβολικά όσο και πρακτικά. Με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη (1986) θεσπίστηκαν κάποιες ελάχιστες δεσμεύσεις στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας της εργασίας ενώ το 1994, η Επιτροπή άρχισε να συζητά σε θεωρητικό πλαίσιο την ιδέα ενός Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Μοντέλου το οποίο θα αποτελούσε ένα παγκόσμιο πρότυπο αρμονίας, οικονομικής και κοινωνικής προόδου.

@hapscorg

Η Στρατηγική της Λισσαβόνας (2000), έθεσε την κοινωνική ενσωμάτωση ως έναν από τους τρεις βασικούς στόχους της ενωσιακής αναπτυξιακής πολιτικής, αποκτώντας έτσι τη δική της Ανοικτή Μέθοδο Συντονισμού και ενσωμάτωση δεικτών. Ακόμη, ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων έθεσε μια αρχή για την καθοδήγηση και την εναρμόνιση των κρατών – μελών ειδικά στο κομμάτι της ισότητας ευκαιριών και πρόσβασης στην αγορά εργασίας, στους δίκαιους όρους εργασίας και στην κοινωνική προστασία και ένταξη (European Commission). Ήδη άλλωστε από την Συνθήκη της Ρώμης, η ΕΕ θέσπισε το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το οποίο υποστηρίζει χρηματοδοτικά τομείς όπως η απασχόληση, η ανεργία, η μετανάστευση, η κοινωνική ένταξη, και η ισότητα ευκαιριών.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

43

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Σ

την προγραμματική περίοδο 2014-2020, το ΕΚΤ επικεντρώθηκε σε τέσσερις από τους θεματικούς στόχους της πολιτικής συνοχής: την προώθηση της απασχόλησης και στήριξη της κινητικότητας των εργαζομένων, την προώθηση της κοινωνικής ένταξης και καταπολέμηση της φτώχειας, τις επενδύσεις στην εκπαίδευση, στις δεξιότητες και στη δια βίου μάθηση και την ενίσχυση της θεσμικής επάρκειας και αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης. Για την ίδια περίοδο δεσμεύθηκαν πάνω από 80 δισ. ευρώ για επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο στα κράτη – μέλη, και ένα επιπλέον ποσό τουλάχιστον 3,2 δισ. ευρώ για την πρωτοβουλία «Απασχόληση των Νέων» (European Commission).

Πηγή: European Structural and Investment Fund, European Commission https://cohesiondata.ec.europa.eu/funds/esf

Ε

πιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δημιουργήσει και χρηματοδοτεί οργανισμούς οι οποίοι παράγουν έρευνα, συμβουλεύουν τα κράτη – μέλη και διεξάγουν δράσεις αναφορικά με τα κοινωνικά προβλήματα. Κυριότεροι εξ’ αυτών είναι το Ίδρυμα για τις Συνθήκες Εργασίας και Ζωής (Eurofund), το οποίο διεξάγει ετησίως τρεις πανευρωπαϊκές έρευνες προκειμένου να συμβάλει

44 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

στον σχεδιασμό και την καθιέρωση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. Οι έρευνες αυτές, προσφέρουν μια μοναδική πηγή συγκρίσιμων πληροφοριών σχετικά με την ποιότητα των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας στην ΕΕ (Eurofound). Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Επαγγελματικής Έρευνας και Κατάρτισης (Cedefop) το

οποίο έχει την έδρα του στην Ελλάδα από το 1995, πασχολείται σε θέματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και επικουρεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη μέλη της ΕΕ και τους κοινωνικούς εταίρους.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Π

ρος το παρόν, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για την ύπαρξη μιας ενιαίας Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Πολιτικής, λόγω του ότι αυτές οι πολιτικές διαμορφώνονται υπό την επήρεια πολλών παραγόντων και όχι μόνο της ΕΕ. Είναι λοιπόν φυσικό να υπάρχουν και πολλά διαφορετικά μοντέλα τα οποία χαρακτηρίζουν την κοινωνική πολιτική των κρατών. Ιδιαίτερη συνεισφορά στην τυπολογία είχε αρχικά ο Titmuss (υπολειμματικό, βιομηχανικό – ανταποδοτικό και το αναδιανεμητικό-θεσμικό μοντέλο ) και αργότερα ο Esping – Andersen (φιλελεύθερο, συντηρητικό και σκανδιναβικό μοντέλο) (Κουμαριανός & Γούγα).

@eureope

@political_scientists

Μ

πορεί τα μέσα και το εύρος μιας αποτελεσματικής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Πολιτικής να είναι ακόμη περιορισμένα και ο δρόμος μακρύς, ώστε να μιλάμε για ένα ενιαίο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Μοντέλο. Ωστόσο, αυτός ο όρος χρησιμοποιείται, ιδίως όσον αφορά τις κοινές αξίες και αρχές όπως ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, η κοινωνική δικαιοσύνη και η αλληλεγγύη και έτσι, υπό αυτό το πρίσμα, τα κράτη – μέλη της ΕΕ μοιράζονται ενός είδους ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο.

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

45

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ AMALA TΗΣ ΕΥΑΣ ΚΑΡΑΜΙΧΑΗΛ

Είναι πραγματικότητα ότι η προσφυγικήμεταναστευτική κρίση των τελευταίων ετών οδήγησε σε μεγάλους αριθμούς αιτούντων άσυλο σε ευρωπαϊκά και μη εδάφη.

46 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Συνυπεύθυνη Τομέα Διεθνών Σχέσεων ΕΟΠΕ & Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Peace & Conflict Studies του Πανεπιστημίου της Ουψάλας Άρρηκτα συνδεδεμένο με τον έντονο προβληματισμό ως προς τις συνθήκες διαβίωσης των πληθυσμών αυτών, που σε μεγάλο βαθμό έρχονται σε ρήξη με τα ανθρώπινα δικαιώματα, είναι το ερώτημα σχετικά με τις προοπτικές που τους παρέχονται. Οι χώρες υποδοχής καλούνται να επενδύσουν σε μοντέλα κοινωνικής ενσωμάτωσης που ανταποκρίνονται στην διαφύλαξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στη διασφάλιση ευκαιριών κοινωνικής ανέλιξης.

Σε αυτό το πλαίσιο, προκύπτει η ανάγκη «επιστράτευσης» όλων των μηχανισμών ενσωμάτωσης. Μεταξύ αυτών ιδιαίτερο ρόλο παίζει η εκπαίδευση, όχι μόνο εξαιτίας της κοινωνικής της διάστασης που διευκολύνει τη σταδιακή ένταξη στο κοινωνικό σύνολο, αλλά και εξαιτίας της εγγενούς της αξίας. Κάθε εκπαιδευτική διαδικασία συνεπάγεται την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την καλλιέργεια πνεύματος.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Σ

ύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, λιγότερα από τα μισά παιδιά πρόσφυγες που έχουν πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση καταφέρνουν να συνεχίσουν τη φοίτηση τους στην επόμενη βαθμίδα. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρείται μία μείωση που καθιστά σημαντικό πρόβλημα στις εγγραφές παιδιών προσφύγων από την πρωτοβάθμια (77%) στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (31%) (UNHCR, 2020). Αν και το ποσοστό των εφήβων παγκοσμίως που έχουν πρόσβαση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ανέρχεται στο 84%, μόνο το 24% των νέων προσφύγων έχουν αυτή τη δυνατότητα (UNHCR, 2019).

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το άρθρο 14 της ευρωπαϊκής οδηγίας 2013/33/ΕΕ ορίζει ότι τα κράτη μέλη δεν πρέπει να καθυστερούν την πρόσβαση των νέων αιτούντων άσυλο στην εκπαίδευση πέραν των τριών μηνών από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης προστασίας. Ωστόσο, συγκριτικές μελέτες αποδεικνύουν ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρώτης υποδοχής όπως η Ιταλία, η

@eureope

@political_scientists

Σουηδία, η Γερμανία και η Ελλάδα, αντιμετωπίζουν μία σειρά από κοινές προκλήσεις που επιβραδύνουν την ενσωμάτωση των νέων προσφύγων στα εκπαιδευτικά τους συστήματα και κυρίως στη μετα-υποχρεωτική εκπαίδευση (UNHCR, 2019).

@hapscorg

Η Συντονίστρια Εκπαίδευσης και Συντονίστρια του Ελληνικού Προγράμματος του οργανισμού, κα Ελισσάβετ Καραμιχαήλ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

47

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

Δεδομένης, λοιπόν, της πιεστικής ανάγκης να κατοχυρωθεί η πρόσβαση των νέων προσφύγων, μεταναστών και αιτούντων άσυλο στα εθνικά συστήματα παιδείας, καθώς και της αδυναμίας πολλών εθνικών κυβερνήσεων να εξασφαλίσουν τις προϋποθέσεις γι’ αυτήν, αξίζει να αναρωτηθούμε ποιες εναλλακτικές έχουν τελικά αυτοί οι νέοι, ώστε να ολοκληρώσουν το σχολείο και να αποκτήσουν, μελλοντικά, τη δυνατότητα φοίτησης στην ανώτατη εκπαίδευση, και περαιτέρω επαγγελματικές ευκαιρίες ή ευκαιρίες κατάρτισης.

48 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Μία, πρωτοποριακή πρόταση φέρνει στο προσκήνιο ο μη κυβερνητικός οργανισμός Amala που ιδρύθηκε το 2017 από τις Mia Eskelund Pedersen και Polly Akhurst με έδρα την Αγγλία. Ο Amala έχει σκοπό την παροχή ποιοτικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε πρόσφυγες ηλικίας 16-25. Διατηρώντας ενεργή δράση στην Κένυα, την Ιορδανία, τη Μαλαισία, την Ουγκάντα, το Καμερούν, το Τρινιντάντ και Τομπάγκο και την Ελλάδα, το εκπαιδευτικό μοντέλο του οργανισμού αντλεί έμπνευση από το εκπαιδευτικό μοντέλο του οργανισμού αντλεί έμπνευση από το εκπαιδευτικό πλαίσιο The Future of Education and Skills 2030 του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης. Η Συντονίστρια Εκπαίδευσης και Συντονίστρια του Ελληνικού Προγράμματος του οργανισμού, κα Ελισσάβετ Καραμιχαήλ, απαντά σε ερωτήσεις σχετικά με τη δράση του Amala:

Ο Amala έχει σκοπό την παροχή ποιοτικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε πρόσφυγες ηλικίας 16-25. Ο Amala δεν είναι ο μοναδικός οργανισμός που προσφέρει προγράμματα μη τυπικής εκπαίδευσης σε νέους πρόσφυγες. Πώς η δράση σας διαφοροποιείται από παρόμοιες άλλων φορέων; Αυτό που καθιστά τη δράση μας ξεχωριστή είναι η επιδίωξη μας να υπάρχει μια εναλλακτική δίοδος για τους νέους που, για διάφορους λόγους, δεν μπορούν να παρακολουθήσουν την τυπική εκπαίδευση λυκειακού επιπέδου στις χώρες υποδοχής.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η προσέγγισή μας δε συνίσταται μόνο στην εκμάθηση γλώσσας ή ηλεκτρονικών υπολογιστών, όπως συμβαίνει με την πλειοψηφία των οργανώσεων, αλλά έχει μακροπρόθεσμους στόχους. Ένα μεγάλο ποσοστό χωρών έχει ως όριο υποχρεωτικής εκπαίδευσης την ηλικία των 15-16. Αν ένα παιδί ξεπεράσει αυτήν την ηλικία, δεν λαμβάνει την ίδια στήριξη για να ενσωματωθεί στο εθνικό σύστημα τυπικής εκπαίδευσης. Γι’ αυτόν το λόγο δημιουργήσαμε το Amala High School Diploma Programme (DP), το οποίο προσιδιάζει σε αυτό που θα αποκαλούσαμε «διεθνές απολυτήριο λυκείου». Αποτελείται, ωστόσο, από μία σειρά μαθημάτων που διαφέρουν σημαντικά σε δομή και περιεχόμενο από αυτά των εθνικών συστημάτων τυπικής εκπαίδευσης των περισσότερων χωρών. Συνοπτικά, το DP βασίζεται σε ένα εκπαιδευτικό μοντέλο βιωματικής και διαδραστικής εκπαίδευσης για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και περιλαμβάνει μαθήματα όπως κοινωνική επιχειρηματικότητα, ηθική ηγεσία, ειρήνη και επίλυση συγκρούσεων κ.α., τα οποία διδάσκονται στα Αγγλικά.

@eureope

@political_scientists

Το πρόγραμμα σπουδών έχει διαμορφωθεί διεθνώς από εκπαιδευτικούς, μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και μαθητές πρόσφυγες, με την στήριξη του Ηνωμένου Διεθνούς Κολλεγίου της Νοτιοανατολικής Ασίας (United World College of South East Asia). Λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών που αντιμετωπίζουν οι πληθυσμιακές ομάδες στις οποίες απευθυνόμαστε, ο πρακτικός τρόπος λειτουργίας του προγράμματος διαφέρει από το κλασικό σχολικό ωράριο. Μια μαθήτρια του DP περνάει, ενδεικτικά, 12 ώρες την εβδομάδα στην τάξη, παρακολουθώντας δύο μαθήματα με την κατάλληλη υποστήριξη, και έχει και άλλες 8 ώρες εργασίας για το σπίτι. Το DP δε διδάσκεται ακόμα σε όλες τις χώρες όπου δραστηριοποιείται το Amala. Ξεκίνησε στην Ιορδανία πέρυσι και από τον επόμενο μήνα θα ξεκινήσει στον προσφυγικό καταυλισμό της Κακούμα στην Κένυα. Στις υπόλοιπες χώρες διδάσκουμε προς το παρόν μεμονωμένα μαθήματα και διερευνούμε τη δυνατότητα έναρξης του DP.

@hapscorg

Γι’ αυτόν το λόγο δημιουργήσαμε το Amala High School Diploma Programme (DP), το οποίο προσιδιάζει σε αυτό που θα αποκαλούσαμε «διεθνές απολυτήριο λυκείου».

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

49

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

Σε ένα θεωρητικό επίπεδο, αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να αποτελέσει ένα «από κάτω προς τα πάνω» μοντέλο τυπικής εκπαίδευσης. Επιδιώκετε κάτι τέτοιο; Αρχικά να σας αναφέρω ότι η διαδικασία διαπίστευσης βρίσκεται σε εξέλιξη και έχει ανατεθεί σε έναν από τους διεθνείς φορείς σχολικής αξιολόγησης, το Council of International Schools. Κατόπιν κατοχύρωσης της διαπίστευσης, θεωρώ ότι θα είμαστε σε θέση να σκεφτούμε και να συζητήσουμε τρόπους πιθανής αναγνώρισης και από κυβερνητικούς φορείς στις χώρες που δραστηριοποιούμαστε.

50 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα, στις οποίες η ολοκλήρωση της τυπικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αποτελεί προϋπόθεση για την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση, είναι πολύ σημαντικό να επιτύχουμε κάποια σύμπνοια με τους κυβερνητικούς φορείς και ιδανικά, στο μέλλον, να λάβει το πρόγραμμα κάποιας μορφής επίσημη αναγνώριση. Προς το παρόν, χαιρόμαστε πολύ που έχουμε την ευκαιρία να συνεργαστούμε με κρατικούς φορείς όπως, για παράδειγμα, η Ειδική Γραμματεία Προστασίας Ασυνόδευτων Ανήλικων του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου στην Ελλάδα, καθώς και με άλλους συναδέλφους στο πεδίο, ώστε να εξασφαλίσουμε ότι όσο το δυνατόν περισσότερα προσφυγόπουλα έχουν πρόσβαση στην εκπαιδευτική διαδικασία, ακόμα και αν αυτή λαμβάνει χώρα εκτός σχολικού πλαισίου.

Λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών που αντιμετωπίζουν οι πληθυσμιακές ομάδες στις οποίες απευθυνόμαστε, ο πρακτικός τρόπος λειτουργίας του προγράμματος διαφέρει από το κλασικό σχολικό ωράριο.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Αναμφισβήτητα, κάποιες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης βίωσαν και βιώνουν έντονα την πρόσφατη μεταναστευτική - προσφυγική κρίση. Θα σας ενδιέφερε μία πιο διευρυμένη δράση σε ευρωπαϊκό έδαφος;

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Σαφώς και οι συνεργασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο μας ενδιαφέρουν ιδιαίτερα και αισιοδοξούμε ότι θα διαδεχθούν την διαπίστευση του DP. Ωστόσο, μία ευρύτερη γεωγραφική δράση εξαρτάται από αρκετούς παράγοντες. Η δράση μας στην Ελλάδα, σχετίζεται κυρίως με τους μεγάλους αριθμούς προσφύγων και αιτούντων άσυλο που φιλοξενεί, καθώς αποτελεί πρώτη χώρα υποδοχής. Είναι προφανές ότι οι δυσκολίες των ανθρώπων αυτών είναι πολλές και το κράτος δεν ανταπεξέρχεται επαρκώς. Είμαστε, συνεπώς, πρόθυμοι να δραστηριοποιηθούμε όπου προκύπτουν ανάλογες ανάγκες. Σίγουρα, η μελλοντική εξέλιξη του προσφυγικού-μεταναστευτικού θα διαμορφώσει την παρουσία μας γεωγραφικά.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

51

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ΕΠΙΡΡΟH ΤΟΥ COVID-19 ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ TΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΚΡΙΤΙΔΟΥ

Πολιτικός επιστήμονας

Η εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους πολλούς τομείς που επλήγησαν από την πανδημία του Covid-19. Ένα μεγάλο ποσοστό των χωρών παγκοσμίως, προχώρησε στην προσωρινή διακοπή των μαθημάτων όλων των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

«Σύμφωνα με την UNESCO, προχώρησαν σε αναστολή λειτουργίας τα εκπαιδευτικά ιδρύματα 186 χωρών, επηρεάζοντας περίπου το 74% των σπουδαστών παγκοσμίως. Πιο αναλυτικά, σε πολλές χώρες τα σχολεία έκλεισαν από τις αρχές Μαρτίου του 2020, ενώ σε άλλες χώρες, όπως για παράδειγμα στην Κίνα και τη Νότια Κορέα, τα δια ζώσης μαθήματα είχαν ανασταλεί ήδη από τον Ιανουάριο του 2020. Σε ορισμένες περιπτώσεις, χώρες όπως η Μάλτα, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία, αποφάσισαν την αναστολή των μαθημάτων με φυσική παρουσία για όλο το ακαδημαϊκό έτος, ενώ σε χώρες όπως η Γαλλία, η Δανία, η Γερμανία, η Ελλάδα και η Πολωνία η εκπαίδευση επαναλειτούργησε σταδιακά από τον Απρίλιο/Μάιο»

52 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

(European Commission, 2020). Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι σε πολλές χώρες υπήρξε δεύτερο κύμα της πανδημίας με αποτέλεσμα να επανέλθει η αναστολή λειτουργίας των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, όπως είναι για παράδειγμα η περίπτωση της Ελλάδας, όπου οι σχολικές δομές παρέμειναν κλειστές τουλάχιστον για δυο μήνες. Όπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω στοιχεία, η αναγκαία αντικατάσταση της φυσικής παρουσίας στο σχολείο με την τηλεεκπαίδευση λόγω της πανδημίας, έχει φέρει αλλαγές τόσο στην καθημερινότητα των μαθητών όσο και στην καθημερινότητα των γονέων και των εκπαιδευτικών.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Π

@eureope

ρώτα απ’ όλα, ένα σημαντικό ποσοστό των μαθητών έχει επηρεαστεί αρκετά από τη μετάβαση στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, με αποτέλεσμα να έχει μειωθεί ο χρόνος που αφιερώνουν για τη μάθηση και τις σχολικές τους υποχρεώσεις. «Σύμφωνα με την έρευνα Schul-Barometer, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 25 Μαρτίου έως τις 5 Απριλίου 2020 και απευθυνόταν σε μαθητές

με δια ζώσης μαθήματα. Ακόμα, ένας στους πέντε μαθητές λέει ότι μελετάει λιγότερο από 9 ώρες την εβδομάδα» (European Commission, 2020). επηρεάσει μόνο την αποτελεσματικότητα των μαθημάτων αλλά και την ψυχολογία των παιδιών. Πιο συγκεκριμένα, μια μελέτη των «Sprang και Silman από το 2013, έχει δείξει ότι η απομόνωση, και συγκεκριμένα σε περιπτώσεις όπως η καραντίνα και η απαγόρευση κυκλοφορίας, μπορεί να προκαλέσει στρες, διαταραχές

της Αυστρίας, της Ελβετίας και της Γερμανίας ηλικίας 10-19, η ενασχόληση των μαθητών με τις σχολικές υποχρεώσεις τους κατά τη διάρκεια των lockdown μειώθηκε στις 4 με 8 ώρες την εβδομάδα σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο λειτουργίας των σχολείων

προσαρμογής και θλίψη στους μαθητές. Αυτοί οι αρνητικοί ψυχολογικοί παράγοντες έχουν ως συνέπεια την αρνητική επίδραση στις σχολικές επιδόσεις των μαθητών» (European Commission, 2020).

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

53

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Π

έρα, όμως, από τα μαθήματα και τις επιδόσεις των μαθητών, το σχολείο και κάθε εκπαιδευτικό ίδρυμα αποτελεί χώρο κοινωνικοποίησης και αλληλεπίδρασης. Το σχολικό περιβάλλον δεν εστιάζει μόνο στη μόρφωση των μαθητών αλλά και στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου χαρακτήρα, καθώς πολλές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στο σχολείο διδάσκουν στα παιδιά την ομαδικότητα, τη συνεργασία και το σεβασμό προς το συνάνθρωπο. Πάνω σ’ αυτό το θέμα, «η Αμερικανική Εθνική Εκπαιδευτική Ένωση υποστηρίζει πως οι μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έχουν ανάγκη να βιώσουν την εμπειρία της αίθουσας διδασκαλίας, καθώς με αυτό τον τρόπο είναι πιο πιθανό να επικοινωνήσουν με τους συμμαθητές και τους δασκάλους τους πρόσωπο με πρόσωπο παρά μέσω της τηλεκπαίδευσης (European Commission, 2020).

54 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Ω

στόσο, δεν έρχονται αντιμέτωποι με πρωτόγνωρες δυσκολίες μόνο οι μαθητές αλλά τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί που έχουν αναλάβει ένα δύσκολο έργο. Αρχικά, είναι σημαντικό να επισημανθεί η αύξηση της ανισότητας στην εκπαίδευση εξαιτίας του Covid-19. Κάθε μαθητής προέρχεται από διαφορετική κοινωνικοοικονομική ομάδα, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η ανταπόκριση όλων των μαθητών στις απαιτήσεις των νέων συνθηκών. Η σύνδεση στο διαδίκτυο και ο εξοπλισμός για την τηλεκπαίδευση, αποτελούν σήμερα τα απαραίτητα εργαλεία για ένα μαθητή. Δυστυχώς, όμως, δεν είναι αυτονόητο ότι κάθε γονέας έχει την οικονομική δυνατότητα, ώστε να μπορεί να παρέχει αυτά τα εργαλεία στο παιδί του.

@eureope

Το σχολικό περιβάλλον δεν εστιάζει μόνο στη μόρφωση των μαθητών αλλά και στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου χαρακτήρα, καθώς πολλές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στο σχολείο διδάσκουν στα παιδιά την ομαδικότητα, τη συνεργασία και το σεβασμό προς το συνάνθρωπο.

@political_scientists

@hapscorg

Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο απαιτητική για τους γονείς όταν καθένα από τα παιδιά τους, χρειάζεται ξεχωριστό υπολογιστή για την παρακολούθηση των μαθημάτων. Επιπλέον, πρωτόγνωρες προκλήσεις αντιμετωπίζουν και οι διδάσκοντες, με κυριότερη αυτή των ψηφιακών δεξιοτήτων. Η εξέλιξη της πανδημίας είναι ταχύτατη και δημιουργεί νέες συνθήκες με τον ίδιο γρήγορο ρυθμό. Μια τέτοια συνθήκη, λοιπόν, είναι και η εξ αποστάσεως εκπαίδευση, η οποία απαιτεί ψηφιακές δεξιότητες όχι μόνο από τους μαθητές αλλά και από τους καθηγητές: οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εκπαιδευτικοί έπρεπε να ξανά μπουν στη διαδικασία της μάθησης για να αναπτύξουν δεξιότητες ώστε να μπορούν να πραγματοποιούν τα εξ αποστάσεως μαθήματα, ενώ οι νεότεροι εκπαιδευτικοί σε μικρότερο βαθμό διότι είναι σαφώς πιο εξοικειωμένοι με την τεχνολογία.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Πέρα από την ανάγκη των μαθητών, των εκπαιδευτικών και των γονέων για την επαναφορά της λειτουργίας των εκπαιδευτικών δομών με φυσική παρουσία, απαραίτητη είναι και η εξάλειψη των ανισοτήτων στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, έτσι ώστε να έχουν πρόσβαση όλοι οι μαθητές.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

55

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΙΣΤΟΡΙΑ

Η ΕΚΡΙΖΩΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ ΚΑΙ Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ Ε.Ε.

TΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ-ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗ

Σε μία περίοδο παγκόσμιων ανακατατάξεων, οι Ελληνοτουρκικές σχέσεις δοκιμάζονται εκ νέου, υπενθυμίζοντας ένα κλίμα σφοδρού ανταγωνισμού που ελλοχεύει και τον κίνδυνο μιας ακόμη σύγκρουσης.

56 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Φοιτήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης

Η πολυπολιτισμικότητα δεν υπήρξε ποτέ αποδεκτή ιστορικά, εντός των τουρκικών συνόρων, γεγονός που αποδεικνύεται εμπράκτως, από τις αδιάλειπτες προσπάθειες της Τουρκίας για εκρίζωση ή περιορισμούς και καταπάτηση δικαιωμάτων όχι μόνο των Ελλήνων αλλά και άλλων μειονοτικών ομάδων (όπως Αρμένιοι, Κούρδοι, Ρομά κ.λπ.). Την ίδια στιγμή, η μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, η οποία δεν είναι αναγνωρισμένη ως τουρκική, όπως συχνά αναφέρεται από τη μεριά της τουρκικής κυβέρνηση, ούσα αποδεκτή και αναγνωρισμένη μειονότητα της Ελλάδας, προχωρά βήμα-βήμα προς την ευημερία της.

Ο σεβασμός των δικαιωμάτων των μειονοτήτων αποτελεί βασική προϋπόθεση ένταξης, καθότι είναι ένα από τα κριτήρια της Κοπεγχάγης, πράγμα που αποτελεί βασικό ζήτημα στις διαπραγματεύσεις ΕΕΤουρκίας όπως φαίνεται και στις ετήσιες Εκθέσεις Προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όχι μόνο ως προς τις παρελθοντικές πράξεις της Τουρκίας, αλλά και ως προς το σημερινό πλαίσιο προάσπισης και σεβασμού των δικαιωμάτων.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η ιστορία της ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία και της μουσουλμανικής θρησκευτικής μειονότητας Ελλήνων στην Ελλάδα

Η

Συνθήκη της Λοζάνης (1923) αποτελεί σημείο αναφοράς για τους ελληνικούς πληθυσμούς της Τουρκίας, αλλά και για τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς της Ελλάδας Η Συνθήκη ορίζει την ύπαρξη ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία (Κωνσταντινούπολη, Ίμβρος και Τένεδος) και θρησκευτικής, μουσουλμανικής μειονότητας στην Ελλάδα. Όρισε ακόμα την ανταλλαγή των πληθυσμών στην τουρκική και ελληνική επικράτεια. Αναλυτικότερα, σύμφωνα με την εν λόγω συνθήκη, ορίστηκε η ανταλλαγή πληθυσμών που προέβλεπε τη μόνιμη εγκατάσταση των ελληνικών πληθυσμών στην Κωνσταντινούπολη, την Ίμβρο και την Τένεδο, όπως και των μουσουλμανικών αντίστοιχα στο εσωτερικό της Ελλάδος (Θράκη) (Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας, 2018). Ωστόσο, κύριο μέλημα της Τουρκίας, επί του πρακτέου, αποτέλεσε η αναίρεση και διαγραφή της ιστορικής μνήμης, στον βαθμό που ήταν εφικτό, της ελληνικής παρουσίας στα εδάφη της.

@eureope

@political_scientists

Σ

την τουρκική πλευρά, η πληθυσμιακή και οικονομική άνθιση που γνώρισαν οι Έλληνες αποτέλεσε ανέκαθεν τον πρωταρχικό λόγο προστριβών ή και σύγκρουσης των Ελλήνων και των Τούρκων (Κλοκίδου, 2014). Οι Έλληνες της Πόλης ή αλλιώς Ρωμιοί, απόγονοι των Βυζαντινών, με μεγάλη έφεση στο εμπόριο που διεξαγόταν στα λιμάνια της Πόλης, αισθάνθηκαν στα σπλάχνα τους τη βαναυσότητα, την υποτίμηση, τον φόβο, ακόμα και τη θανάτωση. Οι ελληνικοί πληθυσμοί αυτών των περιοχών είχαν εγκαθιδρύσει έναν πολιτισμό θεοσεβούμενο, είχαν γνωρίσει την εξέλιξη των τεχνών και των γραμμάτων, επενδύοντας στην καλλιέργεια και μόρφωση των επόμενων γενεών και οικοδομώντας μία κοινωνία συνεχώς και ακατάπαυστα εξελισσόμενη σε πληθώρα τομέων, όπως ο επιχειρηματικός. Η αφάνεια δεν ταίριαζε, σε καμία περίπτωση, στην ιστορία των Ελλήνων που ήταν εγκατεστημένοι στα τουρκικά εδάφη του σήμερα (Λιμπιτσιούνη, 2008).

@hapscorg

Η Συνθήκη ορίζει την ύπαρξη ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία (Κωνσταντινούπολη, Ίμβρος και Τένεδος) και θρησκευτικής, μουσουλμανικής μειονότητας στην Ελλάδα.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

57

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΙΣΤΟΡΙΑ

Σ

ήμερα, η ελληνική μειονότητα της Τουρκίας, αν και αναγνωρισμένη από το Σύνταγμα, με τα γεγονότα που συντελούνται μεταξύ των δύο χωρών, ισορροπεί μεταξύ του φόβου και της αβεβαιότητας επί των εξελίξεων. Υπάρχουν μαρτυρίες που εκδηλώνουν εύλογα έναν επικείμενο κίνδυνο, όμοιο με εκείνον των παρελθοντικών χρόνων, που θέτει στο στόχαστρο για ακόμα μία φορά τους Έλληνες (Μαγρά, 2020).

ανέρχεται σε 120.000 μόνιμους μουσουλμάνους κατοίκους και άνω. Ο αριθμός είναι εντυπωσιακός ενώ οι παροχές (π.χ. πρόσβαση σε πανεπιστήμια με ειδικό καθεστώς, δικαιώματα άσκησης θρησκευτικής λατρείας κ.λπ.) από το Ελληνικό κράτος δείχνουν την ευημερία της εν λόγω μειονότητας, αν λάβουμε υπόψη τις κατηγορίες για καταπάτηση των δικαιωμάτων εις βάρος των μουσουλμανικών μειονοτήτων της Ελλάδος, που

Ως προς την μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, εκείνη την οποία η Τουρκία επιδιώκει να ταυτίσει με την ελληνική μειονότητα που κατοικεί στο εσωτερικό της και πασχίζει να την ονομάσει τουρκική,

εκτοξεύονται ως επιχειρήματα καταστρατήγησης της Συνθήκης της Λοζάνης από την τουρκική κυβέρνηση. Η μουσουλμανική μειονότητα ορθοπόδησε και ευθυγραμμίστηκε με τους ρυθμούς της ελληνικής

58 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

κοινωνίας, κατέχοντας ισάξια θέση με εκείνη των υπόλοιπων Ελλήνων, χριστιανών αλλά και άλλων θρησκειών. Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει ελευθερίες και ανεξαρτησία όχι μόνο για τους Έλληνες μουσουλμάνους κατοίκους της (Παυλόπουλος, 2020) όσο και για τους υπόλοιπους μειονοτικούς πληθυσμούς της.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Ο

ι μουσουλμανικές οικογένειες, που εγκαθιδρύθηκαν στο εσωτερικό της Ελλάδος, έχουν καταφέρει μέχρι και σήμερα να δημιουργήσουν ένα φιλικό κλίμα με τους υπόλοιπους πολίτες. Η οικοδόμηση μειονοτικών σχολείων, η ανέλιξη στην επιχειρηματικότητα, αλλά και η αποδοχή μίας άλλης θρησκείας, πέραν της ορθοδοξίας, υποδηλώνει την έκδηλη προσπάθεια της Ελλάδος για ένταξη αυτών των πληθυσμών στην ελληνική κοινωνία.

Παρόλα αυτά, η Ελλάδα του σήμερα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πολυθρησκευτική. Τα κατάλοιπα των πολέμων και των συγκρούσεων με την Τουρκία, αποτελούν μία πληγή που ακόμα αιμορραγεί στο άκουσμα του περιορισμένου τρόπου ζωής της ελληνικής μειονότητας της Τουρκίας. Ο ανταγωνισμός και τα αντικρουόμενα συμφέροντα των δύο κρατών υπό τις διεκδικήσεις που προβάλλει η Τουρκία δεν μπορούν να γιατρέψουν και να συμφιλιώσουν τα σε σύγκρουση.

Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει ελευθερίες και ανεξαρτησία όχι μόνο για τους Έλληνες μουσουλμάνους κατοίκους της (Παυλόπουλος, 2020) όσο και για τους υπόλοιπους μειονοτικούς πληθυσμούς της.

Η στάση της Ε.Ε.

Ο

ι τοποθετήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περί ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία και μουσουλμανικής μειονότητας Ελλήνων πολιτών στην Ελλάδα, όπως αυτές παρουσιάζονται στις ετήσιες αναφορές (2018 και 2019), από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν λαμβάνουν κάποια σαφή και συγκεκριμένη θέση (European Commission, 2020) (European Commission, 2019). Τα δικαιώματα και οι διεκδικήσεις της ελληνικής μειονότητας εντός των συνόρων της τουρκικής επικράτειας θεωρούνται επιλυμένα (European Commission, 2019), ακόμα και αν οι αντιδράσεις τόσο της Ελλάδας, όσο και των κατοίκων των περιοχών αυτών είναι θορυβώδεις και άκρως ανησυχητικές, καθιστώντας την προσπάθεια της Τουρκίας για τοποθέτηση του ελληνισμού στην αφάνεια, επιτυχή. Επιπροσθέτως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει στρέψει το βλέμμα της σε άλλες μειονότητες εξ’ αυτών που κατοικούν στην Τουρκία, των Ρομά και των Κούρδων (European Commission, 2019). Ωστόσο, αναμένονται εξελίξεις, ύστερα από τις δηλώσεις του Νικόλαου Δένδια, Υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδος, περί στέρησης δικαιωμάτων και ελευθεριών από την ελληνική μειονότητα της Τουρκίας (Δένδιας, 2020), γεγονός το οποίο υπογραμμίζει και ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος (Παυλόπουλος, 2020), ύστερα από τις δηλώσεις του εκπρόσωπου του Τουρκικού ΥΠΕΞ, Χαμί Ακσόι. Η δοκός ισορροπίας μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, μάλλον επιζητά ένα νέο βήμα προς την επίλυση των προβλημάτων και όχι προς την επίταση των εντάσεων.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

59

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ

ΟΙ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ “BRAIN DRAIN” ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ (2009-2019) – Η ΠΡΟΘΕΣΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ: “REPATRIATION” (ΜΑΡΚΑΚΗ, 2021) TΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΜΑΡΚΑΚΗ

Το φαινόμενο του Brain Drain στην Κρήτη έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις την τελευταία δεκαετία (2009-2019), εξαιτίας της οικονομικής κρίσης που ξέσπασε το 2008 στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και η οποία στις αρχές του έτους 2009 έπληξε και την Ελλάδα.

60 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

Δρ. του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης Παν/μίου Κρήτης, MA.Ed., Εκπαιδευτικός ΠΕ78 Μέσω της διεξαγωγής ποσοτικής επιστημονικής έρευνας που διενεργήθηκε στο πλαίσιο εκπόνησης της Διδακτορικής Διατριβής μου με τίτλο: «Οι διαστάσεις του φαινομένου Brain Drain στην Κρήτη από το έτος 2008 μέχρι και σήμερα» σε δείγμα μεγέθους 543 Κρητών Επιστημόνων, αποφοίτων Α.Ε.Ι. ελληνικών Πανεπιστημίων, οι οποίοι ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό, προέκυψαν άκρως ενδιαφέροντα συμπεράσματα και πορίσματα. Αποστέλλοντας ημι-δομημένο ερωτηματολόγιο σε Κρήτες Επιστήμονες του εξωτερικού που περιελάμβανε ερωτήσεις κλειστού και ανοιχτού τύπου, πραγματοποιήθηκε πλήρης διερεύνηση των λόγων φυγής στο εξωτερικό από το νησί της Κρήτης, ενώ ζητήθηκε από τους ερωτώμενους να θέσουν οι ίδιοι τις προϋποθέσεις για την επιστροφή τους. Επιπροσθέτως, κατέστη δυνατή η σκιαγράφηση του κοινωνικού προφίλ του Κρητικού Επιστήμονα αναφορικά με το φύλο, το επάγγελμα, τη χώρα μετανάστευσης, το έτος μετανάστευσης, καθώς και η πρόβλεψη επιστροφής πίσω στην Κρήτη σε έτη. Από τα πορίσματα της έρευνας αναδείχθηκαν τα εξής:

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Ως προς το φύλο, δεν υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση στην κατανομή του δείγματος. Το 50,6% ήταν Άνδρες (275 άτομα), ενώ το 49,4% ήταν Γυναίκες (268 άτομα), σε σύνολο το δείγμα ήταν τα 543 άτομα (Ν=543). Η πλειοψηφία των ερωτώμενων ανήκε στην ηλικιακή κατηγορία 18–34 ετών, σε ποσοστό 59,3%. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης έχουν πληγεί περισσότερο οι νεότερες ηλικίες. Το έτος κατά το οποίο σημειώθηκε η μεγαλύτερη «έκρηξη» φυγής των Κρητών Επιστημόνων προς το εξωτερικό ήταν το 2009, οπότε επήλθε και στην Ελλάδα η παγκόσμια οικονομική κρίση.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Ο δημοφιλέστερος προορισμός που επέλεξαν οι Κρήτες Επιστήμονες για να μεταναστεύσουν ήταν το Ηνωμένο Βασίλειο (UK), σε ποσοστό 29% επί του συνολικού δείγματος, εξαιτίας του ότι γνώριζαν πολύ καλά την αγγλική γλώσσα. Η Ιρλανδία φαίνεται να είναι μία από τις χώρες την οποία επιλέγουν τα επαγγέλματα των Πληροφορικών/Προγραμματιστών, λόγω του ότι εκεί έχουν την έδρα τους μεγάλες εταιρείες και έτσι αξιοποιούνται καλύτερα τα προσόντα τους (όπως π.χ. η Google, η Apple κ.ά.). Η δεύτερη χώρα κατά σειρά, είναι η Γερμανία, σε ένα ποσοστό της τάξεως του 11% και η τρίτη χώρα είναι η Σουηδία με 7%. Η επιλογή των συγκεκριμένων χωρών οφείλεται στο γεγονός ότι - όπως χαρακτηριστικά δηλώνουν οι ερωτώμενοι - θα τους προσφέρουν την επαγγελματική εξειδίκευση και την εργασιακή εμπειρία την οποία και αποζητούν. Προς τις δύο τελευταίες χώρες, φαίνεται να μεταναστεύουν περισσότερο οι Ιατροί σε ποσοστό 5,3% για τη Σουηδία και σε 2,9% για τη Γερμανία για την απόκτηση εξειδίκευσης και αντιστοίχως, οι Μηχανικοί όλων των ειδικοτήτων (απόφοιτοι Πολυτεχνείου Κρήτης) και συγκεκριμένα σε ποσοστό της τάξεως του 4,1% για τη Σουηδία και 2,9% για τη Γερμανία.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

61

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ

Το επάγγελμα που ασκεί η πλειοψηφία των ερωτώμενων είναι εκείνο του Ιδιωτικού Υπαλλήλου. Ως κυριότερος λόγος μετανάστευσης αναδεικνύεται ο επαγγελματικός, αφού το υψηλότερο ποσοστό του δείγματος (76,61%) δηλώνει ότι μετανάστευσε στο εξωτερικό για επαγγελματικούς λόγους και για επαγγελματική ανέλιξη (υψηλή ανεργία/ επαγγελματική εξέλιξη). Αξιοσημείωτο είναι το εύρημα το οποίο προέκυψε μέσω της ανάλυσης των λόγων/αιτιών φυγής στο εξωτερικό. Συγκεκριμένα, 2 εκ των 543 ερωτώμενων του δείγματος ανέφεραν ότι μετανάστευσαν στο εξωτερικό λόγω της ρατσιστικής αντιμετώπισης που δέχθηκαν από τους Κρήτες συμπολίτες τους, εξαιτίας του σεξουαλικού τους προσανατολισμού.

Σύμφωνα με τη στατιστική ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στα δεδομένα της έρευνας, όσον αφορά την πρόθεση επιστροφής ανάλογα με τη χώρα μετανάστευσης, αναδείχθηκε ότι οι Κρήτες Επιστήμονες του εξωτερικού που μένουν σε Ευρωπαϊκές χώρες, επιθυμούν λιγότερο να επιστρέψουν πίσω στην Κρήτη. Oι παραμένοντες Κρήτες Επιστήμονες του εξωτερικού στις Η.Π.Α. και τον Καναδά, εμφανίζουν επίσης μικρότερη πρόθεση να επιστρέψουν. Επίσης, όσοι διαμένουν σε μη Ευρωπαϊκές χώρες (πλην των ΗΠΑ και του Καναδά), εμφανίζουν μεγαλύτερη επιθυμία επιστροφής πίσω στο νησί. Η στατιστική επεξεργασία που πραγματοποιήθηκε στα δεδομένα που συλλέχθηκαν από την έρευνα, μέσω της χρήσης της Ordinal Logistic Regression διαδικασίας και της οικοδόμησης ενός μοντέλου Πρόβλεψης της επιστροφής με όνομα: «REPATRIATION» δια της Δέλτα μεθόδου (Delta-method), κατέστη εφικτή η πρόβλεψη επιστροφής των Κρητών Επιστημόνων πίσω στην Κρήτη, σε συγκεκριμένα ποσοστά. Συμπερασματικά και με βάση τη Deltamethod (Delta μέθοδο):

Ως κυριότερος λόγος μετανάστευσης αναδεικνύεται ο επαγγελματικός, αφού το υψηλότερο ποσοστό του δείγματος (76,61%) δηλώνει ότι μετανάστευσε στο εξωτερικό για επαγγελματικούς λόγους και για επαγγελματική ανέλιξη (υψηλή ανεργία/επαγγελματική εξέλιξη).

62 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Το 16,62% των Κρητών Επιστημόνων του εξωτερικού θεωρεί σίγουρη την επιστροφή του στην πατρίδα. Το 35,33% θεωρεί μάλλον πιθανή την επιστροφή του στην πατρίδα. Το 29,56% θεωρεί μάλλον απίθανη την επιστροφή του στην πατρίδα. Το 18,47% θεωρεί εντελώς απίθανη την επιστροφή του στην πατρίδα.

Oι παραμένοντες Κρήτες Επιστήμονες του εξωτερικού στις Η.Π.Α. και τον Καναδά, εμφανίζουν επίσης μικρότερη πρόθεση να επιστρέψουν.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Από τις προϋποθέσεις επιστροφής τις οποίες θέτουν οι ίδιοι/ες, ξεχωρίζουν περισσότερο δύο προτάσεις, λόγω του ότι θα μπορούσαν και να αποτελέσουν πιθανούς τρόπους επίλυσης του φαινομένου. Η πρώτη πρόταση είναι η ύπαρξη μιας επαγγελματικής προοπτικής στην Κρήτη η οποία θα είναι προσανατολισμένη προς το επάγγελμά τους. Η δεύτερη, είναι μία πρόταση για τη δημιουργία ενός τύπου “Sillicon Valley” στην Κρήτη, που θα στελεχωθεί από Κρήτες Επιστήμονες, οι οποίοι θα «μεταφέρουν» στο νησί της Κρήτης την τεχνογνωσία, αλλά και την εξειδίκευση που απέκτησαν στο εξωτερικό.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

63

ΕΠΙΚΑΙΡΟ ΖΗΤΗΜΑ

2021: 10+1 ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ Πολιτική Επιστήμων Ερευνήτρια

TΗΣ ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

“Η ΕΕ έχει ένα μοναδικό πλεονέκτημα - τη σύγκληση δυνάμεων. Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. Το 2021, η ανθρωπότητα θα παίξει, τελικά, ως ομάδα; Δεν ξέρω αλλά ξέρω που θα σταθεί η Ευρώπη” - Ursula von der Leyen, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

64 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

ΝΕΑ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΡΟΕΔΡΙΑ

Η

εποχή του Biden στο τιμόνι των ΗΠΑ ξεκίνησε. Η ρητορική του να αναδείξει τη διπλωματία ως το κύριο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής βρίσκει ιδιαίτερα χαρούμενη την ΕΕ. Η ΕΕ αναμένει από το νέο Πρόεδρο μία ανανεωμένη προσέγγιση σχετικά με ΝΑΤΟ, ΟΗΕ, Συμφωνία του Παρισίου για τη κλιματική αλλαγή και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ακόμα, ο ΠΟΕ και ο ΠΟΥ θα είναι κύρια θέματα της κοινής ατζέντας ΗΠΑ-ΕΕ.

ΤΟΥΡΚΙΑ & ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ

Ο

ι εντάσεις στην ανατολική Μεσόγειο και οι σχέσεις με την Τουρκία ήταν μία από τις κύριες προκλήσεις του 2020 για την ΕΕ και θα είναι και για το 2021. Αν και η ΕΕ ανέβαλε την επιβολή κυρώσεων ως τον Μάρτιο 2021, ο Josep Borell τόνισε ότι αν και η σχέση ΕΕΤουρκίας έχει βαθιές ιστορικές ρίζες, η τωρινή πορεία της χώρας την κρατάει μακριά από την ΕΕ. Παράλληλα, ο Ερντογάν ευχήθηκε η ΕΕ να αποτινάξει την “στρατηγική τυφλότητα” που αποστασιοποιεί την Τουρκία.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

COVID-19

BREXIT

Έ

Ε

χει ξεκινήσει το μεγαλύτερο πρόγραμμα εμβολιασμού στην ιστορία έως σήμερα. Θα υπάρξουν δημόσιες και πολιτικές αντιπαραθέσεις σχετικά με τη θέσπιση προτεραιοτήτων για τη διάθεση του εμβολίου. Εθνικισμός εμβολίου: στόχος είναι να αποφευχθούν εντάσεις μεταξύ κρατών και ανισοκατανομή εμβολίων. Ο χρόνος δημιουργίας του εμβολίου παρήλθε. Ο χρόνος “μεταφοράς” του εμβολίου από το εργαστήριο στα κράτη είναι ακόμα μπροστά μας.

UNESCO ΟΗΕ: Ο παγκόσμιος εμβολιασμός δεν είναι εφικτός τα πρώτα χρόνια της έξαρσης.

πίσημα την 1η Ιανουαρίου ξεκίνησε η ισχύς του. Νέοι κανονισμοί για επιχειρήσεις, εμπόριο, Βρετανούς πολίτες εντός και εκτός ΗΒ αλλά και ξένους κατοίκους στο ΗΒ θα τεθούν. Είναι όμως μόνο αρνητική αυτή η αλλαγή στην Ευρωπαϊκή σκακιέρα; Ενδεικτικά, το κατεξοχήν μέρος αποθήκευσης εμπορευμάτων των Κινέζων, το ΗΒ, ίσως θα αλλάξει. Ήδη έχουν γίνει διερευνητικές κινήσεις μεταφοράς των αποθηκών προϊόντων που προορίζονται για την ΕΕ προς την Ελλάδα. Νέες ευκαιρίες αναδύονται για νέους ευρωπαϊκούς παίκτες. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει στο μέγιστο αυτή τη μετάβαση σε μία νέα εποχή.

ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ: 20 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ 11/09

Σ

τις 11/09 θα έχουν περάσει 20 χρόνια από τη χειρότερη τρομοκρατική επίθεση στις ΗΠΑ. Αν και ο όρος “τρομοκρατία” δε προσδιορίζεται σαφώς σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι αποδεκτό ότι έκτοτε η ΕΕ έχει έρθει αντιμέτωπη με σειρά τρομοκρατικών επιθέσεων. Έχει ο “Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας” του George W. Bush φέρει τους καρπούς που ήλπιζε; Για τι θα πρέπει να προετοιμαστεί η παγκόσμια και ευρωπαϊκή κοινότητα λόγω του συμβολισμού της ημέρας;

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Ή ΕΘΝΙΚΗ ΥΓΕΙΑ;

Υ

πό τις υπάρχουσες συνθήκες όλο και περισσότερος κόσμος είναι επιρρεπής στις ρητορικές μίσους και ρατσισμού. Από την άλλη, τόσο μέσω της αναζήτησης ανθρωπίνου δυναμικού από χώρες εκτός ΕΕ όσο και της διατήρηση του ήδη υπάρχοντος- πχ ανανέωση άδειας παραμονής στην Αγγλία σε όλο το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό - αναδεικνύεται πόσο σημαντικός κρίκος της οικονομικής και κοινωνικής αλυσίδας είναι οι μετανάστες. Θα οδηγήσει αυτό σε πετυχημένες πολιτικές ενσωμάτωσης;

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

65

ΕΠΙΚΑΙΡΟ ΖΗΤΗΜΑ

ΝΕΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ

Η

Μέρκελ έπλασε ένα συγκεντρωτικό προφίλ καθώς αναδείχθηκε ως η διαχειρίστρια κρίσεων της Ευρώπης. Παρόλα αυτά κατάφερε να μη διαταράξει τη σταθερότητα και την ηρεμία στη Γερμανία. Ο διάδοχός της θα μπει σε πειρασμό να υιοθετήσει τη συγκρατημένη προσέγγισή της έχοντας όμως να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις και ένα γερμανικό λαό απροετοίμαστο γι’ αυτές.

ΑΠΟΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Μ

ε αφορμή τα γεγονότα στο Καπιτώλιο αναζωπυρώθηκε η συζήτηση. Η ΕΕ έχει να αντιμετωπίσει και τα δικά της σοβαρά ζητήματα. Πρώτο στη σειρά το παράδειγμα της Ουγγαρίας με τον Viktor Orban να έχει πλήρη εξουσία (νόμος Μαρτίου 2020) κυβέρνησης μέσω διατάγματος - προσπερνώντας το Κοινοβούλιο - μέχρι να λήξει η υγειονομική κρίση. Νομοθέτες της ΕΕ, ομάδες Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και ο διεθνής τύπος ασκούν σφοδρή κριτική ενώ η Επιτροπή απειλεί με κυρώσεις.

66 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ

Σ

την εποχή της πανδημίας και ειδικότερα προς το τέλος του 2020 φάνηκε η μεγάλη διαφοροποίηση στην επίδραση που άσκησε η πανδημία. Ενδεικτικά, οι εργασίες λευκού κολάρου προσαρμόστηκαν γρήγορα στις ανάγκες της εποχής και σε πολλές περιπτώσεις θα υιοθετήσουν την τηλεργασία και κατόπιν κρίσεως. Οι εργασίες μπλε κολάρου όμως είναι λιγότερο ευέλικτες με αποτέλεσμα να μη μπορέσουν στο μέλλον να ανακάμψουν και πολλές από αυτές θα χαθούν οριστικά. ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μ

έσα σε μερικές μέρες ο τρόπος εργασίας εκατομμύριων ανθρώπων άλλαξε ριζικά τονίζοντας ότι στην πλειονότητά τους οι επιχειρήσεις όσο και το εκάστοτε νομικό πλαίσιο ήταν απροετοίμαστα για ενδεχόμενη κρίση. Στον τομέα του ανθρωπίνου δυναμικού υπάρχει μεγάλη ροπή στη gig-work, δηλαδή στην πρόσληψη για διεκπεραίωση συγκεκριμένου, βραχυπρόθεσμου έργου. Το εργατικό δίκαιο θα πρέπει να ανανεωθεί αποτυπώνοντας τα εργασιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις των νέων, τεχνολικά-βασισμένων μορφών εργασίας.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΛΙΜΑΤΙΚH ΑΛΛΑΓH

Χ

ρειαζόμαστε επίσης ένα εμβόλιο για τον υπερθερμενόμενο πλανήτη μας, δήλωσε ο Antonio Guterres, Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ. Κάλεσε τους ηγέτες όλων των κρατών να θέσουν πιο φιλόδοξα πλάνα και μακροπρόθεσμες στρατηγικές βάσει της Συμφωνίας του Παρισίου (2015). Τόνισε ότι ειδικά οι G-20 πρέπει εν όψει του Συνεδρίου του Νοεμβρίου 2021 να δεσμευτούν σε ουδετερότητα άνθρακα.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

67

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Aljazeera. (2020, December 14). US Sanctions NATO all Turkey over Russian S-400 Defense Missiles. Retrieved from https://www.aljazeera.com/news/2020/12/14/ussanctions-nato-ally-turkey-over-russian-missile-defence

Aljazeera. (2021, January 14). Turkey Urges ‘Review’ of US Sanction Decision Over S-400s. Retrieved from https://www.aljazeera.com/news/2021/1/14/turkey-urgesreview-of-us-sanction-decision-over-s-400s.

Asian Development Bank Institute. (2009).

Bilefsky, D. (2007, June 25). New York Times. Retrieved from https://www.nytimes.com/2007/06/25/world/europe/25iht-union.5.6325879.html

Chislett, W. (n.d.). Cyprus’s elusive reunification: so near to a solution, yet so far.

Retrieved from Real Instituto Elcano Royal Institute.: http://www.realinstitutoelcano. org/wps/portal/rielcano_en/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/elcano/elcano_in/zonas_in/ari6-2017-chisle

Communities, C. o. (1994). Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:51994DC0314&from=EN

Congressional Research Service. (2020). China Moves to Impose National Security Law on Hong Kong.

Constantinescu, C., & Ruta, M. (2018). How Old is the Belt and Road Initiative?

Long Term Patterns of Chinese Exports to BRI Economies. World Bank Group.

Council of the European Union . (2020). Retrieved from https://www.consilium. europa.eu/el/press/press-releases/2020/12/30/eu-china-leaders-meeting-delivering-resultsby-standing-firm-on-eu-interests-and-value

Delegations European Parliament. (2015, December 22). EU-Turkey Association Agreement, (the “Ankara Agreement”). Retrieved from https://www.europarl.europa.eu/ delegations/en/d-tr/documents/eu-texts

Deutsche Welle. (2012). Γκασταρμπάιτερ που έγιναν Γερμανοί - η ιστορία της τουρκικής μετανάστευσης. Retrieved from https://www.dw.com/ el/%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%81%CE%BC%CF%80%CE %AC%CE%B9%CF%84%CE%B5%CF%81-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%AD%CE%B3 %CE%B9%CE%BD%CE%B1%CE%BD-%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE %BD%CE%BF%CE%AF-%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF

68 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Edwards., B. (2015). The Muslim Brotherhood the Arab Spring and its Future Face.”. Routledge.

EUR-Lex. (1985). Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/? uri=celex%3A21985A0919%2801%29

EUR-Lex. . (2017). Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/ LSU/?uri=CELEX:31985R2616

Eurofound. (n.d.). Retrieved from https://www.eurofound.europa.eu/el

Europa, E. (2016, July 22). HRVP Mogherini and Commissioner Hahn on the latest developments in Turkey. Retrieved from https://eeas.europa.eu/delegations/guineabissau/7385/hrvp-mogherini-and-commissioner-hahn-on-the-latest-developments-in-turkey_zh-hant

European Commission. (2019). The 2019 report on Turkey. Retrieved from https://ec.europa.eu/cyprus/news/20190529_2_en

European Commission. (2020). The 2020 Report on Turkey. Retrieved from https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/country_20_1791

European Commission. (2020). The likely impact of COVID-19 on education: Reflections based on the existing literature and recent international datasets. Retrieved from https://ec.europa.eu/jrc/en/publication/likely-impact-covid-19-education-reflectionsbased-existing-literature-and-recent-international

European Commission. (n.d.). European Pillar Social Rights Booklet. Retrieved from https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/social-summit-europeanpillar-social-rights-booklet_el.pdf

European Commission. (n.d.). European Social Fund. Retrieved from https:// ec.europa.eu/regional_policy/el/funding/social-fund/

European Council, Council of the European Union. (2020). Retrieved from https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2020/12/30/eu-china-leaders-meeting-delivering-results-by-standing-firm-on-eu-interests-and-value

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

69

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

European Parliament. (2000, February 10). “Briefing No 7 Turkey and relations with the European Union. Retrieved from https://www.europarl.europa.eu/enlargement/ briefings/7a1_en.htm

European Parliament. (2000, February 10). Briefing No 7 Turkey and relations with the European Union. Retrieved from https://www.europarl.europa.eu/enlargement/ briefings/7a1_en.htm

GTP. (2016, August 9). Turkey: No Visa Waiver, No Refugee Deal, Greece Suffers as EU Looks on. Retrieved from https://news.gtp.gr/2016/08/09/turkey-visa-refugeegreece-eu/.

Hauge, H.-L. (2016, September). Mapping Milestones and Periods of Past EUTurkey Relations. Retrieved from Barcelona Centre for International Affairs: https:// feuture.uni-koeln.de/sites/feuture/pdf/Deliverable_Narratives_1.2_final_neu.pdf, September 2016.

Hauge, Hanna-Lisa; Ece Özbey, Ebru; Eralp, Atila. (2019, February). Narratives of a Contested Relationship: Unravelling the Debates in the EU and Turkey. Retrieved from Barcelona Centre for International Affairs: https://www.cidob.org/en/publications/ publication_series/project_papers/feuture/narratives_of_a_con

Heritage, A. κ. (2020). 2021. ‘Global Britain’: The UK in the Indo-Pacific. . Retrieved from https://thediplomat.com/2021/01/global-britain-the-uk-in-the-indo-pacific/?fb clid=IwAR05j81p6Z924AWhMkB383dA8JKtMygVAw41F5nle-ifQ0pN

Jochheim, U. &. (2019). Θεματολογικά δελτία για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Retrieved from https://www.europarl.europa.eu/factsheets/el/sheet/182/ανατολικη-ασια

Mfa.gov.tr. (2020). Relations Between Turkey And The Federal Republic Of Germany.

Retrieved from http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-the-federal-republicof-germany.en.mfa>

OECD. (2020). Evaluating the initial impact of Covid containment measures on activity.

One Belt One Road Europe. (2019, July 28). UK, Boris Johnson and the BRI. Retrieved January 2021, from https://www.oboreurope.com/en/johnson-bri/

70 >

Özel, S. (n.d.). Retrieved from https://feas.khas.edu.tr/en/academic-staff

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ2021 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Ozel, S. (2021, January 7). 2021: Year of Decisions. Retrieved from https://ovipot. hypotheses.org/15684

Republic of Turkey, Ministry of Foreign Affairs. (n.d.). Retrieved from http:// www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-the-federal-republic-of-germany.en.mfa

Storey, I. (2020). Can the UK Achieve Its Naval Ambitions in the Indo-Pacific?

Retrieved from https://thediplomat.com/2020/11/can-the-uk-achieve-its-naval-ambitionsin-the-indo-pacific/?fbclid=IwAR0Opz2MBS64rQjZafSvVaccMEzHKMgRpRY

The Maritime Executive. (2020). Norway Clarifies Svalbard Treaty After Russian Complain. Retrieved from https://www.maritime-executive.com/article/norway-clarifiessvalbard-treaty-after-russian-complaint

UNCTAD. (2020). World Investment Report. Retrieved from https://unctad.org/ system/files/official-document/wir2020_en.pdf

UNHCR. (2019). Stepping Up: Refugee Education in Crisis. Retrieved from https://www.unhcr.org/steppingup/.

UNHCR. (2020). Coming Together for Refugee Education. Education Report 2020 (Geneva: UNHCR - The UN Agency for Refugees. Retrieved from https://www.unhcr.org/publications/education/5f4f9a2b4/coming-together-refugee-education-educationreport-2020.html.

Vielhaber, D. (2012). The Milli Görüs of Germany. Retrieved from https://www. hudson.org/research/9879-the-milli-g-r-s-of-germany Ward, M. (2020). Statistics on UK trade with China. London: House of Commons Library.

Wesel, B. (2015, October 10). Tricky Talks with Erdogan in Brussels. Retrieved from https://www.dw.com/en/tricky-talks-with-erdogan-in-brussels/a-18763063.

World Bank. (2014). The economic impact of the 2014 ebola epidemic: short and medium term estimates for West Africa.

World Economic Outlook. (2020). The Great Lockdown.

World Health Organization. (2020). Tobacco in China.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

<

71

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Δένδιας, Ν. (2020). Η Τουρκία πρέπει επιτέλους να κατανοήσει ότι η ελληνική μειονότητα δεν είναι εχθρός. Retrieved from Naftemporiki.gr: https://www.naftemporiki. gr/story/1682457/n-dendias-i-tourkia-prepei-epitelous-na-katanoisei-oti-i-elliniki-meionotita-den-einai-exthros Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2021). Η ΕΕ Βοηθά Στην Επανεκκίνηση Του Τουρισμού Στην Ευρώπη. Retrieved from https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/travel-during-coronavirus-pandemic/eu-helps-reboot-europes-tourism_el.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2001). Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/el/TXT/?uri=CELEX%3A52001PC0517

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2021). Τα Μέτρα Της ΕΕ Για Τη Στήριξη Του Τουριστικού Τομέα. Retrieved from https://www.europarl.europa.eu/news/el/headlines/ society/20200429STO78175/ta-metra-tis-ee-gia-ti-stirixi-tou-touristikou-tomea.

Κλοκίδου, Γ. (2014). Η Ελληνική μειονότητα στην Κωνσταντινούπολη μετά την Συνθήκη της Λοζάνης και μέχρι το 1991. Retrieved from https://dspace.lib.uom.gr/bitstream/2159/16972/3/KlokidouGeorgiaMsc2014.pdf

Κουμαριανός , Ι., & Γούγα, Γ. (n.d.). Κοινωνική Πολιτική - Κοινωνικό Κράτος.

Retrieved from https://eclass.upatras.gr/modules/document/file.php/PDE1636/%CE%A3 %CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%B9%CF%8E%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20 %CE%9C%CE%AD%CF%81%CE%BF%CF%82%202%CE%BF%20.pdf

Λιμπιτσιούνη, Α. (2008). Το πλέγμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων και η ελληνική μειονότητα στην Τουρκία, οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τένεδου 1955-1964. Retrieved from http://ikee.lib.auth.gr/record/113326/fil

Μαγρά, Η. (2020). Κρύβουν λόγια για να επιβιώσουν. Retrieved from Η Καθημερινή: https://www.kathimerini.gr/politics/561131113/kryvoyn-logia-gia-na-epiviosoyn/

Μαρκάκη, Ε. (2021). Οι διαστάσεις του φαινομένου «Διαρροής Εγκεφάλων» (Brain drain) στην Κρήτη από το έτος 2008 μέχρι σήμερα. Εθνικό Αρχείο Διατριβών (υπό δημοσίευση).

Παυλόπουλος, Π. (2020). Η Τουρκία καταστρατηγεί τη Συνθήκη της Λωζάνης και για τις μειονότητες. Retrieved from Η Καθημερινή: https://www.kathimerini.gr/ society/1093306/pr-paylopoylos-i-toyrkia-katastratigei-ti-synthiki-tis-lozanis-kai-gia-tismeionotites/

Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας. (2018). Η Ελληνική Μειονότητα και τα Ιδρύματά της στην Κωνσταντινούπολη, την Ίμβρο και την Τένεδο. Retrieved from https://www.mfa.gr/zitimata-ellinotourkikon-sheseon/eidikotera-keimena/elleniki-meionotita-kai-idrimata.html

72 >

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Office Address: Voukourestiou 38 st., 10673, ATH, GR Administrative Basis: Charilaou Trikoupi 143 st., 11472, ATH, GR T. 210-3645390, email: sec@hapsc.org, www.hapsc.org