EUREOPE MAGAZINE - 6ο ΤΕΥΧΟΣ

ΤΕΥΧΟΣ 06 >ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021-ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022 ISSN: 2732-7299 (Online Version)

ΑΝΝΑ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Πρόεδρος του «Δικτύου» – Πρόεδρος της Επιτροπής της ΕΕ για το μέλλον του κοινωνικού κράτους – πρ. Επίτροπος ΕΕ – πρ. Υπουργός

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ ΕΕ ΚΑΙ COP26 ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ

Η AUKUS, Η ΚΟΙΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ; ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ

GRAZIE, PRESIDENTE SASSOLI

ακολουθήστε μας για να μαθαίνετε πρώτοι τα νέα μας

@eureope @political_scientists @hapscorg

εγγραφείτε για να λαμβάνετε αυτόματα κάθε μήνα το περιοδικό στο email σας!

communication.eureope@hapsc.org

Περιεχόμενα 05

Μια ματιά στην ΕΕ

Επικαιρότητα

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΥ

GRAZIE, PRESIDENTE SASSOLI

07

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ & ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

10 17 25 32

Eξωτερική πολιτική Η AUKUS, η Κοινή Ευρωπαϊκή Άμυνα και οι πρόσφατες εξελίξεις στις ελληνογαλλικές σχέσεις

Ευρωστρατός: Ιδεατό όραμα η επιτακτική ανάγκη;

ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

ΤΟΥ ΜΙΛΤΟΥ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

Κράτος Δικαίου

Κράτος Δικαίου

ΤΗΣ ΕΛΕΝΑΣ ΔΙΟΪ́ΛΗ

TΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΜΕΛΕΟΥΝΗ & ΤΟΥ ΔΡ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΖΑΓΚΑΡΑΚΗ

Κεντρική συνέντευξη

Κόσμος

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗ ΜΑΡΙΑ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ως παράδειγμα ενοποίησης για την Δυτική Αφρικανική Οικονομική και Νομισματική Ένωση

Υποθέσεις αμφισβήτησης της υπεροχής του Ενωσιακού Δικαίου: οι περιπτώσεις του Γερμανικού και του Πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου

Η κρίση του κράτους δικαίου στην Ανατολική Ευρώπη.

Κλιματική Αλλαγή: Η Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ και COP26

Πολυμεσικά εργαλεία Τηλεκπαίδευσης στην εποχή του Covid-19: Η πιθανή συμβολή τους στην αναπαραγωγή του «ψηφιακού χάσματος» (“digital divide”)

ΤΗΣ ΔΡ. ΡΕΝΑΣ ΜΑΡΚΑΚΗ

Τεχνητή Νοημοσύνη

Εκπαίδευση Αξιολόγηση στην Εκπαίδευση: Αναγκαιότητα ή Κοινωνική Ευθύνη;

ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ

Σύστημα τεχνητής νοημοσύνης για την επιτήρηση υποβρύχιων μνημείων: ΝΟΥΣ-Πώς μια πρωτοποριακή ελληνική εφεύρεση ενώνει την αρχαιότητα με την τεχνολογία.

ΤΗΣ ΓΙΩΤΑΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ

@eureope

13 21 30

ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΤΣΑΚΑΓΙΑΝΝΗ

Εκπαίδευση

Περιβάλλον ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ

39

Eξωτερική πολιτική

@political_scientists

@hapscorg

35 44

Χαιρετισμοί ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ MANAGING EDITOR ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ journal.eureope@hapsc.org

ASSOCIATE EDITOR ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΕΛΕΟΥΝΗ journal.eureope@hapsc.org

EXECUTIVE EDITORS ΔΑΝΑΗ ΙΑΤΡΟΥ journal.eureope@hapsc.org

ΗΛΕΚΤΡΑ ΣΙΜΙΤΣΗ journal.eureope@hapsc.org

ΓΩΓΩ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ eu.affairs@hapsc.org

SCIENTIFICADVISORY BOARD ΣΥΜΕΩΝ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ president@hapsc.org

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΡΗΤΑΣ kritas@hapsc.org

ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΖΑΓΚΑΡΑΚΗΣ tzagkarakis@hapsc.org

ΜΑΡΙΑ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ eu.affairs@hapsc.org

---------------------------------------

ΕΚΔΟΤΗΣ Ελληνικός Οργανισμός Πολιτικών Επιστημόνων Ε.Ο.Π.Ε. --------------------------------------ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι επιμελητές και οι συντελεστές έκδοσης δε φέρουν κανενός είδους νομική ευθύνη για τυχόν λάθη ή παραλείψεις που μπορεί να υπάρξουν στην παρούσα έκδοση. Ο εκδότης δεν φέρει κανενός είδους ευθύνη για το υλικό των άρθρων, ενώ οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτά δεν εκφράζουν απαραιτήτως τον εκδότη ή τους επιμελητές. Κάθε άποψη εκφράζει τον συγγραφέα του άρθρου.

Μ

ε μεγάλη μου χαρά σας καλωσορίζω στο 6ο τεύχος του «EUREOPE Magazine» και το πρώτο για το 2022.

Με το βλέμμα στραμμένο στις προκλήσεις που φέρνει το νέο έτος, η ομάδα των Ευρωπαϊκών Θεμάτων του ΕΟΠΕ, επιχειρεί να εντρυφήσει σε θέματα που σχετίζονται με την εξωτερική πολιτική, την οικονομία, το κράτος δικαίου, την εκπαίδευση, το περιβάλλον και την τεχνητή νοημοσύνη. Ευχαριστώ θερμά την κα Άννα Διαμαντοπούλου για την παραχώρηση μιας συνέντευξης με έντονο πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα. Συγχαρητήρια για ακόμη μία φορά στη συντακτική ομάδα του περιοδικού για την έμπνευση, την προσπάθεια και το αποτέλεσμα.

ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Πρόεδρος ΕΟΠΕ

ΜΑΡΙΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ

Η

νέα χρονιά ξεκινά με το EUREOPE Magazine να στρέφει την προσοχή του αφενός στην τεχνολογία και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και αφετέρου στη βελτίωση του οικοσυστήματος στον πλανήτη Γη.

Παράλληλα, θέματα όπως η κοινή ευρωπαϊκή άμυνα με τη δημιουργία ευρωστρατού αλλά και η δυνατότητα διατήρησης της έννομης τάξης στην ΕΕ, επαναφέρουν τον διάλογο σχετικά με την έννοια του κράτους δικαίου – στοιχείο εκ των ων ουκ άνευ της δημοκρατικής κοινωνίας. Όμως, οι κατακτήσεις κάθε είδους νοηματοδοτούνται, μόνο, εφόσον στο επίκεντρό τους βρίσκεται ο άνθρωπος, είτε ως μονάδα είτε ως σύνολο. Απαιτείται γνωστική προετοιμασία και πολιτικές για την πλανητική μας εποχή, που θα αξιοποιούν στο μέγιστο βαθμό το σφαιρικό, πολυδιάστατο και πολύπλοκο πλαίσιο λειτουργίας της ανθρώπινης υπόστασης σε αλληλεξάρτηση και συνάρτηση πάντα με το φυσικό περιβάλλον. Ευχαριστώ θερμά την κα Άννα Διαμαντοπούλου για τον μεστό λόγο και την αισιόδοξη ματιά με την οποία αντικρύζει την επικαιρότητα.

ΜΑΡΙΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ Γενική Διευθύντρια ΕΟΠΕ/Project Leader EUREOPE

Editorial ΝΕΦEΛΗ ΚΑΡΑΛEΚΑ

Τ

ο τεύχος Δεκεμβρίου 2021- Ιανουαρίου 2022 είναι το έκτο στη σειρά τεύχος του EUREOPE Magazine και αυτό που σηματοδοτεί την ολοκλήρωση ενός έτους από την έναρξη της κυκλοφορίας του. Η συνθήκη αυτή αποτελεί εξαιρετική ευκαιρία για όλη την ομάδα να επανεξετάσει τους στόχους της και να ανανεώσει τη δέσμευση που έθεσε όταν σχεδίαζε την έναρξη του περιοδικού, δηλαδή το να φέρει τους Έλληνες και τις Ελληνίδες, και ειδικά τους νέους και τις νέες, πιο κοντά στα ευρωπαϊκά τεκταινόμενα. Εύλογα κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί γιατί είναι τόσο σημαντικό αυτό; Η απάντηση μας σε αυτό βρίσκεται σε ένα εξαιρετικό ερευνητικό πόρισμα στο οποίο είχε φτάσει ο Κάρολος Δαρβίνος. Τόνισε ότι «τα είδη τα οποία επιβιώνουν δεν είναι τα δυνατότερα ούτε τα πιο ευφυή αλλά τα πιο προσαρμοστικά στην αλλαγή». Σκεπτόμενοι εκτός των στενών ορίων της επιστήμης του Δαρβίνου πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι που έχουν στη «φαρέτρα» τους γνώσεις και ευρεία αντίληψη του κοινωνικού τους περιβάλλοντος θα καταφέρουν να ανταπεξέλθουν σε κάθε νέα συνθήκη. Ειδικά στη σημερινή, μεταβλητή εποχή μας, η προσαρμοστικότητα αναγνωρίζεται ως ένα από τα πιο πολύτιμα χαρακτηριστικά. Θέλουμε να επενδύσουμε σε αυτό, εμπνέοντας, μέσα από το δικό μας αντικείμενο, τους Έλληνες και τις Ελληνίδες προς μία θέαση του κόσμου δυναμική, ενεργητική και δημιουργική. Στο παρόν τεύχος έχουμε την τιμή να φιλοξενούμε ως κεντρικό πρόσωπο την κυρία Άννα Διαμαντοπούλου. Έχοντας περάσει από πολλές καίριες θέσεις εντός και εκτός Ελλάδας και καταφέρνοντας να συνεχίζει αέναα την πολυδιάστατη πορεία της υπό κάθε συνθήκη, θεωρούμε ότι είναι ένα υγιές πρότυπο για όλους και όλες. Ακόμα, στο τεύχος αυτό υπάρχουν άρθρα ποικίλης θεματολογίας (εξωτερική πολιτική, κράτος δικαίου, περιβάλλον, εκπαίδευση, τεχνητή νοημοσύνη) στα οποία αξίζει να επενδύσετε τον χρόνο σας. Καλή ανάγνωση!

ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ Managing Editor

4 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΕ

ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Δεκέμβριος 2021-Ιανουάριος 2022 ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΥ

06/12 - Οικονομική ανάλυση της κατάστασης των κρατών μελών στην συνέδριαση του Eurogroup

Δεκέμβριος 2021

Το Eurogroup εξέτασε την οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση των κρατών μελών της ευρωζώνης. Ενώ τέλος οι Υπουργοί συζήτησαν τη δωδέκατη έκθεση ενισχυμένης εποπτείας για την Ελλάδα.

15/12 - Απονομή του βραβείου Ζαχάρωφ 2021 στον Αλεξέι Ναβάλνι

13/12 - Ουκρανία, Λευκορωσία και Κυπριακό στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ

Ο Αλεξέι Ναβάλνι ανακηρύχθηκε νικητής του φετινού βραβείου Ζαχάρωφ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Ελευθερία της Σκέψης. Ως ηγετική φιγούρα της ρωσικής αντιπολίτευσης, ο Αλεξέι Ναβάλνι μάχεται κατά της διαφθοράς και των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων για περισσότερο από μια δεκαετία. Εκτίει ποινή φυλάκισης σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας στη Ρωσία. Το βραβείο παρέλαβε εκ μέρους του η κόρη του Ντάρια Ναβάλναγια.

Το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων ξεκίνησε με συζήτηση σχετικά με τη συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων της Ρωσίας στα σύνορα με την Ουκρανία. Στη συνέχεια, οι υπουργοί εξέτασαν την κατάσταση στη Λευκορωσία ενώ συζήτησε επίσης το ζήτημα των Βαρωσίων και τον αντίκτυπο των μονομερών δράσεων στις οποίες προέβησαν τον Ιούλιο του 2021 οι Τουρκοκύπριοι και η Τουρκία, κατά παράβαση των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

16/12 - Η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωζώνης σχετικά με την οικονομική ανάπτυξη και την πρόοδο Στο επίκεντρο της συνόδου κορυφής της ευρωζώνης, η οποία πραγματοποιήθηκε σε διευρυμένη σύνθεση με τους 27 ηγέτες της ΕΕ, ήταν η οικονομική ανάκαμψη και η πρόοδος που έχει επιτευχθεί όσον αφορά την Οικονομική και Νομισματική Ένωση. @eureope

Οικονομολόγος

@political_scientists

@hapscorg

Η σύνοδος κορυφής της Ε.Ε. σχετικά με την αντιμετώπιση των κρίσεων Οι ηγέτες της ΕΕ συζήτησαν για τις εξελίξεις όσον αφορά τη νόσο COVID-19, τη διαχείριση κρίσεων και την ανθεκτικότητα, καθώς και για τις εξωτερικές σχέσεις, μεταξύ άλλων αναφορικά με την κατάσταση στη Λευκορωσία και την Ουκρανία. Συζήτησαν επίσης για την ασφάλεια και την άμυνα, τις εξωτερικές πτυχές της μετανάστευσης και τις τιμές της ενέργειας. ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

5

Ιανουάριος 2022 10/1 - Χρηματοδότηση ύψους 47 εκατ. ευρώ για την προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας των ΜΜΕ της ΕΕ στο πλαίσιο της ανάκαμψης από την COVID-19 και της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης H Επιτροπή και το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) εγκαινίασαν το νέο Ταμείο της ΕΕ για τις ΜΜΕ, το οποίο προσφέρει κουπόνια για τις ΜΜΕ με έδρα στην ΕΕ, προκειμένου να τις βοηθήσει να προστατεύσουν τα δικαιώματά τους διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΙ). Πρόκειται για το δεύτερο Ταμείο της ΕΕ για τις ΜΜΕ που αποσκοπεί στη στήριξη των ΜΜΕ στο πλαίσιο της ανάκαμψης από την COVID-19 και της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης για τα επόμενα τρία έτη (2022-2024).

17-20/1 - Σύνοδος ΟλομέλειαΣτρασβούργο Η ατζέντα μέχρι στιγμής περιλαμβάνει: φόρο τιμής στον πρόεδρο Sassoli, εκλογή νέου προέδρου, εκλογή νέου προεδρείου (εκλογή Αντιπροέδρων και Κοσμητόρων) και παρουσίαση των προτεραιοτήτων της Γαλλικής Προεδρίας από τον Macron. Επιπλέον, το ΕΚ θα υιοθετήσει τις θέσεις του για την νομοθεσία για την αντιμετώπιση του παράνομου περιεχομένου και την ενίσχυση της λογοδοσίας των πλατφορμών για τους αλγορίθμους τους, αναμένεται να εγκρίνει την προσωρινή συμφωνία για αύξηση εξουσιών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων και θα ψηφίσει σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης της μεταχείρισης των ζώων.

1/1 - 20 χρόνια ΕΥΡΩ Πριν από 20 χρόνια, την 1η Ιανουαρίου 2002, δώδεκα χώρες της ΕΕ αντικατέστησαν τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα του εθνικού τους νομίσματος με το ευρώ, στο πλαίσιο της μεγαλύτερης αλλαγής νομίσματος στην ιστορία. 6/1 - Η Επιτροπή εγκρίνει τον χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων 2022-2027 για την Ελλάδα Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε, σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, τον χάρτη της Ελλάδας για τη χορήγηση περιφερειακών ενισχύσεων από την 1η Ιανουαρίου 2022 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027 στο πλαίσιο των αναθεωρημένων κατευθυντήριων γραμμών για τις περιφερειακές ενισχύσεις. 11/1 - Πέθανε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου David Sassoli. «Ο David Sassoli πέθανε την 11η Ιανουαρίου στη 0:15 στο ογκολογικό κέντρο θεραπείας του Αβιάνο, στην Ιταλία, όπου νοσηλευόταν» από τα τέλη του Δεκεμβρίου, έκανε γνωστό μέσω Twitter ο Roberto Cuillo, ο εκπρόσωπος του προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 13/1 - Δημιουργική Ευρώπη: αυξημένος προϋπολογισμός το 2022 για τη στήριξη του πολιτιστικού και του δημιουργικού τομέα Με προϋπολογισμό περίπου 385 εκατ. ευρώ, σχεδόν 100 εκατ. ευρώ περισσότερα σε σύγκριση με το 2021, το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» ενισχύει τη στήριξή του προς τους δημιουργικούς και πολιτιστικούς εταίρους, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τις προκλήσεις που απορρέουν από την κρίση της COVID-19 και τον αυξανόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό. 17/1 - Eurogroup Τα κυριότερα σημεία της ημερήσιας διάταξης αναμένεται να είναι η οικονομική προσαρμογή και ανθεκτικότητα, η τρωτότητα των επιχειρήσεων και διαρθρωτικές εξελίξεις μετά την πανδημία Covid-19, το σχέδιο σύστασης σχετικά με την οικονομική πολιτική της ευρωζώνης για το 2022 και η επανεξέταση της οικονομικής διακυβέρνησης.

ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

GRAZIE, PRESIDENTE SASSOLI ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ

&

Πολιτικός Επιστήμονας, Διεθνολόγος/Διακυβέρνηση

ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ Οικονομολόγος-Διεθνολόγος ΜΑ Relations Internationales-Securité Paix et Conflits, Université Libre de Bruxelles

«Αυτό που χρειάζεται περισσότερο από όλα η Ευρώπη είναι ένα νέο έργο ελπίδας. Πιστεύω ότι μπορούμε να οικοδομήσουμε αυτό το έργο βάση μιας ισχυρής προσέγγιση τριών πλευρών: μια Ευρώπη που θα καινοτομεί, που θα προστατεύει και που θα φωτίζει…» (Sassoli to EUCO: Europe needs a new project of hope, 2021)

Σ

τις 11 Ιανουαρίου 2022 η Ευρωπαϊκή οιγογένεια βίωσε τη μεγάλη απώλεια ενός σημαντικού ανθρώπου της. Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Νταβίντ Σασσόλι, απεβίωσε στην Ιταλία, νικημένος από την επάρατη νόσο. Γεννημένος στη Φλωρεντία το 1956, ο Νταβίντ Μαρία Σασσόλι, γιος του δημοσιογράφου Ντομένικο Σασσόλι, μετά την αποφοίτησή του

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

από το κλασικό γυμνάσιο “Virgilio”, ξεκίνησε τις σπουδές του στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου «La Sapienza» της Ρώμης, χωρίς ωστόσο να τις ολοκληρώσει καθώς ήθελε να αφοσιωθεί πλήρως στη δημοσιογραφία. Επαγγελματίας δημοσιογράφος από τη δεκαετία του ΄80, ξεκίνησε να εργάζεται στην εφημερίδα “Il Tempo” της Ρώμης και συνέχισε τη δημοσιογραφική του δραστηριότητα σε μικρές

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

7

ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

εφημερίδες και στο πρακτορείο ειδήσεων Asca, ενώ διετέλεσε αναπληρωτής διευθυντής του TG1 από το 2006 έως το 2009. Το 1985 πέρασε στο γραφείο σύνταξης της καθημερινής εφημερίδας “Il Giorno” στη Ρώμη, όπου παρακολουθούσε τα κύρια πολιτικά και ειδησεογραφικά γεγονότα για επτά χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, έγινε μάρτυρας ορισμένων σημαντικών γεγονότων, όπως της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου (1989). Η τηλεοπτική του σταδιοδρομία ξεκίνησε το 1992 με την προσχώρησή του στη RAI και ως ανταποκριτής του TG3 κάλυψε για μεγάλο χρονικό διάστημα τα γεγονότα που αφορούσαν τη μαφία. Συνεργάστηκε ακόμη με τον Μικέλε Σαντόρο στα προγράμματα “Il Rosso e Il Nero” και “Il Tempo Reale”. Το 1999 εντάχθηκε στη σύνταξη του TG1 ως ειδικός ανταποκριτής και αργότερα έγινε παρουσιαστής του δελτίου ειδήσεων των 13:30 και, στη συνέχεια, των 20:00. Το 2006 ο Sassoli έγινε αναπληρωτής διευθυντής ειδήσεων και το 2004 εξελέγη Πρόεδρος της Ρωμαϊκής Ένωσης Τύπου. Η είσοδος του Σασόλι στην πολιτική σκηνή ξεκινά το 2009, οπότε και εξελέγη Ευρωβουλευτής του Δημοκρατικού Κόμματος για τρεις συνεχόμενες θητείες. Κατείχε, μεταξύ άλλων, τον ρόλο του επικεφαλής της αντιπροσωπείας του κεντροαριστερού Δημοκρατικού Κόμματος στην Προοδευτική Συμμαχία Σοσιαλιστών και Δημοκρατών από το 2009 έως το 2014 (VII

8 >

νομοθετική περίοδος ), του Αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 2014 έως το 2019 (8η κοινοβουλευτική περίοδος) και τέλος, του Πρόεδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 2019 έως την ημέρα του θανάτου του (9η κοινοβουλευτική περίοδος). Αξίζει να σημειωθεί ότι η θητεία του οραματιστή Ντάβιντ Σασσόλι ως Προέδρου ξεκίνησε παράλληλα με την υγειονομική κρίση και την πανδημία του COVID-19, το 2019. Ο Σασσόλι έβλεπε με ανησυχία τα ελλείματα της διαχείρισης στον τομέα της υγείας, καθώς δεν ενέπιπτε, μέχρι πρότινος, στις αρμοδιότητες των Βρυξελλών. Σε συνέντευξή του, ο ευρωπαίος πολιτικός είχε δηλώσει ότι η ΕΕ καλείται να δημιουργήσει άμεσα σχέδιο αντιμετώπισης το οποίο θα εξασφαλίζει την καλύτερη διευθέτηση τέτοιων προκλήσεων στο μέλλον, (NICOLÁS, 2021). Επίσης, είχε εκφράσει τις ανησυχίες του για το προσφυγικό και μεταναστευτικό ζήτημα στην εποχή του Covid-19, καθώς παθογένειες όπως αυτές των μεγάλων μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον ευρύτερο κόσμο δυσκόλευαν ιδιαίτερα την αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης, προσθέτοντας ακόμα ένα θέμα διαχείρισης στην εξάπλωση του ιού (Ewropej, 2021).

Ευρώπη ήταν μία πλατφόρμα η οποία θα εξασφάλιζε την ενωτική φωνή. Το 2021 η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μαζί με τον Νταβίντ Σασσόλι και τον Αντόνιο Κόστα δημιουργούν τη Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης (CoFoE), προκειμένου να ακουστεί η άποψη του ευρωπαίου πολίτη, (Ένωση, 2022). Για τον ενωτικό ηγέτη, αυτή η κίνηση ήταν η αρχή της αναμόρφωσης μιας νέας ευρωπαϊκής δημοκρατίας. Είχε τονίσει πως μόνη της καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στην

Γι’ αυτόν τον υπέρμαχο της ευρωπαϊκής ενότητας, αυτό που χρειαζόταν άμεσα η

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

αντιμετώπιση ουδεμίας κρίσης. Ο οραματιστής Σασσόλι υποστήριζε σθεναρά πως τα διδάγματα από την πανδημία συνέβαλαν στη βελτίωση της δημοκρατίας, καθιστώντας εφικτή την αποκατάσταση των σχέσεων της ΕΕ με τους πολίτες της και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς (David Sassoli EP_President, 2021). Συχνά ο Ιταλός σοσιαλδημοκράτης εξέφραζε τη μεγάλη ανησυχία του για την αύξηση της φτώχειας και των ανισοτήτων που προκάλεσε η πανδημία. Στην αρχή της υγειονομικής κρίσης, προς όφελος μιας οικονομικής ανάκαμψης υποστήριξε την αναστολή του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και τον μηχανισμό των κρατικών ενισχύσεων. Ο μαχητικός Σασόλι πίστευε ότι με την δημιουργία των

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ευρωπαϊκών ομολόγων θα μπορούσε να ξεπεραστεί το πρόβλημα του χρέους και να αναπτυχθεί μία ισχυρή ευρωπαϊκή πολιτική. (Sassoli, 2021). Η πανδημία του κορονοϊού έδειξε ότι η Ευρώπη πρέπει να επανοικοδομήσει μια πιο πράσινη και δίκαιη κοινωνία. Σ’ αυτό το πνεύμα, ο ευρωπαίος ηγέτης των αξιών και της συνοχής υποστήριζε πως με την υγειονομική κρίση η ΕΕ ανέλαβε μελλοντικές δεσμεύσεις, όπως να είναι η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος στον κόσμο έως το 2050 (Επιτροπή, 2021 ), τονίζοντας ότι η δέσμευση πρέπει να είναι περιεκτική χωρίς κοινωνικές, εργατικές ή επιχειρηματικές αποκλίσεις. Για τον Σασσόλι, το όραμα της Πράσινης Συμφωνίας βασιζόταν στις δεσμεύσεις μιας βιώσιμης οικονομίας —όχι μόνο από κλιματική αλλά και από κοινωνική άποψη— που θα εξασφάλιζε το συλλογικό πνεύμα με πυρήνα το ανθρώπινο (Σασόλι: Χρειαζόμαστε Έναν Νέο Προυπολογισμό στο Υψος των Περιστάσεων, 2020).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

9

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η AUKUS, Η ΚΟΙΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

Οικονομολόγος-Διεθνολόγος ΜΑ Relations InternationalesSecurité Paix et Conflits, Université Libre de Bruxelles

Εισαγωγή Η ανακοίνωση της AUKUS, μιας νέας τριμερούς συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας που αφορά τόσο στο να βοηθηθεί η Αυστραλία να αποκτήσει πυρηνικά υποβρύχια (Prime Minister of Australia, 2021), όσο και στους τομείς του κυβερνοχώρου, των κβαντικών τεχνολογιών και την τεχνητή νοημοσύνη (Prime Minister of Australia, 2021) μεταξύ Αυστραλίας, Ηνωμένου Βασιλείου και Ηνωμένων Πολιτειών, στις 15 Σεπτεμβρίου 2021 αιφνιδίασε την Ευρώπη, προκαλώντας σοκ και διαταράσσοντας τις διεθνείς ισορροπίες. Η τριμερής αυτή συμφωνία

10 >

μπορεί να ερμηνευτεί ως ένα φιλόδοξο σύμφωνο ασφαλείας για την κοινή χρήση προηγμένων αμυντικών τεχνολογιών, σε μια προσπάθεια αναχαίτισης της Κίνας στον Ειρηνικό, η οποία έκανε λόγο για διατάραξη της παγκόσμιας ειρήνης και ώθηση σε κούρσα εξοπλισμών (BBC News Mundo, 2021), ενώ σε αντίστοιχο ύφος ακολούθησαν δηλώσεις της Ρωσίας περί διασποράς (proliferation) πυρηνικών (Muravyev, 2021). Οι διαπραγματεύσεις για την AUKUS είχαν παραμείνει αυστηρά μυστικές μέχρι την τελευταία στιγμή και οι τρεις χώρες ξεκινούν τώρα μια

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

περίοδο 18 μηνών λεπτομερούς ανάλυσης σχεδίου κατασκευής τουλάχιστον οκτώ πυρηνοκίνητων υποβρυχίων για το Βασιλικό Αυστραλιανό Ναυτικό με χρήση αμερικανικής και βρετανικής τεχνολογίας. Απαντήσεις σε ερωτήματα όπως το πότε θα τεθεί σε λειτουργία το πρώτο σκάφος και πόσο θα κοστίσει το όλο εγχείρημα δεν είναι ακόμη γνωστές. Εκτιμάται, παρόλα αυτά, ότι τα υποβρύχια δεν θα είναι έτοιμα μέχρι το 2040 περίπου, κάτι που ουσιαστικά υποδηλώνει ότι αυτή η συμφωνία αποτελεί μια μακροπρόθεσμη δέσμευση (Tsuruoka, 2021).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ανάλυση Η οργή των Παρισίων απέναντι σ’ αυτήν την εξέλιξη είναι εύλογη, καθώς η σύναψη της AUKUS σήμαινε ακύρωση πρότερης συμφωνίας υποβρυχίων του 2016 μεταξύ Γαλλίας και Αυστραλίας (Perot, 2021). Περισσότερο ενδιαφέρουσα βέβαια σχετικά με την AUKUS, την αναβαθμισμένη αμυντική συνεργασία μεταξύ Αυστραλίας, ΗΒ και ΗΠΑ, είναι η αντίδραση της ΕΕ. Οι Πρόεδροι της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καταδίκασαν δριμύτατα τη σύναψη της συμφωνίας ως περιφρόνηση και προσπάθεια παραγκωνισμού για την Ένωση συνολικά, όχι μόνο για τη Γαλλία, καθώς δεν υπήρξε καμία πρότερη ενημέρωση ή διαβούλευση με Βρυξέλλες και Παρίσι. Επιπλέον, η τριμερής αυτή συμφωνία, πέραν του ότι καταδεικνύει τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος του αγγλοσαξωνικού άξονα στην περιοχή του Ειρηνικού, ενώ μέχρι τώρα ταυτιζόταν με τις περιοχές ενδιαφέροντος της Ευρώπης (με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Μέση Ανατολή και το Σαχέλ) (The Wilson Center Africa Program,

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

2020) έχει στοιχεία καταφανούς υποβάθμισης της Ευρώπης ως στρατηγικού εταίρου από την πλευρά των ΗΠΑ (Biscop, 2021). Και κάπου εδώ, γίνεται για άλλη μια φορά σαφής τόσο η έλλειψη στρατιωτικής αυτονομίας της Ευρώπης όσο και η αμυντική της ανεπάρκεια -χαρακτηριστική και επίκαιρη η ρήση του Βέλγου ΥΠΕΞ Mark Eyskens εν έτει 1991 ότι «η Ευρώπη είναι οικονομικός γίγαντας, πολιτικός νάνος και στρατιωτικό σκουλήκι» (Viilup, 2015). Οι προαναφερθείσες ανεπάρκειες, λοιπόν, αποτελούν για τους ευρωπαϊκό γίγνεσθαι στοιχεία γνωστά ήδη από την εποχή του σχεδίου Πλεβέν, τα οποία υπογραμμίζουν την ανάγκη για άμεση αμυντική αναβάθμιση της Ένωσης μέσω της απαγκίστρωσής της από τις Ηνωμένες Πολιτείες και, κατ’ επέκταση, δημιουργία κοινής ευρωπαϊκής άμυνας και στρατιωτικής συνεργασίας. Παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει βήματα προς αυτή την κατεύθυνση μέσω της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ/ CFSP) και της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (CSDP), η Ευρώπη παραμένει συνολικά δέσμια των επιθυμιών των εκάστοτε στρατιωτικών συμμάχων της (Viilup, 2015).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

11

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Σ’ αυτό το πνεύμα της αυτονόμησης, η πρώτη απάντηση στην πρόκληση της AUKUS ήρθε, όπως ήταν αναμενόμενο, (και ελλείψει Γερμανίας, λόγω ταυτόχρονης αποχώρησης της καγκελαρίου Μέρκελ από την πολιτική σκηνή) από τη Γαλλία, της οποίας η πρώτη αντίδραση της ήταν να ενισχύσει τους δεσμούς της με την Ελλάδα και να αυξήσει την παρουσία της στην Ανατολική Μεσόγειο, υπογράφοντας μια συμφωνία επανεξοπλισμού που εκσυγχρονίζει το Ελληνικό Ναυτικό και δεσμεύεται σε μια σημαντική Συμφωνία Αμυντικής Βοήθειας. Η τελευταία περιλαμβάνει μια ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής βοήθειας, παρόμοια με τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας (άρθρο 42.7 ΣΕΕ) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε περίπτωση επίθεσης σε ένα από τα δύο κράτη στο έδαφός του (Apostolopoulos, 2021). Πέραν του προφανούς, ότι δηλαδή η συμφωνία αυτή

φέρνει τη Γαλλία πιο κοντά στην Ελλάδα (στην οποία εξασφαλίζει την πολυπόθητη υπεροπλία) σε μια προσπάθεια ανάσχεσης του τουρκικού επεκτατισμού, που έμεινε αναπάντητος από την αδυναμία της ΕΕ να φυλάξει τα εξωτερικά σύνορά της, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως το πρώτο αμυντικό ανάχωμα της Ευρώπης απέναντι στον νεοσύστατο άξονα, καθώς καλύπτει και το κενό ισχύος και ασφάλειας που αφήνουν πίσω τους ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο, δίνοντας στη Γαλλία ηγετικό ρόλο στα στρατιωτικά τεκταινόμενα της Ανατολικής Μεσογείου (Psaropoulos, 2021). Βέβαια, το γεγονός ότι σημαντικοί παίκτες όπως η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία έχουν γεωστρατηγικούς και γεωοικονομικούς δεσμούς με την Τουρκία, οι οποίοι αντιτίθενται στη νεοσύστατη ελληνογαλλική συμφωνία, προκαλεί τριγμούς όχι μόνο εντός της ΕΕ αλλά και εντός του ΝΑΤΟ.

Συμπερασματικά Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι, καθώς η ενότητα του ΝΑΤΟ έχει επίσης επηρεαστεί από την AUKUS, τα μέλη του θα πρέπει στο άμεσο μέλλον να εξετάσουν το ενδεχόμενο επέκτασης των μονομερών αμυντικών δυνατοτήτων τους, ενώ σε ό,τι αφορά την Ευρώπη, δεδομένου ότι η υπάρχουσα ευρωκεντρική δυτική αρχιτεκτονική ασφάλειας έχει ξεπεραστεί από τη σύναψη της AUKUS, η ανάγκη για παγίωση μιας ευρωπαϊκής άμυνας καθίσταται πλέον νομοτελειακά υψηλή προτεραιότητα. Ειδικότερα για το τελευταίο, ένας πανευρωπαϊκός στρατός θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμο εργαλείο, αν και δεν είναι σαφές πώς θα ήταν εφικτό μα λειτουργήσει σε περίπτωση που οι ηγέτες της ΕΕ έχουν διαφορετικές απόψεις από το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ (Apostolou-Katsaros, 2021).

12 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΥΡΩΣΤΡΑΤΟΣ: ΙΔΕΑΤΟ ΟΡΑΜΑ Η ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ; ΤΟΥ ΜΙΛΤΟΥ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

Πολιτειολόγος, ΜΑ Διαχείριση Κρίσεων

Ευρωστρατός και Γεγονότα που τον Επανέφεραν στο Προσκήνιο

Για να προχωρήσει κανείς στη συζήτηση για τη δημιουργία Ευρωστρατού πρέπει αρχικά να αναλογιστεί: 1) ποια προβλήματα θα κληθεί να λύσει, 2) ποια η σχέση του με το ΝΑΤΟ και 3) ποιος θα τον χρηματοδοτήσει.

Η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Στρατού αποτελεί μία ιδέα η οποία επανέρχεται συχνά στο προσκήνιο του πολιτικού διαλόγου, όταν η ΕΕ αντιμετωπίζει κρίσεις που απειλούν τα σύνορά της και την γενικότερη ειρήνη στη Γηραιά ήπειρο. Πρόσφατο γεγονός που επανέφερε στον πολιτικό διάλογο το εγχείρημα για έναν Ευρωστρατό αποτέλεσε η απόσυρση του αμερικανικού στρατού από το Αφγανιστάν (Wheeldon, 2021).Ταυτόχρονα παρατηρείται μία εργαλειοποίηση των προσφύγων στα σύνορα Λευκορωσίας – Πολωνίας με την ΕΕ να μην μπορεί αποτελεσματικά να αντιμετωπίσει αυτή την υβριδική απειλή*. (BBC, 2021).

Την στιγμή που οι μεγάλες δυνάμεις φαίνεται να οχυρώνονται και να δημιουργούν μπλόκ συνεργασίας μέσω εξοπλιστικών προγραμμάτων η ΕΕ υπολείπεται της ακτινοβολίας να επηρεάσει την διεθνή πολιτική. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον κατακερματισμό της Ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής η οποία εκφράζεται μεμονωμένα σε επίπεδο κράτους μέλους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η συμφωνία AUKUS στην οποία η Γαλλία παραμερίστηκε πλήρως. Αυτό αποτέλεσε άλλο ένα παράδειγμα που επιτάσσει την συλλογική και αυτόνομη δράση της ΕΕ. Ταυτόχρονα η Γερμανία, αν και συστημικός αντίπαλος της

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Κίνας δεν παύει να την δέχεται και ως ευκαιριακό εταίρο. Οι περιπτώσεις όπου κράτη μέλη της ΕΕ δρουν βάσει ιδίων συμφερόντων και συχνά παραμερίζονται είναι πολλές και για αυτό ο διεθνής αντίκτυπος της Ένωσης ανεπαίσθητός. Ο Ευρωστρατός λοιπόν θα κληθεί εξ αρχής να συγκλίνει της όποιες αντιθέσεις της ¨Ευρωπαϊκής Οικογένειας¨ σε μία κοινή συνισταμένη που σίγουρα θα στείλει ηχηρό μήνυμα για στην διεθνή πολιτική σκηνή (Major & von Ondarza, 2021).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

13

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Εμπόδια που θα κληθεί να ξεπεράσει Η διαφύλαξη των συνόρων διαφαίνεται ως πρωταρχικό πρόβλημα που θα κληθεί να διαχειριστεί ο Ευρωστρατός. Αυτή η άποψη ενισχύθηκε κατά την περίοδο της προσφυγικής κρίσης, καθώς η αντίδραση της ΕΕ ήταν ασυντόνιστη, τόσο ως Ένωση, όσο και σε επίπεδο κρατών μελών (Himmrich, 2018). Βλέποντας προς το μέλλον, οι προσφυγικές ροές δεν αναμένεται να πάψουν να υπάρχουν. Συνεπώς, ένας κοινοτικός στρατός θα αποσκοπεί να δράσει ως αποτρεπτικό μέσο στη διαχείριση των επόμενων προσφυγικών ροών στη βάση που αυτές μπορεί να θεωρηθούν υβριδικές απειλές. Σεβόμενη, λοιπόν, η ΕΕ τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις αξίες της θα πρέπει να είναι προσεκτική, να κρατήσει αποστάσεις από πολιτικές που επιβάλλουν αντικίνητρα σε ανθρώπους που βρίσκονται σε πραγματική ανάγκη (Himmrich, 2018). Η διαφύλαξη των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής επικράτειας θα αποτελέσει σίγουρα αντικείμενο εκτενών συζητήσεων ως προς τη δράση και τη χρηματοδότηση

14 >

του εγχειρήματος ενός στρατού. Αυτό όμως που θα πρέπει να συζητηθεί και να οριοθετηθεί εξ αρχής είναι η μελλοντική εξωτερική δράση αυτού σε τρίτες χώρες. Η μεταβίβαση της αρμοδιότητας σε μια ευρωπαϊκή οντότητα θα αποτελέσει ένα νέο πεδίο τριβών για τους ευρωπαίους εταίρους. Θα μπορούσε ένας ευρωπαϊκός στρατός να αντιδράσει μόνο σε μια επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα μέλη της ΕΕ ή θα αρκούσε το τεκμήριο μιας επικείμενης επίθεσης για να ενεργοποιήσει προληπτική δράση; Αυτά είναι μόνο μερικά από τα δυσεπίλυτα ερωτήματα που θα πρέπει να απαντηθούν και να οριοθετηθούν προτού αποφασιστεί να ιδρυθεί ο Ευρωστρατός (Naumann, 2019).

Σχέσεις ΕΕ-ΝΑΤΟ Από εκεί και πέρα πρέπει να οριοθετηθεί και η διεθνής του υπόσταση. Το ΝΑΤΟ αποτελεί μέχρι και σήμερα σε μεγάλο βαθμό δύναμη εγγύησης της ειρήνης σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή ήπειρο. Η αλλαγή του status quo με τη δημιουργία ενός ακόμη αυτόνομου πόλου σταθερότητας, αρχικά, μπορεί να εκληφθεί ως απειλή για την ασφάλεια. Τόσο από τις ΗΠΑ, όσο και από χώρες τις ανατολικής Ευρώπης που συνήθως γίνονται πρώτοι δέκτες οποιασδήποτε απειλής. Ο Ευρωστρατός οφείλει να δράσει συμπληρωματικά στο ΝΑΤΟ και, κατά περίπτωση, να εξυπηρετεί Ευρωπαϊκά συμφέροντα, όταν οι ΗΠΑ δεν θέλουν να παρέμβουν. Δεν θα εξυπηρετούσε κανέναν η εξ’ ολοκλήρου ανεξάρτητη δράση του Ευρωστρατού. Η στρατηγική

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

του αυτονομία θα ήταν αποτελεσματικότερη σε κοινή βάση ύπαρξης με το ΝΑΤΟ για την καλύτερη συνεργασία και συνεννόηση. Η συνύπαρξη δύο πόλων με κοινές αξίες μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να έχει, αν αναλογιστεί κανείς, πως το πολιτικό κόστος της υπεράσπισης συμφερόντων δεν θα το επωμίζεται μόνο ένας εταίρος πλέον. Αν λοιπόν κρίνει η ΕΕ, πως είναι επιτακτική ανάγκη η υπεράσπιση των συμφερόντων της θα πρέπει να έχει την δυνατότητα να λαμβάνει τέτοιες αποφάσεις (Heisbourg, 2019). Δεν είναι επίσης λίγες οι φορές που οι Ευρωπαίοι ελπίζουν σε πρωτοβουλία των ΗΠΑ για τη λύση πολλών ζητημάτων. Αυτό δε φαίνεται μόνο από την κατά καιρούς στάση τους στα συμβάντα, αλλά και κάθε χρόνο όταν καλούνται να πληρώσουν εισφορές 2% του ΑΕΠ τους. Είναι πολύ λίγοι αυτοί που προχωρούν στην πληρωμή αυτών των εισφορών. Στην πραγματικότητα πληρώνουν μόνο αυτοί που αισθάνονται ότι απειλούνται περισσότερο. Οι υπόλοιποι αναμένουν πως οι ΗΠΑ και γενικότερα το ΝΑΤΟ θα υποκαταστήσουν οποιαδήποτε δράση θα χρειάζονταν αυτοί να λάβουν. Στην περίπτωση του Ευρωστρατού το ίδιο πρόβλημα είναι πολύ πιθανόν να επανεμφανιστεί. Το θετικό όμως που μπορεί να προσφέρει είναι να γίνει αισθητός ως «Ευρωπαϊκός» και να εμπεριέχει την έννοια «του δικού μας». Σ’ αυτήν την περίπτωση, ίσως δοθεί η αίσθηση του κοινού σκοπού και ευθύνης και ίσως

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ο Στρατός έρθει πιο κοντά στις συνειδήσεις των Ευρωπαίων πολιτών, ώστε τα κράτη να αισθάνονται την υποχρέωση να συνεισφέρουν ό,τι έχουν συμφωνήσει. Πολύ σημαντικό ρόλο θα ενέχει στην περίπτωση αυτή το πώς θα παρουσιαστεί στους πολίτες αλλά και η πολιτική βούληση να δημιουργηθεί κάτι που όντως αποσκοπεί στο να φέρει τα αποτελέσματα που τα κράτημέλη ξεχωριστά δεν μπορούν να επιτύχουν και το ΝΑΤΟ δεν προσφέρει στο βαθμό που θέλει η ΕΕ (Naumann, 2019).

Συμπέρασμα: Ευρωστρατός: Ιδεατό Όραμα και Επιτακτική Ανάγκη Ο Ευρωστρατός είναι και ιδεατό όραμα και επιτακτική ανάγκη. Η ΕΕ δε φαίνεται να μπορεί να έχει την ομοφωνία που χρειάζεται ένα τέτοιο εγχείρημα, όπως και σε άλλα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Δυστυχώς τα βήματα είναι πολλές φορές μικρά μπροστά στις εξελίξεις και μετά από κρίσεις προχωρούν οι αναγκαίες διαδικασίες και η θεσμοθέτηση νέων οργάνων, διαδικασιών και θεσμών. Ο μικρότερος κοινός παρονομαστής είναι αυτός που στην πράξη φέρνει σε συμφωνία τους 27 σε κάθε περίπτωση. Συνεπώς, φαίνεται συχνά οποιοδήποτε εγχείρημα να είναι ελλιπές σε σχέση με

την πραγματικότητα. Ωστόσο, η πραγματικότητα επιτάσσει άμεσες και αποτελεσματικές αποφάσεις τη στιγμή που η μία κρίση διαδέχεται την επόμενη. Οφείλουν λοιπόν τα κράτη μέλη να αποκτήσουν την πολιτική βούληση που απαιτείται για την προώθηση ενός Ευρωστρατού με στόχο τη διασφάλιση της ειρήνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο αλλά και στο εσωτερικό της ως υποστήριξη στην πολιτική προστασία. Ο Ευρωστρατός σίγουρα θα διαχειριστεί τις κρίσεις και θα αντιμετωπίσει τις υβριδικές απειλές με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Μένει να δούμε, αν το ιδεατό καταφέρει να ξεπεράσει την πραγματικότητα.

*Οι υβριδικές απειλές αποτελούν “ένα μείγμα καταναγκαστικών και ανατρεπτικών δραστηριοτήτων, συμβατικών και μη συμβατικών μεθόδων (δηλαδή διπλωματικές, στρατιωτικές, οικονομικές μέθοδοι), οι οποίες μπορεί να χρησιμοποιούνται συντονισμένα από κρατικούς ή μη κρατικούς φορείς για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων, ενώ παραμένουν κάτω από το όριο των ανοικτών οργανωμένων εχθροπραξιών. Συνήθως, δίνεται έμφαση στην εκμετάλλευση των τρωτών σημείων του στόχου και στη δημιουργία ασάφειας με σκοπό να παρεμποδιστούν οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων”. Στην περίπτωση αυτή η εργαλειοποίηση των προσφυγικών ροών μπορεί να θεωρηθεί ως ξεκάθαρη υβριδική απειλή για την Ε.Ε. (European Commission, 2016).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

15

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΟΧΗΣ ΤΟΥ ΕΝΩΣΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ: ΟΙ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΩΝΙΚΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΕΛΕΝΑΣ ΔΙΟΪ́ΛΗ

Πολιτικός Επιστήμονας

Εισαγωγή Η αρχή της υπεροχής του Ενωσιακού Δικαίου αποτελεί μια από τις πιο βασικές αρχές της ευρωπαϊκής έννομης τάξης. Αν και δεν αναγράφεται ρητώς στις Συνθήκες, απορρέει από τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ΔΕΕ, στην περίφημη υπόθεση Costa vs Enel τη δεκαετία του 1960, έκρινε την υπεροχή του Ενωσιακού Δικαίου έναντι οποιουδήποτε προγενέστερου ή μεταγενέστερου εθνικού κανόνα (Μαρκάκης, 2020). Αν και η αρχή της υπεροχής αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο για την εύρυθμη λειτουργία τόσο του ευρωπαϊκού νομικού συστήματος, όσο και της ευρωπαϊκής κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας, προβληματίζει όμως και τα κράτη-μέλη σχετικά με τη διατήρηση της εθνικής τους κυριαρχίας.

16 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

Υπάρχουν αρκετές υποθέσεις αμφισβήτησης της υπεροχής του Ενωσιακού Δικαίου από Συνταγματικά Δικαστήρια κ-μ, οι οποίες και κατά καιρούς έχουν απασχολήσει τους Ευρωπαϊκούς Θεσμούς. Συγκεκριμένα, οι αποφάσεις των Συνταγματικών Δικαστηρίων της Δανίας (υπόθεση Dank Industri), της Τσεχίας (υπόθεση Landtova), της Γερμανίας (υπόθεση Weiss II) και η πιο πρόσφατη απόφαση του Πολωνικού δικαστηρίου, έχουν προκαλέσει συζητήσεις τόσο για το νομικό σύστημα της ΕΕ, όσο και για το μέλλον την ευρωπαϊκής έννομης τάξης ως απόρροια των εν λόγω αμφισβητήσεων. (Μαρκάκης, 2020) Αν και καμία απόφαση δεν ήταν απρόσμενη για την Ένωση, η διαχείριση της κατάστασης καθόλου εύκολη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί, ειδικά όσον αφορά τις αποφάσεις του Γερμανικού και του Πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

Η Υπόθεση Weiss II του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου Η απόφαση του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου (ΓΟΣΔ) στις 5/5/20 στην υπόθεση Weiss II αφορούσε την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊ κής Ένωσης (ΔΕΕ) για το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης και συγκεκριμένα, το πρόγραμμα αγοράς στοιχείων του

@eureope

@political_scientists

ενεργητικού του δημοσίου τομέα στις δευτερογενείς αγορές (PSPP). Γενικότερα, κατά την περίοδο της κρίσης, το ΔΕΕ χρειάστηκε να αποφανθεί σε αρκετές υποθέσεις εξετάζοντας τη νομιμότητα των διαφόρων προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Τo ζήτημα που πρόκυπτε ήταν αν η ΕΚΤ ενεργούσε στα πλαίσια των δοτών αρμοδιοτήτων της και με βάση την αρχή της αναλογικότητας. To ΓΟΣΔ έκρινε ότι η απόφαση του ΔΕΕ ήταν ultra vires, ασκώντας κριτική για την επιχειρηματολογία του Δικαστηρίου ως προς τις αρχές της αρμοδιότητας

@hapscorg

και της αναλογικότητας, καταλήγοντας ότι καμία δεσμευτική νομική ισχύ δεν μπορεί να αναπτύξει για τη γερμανική έννομη τάξη (Μεταξάς, 2020). Η στάση του ΓΟΣΔ οδήγησε στην απόφαση της Επιτροπής να ενεργοποιήσει, σύμφωνα με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, τη διαδικασία προσφυγής επί παραβάσει, αποστέλλοντας προειδοποιητική επιστολή στη Γερμανία και καλώντας την να δώσει εξηγήσεις. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε στις αρχές Δεκεμβρίου μετά τις διαβεβαιώσεις της Γερμανίας ότι σέβεται την υπεροχή του ενωσιακού δικαίου (Burchard., 2021).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

17

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

Η απόφαση του Πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου

Η

απόφαση του Πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου διαφέρει κατά πολύ των χαρακτηριστικών αυτής του ΓΟΣΔ. Το Πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο κλήθηκε να εξετάσει αν το ΔΕΕ υπερέβη των αρμοδιοτήτων του στις αποφάσεις που έλαβε σχετικά με το πολωνικό δικαστικό σύστημα, μετά από παρέμβαση του Πολωνού Πρωθυπουργού Morawiecki. Πρέπει να σημειωθεί, ότι η πολωνική κυβέρνηση έχει προβεί στη διαδικασία συνταξιοδότησης πολλών δικαστών και στην τοποθέτηση δικαστών φιλικών προς την κυβέρνηση,

18 >

ακολουθώντας, όπως τονίζει, μια προσπάθεια απομάκρυνσης τυχόν κομμουνιστικής επιρροής στην πολωνική δικαστική εξουσία. (Καραμπατζός Α. Κυριαζής Δ., 2021). Με την απόφαση της 7ης Οκτωβρίου, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας έκρινε συγκεκριμένες διατάξεις της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΕΕ) αντίθετες με το Πολωνικό Σύνταγμα. Συγκεκριμένα, έκρινε ότι οι διατάξεις του άρθρου 1 και του άρθρου 4 της ΣΕΕ απειλούν την κυριαρχία του Πολωνικού κράτους, καθώς τα Ευρωπαϊκά Όργανα δρουν εκτός των ορίων των αρμοδιοτήτων τους (Dorpe, 2021). Επίσης, αμφισβήτησε τόσο την υπεροχή του Ενωσιακού Δικαίου, όσο και το άρθρο 19, το οποίο αφορά τη συγκρότηση του Δικαστηρίου της Ένωσης και την επιλογή των δικαστών (Dorpe, 2021).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

Οι διαφορές μεταξύ των Τι μέλλει γενέσθαι; Επίλογος δύο αποφάσεων και το υμπερασματικά, είναι φαο ΔΕΕ είχε επιβάλει νερό ότι οι αποφάσεις ημερήσιο - χρηματικό κράτος δικαίου στην αυτές κλονίζουν την ένπρόστιμο στη Πολωνία ύψους 1εκ. ευρώ για τη μη νομη τάξη της ΕΕ. Η απόφαΠολωνία συμμόρφωσή της στις αποφά- ση της Προέδρου της Επιτρο-

Π

αρατηρούνται, λοιπόν, κάποιες σημαντικές διαφορές στις εξεταζόμενες αποφάσεις. Αν και το ΓΟΣΔ αμφισβητεί την υπεροχή του Ενωσιακού Δικαίου, η απόφαση του μένει σε ζητήματα δικαιοδοσίας, ερμηνείας και διαφορετικής επιχειρηματολογίας μεταξύ ΓΟΣΔ και ΔΕΕ (Μαρκάκης, 2020). Αντίθετα, στην πολωνική απόφαση δεν αμφισβητείται μόνο η υπεροχή του Ενωσιακού Δικαίου, αλλά και συγκεκριμένα άρθρα της ΣΕΕ, τα οποία κρίνονται αντίθετα με το Πολωνικό Σύνταγμα. Η πράξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα η Πολωνία να είναι το πρώτο κράτος μέλος που αμφισβητεί ιδρυτικές διατάξεις μετά από την προσχώρησή της στην Ένωση και ανοίγει συζητήσεις για το αν αυτή η απόφαση αποτελεί ένα πρώτο βήμα για το “Polexit” (Euractiv, 2021). Η κατάσταση του κράτους δικαίου στη Πολωνία απασχολεί πολύ καιρό την ΕΕ. Το ΕΚ παρακολουθώντας τις διάφορες εκθέσεις για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου στη Πολωνία έχει καλέσει την Επιτροπή για τη λήψη μέτρων ενώ, από το 2018 κιόλας, το ΕΚ εξέφραζε τις ανησυχίες του για την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας στη χώρα. (European Parliament, 2020). Η Πολωνία υπήρξε αντίθετη και στη ρήτρα του κράτους δικαίου για το Ταμείο Ανάκαμψης ασκώντας μαζί με τη Ουγγαρία veto.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Τ

Σ

σεις του Δικαστηρίου για το δικαστικό σύστημα, ενώ παράλληλα υπήρχε σε εξέλιξη και διαδικασία προσφυγής επί παραβάσει, η οποία όμως ολοκληρώθηκε μετά και τις τελευταίες αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στο δικαστικό σύστημα της Πολωνίας (European Commission, 2021). Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έχει λάβει κάποια απόφαση να ανοίξει μια καινούργια διαδικασία προσφυγής επί παραβάσει για την απόφαση του Πολωνικού Δικαστηρίου.

πής να ξεκινήσει μια διαδικασία προσφυγής επί παραβάσει κατά της Γερμανίας, αποδεικνύει πόσο σημαντικό είναι για την ίδια την Ένωση να δράσει αποφασιστικά σε τέτοιες αποφάσεις αμφισβήτησης της υπεροχής του Ενωσιακού Δικαίου. Όσον αφορά την πολωνική περίπτωση, παρά την προφανή προκλητική ρητορική της κυβέρνησης και την προβληματική σχέση ΕΕ- Πολωνίας, είναι δύσκολο να υποστηριχθεί γενικά ότι διαθέτει μια συνολικά αποσχιστική τάση ή στρατηγική και αυτό αποδεικνύεται και από την τελική απόφαση του Morawiecki να εναρμονίσει τις επίμαχες διατάξεις για τον διορισμό δικαστών σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Τέλος, η ομαλοποίηση των σχέσεων ΕΕ - Πολωνίας ήταν επιτακτική και για την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών από το καθεστώς της Λευκορωσίας και την πίεση στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης.

Παρά τις προσπάθειες ομαλοποίησης, το χάσμα μεταξύ Βαρσοβίας- Βρυξελλών παραμένει. Κανείς εξάλλου, δε μπορεί να λησμονήσει τις δηλώσεις του Πολωνού Πρωθυπουργού περί εκβιασμού της χώρας του από την ΕΕ (BBC News, 2021). Είναι ενδιαφέρον να δούμε πότε η Επιτροπή θα εγκρίνει το πρόγραμμα ανάκαμψης της χώρας, ώστε να μπορέσει να εκταμιεύσει τα κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης (Ναυτεμπορική, 2021). Η καθυστέρηση οφείλεται στο ότι η Επιτροπή αναμένει από το ΔΕΕ να αποφανθεί περί της νομιμότητας της ρήτρας για το κράτος δικαίου. Επίσης, καθώς το κράτος δικαίου στη Πολωνία βρίσκεται σε κρίση είναι λογικό να αναμένουμε περαιτέρω ρήξη.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

19

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

Η ΚΡIΣΗ ΤΟΥ ΚΡAΤΟΥΣ ΔΙΚΑIΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚH ΕΥΡΩΠΗ. ΤΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΖΑΓΚΑΡΑΚΗ Πολιτικός Επιστήμονας Διδάσκων Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης Πανεπιστημίου Κρήτης Field Manager του Κέντρου Πολιτικής Έρευνας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΠΕΤ) Γενικός Γραμματέας του Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημόνων Chair του Steering Committee του ECPR Political Culture Standing Group &

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ Δ. ΜΕΛΕΟΥΝΗ Πολιτικός Επιστήμονας-Διεθνολόγος

Εισαγωγή – Polypore State Τα τελευταία χρόνια, η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Σλοβενία έχουν βιώσει μια σειρά από ριζικές θεσμικές αλλαγές με στόχο όχι μια φιλελεύθερη δημοκρατία αλλά μια νέα μορφή διακυβέρνησης που θυμίζει αυταρχικά καθεστώτα. Για να γίνει κατανοητός ο τρόπος λειτουργίας αυτών των νέων καθεστώτων, επινοήθηκε ο νέος όρος «polypore state». Πιο αναλυτικά, ο όρος «polypore state» προέρχεται από τον όρο polypore - πολύπορος, που στην κυριολεξία «είναι ένας παρασιτικός μύκητας που τρέφεται με σάπια

20 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

δέντρα, συμβάλλοντας στην αποσύνθεσή τους» (Peto & Grzebalska, 2016). Η παρομοίωση αυτή προέκυψε καθώς, η πολιτική που ασκείται σε διάφορα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης ενδεχομένως, με ανάλογο τρόπο, να οδηγήσει στην αποσύνθεση της κοινωνίας. Συγκεκριμένα, κυβερνήσεις όπως της Ουγγαρίας εκμεταλλεύονται τους ζωτικούς πόρους των φιλελεύθερων προκατόχων τους με σκοπό να δημιουργήσουν μια πλήρως εξαρτημένη κρατική δομή. Αυτό το στυλ διακυβέρνησης περιλαμβάνει την ιδιοποίηση των θεσμών, των μηχανισμών και του τύπου (Peto & Grzebalska, 2016).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg < 20

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, όπου δεν υφίσταται το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να γίνουν σεβαστά. Το κράτος δικαίου σημαίνει ότι κανείς δεν είναι υπεράνω του νόμου, όλοι τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης, όλοι λογοδοτούν στους ίδιους νόμους, υπάρχουν σαφείς και δίκαιες διαδικασίες επιβολής, υπάρχει ανεξάρτητη δικαιοσύνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εγγυημένα για όλους. Το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι τα απαραίτητα στοιχεία της ελευθερίας ώστε να μπορεί να ζει ο οποιοδήποτε με αξιοπρέπεια (Amnesty International, χ.χ.).

παραβιάσεων της ελευθερίας της έκφρασης, του συνεταιρίζεσθαι και του κράτους δικαίου (Botsford, χ.χ.). Η Ουγγαρία καθώς και η Πολωνία είναι τα μόνα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν υποβληθεί σε ειδική διαδικασία σε επίπεδο ΕΕ (άρθρο 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση) που δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ στο παρελθόν. Αυτό σημαίνει ότι το Συμβούλιο αξιολογεί εάν αυτές οι χώρες κινδυνεύουν να παραβιάσουν σοβαρά τις «θεμελιώδεις αξίες» της ΕΕ. Αυτές οι αξίες περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων, το κράτος δικαίου και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την ισότητα. Τα τελευταία δέκα χρόνια, στην Ουγγαρία τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου αγνοούνται σταθερά (Amnesty International, χ.χ.).

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αρκετές αναφορές για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου στην Ουγγαρία, που βρίσκονται σε κίνδυνο. Συγκεκριμένα, η ουγγρική κυβέρνηση έχει κατηγορηθεί πολλάκις ότι παραβιάζει το διεθνές αλλά και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο. Συγκεκριμένα, το 2018, σε σύνοδο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι ευρωβουλευτές ψήφισαν υπέρ της ανάληψης δράσης κατά της Ουγγαρίας για εικαζόμενες παραβιάσεις των θεμελιωδών αξιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των

Χαρακτηριστικό παράδειγμα παρέμβασης στα ανθρώπινα δικαιώματα και δικαιώματα των γυναικών αποτελεί η αμφιλεγόμενη εκστρατεία κατά των αμβλώσεων που έλαβε χώρα το 2011. Η εν λόγω εκστρατεία ξεκίνησε ως μέρος ενός κυβερνητικού σχεδίου ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και ως εκ τούτου χρηματοδοτήθηκε από πρόγραμμα της ΕΕ για την απασχόληση και την κοινωνική αλληλεγγύη (Peto & Grzebalska, 2016). Οι αφίσες κατά των αμβλώσεων

Η καταπάτηση του κράτους δικαίου στην Ουγγαρία

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

συγκλόνισαν πολλές γυναίκες στην Ουγγαρία, οργανώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών (EURACTIV, 2011), αλλά και την ΕΕ. Επιπρόσθετα, συχνό φαινόμενο αποτελεί η χειραγώγηση των ΜΚΟ μέσω των χρηματοδοτήσεων με σκοπό να εξυπηρετούν τα συμφέροντα της κυβέρνησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Harom Kiralyfi, μια εκ των δύο ΜΚΟ στην Ουγγαρία που ασχολούνται με τον ρόλο των πατέρων στις οικογένειες και την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, που έλαβε, κατ’ αποκλειστικότητα, χρηματοδότηση για το έργο της (Peto & Grzebalska, 2016).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

21

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

Τέλος, τον Ιούλιο του 2016 «ένα σύνολο τροποποιήσεων επί του νόμου για το άσυλο, του νόμου για τα εθνικά σύνορα και επί του δικαίου που διέπει την είσοδο και παραμονή υπηκόων τρίτων χωρών, επέτρεψε στην αστυνομία να συλλαμβάνει τους αιτούντες άσυλο, οι οποίοι βρίσκονται σε ακτίνα 8 χιλιομέτρων από τα σύνορα και να τους «συνοδεύει» στην είσοδο των περιοχών διέλευσης, που βρίσκονται στην εξωτερική πλευρά των νότιων συνοριακών φραχτών της χώρας» (Διεθνής Αμνηστία, 2016). Η απόφαση αυτή της Ουγγαρίας είχε ως αποτέλεσμα αφενός να μετατοπιστούν οι ευθύνες απέναντι στους πρόσφυγες και αφετέρου να τεθεί σε περαιτέρω κίνδυνο η ζωή τους.

Πολωνία και Σλοβενία σε ανελεύθερα μονοπάτια; Τόσο η Πολωνία όσο και η Σλοβενία φαίνεται να ακολουθούν παρόμοια «ανελεύθερα» μονοπάτια, όπως εκείνο της Ουγγαρίας του Orban. Εστιάζοντας αρχικά στην Πολωνία, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η συντηρητική κυβέρνηση του κόμματος «Νόμος και Δικαιοσύνη», η οποία βρίσκεται στην εξουσία από το 2015, αφενός έχει οδηγήσει σε μεγαλύτερα επίπεδα κοινωνικής ανισότητας και αφετέρου εφαρμόζει πολιτικές περιορισμού του κράτους δικαίου και βασικών δημοκρατικών ελευθεριών (Pisarska & Tzagkarakis, 2019). Η βασική στρατηγική που ακολουθεί η πολωνική κυβέρνηση και η οποία ομοιάζει με εκείνη της κυβέρνησης Orban, αποτελείται

22 >

από τρία βασικά χαρακτηριστικά. Το πρώτο εστιάζει στον έλεγχο και στον περιορισμό της ελευθερίας του τύπου, το δεύτερο στον επηρεασμό της δικαστικής εξουσίας και το τρίτο στον περιορισμό των ελευθεριών (περιορισμός αμβλώσεων, περιορισμός ισότητας φύλων). Ο έλεγχος του τύπου αρχικά πραγματοποιείται μέσω μιας λαϊκίστικής στρατηγικής που εστιάζει στον διχασμό και εμφανίζει οποιαδήποτε «μη συμβατή» άποψη ως προδοτική, αντι-πατριωτική και απειλητική για τη χώρα, επηρεάζοντας το κοινό προς συγκεκριμένη κατεύθυνση άρνησης αυτών των μέσων (Wiseman, 2021). Ο απόλυτος έλεγχος της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και η ρύθμιση του συστήματος των μέσων ενημέρωσης, ώστε να αυξηθεί η επιρροή στα συμβούλιά τους, επιτρέπει στην εξουσία να μπλοκάρει έμμεσα τις άδειες εκπομπής και να τιμωρεί τις υποτιθέμενες παραβιάσεις, αναγκάζοντας τις επικριτικές, προς αυτή, φωνές να αποχωρούν από τη δημοσιότητα, ήτοι να φιμώνονται (Wiseman, 2021). Στο πλαίσιο αυτό, η πολωνική κυβέρνηση εθνικοποίησε το Polska Press, ένα μεγάλο ιδιωτικό μέσο ενημέρωσης, μέσω της αγοράς του από κρατική επιχείρηση, σε μια προσπάθεια ελέγχου της πολυφωνίας εκ των έσω, γεγονός πρωτοφανές για κράτος-μέλος της ΕΕ. Ταυτόχρονα, η σχεδόν απόλυτη απαγόρευση των αμβλώσεων, ο περιορισμός των δικαιωμάτων της LGBTQ+ κοινότητας και η σχεδόν απόλυτη επιρροή της κυβέρνησης στη δικαστική εξουσία (έλεγχος τοποθέτησης

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

και αποπομπής δικαστών), δημιουργούν ένα πλαίσιο «τρομοκρατίας» προς τη διαφορετικότητα, περιορισμού της πολυφωνίας, αύξησης των ανισοτήτων και καταπάτησης του κράτους δικαίου (Watch, 2017). Στο ίδιο μήκος κύματος, η κυβέρνηση του Janez Janša στη Σλοβενία προώθησε την αλλαγή της νομοθεσίας, με σκοπό τον πλήρη έλεγχο των μέσων ενημέρωσης ενώ χρήματα από κύκλους του Orban κατευθύνθηκαν προς την αγορά μέσων, ό π ω ς τ ο N O VA 2 4 T V κ α ι των δορυφόρων του, στοχεύοντας στον περιορισμό της πολυφωνίας, προς όφελος μιας ακόμα εξελισσόμενης ανελεύθερης κυβέρνησης (Fajon, 2021). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι υπόλοιποι Ευρωπαϊκοί Θεσμοί, όπως και στην περίπτωση της Πολωνίας, καταδίκασαν τις πράξεις ελέγχου του τύπου, χωρίς βέβαια αυτό να έχει πτοήσει ακόμα την κυβέρνηση Janša.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

Ποια είναι η πρόκληση για την ΕΕ; H EE έχει να αντιμετωπίσει μια σημαντική πρόκληση. Από τη μια πλευρά, δε θα πρέπει να ανεχτεί πρακτικές που καταπατούν το κράτος δικαίου και τις θεμελιώδεις ελευθερίες από κράτη-μέλη που είχαν συμφωνήσει να ικανοποιούν τα κριτήρια της Κοπεγχάγης για να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή οικογένεια και από την άλλη, δε θα πρέπει να οδηγήσει την κατάσταση σε πλήρη ένταση, ώστε να αναφερόμαστε σε πιθανό POLEXIT, για παράδειγμα. Συνεπώς, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει το θεσμικό πλαίσιο, τη διαπραγματευτική ικανότητα και την οικονομική και πολιτική δύναμη που διαθέτει ώστε να εξομαλύνει την κατάσταση και να αναγκάσει σε σταδιακές υποχωρήσεις τις συγκεκριμένες κυβερνήσεις. Κανείς δεν υποστηρίζει ότι κάτι τέτοιο είναι εύκολο, όμως μια έξοδος των συγκεκριμένων κρατών

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

από την ΕΕ δεν είναι και δεν πρέπει να αποτελεί λύση. Άλλωστε, η ΕΕ σε όλη της την πορεία εξελίχθηκε και αναπτύχθηκε μέσα από κρίσεις. Επίσης, ο συντονισμός σε επίπεδο κοινωνίας των πολιτών για την αντίσταση σε ανελεύθερες πρακτικές αποτελεί ένα σημαντικό, ίσως το σημαντικότερο εργαλείο.

Επίλογος Μέσα από την ανάλυση των περιπτώσεων της Ουγγαρίας, της Πολωνίας και της Σλοβενίας διαφάνηκε η τάση για περιορισμό του κράτους δικαίου στην ανατολική Ευρώπη, γεγονός που αποτελεί μείζονα πρόκληση για την ΕΕ. Η περαιτέρω μελέτη πρακτικών άλλων κυβερνήσεων όπως στη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Τσεχία μπορεί να δώσει την ευκαιρία για ανάλυση γενικών τάσεων, μέτρηση του επιπέδου του κράτους δικαίου και κατηγοριοποίηση. Ταυτόχρονα, η δράση της κοινωνίας των πολιτών τόσο σε εθνικό αλλά κυρίως σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την υπεράσπιση των θεμελιωδών ελευθεριών είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς συνιστά καθοριστικό παράγοντα πίεσης προς αυτές τις κυβερνήσεις.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

23

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

ΑΝΝΑ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ

Πρόεδρος του «Δικτύου» – Πρόεδρος της Επιτροπής της ΕΕ για το μέλλον του κοινωνικού κράτους – πρ. Επίτροπος ΕΕ – πρ. Υπουργός ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ Πολιτικός Επιστήμονας

24 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Σ

το 6ο τεύχος του EUREOPE Magazine δεσπόζει η φυσιογνωμία της κας Άννας Διαμαντοπούλου. Η γυναίκα που ξεκινά την πολιτική της διαδρομή από την Κοζάνη, μέσα στο αγαπημένο της «Ντεσεβό», προκειμένου να διανύσει μια πορεία γεμάτη επιτυχίες, συγκρούσεις, δοκιμές και αντιπαραθέσεις, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Το πολιτικό «road trip» της κας Διαμαντοπούλου καταγράφει πολλούς και ενδιαφέροντες σταθμούς. Από την Καστοριά ως Νομάρχης αρχικά και Βουλευτής αργότερα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως Επίτροπος της Ελλάδας και στη συνέχεια, επικεφαλής στο Υπουργείο Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων αλλά και στο Υπουργείο Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας. Το ταξίδι όμως κρύβει πολλές εκπλήξεις με πιο πρόσφατες την υποψηφιότητά της για τη θέση της Γενικής Γραμματέως του ΟΟΣΑ και βέβαια, την επιλογή της ως Πρόεδρος της Υψηλού Επιπέδου Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πάθος της να φέρει σε πέρας κάθε νέο εγχείρημα που αναλαμβάνει αντανακλάται στο λόγο της και η σταθερότητα που αποπνέουν οι απαντήσεις της σκιαγραφούν την προσωπικότητά της.

Στον πρόλογο του βιβλίου σας με τίτλο «Από το Ντεσεβό στο Drone. Πρόοδος και ειρήνη στον 21ο αιώνα», αναφέρετε κατά λέξη «Ο ιός θα ξεπεραστεί αλλά τα νέα δεδομένα του 21ου αιώνα είναι ήδη εδώ και απαιτούν από εμάς βαθύτατες αλλαγές.» Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα δεδομένα του 21ου αιώνα για την Ελλάδα, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και ποιες αλλαγές απαιτούνται; Ο 21ος αιώνας μπήκε με εξαιρετική ταχύτητα αλλαγών στην τεχνολογία και στην κλιματική αλλαγή. Τα δεδομένα αυτού του αιώνα που αλλάζουν τον καμβά της πολιτικής για την Ελλάδα είναι οι αρνητικές δημογραφικές τάσεις, οι αποφάσεις για την κλιματική αλλαγή που εστιάζονται στην απολιγνιτοποίηση και την αντιμετώπιση του ενεργειακού ισοζυγίου, η νέα ψηφιακή πραγματικότητα που αλλάζει τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας, του δημόσιου τομέα και βεβαίως της αγοράς εργασίας και οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες που στην Ελλάδα λόγω γεωγραφικής θέσης και ιστορίας έχουν ιδιαίτερη ένταση. Οι αλλαγές αφορούν σημαντικές μεταρρυθμίσεις και θετικές δράσεις σε όλα τα επίπεδα με πρωτεύοντα τομέα το εκπαιδευτικό σύστημα.

Η ΕΕ χαρακτηρίζεται, συχνά, ως ένα μοναδικό πείραμα στην ανθρώπινη ιστορία, με ιδιαίτερα στοιχεία και πολλές ασυμβατότητες ανάμεσα στα κράτη-μέλη (γλώσσα, ιστορία, οικονομικά συμφέροντα και επιδιώξεις). Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι η πολιτική-τεχνική του συμβιβασμού (compromise) και της διαπραγμάτευσης έχει συντελέσει ώστε να αρθούν οι όποιες δυσκολίες και το εν λόγω πείραμα να αποβεί επιτυχημένο; Από την ίδρυση της ΕΟΚ μέχρι την σημερινή Ευρώπη των 27 το μείζον ζήτημα ήταν για την κάθε χώρα να ταυτισθεί το εθνικό συμφέρον με το ευρωπαϊκό. Αυτό λόγω των ασυμβατοτήτων στις οποίες αναφερθήκατε ήταν δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο. Μετά τις δραματικές εμπειρίες των δύο παγκοσμίων πολέμων έγινε κατανοητό τα πολιτικά συστήματα των Κρατών – Μελών ότι πρώτον η ισχύς εν τη ενώσει και δεύτερον ότι ο συμβιβασμός και η συναίνεση μέσα από θεσμοθετημένες διαδικασίες, είναι τα μόνα εργαλεία με τα 25 >

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

οποία μπορεί να επιτευχθεί πρόοδος. Βέβαια η πραγματικότητα είναι σύνθετη και πολλές φορές λειτούργησε η διακυβερνητική συνεργασία των πλέον ισχυρών χωρών οι οποίες και επέβαλαν αποφάσεις. Έτσι προχωρά η ΕΕ και έτσι ξεπερνά κρίσεις και συγκρούσεις.

Έχοντας θητεύσει στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή, ποιος θεωρείτε πως είναι ο ρόλος της ΕΕ στο παγκόσμιο πολιτικό «γίγνεσθαι», ιδιαίτερα μετά την τριμερή συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας (AUKUS), ανάμεσα σε Η.Π.Α., Ηνωμένο Βασίλειο και Αυστραλία; Βλέποντας την εξαιρετικά αυξημένη διεθνή διπλωματική δραστηριότητα της τελευταίας περιόδου με συνομιλίες μεταξύ Ρωσίας – ΗΠΑ, ΝΑΤΟ – Ρωσίας αλλά και στον ΟΑΣΕ ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι μειωμένος έως ανύπαρκτος. Θεωρώ ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα για την ΕΕ είναι η εμβάθυνση της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Επικεφαλής αυτής της προσπάθειας είναι ο πρόεδρος Μακρόν και ως εκ τούτου οι εσωτερικές εξελίξεις στην Γαλλία θα επηρεάσουν την Ευρωπαϊκή πολιτική προς αυτή την κατεύθυνση.

Θεωρώ ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα για την ΕΕ είναι η εμβάθυνση της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής.

26 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση είναι μια πραγματικότητα. Υπό ποιες συνθήκες μπορεί η Ελλάδα να ωφεληθεί από αυτήν την εξέλιξη; Όπως όλες οι παγκόσμιες επαναστάσεις στην ιστορία έτσι και η Δ΄ Βιομηχανική Επανάσταση δημιουργεί σε πρώτη φάση μεγάλες ανισότητες, νικητές και ηττημένους. Αν δεν θέλουμε να γίνουμε ακόλουθοι των χωρών που προπορεύονται θα πρέπει να θέσουμε ως εθνικός στόχο διακομματικά και διαχρονικά το να μπει η Ελλάδα στην πρωτοπορία αυτής της νέας εποχής. Αυτό σημαίνει θεσμικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις , υποδομές και προτεραιότητα στον εθνικό και περιφερειακούς προϋπολογισμούς και κυρίως επαναλαμβάνω μετάβαση του εκπαιδευτικού συστήματος στη νέα εποχή.

Η υποψηφιότητά σας για τη θέση της Γενικής Γραμματέως του ΟΟΣΑ, πέρα από την αναγνώριση των ικανοτήτων σας ως πολιτική φυσιογνωμία, πιστεύετε ότι επιβεβαιώνει τον ρόλο που μπορεί να διεκδικήσουν οι γυναίκες σε εθνικό και διεθνές επίπεδο στον 21ο αιώνα; Και μόνη η διεκδίκηση διεθνών θέσεων μεγάλης σημασίας από γυναίκες δημιουργεί πρότυπα για τις νέες γυναίκες σε όλο τον κόσμο και επιβεβαιώνει την δυνατότητα να σπάσουμε την «γυάλινη οροφή» σε όλους τους τομείς.

@eureope

@political_scientists

Ως Πρόεδρος της Υψηλού Επιπέδου Επιτροπής της ΕΕ για το μέλλον του κοινωνικού κράτους, της κοινωνικής προστασίας και της εργασίας, ποιες είναι οι προτεραιότητές σας αναφορικά με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κοινωνικού κράτους, στο σύγχρονο συγκείμενο της πανδημίας του COVID-19; Η απόφαση για τη δημιουργία αυτής της Επιτροπής, ελήφθη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Αποτυπώνει την πανευρωπαϊκή αγωνία και ανησυχία για τις προοπτικές, αλλά και τις δυνατότητες του κοινωνικού κράτους σε όλες τις μορφές του και, μάλιστα, σε μια εποχή συγκλονιστικών αλλαγών σε πλανητικό επίπεδο. Επειδή το εύρος των θεμάτων είναι πολύ μεγάλο, θα εξηγήσω με πολύ απλό τρόπο το πώς δουλεύουμε και το που θα πρέπει να καταλήξουμε. Σε πρώτη φάση συμφωνήθηκαν οι πλέον σημαντικές αλλαγές που καθορίζουν τον 21ο αιώνα. Αυτές είναι η κλιματική αλλαγή, η ψηφιακή μετάβαση, οι νέες μορφές παγκοσμιοποίησης, το δημογραφικό ζήτημα, και ο αλλαγές στη φύση και στις συνθήκες της εργασίας. Σε δεύτερη φάση καθορίζονται οι κοινωνικοί κίνδυνοι που οφείλονται σε κάθε μία από τις μεγάλες αυτές αλλαγές. Και σε τρίτη φάση θα προταθούν θεσμικά μέτρα , δομικές αλλαγές και οικονομικοί πόροι για να αντιμετωπισθεί

@hapscorg

η νέα πραγματικότητα, η οποία προστίθεται σε μια ήδη δύσκολη περίοδο λόγω της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας. Ενδεικτικά θα αναφέρω ζητήματα όπως η ανεργία, η στασιμότητα των μισθών, οι νέες μορφές απασχόλησης, η έλλειψη των αναγκαίων δεξιοτήτων, η εργασία στις πλατφόρμες, η τηλεργασία και οι εργαζόμενοι σε διαφορετικές χώρες σε σχέση με την έδρα της εταιρίας τους. Ουσιαστικά μιλάμε για την ανάγκη μιας νέας «Χάρτας εργασιακών δικαιωμάτων». Αντίστοιχα, θα πρέπει να δούμε νέες μορφές φορολόγησης των πολυεθνικών ψηφιακών επιχειρήσεων, αλλά και νέα εμπορική πολιτική για τα προϊόντα που έρχονται από χώρες που δεν συμμορφώνονται με τους κλιματικούς στόχους της Συνθήκης των Παρισίων.

Η διεκδίκηση διεθνών θέσεων μεγάλης σημασίας από γυναίκες δημιουργεί πρότυπα για τις νέες γυναίκες σε όλο τον κόσμο και επιβεβαιώνει την δυνατότητα να σπάσουμε την «γυάλινη οροφή» σε όλους τους τομείς.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

27

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Αποχαιρετήσαμε το 2021, έτος επετειακό για την Ελλάδα από την έναρξη του Εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα. Το 2022, σηματοδοτεί την επέτειο των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική περιπέτεια. Η ιστορική μνήμη είναι στοιχείο που καθορίζει το μέλλον ενός λαού; Ποια η θέση της στην εκπαιδευτική διαδικασία; Τόσο η ιστορία όσο και η γεωγραφία παίζουν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη και στην πρόοδο κάθε λαού. Οι επέτειοι μεγάλων ιστορικών γεγονότων ενισχύουν την ιδιότητα του ανήκειν σε ένα έθνος και έναν λαό και ταυτόχρονα βοηθούν την αντικειμενική και πολύπλευρη εξέταση των ιστορικών γεγονότων. Η ιστορία σε όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι από τα πιο δύσκολα ζητήματα αφού εθνικά μειονεκτήματα πολλές φορές αποσιωπούνται και οι εθνικές αρετές διογκώνονται. Το σημαντικό λοιπόν είναι το εκπαιδευτικό σύστημα να δίνει συνολικά στον πολίτη την κριτική ικανότητα να μελετά την ιστορία σε όλη του την ζωή και να αποκτά δική του άποψη και θέση.

Το σημαντικό λοιπόν είναι το εκπαιδευτικό σύστημα να δίνει συνολικά στον πολίτη την κριτική ικανότητα να μελετά την ιστορία σε όλη του την ζωή και να αποκτά δική του άποψη και θέση. *Η Άννα Διαμαντοπούλου είναι Πρόεδρος του Δικτύου – Πρόεδρος της Επιτροπής της ΕΕ για το μέλλον του κοινωνικού κράτους – πρ. Επίτροπος ΕΕ – πρ. Υπουργός

28 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΟΣΜΟΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΩΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΤΣΑΚΑΓΙΑΝΝΗ

Φοιτητής Οικονομικών Επιστημών

Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήθηκε μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με σκοπό να τερματίσει τις ευρωπαϊκές διαμάχες που ταλάνισαν την Γηραιά Ήπειρο κατά το α’ μισό του 20ου αιώνα. Είναι αξιοσημείωτο ότι από την ίδρυση της εώς σήμερα τα μέλη κράτη της απολαμβάνουν ένα πρωτοφανές επίπεδο ευημερίας τόσο σε οικονομικό όσο και κοινωνικό επίπεδο. Όπως και ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν προβεί σε πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ τους κάτι που δεν ήταν αυτονόητο τα χρόνια πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όλα αυτά τα επιτεύγματα που απολαμβάνουν τα κράτη μέλη της Ε.Ε. θα μπορούσαν να τα απολαμβάνουν και άλλες χώρες με κοινά οικονομικά και γεωπολιτικά χαρακτηριστικά, όπως οι χώρες της Λατινικής Αμερικής ή οι χώρες της Δυτικής Αφρικής.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

29

ΚΟΣΜΟΣ

Ομοιότητες ECOWAS & EE Η Δυτική Αφρικανική Οικονομική και Νομισματική Ένωση είναι μια περιφερειακή ομάδα δυτικοαφρικανικών κρατών. Τα μέλη της είναι το Μπενίν, η Μπουρκίνα Φάσο, το Πράσινο Ακρωτήριο, η Γκάμπια, η Γκάνα, η Γουινέα, η Γουινέα - Μπισσάου, η Ακτή Ελεφαντοστού, η Λιβερία, το Μάλι, ο Νίγηρας, η Νιγηρία Σενεγάλη, η Σιέρα Λεόνε και το Τόγκο (ecowas.int, 2021). Η ιστορία ενοποίησης των χωρών της Δυτικής Αφρικής, της λεγόμενης και ECOWAS στα αγγλικά, έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με την πορεία ενοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένα τέτοιο χαρακτηριστικό είναι η υπογραφή της συνθήκης του Λάγος που υπογράφτηκε στις 28 Μαΐου του 1975 και η οποία οδήγησε στην ίδρυση της ECOWAS, με σκοπό να φέρει την οικονομική ευημερία και ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή της Αφρικής. Ανάλογη στόχευση παρουσίαζε και η ιδρυτική Συνθήκη της ΕΟΚ, μετέπειτα Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Συνθήκης της Ρώμης που υπογράφτηκε στις 25 Μαρτίου 1957 και αυτή στην επίτευξη ειρήνης και οικονομικής ανάπτυξης στη Δυτική Ευρώπη. Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό μεταξύ των δύο αυτών περιφερειακών οικονομικών ενώσεων είναι τα θεσμικά όργανα. Και στις δύο υπάρχει Επιτροπή και Τράπεζα Επενδύσεων και Ανάπτυξης. Επίσης, υπάρχει Συμβούλιο των Υπουργών, Κοινοβούλιο και Συμβούλιο των Επικεφαλής των Κρατών-Μελών. Τέλος, υπάρχει και στις δύο Ενώσεις, Ανώτατο Δικαστήριο (ecowas.int, 2021). Σ’ αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί ότι τα 15 κράτη-μέλη της ECOWAS έχουν αποφασίσει να υιοθετήσουν έναν οδικό χάρτη ώστε το 2027 να αποκτήσουν όλα τα κράτη-μέλη της Ένωσης κοινό νόμισμα, το ECO, το συγκεκριμένο νόμισμα θα αντικαταστήσει το Φράγκο της Δυτικής Αφρικής. Αναλογικά αυτή η απόφαση θυμίζει τη Λευκή Βίβλο του Ζακ Ντελόρ, που είχε υιοθετηθεί από τα τότε μέλη της ΕΟΚ και είχε οδηγήσει στο Ευρώ και στη Συνθήκη του Μάαστριχτ.

Διαφορές ECOWAS & EE Οι διαφορές μεταξύ της Δυτικο Αφρικανικής Ένωσης και της ΕΕ. είναι πολλές και ποικίλες. Καταρχήν, η διεύρυνση της ΕΕ ήταν μια αργή και σταδιακή διαδικασία αφού από τα 6 30 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

μέλη το 1957 είχαν φτάσει το 2013 στα 28 μέλη. Σε αντίθεση με την ECOWAS που το 1975 τα 15 μέλη της υπέγραψαν την ιδρυτική της συνθήκη. Επιπλέον, σε ότι αφορά την εμβάθυνση της ΕΕ υπήρξαν αρκετές συνθήκες που εμβάθυναν το πολιτικό αποτύπωμα της Ένωσης ενώ στην περίπτωση της ECOWAS δεν έχουμε την υπογραφή τόσων πολλών συνθηκών. Άλλη μία αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ των δύο αυτών περιφερειακών οργανώσεων είναι ότι στην περίπτωση της ECOWAS τις αποφάσεις τις παίρνουν κυρίως οι επικεφαλείς των κρατών μελών σε αντίθεση με την Ε.Ε., που η διαδικασία ενοποίησης της βασίστηκε σε θεσμούς όπως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΕ & ΔΥΤΙΚΟΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Οι πολιτικές και οικονομικές σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ECOWAS είναι πολύ στενές αφού είναι δύο Ενώσεις που έχουν κοινά πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, με το διμερές εμπόριο να ξεπερνάει τα 45 δις ευρώ. Παράλληλα, πέρα από τις οικονομικές σχέσεις, υπάρχει έντονο πολιτικό ενδιαφέρον αφού πολλές χώρες της Ε.Ε., θέλοντας να υπάρχει σταθερότητα και ειρήνη στην περιοχή, διενεργούν ή επιχειρούν πολιτικές και στρατιωτικές αποστολές στην περιοχή αυτή. (Europe, 2021) Σε ό,τι αφορά το μέλλον της ECOWAS, ένας κρίσιμος σταθμός θα είναι σίγουρα το 2027 ,οπότε και θα πρέπει όλα τα παρόντα μέλη να έχουν υιοθετήσει το κοινό νόμισμα το ECO χωρίς καθυστερήσεις, και να έχουν δημιουργήσει Κεντρική Τράπεζα στα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ένας δεύτερος σταθμός θα ήταν να υπάρξει ακόμα περισσότερη ενοποίηση των χωρών αυτών και σε άλλους τομείς, όπως της αγροτικής πολιτικής και του περιβάλλοντος. Τέλος, ένας ακόμα σταθμός θα ήταν η διεύρυνση του ECOWAS με την ένταξη περισσότερων χωρών σε αυτήν. Συμπερασματικά, στο μέλλον οι σχέσεις μεταξύ Ε.Ε. και ECOWAS θα μπορούσαν να γίνουν στενότερες αφού και οι δύο αντιπροσωπεύουν ενώσεις χωρών με κοινά συμφέροντα και σχέσεις γειτονίας, κάτι που θα μπορούσε να επιφέρει περισσότερη οικονομική ανάπτυξη μεταξύ των κρατών- μελών των δύο μπλοκ. @eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ ΕΕ ΚΑΙ COP26 Πολιτικός Επιστήμονας,

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ Διεθνολόγος/Διακυβέρνηση

μηδενικής εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου έως το έτος 2050. Μαζί με το σχέδιο ανάκαμψης «NextGenerationEU», η πρόταση της ΕΕ γίνεται ακόμα ισχυρότερη θέτοντας μακροπρόθεσμους στόχους, μέσω των οποίων, η οικονομική, κοινωνική και βιομηχανική μετάβαση θα είναι περιεκτική, αλλά και συμμετοχική. (Europe, 2021 ), (Kelemen, 2020).

Ένα βιώσιμο μέλλον Επιδιώκοντας να απαντήσει στην περιβαλλοντική κρίση η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να γίνει κλιματικά ουδέτερη μέχρι το 2050. Για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, το 2019 παρουσιάστηκε η Συμφωνία της Ευρώπης για Πράσινη Ανάπτυξη η οποία θα εκσυγχρονίσει την οικονομία της κάνοντάς την πιο αποδοτική, βιώσιμη και ανταγωνιστική. Έτσι, έχει αποφασιστεί δεσμευτικά η διασφάλιση της

@eureope >

@political_scientists

@hapscorg

Με την ολοκλήρωση της φετινής διάσκεψης του ΟΗΕ (COP26) τέθηκε το ερώτημα, αν τελικά οι πολυμερείς διαπραγματεύσεις έφεραν δίκαιη λύση για όλες τις συμμετέχουσες χώρες. Από τη μια μεριά, ο μετριασμός και η προσαρμογή λήψεων αποφάσεων κατά την διάρκεια της συνδιάσκεψης για την κλιματική αλλαγή είναι περίπλοκες, καθώς κάθε χώραμέλος έχει διαφορετική πολιτική προσέγγιση για τη διατήρηση της Συμφωνίας του Παρισιού, τη μείωση του φαινομένου του θερμοκηπίου και τη διατήρησης της θερμοκρασίας. Από την άλλη,, η ΕΕ λειτουργώντας ως ένας ενιαίος οργανισμός φέρει μονομερείς εσωτερικές διαπραγματεύσεις και λύσεις για τα φαινόμενα της κλιματικής αλλαγής, μιας και κινείται πάνω σε ενιαία νομικά και πολιτικά πλαίσια.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

31

Άρα, τι αποτελέσματα έφερε η φετινή διάσκεψη; Φυσικά δεν υπάρχει μόνο μία απάντηση σε αυτό το ερώτημα, αλλά πολλαπλές κατευθύνσεις σε μορφή αποφάσεων που στοχεύουν στο να ελαττώσουν τη χρήση των ορυκτών καυσίμων. Ειδικότερα, το συμβούλιο για την κλιματική αλλαγή αναγνωρίζει μεμονωμένα κράτη, αλλά και περιφερειακές ομάδες με πρωταρχική την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα Αφρικανικά κράτη, τα Ασιατικά κράτη, τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Επιπροσθέτως, τα κράτη διακρίνονται (1) σε αναπτυγμένα (G77), ώστε να καθορίσουν κοινές διαπραγματευτικές θέσεις, (2) σε υπό ανάπτυξη (developing countries) και (3) σε λιγότερες ανεπτυγμένα (LDC’s). Με αυτόν τον τρόπο, υπάρχει μια ποικιλία δυναμικών στις πολυμερείς διαπραγματεύσεις στο διαπραγματευτικό τραπέζι της ετήσιας συνδιάσκεψης για την κλιματική αλλαγή (Nations, 2021).

Ντράγκι-G20 & Κλιματική Αλλαγή Στις 30-31 Οκτωβρίου 2021 οι ηγέτες των G20 συναντήθηκαν για τη διήμερη Σύνοδο Κορυφής που φιλοξενήθηκε από την ιταλική προεδρία στη Ρώμη. Πρωταγωνιστικό θέμα της συνάντησης

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ήταν η δημιουργία των βάσεων για την 26η Σύνοδο Κορυφής της Κλιματικής Αλλαγής (Europe, 2021 ). Ωστόσο, η Σύνοδος Κορυφής των G20 αποφάσισε λίγες δεσμεύσεις, απογοητεύοντας αρκετούς, μιας και οι χώρες-μέλη των G20 ευθύνονται για το 80% των αερίων του θερμοκηπίου. Συγκεκριμένα, οι κατεξοχήν ρυπαίνουσες χώρες στον κόσμο είναι η Κίνα, η οποία ευθύνεται για το 28% της παραγωγής αερίων θερμοκηπίου και η Ρωσία, της οποίας η οικονομία εξαρτάται από τις εξαγωγές πετρελαίου. Επίσης, απογοητευτικό ήταν ότι τόσο ο Πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ, όσο και ο Πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν δεν παρευρέθηκαν στη Διάσκεψη στη Ρώμη, αλλά συμμετείχαν μέσω τηλεδιάσκεψης. Εντούτοις, και οι δύο χώρες κοινοποίησαν τον κοινό τους στόχο για κλιματική ουδετερότητα το 2060 (News, 2021). Στο μεν τέλος της Διάσκεψης, ο πρωθυπουργός Μάριο Ντράγκι δήλωσε ότι οι G20 έφτασαν κοντά στην επίτευξη των στόχων του ΟΗΕ, αν και ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες σε ανάρτησή του ανέφερε πως αναχωρεί από την ιταλική πρωτεύουσα με ανεκπλήρωτες προσδοκίες (Twitter- Antonio Guterres, 2021).

Η Σύνοδος Κορυφής για το κλίμα COP26 και η ΕΕ Στη 26η Σύνοδο Κορυφής για την κλιματική αλλαγή COP26 παραβρέθηκε η Πρόεδρος της ΕΕ Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία υπογράμμισε τη δέσμευση της ΕΕ για την κλιματική αλλαγή, τονίζοντας παράλληλα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να είναι από τη σωστή πλευρά της ιστορίας. Συνέχισε, λέγοντας ότι η ΕΕ θα κάνει ό,τι χρειάζεται προκειμένου να περιοριστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη (European Commission , 2021). Επίσης, η Πρόεδρος επεσήμανε ότι η δέσμευση της Ένωσης με τη συγκεκριμένη απόφαση δεν είναι μόνο προφορική, αλλά περιλαμβάνει και νομική δράση, η οποία θεσπίζεται από τους κοινούς στόχους και την κοινή πολιτική των χωρών-μελών της ΕΕ. Έτσι, λειτουργώντας συλλογικά, τα κράτημέλη θα φέρουν εις πέρας τους στόχους για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 (Maia De La Baume, 2019), (Kelemen, 2020).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

32

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Συμπεράσματα Η κλιματική δράση χρειάζεται αρκετές προσπάθειες οικοδόμησης και προώθησης ενός πιο υγιούς οικοσυστήματος σε διεθνές επίπεδο, μακριά από τα επί μέρους συμφέροντα και τη γεωπολιτική στρατηγική των κρατών, τα οποία, σε κάποιες περιπτώσεις, υποδαυλίζουν τις πολυμερείς συμφωνίες και συνεργασίες. Η

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτό που πετυχαίνει η Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ είναι η ανάπτυξη της αλληλεγγύης και της συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών και η προώθηση της μετάβασης προς μια πιο πράσινη και ενισχυμένη οικονομία, που εστιάζει στη βιώσιμη ανάπτυξη και την καινοτομία, αλλά και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, μέσω ενός νέου βιώσιμου μοντέλου πράσινης ανάπτυξης. (Colman, 2021 ), (Maia De la Baume, 2021 ), (Corti,

@eureope

@political_scientists

συνδιάσκεψη για την κλιματική αλλαγή προωθεί την κλιματική σταθεροποίηση ως παγκόσμιο ζήτημα που αγγίζει τομείς της οικονομίας, ανεργίας, υγείας, εξωτερικής πολιτικής και της διπλωματίας. Γι’ αυτόν τον λόγο, εξάλλου, είναι ιδιαίτερα απαραίτητη μία μεγαλύτερη διπλωματική δέσμευση από όλες τις χώρες του ΟΗΕ.

2021 ). Τέλος, η Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ εστιάζει στις εγγενείς σχέσεις, την κοινωνική συνοχή και τις ίσες ευκαιρίες, στοχεύοντας μ’ αυτόν τον τρόπο στη διατήρηση ενός πιο βιώσιμου πλανήτη. Η ανάληψη πρωτοβουλιών και η θεσμοθέτηση σε διεθνές επίπεδο μιας αντίστοιχης προσπάθειας, ίσως θα μπορούσε να αμβλύνει περισσότερο την παγκόσμια κοινωνικό-οικονομική και πολιτική ψαλίδα, ώστε να εκπληρωθούν οι προσδοκίες στη Σύνοδο του 2022 (COP27) στην Αίγυπτο.

@hapscorg

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

33

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΟΛΥΜΕΣΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΛΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ COVID-19: Η ΠΙΘΑΝΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ «ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΧΑΣΜΑΤΟΣ» (“DIGITAL DIVIDE”) ΤΗΣ ΔΡ. ΡΕΝΑΣ ΜΑΡΚΑΚΗ

Δρ. του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης Παν/μιου Κρήτης, ΜΑ.Ed., Εκπαιδευτικός ΠΕ78

Α

ναμφίβολα, η Τηλεκπαίδευση (e-learning) κατά τη διάρκεια του «εγκλεισμού» των οικογενειών εντός των σπιτιών, εξαιτίας της πανδημίας (COVID-19) η οποία έπληξε όλες τις χώρες παγκοσμίως, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στον τομέα της εκπαίδευσης και στην Ελλάδα. Το προκείμενο άρθρο πραγματεύεται το πώς εν τέλει τα πολυμεσικά εργαλεία Τηλεκπαίδευσης, τείνουν να συμβάλουν στην αναπαραγωγή του επονομαζόμενου «ψηφιακού χάσματος» (“digital divide”) στην εκπαίδευση. Ο όρος «ψηφιακό χάσμα» αναφέρεται στο αντιληπτό «χάσμα» μεταξύ εκείνων που έχουν πρόσβαση στις πιο πρόσφατες τεχνολογίες της πληροφορίας και μεταξύ εκείνων που δεν έχουν (Compaine, 2001). Στο παρόν άρθρο, παρουσιάζεται η καταγραφή του προαναφερόμενου φαινομένου μέσω Εκπαιδευτικής Έρευνας, η οποία χαίρει εξέχουσας σημασίας, καθώς μέσω των ευρημάτων της, αναδεικνύεται ότι τα Πολυμεσικά

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

εργαλεία Τηλεκπαίδευσης δύνανται να αναπαράγουν κοινωνικές ανισότητες, παρόλο που ζούμε πλέον στη λεγόμενη εποχή της Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Ενδεικτική είναι η ανάδειξη της ύπαρξης του προαναφερόμενου φαινομένου μέσω της Εκπαιδευτικής έρευνας, η οποία διεξήχθη σε μαθητές του Γυμνασίου και του Λυκείου κατά τα έτη 2020-2021, από τον Θεοφιλίδη Ανέστη (Πληροφορικός στο επάγγελμα), ο οποίος εργάζεται στις ελεγκτικές υπηρεσίες του Υπουργείου Οικονομικών. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος στην έρευνά του: «Εν μέσω πανδημίας η Ελληνική κοινωνία βρέθηκε αντιμέτωπη με ακραίες καταστάσεις. Εκατοντάδες χιλιάδες μαθητικές, φροντιστηριακές και πανεπιστημιακές ώρες διδασκαλίας, «πέρασαν» μέσα από τα δίκτυα σταθερής και κινητής τηλεφωνίας για να ενώσουν χιλιάδες καθηγητές και μαθητές που έμαθαν να «συλλειτουργούν» σε οθόνες υπολογιστών και ηλεκτρονικές αίθουσες. Στο πλαίσιο της διπλωματικής εργασίας, κατόπιν έρευνας μέσω δομημένου ερωτηματολογίου

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

34

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

τεχνικής φύσεως, περιγράφονται οι τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για τη μετάδοση και τη λήψη ήχου στα δύο άκρα, τις πλατφόρμες τηλεκπαίδευσης, τα πολυμεσικά εργαλεία και στα διαθέσιμα δίκτυα μεταφοράς δεδομένων και την ικανοποίηση των μαθητών» (Θεοφιλίδης, 2021, σ. i). Σχετικά με την άποψη των μαθητών/τριών του Γυμνασίου και του Λυκείου για τις διαθέσιμες πλατφόρμες Τηλεκπαίδευση, συγκεκριμένα για το Webex, προκύπτει μέσω της έρευνας ότι: «Χλιαρή είναι και η αποδοχή του Webex από την μαθητική κοινότητα ως εκπαιδευτικό εργαλείο χωρίς να την διαχωρίζουν από τα αντίστοιχα εργαλεία της περασμένης σχολικής χρονιάς» (Θεοφιλίδης, 2021, σ. 35). Στην έρευνα επίσης, γίνεται λόγος και για τις πολύ χαμηλές ταχύτητες σύνδεσης στο διαδίκτυο και για τα

@eureope

@political_scientists

προβλήματα που αντιμετώπισαν οι μαθητές όσον αφορά τη σύνδεσή τους (Θεοφιλίδης, 2021). Σε αυτό το σημείο, αξίζει να αναφερθεί ότι μέσω της έρευνας, καταγράφονται επισήμως οι κοινωνικές ανισότητες που αναπαράγονται ακόμη μέχρι και σήμερα από τη χρήση των Πολυμεσικών εργαλείων στην Τηλεκπαίδευση. Όπως αναφέρεται αυτολεξεί εντός της έρευνας: «Οι μαθητές πραγματοποίησαν την Τηλεκπαίδευσή τους από όλο το διαθέσιμο φάσμα της πολυμεσικής τεχνολογίας, μηδέ εξαιρουμένης της απλής τηλεφωνικής κλήσης» (Θεοφιλίδης, 2021, σ. 36). Πιο συγκεκριμένα, από τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων της έρευνας προκύπτει ότι το 22% του δείγματος πραγματοποίησε την τηλεκπαίδευση μέσω του κινητού τηλεφώνου, το 20,7% μέσω του σταθερού υπολογιστή. Ένα

@hapscorg

αξιοπρόσεκτο κοινό ποσοστό της τάξεως του 19,5% καταγράφεται για την πραγματοποίησή της μέσω φορητού υπολογιστή (laptop) αλλά και έξυπνης τηλεόρασης (smart TV). Να επισημάνουμε ότι για πρώτη φορά καταγράφεται σε εκπαιδευτική έρευνα η χρήση της έξυπνης τηλεόρασης ως πολυμεσικό εργαλείο τηλεκπαίδευσης (τηλεόραση με ενσωματωμένη μπροστινή κάμερα). Το 18,3% δήλωσε ότι πραγματοποίησε την τηλεκπαίδευση μέσω ταμπλέτας, ενώ ένα ποσοστό της τάξεως του 0,1% μέσω τηλεφωνικής κλήσης (Θεοφιλίδης, 2021, σ. 36), γεγονός που ενισχύει την πιθανή συμβολή των πολυμεσικών εργαλείων τηλεκπαίδευσης στην αναπαραγωγή των κοινωνικών ανισοτήτων στην εκπαίδευση, όσον αφορά τον ελλαδικό χώρο.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

35

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Από τη στατιστική επεξεργασία και ανάλυση των δεδομένων της έρευνάς του, προέκυψε ότι υπήρξε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των μαθητών και των μαθητριών του Γυμνασίου και του Λυκείου, ως προς τις απαντήσεις τους αναφορικά με τη χρήση της ανοιχτής κάμερας κατά την διάρκεια της Τηλεκπαίδευσης. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας, βάση του φύλου «οι γυναίκες του δείγματος δηλώνουν σε ποσοστό 51,2%, ότι κατά την διάρκεια της εκπαίδευσης η κάμερα είναι κλειστή, ενώ οι άνδρες σε ποσοστό 43,9% ότι η κάμερα είναι ανοιχτή. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι καμία από τις γυναίκες δεν δηλώνει ότι κατά την διάρκεια της εκπαίδευσης η κάμερα είναι ανοιχτή» (Θεοφιλίδης, 2021, σ. 47). Από το εν λόγω εύρημα,

προκύπτει ως γενικό συμπέρασμα για τις μαθήτριες που φοιτούν σε Γυμνάσιο και σε Λύκειο (Δευτεροβάθμια εκπαίδευση) ότι προτιμούν τη μη «έκθεσή» τους στα πολυμεσικά εργαλεία τηλεκπαίδευσης. Παρόμοιο εύρημα, σχετικό με την άρνηση «έκθεσης» σε πολυμεσικά εργαλεία ως προς το γυναικείο φύλο, έχει προκύψει επίσης από την έρευνα η οποία διεξήχθη από εμένα προσωπικά, στο πλαίσιο της εκπόνησης της Διδακτορικής μου διατριβής με θέμα: «Διαστάσεις του φαινομένου «Διαρροής Εγκεφάλων» (Brain Drain) στην Κρήτη από το έτος 2008 μέχρι σήμερα». Μέσω των πορισμάτων της έρευνας προαναφερόμενης Διατριβής που αφορούσε γυναίκες οι οποίες ήταν απόφοιτες Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (Ανωτάτου

μορφωτικού επιπέδου), φαίνεται να ισχύει ακριβώς το ίδιο. Οι γυναίκες του δείγματος της δικής μου έρευνας, αρνήθηκαν αντιστοίχως την «έκθεσή» τους σε πολυμεσικά εργαλεία (κάμερα). Επομένως, μπορούμε να οδηγηθούμε και εδώ σε παρόμοιο συμπέρασμα, ότι δηλαδή «η άρνηση συμμετοχής θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι αποτελεί και αυτή από μόνη της ένα ερευνητικό δεδομένο λόγω του ότι αναδεικνύει τον γυναικείο φόβο της έκθεσης σε κοινό» (Μαρκάκη, 2020, σ. 207). Επιπροσθέτως, μέσω της στατιστικής ανάλυσης που πραγματοποιήθηκε στα δεδομένα, διαπιστώθηκε ότι υπήρξε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ του μορφωτικού επιπέδου εκπαίδευσης και της χρήσης της κάμερας κατά τη διάρκεια της Τηλεκπαίδευσης. Συγκεκριμένα, «οι μαθητές του Λυκείου δηλώσαν σε ένα ποσοστό της τάξεως του 56,1% ότι η κάμερα είναι κλειστή κατά την διάρκεια της τηλεκπαίδευσης, έναντι των μαθητών του Γυμνασίου, οι οποίοι δήλωσαν σε ποσοστό 41,5% ότι η κάμερα είναι ανοιχτή» (Θεοφιλίδης, 2021, σ. 52).

Συνοψίζοντας, να επισημάνουμε ότι η εκπαιδευτική έρευνα που παρουσιάστηκε στο συγκεκριμένο άρθρο, είχε ως σκοπό την ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων της σύγχρονης Τηλεκπαίδευσης καθώς και τη γνωστοποίηση για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό, ότι ενυπάρχει ένα «χάσμα» στην εκπαίδευση μεταξύ αυτών που χρησιμοποιούν την «έξυπνη τηλεόραση» ως μέσο (παρακολουθώντας τηλεόραση), έναντι όσων παρακολουθούν το μάθημα μέσω μιας απλής τηλεφωνικής κλήσης, αποτελώντας παράλληλα το έναυσμα για περαιτέρω μελέτη και από άλλους ερευνητές. Τα οφέλη της Τηλεκπαίδευσης είναι εν γένει αδιαμφισβήτητα, καθώς οι πλατφόρμες τηλεκπαίδευσης αποτελούν πλέον τον επίσημο «αντικαταστάτη» του εκπαιδευτικού, εκεί όπου η φυσική παρουσία του καθίσταται αδύνατη. Σε καμία όμως περίπτωση, δεν θα πρέπει να παραμερίζονται και τα μειονεκτήματά της, εγείροντας ταυτόχρονα και το ερώτημα περί της πιθανής συνέχισης της αναπαραγωγής του ψηφιακού χάσματος (digital divide) στον τομέα της εκπαίδευσης, μεταξύ των μαθητών/τριών.

36 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ Ή ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ; ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ

Εκπαιδευτικός Φιλόλογος MA in Educational Leadership & Politics Special Consultant in Educational Policy & Strategic Planning

Εισαγωγή Κεντρική θέση στις διαδικασίες αναμόρφωσης και βελτίωσης των εκπαιδευτικών οργανισμών και της εκπαιδευτικής διαδικασίας κατέχει το θέμα της αξιολόγησης. Στη σύγχρονη κοινωνία της μάθησης, η μετάδοση γνώσεων και η καλλιέργεια μεταγνωστικών, κοινωνικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων δύνανται να καταστήσουν κάθε εκπαιδευόμενο, δημοκρατικά σκεπτόμενο και ενεργό πολίτη. Η αυξανόμενη επιθυμία της κοινωνίας και της πολιτικής να ανταποκρίνεται η εκπαίδευση άμεσα και αποτελεσματικά στις σύγχρονες μεταβαλλόμενες συνθήκες προτάσσει την καθιέρωση της κουλτούρας της αξιολόγησης και, όπως τονίζει - καθ’

υπερβολήν - η Preskill (Preskill, 2008) «…τη δημιουργία μιας κοινωνίας όπου η αξιολόγηση θα έχει χαρακτηριστικά κοινωνικής επιδημίας». Η ανάπτυξη της αξιολόγησης στην εκπαίδευση ως δείκτης βελτίωσης και αποτελεσματικής λειτουργίας των εκπαιδευτικών οργανισμών, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, συνάδει με την αυξανόμενη διάθεση της κοινωνίας των ευρωπαίων πολιτών να οικοδομήσουν την έννοια της πολιτειότητας σε σταθερά θεμέλια. Η αναβάθμιση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κρίνεται αναγκαία για την προώθηση αξιών και θεσμών που στήριξαν ανέκαθεν την Ένωση, όπως η κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Πηγή: https:// op.europa.eu/ en/publicationdetail/-/publication/ f63a55c9-2c9511ec-bd8e01aa75ed71a1/ language-en/ format-PDF/ source-search)

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η εκπαιδευτική αξιολόγηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις αρχές του 21ου αιώνα στον εκπαιδευτικό τομέα ώθησε τα κράτη-μέλη στην υιοθέτηση μιας συνολικής αναβάθμισης της εκπαίδευσης, κατατάσσοντας την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού συστήματος στις άμεσες προτεραιότητές τους (Ertl, 2006). Στο ευρωπαϊκό περιβάλλον, η ποιοτική αναβάθμιση της λειτουργίας των εκπαιδευτικών οργανισμών από κοινού με την ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς τους αποτελούν βασική μέριμνα των κρατών-μελών. Επομένως, η εφαρμογή της αξιολογικής διαδικασίας στις σχολικές μονάδες και τους εκπαιδευτικούς έχει, αναπόφευκτα, συνδεθεί με την επίτευξη ποιοτικών και όχι ποσοτικών στόχων από την αποτελεσματική λειτουργία των σχολείων (O.E.C.D., 1989, 1995, 2013a). Ως ποιοτικά χαρακτηριστικά της εκπαιδευτικής διαδικασίας μπορούν να αναφερθούν η έμφαση στο περιεχόμενο των σπουδών, ο εκσυγχρονισμός των αναλυτικών προγραμμάτων και των τρόπων διδασκαλίας, ο τρόπος αξιολόγησης των μαθητικών επιδόσεων, η επάρκεια του διοικητικού και διδακτικού προσωπικού, οι υποδομές, οι διατιθέμενοι πόροι και οι ανθρώπινες σχέσεις εντός του σχολικού οργανισμού (Alkin, 2004).

38 >

Πηγή: https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/ publication/a7fb261f-2351-453d-98f8-fc30284b9915/ language-el/format-PDF/source-search

Η στρατηγική συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών της Ένωσης αναγνωρίζει ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση υψηλής ποιότητας θα παράσχουν στους πολίτες τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις συμπεριφορές που χρειάζονται για να ευδοκιμήσουν και να εξασφαλίσουν την οικονομική ανθεκτικότητα και την κοινωνική ευημερία της Ευρώπης (https:// education.ec.europa.eu/focustopics/improving-quality-equity/ initiatives).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Αρκετά κράτη-μέλη έχουν εναρμονιστεί με τις σύγχρονες αντιλήψεις για την εκπαιδευτική αξιολόγηση και έχουν προσαρμόσει ανάλογα τις διαδικασίες αξιολόγησης των εκπαιδευτικών τους συστημάτων (OFSTED, 2014). Το ενδιαφέρον για την αξιολογική διαδικασία στην εκπαίδευση φαίνεται να συμβαδίζει αφενός με την επιχειρούμενη εκπαιδευτική αποκέντρωση, αφετέρου με την προώθηση της αυτοαξιολόγησης (ή αλλιώς, της εσωτερικής αξιολόγησης) των σχολικών μονάδων (Eurydice, 2004) (Θεοφιλίδης, 2014). Ο αυτοέλεγχος και η αυτοαξιολόγηση σχολείων και εκπαιδευτικών μπορούν να συνεισφέρουν τα μέγιστα στην παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης, αίτημα διαχρονικό της κοινωνίας. Και καθώς, οποιαδήποτε προσπάθεια ανανέωσης της αξιολογικής διαδικασίας που εκπορεύεται από την κορυφή προς τη βάση (top down) δεν επιτυγχάνει, κρίνεται αναγκαία η αντίστροφη πορεία (bottom up). Επιπλέον, εσωτερικά προβλήματα των εκπαιδευτικών οργανισμών – όπως, οι ενδοσχολικές συγκρούσεις, οι παραβατικές συμπεριφορές, ο σχολικός εκφοβισμός – αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα εκ των έσω και κατά συνέπεια, ενισχύεται η αποτελεσματική λειτουργία του σχολείου, προς όφελος των εκπαιδευομένων. Παράλληλα, η εφαρμογή του συμμετοχικού μοντέλου αξιολόγησης κερδίζει έδαφος, έχοντας αντικαταστήσει το μοντέλο της παραδοσιακής επιθεώρησης (Van Petegem, 2005) (McNamara, 2005).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Η εκπαιδευτική αξιολόγηση στην Ελλάδα Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα καλείται να λειτουργήσει και να εξελιχθεί στο συγκείμενο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το δεδομένο αυτό προσδίδει μια πολυεθνική και πολυπολιτισμική διάσταση στην ελληνική εκπαίδευση με στόχο την αρμονική συνύπαρξη εντός του κοινοτικού θεσμού (Θεοδωρίδης, 2009). Η αξιολογική διαδικασία στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει γνωρίσει πολλές εκδοχές, από την εποχή της μεταπολίτευσης και μέχρι σήμερα. Από τον μονοπρόσωπο και αυταρχικό θεσμό του Επιθεωρητή (Ο.Λ.Μ.Ε., 1982), τον Σχολικό Σύμβουλο ως καθοδηγητή και αξιολογητή ταυτόχρονα, τη διαιωνιζόμενη πολιτική και παραταξιακή αντιπαράθεση στο θέμα της εφαρμογής της αξιολογικής διαδικασίας στην εκπαίδευση (Δούκας, 1997) και τη σύνταξη πληθώρας Προεδρικών Διαταγμάτων για τη διαμόρφωση ενός συστήματος αξιολόγησης (Π.Δ. 320/93 Φ.Ε.Κ. 138, τ. Α΄, 25/8/1993, Π.Δ. 409/94 και 8/95, Π.Ι.,1996, Ν. 2525/97 Φ.Ε.Κ. 188 Α΄ /1997), οι προσπάθειες στέφονται με αποτυχία. Ο 21ος αιώνας βρίσκει το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα σε φάση αναδιαμόρφωσης, με την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου των σχολικών μονάδων να ανατίθεται στο Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας

και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (Φ.Ε.Κ. 24/13-2- 2002). Από το 2011 τη γνωμοδότηση, μεταξύ άλλων, για την αξιολόγηση των διοικητικών και εκπαιδευτικών δομών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητάς τους, αναλαμβάνει το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (IEP, 2021) και παράλληλα, θεσμοθετείται η Ανεξάρτητη Διοικητική Αρχή Διασφάλισης της Ποιότητας στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Φ.Ε.Κ. 83/9-4-2013), στην οποία ανατίθεται, μεταξύ άλλων η εποπτεία των διαδικασιών εκπαιδευτικής αξιολόγησης. Στο σύγχρονο συγκείμε νο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η εκπαίδευση και η κατάρτιση κατέχουν σημαίνουσα θέση στο πλαίσιο της στρατηγικής ΕΥΡΩΠΗ 2020 (European Commission, 2021) και αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για μια έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Κατά συνέπεια, το ενδιαφέρον για τη διασφάλιση της ποιότητας στην εκπαίδευση έχει αποτελέσει κεντρικό στόχο της ελληνικής εκπαιδευτικής πολιτικής (European Commission, 2021). Η θεσμοθέτηση διαδικασιών εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου της σχολικής μονάδας στοχεύουν στην ανατροφοδότηση και βελτίωση στα διαφορετικά επίπεδα του εκπαιδευτικού συστήματος (ν. 4692/2020).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

39

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ανώτατη εκπαίδευση δεν αποτελεί εξαίρεση, καθώς το ζήτημα της διασφάλισης ποιότητας διευθετείται από την Αρχή Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση (ν. 4653/2020). Παράλληλα, η διά βίου μάθηση σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο αξιολογείται από τη Γενική Γραμματεία Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης, Διά Βίου Μάθησης και Νεολαίας (http://www.gsae.edu.gr/ en/). Η αποτίμηση του συνολικού έργου και η συνεχής

40 >

βελτίωση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών επικουρείται και από τον Εθνικό Οργανισμό Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (http://www.eoppep.gr/ index.php/el/), που αποτελεί και το εθνικό σημείο αναφοράς για τη διασφάλιση ποιότητας και εκπροσωπεί την Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση (https://eacea.ec.europa.eu/ national-policies/eurydice/content/ quality-assurance-adult-educationand-training-27_el).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής πολιτικής, πρωταρχική θέση κατέχει η δημιουργία ισχυρών συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας για την παροχή εκπαίδευσης υψηλού επιπέδου, για όλους. Η διατήρηση και βελτίωση της ποιότητας, της ισότητας και της αποτελεσματικότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα κρίνεται ζωτικής σημασίας στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Απότοκο αυτής της πολιτικής αποτελεί και η σύσταση ομάδας εργασίας που απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες των εθνικών κυβερνήσεων και των οργανώσεων των ενδιαφερόμενων μερών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (https://ec.europa. eu/transparency/expert-groups-register/screen/ expertgroups/consult?do=groupDetail.groupDetail &groupID=3003&NewSearch=1&NewSearch=1). Στο Ψήφισμα του Συμβουλίου περί στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης με στόχο τον Ευρωπαϊκό Χώρο Εκπαίδευσης και πέραν αυτού (2021-2030) – (https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/EL/TXT/?uri=OJ:C:2021:066:TOC) αναγνωρίζονται οι δεσμεύσεις των ηγετών της ΕΕ για την εξασφάλιση του δικαιώματος σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση και κατάρτιση και διά βίου μάθηση για όλους.

Επίλογος Ο ρόλος της παιδείας αναδεικνύεται ως κομβικής σημασίας για την οικοδόμηση συνεκτικών κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς και για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, με την εκπαίδευση και την κατάρτιση να τίθενται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας. Τονίζεται ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση διαδραματίζουν ρόλο ζωτικής σημασίας στη διαμόρφωση του μέλλοντος της Ευρώπης αλλά και της προσωπικής ολοκλήρωσης και ευημερίας των πολιτών, ώστε οι τελευταίοι να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά και υπεύθυνα στα κοινά. Έως το 2030, η επίτευξη και περαιτέρω ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης θα αποτελεί τον πρωταρχικό πολιτικό στόχο του νέου στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Έχοντας τα παραπάνω ως βασικούς στόχους, καλούνται τα κράτη-μέλη να συνεργαστούν, με την υποστήριξη της Επιτροπής. Πώς θα μπορούσε η Ελλάδα να απουσιάζει από αυτήν τη συντονισμένη προσπάθεια;

Πηγή: https://ec.europa.eu/education/sites/default/files/document-library-docs/ eea-factsheet-sept2020_en.pdf

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

41

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΥΠΟΒΡΥΧΙΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ: ΝΟΥΣ-ΠΩΣ ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΦΕΥΡΕΣΗ ΕΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΤΗΣ ΓΙΩΤΑΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ

Φοιτήτρια ΗΜΜΥ (Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών)

Ο, μέχρι πρόσφατα απρόσιτος, υποβρύχιος αρχαιολογικός πλούτος της Ελλάδας Η Ελλάδα, είναι μια χώρα με μεγάλο αρχαιολογικό πλούτο, που δεν περιορίζεται στη στεριά, αλλά αντίθετα, επεκτείνεται και κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ως χώρα με έντονη εμπορική δραστηριότητα στην αρχαιότητα, στο βυθό

της διασώζονται πολλά ναυάγια αρχαίων πλοίων, καθώς και το φορτίο τους, τα οποία, δυστυχώς, δεν είναι επισκέψιμα για το κοινό. Ένας από τους κύριους λόγους είναι ότι το φορτίο των εμπορικών πλοίων που διασώζεται, αποτελείται κυρίως από αμφορείς, αντικείμενα δηλαδή, που είναι εύκολο να αποσπαστούν και να λεηλατηθούν (Zeus, 2021). Γι’ αυτό και μέχρι πρόσφατα, απαγορευότανε καθολικά η επίσκεψη των ενάλιων αρχαιολογικών χώρων.

Πως η καινοτόμα εφεύρεση του ΝΟΥΣ επιτυγχάνει την λειτουργία υποβρύχιων μουσείων στην Ελλάδα

Τ

ο πρωτοποριακό σύστημα επιτήρησης ΝΟΥΣ (NOUS-uNdersea visiOn sUrvelliance System) κατέστησε για πρώτη φορά εφικτή τη λειτουργία υποβρύχιου μουσείου στην Ελλάδα. Πρόκειται για το ναυάγιο της Περιστέρας, το οποίο βρίσκεται κοντά στην ομώνυμη βραχονησίδα της Αλοννήσου, είκοσι

@eureope >

@political_scientists

@hapscorg

πέντε μέτρα κάτω από τη θάλασσα. Ουσιαστικά, η επίσκεψη του ναυαγίου γίνεται με τη βοήθεια καταδυτικών κέντρων. Οι επισκέπτες ακολουθούν μια καθορισμένη διαδρομή με τη βοήθεια και την καθοδήγηση των υπευθύνων. (Zeus, 2021). Φυσικά, σε πολλές χώρες, λειτουργούν ήδη υποβρύχια μουσεία, ωστόσο το σύστημα ΝΟΥΣ είναι

μια καινοτόμα εφεύρεση και σύμφωνα με τους εμπνευστές του δεν υπάρχει κάτι παρόμοιο στον υπόλοιπο κόσμο. (Reuters, 2020). Για τον λόγο αυτό καιη προσοχή των Υπουργείων Πολιτισμού πολλών χωρών, είναι στραμμένη στο σύστημα ΝΟΥΣ, με τη Βρετανία και τη Μάλτα να έχουν ήδη δηλώσει το ενδιαφέρον τους (Zeus, 2021).

@eureope

@political_scientists

<

42

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

Ουσιαστικά, πρόκειται για μια υποβρύχια διάταξη τεχνητής νοημοσύνης, που αποτελείται από κάμερες και μικρόφωνα και είναι ικανή να ανιχνεύσει παραβίαση είτε από πλοία στην επιφάνεια της θάλασσας, είτε από μη εξουσιοδοτημένους δύτες και σκάφη (Παπαλάμπρου, Μεντογιάννης, &

Κατσιούλης, 2021). Εμπνευστές του είναι οι κύριοι: Γιώργος Παπαλάμπρου (επίκουρος καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου), Βασίλης Μεντογιάννης (UFR Team, ειδικός στην ενάλια τεκμηρίωση) και Κώστας Κατσιούλης (NGUE, ειδικός στην πληροφορική).

Υποβρύχια Κάμερα του ΝΟΥΣ (Πηγή: Ένας Υποβρύχιος Τεχνητός «ΝΟΥΣ» https://nous.com.gr/wp-content/uploads/2021/06/NOUS-EL.pdf)

Η σημασία του ΝΟΥΣ για την Ελλάδα και οι υποσχέσεις για το μέλλον

Τ

ο σύστημα ΝΟΥΣ χρηματοδοτήθηκε, μέσω του ΕΣΠΑ, από την Πολιτική Συνοχής, χάρη στην οποία υλοποιούνται χιλιάδες έργα ανά την Ευρώπη. Η πολιτική συνοχής, ως πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποσκοπεί, μέσω επενδύσεων, στο να στηρίξει τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, καθώς και την οικονομική ανάπτυξη, με απώτερο στόχο τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών της ΕΕ. Ουσιαστικά, το ΝΟΥΣ, αποτελεί ένα μέσο για την επίτευξη των

@eureope

@political_scientists

παραπάνω στόχων, καθώς προβλέπεται να αποφέρει ανάπτυξη του τουρισμού και της ανάπτυξης στην ευρύτερη περιοχή, και άρα να έχει απτά αποτελέσματα στην καθημερινότητα των πολιτών. Η δράση του ΝΟΥΣ προωθήθηκε από το πρόγραμμα επικοινωνίας “EU Changes Thessaly”, που έχει ως στόχο να αναδείξει τη σημασία των έργων της Πολιτικής Συνοχής στην Ελλάδα και το αντίκτυπο που έχουν στην καθημερινή ζωή των κατοίκων της Θεσσαλίας. (EU Changes Thessaly-The Programme) Πέρα από την ευεργετική επίδρασή

@hapscorg

του στην ανάπτυξη της περιοχής, το ΝΟΥΣμπορεί να αποτελέσει εφαλτήριο για τη λειτουργία περισσότερων ενάλιων αρχαιολογικών χώρων (ήδη προβλέπεται η ανάδειξη τριών ναυαγίων στον Παγασητικό κόλπο) (Zeus, 2021) και έτσι, να ανοίξει ο δρόμος για τον καταδυτικό τουρισμό στη χώρα μας. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί, ότι το ΝΟΥΣ κατάφερε, να κεντρίσει το ενδιαφέρον του τεχνολογικού κολοσσού Microsoft και μάλιστα, να εξασφαλίσει χορηγία από την εταιρεία για έναν χρόνο (Elafros, 2021).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

43

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

Αεροφωτογραφία της περιοχής του ναυαγίου και της βραχονησίδας της Περιστέρας. Πηγή: Ένας Υποβρύχιος Τεχνητός «ΝΟΥΣ» https://nous.com.gr/wp-content/uploads/2021/06/NOUS-EL.pdf)

Ο σχεδιασμός, η δομή και η λειτουργία του συστήματος ΝΟΥΣ Για την ανάπτυξη του ΝΟΥΣ, χρειάστηκε να ξεπεραστούν πολλές προκλήσεις, καθώς απαιτούσε την εύρυθμη λειτουργία και επικοινωνία πολλών διαφορετικών στοιχείων μεταξύ χερσαίου και υποθαλάσσιου τμήματος, αλλά και πρόνοια για τις απρόβλεπτες συνθήκες που επικρατούν στον βυθό της θάλασσας.

44 >

Χερσαίο τμήμα Το χερσαίο τμήμα του ΝΟΥΣ βρίσκεται στη βραχονησίδα της Περιστέρας και αποτελείται από φωτοβολταϊκά πάνελ, τα οποία τροφοδοτούνε το σύστημα. Ο σχεδιασμός τους προβλέπει την παροχή ηλεκτρικής αυτονομίας για διάστημα δέκα ημερών. Η επικοινωνία μεταξύ των διάφορων τμημάτων του ΝΟΥΣ γίνεται με τριών ειδών ασύρματης σύνδεσης: WiFi, GSM και δορυφόρων (Παπαλάμπρου, Μεντογιάννης, & Κατσιούλης, 2021).

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Υποβρύχιο/ υποθαλάσσιο τμήμα Το υποθαλάσσιο τμήμα του ΝΟΥΣ αποτελείται από πέντε υποβρύχιες, ψηφιακές κάμερες υψηλής ανάλυσης με ευρυγώνιο φακό, οι οποίες καλύπτουν όλη την περιοχή του ναυαγίου. Οι κάμερες μπορούν με εύκολο τρόπο να προσαρμόζουν τη θέση τους και να κάνουν μετάδοση σε πραγματικό χρόνο. Κάθε κάμερα αποστέλλει τα δεδομένα της σε έναν τοπικό υπολογιστή, εξοπλισμένο με το κατάλληλο λογισμικό, ώστε να επιτηρεί τις παραμέτρους λειτουργίας τους. Μέσω ενός αλγορίθμου τεχνητής νοημοσύνης, το ΝΟΥΣ είναι ικανό να ανιχνεύσει μη αναμενόμενες μεταβολές και να ειδοποιήσει τις αρμόδιες αρχές. (Παπαλάμπρου, Μεντογιάννης, & Κατσιούλης, 2021). Συγκεκριμένα, ο αλγόριθμος εκπαιδεύτηκε με εικόνα και βίντεο της περιοχής ενδιαφέροντος υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα οποία μπορεί να συγκρίνει με τις λήψεις της κάμερας και να αντιληφθεί οποιαδήποτε διαφορά ως παραβίαση του χώρου. Κατόπιν, ειδοποιεί το ΚΕΛΕΣ (Κέντρο Ελέγχου Σήματος) με το οποίο είναι συνδεδεμένα όλα τα μουσεία της χώρας (Zeus, 2021). Η εκπαίδευση του συστήματος έγινε με τη χρήση

νευρωνικών δικτύων και κατά τη διάρκειά της εξετάστηκαν διάφορα πιθανά σενάρια λειτουργίας (θαλασσοταραχή, ηρεμία, κατάδυση κλπ) (Παπαλάμπρου, Μεντογιάννης, & Κατσιούλης, 2021). Το ΝΟΥΣ διαθέτει, ακόμη, μια κάμερα επιφανείας που λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο και σημαίνει συναγερμό σε περίπτωση παραβίασης από πλωτά σκάφη. Τέλος, διαθέτει ένα ακόμα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο είναι ικανό να αντιληφθεί επικαθήσεις στον φακό της κάμερας και να ενεργοποιήσει τους υαλοκαθαριστήρες για τον καθαρισμό της. (Παπαλάμπρου, Μεντογιάννης, & Κατσιούλης, 2021).

Άλλες παράμετροι σχεδιασμού Κατά το σχεδιασμό του ΝΟΥΣ, χρειάστηκε να ληφθούν υπόψη πολλές άλλες παράμετροι, όπως επιλογή κατάλληλων υλικών για υποβρύχια λειτουργία, χρήση στεγανών για την προστασία διαφόρων στοιχείων, καθώς και η δυνατότητα αποκοπής κλάδου σε περίπτωση ατυχήματος (πχ. αλιευτικό πιάνει στο δίχτυ του κάποιο στοιχείο του ΝΟΥΣ). Σ’ αυτήν την περίπτωση, ο κλάδος αποκόπτεται, χωρίς να παρασύρει το υπόλοιπο σύστημα, το οποίο συνεχίζει να λειτουργεί (Παπαλάμπρου, Μεντογιάννης, & Κατσιούλης, 2021).

Συμπερασματικά Ο ενδελεχής σχεδιασμός και η πρωτοπορία του ΝΟΥΣ είναι προφανής. Η κάθε λεπτομέρειά του έχει μελετηθεί προσεκτικά, με αποτέλεσμα μια παγκόσμια καινοτομία, η οποία κάνει χρήση διαφορετικών, πολύπλοκων συστημάτων. Το ΝΟΥΣ καθιστά εφικτή την επίσκεψη ενάλιων μνημείων και επομένως, δίνει τη δυνατότητα στην Ελλάδα τη δυνατότητα αξιοποίησης του αρχαιολογικού της πλούτου και περαιτέρω ανάπτυξης του τουρισμού, ειδικά αν χρησιμοποιηθούν παρόμοια συστήματα και σε άλλα ναυάγια. Μπορεί, ακόμη, να αξιοποιηθεί στο μέλλον για άλλες εφαρμογές, όπως για παρατήρηση της βιοποικιλότητας και εποπτεία προστατευμένων θαλάσσιων περιοχών (Παπαλάμπρου, Μεντογιάννης, & Κατσιούλης, 2021). Όποια και να είναι η εξέλιξη του στο μέλλον, το σίγουρο είναι ότι πρόκειται ένα μοναδικό σύστημα το οποίο επιτυγχάνει την ένωση θάλασσας και ξηράς, και, το πιο σπουδαίο, της αρχαίας ιστορίας με την προχωρημένη τεχνολογία.

Δύτες επισκέπτονται το ναυάγιο της Περιστέρας. (Πηγή: Ένας Υποβρύχιος Τεχνητός «ΝΟΥΣ» https://nous.com.gr/ wp-content/uploads/2021/06/NOUSEL.pdf)

45 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg <

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Alkin, M. C. (2004). Evaluation roots: tracing theorists’ views and influences. Thousand Oaks, CA: Sage. Amnesty International. (χ.χ.). Amnesty International. Ανάκτηση Δεκέμβριος 2021, από Defending rule of law in Hungary: https://www.amnesty.eu/news/ defending-rule-of-law-in-hungary/ Apostolopoulos, K. (2021). The Connection Between AUKUS, The Franco-Greek Pact, And The EastMed Pipeline. Global Security Review. Apostolou-Katsaros, K. (2021, October 4). AUKUS Undermines NATO, Brings France Closer to Greece, Cyprus. Ανάκτηση από Greek Reporter: https://greekreporter. com/2021/10/04/aukus-undermines-nato-france-greece-cyprus/

BBC. (2021, 9 15). EU must step up and build defence - von der Leyen. Ανάκτηση από bbc.com: https://www.bbc.com/news/world-europe-58570505 BBC News. (2021, October 19). Polish PM accuses EU of blackmail as row over rule of law escalates. Ανάκτηση December 5, 2021, από https://www.bbc.com/news/world-europe-58955375 BBC News Mundo. (2021, September 20). Aukus : qu’est-ce que ce pacte militaire annoncé par les États-Unis, le Royaume-Uni et l’Australie (et pourquoi il suscite l’ire en Chine)? Biscop, S. (2021). AUKUS and the EU: A Snub for the Bloc? Egmont Commentary, 2. Botsford, P. (χ.χ.). International Bar Association. The global voice of the legal profession. Ανάκτηση Δεκέμβριος 2021, από Hungary and Poland challenged over breaches of the rule of law: https://www.ibanet.org article/2BCA2B83-C44D-43C0-ABF5-B8EBB32CEAB9 Burchard., H. V. (2021, December 2). Brussels closes case against Germany in EU law supremacy dispute. Politico. Ανάκτηση 5 December, 2021, από https://www.politico.eu/ article/brussels-closes-case-against-germany-in-eu-law-supremacy-dispute/ Colman, K. M. (2021 ). Why the COP26 Climate Summit won’t save the Planet . Politico . Compaine, B. M. (2001). The Digital Divide - Facing a Crisis or Creating a Myth? (Τόμ. ISBN: 9780262531931). The MIT Press. Corti, J. N. (2021 ). Money Allocation is not the key to Recovery and Resilience, Reforms are. Brussels : Center for European Policy Studies. Dorpe, S. V. (2021, October 8). Politico. Ανάκτηση December 5, 2021, από Explained: What bombshell Polish Court ruling means for EU: https://www.politico.eu/article/explained-poland-court-ruling-european-union-eu/ Elafros, Y. (2021, Αύγουστος 21). Ekathimerini Culture. Ανάκτηση Δεκέμβριος 7, 2021, από Ekathimerini: https://tinyurl.com/b263uewy

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

46

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ertl, H. (2006). European Union policies in education and training: the Lisbon agenda as a turning point?. Comparative Education, 42(1), σσ. 5-27. EU Changes Thessaly-The Programme. (χ.χ.). Ανάκτηση 12 29, 2021, από EU Changes Thessaly: https://euchangesthessaly.com/to-programma EURACTIV. (2011, Ιούνιος 17). EURACTIV. Ανάκτηση Δεκέμβριος 2021, από EU funds used for Hungarian anti-abortion campaign: https://www.euractiv.com/section/ justice-home-affairs/news/eu-funds-used-for-hungarian-anti-abortion-campaign/ Euractiv. (2021, October 7). Polish court rules against supremacy of the EU law, deepening row with Brussels. Ανάκτηση December 5, 2021, από https://www.euractiv.com/section/justice-home-affairs/news/ polish-court-says-some-eu-treaty-articles-unconstitutional-deepening-row-with-brussels/ Europe, C. (2021 , October ). Consilium Europe . Ανάκτηση από International Summit : https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-summit/2021/10/30-31/# European Commission . (2021, November 1). Ανάκτηση από Speech by Presidet von der Leyen at the UN Climate Change Conference (COP26): https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/SPEECH_21_5741 European Commission. (2016). Joint Staff Working Document EU, Operational protocol for countering hybrid threats. EU Playbook, Brussels. European Commission. (2021, December 2). Ανάκτηση December 5, 2021, από December Infrigements package: key decisions: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/inf_21_6201 European Commission. (2021). https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice. European Commission. (2021). https://ec.europa.eu/info/strategy/european-semester/ framework/europe-2020-strategy_en. European Parliament. (2020, July 14). Rule of law in Poland: MEPs point to «overwelming evidence» of breaches. News. Ανάκτηση December 5, 2021, από https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20200712IPR83209/ rule-of-law-in-poland-meps-point-to-overwhelming-evidence-of-breaches Eurydice. (2004). Evaluation of schools providing compulsory education. Brussels:Eurydice. Fajon, T. (2021, April 19). IPS. Ανάκτηση από IPS: https://www.ips-journal.eu/topics/ democracy-and-society/slovenias-orbanisation-5123/ Heisbourg, F. (2019, 2). ESTABLISHING AN EUROPEAN ARMY: The future of the West will be a conditional, task-oriented and transient affair. Ανάκτηση 12 4, 2021, από the-security-times.com: https://www.the-security-times. com/establishing-european-army-future-west-will-conditional-task-oriented-transient- affair/

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

47

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Himmrich, J. (2018). A ‘Hybrid Threat’? European militaries and migration. Dahrendorf Forum IV (σσ. 1-10). London: LSE ideas. IEP. (2021). http://www.iep.edu.gr/el/dioikisi/ti-einai-to-iep/genika. Kelemen, A. (2020). Supporting Sustainability Transitions under the European Greece Deal with cohesion policy. Brussels : European Commission . Maia De La Baume, P. T. (2019). Von der Leyen’s Green Deal Faces Tough Political Battles . Politico. Maia De la Baume, P. T. (2021 ). Von der Leyen’s Green Deal Faces Tough Poltical Battles . Politico. Major, C., & von Ondarza, N. (2021, 04 01). Afghanistan, AUKUS, and Albion. Ανάκτηση από Internationale Politik Quarterly: https://ip-quarterly.com/en/afghanistan-aukus-and-albion McNamara, G. &. (2005). Internal review and self-evaluation - The chosen route to school improvement in Ireland?.Studies in Educational Evaluation, 31, σσ. 267-282. Muravyev, A. D. (2021, September 29). After AUKUS, Russia sees a potential threat—and an opportunity to market its own submarines. Ανάκτηση από The Conversation: https://theconversation.com/ after-aukus-russia-sees-a-potential-threat-and-an-opportunity-to-market-its-own-submarines-168374 Nations, U. (2021, November ). United Nations Climate Change . Ανάκτηση από UNFCCC: https://unfccc.int/process-and-meetings/parties-non-party-stakeholders/parties/party-groupings?fbcli d=IwAR0A_3mHE2wScCX0l40aR3j6G_8mcYdKiqJFRW67Z3s8z6XdiCmyB53buC0 Naumann, K. (2019, 2). ESTABLISHING AN EUROPEAN ARMY: Even if prudent, there will be no European army any time soon. Ανάκτηση 12 4, 2021, από the-security-times.com: https://www.the-security- times.com/establishing-european-army-even-prudent-will-no-european-army-time-soon/ News, B. (2021, October 31). BBC News. Ανάκτηση από G20 Pledge Climate Action But Make Few Commitments: https://www.bbc.com/news/world-59109186 OFSTED. (2014). The framework for school inspection. The framework for inspecting schools in England under section 5 of the Education Act 2005 (an amended). Age group 0-19. Reference No: 120100. Perot, E. (2021). The Aukus agreement, what repercussions for the European Union? . The Robert Schuman Foundation- European Issue. Peto, A., & Grzebalska, W. (2016, Οκτώβριος 14). The Conversation. Academic rigour, journalistic flair. Ανάκτηση Δεκέμβριος 2021, από How Hungary and Poland have silenced women and stifled human rights: https://theconversation.com/ how-hungary-and-poland-have-silenced-women-and-stifled-human-rights-66743 Pisarska, I., & Tzagkarakis, S. I. (2019). TWO STATES, FOUR ELECTIONS, ONE ISSUE – GREECE AND POLAND ON THE POPULIST PATH. Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych AMW, 127-145. Preskill, H. (2008). Evaluation’s second act: A spotlight on learning. American Journal of Evaluation, 29(2), σσ. 127-138.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

48

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Psaropoulos, J. (2021, September 28). Greece, France tout European defence autonomy with warships deal. Ανάκτηση από Al Jazeera. Reuters. (2020, Ιούλιος 30). US NEWS. Ανάκτηση Δεκέμβριος 7, 2021, από Ancient ‘Acropolis of the Sea’ Opens to Divers, Guarded by High Tech: https://tinyurl.com/33v5zs7e The Wilson Center Africa Program. (2020, September 24). Ground Truth Briefing: U.S. Interests and Engagement in the Sahel: Current State, Key Issues, and the Way Ahead. Tsuruoka, M. (2021). AUKUS, Japan and the Indo-Pacific: Strategic rationales and challenges. Policy Briefs; 2021/51; Global Governance Programme; EU-Asia project; Europe in the World, 1. Twitter- Antonio Guterres. (2021, October 31). Ανάκτηση από Twitter: https://twitter.com/antonioguterres/status/1454824213261455360 Van Petegem, P. V. (2005). Publishing information on individual schools? Educational Research and Evaluation: an International Journal on Theory and Practice 11, 1, σσ. 45-60. Viilup, E. (2015). The EU, Neither a Political Dwarf nor a Military Worm. The EU: A True Peace Actor?(23), 1. Watch, H. R. (2017, October 24). Human Rights Watch. Ανάκτηση από Human Rights Watch: https://www.hrw.org/report/2017/10/24/eroding-checks-and-balances/ rule-law-and-human-rights-under-attack-poland Wheeldon, T. (2021, 9 2). Proposals for an EU army re-emerge after Afghan pullout – but many remain ‘hard to convince’. Ανάκτηση 12 4, 2021, από france24.com: https://www.france24.com/ en/europe/20210902-proposals-for-an-eu-army-re-emerge-after-afghan-pullout-%E2%80%93-but- many-remain-hard-to-convince Wiseman, J. (2021, March 8). IPI. Ανάκτηση από International Press Intitute: https://ipi.media/the-hungary-model-how-poland-copied-illiberal-tactics-for-weakening independent-media/ Zeus. (2021, Σεπτέμβριος 7). Αλόννησος – Τεχνητή νοημοσύνη επιτηρεί το πρώτο επισκέψιμο ναυάγιο της Ελλάδας. Ανάκτηση Δεκέμβριος 7, 2021, από Ανασκαφή: https://tinyurl.com/yckj4s5d Διεθνής Αμνηστία. (2016, 7 12). Διεθνής Αμνηστία. Ανάκτηση από Ουγγαρία: Η Καταστολή των δικαιωμάτων προσφύγων και μεταναστών συνεχίζεται αμείωτη ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αδρανεί: https://www.amnesty.gr/news/articles/ article/20374/oyggaria-i-katastoli-ton-dikaiomaton-prosfygon-kai-metanaston Δούκας, Χ. (1997). Εκπαιδευτική πολιτική και εξουσία. Αθήνα: Γρηγόρης. Θεοφιλίδης, Α. (2021). Τεχνολογίες Λήψης, Μετάδοσης και Αναπαραγωγής ‘Hχου. Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών. doi:https://apothesis.eap.gr/handle/repo/52977 Θεοφιλίδης, Χ. (2014). Αυτοαξιολόγηση του σχολείου. Τα σχολεία γνωρίζουν το σχολείο τους. Αθήνα: Γρηγόρη. Καραμπατζός Α. Κυριαζής Δ. (2021, Οκτώβριος 11). Προς ένα Polexit;. Καθημερινή. Ανάκτηση Δεκέμβριος 5, 2021, από https://www.kathimerini.gr/world/561533497/pros-ena-polexit/

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

<

49

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Μαρκάκη, Ε. Γ. (2020). Διαστάσεις του φαινομένου «Διαρροής Εγκεφάλων» (Brain Drain) στην Κρήτη από το έτος 2008 μέχρι σήμερα. Διδακτορική Διατριβή. Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών. doi:10.12681/eadd/49403 Μαρκάκης, Μ. (2020, Οκτώβριος 10). Η απόφαση Weiss II του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου: Η ερμηνευτική προσέγγιση του δικαστηρίου και του μέλλον τηε Ευρωζώνης. Το Σύνταγμα. Μεταξάς, Α. (2020). Ευρωπαϊκό Δίκαιο και το Πολιτικό: απόφαση Weiss του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας. ΕφημΔΔ. Ναυτεμπορική. (2021, Δεκέμβριος 2). Γενικός Εισαγγελέας του ΔΕΕ: Να απορριφθούν οι προσφυγές Πολωνίας και Ουγγαρίας. Ανάκτηση Δεκέμβριος 5, 2021, από https://m.naftemporiki.gr/story/1807162/genikos-eisaggeleas-tou-dee-na-aporrifthoun-oi- prosfuges-polonias-kai-ouggarias Ο.Λ.Μ.Ε. (1982). Α΄ εκπαιδευτικό συνέδριο καθηγητών μέσης εκπαίδευσης, 13-16 Μαΐου 1981. Αθήνα. Παπαλάμπρου, Γ., Μεντογιάννης, Β., & Κατσιούλης, Κ. (2021). Ένας υποβρύχιος τεχνητός «NOUS». Ανάκτηση Δεκέμβριος 7, 2021, από https://nous.com.gr/ wp-content/uploads/2021/06/NOUS-EL.pdf

50 >

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2022

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Office Address: Voukourestiou 38 st., 10673, ATH, GR Administrative Basis: Charilaou Trikoupi 143 st., 11472, ATH, GR T. 210-3645390, email: sec@hapsc.org, www.hapsc.org