EUREOPE MAGAZINE - 3o ΤΕΥΧΟΣ

ακολουθήστε μας για να μαθαίνετε πρώτοι τα νέα μας

@eureope @political_scientists @hapscorg

εγγραφείτε για να λαμβάνετε αυτόματα κάθε μήνα το περιοδικό στο email σας!

communication.eureope@hapsc.org

Περιεχόμενα 05

Μια ματιά στην ΕΕ

Iστορία

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΥ

Τα 40 χρόνια της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Μια ματιά στην ΕΕ

12

ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗ

16 22

Εξωτερική Πολιτική Σχέσεις Τουρκίας-Ουκρανίας και Ρωσίας και Δυτικοί Σύμμαχοι

38

ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

Συρία / ΕΕ & Κόσμος

Πολιτική

10 χρόνια συριακός εμφύλιος πόλεμος: to be continued?

Κεντρική Συνέντευξη

Κάτι αλλάζει στην Ευρώπη; Το νέο ευρωπαικό, δεξιό, πολιτικό κόμμα: Orban, Salvini και Morawiecki.

Κυβερνοασφάλεια

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ THIERRY BRETON ΣΤΗ ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

Διαπραγματεύσεις

Ανθρώπινα Δικαιώματα

Κυπριακό Ζήτημα: επηρεάζει & επηρεάζεται η ΕΕ;

Υγεία, Περιβάλλον και Ανθρώπινα Δικαιώματα: αλληλεξάρτηση και επιπτώσεις σε περιόδους κρίσεων

25 35

ΤΟΥ ΜΙΛΤΙΑΔΗ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

42

ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΑΣ ΣΙΜΙΤΣΗ

Ιατρική

Τεχνολογία

COVID-19: Μία πανδημία ψυχικής υγείας

ΑΙ και Ιατρική: μία καινοτόμος συνεργασία για την ερμηνεία των καρδιακών απεικονίσεων

ΤΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗ

ΤΗΣ ΓΙΩΤΑΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ

@eureope

20

ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣIΑΣ-ΔHΜΗΤΡΑΣ ΒΟΓΙΑΤΖΉ

Ο τρίτος δρόμος της Ευρωπαϊκής προσέγγισης στην Κυβερνοασφάλεια.

ΤΗΣ ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ & ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΟΝΔΡΟΥ

46

Ελλάδα-Σ. Αραβία-ΗΑΕ: Πώς αυτό θα επηρεάσει τις δυναμικές με την Τουρκία

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΜΕΛΕΟΥΝΗ

29

Εξωτερική Πολιτική

@political_scientists

@hapscorg

49

Χαιρετισμοί

MANAGING EDITOR ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ journal.eureope@hapsc.org

ASSOCIATE EDITOR ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΕΛΕΟΥΝΗ journal.eureope@hapsc.org

EXECUTIVE EDITORS ΔΑΝΑΗ ΙΑΤΡΟΥ journal.eureope@hapsc.org

ΗΛΕΚΤΡΑ ΣΙΜΙΤΣΗ journal.eureope@hapsc.org

ΓΩΓΩ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ eu.affairs@hapsc.org

ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ

Γ

ια ακόμη μία φορά η Επιστημονική Ομάδα Ευρωπαϊκών Θεμάτων έχει σχεδιάσει ένα εξαιρετικό τεύχος για το EUREOPE Magazine, με πολύ ενδιαφέρουσες αναλύσεις και φυσικά μία πολύ σημαντική κεντρική συνέντευξη με τον Ευρωπαίο Επίτροπο για την Εσωτερική Αγορά, κ. Thierry Breton. Ευχαριστώ τον Επίτροπο για την παραχώρηση της συνέντευξης, και εύχομαι καλή ανάγνωση σε όλους.

ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Πρόεδρος ΕΟΠΕ

SCIENTIFICADVISORY BOARD ΣΥΜΕΩΝ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ president@hapsc.org

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΡΗΤΑΣ kritas@hapsc.org

ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗΣ tzagkarakis@hapsc.org

ΜΑΡΙΑ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ eu.affairs@hapsc.org

---------------------------------------

ΕΚΔΟΤΗΣ Ελληνικός Οργανισμός Πολιτικών Επιστημόνων Ε.Ο.Π.Ε. --------------------------------------ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι επιμελητές και οι συντελεστές έκδοσης δε φέρουν κανενός είδους νομική ευθύνη για τυχόν λάθη ή παραλείψεις που μπορεί να υπάρξουν στην παρούσα έκδοση. Ο εκδότης δεν φέρει κανενός είδους ευθύνη για το υλικό των άρθρων, ενώ οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτά δεν εκφράζουν απαραιτήτως τον εκδότη ή τους επιμελητές. Κάθε άποψη εκφράζει τον συγγραφέα του άρθρου.

ΜΑΡΙΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ

«Σ

την εποχή της μοντελοποιημένης αμφισβήτησης αξιών και αρχών η Ελλάδα γιορτάζει 40 χρόνια παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κοινή ιστορική πορεία Ελλάδας και Ευρώπης χαράσσεται ανεξίτηλα στη συνείδηση των πολιτών σε βάθος χρόνου, επαναπροσδιορίζοντας και θεμελιώνοντας τις αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της αλληλεγγύης και των δικαιωμάτων. Σ’ αυτό το πλαίσιο, στο τρίτο τεύχος του EUREOPE Magazine, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την Εσωτερική Αγορά, Thierry Breton, προτάσσει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού οικοσυστήματος που θα εδράζεται στην πράσινη ψηφιακή μετάβαση, με πλοηγό την τεχνητή νοημοσύνη και συνοδοιπόρο την ελεύθερη και δημοκρατική διακίνηση ιδεών και πολιτισμών. Η σύγχρονη Ελλάδα πρωταγωνιστεί στις ευρωπαϊκές εξελίξεις και είναι έτοιμη να διαδραματίσει το ρόλο που ταιριάζει στο ιστορικό της παρελθόν, στον πολιτισμό της και στους πολίτες της. Σ’αυτήν την προσπάθεια η ομάδα του EUREOPE Magazine δίνει το σύνθημα!»

ΜΑΡΙΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ Γενική Διευθύντρια ΕΟΠΕ/Project Leader EUREOPE

Editorial ΝΕΦEΛΗ ΚΑΡΑΛEΚΑ

Τ

ο τεύχος Απριλίου-Μαΐου 2021 του EUREOPE Magazine: a bimonthly review αποτελεί ένα νέο βήμα καθώς κυκλοφορεί ανανεωμένο καλύπτοντας περισσότερες επιστημονικές θεματικές και φιλοξενώντας πρόσωπα από τον πυρήνα της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Έχουμε την τιμή να φιλοξενούμε ως κεντρικό πρόσωπο του τεύχους τον Ευρωπαίο Επίτροπο για την Εσωτερική Αγορά, κ. Thierry Breton. Άνθρωπος τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, ο κ. Breton έχει συνδέσει το όνομά του με μια σειρά επαγγελματικών διακρίσεων σε καίριες θέσεις. Έχοντας διατελέσει Διευθύνων Σύμβουλος μερικών από τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο αλλά και Υπουργός Οικονομίας, Οικονομικών και Βιομηχανίας στη Γαλλία, διανύει τη θητεία του στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέροντας στις αποσκευές του δυναμικές εμπειρίες. Μιλά για ζητήματα που άπτονται του χαρτοφυλακίου όπως ο αγώνας του εμβολιασμού στην ΕΕ, το διαστημικό πρόγραμμα, η επένδυση στην τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη και η επανέναρξη του τουρισμού. Στις βασικές θεματικές του τεύχους περιλαμβάνονται η εξωτερική και εσωτερική πολιτική της ΕΕ, η κυβερνoασφάλεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η Ιστορία ενώ για πρώτη φορά φιλοξενούνται άρθρα σχετικά με τις θεματικές της Ιατρικής, της τεχνολογίας και των διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, η διπλή χρονική συγκυρία της επετείου των 40 ετών από την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και του εορτασμού της Ημέρας της Ευρώπης στις 9 Μαΐου, αποτέλεσε την αφορμή να συνοδευτεί το παρόν τεύχος από ένα ειδικό ένθετο. Το συγκεκριμένο ένθετο είναι μία πρωτοβουλία συνύπαρξης όλων των Ελληνίδων και Ελλήνων Ευρωβουλευτών σε ένα κοινό πλαίσιο μέσω προσωπικών συνεντεύξεων. Είναι το πρώτο τέτοιο ελληνικό εγχείρημα και έχει τη δική του ξεχωριστή αξία καθώς ένα τέτοιο γεγονός, όπως αυτό της ολοκλήρωσης των 40 ετών στην ΕΕ, είναι εξαιρετική ευκαιρία η οποία αξίζει να σχολιασθεί από όσες και όσους αποτελούν τη φωνή των Ελλήνων πολιτών στην καρδιά της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Καλή ανάγνωση!

ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ Managing Editor

4 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΕΕ

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Σημαντικά γεγονότα και δράσεις της ΕΕ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΥ

06.04 Τα πρώτα μέτρα REACT-EU στήριξης της ανάκαμψης και της μετάβασης εγκρίθηκαν για τις Κάτω Χώρες και την Αυστρία.

Πηγή: https://ec.europa.eu/regional_policy/en/newsroom/ news/2021/04/04-06-2021-eu-cohesion-policy-first-react-eusupport-measures-for-recovery-and-transition-approved-forthe-netherlands-and-austria

Η

Επιτροπή ενέκρινε τις πρώτες αποφάσεις στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας REACT-EU οι οποίες αφορούν τροποποιήσεις τεσσάρων επιχειρησιακών προγραμμάτων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης στις Κάτω Χώρες και στην Αυστρία, αυξάνοντας κατά 262 εκατομμύρια ευρώ περίπου τη χρηματοδότηση επενδύσεων μέσω της REACT-EU. Οι Κάτω Χώρες και η Αυστρία γίνονται έτσι οι πρώτες χώρες της ΕΕ που επωφελούνται από την εν λόγω πρωτοβουλία. Οι πόροι αυτοί, μέρος του NextGenerationEU, αποτελούν συνέχεια και επέκταση των μέτρων αντιμετώπισης της κρίσης και αποκατάστασης, τα οποία εφαρμόζονται στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών για επενδύσεις ως προς την αντιμετώπιση του νέου κορωνοϊού, λειτουργώντας έτσι ως γέφυρα με το μακροπρόθεσμο σχέδιο ανάκαμψης.

Πτυχιούχος Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Κρήτης – Διοικητικό Στέλεχος Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών, Δήμου Χερσονήσου

14.04 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να συγκεντρώσει έως και 800 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του NextGenerationEU για τη χρηματοδότηση της ανάκαμψης.

Η

Επιτροπή έχει λάβει μέτρα για να διασφαλίσει ότι ο δανεισμός στο πλαίσιο του προσωρινού μέσου ανάκαμψης NextGenerationEU θα πραγματοποιείται με τους πλέον ευνοϊκούς όρους για τις χώρες της ΕΕ και τους πολίτες τους, ενώ θα εφαρμόσει μια διαφοροποιημένη στρατηγική χρηματοδότησης για να συγκεντρώσει περίπου 800 δισ. ευρώ σε σημερινές τιμές μέχρι το 2026.

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΕΕ

14.04

Πηγή: https://www.internationaldisabilityalliance.org/ access-to-covid19-vaccination

100 εκατομμύρια εμβολιασμοί κατά της COVID-19 στην ΕΕ.

Η

πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι: «Ο εμβολιασμός ανεβάζει ταχύτητα σε όλη την Ευρώπη! Μέχρι χτες, τα κράτη μέλη είχαν λάβει πάνω από 126 εκατομμύρια δόσεις εμβολίου. Και είμαι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω ότι σήμερα φτάσαμε τους 100 εκατομμύρια εμβολιασμούς στην ΕΕ. Ο αριθμός αυτός αποτελεί ένα ορόσημο για το οποίο μπορούμε να είμαστε υπερήφανοι.»

6 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

16.04 562,5 εκατομμύρια ευρώ για χρηματοδότηση επενδύσεων REACT-EU χορηγήθηκαν στη Βουλγαρία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία και τη Λιθουανία.

Μ

ε επενδύσεις REACT-EU ύψους 562,5 εκατομμυρίων ευρώ περίπου στη Βουλγαρία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία και τη Λιθουανία θα επεκταθούν τα μέτρα αντιμετώπισης της υγειονομικής κρίσης μέσω της Πρωτοβουλίας Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του νέου κορωνοϊού. Η δέσμη REACT-EU, μέρος του NextGenerationEU, χορηγεί συνολικά επιπλέον 47,5 δισεκατομμύρια ευρώ επιπλέον για τη στήριξη των προγραμμάτων πολιτικής συνοχής το 2021 και το 2022, εστιάζοντας στη στήριξη των θέσεων εργασίας και των επιχειρήσεων, καθώς και της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Οι επενδύσεις αφορούν τη στήριξη μακροπρόθεσμων προσαρμογών των υποδομών και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των επιχειρήσεων στη Βουλγαρία, την ανάπτυξη της έρευνας και της καινοτομίας στη Φινλανδία, τη χορήγηση κεφαλαίου κίνησης στη Γαλλία και την επέκταση μοντέλων ηλεκτρονικής επιχειρηματικότητας, καθώς και την προώθηση επενδύσεων έρευνας και την ανάπτυξη νέων προϊόντων στη Λιθουανία για την αντιμετώπιση της πανδημίας.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

25.04 Στηρίξη της ΕΕ σε διαστημικά προγράμματα όπως το Galileo και το Copernicus.

Τ

ο διαστημικό πρόγραμμα της ΕΕ 2021-2027, που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο στις 25 Απριλίου 2021, θα χρηματοδοτήσει έργα που παρέχουν υψηλής ποιότητας διαστημικά δεδομένα καθώς και υπηρεσίες με σημαντικά κοινωνικοοικονομικά οφέλη και δυνατότητα δημιουργίας θέσεων εργασίας. Στοχεύει επίσης στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας, της ασφάλειας και του ρόλου της Ευρώπης στον διαστημικό τομέα.

https://ec.europa.eu/defence-industry-space/ eu-space-regulation-ready-take-2021-04-28_en

Το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού των 14,8 δισεκατομμυρίων ευρώ θα διατεθεί στο Galileo και στο EGNOS, στα παγκόσμια και περιφερειακά συστήματα δορυφορικής πλοήγησης της ΕΕ, καθώς και στο Copernicus, το Ευρωπαϊκό πρόγραμμα παρακολούθησης της Γης.

28.04 Το ΕΚ εγκρίνει τη Συμφωνία Εμπορίου και Συνεργασίας ΕΕ - Ηνωμένου Βασιλείου.

Πηγή: https://www.internationaldisabilityalliance.org/ access-to-covid19-vaccination

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Τ

ο Κοινοβούλιο τάχθηκε επίσημα, με μεγάλη πλειοψηφία, υπέρ της συμφωνίας που ορίζει τους κανόνες για τη μελλοντική σχέση ΕΕ Ηνωμένου Βασιλείου. Η απόφαση έγκρισης (σύσταση) της συμφωνίας υιοθετήθηκε με 660 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 32 αποχές, ενώ το συνοδευτικό ψήφισμα όπου το ΕΚ αξιολογεί και εκφράζει τις προσδοκίες του για τη συμφωνία υιοθετήθηκε με 578 ψήφους υπέρ, 51 κατά και 68 αποχές. Στις 24 Δεκεμβρίου 2020, οι διαπραγματευτές του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ συμφώνησαν επί των όρων της μελλοντικής τους σχέσης, όπως αυτοί καταγράφονται στη Συμφωνία Εμπορίου και Συνεργασίας. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η αναστάτωση λόγω του Brexit, η συμφωνία έχει τεθεί προσωρινά σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου. Η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι απαραίτητη για να τεθεί σε ισχύ η συμφωνία σε μόνιμη βάση πριν την εκπνοή της, στις 30 Απριλίου 2021. Επιπλέον, το ΕΚ ενέκρινε τη διαπραγματευτική του θέση σχετικά με την πρόταση για το πιστοποιητικό που επανεπιβεβαιώνει το δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης στην ΕΕ παρά την πανδημία.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

7

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΕΕ

29.04

Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό COVID-19: ελεύθερη μετακίνηση χωρίς διακρίσεις στην ΕΕ

Σ

τις 29 Απριλίου, οι ευρωβουλευτές συμφώνησαν ότι οι κανόνες για το νέο «πιστοποιητικό της ΕΕ για τη νόσο COVID-19», αντί ενός «Ψηφιακού Πράσινου Πιστοποιητικού» σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, θα πρέπει να τεθούν σε ισχύ το πολύ για 12 μήνες.

Πηγή: https://www.europarl.europa.eu/unitedkingdom/ en/news-and-press-releases/news/2020/june2020/euuk-talks-vote-17june2020.html

09.05 Ημέρα της Ευρώπης

Το έγγραφο, το οποίο θα μπορεί να διατίθεται σε ψηφιακή ή έντυπη μορφή, θα βεβαιώνει ότι ένα άτομο είτε έχει εμβολιαστεί κατά του νέου κορωνοϊού είτε έχει λάβει αρνητική διάγνωση μετά από διεξαγωγή τεστ στο πρόσφατο παρελθόν είτε έχει αναρρώσει από τη νόσο. Ωστόσο, τα εν λόγω πιστοποιητικά δεν θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ταξιδιωτικά έγγραφα, ούτε να αποτελούν προϋπόθεση για την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης μετακίνησης, τονίζουν οι ευρωβουλευτές. Η νομοθετική πρόταση που αφορά τους υπηκόους της ΕΕ εγκρίθηκε με 540 ψήφους υπέρ, 119 κατά και 31 αποχές, ενώ η πρόταση για τους υπηκόους τρίτων χωρών εγκρίθηκε με 540 ψήφους υπέρ, 80 κατά και 70 αποχές. Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη και τα αποτελέσματα ανακοινώθηκαν την Πέμπτη το πρωί. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο είναι πλέον σε θέση να αρχίσουν τις διαπραγματεύσεις με στόχο την επίτευξη συμφωνίας πριν την έναρξη της θερινής τουριστικής περιόδου.

Τ

ην 9η Μαΐου, η οποία έχει καθιερωθεί ως Ημέρα της Ευρώπης γιορτάζουμε την ειρήνη και την ενότητα στην Ευρώπη. Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί την επέτειο της ιστορικής «Διακήρυξης Σουμάν». Σε ομιλία του στο Παρίσι το 1950, ο τότε Υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ρομπέρ Σουμάν, πρότεινε μια νέα μορφή πολιτικής συνεργασίας στην Ευρώπη, η οποία θα απέτρεπε κάθε ενδεχόμενο πολέμου μεταξύ των ευρωπαϊκών λαών. Όραμά του ήταν η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού οργάνου που θα διαχειριζόταν κεντρικά την παραγωγή άνθρακα και χάλυβα. Η συνθήκη για την ίδρυση του οργάνου αυτού υπεγράφη έναν μόλις χρόνο μετά. Η πρόταση του Σουμάν θεωρείται η απαρχή της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης.

09.05 Πηγή: https://futureu.europa.eu/?locale=el

Αρχή της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης

Ζ

ούμε σε μια εποχή κατά την οποία οι πολίτες θέλουν να αναλάβουν ευθύνες, θέλουν να έχουν λόγο στη διαμόρφωση πολιτικών που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους, το μέλλον τους, το μέλλον του πλανήτη», είπε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Νταβίντ Σασόλι. «Ήρθε η ώρα να ανοιχτούμε στους πολίτες και να ενισχύσουμε τη συμμετοχή τους στο δημόσιο βίο - αυτός είναι ο στόχος αυτής της Διάσκεψης».

«

«Η επίσημη έναρξη της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης αποτελεί μήνυμα εμπιστοσύνης στο μέλλον, το οποίο θέλουμε να στείλουμε σε όλους τους πολίτες της Ευρώπης», τόνισε από την πλευρά του ο πρωθυπουργός της Πορτογαλίας Αντόνιο Κόστα, εξ ονόματος της Προεδρίας του Συμβουλίου. «Αυτή η Διάσκεψη είναι ανοιχτή. Είναι ανοιχτή ώστε όλοι σας να μπορέσετε να λάβετε συμμετοχή», πρόσθεσε μετά τη λήξη της τελετής, απευθυνόμενος σε όλους τους Ευρωπαίους. «Πρέπει να ακούσουμε όλες τις φωνές - τόσο τις επιδοκιμαστικές όσο και τις επικριτικές - και να δώσουμε συνέχεια σε όλα όσα συμφωνηθούν. Όμως, πιστεύω ειλικρινά ότι η Διάσκεψη αυτή συνιστά πραγματική ευκαιρία συνένωσης των Ευρωπαίων και συσπείρωσης γύρω από ένα κοινό όραμα για το μέλλον, ακριβώς όπως έκαναν οι προηγούμενες γενιές», είπε η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα βον ντερ Λάιεν.

12.05

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει τις οικονομικές προβλέψεις της άνοιξης 2021

Η

Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τις οικονομικές προβλέψεις της άνοιξης του 2021, σύμφωνα με τις οποίες η οικονομία της ΕΕ θα επεκταθεί κατά 4,2 % το 2021 και κατά 4,4 % το 2022. Η οικονομία της ζώνης του ευρώ προβλέπεται να αυξηθεί κατά 4,3 % εφέτος και 4,4% το επόμενο έτος. Αυτό συνιστά σημαντική αναβάθμιση των προοπτικών ανάπτυξης σε σύγκριση με την οικονομική πρόβλεψη του χειμώνα του 2021 που παρουσίασε η Επιτροπή τον Φεβρουάριο.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

9

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΕΕ

17-21.05 Βασικά σημεία ολομέλειας: Covid-19, κλίμα και πολιτισμός

Πηγή:https://www.dw.com/en/ what-does-the-european-parliament-actually-do/a-48610525

COVID-19

ΚΛΙΜΑ

Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν, την Πέμπτη, σε προσωρινή συμφωνία για ένα ευρωπαϊκό ψηφιακό πιστοποιητικό για τη νόσο COVID-19, με στόχο τη διευκόλυνση της ελεύθερης μετακίνησης στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Το πιστοποιητικό θα βεβαιώνει ότι ένα άτομο είτε έχει εμβολιαστεί κατά του νέου κορωνοϊού είτε έχει πρόσφατο αρνητικό αποτέλεσμα από διαγνωστικό τεστ είτε έχει αναρρώσει από τη λοίμωξη. Το Κοινοβούλιο αναμένεται να εγκρίνει τη συμφωνία κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Ιουνίου. Επίσης, οι ευρωβουλευτές εξέφρασαν αντικρουόμενες απόψεις όσον αφορά την προσωρινή άρση των δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας για τα εμβόλια κατά της νόσου COVID-19.

Το Κοινοβούλιο ενέκρινε το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, ύψους 17,5 δισ. ευρώ, που θα βοηθήσει τις ευρωπαϊκές περιφέρειες να ανταπεξέλθουν στις κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις της πράσινης μετάβασης. Οι ευρωβουλευτές τάχθηκαν υπέρ της χάραξης μιας στρατηγικής για το υδρογόνο που αναμένεται να συμβάλει στην οικοδόμηση μιας κλιματικά ουδέτερης Ευρώπης. Υπογράμμισαν ότι μόνο το πράσινο υδρογόνο - που λαμβάνεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορεί να συνεισφέρει στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας σε βάθος χρόνου. Ζήτησαν επίσης την αποσαφήνιση της διάκρισης μεταξύ ανανεώσιμου υδρογόνου και υδρογόνου χαμηλών εκπομπών άνθρακα και την όσο το δυνατόν συντομότερη κατάργηση του υδρογόνου που βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα.

10 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Οι ευρωβουλευτές ενέκριναν το νέο πρόγραμμα Erasmus+, το εμβληματικό πρόγραμμα της ΕΕ για την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τη νεολαία και τον αθλητισμό στην Ευρώπη. Η χρηματοδότησή του για την περίοδο 2021-2027 σχεδόν θα διπλασιαστεί (υπερβαίνοντας τα 28 δισ. ευρώ) σε σύγκριση με τα προηγούμενα επτά χρόνια (14,7 δισ. ευρώ). Το Κοινοβούλιο ενέκρινε επίσης το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης, το ανανεωμένο πρόγραμμα της ΕΕ που παρέχει ευκαιρίες σε όσους νέους επιθυμούν να γίνουν εθελοντές ή να εργαστούν σε προγράμματα στη χώρα τους ή στο εξωτερικό. Το ανανεωμένο πρόγραμμα στοχεύει στην αύξηση της συμμετοχής νέων ανθρώπων που προέρχονται από μειονεκτικά περιβάλλοντα.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

20.05

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογράφει ένα τρίτο συμβόλαιο με τη BioNTech-Pfizer για επιπλέον 1,8 δισεκατομμύρια δόσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέγραψε τρίτη σύμβαση με τη BioNTech-Pfizer για επιπλέον 1,8 δισεκατομμύρια δόσεις για λογαριασμό όλων των κρατών μελών της ΕΕ, από το τέλος του 2021 έως το 2023.

24-25.05

Έκτακτη σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 24-25 Μαΐου 2021

Πηγή: https://www.consilium.europa.eu/en/ european-council/

Οι ηγέτες των κρατών-μελών της ΕΕ προσήλθαν με αυτοπρόσωπη παρουσία στις Βρυξέλλες για να συζητήσουν τα έκτακτα ζητήματα που είχαν προκύψει στην σύνοδο κορυφής. Στις 24 Μαΐου συζήτησαν για τη Λευκορωσία, τη Ρωσία, τις σχέσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο και την κατάσταση στη Μέση Ανατολή και στο Μάλι. Στις 25 Μαΐου επικεντρώθηκαν στην COVID-19 και στην κλιματική αλλαγή. Το Συμβούλιο Κορυφής της Ευρώπης: - ζήτησε την άμεση απελευθέρωση των Raman Pratasevich και Sofia Sapega - κάλεσε τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας να διερευνήσει το περιστατικό - κάλεσε το Συμβούλιο να θεσπίσει σχετικές κυρώσεις όσον αφορά πρόσωπα και οντότητες το συντομότερο δυνατόν - κάλεσε το Συμβούλιο να εγκρίνει περαιτέρω στοχευμένες οικονομικές κυρώσεις και προσκάλεσε τον ύπατο εκπρόσωπο και την Επιτροπή να υποβάλουν προτάσεις χωρίς καθυστέρηση - κάλεσε όλους τους μεταφορείς που έχουν βάση στην ΕΕ να αποφεύγουν την εναέρια διέλευση πάνω από τη Λευκορωσία - κάλεσε το Συμβούλιο να εγκρίνει μέτρα ώστε να απαγορευτεί η διέλευση αεροσκαφών λευκορωσικών αερογραμμών από τον εναέριο χώρο της ΕΕ και να αποτραπεί η πρόσβαση πτήσεων που εκτελούν οι εν λόγω αερογραμμές στα αεροδρόμια της ΕΕ - εξέφρασε αλληλεγγύη προς τη Λετονία κατόπιν της αδικαιολόγητης απέλασης Λετονών διπλωματών.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

11

ΙΣΤΟΡΙΑ

ΤΑ 40 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗ

Ιστορικός

Τ

ο ελληνικό κράτος, από τη σύστασή του στράφηκε προς την Ευρώπη και γενικότερα τη Δύση. Ο απελευθερωτικός αγώνας του 1821, ο οποίος είχε επηρεαστεί άμεσα ή έμμεσα από τις ευρωπαϊκές επαναστάσεις της εποχής, είχε ως στόχο τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου κράτους, έχοντας ως πρότυπο τα ευρωπαϊκά κράτη της περιόδου. Από το 1830 μέχρι και τον 20ο αιώνα το ελληνικό κράτος στηρίχθηκε στα ευρωπαϊκά πρότυπα ως προς το διοικητικό και νομικό σύστημα και τις κοινοβουλευτικές πρακτικές. Από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά η Ελλάδα έπαψε να αποτελεί ένα ξεχασμένο κομμάτι της Ανατολής και συναποτέλεσε σταδιακά τμήμα του ευρωπαϊκού χώρου, το οποίο επηρεαζόταν άμεσα από τις εξελίξεις που συνέβαιναν σ’ αυτόν (Βερέμης Θ., 2013). Έφτασε να παρουσιάζεται πια ως «εντολοδόχος του ευρωπαϊκού πολιτισμού» στην Ανατολή σε προεκλογικό λόγο του τότε πρωθυπουργού Βενιζέλου τον Οκτώβριο του 1920 (Πλουμίδης, 2016). Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα πέρασε στη δυτική σφαίρα επιρροής. Είχε προηγηθεί, βέβαια, η «συμφωνία των ποσοστών» τον Οκτώβριο του 1944 μεταξύ του Στάλιν και του Τσώρτσιλ, που προετοίμαζε το πολιτικό καθεστώς μετά το πέρας του πολέμου, αλλά και ο αιματηρός Εμφύλιος την περίοδο 1946-1949 (Χατζηβασιλείου, 2010). Οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις, πλέον, στόχευαν στον εξευρωπαϊσμό και εκσυγχρονισμό του κράτους, ο οποίος αποτέλεσε θεμελιώδη επιλογή, αντικαθιστώντας τη Μεγάλη Ιδέα αμέσως μετά τη Μικρασιατική καταστροφή (Βερέμης Θ., 2013).

12 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Τα πρώτα ουσιαστικά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση έγιναν τον Ιούνιο του 1959 με την υποβολή της αίτησης για τη σύνδεση με την Ε.Ο.Κ. (Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα) και τον Ιούνιο του 1961 με την υπογραφή της συμφωνίας Σύνδεσης Ελλάδας-ΕΟΚ, με την οποία η κυβέρνηση Καραμανλή πρόσβλεπε σ’ έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Η ΕΟΚ, που ιδρύθηκε το 1957, εξασφάλιζε στην Ελλάδα τη δυνατότητα να βρίσκεται σε μια Κοινή Αγορά, ενώ η μεγαλύτερη έμφαση που έδινε στον αγροτικό τομέα σε σχέση με την ανταγωνιστική της ΕΖΕΣ (Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών) την καθιστούσε πιο εφικτή επιλογή (Χατζηβασιλείου Ε. , 2010). Οι πολλαπλές πολιτικές κρίσεις της δεκαετίας του 1960, όμως, με αποκορύφωμα την επταετή δικτατορία πάγωσαν την ενσωμάτωση της χώρας ως πλήρες μέλος. Αμέσως μετά την πτώση της Χούντας ενεργοποιήθηκαν ξανά οι διαπραγματεύσεις για την πλήρη ένταξη στην Κοινότητα. Συγκεκριμένα, στις 12 Ιουνίου του 1975 υποβλήθηκε η αίτηση προσχώρησης, καθώς υπήρχαν αρκετοί λόγοι που ωθούσαν προς αυτήν την κατεύθυνση. Ο πρώτος λόγος αφορούσε την εδραίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος και των δημοκρατικών θεσμών μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο, όπως ήταν αυτό της ΕΟΚ. Μπορεί η αποκατάσταση της δημοκρατίας να έγινε πιο ομαλά σε σχέση με τις περιπτώσεις της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, αλλά οι μνήμες της θλιβερούς επτάχρονης δικτατορίας ήταν ακόμη ζωντανές. Ένας εξίσου σημαντικός λόγος ήταν η ασφάλεια και ο ισχυρός στρατηγικός προσανατολισμός που προσέφερε η ΕΟΚ στην, απειλούμενη από την Τουρκία, Ελλάδα, η οποία με τη συμμετοχή της θα ενίσχυε τη θέση της τόσο στο διεθνές όσο και στο περιφερειακό σύστημα (Χατζηβασιλείου Ε. , 2010).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Υπογραφή της Συνθήκης Προσχωρήσεως στο Ζάππειο Μέγαρο, Μάιος 1979. Πηγή: Euronews, “41 Χρόνια από την υπογραφή της ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ”.

Παράλληλα, μ’ αυτόν τον τρόπο επιδιωκόταν και η ενδυνάμωση της οικονομίας, που θα οδηγούσε με τη σειρά της στην άνοδο του επενδυτικού κλίματος και κατ΄ επέκταση στην αύξηση του Α.Ε.Π. και στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των Ελλήνων. Τέλος, αξίζει να επισημανθεί ότι η Ελλάδα ήταν η γενέτειρα του προτύπου της Ευρώπης διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του Ευρωπαϊκού τρόπου ζωής. (Ε.Ε., 2017). Παρόλ’ αυτά υπήρχαν αρκετά εμπόδια ως προς αυτήν την κατεύθυνση που έπρεπε να ξεπεραστούν. Στο οικονομικό πεδίο, η Ελλάδα δεν βρισκόταν σε καμία περίπτωση στο ίδιο επίπεδο με τα υπόλοιπα μέλη των Κοινοτήτων, κάτι που γεννούσε αμφιβολίες ως προς την αποδοχή της αίτησης. Γι’ αυτόν τον λόγο προκρίθηκε να υπάρξει μια «προενταξιακή περίοδος», κατά την οποία η Ελλάδα θα έπρεπε να προβεί σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων. Είναι σκόπιμο να σημειωθεί, ότι ήταν η πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε αυτή η πρακτική σε Κοινοτική διεύρυνση. Επίσης, υπήρχε κίνδυνος οι αιτήσεις που υπέβαλλαν το 1977 η Ισπανία

@eureope

@political_scientists

και η Πορτογαλία να καθυστερούσαν περαιτέρω την είσοδο του ελληνικού κράτους, στο πλαίσιο μιας γενικότερης «νότιας διεύρυνσης» της Κοινότητας. Παράλληλα, αντιδράσεις είχαν προκληθεί και στην εσωτερική πολιτική σκηνή, με τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ιδιαίτερα του ΠΑΣΟΚ και του ΚΚΕ να προβάλουν ισχυρές αντιρρήσεις για τη συμμετοχή της χώρας στην ΕΟΚ (Χατζηβασιλείου Ε. , 2010). Τελικά, στις 28 Μαΐου του 1979 υπογράφηκε η Συνθήκη Προσχωρήσεως, στο Ζάππειο Μέγαρο. Το 1981, οπότε και η Ελλάδα αποτέλεσε πλέον επίσημο μέλος της ΕΟΚ, στην ηγεσία της χώρας βρισκόταν το ΠΑΣΟΚ, το οποίο ήταν τουλάχιστον επιφυλακτικό με αυτήν την εξέλιξη. Αυτό υποδηλώνει και η υποβολή υπομνήματος από την ελληνική κυβέρνηση τον Μάρτιο του 1982, με το οποίο ζητούσε πρόσθετες αποκλίσεις από την εφαρμογή κάποιων κοινοτικών πολιτικών και πρόσθετη οικονομική ενίσχυση για την αναδιάρθρωση της ελληνικής οικονομίας. Μόνο το δεύτερο αίτημα έγινε δεκτό από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οδήγησε, το 1985, στην έγκριση

@hapscorg

των Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων (ΜΟΠ), τα οποία εγκαινίασαν στην πράξη, τη νέα διαρθρωτική πολιτική της ΕΟΚ, το επονομαζόμενο «πακέτο Delors» (Κουροπαλάτης, 2004). Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, η ελληνική κυβέρνηση άρχισε να αλλάζει στάση και να υποστηρίζει πλέον όχι μόνο την ευρωπαϊκή ενοποίηση αλλά και την προοπτική μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας (Ε.Ε., 2017). Τη δεκαετία του 1990 η Ελλάδα τάχθηκε υπέρ της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, της εμβάθυνσης της ενοποίησης σε όλους τους τομείς ενώ ήταν από τις χώρες που υποστήριξε θερμά την προσπάθεια υιοθέτησης του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. Πιο συγκεκριμένα, το 1990, προσχώρησε στη «Συμφωνία των 11» για την Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ), ενώ ήταν από τις χώρες που επωφελήθηκαν περισσότερο από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, η οποία ουσιαστικά ολοκλήρωνε την ενιαία αγορά.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

13

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η νέα χιλιετία βρίσκει την Ελλάδα στον σκληρό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης πλέον, αφού από την 1η Ιανουαρίου του 2002 έγινε πλήρες μέλος της ΟΝΕ, υιοθετώντας το νέο ευρωπαϊκό νόμισμα μαζί με άλλες 11 χώρες της Ένωσης (Κουροπαλάτης, 2004). Ως μία από τις σπουδαιότερες στιγμές της Ελλάδας στην Ε.Ε. καταγράφηκε η μεγαλύτερη διεύρυνση της Ένωσης (10 νέα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και η Κύπρος), η οποία συντελέστηκε κατά τη διάρκεια της τέταρτης ελληνικής Προεδρίας της Ε.Ε. (πρώτο εξάμηνο 2003). Αλλά και τα επόμενα χρόνια το ελληνικό κράτος στήριξε έμπρακτα την είσοδο στην Ένωση των γειτονικών χωρών, δηλαδή της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας το 2007 (Βερέμης Θ., 2013), καθώς και τη διεύρυνση αυτής στα Δυτικά Βαλκάνια (Ε.Ε., 2017). Η δεκαετία του 2010 σημαδεύτηκε από την οικονομική κρίση που έπληξε την Ελλάδα και ολόκληρη την Ευρώπη, με τις μεταξύ τους σχέσεις κάποιες φορές να φτάνουν σε οριακό σημείο. Η οικονομική και όχι μόνο, βοήθεια της Ε.Ε. συνοδεύτηκε από τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στον δημόσιο τομέα αλλά και με σκληρά μέτρα, που δοκίμασαν τις αντοχές της ελληνικής κοινωνίας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα έντονο ευρωσκεπτικιστικό κλίμα τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες της Ένωσης, ενώ το συγκεκριμένο

14 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Υπογραφή της Συνθήκης Προσχωρήσεως στο Ζάππειο Μέγαρο, Μάιος 1979. Πηγή: Euronews, “41 Χρόνια από την υπογραφή της ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ”

διάστημα δινόταν η εντύπωση του διαχωρισμού της ηπείρου στον «πλούσιο βορρά» και τον «φτωχό νότο». Χαρακτηριστικό αυτής της κατάστασης, ήταν η αύξηση των ποσοστών των ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων στις Ευρωεκλογές του 2014, καθώς και το Brexit ήδη από το 2016. Τη διετία του 2014-2016 η Ε.Ε. βρέθηκε αντιμέτωπη με μια άλλη κρίση, την προσφυγική, στην οποία ήταν εν πολλοίς διχασμένη, με την Ελλάδα να είναι ξανά στο επίκεντρο. Παρολ’ αυτά και στις δύο κρίσεις η Ένωση παρέμεινε στο ύψος των περιστάσεων και αντιμετώπισε τις συγκεκριμένες καταστάσεις με μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία ανά περίπτωση. Η Ε.Ε. βρίσκεται σήμερα σ’ ένα μεταβατικό στάδιο,

καθώς έχει εξέλθει από δύο σοβαρές κρίσεις και έχει βρεθεί αντιμέτωπη με την πανδημία του νέου κορονοϊού, κάτι πρωτόγνωρο για την ιστορία της Ένωσης. Δίχως καμία αμφιβολία, η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ε.Ε. είναι ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της σύγχρονης ιστορίας της χώρας. Τα οφέλη που αποκόμισε σε όλους τους τομείς είναι αναρίθμητα, καθώς από τους σημαντικούς πόρους που έλαβε σταδιακά άλλαξε μορφή, μετατράπηκε σε ένα σύγχρονο κράτος, με ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς, σταθερή οικονομία και υψηλό βιοτικό επίπεδο.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣΟΥΚΡΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΡΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΟΙ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΓΙΑΝΝΟΥ

Η

Πολιτικός Επιστήμονας, Διεθνολόγος/Διακυβέρνηση

κεντρική πολιτική της Τουρκίας επικεντρώνεται για άλλη μια φορά στην πολυδιάστατη πολιτική των πολυμερών σχέσεων. Το 2021 επενέβη στις συγκρούσεις της Ρωσίας με την Ουκρανία επαναφέροντας μνήμες του 2014. Ποιες είναι τελικά οι προκλήσεις και ποια τα πιθανά σενάρια; Μπορεί η Τουρκία να μεταβάλει την πολιτική της συμπεριλαμβάνοντας την Τουρκική κοινότητα των Τατάρων της Κριμαίας; Θα συσφίξει τις σχέσεις της με το ΝΑΤΟ; Ποια τακτική θα εφαρμόσει στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας ώστε να αναδειχτεί έναντι της Ρωσίας; Με την τρέχουσα πολιτική στροφή προς την Ουκρανία, θα επιδιώξει να ενισχύσει τις σχέσεις της με τη Δύση ή θα προσπαθήσει να αναπτύξει τις διμερείς της σχέσεις με τη Ρωσίας, μειώνοντας ταυτόχρονα την ενεργειακή της εξάρτηση;

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Μεταξύ Ανατολής και Δύσης

Τ

ην τελευταία δεκαετία η Τουρκία υπέστη έντονες πολιτικές μεταστροφές με το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και επικεφαλής τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το τουρκικό πολιτικό κόμμα δεν συσχετιζόταν με τη Δυτικοευρωπαϊκή πολιτική. Οι οθωμανικές ιδεολογικές πεποιθήσεις του κόμματος που προέρχονται από τον 18ο αιώνα ενίσχυσαν την λαϊκή πολιτική (Cagaptay, 2013). Αρχικά, τη δεκαετία του 1990 η Τουρκία αξιοποίησε τη γεωγραφική της θέση, ώστε να αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με τις χώρες της Κεντρικής Ασίας και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, ως χώρα διέλευσης πετρελαίου και φυσικού αερίου (Baku-TblisiCeyhan, 2005; Soli, 2018).

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

15

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Αναμφίβολα, η απογοήτευση των δυτικών εταίρων κορυφώθηκε με την απόπειρα του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου το 2016 και τις επακόλουθες καταγγελίες προς τον αντίπαλο του Τούρκου προέδρου, Φετουλάχ Γκιουλέν, ο οποίος κατηγορήθηκε ως υποκινητής του πραξικοπήματος. Εκτός από τις συγκρούσεις συμφερόντων σχετικά με τη Συρία, το χάσμα μεταξύ της Άγκυρας και της Ουάσιγκτον βαθαίνει ακόμα περισσότερο με την απόφαση και την υλοποίηση της -παρά τις προειδοποιήσεις από τις ΗΠΑ- αγοράς πυραύλων S-400 από τη Ρωσία (Ozel, 2021).

Από την Ρωσία στην Ουκρανία

Επιπλέον, στη Διάσκεψη Κορυφής του Ελσίνκι το 1999 άρχισαν οι διαπραγματεύσεις για τη διαδικασία της προσχώρησης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση της θέσης της Τουρκίας. Στην πραγματικότητα η Τουρκία ανέπτυξε μια νέα στρατηγική εξισορρόπησης (Parliament, 2000). Η δυτικοευρωπαϊκή κλίση της Τουρκίας ενισχύθηκε περαιτέρω το 2002 με τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις στη σύνοδο κορυφής της Κοπεγχάγης. Την ίδια χρονιά, το κόμμα του ΑΚΡ ανέλαβε την κυβέρνηση. Μετά από μια σαρωτική νίκη αποδεσμεύτηκε από το ισλαμικό του παρελθόν και το 2002 διεκπεραίωσε μια σειρά οικονομικών, πολιτικών, διοικητικών μεταρρυθμίσεων αποσκοπώντας στην ένταξη στην ΕΕ (Soli, 2018).

16 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Η

H Παρακμή των σχέσεων με τη Δύση

Α

ν και η ανάπτυξη των διμερών σχέσεων με την ΕΕ είχαν πάρει μία θετική κατεύθυνση, μία σειρά από γεγονότα όπως, η κατάρρευση του Σχεδίου Ανάν, η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ (2004) (Hauge), η αύξηση των αντιδράσεων των κρατών μελών ως απάντηση στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας (Bilefsky, 2007) και η μεταναστευτική κρίση του 2015, δημιουργήσαν μία ακόμη προβληματική διάσταση στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας καθιερώνοντας ένα νέο, διαφορετικό πλαίσιο στις σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ.

Τουρκία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό αέριο. Έτσι, με την κατασκευή του αγωγού Bluestream (2000) γίνεται η δεύτερη μεγαλύτερη χώρα, μετά την Γερμανία, στην αγορά του ρωσικού φυσικού αερίου. Στη συνέχεια, το 2016 ολοκληρώθηκε ο Turkstream, ενώ τα σχέδια για την πρώτη μονάδα παραγωγής πυρηνικής ενέργειας του Akkuyu υπογράφηκαν με τη ρωσική Rosatom, ενώ η κατασκευή της εν λόγω μονάδας αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2023. Η χρονολογία αυτή δεν είναι τυχαία, καθώς θα συνοδευτεί τόσο από τον εορτασμό της εκατονταετίας της Τουρκικής Δημοκρατίας, όσο και από τις βουλευτικές εκλογές της (Bechev, 2021).Παρά τις θερμές σχέσεις μεταξύ της Άγκυρας και της Μόσχας, στο θέμα της Ουκρανίας οι απόψεις τους αποκλίνουν.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Στην κρίση της Ουκρανίας το 2014, η Τουρκία επέλεξε να παραμείνει σιωπηλή έχοντας αντίθετες απόψεις σχετικά με την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία. Συγκεκριμένα, η Άγκυρα εναντιωνόταν στην πολιτική της Μόσχας σχετικά με την κοινότητα Τατάρων της Κριμαίας, η οποία είναι παραδοσιακά και ιστορικά τουρκική κοινότητα. Στις 18 Μαΐου με τον εορτασμό της 76ης επετείου ο Χάμι Ακσόι, εκπρόσωπος του υπουργείου των Εξωτερικών τίμησε την ημέρα με αναφορές στον ξεριζωμό των Τατάρων της Κριμαίας (Aglarci, 2021). Ωστόσο, δεν είναι μόνο οι ιστορικές ρίζες της παραδοσιακής κοινότητας των Τατάρων που κατευθύνουν την Τουρκία προς την υποστήριξη της Ουκρανίας, αλλά και ένα ευρύτερο σχέδιο προσέγγισης

προς τους «καλούς» γείτονες της Μαύρης Θάλασσας (Cagaptay, 2021). Στη δεύτερη πρόκληση της Ρωσίας προς την Ουκρανία (2021) η Άγκυρα φρόντισε να προχωρήσει σε σχέδια πώλησης drone στην Ουκρανία, δείχνοντας αυτή τη φορά τη στήριξή της σε περίπτωση χαμηλής έντασης μάχης με τη Ρωσία. Όσον αφορά τη σύγκρουση στη Μαύρη Θάλασσα, ο Τζέιμς Σταυρίδης, Ναύαρχος εν αποστρατεία του Πολεμικού Ναυτικού και 16ος Ανώτατος Στρατιωτικός Διοικητής του ΝΑΤΟ, στο άρθρο του για τους Seattle Times αναφέρεται στην Τουρκία ως ένα από τα πλήρη μέλη της συμμαχίας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και έναν από τους στενούς εταίρους της Ουκρανίας (Stavridis, 2021).

Προσπάθειες επαναφοράς των σχέσεων πιθανή ατζέντα της Τουρκίας

Δ

ιαφαίνεται πως η Τουρκία κινείται προς την κατεύθυνση εξασφάλισης ενεργειακής αυτονομίας τόσο με την δημιουργία πυρηνικού εργοστασίου, όσο και με την κατασκευή αγωγών φυσικού αερίου, ώστε να μειώσει την ενεργειακή εξάρτησή της από τη Ρωσία. Επιπροσθέτως, το έργο του αγωγού του Νότιου Διαδρόμου, Μπακού-Τιφλίδα-Σεϊχάν (BTC) με την πλήρη στήριξη των ΗΠΑ και της ΕΕ ενθαρρύνει τα κράτη της Κεντρικής Ασίας να ενισχύσουν τις εξαγωγές πετρελαίου μέσω των δυτικών οδών (Bechev, 2021), αναβαθμίζοντας τις χώρες από τις οποίες διέρχεται ο αγωγός.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Όσον αφορά την ένταση στη Μαύρη Θάλασσα, εδώ υπάρχουν διάφορες δυναμικές. Η υποστήριξη της Τουρκίας στην περιοχή, ως μέλος του ΝΑΤΟ, πιθανώς να οδηγήσει σε καλύτερες σχέσεις με τους συμμάχους της, καθώς η στήριξη προς την Ουκρανία θα βοηθήσει να εξισορροπήσει τις σχέσεις της με τη Δύση, αλλά και με την κοινότητα των Τατάρων. Οι βουλευτικές εκλογές πλησιάζουν και η ενίσχυση των τελευταίων προς την Τουρκία θα μπορούσε να αποδειχθεί ζωτικής σημασίας για το τελικό εκλογικό αποτέλεσμα του Ερντογάν, τον οποίο οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν δεύτερο.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

17

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΛΛΑΔΑ-Σ. ΑΡΑΒΙΑ-ΗΑΕ: ΠΩΣ ΑΥΤΟ ΘΑ ΕΠΗΡΕΑΣΕΙ ΤΙΣ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ; ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

Η

Ελλάδα, φιλοδοξώντας να ισχυροποιήσει τις άμυνές της σε διπλωματικό επίπεδο με τον αραβικό κόσμο, προέβη σε δανεισμό πυραύλων αεροπορικής άμυνας Patriot στη Σαουδική Αραβία, προκειμένου να βοηθήσει στην προστασία ενεργειακών εγκαταστάσεων κρίσιμης σημασίας από τις επιθέσεις των Houthi. Παράλληλα, η χώρα μας, συμμαχώντας με έναν κατ’ εξοχήν αντίπαλο της Τουρκίας για την ηγεσία του σουνιτικού μουσουλμανικού στοιχείου, επιδιώκει να ανακόψει την αυξανόμενη τουρκική επιθετικότητα στο χώρο της Μέσης Ανατολής. (Mezher, 2021).

18 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Οικονομολόγος-Διεθνολόγος, ΜΑ Relations Internationales-Sécurité Paix et Conflits, Université Libre de Bruxelles

Αραβίας σε αμυντικό επίπεδο φιλοδοξεί ως ένα σημείο να αξιοποιήσει και να εκμεταλλευτεί το κενό ισχύος (power vacuum) που άφησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, καθώς μείωσαν τις προμήθειες όπλων στη Σαουδική Αραβία λόγω της συμμετοχής της στον πόλεμο στην Υεμένη. Με τον τρόπο αυτόν οι ΗΠΑ κατέστησαν φανερό ότι το Ριάντ δεν μπορεί να βασιστεί στην αμερικανική υποστήριξη ακόμη και ενάντια σε δυνάμεις που οι ίδιοι οι Αμερικανοί θεωρούν εχθρικές Η συνεχής αναβάθμιση της συνερ- (Spencer, 2021). γασίας Ελλάδας και Σαουδικής Από την Τρίτη 9 έως και την Παρασκευή 26 Μαρτίου, Αθήνα και Ριάντ πραγματοποίησαν κοινές αεροναυτικές ασκήσεις με το όνομα Falcon Eye 1, στις οποίες μαχητικά αεροσκάφη F-15 της Σαουδικής Αραβίας και F-16, Mirage 2000 και F-4 της Ελλάδας πραγματοποίησαν ασκήσεις τόσο σε επιθέσεις όσο και σε αμυντικούς σχηματισμούς σε στενή εκπαίδευση αεροπορικής υποστήριξης («Saudi - Hellenic Joint Exercise 21»: Εντυπωσιακές εικόνες από την άσκηση με τη Σαουδική Αραβία, 2021).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Ένας ακόμη σημαντικός δρων στην περιοχή και σύμμαχος της Ελλάδας είναι τα ΗΑΕ, με τα οποία η χώρα μας έχει υπογράψει ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και η οποία θεωρείται η σημαντικότερη συμφωνία που έχει υπογράψει η Ελλάδα σε περιφερειακό επίπεδο τις τελευταίες δεκαετίες (Νέδος, 2020). Αξίζει επίσης να υπογραμμίσουμε ότι τα ΗΑΕ αντιστέκονται επιθετικά στην υποστήριξη της Τουρκίας για πολιτικό Ισλάμ, ήδη από το 2011 και τα γεγονότα της Αραβικής Άνοιξης, οπότε και το κυβερνών κόμμα της Τουρκίας AKP εξέφρασε τη στήριξή του στη Μουσουλμανική Αδελφότητα (Aydıntaşbaş & Bianco, 2021). Η Ελλάδα, ενώ παραδοσιακά τείνει να υιοθετεί ισορροπημένες και μετριοπαθείς προσεγγίσεις στον τομέα των εξωτερικών υποθέσεων, επιχειρεί πλέον δυναμικά να ισχυροποιήσει την παρουσία της στο χώρο της Μέσης Ανατολής. Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης, επιδιώκει να διατηρήσει τις θερμές σχέσεις με τους Παλαιστινίους, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει τη συνεργασία της με το Ισραήλ. Ομοίως, στοχεύει να συνεργαστεί με τη Σαουδική Αραβία με τρόπο που δεν βλάπτει τις καλές σχέσεις της με το Ιράν. Θα μπορούσαμε ειδικά για το τρίπτυχο Ελλάδα -Σαουδική Αραβία - ΗΑΕ να πούμε ότι έχουμε να κάνουμε με στρατιωτική συνεργασία, η οποία είναι μια εταιρική σχέση που βασίζεται περισσότερο σε αμοιβαίο συμφέρον και στόχους παρά σε μια τυπική, επίσημη συμμαχία (Iddon, 2021). Χαρακτηριστικό είναι ότι η Αθήνα και το Αμπού Ντάμπι έχουν δει τα συμφέροντά τους να συνδέονται στενά και στη Λιβύη, καθώς και οι δύο αντιτίθενται στην ηγεσία του φιλοτουρκικού GNA στην Τρίπολη (Athanassopoulos, 2021).

@eureope

@political_scientists

Είναι πλέον σαφές ότι τόσο η Ελλάδα όσο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θεωρούν τη συνεργασία τους ως προπύργιο ενάντια στον τουρκικό επεκτατισμό στη Μεσόγειο, είτε πρόκειται για τον νεοοθωμανισμό του Ερντογάν είτε για τον κεμαλισμό της Γαλάζιας Πατρίδας. Για το Αμπού Ντάμπι, η θέση της Ελλάδας ως μέλους της ΕΕ θα μπορούσε επίσης να είναι ζωτικής σημασίας για την αναζωογόνηση των συνεχιζόμενων προσπαθειών των Εμιράτων για προσέγγιση των Βρυξελλών. Η σημαντικότερη επίπτωση για την ΕΕ θα ήταν ένα ακόμη πιο θολό γεωπολιτικό σύνορο μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής (Bianco & Rodrigues Rocha, 2021). Ακόμη, το ότι Αμπού Ντάμπι και Ριάντ συνέβαλαν στο να χάσει η Τουρκία τις «βάσεις» της στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας - συγκεκριμένα στο νησί Σουάκιν του Σουδάν- υποστηρίζοντας τη μεταβατική κυβέρνηση που αντικατέστησε το υποστηριζόμενο από Τουρκία και Κατάρ καθεστώς του Ομάρ Αλ Μπασίρ, αποδεικνύει ότι είναι σε θέση να συγκροτήσουν ισχυρό μέτωπο κατά του Ερντογάν στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή. Σ’ αυτό το μέτωπο η Ελλάδα θα πρέπει να συμμετέχει παρά τις όποιες διαφορές της με τις χώρες αυτές, προκειμένου να αλλάξει η ισορροπία ισχύος υπέρ της στον Περσικό Κόλπο έναντι του βασικού της αντιπάλου (UAE pushing for Arab-European alliance to curtail Turkish encroachment, 2020).

(με το οποίο επιδείνωσε ανεπανόρθωτα τις σχέσεις της στηρίζοντας φανερά τους Παλαιστίνιους στις πρόσφατες συρράξεις), είναι σε θέση να δημιουργήσει μια «ασπίδα» η οποία θα της προσφέρει στρατιωτική στήριξη σε τυχόν επιθετικές ενέργειες της Άγκυρας. Επιπλέον, με τον τρόπο αυτό, καθίσταται ικανή να αποκτήσει διπλωματική επιρροή εκτός Ευρώπης, κάνοντας ένα μεγάλο άνοιγμα στον μουσουλμανικό κόσμο. Το πόσο καλά θα αξιοποιηθούν τα μέχρι στιγμής θετικά βήματα της χώρας είναι προς διερεύνηση.

Εν κατακλείδι, η Ελλάδα στηριζόμενη στις προβληματικές σχέσεις της Τουρκίας στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, όχι μόνο με την ίδια και την Κύπρο αλλά και με τις χώρεςτου Περσικού Κόλπου (εξαιρώντας το Κατάρ) και το Ισραήλ

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

19

ΣΥΡΙΑ / ΕΕ & ΚΟΣΜΟΣ

10 ΧΡΟΝΙΑ ΣΥΡΙΑΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: TO BE CONTINUED? ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΜΕΛΕΟΥΝΗ

Μ

Πολιτικός ΕπιστήμοναςΔιεθνολόγος

ετράμε πλέον 10 χρόνια από τότε που μια ειρηνική εξέγερση εναντίον του προέδρου της Συρίας κλιμακώθηκε και εν τέλει οδήγησε σε εμφύλιο πόλεμο. Η σύγκρουση αυτή άφησε περισσότερους από 400.000 ανθρώπους νεκρούς και περίπου 5,5 εκατομμύρια καταγεγραμμένους πρόσφυγες, εκτοπισμένους τόσο στη Μέση Ανατολή, όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο (Anon., 2018). Πριν ξεκινήσει η εμφύλια σύγκρουση, πολλοί Σύριοι διαμαρτύρονταν για την υψηλή ανεργία, τη διαφθορά και την έλλειψη πολιτικής ελευθερίας από τον Πρόεδρο Bashar al Assad, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του, Hafez al Assad, το 2000 μετά το θάνατο του τελευταίου. Συγκεκριμένα, τον Μάρτιο του 2011, ξέσπασαν ειρηνικές διαδηλώσεις υπέρ της δημοκρατίας στη νότια

20 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

πόλη Deraa, εμπνευσμένες από την Αραβική Άνοιξη. Όταν η συριακή κυβέρνηση χρησιμοποίησε τις δυνάμεις της για να συντρίψει τους διαμαρτυρόμενους που απαιτούσαν την παραίτηση του Προέδρου, οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν σε εθνικό επίπεδο. Η αναταραχή εξαπλώθηκε και η καταστολή εντατικοποιήθηκε. Οι υποστηρικτές της αντιπολίτευσης ξεκίνησαν ένοπλη επανάσταση, αφενός για να αμυνθούν και αφετέρου για να απαλλάξουν τις περιοχές τους από τις δυνάμεις του Προέδρου. Η βία κλιμακώθηκε γρήγορα και η χώρα οδηγήθηκε σε εμφύλιο πόλεμο. Εκατοντάδες αντάρτικες ομάδες εμφανίστηκαν στο προσκήνιο και δεν χρειάστηκε πολύς χρόνος για να προκληθούν συγκρούσεις μεταξύ Σύριων που τάσσονταν υπέρ ή εναντίον του Assad (Laub, 2021).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Ύ

Πηγή: https://www.globalcitizen.org/en/content/how-has-the-syrian-war-impacted-children/

Οι ξένες δυνάμεις άρχισαν να παίρνουν θέση είτε υποστηρίζοντας τη μία ή την άλλη πλευρά είτε στέλνοντας χρήματα, όπλα και μαχητές. Ωστόσο, το χάος που επικράτησε ενίσχυσε τις εξτρεμιστικές τζιχαντιστικές οργανώσεις, όπως η ομάδα του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) και η Al-Qaeda. Οι βασικοί υποστηρικτές της κυβέρνησης ήταν η Ρωσία και το Ιράν, ενώ η Τουρκία, οι δυτικές δυνάμεις και πολλά αραβικά κράτη του Κόλπου υποστήριξαν την αντιπολίτευση με διάφορους τρόπους την τελευταία δεκαετία (Beauchamp, 2018). Η Ρωσία - η οποία είχε στρατιωτικές βάσεις στη Συρία πριν από τον πόλεμο - ξεκίνησε αεροπορική εκστρατεία με σκοπό να υποστηρίξει το καθεστώς του Assad. Παράλληλα, ένας παγκόσμιος συνασπισμός, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, πραγματοποίησε αεροπορικές επιθέσεις και ανέπτυξε ειδικές δυνάμεις στη Συρία εναντίον του αυτοαποκαλούμενου Ισλαμικού κράτους (Laub, 2021).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

στερα από μια δεκαετία εκστρατειών η Συρία πλέον έχει κατακερματιστεί σε έξι διαφορετικές ζώνες. Συγκεκριμένα, το καθεστώς του Assad με επίκεντρο την παράκτια και δυτική-κεντρική περιοχή της χώρας ελέγχει περιοχές που περιλαμβάνουν τη Δαμασκό, το Χαλέπι, τη Λατάκια, τη Χομς και τη Χαμά. Στα βορειοανατολικά, οι Κουρδικές Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος του εδάφους που προηγουμένως ήταν υπό τον έλεγχο του ISIS στη Συρία, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων κυβερνήσεων Raqqa και Hasaka, μέρος της κυβέρνησης Deir Ez-Zor βορειοανατολικά του Ευφράτη και τμήματα του Χαλεπίου γύρω από το Μανμπίτζ και το Κομπάν και την περιοχή γύρω από το Ταλ Ριφαάτ. Ένοπλες ομάδες υποστηριζόμενες από την Τουρκία που λειτουργούν κάτω από την ομπρέλα του Συριακού Εθνικού Στρατού (SNA) ελέγχουν το βόρειο Χαλέπι. Η τουρκική επίθεση τον Οκτώβριο του 2019 σε περιοχές που ελέγχονταν από τους Κούρδους οδήγησε στη δημιουργία μιας λεγόμενης «ασφαλούς ζώνης» που εκτείνεται σε βάθος 32 χλμ. εντός της Συρίας, μεταξύ των πόλεων του Tall Abyad (Raqqa Governorate) και Ras al Ain (Hasaka Governorate). Στα βορειοδυτικά, μια περιοχή που ενσωματώνει τμήματα της επαρχίας του Idlib, της βόρειας Χαμά, της βόρειας Λατάκια και των δυτικών κυβερνήσεων του Χαλεπίου θεωρείται ως το τελευταίο προπύργιο των ενόπλων ομάδων κατά της GoS, με τον Hay’at Tahrir al-Sham (HTS) να θεωρείται ο πιο σημαντικός και ισχυρός δρών στην περιοχή.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

21

ΣΥΡΙΑ / ΕΕ & ΚΟΣΜΟΣ

Το 2019, η GoS κλιμάκωσε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή, οι οποίες συνεχίστηκαν τους δύο πρώτους μήνες του 2020. Ο ISIS δεν κατέχει έδαφος στη Συρία. Μετά την εδαφική ήττα, οι εχθροπραξίες μειώθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, οι επιθέσεις του ISIS συνεχίζονται, ειδικά στις περιοχές τις οποίες κατείχε μέχρι πρότινος. Ενώ η διασυνοριακή διέλευση του Τανφ, κοντά στην τριμερή περιοχή μεταξύ Συρίας, Ιράκ και Ιορδανίας, ελέγχεται από τις ΗΠΑ και τις συμμαχικές δυνάμεις από τον Παγκόσμιο Συνασπισμό κατά του

22 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Daesh ήδη από το 2016 (EASO, 2020). Τέλος, αποτέλεσμα των ανωτέρω είναι η δημιουργία μιας ανθρωπιστικής κρίσης εξαιρετικού μεγέθους, με δεκάδες χιλιάδες πολίτες νεκρούς και εκατομμύρια εκτοπισμένους από τη χώρα τους. Τα τελευταία χρόνια η διεθνής κοινότητα μέσω των δωρεών που προσφέρει στη Συρία προσπαθεί να ανοικοδομήσει την περιοχή. Στις 30 Μαρτίου 2021 πραγματοποιήθηκε διάσκεψη από τις δωρήτριες χώρες για την ανοικοδόμηση της Συρίας.

Οι διεθνείς δωρητές δεσμεύτηκαν να δώσουν 6,4 δισεκατομμύρια δολάρια βοήθεια στον συριακό λαό και τους πρόσφυγες. Από την πλευρά της ΕΕ, η υποστήριξη ανέρχεται σταθερά στα 560 εκατομμύρια ευρώ. Επιπλέον, στη διάσκεψη εξετάστηκε η πολιτική κατάσταση της χώρας, με την ΕΕ να ζητά ελεύθερες και δίκαιες εκλογές. Παρόλ’ αυτά, η Συρία παραμένει μια από τις πιο πολύπλοκες περιπτώσεις ανθρωπιστικών κρίσεων, με αποτέλεσμα να έχουν επηρεαστεί όχι μόνο γειτονικές χώρες αλλά και ολόκληρη η Ευρώπη (Ψαρά , 2021).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΚAΤΙ ΑΛΛAΖΕΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ; ΤΟ ΝΕΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ, ΔΕΞΙΟ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ: ORBAN, SALVINI ΚΑΙ MORAWIECKI ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ-ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗ

Φοιτήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σ

ε μία περίοδο παγκόσμιων ανακατατάξεων, το ζήτημα της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης αναβιώνει λαμβάνοντας ενίοτε διχαστικό χαρακτήρα, καθώς εκφράζεται από ηγετικές προσωπικότητες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιχειρώντας παράλληλα να φαλκιδεύσει τον ενοποιητικό της ρόλο. Το εναρκτήριο λάκτισμα έδωσε η παραίτηση του Πρωθυπουργού της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ). Παράλληλα, παρατηρήθηκε η άμεση κινητοποίησή του για την οικοδόμηση μίας νέας ευρωπαϊκής δεξιάς πολιτικής συμμαχίας με άμεσα εμπλεκόμενους τον Ματέο Σαλβίνι, Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης της Ιταλίας και υπουργό Εσωτερικών, αλλά και τον Ματέους Μοραβιέτσκι, Πρωθυπουργό της Πολωνίας. Η συμμαχία επισημοποιήθηκε στις 9 Απριλίου στη Βουδαπέστη και σήμανε σύμφωνα με την ίδια τον «επαναπροσδιορισμό της συντηρητικής Ευρώπης, αλλά και την ευρωπαϊκή αναγέννηση (Hungary, Poland PMs and Italy’s Salvini move towards new alliance, 2021), μέσα από την χριστιανική ταυτότητα και πίστη». Αξίζει να σημειωθεί ότι έχουν γίνει στο παρελθόν προσπάθειες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) για πιθανή σύμπραξη εθνικιστών και ακροδεξιών, χωρίς επιτυχημένη κατάληξη. Βάσει αυτών μία εύλογη απορία είναι εάν θα καταφέρει η νέα συμμαχία να βρει αντίκρισμα και να καρποφορήσει.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

23

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Τ

α τελευταία χρόνια αναδείχθηκε από τον Βίκτορ Όρμπαν μια διαφορετική ακραία ατζέντα, ενώ ο ίδιος βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας, επικρινόμενος για τέσσερα βασικά παραπτώματα των πολιτικών που επέλεξε να ασκήσει και της ρητορικής του: την υπονόμευση του κράτους δικαίου, τις αυταρχικές και ανελεύθερες πολιτικές του αναφορικά με την λειτουργία των ΜΜΕ, τις εξτρεμιστικές απόψεις του περί μετανάστευσης εντός της Ε.Ε., αλλά και για καταστρατήγηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων (European Federation of Journalists, 2019).

24 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Τα προαναφερθέντα αποτελούν τους λόγους που οδήγησαν τον ίδιο, ύστερα από την αναστολή της ιδιότητάς του ως μέλος στο ΕΛΚ τον Μάρτιο του 2019, στην άμεση παραίτησή του τον ίδιο μήνα, προς μία πορεία σταδιακής αποστασιοποίησης από τα κοινά της Ε.Ε. και επαναπροσδιορισμού των πολιτικών και ιδεολογικών του θέσεων. Μάλιστα, λόγω των θέσεων και πολιτικών του έχει χαρακτηριστεί και θεωρείται ως εθνικιστής και ακραία ευρωσκεπτικιστής ηγέτης, ο οποίος προάγει μια πολιτική προσέγγιση που αντιτίθεται στην ευρωπαϊκή ενοποίηση και προωθεί έναν πιο συντηρητικό, εθνικιστικό ή/και αντικαπιταλιστικό χαρακτήρα απέναντι στο θεσμικό πλαίσιο της Ένωσης (Glencross, 2006) (Scheiring, 2020).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Σ

το ίδιο μήκος κύματος, κινείται ο ηγέτης της Πολωνίας, Ματέους Μοραβιέτσκι, με το κόμμα του Pis, έναν ευρωσκεπτικιστικό σχηματισμό πολιτικά δραστηριοποιούμενο από το 2009. Η συνεργασία του με τον Όρμπαν προκύπτει από την Ομάδα Βίνσεγκραντ (Ilona , 2014), με σκοπό την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, της οποίας αποτελεί μέλος μαζί με την Ουγγαρία, την Τσεχία και την Σλοβακία. Ο ίδιος σε δηλώσεις υποστήριξε ότι η συμμαχία στοχεύει «στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση που σέβεται την εθνική κυριαρχία, την οικογένεια και τον χριστιανισμό» (Hungary, Poland PMs and Italy’s Salvini move towards new alliance, 2021). Οι παραπάνω αποτελούν λέξεις-κλειδιά που ακολουθούν ρητά το παράδειγμα της Ουγγαρίας για μία «Ευρώπη υπέροχη ξανά» κάτι που θυμίζει και τον «τραμπική ρητορική» από το 2016 με σύνθημα «Make America great again». Σε δεύτερο χρόνο ο Μοραβιέτσκι τάσσεται υπέρ των θέσεων του Όρμπαν στο μεταναστευτικό ζήτημα, υποστηρίζοντας ότι με την εισδοχή μεταναστευτικών ροών θα αλλοιωθεί η εθνική

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ταυτότητα των κρατών. Από την άλλη, ο Ματέο Σαλβίνι επιμένει για διεύρυνση της συμμαχίας και με άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ενώ την ίδια στιγμή γνωστοποιεί ότι η νέα αυτή πρωτοβουλία θα διαθέτει «έναν χάρτη κοινών αξιών, αρχών και στόχων» (Hungary, Poland PMs and Italy’s Salvini move towards new alliance, 2021). Ωστόσο, ο ίδιος δεν διστάζει να καλλιεργήσει σφοδρό ανταγωνισμό με το ΕΛΚ, σε δηλώσεις του στις 30 Μαρτίου, υπογραμμίζοντας ότι η συσπείρωση όλων των δεξιών δυνάμεων -εκτός του λαϊκού κόμματος- μπορεί να επιτύχει την ανέλιξη της δεύτερης μεγαλύτερης ομάδας στο ΕΚ. Παρόλ’ αυτά, η Ε.Ε. έχει κρατήσει ουδέτερη στάση αναφορικά με τις παραπάνω δηλώσεις, ενώ το ΕΛΚ και οι αρχηγοί των κρατών δεν έχουν προβεί στην παρουσίαση των θέσεων τους επί του συγκεκριμένου ζητήματος και ίσως αυτό να αποδεικνύει την απαξίωση και περιφρόνησή τους, ή ακόμα και την αναμονή για την επόμενη ανακοίνωση δράσεων του νέου κόμματος.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

25

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Εντούτοις, η Ρωσία δεν παρέμεινε αδρανής απέναντι στην ευκαιρία για συμφιλίωση των συμφερόντων της με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που φαίνεται μέρα με την μέρα να διχάζονται και να διασπώνται, και πραγματοποίησε συνάντηση με τον Ούγγρο Πρωθυπουργό. Οι δύο ομόλογοι δηλώνουν τη δυσαρέσκεια τους για το Δυτικό φιλελευθερισμό, που σαφώς δεν συμφιλιώνεται με το status quo της Ρωσίας. Από τον Ψυχρό Πόλεμο, Όρμπαν και Πούτιν βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές και μάλιστα με αντικρουόμενα συμφέροντα (DW, 2021). Αυτήν τη χρονική στιγμή, όμως, έκπληξη προκαλεί η κοινή τους πορεία, που εμπεριέχει περισσότερο προσωπικό συμφέρον παρά προσωπικό συναίσθημα. Τους ενώνει η κατασκευή του μοναδικού πυρηνικού σταθμού της Ουγγαρίας «Parks», την κατασκευή του οποίου έχει αναλάβει η ρωσική εταιρεία Rosatam, και μέχρι στιγμής βρίσκεται σε αναστολή από την Ε.Ε.. Ωστόσο, αναμένονται οι αντιδράσεις από πλευράς της Ε.Ε. γι’ αυτήν τη σύμπραξη, καθώς από τη μία επιβάλλει κυρώσεις στη Ρωσία και αποστασιοποιείται από τις αλλεπάλληλες προκλητικές τακτικές της ενώ από την άλλη η Κεντρική Ευρώπη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Μόσχα στον τομέα της ενέργειας (DW, 2021). Έτσι, η Ρωσία έχει εισχωρήσει σε σημαντικό βαθμό σε επιμέρους χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σλοβένου Πρωθυπουργού Γιάνσα και του Ούγγρου ομολόγου του, ενώ αναμένονται αντιδράσεις και απόψεις για το νέο κόμμα από μέρους τόσο της Τσεχίας, όσο και της Σλοβακίας αν ληφθούν υπόψη οι πολυμερείς τους σχέσεις και η μακροχρόνια δράση τους ως μέλη της Βίσεγκραντ (Pastwa). Το νέο κόμμα θα αλλάξει την Ευρώπη; Ο κοινωνικός αυταρχισμός (Hague & Harrop, 2006), τον οποίο και επιδιώκουν οι Όρμπαν, Σαλβίνι και Μοραβιέτσκι αποτελεί κομμάτι του ευρωπαϊκού ευρωσκεπτικισμού. Η Ουγγαρία έχει ήδη προχωρήσει στη δημιουργία ενός αυταρχικού λαϊκισμού, ο οποίος επιβάλλεται μέσα από συντηρητικούς νόμους και εθνικιστικές πολιτικές. Το όραμα για την οικοδόμηση μιας συντηρητικής πολιτικής συμμαχίας υλοποιείται με επιτυχία, χωρίς να πιστεύει στην αυτοδιάθεση των κρατών και των πολιτών (Hague & Harrop, 2006), αλλά στο δόγμα της εποχής της νεωτερικότητας, τον εθνικισμό με αρκετά σε αριθμό ακόλουθα κράτη, ασκώντας παράλληλα αυταρχικές παρελθοντικές πολιτικές (Cnn, 2021).

Ωστόσο, δεν αποτελεί τη μοναδική χώρα-σύμμαχο του κόμματος. Στο πλευρό του τάσσεται και η Σλοβενία, της οποίας η θέση σε μεγάλο βαθμό θα μπορούσε να εξετασθεί υπό το πρίσμα του «ορμπανισμού». Η συσχέτιση αυτή αποδίδεται στην πολιτική ταύτιση του

26 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

THIERRY BRETON Ευρωπαίος Επίτροπος για την Εσωτερική Αγορά ΤΗΣ ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ Πολιτική Επιστήμων- Ερευνήτρια

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Σ

το τρίτο τεύχος του EUREOPE Magazine φιλοξενούμε τον Ευρωπαίο Επίτροπο για την Εσωτερική Αγορά, κ. Thierry Breton. Ο Thierry Breton άρχισε τη θητεία του στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2019. Από το 2008 έως και τη έναρξη της θητείας του στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή διετέλεσε Διευθύνων Σύμβουλος της γαλλικής εταιρείας τεχνολογίας Atos. Στο παρελθόν είχε αναλάβει νευραλγικές θέσεις τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Συγκεκριμένα, χρημάτισε Υπουργός Οικονομίας, Οικονομικών και Βιομηχανίας στη Γαλλία από το 2005 ως το 2007. Ακόμα, έχει διατελέσει Διευθύνων Σύμβουλος της Telecom και της Thomson Multimedia. Μου έκανε την εξαιρετική τιμή να μου παραχωρήσει την παρακάτω ενδιαφέρουσα συνέντευξη στην οποία αναφέρεται στις βασικές πτυχές του χαρτοφυλακίου του. Σχολιάζει ότι εντός έξι μηνών η ΕΕ έχει γίνει παγκόσμιος ηγέτης στην παραγωγή εμβολίων και συνεχίζει την εναρμονισμένη της προσέγγιση στον αγώνα του εμβολιασμού. Αναφέρεται στην ανάγκη για μετάβαση σε έναν τουρισμό πράσινο και ψηφιακό δηλαδή στον τουρισμό του μέλλοντος. Τονίζει ότι ήρθε η ώρα η Ευρώπη να αποφασίσει αν θέλει να έχει τον έλεγχο της ψηφιακής μετάβασης ή να εξαρτάται από τις επιλογές τρίτων εταίρων ενώ σχολιάζει και τη σημασία πλήρους αξιοποίησης των δυναμικών της τεχνητής νοημοσύνης. Τον ευχαριστώ πολύ.

28 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Σε συνέντευξή σας στο κανάλι France 24 στις 11 Απριλίου 2021, αναφέρατε ότι η παρούσα υγειονομική κρίση είναι μία συμμετρική κρίση καθώς όλα τα κ-μ καλούνται να αντιμετωπίσουν τις ίδιες προκλήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο αποφασίσθηκε η αξιοποίηση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας. Η επιφυλακτικότητα κάποιων χωρών, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, να συμμετέχουν, ενδέχεται, κατά τη γνώμη σας, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια νέα, πολιτική αυτή τη φορά, κρίση; Αν δε δεχτούν, ποιες άλλες εναλλακτικές υπάρχουν σε αυτό το ζήτημα; Μέσα σε διάστημα ενός έτους, έχουμε επιτύχει πολλά με τα κράτη μέλη. Αυτή η συζήτηση είναι πλέον πίσω μας. Προτεραιότητά μας είναι τα εθνικά σχέδια αποκατάστασης, οι προτάσεις των οποίων διαβιβάστηκαν από τα κράτη μέλη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη Απριλίου. Επικεντρώνονται στη διπλή ψηφιακή και οικολογική μετάβαση. Υπ’ αυτήν την έννοια, πριν από δέκα ημέρες, παρουσίασα την επικαιροποίηση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής στρατηγικής, η οποία αντλεί τα διδάγματα της κρίσης, από κάθε οικοσύστημα, προκειμένου να καταστήσει τη βιομηχανία μας πιο ανταγωνιστική και ανθεκτική.

@eureope

@political_scientists

Αν, όπως έχετε δηλώσει πρόσφατα στο France 24, «Το πραγματικό σύνορο αυτές τις μέρες είναι αυτό μεταξύ του ανθρωπίνου είδους και του ιού, όχι αυτά μεταξύ κρατών» για ποιο λόγο αρκετά κράτη-μέλη της ΕΕ τείνουν να διαχειριστούν αυτόνομα την υγειονομική κρίση, πέρα από κάθε έννοια αλληλεγγύης; Πώς σκοπεύει να αντιμετωπίσει αυτήν την κατάσταση η ΕΕ; Σε πρώτο χρόνο, η κρίση του COVID-19 αιφνιδίασε ολόκληρο τον κόσμο. Αντιθέτως, ήταν ταχύτατη η κοινή και αλληλέγγυα προσέγγιση που συμφωνήθηκε μεταξύ των κρατών μελών με την Επιτροπή για τη διαχείριση της στρατηγικής για τα εμβόλια. Εντός έξι μηνών, η ΕΕ έχει γίνει παγκόσμιος ηγέτης στην παραγωγή εμβολίων. Συνεχίζουμε αυτήν την εναρμονισμένη προσέγγιση, ιδίως με την εισαγωγή, κατά τη θερινή περίοδο που διανύουμε, ψηφιακού πράσινου πιστοποιητικού, το οποίο θα αποκαταστήσει την κινητικότητα σε όλη την Ευρώπη.

@hapscorg

Εντός έξι μηνών, η ΕΕ έχει γίνει παγκόσμιος ηγέτης στην παραγωγή εμβολίων. Συνεχίζουμε αυτήν την εναρμονισμένη προσέγγιση, ιδίως με την εισαγωγή, κατά τη θερινή περίοδο που διανύουμε, ψηφιακού πράσινου πιστοποιητικού, το οποίο θα αποκαταστήσει την κινητικότητα σε όλη την Ευρώπη.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

29

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ετοιμάζουμε μια σύσταση σχετικά με την ασφάλεια των δημοσιογράφων, προκειμένου να διασφαλίσουμε ότι όσοι διαδίδουν πληροφορίες απολαμβάνουν τα υψηλότερα πρότυπα προστασίας, τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός αυτού.

30 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Σύμφωνα με στοιχεία του World Press Freedom Index, στη διάρκεια της πανδημίας σημειώνεται σημαντική ύφεση στη δυνατότητα πρόσβασης των ανθρώπων σε έγκυρες δημοσιογραφικές πληροφορίες, σε παγκόσμια κλίμακα ενώ και στην ΕΕ καταγράφονται πολλές περιπτώσεις κρατών όπου καταπατείται το δικαίωμα της ελευθερίας του τύπου. Σύμφωνα με αυτήν την κατάταξη, η Ελλάδα κατέχει μία από τις χαμηλότερες θέσεις εντός ΕΕ. Ποιες πρωτοβουλίες μπορούν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να λάβουν προκειμένου να υπάρξει στροφή και πρόοδος στον τομέα αυτό;

ένα αυξανόμενο χαρτοφυλάκιο έργων που υπερασπίζονται την ελευθερία των δημοσιογράφων, καταγράφουν τις παραβιάσεις της πολυφωνίας και παρέχουν νομική και πρακτική υποστήριξη σε δημοσιογράφους που απειλούνται. Ετοιμάζουμε μια σύσταση σχετικά με την ασφάλεια των δημοσιογράφων, προκειμένου να διασφαλίσουμε ότι όσοι διαδίδουν πληροφορίες απολαμβάνουν τα υψηλότερα πρότυπα προστασίας, τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός αυτού.

Προσωπικά πιστεύω ότι πρέπει να προετοιμάσουμε έναν ευρωπαϊκό νόμο σχετικά με την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης για να συμπληρώσουμε το νομοθετικό μας οπλοστάσιο, προκειμένου να διασφαλίσουμε ότι η ελευθερία των Η διαφύλαξη της ελευθερίας μέσων ενημέρωσης και ο πλουρατων μέσων ενημέρωσης και του λισμός είναι οι πυλώνες των δημοπλουραλισμού είναι απολύτως κρατιών μας. απαραίτητη και αποτελεί τη βάση των δημοκρατικών μας συστημάτων. Οποιαδήποτε επίθεση σε αυτές τις αρχές είναι επίθεση στην άτυπη συμφωνία που ενώνει την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπενθύμισε πρόσφατα, με αφορμή την τραγική δολοφονία του Έλληνα δημοσιογράφου Γιώργου Καραϊβάζ, ότι η ελευθερία του Τύπου είναι σίγουρα η πιο ιερή ελευθερία. Πρέπει να την υπερασπιστούμε, μαζί, με δύναμη. Στον τομέα αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμπλέκεται ενεργά σε ένα φιλόδοξο και προληπτικό πρόγραμμα. Για πρώτη φορά, χάρη στην υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, παρουσιάσαμε μια ολιστική προσέγγιση με τα σχέδια δράσης «Δημοκρατία» και «Media» που εγκρίθηκαν τον περασμένο Δεκέμβριο. Η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

A Marshall Plan: Industrial Recovery Plan. Σε τι στοχεύει, σε ποιο βαθμό και με ποιον τρόπο θα περιλαμβάνει τον τουρισμό; Ήδη από την 21η Απριλίου 2020 σε Ομιλία σας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχατε υποστηρίξει την «Εφεύρεση του Τουρισμού του μέλλοντος» δηλαδή ενός στρατηγικού, ψηφιακού και ενσωματωμένου στο Green Deal τουρισμού. Πρόσφατα, στο Διεθνές Φόρουμ για την Εκπαίδευση, Απασχόληση και την Κατάρτιση στον Τουρισμό (Ιανουάριος 2021) επανήλθατε σε αυτό τονίζοντας ότι τα ευρωπαϊκά κεφάλαια οφείλουν να στραφούν εκεί. Σε ποιο βαθμό αυτό έχει επιτευχθεί τον τελευταίο έναν χρόνο και σε τι άλλο στοχεύετε εν όψει της επανέναρξης του τουρισμού για το 2021; Μπορεί αυτός ο στόχος να υλοποιηθεί εν μέσω πανδημίας; Πράγματι, πρέπει να προετοιμάσουμε το τουριστικό οικοσύστημα για το μέλλον. Οι πράσινες και ψηφιακές μεταβάσεις διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο. Παρουσιάζουν τόσο συγκεκριμένες ευκαιρίες όσο και προκλήσεις για τις τουριστικές επιχειρήσεις. Μπορούν να συνεισφέρουν στη δημιουργία νέων καινοτόμων τουριστικών προσφορών, να προσελκύσουν ταξιδιώτες σε νέους προορισμούς και να καταστήσουν τις τουριστικές επιχειρήσεις πιο αποτελεσματικές και βιώσιμες. Σε συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η Επιτροπή θα δημιουργήσει μια πορεία μετάβασης για να προσδιορίσει το κόστος, τα οφέλη και τις προϋποθέσεις για την επιτυχή μετάβαση του τουριστικού οικοσυστήματος.

Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (RRF) είναι το επίκεντρο του ευρωπαϊκού σχεδίου ανάκαμψης και παρέχει 672,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια και επιχορηγήσεις για τη στήριξη μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που έχουν αναλάβει τα κράτη μέλη της ΕΕ. Είμαι στην ευχάριστη θέση να δηλώσω ότι διάφορα κράτη μέλη έχουν προτείνει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για τον τουρισμό στα εθνικά τους σχέδια, οι οποίες θα καταστήσουν τον τουρισμό πιο βιώσιμο, ψηφιακό και ανθεκτικό.

Οι πράσινες και ψηφιακές μεταβάσεις διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο. Παρουσιάζουν τόσο συγκεκριμένες ευκαιρίες όσο και προκλήσεις για τις τουριστικές επιχειρήσεις. Μπορούν να συνεισφέρουν στη δημιουργία νέων καινοτόμων τουριστικών προσφορών, να προσελκύσουν ταξιδιώτες σε νέους προορισμούς και να καταστήσουν τις τουριστικές επιχειρήσεις πιο αποτελεσματικές και βιώσιμες.

22 κ-μ της ΕΕ ενώνουν τις δυνάμεις τους σε μία νέα συμμαχία με στόχο την ανάπτυξη ημιαγωγών. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στοχεύει στο να αυξήσει το μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς chip που κατέχει η ΕΕ από 10% σε 20% ως το 2030. Γιατί θεωρείτε ότι η αυτονομία σε αυτούς τους τομείς και η παρουσία της ΕΕ ως ηγετικής περσόνας στο χώρο είναι τόσο σημαντική; Οι ημιαγωγοί βρίσκονται στο επίκεντρο ολόκληρης της βιομηχανικής αλυσίδας και της ψηφιακής μετάβασης της βιομηχανίας μας. Είτε πρόκειται για αυτοκίνητα, 5G, το cloud, υπερυπολογιστές, συνδεδεμένα αντικείμενα, όλα βασίζονται σε ημιαγωγούς. Έχουμε βιώσει την κρισιμότητα των ημιαγωγών πρόσφατα στην έλλειψη εφοδιασμού της αυτοκινητοβιομηχανίας. Είναι μια πραγματικότητα. Ωστόσο, γνωρίζουμε τις εξαρτήσεις μας, τις έχουμε στοχεύσει και είμαστε πλέον έτοιμοι να τις αντιμετωπίσουμε με φιλόδοξα μέτρα. Οφείλουμε να έχουμε την ικανότητα να προβλέψουμε και να διαχειριστούμε τις εξαρτήσεις μας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο εξετάσαμε προσεκτικά τις βιομηχανικές αλυσίδες αξίας μας ως μέρος της ενημέρωσης της ευρωπαϊκής βιομηχανικής στρατηγικής, η οποία παρουσιάζει τα αποτελέσματα της εμπεριστατωμένης ανάλυσής μας στον τομέα των ημιαγωγών. Ήρθε η ώρα να αποφασίσει η Ευρώπη: θέλουμε να έχουμε τον έλεγχο αυτής της ψηφιακής μετάβασης ή να υπόκειται στις επιλογές άλλων; Δεν έχουμε χρόνο για χάσιμο. Φροντίζουμε να οργανωθούμε για να είμαστε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ως αξιόπιστος εταίρος. Διαφορετικά,

κινδυνεύουμε να περιοριστούμε σε έναν ρόλο απλού θεατή ή υπεργολάβου, ενώ φιλοδοξούμε να γίνουμε παγκόσμιος παίκτης. Στόχος μας είναι να φτάσουμε τουλάχιστον το 20% της παγκόσμιας παραγωγής ημιαγωγών στην Ευρώπη έως το 2030. Σε ζητήματα ζωτικής σημασίας για το μέλλον μας, η Ευρώπη δεν είναι αφελής. Η αύξηση της αυτονομίας μας δεν σημαίνει απομόνωση σε έναν κόσμο όπου οι αλυσίδες εφοδιασμού είναι παγκόσμιες. Μαζί με τις προσπάθειές μας να αυξήσουμε τις δυνατότητες της Ευρώπης σε τομείς στρατηγικής σημασίας για τη βιομηχανία μας, όπως οι ημιαγωγοί, χτίζουμε γέφυρες με διεθνείς εταίρους - αλλά παίρνουμε το προβάδισμα.

H Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ταχθεί υπέρ της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) καθώς όπως υποστηρίζει αποτελεί έναν τομέα-κλειδί στην οικονομία, που μπορεί να δώσει λύσεις σε πολλές κοινωνικές προκλήσεις που αφορούν είτε στη θεραπεία ασθενειών είτε στη μείωση περιβαλλοντικών επιπτώσεων στον αγροτικό τομέα. Πώς πιστεύετε ότι πρέπει να δρομολογηθεί αυτή η ανάπτυξη προκειμένου να μην υπάρχουν παράπλευρες απώλειες; Απέναντι στην ταχύτατη τεχνολογική εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, είναι καθήκον μας να διασφαλίσουμε ότι η ΕΕ αναλαμβάνει δράση και αξιοποιεί τις ευκαιρίες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη. Η χρήση της έχει μεγάλες δυνατότητες για την κοινωνία, την οικονομική ανάπτυξη και την ενίσχυση της καινοτομίας στην ΕΕ και την παγκόσμια ανταγωνιστικότητά μας. Η κατευθυντήρια αρχή μας είναι πάντα να ενθαρρύνουμε την καινοτομία και

τις εφαρμογές της προς όφελος των πολιτών μας, των νεοσύστατων επιχειρήσεων και της βιομηχανίας μας. Ωστόσο, όπως κάθε τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί επίσης να οδηγήσει σε κινδύνους και καταχρήσεις, όπως κοινωνική βαθμολόγηση (social scoring) ή πιθανές διακρίσεις σε μια διαδικασία πρόσληψης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η προσέγγισή μας στην τεχνητή νοημοσύνη είναι όσο το δυνατόν πιο συγκεκριμένη: πρέπει να επενδύσουμε στην ευρωπαϊκή αριστεία, να διασφαλίσουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη στην Ευρώπη θα αναπτυχθεί σύμφωνα με τους κανόνες και τα πρότυπά μας και, τέλος, να αξιοποιήσουμε την πλήρη δυναμική της τεχνητής νοημοσύνης για βιομηχανικούς σκοπούς. Ακολουθούμε την αρχή της πρόληψης και θα διασφαλίσουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη στην Ευρώπη σέβεται τους κανόνες και τις αξίες μας. Θέλουμε τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που διατίθενται στην αγορά μας να είναι ακριβή, αξιόπιστα, ασφαλή και χωρίς διακρίσεις - ανεξάρτητα από την προέλευσή τους.

Απόδοση κειμένου απο τα γαλλικά στα ελληνικά:

ΔΑΝΑΗ ΙΑΤΡΟΥ

ΚΥΒΕΡΝΟΑΣΦΑΛΕΙΑ

Ο ΤΡΙΤΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΟΑΣΦΑΛΕΙΑ. ΤΟΥ ΜΙΛΤΙΑΔΗ ΛΑΠΑΤΣΑΝΗ

Μ

έσω της σταδιακά αναπτυσσόμενης ευρωπαϊκής πολιτικής για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο επιδιώκεται και έχει ήδη αρχίσει να επιτυγχάνεται η καθιέρωση ελάχιστα αποδεκτών κανόνων σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ σε ζητήματα πρόληψης, ανθεκτικότητας και διεθνούς συνεργασίας σ’ αυτόν τον τομέα. Στόχος της είναι να προωθήσει την εθνική ασφάλεια χωρίς να υπονομεύονται οι δημοκρατικές αρχές ή να παραβιάζονται αδικαιολόγητα οι ατομικές ελευθερίες. Στο πλαίσιο της ειρηνικής συνύπαρξής της με άλλα κράτη στον κυβερνοχώρο η ΕΕ, θα προασπίζεται μέσω αυτής της πολιτικής τις αξίες της, όπως τα θεμελιώδη δικαιώματα και το κράτος δικαίου. Για το σκοπό αυτό, η ΕΕ έχει υιοθετήσει την προσέγγιση της αγοράς για την οριοθέτηση και την επικείμενη θεσμοθέτηση κανόνων στον κυβερνοχώρο (Bendiek & Pander Maat, 2019).

@eureope

@political_scientists

ΠολιτειολόγοςΜ.Α. Διαχείριση Κρίσεων

Η ΕΕ αναγνωρίζοντας αφενός πως αποτελεί τη μεγαλύτερη ενιαία αγορά σε όλο τον κόσμο και αφετέρου την ελκυστικότητα την οποία αυτή έχει σε ξένες επιχειρήσεις που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν εντός της, επιλέγει να δώσει προτεραιότητα στη διασφάλιση της καλύτερης λειτουργίας αυτής, καθώς αποτελεί συστατικό στοιχείο της ύπαρξης της. Συνεπώς, όπως και για κάθε άλλο προϊόν έτσι και στην περίπτωση των τεχνολογικών προϊόντων η ΕΕ θέτει υψηλές προδιαγραφές πριν αυτά μπορέσουν να εισέλθουν στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά. Τίθενται κατ’ αυτόν τον τρόπο εξ αρχής οι προϋποθέσεις για μία, εκ θεμελίων, ενισχυμένη πολιτική κυβερνοασφάλειας (Bach & Newman, 2008). Η ΕΕ, μη έχοντας αποκλειστικές αρμοδιότητες στον τομέα της ασφάλειας και εν προκειμένω της κυβερνοασφάλειας, θέτει κανόνες διαμέσου της ενιαίας

@hapscorg

της αγοράς. Συνεπώς, εάν επιχειρήσεις που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στη Ευρωπαϊκή αγορά εισάγουν προϊόντα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις ασφαλείας, αποκλείονται από την είσοδο τόσο τα προϊόντα τους, όσο και οι ίδιες οι επιχειρήσεις. Καίριο ρόλο σε αυτή την διαδικασία έχει ο ENISA, ο οποίος, με πάγια εντολή από το 2019, έχει αρμοδιότητες που περιλαμβάνουν την πιστοποίηση της κυβερνοασφάλειας, την υποστήριξη της ανάπτυξης τεχνικών δυνατοτήτων των οργάνων της ΕΕ, την υποστήριξη και σύνταξη πολιτικών ασφάλειας στον κυβερνοχώρο. Μέσω αυτής της προσέγγισης της αγοράς η ΕΕ ενισχύει τόσο την ανθεκτικότητά της, ενισχύοντας το επίπεδο της πρόληψης έναντι των κυβερνοεπιθέσεων, όσο και τη θέση της ως ήπια ρυθμιστική δύναμη σε διεθνές πολιτικό επίπεδο (Council of the European Union, 2010).

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

33

ΚΥΒΕΡΝΟΑΣΦΑΛΕΙΑ

Χ

αρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων που διασφαλίζει τόσο θεμελιώδειςς αξίες της Ένωσης, όπως την ιδιωτικότητα, όσο και την ενιαία αγορά και ασφάλεια, καθώς αποκλείει τεχνολογικά προϊόντα που μπορεί να θεωρηθούν κακόβουλα λόγω κενών ασφαλείας που αυτά παρουσιάζουν. Εξαιτίας του απόλυτου αποκλεισμού από την ενιαία αγορά οι επιχειρήσεις συνήθως υιοθετούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα για όλη τους την εμπορική δραστηριότητα σε όλο τον κόσμο (Bendiek & Schallbruch, 2019), κάτι που μπορεί να αποδώσει οφέλη και για τρίτες χώρες και πολίτες, εκτός ΕΕ. Για παράδειγμα, ένας Αμερικανός πολίτης ίσως επωφελείται χωρίς να το γνωρίζει, όταν χρησιμοποιεί μία εφαρμογή με έδρα την Ινδία, όταν η τελευταία δεν κρατά ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, λόγω του ότι εφαρμόζει ενιαία πολιτική για τις δραστηριότητες της, ώστε να μπορεί να συμμετέχει στην ευρωπαϊκή αγορά (Bradford, 2020).

34 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΚΥΒΕΡΝΟΑΣΦΑΛΕΙΑ

Γίνεται αντιληπτό, λοιπόν, πως οι κανόνες που θέτει η ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια, λόγω της παγκόσμιας απήχησής τους, την καθιστούν μία ήπια δύναμη στη διαμόρφωση της διεθνούς κυβερνοασφάλειας. Η συγκεκριμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση δεν είναι τυχαία. Από πολύ νωρίς έγινε αντιληπτό στην ΕΕ πως το διαδίκτυο θα είναι ένα νέο πεδίο συγκρούσεων μεταξύ κρατών, όπως συμβαίνει μεταξύ των υπερδυνάμεων ΗΠΑ και Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. Επίσης, αναγνωρίστηκε πως στον κυβερνοχώρο, λόγω των αλληλένδετων πληροφοριακών συστημάτων, υπάρχει αλληλεξάρτηση και δεν μπορούν να τεθούν όρια θωράκισής του, σε αντίθεση με την εθνική επικράτεια όπου τα κράτη μπορούν ελεύθερα να θέτουν τα ίδια κανόνες (Latici, 2020).

@eureope

@political_scientists

Γι αυτόν τον λόγο η υιοθέτηση του θεσμικού νεοφιλελευθερισμού, ο οποίος προκρίνει την εμπορική συνεργασία κρατών με σκοπό την ειρηνικότερη συνύπαρξή τους, κρίνεται ως κάτι καινοτόμο σε επίπεδο διεθνών σχέσεων, πολλώ δε μάλλον, αν αναλογιστεί κανείς πώς αυτή συνδυάζεται με την προσέγγιση της ΕΕ για την ασφάλεια της εσωτερικής της αγοράς και την προώθηση προτύπων κυβερνοασφάλειας. Μια διαφορετική προσέγγιση, όπως αυτή του Ρεαλισμού, στις διεθνείς σχέσεις μπορεί να συντελέσει σε μια διαδικασία συνεχούς υπέρ-εξοπλισμού των κρατών που με τη σειρά του μπορεί να οδηγήσει, αν όχι σε ψυχροπολεμικό κλίμα, σίγουρα σε συνεχείς προστριβές μεταξύ αντίπαλων κρατών. Αν αυτές οι εντάσεις δύνανται στο

@hapscorg

μέλλον να ενεργοποιούν κινητικά μέσα σίγουρα θα έχουν καταστροφικές συνέπειες για τις κρίσιμες υποδομές ενός κράτους που δέχεται κυβερνοεπίθεση. Εν κατακλείδι, η ΕΕ έχει θέσει τα θεμέλια για το ποια είναι η αποδεκτή συμπεριφορά στο διαδίκτυο σε επίπεδο κρατών. Αν και βρίσκεται στα αρχικά της στάδια, αυτή η προσπάθεια φαίνεται να τυγχάνει μεγάλης αποδοχής από κράτη που επιθυμούν να έχουν εμπορικές σχέσεις με την ΕΕ. Με ενδιαφέρον θα πρέπει να αναμένεται το πώς αυτή η ευρωπαϊκή καινοτομία θα μπορούσε να μετουσιωθεί σε έναν διεθνή κώδικα καλής συμπεριφοράς στον κυβερνοχώρο που θα χαίρει καθολικής αναγνώρισης.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

35

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ

ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΖΗΤΗΜΑ: ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ & ΕΠΗΡΕΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ; ΤΗΣ ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

ΚΑΙ ΤΟΥ

ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΟΝΔΡΟΥ

Πολιτική Επιστήμων Ερευνήτρια

Πολιτικός Επιστήμων Στρατιωτικός

Οι τελευταίες εξελίξεις

Σ

τις 29 Απριλίου 2021 ολοκληρώθηκε η 5+1 άτυπη πενταμερής σύσκεψη (27-29 Απριλίου 2021) για το Κυπριακό ζήτημα. Συμμετείχαν οι δύο κυπριακές κοινότητες, Ελληνοκυπριακή και Τουρκοκυπριακή, οι τρεις εγγυήτριες χώρες, Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο και ο ΟΗΕ (+1) ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση δε συμμετείχε. Ο Αντόνιο Γκουτέρες, Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ και εμπνευστής αυτής της συνάντησης, παραδέχτηκε ότι δεν ήταν εύκολη καθώς, παρά τις αλλεπάλληλες διμερείς και πολυμερείς συναντήσεις, δεν επιτεύχθηκε η εύρεση κοινού εδάφους, το οποίο θα επέτρεπε την επανέναρξη των σχετικών διαπραγματεύσεων (Guterres, 2021). Η τουρκοκυπριακή πλευρά στήριξε τη δημιουργία δύο

36 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

ανεξάρτητων κρατών, ενώ, όπως αναμενόταν, αντίθετη με αυτή την πρόταση ήταν η ελληνοκυπριακή πλευρά καθώς δήλωσε την επιθυμία συνέχισης των διαπραγματεύσεων από το σημείο στο οποίο είχαν σταματήσει στο Κραν Μοντανά (Καράγιωργας, 2021). Επανέφερε, δηλαδή, την πρόταση για τη δημιουργία μίας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πλήρη πολιτική ισότητα στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας (ΣΑ) του ΟΗΕ. Παρά την έλλειψη πρόσφορου διαπραγματευτικού εδάφους, ο ΓΓ του ΟΗΕ δήλωσε έτοιμος να συνεχίσει προς τον στόχο του, δηλαδή την ασφάλεια και την ευημερία των Κυπρίων και των δύο κοινοτήτων. Έτσι, συμφωνήθηκε η διοργάνωση άλλης μία 5+1 συνάντησης στο εγγύς μέλλον.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ

Πηγή: https://m.naftemporiki.gr/story/1720787/geneui-me-epoikodomitiki-diathesi-kai-kali-pisti-i-ellada-stinatupi-pentameri-gia-to-kupriako

Πώς η ΕΕ επηρεάζει τις διεργασίες και τους συσχετισμούς για την επίλυση του Κυπριακού Ζητήματος;

Στην τρέχουσα χρονική συγκυρία, το γενικότερο μείγμα πρωτοβουλιών της ΕΕ χαρακτηρίζεται από τα εξής:

Η πολιτική, κοινωνική, οικονομική, ενεργειακή και στρατιωτική διάσταση των τεκταινόμενων στην Κύπρο επηρεάζουν ποικίλους τομείς των δραστηριοτήτων της ΕΕ. Επομένως, ως άμεσα επηρεαζόμενοι, οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί προχωρούν σε μέτρα και παρεμβάσεις με γνώμονα την αρχή της αλληλεγγύης των Κρατών-Μελών (κ-μ), το ευρωπαϊκό κεκτημένο και την ελαχιστοποίηση των εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, οι δράσεις των αρχών της ΕΕ ευθυγραμμίζονται με τη λύση μιας δικοινοτικήςδιζωνικής ομοσπονδίας (S/RES/2561/2021) (United Nations - Security Council , 2021). Μάλιστα, πέρα από τις πολιτικές πρωτοβουλίες δίνεται έμφαση στη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρη την επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας και στην άμβλυνση των ανισοτήτων εντός αυτής, μέσω δράσεων όπως η οικονομική ενίσχυση της τουρκοκυπριακής κοινότητας (Εuropean Commission, 2020).

- Πρώτον, τον μετριασμό των αναθεωρητικών γεωπολιτικών βλέψεων της τουρκικής κυβέρνησης μέσω ανακοινώσεων και εξαγγελιών για κυρώσεις.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

- Δεύτερον, τις παραμέτρους της θετικής ατζέντας και της αναβάθμισης της Τελωνειακής Ένωσης με την Τουρκία. - Τρίτον, την έμπρακτη υποστήριξη της Ελλάδος και της Κυπριακής Δημοκρατίας ως κ-μ. Παράλληλα, η πολυδιάστατη αυτή κατάσταση καθορίζεται εν πολλοίς και από τις εξισορροπητικές τάσεις και το εσωτερικό περιβάλλον ανταγωνισμού εντός της ΕΕ, που εξαρτάται συχνά από το είδος των σχέσεων που αναπτύσσουν διάφορα κ-μ με την Τουρκία. Έτσι, διαμορφώνεται ένα πλαίσιο, το οποίο σε μεγάλο βαθμό, δυσχεραίνει την ανάπτυξη μιας ενιαίας, συμπαγούς και δυναμικής στρατηγικής για την αποτελεσματική διαχείριση του ζητήματος.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

37

ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ

Υ

π’ αυτό το πρίσμα, η ΕΕ μέσω του Ύπατου Εκπροσώπου για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Ζοζέ Μπορέλ, επεδίωξε να αναλάβει ενεργό ρόλο για τη δημιουργία των απαραίτητων πολιτικών συσχετισμών μεταξύ των μερών, προκειμένου να τεθούν οι βάσεις για τη διεξαγωγή εποικοδομητικών συζητήσεων μεταξύ τους. Η στόχευση αυτή πραγματοποιήθηκε μέσα από τις επιμέρους συναντήσεις του με την ηγεσία των δύο κοινοτήτων, πριν την άτυπη σύσκεψη στη Γενεύη (European External Action Service, 2021). Ωστόσο, η δυνητική επιρροή της ΕΕ εμποδίστηκε από την αρνητική προδιάθεση και τον σκεπτικισμό της τουρκικής πλευράς, σε συνδυασμό με την σιωπηρή αποδοχή τoυ Ηνωμένου Βασιλείου, που οδήγησε εν τέλει στον αποκλεισμό των ευρωπαϊκών αρχών από τις επίσημες διαβουλεύσεις στη Γενεύη.

Πώς η ΕΕ επηρεάζεται από τις διεργασίες και τους συσχετισμούς για την επίλυση του Κυπριακού Ζητήματος; Ανήμερα της Ημέρας της Ευρώπης (9 Μαΐου) ο Πρόεδρος των Τουρκοκυπρίων, Ερσίν Τατάρ, ανέφερε ότι η προκατάληψη της ΕΕ σχετικά με το Κυπριακό καταστρέφει κάθε προσπάθεια εύρεσης λύσης (Anadolu Agency, 2021). Για να αξιολογηθεί κατά πόσο αυτό ισχύει θα πρέπει να μελετηθεί εάν και κατά πόσο η ΕΕ επηρεάζεται από το εν λόγω ζήτημα. Η θετική απάντηση στην παραπάνω ερώτηση είναι μάλλον δεδομένη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επηρεάζεται ποικιλοτρόπως από την υπάρχουσα

38 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

κατάσταση της, εν εξελίξει, ειρηνευτικής διαδικασίας για τη νήσο της Κύπρου. Πρώτα απ’ όλα, πλήττεται η ενταξιακή πολιτική της ΕΕ, το βασικότερο διαπραγματευτικό της εργαλείο και μέθοδος άσκησης ήπιας πολιτικής (Yakinthou, 2009). Η Κυπριακή Δημοκρατία, αποτελεί τρανή απόδειξη της ελλιπούς προενταξιακής πορείας της χώρας στην ΕΕ. Επικριτές της Ένωσης σχολιάζουν αρνητικά το γεγονός ότι μία χώρα με εκκρεμή ζητήματα ως προς το εδαφικό της καθεστώς μπόρεσε να ενταχθεί ως μέλος της. Αυτό θίγει την αξιοπιστία του μηχανισμού διεύρυνσης της ΕΕ καθώς και τη διαχείριση των

προεργασιών πριν την πλήρη ενσωμάτωσή της. Τονίζεται ότι η ΕΕ θα έπρεπε να έχει αδράξει τότε την ευκαιρία και να πιέσει προκειμένου να δοθεί ένα οριστικό τέλος στο Κυπριακό ζήτημα με τη δημιουργία διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και όχι να το διαιωνίζει. Σαφώς, αυτό πλήττει το ισχυρότερο χαρτί της Ένωσης, την περιβόητη πολιτική του καρότου και του μαστίγιου. Οφείλει να τονισθεί εδώ ότι η ΕΕ υποστήριξε τότε ότι η πλήρης ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, μιας χώρας άλλωστε διεθνώς αναγνωρισμένης, θα αύξανε τη διαπραγματευτική της ισχύ και θα οδηγούσε σε γρηγορότερη επίλυση του ζητήματος.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Δεύτερον, η ΕΕ επηρεάζεται άμεσα από το Κυπριακό ζήτημα καθώς θα είναι η πρώτη - μαζί με την Παγκόσμια Τράπεζα (Reinermann, 2017) - η οποία θα κληθεί να στηρίξει οικονομικά την όποια επίλυση αποφασισθεί. Όπως είναι λογικό, κάθε περίπτωση θα έχει και διαφορετικό κόστος με το ενδεχόμενο δημιουργίας δύο ανεξάρτητων κρατών να φαίνεται η πιο κοστοβόρα λύση. Επιπλέον, η ΕΕ επηρεάζεται μέσω της διαιώνισης ενός ασταθούς γεωπολιτικού περιβάλλοντος στο ήδη ρευστό πεδίο της ΝΑ Μεσογείου, δεδομένο που συμβάλλει στην αύξηση των κιν δύνων για την ενεργειακή ασφάλεια. Παράλληλα, μεγεθύνεται το ρίσκο ευρωπαϊκών εταιρειών αξιοποίησης πόρων της περιοχής. Η γενικότερη ανασφάλεια εμποδίζει την ομαλή ενεργειακή μετάβαση της ΕΕ και την επιθυμητή αποδέσμευσή της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Ακόμη, εγείρονται ζητήματα ασφαλούς ναυσιπλοΐας και αεροπλοΐας λαμβάνοντας υπόψιν πιθανές τουρκικές παρεμβατικές και αυθαίρετες ενέργειες.

@eureope

@political_scientists

Τέλος, εξίσου μεγάλο είναι και το κόστος της συνθήκης αυτής για τη μετανάστευση καθώς οι πόροι που θα πρέπει να διαθέσει η ΕΕ είναι ιδιαιτέρως υψηλοί. Φυσικά, το βασικότερο είναι ότι τίθεται σε αμφισβήτηση η πρόθεση της ΕΕ για την προώθηση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η επόμενη μέρα του αδιεξόδου της Γενεύης και το πλαίσιο της επικείμενης συνέχειας. Στον απόηχο των άκαρπων διαβουλεύσεων στην άτυπη διάσκεψη της Γενεύης, η επόμενη μέρα για τις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού ζητήματος συνοδεύεται από ένα μείγμα ιδιαίτερων πολιτικών συγκυριών. Αυτό συμβαίνει λόγω της χρονικής εγγύτητας με τη Σύνοδο των ηγετών των κ-μ του ΝΑΤΟ στις 14 Ιουνίου 2021 και την Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής στις 24-25 Ιουνίου 2021. Ειδικότερα, οι υφιστάμενοι πολιτικοί συσχετισμοί, αλλά και οι διμερείς και πολυμερείς σχέσεις των δρώντων της ΕΕ και του ΝΑΤΟ συνδέουν το Κυπριακό Ζήτημα με τις εξελίξεις στις επιμέρους σκακιέρες, εντός και εκτός των δύο διεθνών οργανισμών.

@hapscorg @

Σε γενικές γραμμές, η συνδυαστική αξιοποίηση του παραπάνω χρονικού πλαισίου θα μπορούσε να καταστεί επωφελής για την πρόοδο των συνομιλιών. Ωστόσο, η συνολική στρατηγική της ΕΕ για το ζήτημα θα καθοριστεί σε μεγάλο βαθμό, τόσο από τις εξελίξεις στο εσωτερικό των ισχυρότερων δρώντων, όσο και τις έντονες ζυμώσεις στο εγγύς γεωπολιτικό περιβάλλον, όπως είναι η Μέση Ανατολή. Αναμφίβολα, κρίσιμο παράγοντα αποτελούν οι ευρωτουρκικές σχέσεις, όπου οι συζητήσεις για τη θετική ατζέντα και την τελωνειακή ένωση εξαρτώνται σαφώς από τις ολοένα και αυξανόμενες αντιδράσεις για τις ισλαμικές κοινότητες στη Γαλλία, από την εμφανή πολιτική άνοδο του κόμματος των Πρασίνων στη Γερμανία, από τον σταδιακό προσανατολισμό της ισπανικής πολιτικής σκηνής στα δεξιά και από τις τάσεις της ιταλικής κυβέρνησης για περιορισμό της τουρκικής αναθεωρητικής και επεμβατικής πολιτικής, κυρίως στη Λιβύη (Αποστόλου-Κατσαρός, 2021). Συνεπώς, παρά τις συνεχιζόμενες τουρκικές προκλητικές ενέργειες και το κρίσιμο γεωπολιτικό διακύβευμα της επόμενης περιόδου, προβλέπεται ότι η ΕΕ θα εξαντλήσει τα πολιτικά μέσα, προκειμένου να αποφευχθούν οι εντάσεις του περσινού καλοκαιριού με κύρια επιδίωξη την ομαλοποίηση του κλίματος μιας επόμενης άτυπης διάσκεψης για το Κυπριακό.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

39

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΥΓΕΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ: ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΚΡΙΣΕΩΝ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΑΣ ΣΙΜΙΤΣΗ

Α

ξίες όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, η αλληλεγγύη, ανθρώπινα δικαιώματα όπως η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και η ισότητα των φύλων, αλλά και κοινωνικά δικαιώματα όπως η πρόσβαση στην υγεία, σε τροφή, στην πληροφορία και η προστασία του περιβάλλοντος, αποτελούν σήμερα, μεταξύ άλλων, μέρος της συλλογικής πραγματικότητας. Το πλέγμα αυτό των αξιών και δικαιωμάτων διέπεται από θεμελιώδεις κανόνες και αρχές, οι οποίοι θέτουν τη βάση για μια αξιοπρεπή ζωή και ενσωματώνονται σε εθνικά και διεθνή νομικά συστήματα τα οποία είναι υπεύθυνα για την τήρησή τους. Η απαρχή της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εντοπίζεται κυρίως στη Γαλλία και τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1789), της οποίας

40 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Πολιτικός Επιστήμονας, Επισκέπτρια-Ερευνήτρια στο ΠΕΔιΣ, Υπεύθυνη Διαχείρισης Προγραμμάτων ΕΕ

το μοντέλο αργότερα ακολούθησαν πιστά οι διαμορφωτές της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ (1948) και όλων των βασικών νομικών κειμένων για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι τραυματικές εμπειρίες της ανθρωπότητας από τους δύο διαδοχικούς Παγκόσμιους Πολέμους του 20ού αιώνα διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διεθνοποίηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Marks, 2016). Εμβληματικός είναι ο χαρακτήρας της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΔΔΑ, 1950) που θεσπίστηκε στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η ΕΣΔΑ, μέχρι και την τελευταία τροποποίηση του Πρωτοκόλλου 16 (CoE, 2018), παραμένει η μόνη διεθνής συμφωνία για τα ανθρώπινα δικαιώματα που παρέχει

αυτόν τον υψηλό βαθμό προστασίας του ατόμου επιτρέποντας στους πολίτες να υποβάλουν ατομική προσφυγή ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, δικαιοδοσία που αποδέχονται όλα τα συμμετέχοντα κράτη. Επιπλέον, το 2000 συνυπογράφηκε ο Χάρτης Θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με στόχο «ένα ειρηνικό μέλλον θεμελιωμένο σε κοινές αξίες» (Επίσημη Εφημερίδα ΕΚ, 2000). Ο Χάρτης τέθηκε σε ισχύ με τη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009 καθιερώνοντας στη νομοθεσία της ΕΕ μία σειρά προσωπικών, αστικών, πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών και μόνιμων κατοίκων της ΕΕ (EUR-Lex, 2016).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Ε

πιδίωξη των Διεθνών και των Περιφερειακών νομικών κειμένων είναι να τοποθετήσουν το άτομο στην καρδιά των πολιτικών δράσεων, μεταθέτοντας το ζήτημα της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη σφαίρα του θεωρητικού διαλόγου στην πρακτική του διάσταση (OHCHR, 2001). Τα κείμενα αυτά κατοχυρώνουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και αναγνωρίζουν τις οικουμενικές αξίες της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης (Βλ. Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων ΕΕ) διαφυλάττοντας, μεταξύ άλλων, τα ομαδικά, ατομικά, οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα, τα δικαιώματα των εργαζομένων και αυτά που αφορούν την αυτονομία της σκέψης και της δράσης του ατόμου, ενότητα που περιλαμβάνει την ελευθερία μετακίνησης και διαμονής και το δικαίωμα στην κοινωνική προστασία, που με τη σειρά του περιλαμβάνει το δικαίωμα πρόσβασης σε επαρκές βιοτικό επίπεδο και στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο σωματικής και ψυχικής υγείας (Βλ. Διακήρυξη ΟΗΕ).

@eureope

@political_scientists

Τα κείμενα τα οποία προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν επιβάλλουν απαραίτητα κυρώσεις σε περίπτωση μη εφαρμογής τους. Η Διακήρυξη του ΟΗΕ για παράδειγμα, δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα από μόνη της, καθώς αποτελεί κωδικοποίηση εθιμικού δικαίου. Το λεγόμενο «ήπιο δίκαιο» (soft law) που ανευρίσκεται κυρίως στα Ψηφίσματα, στις Συστάσεις ή στις Γνωμοδοτήσεις διεθνών φορέων και οργάνων συστηματοποιεί τις προσπάθειες για σύγκλιση των εθνικών νομοθεσιών και για εμβάθυνση της προστασίας των δικαιωμάτων. Όμως, οι διεθνείς Συμβάσεις και τα Σύμφωνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, εφόσον υιοθετηθούν και κυρωθούν από τα συνυπογράφοντα κράτη, αποτελούν νομικά δεσμευτικά κείμενα, ενώ η μη συμμόρφωση στους κανόνες και τις αρχές συνεπάγεται κυρώσεις.

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

41

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Σ

ήμερα, η σχέση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υγείας και περιβαλλοντικής προστασίας είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Πρόσφατα, με την έκρηξη της πανδημίας που προκάλεσε ο COVID-19, εμφανίστηκε διάχυτος σκεπτικισμός για τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης και για τους περιορισμούς των ατομικών και κοινωνικών ελευθεριών. Η σχέση του δικαιώματος στην πληροφορία και η πρόσβαση σε δομές υγείας είναι πιο προφανής, καθώς μέσω της ενημέρωσης επιτυγχάνεται η πρόληψη. Το δικαίωμα στην υγεία συσχετίζεται και με την προστασία του περιβάλλοντος. Η Διακήρυξη της Στοκχόλμης (UN, 1973) σημειώνει ότι «ο άνθρωπος είναι τόσο πλάσμα και πλάστης του περιβάλλοντός του και έτσι έχει την ευκαιρία για την πνευματική, ηθική και κοινωνική ανάπτυξή του. Και οι δύο πτυχές του περιβάλλοντος του ανθρώπου, το φυσικό και το ανθρωπογενές, είναι απαραίτητο για την ευημερία και την απόλαυση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακόμη και το δικαίωμα στην ίδια τη ζωή». Έκτοτε, διάφορα κείμενα, όπως ο Παγκόσμιος Χάρτης του 1982, η Διάσκεψη για τη Γη το 1992, η Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη το 2002, το άρθ. 12(2) β του Διεθνούς Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα αλλά και Ψηφίσματα όπως το 2005/60 του ΟΗΕ αναγνώρισαν τη σύνδεση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του περιβάλλοντος και της υγείας. Αξίζει να προστεθεί στη μακρά λίστα και η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του

42 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Παιδιού καθώς στο άρθ. 24 συμπεριλαμβάνει την επιδίωξη των Συμβαλλόμενων Κρατών να διασφαλίσουν ότι κανένα παιδί δεν θα στερηθεί το δικαίωμα πρόσβασης σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη ενώ συνδέει τη στοιχειώδη περίθαλψη με την πρόσβαση σε τροφή και νερό «λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους της μόλυνσης του φυσικού περιβάλλοντος».

έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε επιταχυνόμενη επιδείνωση του περιβάλλοντος και να έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε ένα ευρύ φάσμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων στη ζωή, την υγεία, το νερό, τον πολιτισμό και τα τρόφιμα, καθώς και το δικαίωμα να ζουν σε υγιές περιβάλλον» (UN Experts, 2020).

Αναγνωρίζεται πλέον ότι υπάρχουν προφανείς συσχετίσεις μεταξύ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της υγειονομικής κρίσης, της πρόσβασης στην πληροφορία και της προστασίας του περιβάλλοντος. Η υγειονομική κρίση επέφερε περιοριστικά μέτρα τα οποία επιδιώκοντας να αποτρέψουν την εξάπλωση του COVID-19 στέρησαν ανθρώπινες ελευθερίες και συνεχίζουν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Η κρίση επηρέασε δυσανάλογα τα ήδη ευάλωτα άτομα ή περιθωριοποιημένα κοινωνικά, οικονομικά, θεσμικά, και τα άτομα που βρίσκονται σε κίνδυνο (FRA, 2020). Αν και μελέτες έδειξαν ότι τα μέτρα των κυβερνήσεων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής οδήγησαν σε σημαντική μείωση της περιβαλλοντικής ρύπανσης και βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος (Shakil, Munim, Tasnia, &Sarowar, 2020), λόγω του COVID-19 πολλές κυβερνήσεις ανήγγειλαν σχέδια για μείωση των περιβαλλοντικών προτύπων ή άλλα σχετικά μέτρα. Όμως «τέτοιες πολιτικές αποφάσεις είναι πιθανό να οδηγήσουν σε επιταχυνόμενη επιδείνωση του περιβάλλοντος και να

Λαμβάνοντας υπόψη την ανωτέρω συζήτηση προκύπτουν τα παρακάτω συμπεράσματα αναφορικά με τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και τον περιορισμό των ελευθεριών, τη διάθεση των πληροφοριών από μεριάς κυβερνήσεων, συμπεριλαμβανομένων του δικαιώματος στην υγεία και του δικαιώματος προστασίας του περιβάλλοντος. Αρχικά, εφόσον η κατάσταση έκτακτης ανάγκης πραγματοποιείται για περιορισμένη διάρκεια, είναι αναστρέψιμη. Αν τα κυβερνητικά μέτρα λαμβάνουν υπόψη τον δυσανάλογο αντίκτυπο σε συγκεκριμένους πληθυσμούς ή περιθωριοποιημένες ομάδες, προστατεύοντας παράλληλα το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται το δικαίωμα αναζήτησης, λήψης και μετάδοσης πληροφοριών κάθε είδους, ανεξάρτητα από τα σύνορα, τότε οι περιορισμοί κρίνονται θεμιτοί καθώς στοχεύουν στην προστασία του πληθυσμού.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Επιπλέον, οι κυβερνήσεις, όπως σημειώνεται και από την Επιτροπή Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Δικαιωμάτων έχουν ως «βασική υποχρέωση» να διαθέτουν πληροφορίες σχετικά με τα κύρια προβλήματα που επηρεάζουν την υγεία στην κοινότητα, και να συμπεριλαμβάνουν μεθόδους πρόληψης και ελέγχου τους (OHCHR, 2001). Η κυβέρνηση της Κίνας, για παράδειγμα, αρχικά απέκρυψε βασικές πληροφορίες από το κοινό σχετικά με τον COVID-19, υποβαθμίζοντας τη σοβαρότητα της λοίμωξης και απορρίπτοντας την πιθανότητα μετάδοσης μεταξύ των ανθρώπων. Οι αρχές, επίσης, συνέλαβαν άτομα τα οποία κατηγορήθηκαν για συκοφαντία επειδή ανέφεραν πληροφορίες σχετικά με την επιδημία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, λογόκριναν διαδικτυακές συζητήσεις για την επιδημία και περιόρισαν τις αναφορές των μέσων.

@eureope

@political_scientists

Τέλος, η κρίση του COVID-19 αποκαλύπτει μια σαφή αλήθεια σχετικά με τον απειλητικό κίνδυνο σε έναν ολοένα και περισσότερο παγκοσμιοποιημένο κόσμο: μια αποτελεσματική αντιμετώπιση απαιτεί άμεση, φιλόδοξη και τεκμηριωμένη προληπτική δράση σε διεθνές επίπεδο. Για να αποτραπούν μελλοντικές παγκόσμιες απειλές (στις οποίες συγκαταλέγονται και οι πανδημίες) πρέπει να προστατεύσουμε το ασφαλές, καθαρό, υγιές και βιώσιμο περιβάλλον από το οποίο εξαρτάται η υγεία και η ευημερία όλων μας. Χρειάζεται επίσης μια «ανθρωποκεντρική» προσέγγιση των κρίσεων προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι άνισες επιπτώσεις της στους φτωχούς, ευάλωτους και περιθωριοποιημένους και οι υποκείμενες αιτίες της, συμπεριλαμβανομένης της περιβαλλοντικής υποβάθμισης.

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

43

ΙΑΤΡΙΚΗ

COVID-19:ΜΙΑ ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗ

Ο

ι επιδράσεις της πανδημίας COVID-19 στην ψυχική υγεία είναι πολύπλοκες, δυναμικές και επηρεάζουν όλα τα μέρη της κοινωνίας και των πληθυσμών. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και την έκθεση «Health at a Glance, Europe 2020», αναγνωρίζονται τρία «εναύσματα» ψυχολογικής επιβάρυνσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με ενδείξεις υψηλότερων ποσοστών άγχους, φόβου και κατάθλιψης. Αρχικά , ο φόβος λοίμωξης/νόσησης από COVID-19 ή διασποράς του ιού στο άμεσο περιβάλλον (1ο έναυσμα), η υποχρεωτική εφαρμογή μέσων ατομικής προστασίας, αλλά και η υποχρεωτική ή προληπτική απομόνωση, που προφανώς διαχωρίζει «υγιείς» και «ασθενείς» (2ο έναυσμα). Τέλος, ως έμμεσος ψυχοπιεστικός παράγοντας αναγνωρίζεται η επακόλουθη κοινωνικοοικονομική κρίση (3ο έναυσμα). Η εργασιακή ανασφάλεια, η περιθωριοποίηση ορισμένων κοινωνικών ομάδων όπως ηλικιωμένοι, άτομα με χρόνια νοσήματα, μειονότητες, και οι περιορισμοί πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη, ιδιαίτερα για εκείνους με προϋπάρχουσες παθήσεις ψυχικής υγείας, επηρεάζουν καθοριστικά την ψυχική ευημερία. 44 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Φοιτήτρια Ιατρικής

Από τον Απρίλιο του 2020 και έως ότου ο Π.Ο.Υ. κηρύξει την λήξη της πανδημίας COVID-19, η Παγκόσμια Μελέτη για την Υγεία και τη Λειτουργικότητα σε περιόδους Μεταδοτικών Λοιμώξεων (COH-FIT) καταγράφει τις πολυπαραγοντικές επιδράσεις της πανδημίας σε επίπεδο γενικού πληθυσμού. Η μελέτη ξεκίνησε, για πρώτη φορά παγκοσμίως, στην Ελλάδα με συντονισμό από τη Β’ Ψυχιατρική Κλινική του Αριστοτελείου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης και υποστηρίζεται επίσημα, μεταξύ άλλων, από την Ευρωπαϊκή Ψυχιατρική Εταιρεία. Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσιοποίηση των προκαταρκτικών αποτελεσμάτων της από 30 διαφορετικές χώρες, παρατηρείται σημαντική αύξηση των αρνητικών συναισθημάτων όπως στρες, μοναξιά και θυμός. Αναλυτικότερα, έως και το 1/3 του αριθμού των συμμετεχόντων στη μελέτη (συνολικά έως τώρα 108.000 άτομα απ’ όλον τον κόσμο, ηλικίας 18 έως και άνω των 65 ετών), παρουσίασαν έντονη αρνητική ψυχική επιβάρυνση, ιδιαίτερα οι γυναίκες, αλλά παράλληλα και ενίσχυση της κοινωνικά επωφελούς/αλτρουιστικής συμπεριφοράς. Στην περίπτωση της Ελλάδας, υπάρχει εντυπωσιακή αύξηση των επιπέδων του στρες και στα δύο φύλα, κυρίως στην πληθυσμιακή ομάδα των ηλικιωμένων, κατά 20 μονάδες τις τελευταίες δύο εβδομάδες, συγκριτικά με το ανάλογο διάστημα πριν από την πανδημία. @eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΙΑΤΡΙΚΗ

Πηγή: https://www.europsy.net/a pp/uploads/2020/05/FINAL-LOGO-COH-FIT_04.12.2020.jpg

Ως προς την αυτοκτονικότητα και τις καταχρήσεις ουσιών, η πανδημία θα μπορούσε να θεωρηθεί ως «επιπλέον χτύπημα» (double hit) στα ήδη ανησυχητικά παγκόσμια στατιστικά, λόγω της πολυδύναμης ψυχοκοινωνικής επίπτωσής της, όπως τεκμηριώνεται και από μελέτες σε παρελθούσες επιδημίες (όπως η ισπανική γρίπη ή ο ιός SARS 2003) (Wasserman, 1992). Αντίθετα, την περίοδο από τον Φεβρουάριο έως τον Ιούνιο 2020 σημειώθηκε μάλλον πτώση του αριθμού αυτοκτονιών (Banerjee, Kosagisharaf, & Rao, 2021). Αν και οι καταγραφές δεν έχουν επαληθευτεί, η μείωση αυτή ενδεχομένως οφείλεται στη μερική ελάττωση του εργασίο-επαγόμενου στρες με την εφαρμογή της τηλεργασίας και της τηλεκπαίδευσης, καθώς και στην παροχή κρατικής οικονομικής βοήθειας με μορφή επιδομάτων ή φοροελαφρύνσεων σε πληττόμενους από την πανδημική κρίση. Μεταγενέστερες μελέτες, ωστόσο, σε χώρες όπως η Ιαπωνία, κάνουν λόγο για αύξηση της τάξης του 16% στον μηνιαίο ρυθμό αυτοκτονικών συμπεριφορών, κατά το δεύτερο κύμα της πανδημίας (Ιούλιος έως Οκτώβριος 2020) (Tanaka & Okamoto, 2021). Ταυτόχρονα, προκαταρτικές μελέτες του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Λοιμώξεων των Η.Π.Α αναφέρουν ότι έως τον Ιούνιο του 2020, το 13% των Αμερικανών ξεκίνησε ή αύξησε την χρήση οπιοειδών και διεγερτικών ουσιών, ως μέσο αντιμετώπισης του άγχους και των αρνητικών συναισθημάτων που σχετίζονται με την καραντίνα, αυξάνοντας, έως τον Δεκέμβριο του 2020, τη σχετιζόμενη με οπιοειδή θνησιμότητα. @eureope

@political_scientists

@hapscorg

Τα παραπάνω στοιχεία προοικονομούν μείζονα ζητήματα δημόσιας υγείας, επιβεβαιώνοντας ότι η ιδιαιτερότητα των υγειονομικών κρίσεων, στηρίζεται στην καθολικότητα, επηρεάζοντας το κοινωνικό σύνολο χωρίς διακρίσεις. Η συνθήκη αυτή δημιουργεί υπέρογκα αυξημένες ανάγκες περίθαλψης, δοκιμάζοντας τα όρια των αντοχών του συστήματος υγείας, εντονότερα σε χώρες με ήδη δυσλειτουργική υποδομή. Σε έρευνα μεταξύ 8 ευρωπαϊκών χωρών (Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Αυστρία, Ελβετία, Πορτογαλία) που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2021 (Hummel, et al., 2021), οι εργαζόμενοι στον χώρο της περίθαλψης εμφάνισαν σημαντικά αυξημένο επίπεδο ψυχολογικού φόρτου (κατάθλιψη, άγχος, στρες), κυρίως στις χώρες με μεγαλύτερη επιδημιολογική επιβάρυνση (Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο) και ήδη υπερφορτωμένο σύστημα υγείας. Πρωταρχικοί παράγοντες στρες ήταν η αβεβαιότητα σχετικά με το χρόνο που απαιτείται για την πλήρη διαχείριση της πανδημίας, καθώς και ο κίνδυνος διασποράς του ιού στο οικογενειακό περιβάλλον. Ο τελευταίος παράγοντας και παράλληλα η επιδείνωση μεγάλου ποσοστού ασθενών, αποτελούν βασικά εναύσματα για την εμφάνιση του συνδρόμου μετατραυματικού στρες (Post=Traumatic Stress Disorder-PTSD) στους επαγγελματίες υγείας, όπως επαληθεύεται και σε παλαιότερες μελέτες που εξέταζαν την ψυχολογική επιβάρυνση τους σε περιόδους επιδημιών άλλων αναπνευστικών ιών. Τα άτομα τείνουν, να αποφεύγουν τα ερεθίσματα που συνδέονται με το τραύμα και το άγχος που βιώνουν, με αποτέλεσμα τη μείωση της γενικής απαντητικότητάς τους (avoidance symptoms), με αυξημένη χρήση αναρρωτικών αδειών και ρυθμό αλλαγής θέσεων εργασίας ή και εγκατάλειψη επαγγέλματος, χαμηλό ηθικό, μειωμένη παραγωγικότητα, αρνητική κοινή γνώμη, ενώ μπορεί τελικά να υποπέσουν σε λάθη στη φροντίδα των ασθενών. (Luo, Chua, Ho, & Ho, 2020)

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

45

ΙΑΤΡΙΚΗ

Ε

λπίδα στη γενικευμένη ανασφάλεια και αβεβαιότητα, παρέχει πλέον ο καθολικός εμβολιασμός. Παρόλ’ αυτά, η παραπληροφόρηση, αναφορικά με την ερευνητική αξιοπιστία και ασφάλεια των παρεχόμενων εμβολίων, προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα άγχους και φόβου στην ήδη μακρά λίστα. Θα αποτελέσει όμως, εξαιρετικά δυσμενή εξέλιξη για τη συνολική διαχείριση της πανδημίας, η αποχή, ειδικά των νεότερων γενιών, από το εμβολιαστικό κίνημα, υπό τον φόβο ενδεχόμενων μεταγενέστερων επιπλοκών. Αρκεί μόνο να αναλογιστεί κανείς ότι, οι ηλικιακά νεότεροι, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης ψυχικών διαταραχών στο μέλλον, μετά από νόσηση με τον ιό, συγκριτικά με μεγαλύτερες ηλικίες, εξαιτίας λιγότερο εξελιγμένων γνωσιακών και συμπεριφορικών μηχανισμών προσαρμογής. Ταυτόχρονα, οι μακροπρόθεσμες νευρο-ψυχιατρικές διαταραχές όπως αγχώδεις διαταραχές και διαταραχές της διάθεσης/κατάθλιψη, άνοια και ψυχωτικές διαταραχές, μετά από λοίμωξη COVID-19 αποτελούν συχνή όψιμη επιπλοκή σε κάθε ηλικία. (Taquet, Geddes, Husain, Luciano, & Harrison, 2021).

46 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

Πέραν των εμβολιασμών, απαραίτητη για τη διαχείριση της αναδυόμενης ψυχικής κρίσης είναι η υποστήριξη κεντρικών φορέων ψυχοκοινωνικής μέριμνας. Η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δημιούργησε ένα εικονικό δίκτυο μέσω της πλατφόρμας πολιτικής υγείας (Health Policy Platform), το οποίο απευθύνεται σε οργανισμούς υγείας και κοινωνικούς φορείς με σκοπό την ανταλλαγή συγκεκριμένων καλών πρακτικών ψυχικής υγείας και γνώσεων που σχετίζονται με τον COVID-19. Η λειτουργία του επιβλέπεται από την ευρωπαϊκή, μη κυβερνητική οργάνωση Mental Health Europe, εστιάζοντας στις ανάγκες ευάλωτων ομάδων όπως οι άστεγοι, τα άτομα με προϋπάρχουσες νοσηρότητες και οι ηλικιωμένοι. Ακόμα, από το 2018, αποσκοπώντας στην επίτευξη των στόχων υγείας του πλάνου αειφόρου ανάπτυξης (Sustainable Development Goals) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, δόθηκε προτεραιότητα στην ψυχική υγεία, ως το πιο γόνιμο πεδίο εφαρμογής βέλτιστων πρακτικών. Η οικονομική υποστήριξη διατέθηκε μέσω του ετήσιου προγράμματος Health Programme’s 2020 Annual Work Plan για τη συγχρηματοδότηση της εφαρμογής τριών

πρακτικών με την υψηλότερη αξιολόγηση, όπως η ενίσχυση κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας (πρότυπο Βελγίου), ένα πολυεπίπεδο εθνικό πρόγραμμα πρόληψης αυτοκτονιών (πρότυπο Αυστρίας) και ένα πρόγραμμα κλιμακωτής παρέμβασης για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης, με ενιαία ευρωπαϊκή συνεργασία. Εν τέλει, η ψυχική υγεία δοκιμάζεται, όπως ποτέ άλλοτε, από τον COVID-19 και η πρόκληση που θέτει η πανδημία αποτελεί εν δυνάμει κίνητρο για μια ριζική αναδιοργάνωση του συστήματος ψυχικής μέριμνας. Απώτερος στόχος είναι να προκληθεί μια προσέγγιση ολόκληρης της κοινωνίας, τύπου “whole society approach” (Π.Ο.Υ). Αυτή θα αποτελεί μια ολοκληρωμένη βιώσιμη λύση στον τομέα της πρόληψης και της αποτελεσματικής αντιμετώπισης των ψυχικών διαταραχών, καθορίζοντας δυναμικά την προσπάθεια για επιτυχή ανάκαμψη και οικοδόμηση ισχυρότερων κοινωνιών για το μέλλον.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

ΑΙ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ: ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΡΔΙΑΚΩΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ ΤΗΣ ΓΙΩΤΑΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ

Φοιτήτρια ΗΜΜΥ (Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών)

Ο

ι τεχνικές πρόληψης και διάγνωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων εξελίσσονται διαρκώς. Ωστόσο, στην Ευρώπη, παραμένουν μια από τις συχνότερες αιτίες νοσηρότητας και θανάτου, σε ποσοστό που ανέρχεται στο 45% (European Heart Network, 2017). Καθίσταται, επομένως, προφανής η αναγκαιότητα ανάπτυξης καινούργιων μεθόδων πρόληψης και διάγνωσης, αλλά και μεθόδων που θα υποστηρίξουν τις υπάρχουσες. Η ακριβής διάγνωση είναι καίριας σημασίας. Απαιτεί, όμως, από τον ειδικό, μεγάλο βαθμό εξειδίκευσης και εμπειρίας ενώ, κατά τα επείγοντα περιστατικά, ο διαθέσιμος χρόνος είναι περιορισμένος και δεν επιτρέπει την ενδελεχή μελέτη της καρδιακής απεικόνισης. Τα τελευταία χρόνια, στην ιατρική, με τον τομέα της καρδιολογίας να πρωτοστατεί, γίνεται χρήση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν αυτά τα μειονεκτήματα. Οι εφαρμογές αυτές δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τους ειδικούς. Μπορούν, όμως, να τους εξοικονομήσουν χρόνο, ερμηνεύοντας τις καρδιακές απεικονίσεις (όταν πρόκειται για υγιές άτομο, οι ειδικοί δεν χρειάζεται να ασχοληθούν περαιτέρω) ή εντοπίζοντας σε μικρό χρονικό διάστημα κάποια ανωμαλία στην καρδιακή απεικόνιση, ώστε να επιστήσουν την προσοχή του ιατρικού προσωπικού.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

47

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Επικρατέστερη, είναι η χρήση δύο υποκατηγοριών τεχνητής νοημοσύνης, των machine και deep learning (μηχανικής εκμάθησης και βαθιάς εκμάθησης, αντίστοιχα). Η χρήση των εν λόγω τεχνικών ευνοείται από το μεγάλο πλήθος δεδομένων που έχει συλλεχθεί από ασθενείς. (Romiti, Vinciguerra, Saade, Cortajarena, & Greco, 2020) Η machine learning βασίζεται στην ικανότητα των αλγορίθμων να αναπτύσσονται και να βελτιώνονται από τη χρήση δεδομένων, να εντοπίζουν μοτίβα, να παίρνουν αποφάσεις και να μαθαίνουν, με ελάχιστη ανθρώπινη ανάμιξη. Η deep learning είναι υποκατηγορία της machine learning, η οποία χρησιμοποιεί τεχνητά νευρωνικά δίκτυα, εμπνευσμένα από τη δομή και τη λειτουργία των αντίστοιχων ανθρώπινων δικτύων του εγκεφάλου. Υπάρχουν αρκετά παραδείγματα μοντέλων machine και deep learning, που ερμηνεύουν απεικονίσεις, όπως ηχοκαρδιογραφήματα (Sengupta, et al., 2016) και μαγνητικές

48 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

τομογραφίες (Avendi, Kheradvar, & Jarfakhani, 2017). Τα μοντέλα εκπαιδεύονται για να εντοπίζουν ανωμαλίες στην απεικόνιση που μπορεί να είναι ενδεικτικές ασθένειας. Μια απλή, μη επεμβατική μέθοδος απεικόνισης, που αναπτύχθηκε πρόσφατα είναι η φωτοπληθυσμογραφία η οποία μπορεί να αποκτηθεί με χαμηλό κόστος από wearable συσκευές, ακόμα και μέσω κινητού τηλέφωνου (PPG). Η φωτοπληθυσμογραφία βασίζεται σε μια πολύ απλή αρχή: το αίμα είναι κόκκινο επειδή αντανακλά το κόκκινο φως και απορροφά το πράσινο. Έτσι, μέσω μιας διόδου LED, εκπέμπεται υπέρυθρη ακτινοβολία, η οποία όταν διαπερνά βιολογικούς ιστούς απορροφάται από το αίμα. Μέσω μιας φωτοδιόδου, ανιχνεύονται οι αλλαγές στη ροή του, ως αλλαγές στην ένταση του φωτός. Η φωτοδίοδος μετατρέπει το φως σε μια κυματομορφή τάσης. Οι παράμετροι του σήματος της φωτοπληθυσμογραφίας δίνουν πολλές πληροφορίες σχετικά με την καρδιακή δραστηριότητα. (Cheriyedah, 2019).

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Το 2020 αναπτύχθηκε μια καινοτόμος μέθοδος, η οποία ερμηνεύει την φωτοπληθυσμογραφία με machine και deep learning και εκτιμάει την αγγειακή ηλικία. Η φωτοπληθυσμογραφία είναι προσβάσιμη μέσω κινητού τηλεφώνου. Ο φακός λειτουργεί ως πηγή φωτός και η κάμερας ως φωτοδίοδος. Είναι πολύ σημαντικό να γίνεται εκτίμηση της αγγειακής ηλικίας, καθώς η πρόωρη αγγειακή γήρανση είναι μη αναστρέψιμη και αποτελεί παράγοντα αυξημένου κινδύνου. Μπορεί να οδηγήσει στην αρτηριοσκλήρυνση και εκδηλώνεται με αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία των αγγείων, και για τον λόγο αυτόν μπορεί να ανιχνευθεί μέσω της PPG. (Dall’Olio, et al., 2020). Στη μέθοδο αυτή, εφαρμόστηκε η εξής διαδικασία: Αρχικά, συλλέχθηκαν δεδομένα, που περιείχαν το φωτοπληθυσμογράφημα, το βάρος, το ύψος, την ηλικία και το αν το υποκείμενο κάπνιζε. Έπειτα, έγινε επεξεργασία του σήματος, δηλαδή αφαίρεση του θορύβου και αποδιαμόρφωση. Τα δείγματα χωρίστηκαν σε δύο ηλικιακές ομάδες: 18-38 και 60-79 ετών, αντιπροσωπεύοντας την υγιή και τη μη υγιή γήρανση των αγγείων αντίστοιχα. Ακολουθήθηκαν δύο προσεγγίσεις: Στην πρώτη προσέγγιση, η πρόβλεψη έγινε με machine learning. Πριν το μοντέλο προβεί σε πρόβλεψη, επιβλήθηκε στα δεδομένα ridge penalized regression, μια μέθοδος που αφαιρεί ενδεχόμενα σφάλματα, τα οποία, σε άλλη περίπτωση, το μοντέλο, κατά την εκπαίδευση, τα θεωρεί φυσιολογικά δεδομένα και κατά τη δοκιμή εμφανίζει λανθασμένες προβλέψεις.

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

Ως είσοδος του μοντέλου χρησιμοποιήθηκαν χαρακτηριστικά που εξήχθησαν από το αρχικό σήμα. Για παράδειγμα, εφαρμόστηκε ένας αλγόριθμος, σχεδιασμένος να εντοπίζει τα μέγιστα του σήματος· η χρονική απόσταση μεταξύ δύο διαδοχικών μεγίστων η οποία δηλώνει τον ρυθμό αναπνοής και κατόπιν, επιτρέπει τον υπολογισμό διαφόρων χαρακτηριστικών, με χρησιμότερο το tpr (turning point ratio ή λόγος σημείων καμπής, δηλαδή ο λόγος των τοπικών ακρότατων διά τον συνολικό αριθμό των σημείων). Από τη δεύτερη παράγωγο του σήματος της PPG, εντοπίζονται τα σημεία a-e του καρδιακού παλμού. Συνολικά, εξήχθησαν 38 χαρακτηριστικά, που χρησιμοποιήθηκαν ως είσοδος του μοντέλου, από τα οποία τις πιο αποτελεσματικές προβλέψεις, δίνανε το σημείο a και το tpr. (Dall’Olio, et al., 2020). Κατά τη δεύτερη προσέγγιση, της DL, τα νευρωνικά δίκτυα εκπαιδεύθηκαν κατευθείαν με το αρχικό σήμα σαν είσοδο. Τα δύο τρίτα των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευση του μοντέλου και το ένα τρίτο για την επαλήθευση. Ανάμεσα στα νευρωνικά δίκτυα που δοκιμάστηκαν, έγινε χρήση ResNet, DenseNet και WaveNet. Τα αποτελέσματα ήταν πολύ ικανοποιητικά, με την προσέγγιση ML να επιτυγχάνει επιτυχή πρόβλεψη κατά 94,7% και με τα ResNet έως 95,3%. Το μειονέκτημα της πρώτης προσέγγισης είναι οι πολύπλοκες στατιστικές διεργασίες που πρέπει να εφαρμοσθούν πριν να εκπαιδευθεί το μοντέλο, ενώ της δεύτερης το υψηλό υπολογιστικό κόστος. (Dall’Olio, et al., 2020).

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

49

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Η μέθοδος αυτή δεν είναι ακόμα διαδεδομένη, ωστόσο είναι πολλά υποσχόμενη. Οι καρδιαγγειακές παθήσεις απαιτούν γρήγορη διάγνωση και τακτικό έλεγχο και η μέθοδος αυτή παρέχει ένα εργαλείο εύχρηστο και προσιτό στον γενικό πληθυσμό. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να μπορεί κανείς να εκτιμήσει την ηλικία των καρδιακών αγγείων του και έπειτα από ανησυχητικά ευρήματα να μπορεί να συμβουλευτεί έναν ειδικό.

Καθίσταται, επομένως, αντιληπτό ότι αυτό το εργαλείο δεν μπορεί να αντικαταστήσει τους επιστήμονες υγείας αλλά να λειτουργήσει συμπληρωματικά. Η φύση του επαγγέλματός τους απαιτεί προσωπική επαφή με τον ασθενή, ενημέρωσή, παροχή συμβουλών και υποστήριξη. Ωστόσο, εργαλεία όπως το συγκεκριμένο, στην υπηρεσία των ειδικών, μπορούν να μειώσουν το φόρτο εργασίας και να επισπεύσουν τη διάγνωση. Οι μέθοδοι που κάνουν χρήση τεχνητής νοημοσύνης στην ιατρική αναπτύσσονται ταχέως, αν και βρίσκονται ακόμα σε αρχικό στάδιο. Οι περαιτέρω προσπάθειες ανάπτυξης μπορούν να οδηγήσουν σε ακόμα πιο ικανοποιητικές και ακριβείς μεθόδους διάγνωσης, ώστε τα ποσοστά θανάτου από τις καρδιαγγειακές παθήσεις, αλλά και από άλλες ασθένειες, να μειωθούν. Τα αποτελέσματα των ερευνών είναι ενθαρρυντικά. Αν αξιοποιηθούν κατάλληλα, μπορούν να χαράξουν ένα ελπιδοφόρο μέλλον, που θέλει την τεχνητή νοημοσύνη να ενισχύει τους ειδικούς και να τους εξοπλίζει με πολύτιμα εργαλεία, για τη βελτίωση της υγείας και την επίτευξη μακροζωίας του γενικού πληθυσμού.

50 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Scheiring, G. (2020). ORBANOMICS: A polarising answer to the crisis. «Saudi - Hellenic Joint Exercise 21»: Εντυπωσιακές εικόνες από την άσκηση με τη Σαουδική Αραβία. (2021, March 27). Ανάκτηση από CNN Greece: https://www.cnn.gr/ellada/ gallery/259795/saudi-hellenic-joint-exercise-21-entyposiakes-eikones-apo-tin-askisi-me-tisaoydiki-aravia Aglarci, M. G. (2021, May 18). Turkey commemorates Crimean Tarta, Circassian e x c i l e s . Α ν ά κ τ η σ η α π ό A n a d o l u A g e n c y : h t t p s : / / w w w. a a . c o m . t r / e n / t u r k e y / turkey-commemorates-crimean-tatar-circassian-exiles/1844717# Anadolu Agency. (2021, 05 09). Turkish Cypriot president warns against EU bias on Cyprus issue. Ανάκτηση από Daily Sabah: https://www.dailysabah.com/politics/eu-affairs/ turkish-cypriot-president-warns-against-eu-bias-on-cyprus-issue Athanassopoulos, A. (2021, February 21). How UAE, Greece came close together. Ανάκτηση από Arab News: https://www.arabnews.com/node/1815691/middle-east Avendi, M. R., Kheradvar, A., & Jarfakhani, H. (2017, Φεβρουάριος 02). Automatic segmentation of the right ventricle from cardiac MRI using a learning-based approach. Magnetic Resonance In Medicine. Aydıntaşbaş, A., & Bianco, C. (2021, March 21). Useful enemies: How the Turkey-UAE rivalry is remaking the Middle East. Ανάκτηση από European Council on Foreign Relations: https:// ecfr.eu/publication/useful-enemies-how-the-turkey-uae-rivalry-is-remaking-the-middle-east/ Bach, D., & Newman, A. L. (2008). The European regulatory state and global public policy: micro-institutions, macro-influence. Journal of European Public Policy, 833. Banerjee, D., Kosagisharaf, J. R., & Rao, T. S. (2021). The dual pandemic’ of suicide and COVID-19: A biopsychosocial narrative of risks and prevention. Psychiatry Research, 295. Beauchamp, Z. (2018). VOXMEDIA. Ανάκτηση Μάιος 2021, από https://www.vox. com/2017/4/8/15218782/syria-trump-bomb-assad-explainer Bechev, D. (2021, March 10). Turkey’s energy relations wth Russia: How should the West Respond? . Ανάκτηση από Middle East Institute: https://www.mei.edu/publications/ turkeys-energy-relations-russia-how-should-west-respond Bendiek, A., & Pander Maat, E. (2019). The EU’s Regulatory Approach to Cyber-security. SWP Working Papers, 4-6. Bendiek, A., & Schallbruch, M. (2019). Europe’s third way in cyberspace. Berlin: Stiftung Wissenschaft Und Politik. Bianco, C., & Rodrigues Rocha, A. (2021, January 27). Understanding the Emirati-Greek relationship. Ανάκτηση από Middle East Institute: https://www.mei.edu/publications/ understanding-emirati-greek-relationship

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

51

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bilefsky, D. (2007, June 25). Sarkozy blocks key part of EU entry talks on Turkey. Ανάκτηση από The New York Times: https://www.nytimes.com/2007/06/25/world/europe/25ihtunion.5.6325879.html Bradford, A. (2020). The Brussels Effect. How the European Union rules the world. New York: Oxford University Press. Cagaptay, S. (2013). The New Turkey and U.S. Policy. Washington DC: The Washington Institute for Near East Policy . Cagaptay, S. (2021). Defining a realistic policy toward Erdogan’s Turkey. Transition 2021, 5-6. Cheriyedah, S. (2019, Φεβρουάριος 27). News Medical Life Sciences. Ανάκτηση Μάιος 14, 2021, από https://tinyurl.com/zzn5w3ya Cnn. (2021). Νέα πολιτική συμμαχία στο Ευρωκοινοβούλιο «χτίζουν» Όρμπαν και Σαλβίνι. CNN GREECE. CoE, C. o. (2018). http://conventions.coe.int. Ανάκτηση από Council of Europe. Council of the European Union. (2010). Draft Council Conclusions on an Action Plan to Implement the Concerted Strategy to Combat Cyber-crime. Brussels: Council of the European Union. Dall’Olio, L., Curti, N., Remondini, D., Harb, Y. S., Asselbergs, F. W., Castellani, G., & Uh, H.-W. (2020, Δεκέμβριος). Prediction of vascular aging based on smartphone acquired PPG Signals. Scientific Reports. DW. (2021). Vladimir Putin and Viktor Orban’s special relationship. DW. EASO. (2020). European Asylum Support Office. Ανάκτηση Μάιος 2021, από https://easo. europa.eu/country-guidance-syria/overview-areas-control EUR-Lex. (2016). Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων. EUR-Lex, Πρόσβαση στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. European External Action Service. (2021, 03 05). Cyprus: High Representative/VicePresident Borrell visited Nicosia to discuss resumption of settlement talks. Ανάκτηση από European External Action Service: https://eeas.europa.eu/headquarters/ headquarters-homepage/94351/node/94351_es European Federation of Journalists. (2019). New report: Hungary dismantles media freedom and pluralism. European Federation of Journalists.

52 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

European Heart Network. (2017). Ανάκτηση Μάιος 14, 2021, από https://tinyurl. com/6ewz35v6 FRA, E. U. (2020, Απρίλιος 8). Προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημόσιας υγείας στην καταπολέμηση της COVID-19. Ανάκτηση από https://fra.europa.eu/ sites/default/files/fra_uploads/pr-2020-covid-rights-impact_el.pdf Glencross, A. (2006). Η Πολιτική της Ευρωπαικής Ολοκλήρωσης. (Φ. Χ. Ν., Επιμ.) ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ι. ΣΙΔΕΡΗ. Guterres, A. (2021, 04 29). Secretary-General’s Press Conference following the informal 5+1 meeting on Cyprus. Ανάκτηση από United Nations - Secretary General: https://www.un.org/sg / e n / c o n te n t/ s g /p r e s s - e n c o u n t e r /2 0 2 1 - 0 4 - 2 9 / secretary-generals-press-conference-following-the-informal-51-meeting-cyprus Hague, R., & Harrop, M. (2006). Συγκριτική πολιτική και Διακυβέρνηση. (Κ. Γ., & Γ. Παγουλάτος, Επιμ.) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΙΤΙΚΗ. Hauge, H.-L. (χ.χ.). mapping Milestones and Periods of Past EU-Turkey Relations. p.15. Human Rights Watch. (2018). Ανάκτηση Μάιος 2021, από Syria Events of 2018: https:// www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/syria Hummel, Oetjen, Du, Posenato, Almeida, R. d., Losada, . . . Schultz. (2021). Mental Health Among Medical Professionals During the COVID-19 Pandemic in Eight European Countries: Cross-sectional Survey Study. Journal of medical Internet research, 23. Hungary, Poland PMs and Italy’s Salvini move towards new alliance. (2021, April 2). Euractiv. Iddon, P. (2021, March 31). How Significant Is Greece’s Growing Military Cooperation With The UAE And Saudi Arabia? Ανάκτηση από Forbes: https://www.forbes.com/sites/ pauliddon/2021/03/31/how-significant-is-greeces-growing-military-cooperation-with-the-uaeand-saudi-arabia/?sh=41495dca19ef Ilona , M. (2014). Problems and Future Possibilities of Videgrad Cooperation. Latici, T. (2020). Understanding the EU’s approach to cyber diplomacy and cyber defence. EU policies – Insights, 4. Laub, Z. (2021, Μάρτιος 21). Council on Foreign Relations. Ανάκτηση Μάιος 2021, από https://www.cfr.org/article/syrias-civil-war Luo, Chua, X., Ho, & Ho. (2020, November 23). A Systematic Review of the Impact of Viral Respiratory Epidemics on Mental Health: An Implication on the Coronavirus Disease 2019 Pandemic. Ανάκτηση από Frontiers in Psychiatry: https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.565098 Marks, S. P. (2016). Human Rights: A Brief Introduction. Harvard University. Ανάκτηση 5 21, 2021, από https://cdn1.sph.harvard.edu/wp-content/uploads/sites/134/2016/07/HumanRights-A-brief-intro-2016.pdf

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

53

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Mezher, C. (2021, May 5). Greece, Saudi Arabia Forge Closer Ties In Shadow of Iran & Turkey. Ανάκτηση από Breaking Defense: https://breakingdefense.com/2021/05/ greece-saudi-arabia-forge-closer-ties-in-shadow-of-iran-turkey/ OHCHR, U. O. (2001, Απρίλιος). Fact Sheet No. 27, Seventeen Frequently Asked Questions about United Nations Special Rapporteurs. OHCHR, Νο. 27. Ανάκτηση 5 21, 2021, από https://www.ohchr.org/Documents/Publications/FactSheet27en.pdf Parliament, E. (2000, February 10). Briefing No. 7 Turkey and relations with the European Union. Ανάκτηση από European Parliament: www.europarl.europa.eu/enlargement/ briefings/7al_en.htm Pastwa, J. (χ.χ.). The role of the Visegrad Cooperation in EU foreign affairs. Reinermann, D. (2017, 06 23). The World Bank. Ανάκτηση από On the Economic Impacts of Reunification in Cyprus: https://www.worldbank.org/en/news/opinion/2017/06/23/ qa-analysis-of-economic-impacts-of-reunification-in-cyprus Romiti, S., Vinciguerra, M., Saade, W., Cortajarena, I. A., & Greco, E. (2020, Ιούνιος 27). Artificial Intelligence (AI) and Cardiovascular Diseases: An Unexpected Alliance. Cardiology Research and Practice. Sengupta, P. P., Huang, Y.-M., Bansal, M., Ashrafi, A., Fisher, M., Shameer, K., . . . Dudley, J. T. (2016, Ιούνιος 7). Cognitive Machine-Learning Algorithm for Cardiac Imaging. Circulation: Cardiovascular Imaging. Soli, O. (2018, February 19). The Transatlantic Drift and the Waning of Tureky’s «Strategic Westerness». Ανάκτηση από Heinrich Boll Stiftung: https://eu.boell.org/en/2018/02/19/ transatlantic-drift-and-waning-turkeys-strategic-westernness Spencer, R. (2021, April 26). Bridging the Gulf: why Greece is making new friends in the Middle East. Ανάκτηση από The Times: https://www.thetimes.co.uk/article/ bridging-the-gulf-why-greece-is-making-new-friends-in-the-middle-east-0rlvmbjlb Stavridis, J. (2021, May 7). U.S. and Russia are on a collision course in the Black Sea. Ανάκτηση από The Seattle Times: https://www.seattletimes.com/ opinion/u-s-and-russia-are-on-a-collision-course-in-the-black-sea/ Tanaka, T., & Okamoto, S. (2021). Increase in suicide following an initial decline during the COVID-19 pandemic in Japan. . Nature Human Behaviour, 229-238. Taquet, M., Geddes, J. R., Husain, M., Luciano, S., & Harrison, P. J. (2021). 6-month neurological and psychiatric outcomes in 236 379 survivors of COVID-19: a retrospective cohort study using electronic health records. The Lancet Psychiatry, 416-427. U A E p u s h i n g f o r A r a b - E u r o p e a n a l l i a n c e t o c u r t a i l Tu r k i s h e n c r o a c h m e n t . (2020, June 17). Ανάκτηση από The Arab Weekly: https://thearabweekly.com/ uae-pushing-arab-european-alliance-curtail-turkish-encroachment

54 >

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

UN Experts. (2020). COVID-19: “Not an excuse” to roll back environmental protection and enforcement, UN rights expert says. United Nations Human Rights, Office of the High Commissioner. Ανάκτηση 5 21, 2021, από https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/ DisplayNews.aspx?NewsID=25794 United Nations - Security Council . (2021, 01 29). Security Council Report - Resolution 2561 (2021). Ανάκτηση από United Nations - Security Council: https://www.securitycouncilreport.org/ atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/s_res_2561.pdf Wasserman, I. M. (1992). The impact of epidemic, war, prohibition and media on suicide: United States, 1910-1920. Suicide & life-threatening behavior, 240-254. Yakinthou, C. (2009, 08 24). The EU’s Role in the Cyprus Conflict: System Failure or Structural Metamorphosis? Ethnopolitics. Αποστόλου-Κατσαρός, Κ. (2021, 05 11). Ούριος άνεμος για τα ελληνοτουρκικά από Γαλλία-Ιταλία-Γερμανία-Ισπανία; Ή μήπως όχι. Ανάκτηση από Geopolitics & Daily News: https:// geopolitics.iisca.eu/?p=27586 Βερέμης Θ., Κ. Ι. (2013). Νεότερη Ελλάδα,Μια Ιστορία από το 181. Αθήνα: Πατάκης. Ε.Ε., Μ. Α. (2017). Εuropean Commission. (2020, 08 25). European Commission. Ανάκτηση από https://ec.europa. eu/commission/presscorner/detail/en/IP_20_1490 ΕΔΔΑ, Ε. Δ. (1950). Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Συμβούλιο της Ευρώπης. Ανάκτηση από https://www.echr.coe.int/documents/convention_ell.pdf Επίσημη Εφημερίδα ΕΚ. (2000, Δεκεμβρίου 7). Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωησης. Επίσημη Εφημερίδα των ΕΚ, 2000/C 364/01. Ανάκτηση από https:// www.europarl.europa.eu/charter/pdf/text_el.pdf Καράγιωργας, Ι. (2021, 04 29). Κυπριακό: «Συμφωνήσαμε για νέα άτυπη πενταμερή» είπε ο ΓΓ του ΟΗΕ. Ανάκτηση από Euronews: https://gr.euronews.com/2021/04/29/ kipirako-nea-atipi-pentameri-proaniggeile-o-guterres Κουροπαλάτης, Χ. (2004). Η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.Μια αποτίμηση για την περίοδο 1981-2004. Νέδος, Β. (2020, November 23). Ισχυρή συμμαχία Ελλάδας – ΗΑΕ. Ανάκτηση από Η Καθημερινή: https://www.kathimerini.gr/politics/561168922/ischyri-symmachia-elladas-iae/ Πλουμίδης, Σ. (2016). Τα μυστήρια της Αιγηίδος,Το Μικρασιατικό Ζήτημα στην Ελληνική Πολιτική(1891-1922). Αθήνα: Εστία. Χατζηβασιλείου, Ε. (2010). Εισαγωγή στην Ιστορία του Μεταπολεμικού Κόσμου. Αθήνα: Πατάκης. Χατζηβασιλείου, Ε. (2010). Ελληνικός φιλελευθερισμός,Το ριζοσπαστικό ρεύμα,1932-1979. Αθήνα: Πατάκης. Ψαρά , Μ. (2021, Μάρτιος 31). euronews. Ανάκτηση Μάιος 2021, από https://gr.euronews. com/2021/03/30/voitheia-sti-syria

@eureope

@political_scientists

@hapscorg

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΙΟΣ 2021

<

55

Office Address: Voukourestiou 38 st., 10673, ATH, GR Administrative Basis: Charilaou Trikoupi 143 st., 11472, ATH, GR T. 210-3645390, email: sec@hapsc.org, www.hapsc.org