ESTORIES - ΕΝΘΕΤΟ 2ου ΤΕΥΧΟΥΣ EUREOPE

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Περιεχόμενα

05 10 16 20 26 32 37 43

ΔΙΑΝΑ ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΥΡΕΓΓΕΛΑ ΜΑΡΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΑΚΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΑΖΑΡΤΖΗ ΑΝΝΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ ΕΙΡΗΝΗ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΥ ΝΑΝΤΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ ΧΑΤΖΗΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Η εκρίζωση του ελληνισμού εντός των τουρκικών συνόρων και η στάση της Ε.Ε.

ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ-ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗ

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

@ The Network of EUREOPE

Χαιρετισμοί

Journal Team

ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ο

ΕΟΠΕ τιμά τις γυναίκες και τα δικαιώματα τους, τιμώντας πρωτίστως τις γυναίκες στελέχη του, οι οποίες αποτελούν το 64% των διοικητικών στελεχών του Οργανισμού. Το παρόν ένθετο έχει την τιμή να φιλοξενεί συνεντεύξεις εξαιρετικών προσωπικοτήτων, που διαπρέπουν στους τομείς τους. Εύχομαι καλή ανάγνωση, και ευχαριστώ θερμά τις συνεντευξιαζόμενες για την συμμετοχή τους και τον χρόνο τους.

---------------------------------------

MANAGING EDITOR ΝΕΦΕΛΗ ΚΑΡΑΛΕΚΑ journal.eureope@hapsc.org

ASSOCIATE EDITOR ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΕΛΕΟΥΝΗ journal.eureope@hapsc.org

ΣΥΜΕΩΝ Π. ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Πρόεδρος του ΕΟΠΕ

EXECUTIVE EDITORS ΔΑΝΑΗ ΙΑΤΡΟΥ journal.eureope@hapsc.org

ΗΛΕΚΤΡΑ ΣΙΜΙΤΣΗ journal.eureope@hapsc.org

ΓΩΓΩ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ

ΜΑΡIΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤAΚΗ

8

eu.affairs@hapsc.org

σύγχρονες Ελληνίδες πρωταγωνιστούν στο ένθετο - αφιέρωμα του περιοδικού μας. Γυναίκες που έβαλαν στόχους, που τόλμησαν να ξεχωρίσουν και εκπροσωπούν επάξια τους χώρους της πολιτικής, της επιχειρηματικότητας, της επιστήμης,της εκπαίδευσης.

---------------------------------------

ΕΚΔΟΤΗΣ Ελληνικός Οργανισμός Πολιτικών Επιστημόνων Ε.Ο.Π.Ε.

8 Γυναίκες σε πολλαπλούς ρόλους με προσωπικότητες που πραγματώνουν την ισότητα καθημερινά.

---------------------------------------

Τις ευχαριστώ όλες θερμά για την συμβολή τους στην προσπάθειά μας να σκιαγραφήσουμε την Ελληνίδα του 21ου αιώνα. ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι επιμελητές και οι συντελεστές έκδοσης δε φέρουν κανενός είδους νομική ευθύνη για τυχόν λάθη ή παραλείψεις που μπορεί να υπάρξουν στην παρούσα έκδοση. Ο εκδότης δεν φέρει κανενός είδους ευθύνη για το υλικό των άρθρων, ενώ οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτά δεν εκφράζουν απαραιτήτως τον εκδότη ή τους επιμελητές. Κάθε άποψη εκφράζει τον συγγραφέα του άρθρου.

ΜΑΡΙΑ ΣΤ. ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ Γενική Διευθύντρια ΕΟΠΕ / Project Leader EUREOPE

Editorial της ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

Τ

ο τεύχος Φεβρουαρίου-Μαρτίου 2021 του EUREOPE Magazine: a bimonthly review συνοδεύεται από το παρόν ένθετο το οποίο είναι ειδικά αφιερωμένο στην ισότητα των φύλων. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών (8η Μαρτίου) επιλέξαμε να εστιάσουμε στο πρώτο ειδικό ένθετο του περιοδικού σε ένα ζήτημα το οποίο συνεχίζει να απασχολεί την παγκόσμια κοινότητα. Θα πρέπει να είναι η Παγκόσμια Ημέρα η μόνη αφορμή για να συζητήσουμε το ζήτημα της ισότητας των φύλων; Σαφώς όχι. Μόνο μία διαρκής, συστηματική και πολυδιάστατη προσέγγιση θα μπορέσει να αντιμετωπίσει ουσιαστικά ένα θέμα τόσο μεγάλης σημασίας για όλους. Παρόλα αυτά, η χρονική συγκυρία φωτίζει την ανάγκη εμπλουτισμού της συζήτησης γύρω από τα σχετικά θέματα. Η Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών φέτος συνέπεσε με τα τεκταινόμενα στη χώρα μας, δηλαδή με τις πολλαπλές καταγγελίες για λεκτική, σεξουαλική και ψυχολογική κακοποίηση και με τη διαρκή ενίσχυση του κινήματος #metoo. Σε αυτό το πλαίσιο, επιδιώκουμε με το παρόν ένθετο να δώσουμε την ευκαιρία σε 8 γυναίκες, 8 προσωπικότητες, να αφηγηθούν η καθεμία με τον δικό της τρόπο και από τη δική της οπτική γωνία, την κατάσταση σχετικά με την ισότητα των φύλων στη χώρα μας. Ειρήνη Αγαθοπούλου, Διάνα Βουτυράκου, Νάντια Γιαννακοπούλου, Άννα Καραμανλή, Φωτεινή Παζαρτζή, Μαρία Στρατηγάκη, Μαρία Συρεγγέλα, Νεφέλη Χατζηιωαννίδου: προσωπικότητες από πολλαπλούς επαγγελματικούς, κοινωνικούς και γεωγραφικούς χώρους της Ελλάδας μιλούν για το αν διακρίνουν πρόοδο εντός της χώρας, ποια θα μπορούσαν να είναι τα επόμενα βήματα και ποιο είναι το δικό τους όραμα. Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει το πώς αυτές οι απόψεις συνυφαίνονται με τα προσωπικά τους βιώματα σχετικά με τις έμφυλες διακρίσεις και τους στερεοτυπικούς κοινωνικούς ρόλους. Η καθεμία από αυτές παρουσιάζει μία ξεχωριστή έκφανση του ίδιου φαινομένου. Ακόμα όλες τους, μέσα από παραδοσιακά ανδροκρατούμενους επαγγελματικούς χώρους φωτίζουν το δρόμο για όλους, ειδικά τους νέους και τις νέες.

4 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

Managing Editor

Με αυτό το ένθετο θέλουμε να προσφέρουμε στους αναγνώστες - και πολίτες - τη δυνατότητα «επικοινωνίας» με ανθρώπους που αποτελούν φωτεινά παραδείγματα υπερπήδησης κάθε κοινωνικού εμποδίου. Η ανάγκη περαιτέρω προόδου, τόσο εντός όσο και εκτός χώρας, είναι αναντίρρητη. Παρόλα αυτά, η πρόοδος δεν είναι μακριά από εμάς, η πρόοδος είμαστε εμείς. Με συντονισμένη δράση της πολιτείας και αποφασιστικές κινήσεις της κοινωνίας - και ιδίως της νέας γενιάς πολιτών - μπορεί η ήδη υπάρχουσα στροφή να γίνει πολύ πιο έντονη. Ακόμα, σχετικά με τον επαγγελματικό τομέα, μέσα από τις διαφορετικές ενασχολήσεις των προσωπικοτήτων αποβλέπουμε στο να επισημάνουμε ότι όλοι οι επαγγελματικοί χώροι θα έπρεπε να είναι εξίσου προσπελάσιμοι για όλους και όλες. Δημοσιογραφία, αθλητισμός, νομικά, διεθνείς οργανισμοί, φαρμακευτική, πολιτική, ρομποτική, πανεπιστημιακή διδασκαλία και έρευνα, κοινωνική επιχειρηματικότητα είναι όλα αντικείμενα τα οποία μπορούν να απασχολούν πλήρως γυναίκες και άνδρες εξίσου. Αν έπρεπε να συνοψίσω σε μία φράση το σκοπό του παρόντος ενθέτου θα χρησιμοποιούσα δύο δικαίως πολύ γνωστές φράσεις της Αμερικανής ακτιβίστριας Maggie Kuhn, «πες τι σκέφτεσαι ακόμα και αν η φωνή σου τρέμει» (“Speak your mind even if your voice shakes”) και της Πακιστανής ακτιβίστριας, Malala Yousafzai, «υψώνω τη φωνή μου – όχι για να μπορώ να φωνάξω, αλλά για να μπορέσουν να ακουστούν αυτοί που δεν έχουν φωνή. Δε μπορούμε να επιτύχουμε όλοι όταν οι μισοί από εμάς μένουν πίσω» (“I raise up my voice – not so that I can shout, but so that those without a voice can be heard. […] We cannot all succeed when half of us are held back”).

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Συνέντευξη

ΔΙΑΝΑ ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΥ Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, Πρωταθλήτρια Ρομποτικής, Founder & General Manager Unique Minds της ΔΑΝΑΗΣ ΙΑΤΡΟΥ

Οικονομολόγος – Διεθνολόγος

Η

Διάνα Βουτυράκου είναι μόλις 25ετών και μια από τις πιο υποσχόμενες μορφές στο χώρο των STEM επιστημών τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη. Απόφοιτη του τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου με εξειδίκευση στη Ρομποτική Χειρουργική και καθηγήτρια εκπαιδευτικής ρομποτικής, προετοιμάζει υποψήφιους μαθητές για παγκόσμιες Ολυμπιάδες του αντικειμένου. Με την ομάδα της έχει κατακτήσει σπουδαίες διακρίσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως στην Ολυμπιάδα Ρομποτικής στην Κόστα Ρίκα και την πρώτη θέση στην Παγκόσμια Έκθεση Νεανικής Καινοτομίας και Τεχνολογίας στη Σανγκάη. Κάτοχος του Greek International Women Award στην κατηγορία Young Star και του τιμητικού Educational Leaders Award, είναι μεταξύ άλλων G(irls)20 Ambassador για την ενσωμάτωση νέων γυναικών στις STEM επιστήµες και μία από τις 9 γυναίκες στον κόσμο που επιλέχθηκαν στην πρωτοβουλία Rising Women at the Table από το The NewNow. Από το Νοέμβριο του 2016 η Διάνα, που ασχολείται με τη ρομποτική από τα 12 της χρόνια, είναι συνιδρύτρια της ΜΚΟ Unique Minds, η οποία παρέχει ακαδημαϊκό και επαγγελματικό προσανατολισμό σε μαθητές και φοιτητές, απασχολώντας 600 εθελοντές φοιτητές και έχει βοηθήσει σχεδόν 11.000 µαθητές με τις δράσεις της. @The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

5

ΔΙΑΝΑ ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΥ

Πώς θα αξιολογούσατε εν έτει 2021 την εκπροσώπηση των γυναικών στο χώρο των STEM σπουδών στην Ευρώπη και ειδικότερα στην Ελλάδα; Δίνονται αρκετά κίνητρα στα κορίτσια να ακολουθήσουν μια πορεία σε αυτό το πεδίο;

Μ

ε μια λέξη, ελλειπή. Μολονότι έχουν γίνει βήματα όλα αυτά τα χρόνια να αμβλύνουν τις ανισότητες, ο αγώνας που απαιτείται είναι μεγάλος και ξεκινάει από τη νέα γενιά, από την σχολική τους εκπαίδευση ακόμα. Όταν ένα κορίτσι έχει να αντιμετωπίσει στερεότυπα όπως : “Μια καριέρα στην τεχνολογία δε συνδυάζεται με οικογένεια” ή “Ο τομέας του STEM είναι ανδρική υπόθεση” οι πιθανότητες να ακολουθήσει το πεδίο αυτό μειώνονται.

Άλλο ένα σημαντικό θέμα που αναδεικνύεται από πληθώρα ερευνών (π.χ. Science) τα τελευταία χρόνια έχει να κάνει με το γεγονός ότι ήδη ένα κορίτσι από τα 6 του χρόνια είναι πιθανό να θεωρεί τα αγόρια πιο έξυπνα και ικανά να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που απαιτούν ευστροφία. Πρέπει λοιπόν να ενθαρρύνονται τα κορίτσια να αποκτήσουν την αυτοπεποίθηση που θα τα ενθαρρύνει να στραφούν στο STEM. Τέλος έχει παρατηρηθεί πως τα κορίτσια

επιλέγουν επάγγελμα και με βάση το αντίκτυπο που έχει στην κοινωνία και για αυτό παρατηρούμε τόσο υψηλά ποσοστά γυναικών στη νομική, στην ιατρική στα παιδαγωγικά. Θα πρέπει λοιπόν να δείξουμε στα νέα κορίτσια πόσο μπορεί να βελτιώσει την κοινωνία μας κάποιος που ασχολείται με κλάδους STEM και αυτό θα το πετύχουμε αν τόσο η σχολική ύλη εμπλουτιστεί και οι ίδιοι οι παιδαγωγοί γνωρίζουν πως να απαντήσουν σωστά σε τέτοια σημαντικά ζητήματα.

Ποιες είναι κατά τη γνώμη σας οι επιπτώσεις σε μια κοινωνία από τη μειωμένη παρουσία του γυναικείου φύλου στην επιστήμη και την τεχνολογία;

Ο

ι επιπτώσεις είναι όμοιες με οτιδήποτε εκπροσωπείται μονομερώς. Λιγότερες γυναίκες στην επιστήμη και στην τεχνολογία σημαίνει αυτόματα λιγότερες φωνές για να διεκδικήσουν θεμελιώδη δικαιώματα ή για να αντιμετωπίσουν σεξιστικές συμπεριφορές. Σημαίνει μεγάλο χάσμα στους μισθούς και στις συνθήκες εργασίες μεταξύ ανδρών και γυναικών. Τα μικρά ποσοστά γυναικείου φύλου στους τομείς αυτούς όμως, αποκλείουν από τη σχεδίαση και δημιουργία τεχνολογικών λύσεων ένα μέρος ανθρώπων που αποτελεί πυλώνα της κοινωνίας. Άνθρωποι που

6 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

θα επηρεαστούν από λύσεις αυτές άμεσα, είναι δηλαδή σα να σχεδιάζουμε λύσεις για ένα κοινό-στόχο, χωρίς να συμμετέχει στη διαδικασία το κοινό αυτό και δυστυχώς κάτι τέτοιο εντείνει μεγάλες παθογένειες. Όταν λοιπόν κατά βάση άνδρες αποφασίζουν για την κατεύθυνση της τεχνολογίας, θα στραφεί ερευνητικά προς περιορισμένες κατευθύνσεις, καθώς δεν βιώνουν ή δεν κατανοούν μέρος των προβλημάτων που αντιμετωπίζει μία γυναίκα στη ζωή της. Για παράδειγμα τεχνολογικές λύσεις για υποβοήθηση της εγκυμοσύνης, για τη φροντίδα των παιδιών, για τη μείωση του πόνου στην

έμμηνο ρύση, είναι μόνο μερικά παραδείγματα τα οποία δύσκολα θα προτείνει προς επίλυση ή θα γνωρίζει το βέλτιστο τρόπο επίλυσής τους μία ανδροκρατούμενη ομάδα στην επιστήμη και την τεχνολογία.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Λιγότερες γυναίκες στην επιστήμη και στην τεχνολογία σημαίνει αυτόματα λιγότερες φωνές για να διεκδικήσουν θεμελιώδη δικαιώματα ή για να αντιμετωπίσουν σεξιστικές συμπεριφορές. Σημαίνει μεγάλο χάσμα στους μισθούς και στις συνθήκες εργασίας μεταξύ ανδρών και γυναικών.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

Υπάρχει σεξισμός στον κόσμο των θετικών επιστημών; Τον έχετε βιώσει; Και αν ναι, πώς; Δυστυχώς όταν ένα κλάδος είναι ανδροκρατούμενος είναι αρκετά πιθανό μία γυναίκα να γνωρίσει και να κληθεί να αντιμετωπίσει σεξιστικές συμπεριφορές. Σα νέα γυναίκα λοιπόν στον τομέα αυτό έχω βιώσει αρκετά περιστατικά που οφείλονται σε στερεότυπα και νόρμες βαθιά ριζωμένες στην ελληνική κοινωνία. Από το πιο σύνηθες περιστατικό που σε ένα meeting όταν ξαφνικά όλοι αναρωτιούνται ποιος θα κρατάει σημειώσεις, νιώθεις όλα τα βλέμματα πάνω σου, καθώς είσαι η μόνη γυναίκα στο δωμάτιο εργασίας, μέχρι τις αντιδράσεις συναδέλφων ή πελατών όταν καταλαβαίνουν το φύλο σου, αφού φαντάζονταν πως κάποιος άντρας θα είχε αυτή τη θέση. Το χειρότερο περιστατικό που μου έχει συμβεί είναι, πριν από περίπου 6 χρόνια, σε οργανισμό που εργαζόμουν που ασχολείται με την ρομποτική στην εκπαίδευση, πρότεινα μια ιδέα που είχα και τότε είχε καταψηφιστεί από όλους τους συνεργάτες μου. Μερικούς μήνες αργότερα η ιδέα ξαναπροτάθηκε αυτή τη φορά από άντρα συνάδελφο και έγινε δεκτή. Μάλιστα ο πρόεδρος του οργανισμού μου ζήτησε να διαθέσω και όλο το υλικό που είχα ετοιμάσει στον συνάδελφο για να μην ξαναρχίσει την έρευνα από την αρχή. Δε θεωρώ τυχαίο το γεγονός ότι ακόμα και σήμερα αρκετά χρόνια μετά την παραίτησή μου, όλο το συμβούλιο του οργανισμού αποτελείται αποκλειστικά από άντρες.

@hapscorg

Έχετε παρατηρήσει μισθολογικές ανισότητες μεταξύ των φύλων στον τομέα του STEM; Ναι, δυστυχώς υπάρχουν μισθολογικές διαφορές. Έχω συχνά δει γυναίκες συναδέλφους για την ίδια δουλειά, να αμείβονται λιγότερο από έναν άνδρα. Και δυστυχώς, οι ανισότητες αυτές είναι μεγαλύτερες στην Ελλάδα συγκριτικά με χώρες της ΕΕ στις οποίες έχω βρεθεί ανά τα χρόνια. Πρέπει να αναγνωρίσω όμως πως συχνά οι ανισότητες αυτές πηγάζουν από το γεγονός πως μία γυναίκα θα ζητήσει αύξηση ή θα επαναδιαπραγματευτεί το μισθό της δυσκολότερα. Γιατί δεν διεκδικούμε όσο θα έπρεπε και όσο μας αξίζει. Ίσως λοιπόν, ένα αυστηρό ρυθμιστικό/νομικό πλαίσιο να βοηθούσε την άμβλυνση του μισθολογικού χάσματος αλλά και παράλληλα να ενθάρρυνε τις γυναίκες να διεκδικούν ίσες αμοιβές στην εργασία τους.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

7

ΔΙΑΝΑ ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΥ

Πώς μπορεί το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα να προωθήσει περισσότερο την ισότητα των φύλων τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην καθημερινότητα;

Γ

ια αρχή απαιτείται αναδιάρθρωση της σχολικής ύλης, ώστε στα μαθήματα τόσο των μαθηματικών, της φυσικής όσο και στης ιστορίας κτλ. ο μαθητής να διδάσκεται και γυναικεία πρότυπα που ανά τα χρόνια συνέβαλαν στον τομέα τους. Αν ένα παιδί στο σχολείο δεν γνωρίσει καμία γυναίκα επιστήμονα για παράδειγμα, ενώ παράλληλα στα μαθήματα του STEM έχει -ως επί το πλείστον- άνδρες καθηγητές, θα παραπλανηθεί εύκολα να θεωρήσει πως δεν υπάρχουν γυναίκες σε αυτούς τους κλάδους γιατί είναι για άνδρες. Εν συνεχεία απαιτείται από κοινού εκπαίδευση των αγοριών και κοριτσιών στα ανθρώπινα δικαιώματα σε βασικές έννοιες όπως ο φεμινισμός, καθώς δεν αρκεί για να λυθεί το πρόβλημα να εκπαιδευτούν και να

8 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

ενδυναμωθούν μόνο οι γυναίκες. Αν τα αγόρια συνεχίζουν να θεωρούν ότι δεν είναι ικανές, το πρόβλημα θα διαιωνίζεται και θα οξύνεται. Τέλος είναι σημαντικό τόσο μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα όσο και στην ίδια την οικογένεια κάθε παιδί να ενθαρρύνεται να ακολουθήσει τις κλίσεις του και αυτό ξεκινάει από μικρή ακόμα ηλικία όταν το αγόρι θα γραφτεί ποδόσφαιρο και το κορίτσι μπαλέτο, όταν το αγόρι θα πάρει δώρο εργαλεία και το κορίτσι κούκλες. Θα πρέπει να αφήσουμε στα παιδιά την ελευθερία να επιλέξουν τι είναι αυτό που τους ταιριάζει, παρέχοντας τους πληθώρα ερεθισμάτων όχι ανάλογα με το φύλο τους, αλλά με βάση τα ταλέντα και τις επιθυμίες τους.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Ως συνιδρύτρια της Unique Minds, ποιες συμβουλές θα δίνατε σε ένα δωδεκάχρονο κορίτσι που ενδιαφέρεται να ασχοληθεί με τη ρομποτική; Ποιες προκλήσεις πιστεύετε ότι καλείται να αντιμετωπίσει λόγω του φύλου του με τη συγκεκριμένη ενασχόληση; Θα της έλεγα να μη διστάσει να κυνηγήσει το όνειρό της. Σίγουρα οι δυσκολίες θα είναι πολλές όμως στο τέλος της μέρας η πίστη στον εαυτό σου και η αγάπη για το αντικείμενο ενασχόλησής σου είναι που θα σου δώσουν δύναμη να συνεχίσεις. Θα χρειαστεί πολλές φορές να συνεργαστεί με ομάδες στις οποίες θα είναι όχι απλά η μειονότητα αλλά ίσως και η μόνη γυναίκα, οπότε είναι σημαντικό να θέτει τα όρια της και να μένει σταθερή στα πιστεύω της. Να σταθεί δυνατή και να διεκδικεί ένα δίκαιο και σωστό εργασιακό περιβάλλον. Όμως οι δυσκολίες αυτές δεν πρέπει να αποθαρρύνουν κανένα παιδί από το να ακολουθήσει ένα συγκεκριμένο αντικείμενο. Εξάλλου όσο περισσότερες γινόμαστε οι γυναίκες στη ρομποτική, τόσο θα βελτιώνουμε τις συνθήκες και το περιβάλλον εργασίας για όλες μας.

Τέλος,έχοντας σπουδάσει και εργαστεί σε χώρα της ΕΕ,εκτός Ελλάδος, πιστεύετε ότι η Ένωση ενισχύει και προωθεί την ισότητα των φύλων σε επιστημονικούς τομείς όπως αυτόν της ρομποτικής; Ποια κρίνετε ότι θα μπορούσε να είναι η περαιτέρω συμβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ενίσχυση και προώθηση της ισότητας των φύλων στον τομέα της ρομποτικής; Αρχικά να αναφέρω ότι το πρόβλημα της έλλειψης γυναικών στον κλάδο της ρομποτικής δεν αφορά μόνο στην Ελλάδα. Ωστόσο σε χώρες που έχει τύχει να βρεθώ για σπουδές ή/ και για δουλειά όπως είναι το Βέλγιο ή η Γερμανία, μπορώ να πω πως γίνονται περισσότερες δράσεις για την ένταξη γυναικών στους επιστημονικούς τομείς. Είτε αυτό αφορά σε ποσοστώσεις θέσεων, είτε σε κίνητρα σε γυναίκες να αιτηθούν εργασία σε επιστημονικούς τομείς ιδίως σε ότι αφορά τη δημιουργία οικογένειας, που για πολλές γυναίκες αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα. Ωστόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση ως κατεξοχήν θεσμός που προτείνει και ορίζει κατευθυντήριες οικονομικοπολιτικές γραμμές, μπορεί να συμβάλλει στην ενίσχυση των γυναικών και

προώθηση της ισότητας στον τομέα της ρομποτικής. Αρχικά συγκεκριμένα guidelines για την υποστήριξη και καθιέρωση του STEM Education στα κράτη μέλη της, θα βοηθήσει σημαντικά την ενδυνάμωση περισσότερων κοριτσιών στον τομέα. Παράλληλα οι ποσοστώσεις ως προσωρινό μέτρο αύξησης των ποσοστών γυναικών στον τομέα θα βοηθήσουν σημαντικά. Για αυτό απαιτείται μεγαλύτερος έλεγχος ότι όντως τα ποσοστά τηρούνται και γίνεται προσπάθεια για επίτευξη diversity στο χώρο εργασίας. Τέλος τόσο από το G20 Summit, όσο και από τα SDG του οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, προτείνονται δράσεις και λύσεις στο ζήτημα αυτό, λύσεις που θα μπορούσαν να προταθούν και να αξιοποιηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τέλος ενέργειες όπως η άδεια πατρότητας ή ένα αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο για εξάλειψη σεξιστικων συμπεριφορών, παρενοχλήσεων κτλ. αποτελούν ακόμα μερικά μέτρα με τα οποία η Ένωση μπορεί να συμβάλλει στην ισότητα, αρκεί να δοθεί έμφαση στο να τηρηθούν από τις χώρες μέλη της.

Θα πρέπει να αφήσουμε στα παιδιά την ελευθερία να επιλέξουν τι είναι αυτό που τους ταιριάζει, παρέχοντας τους πληθώρα ερεθισμάτων όχι ανάλογα με το φύλο τους, αλλά με βάση τα ταλέντα και τις επιθυμίες τους.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

9

Συνέντευξη

Η

ΜΑΡΙΑ ΣΥΡΕΓΓΕΛΑ

Μαρία Συρεγγέλα, Υφυπουργός Εργασίας αρμόδια για τη δημογραφική πολιτική και την οικογένεια έχει διαγράψει μία μακρά και πλούσια πορεία στο χώρο της ισότητας των φύλων τόσο σε κρατικό επίπεδο όσο και σε ευρωπαϊκό. Κατέχει θέση Αντιπροέδρου των Γυναικών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (EPP). Πριν την τρέχουσα θέση της, διετέλεσε Γενική Γραμματέας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων αλλά και Αντιπρόεδρος του Κέντρου Ερευνών Θεμάτων Ισότητας (ΚΕΘΙ). Έχει υπηρετήσει σε νευραλγικές θέσεις ιδιωτικού και δημοσίου τομέα με εστίαση, κυρίως, σε θέματα ανθρωπίνου δυναμικού. Υποστηρίζει ότι ο καθένας και η καθεμία από εμάς έχει τη δύναμη να κάνει τη διαφορά στο δικό του περιβάλλον και κόσμο. Αναγνωρίζει ότι οι στερεοτυπικοί κοινωνικοί ρόλοι επιβαρύνουν εξίσου όλα τα φύλα και τονίζει ότι αν και έχει ακόμα μακρά πορεία, η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην ισότητα των φύλων. Τέλος, αναφέρει ότι η Νοτιοανατολική Ευρώπη έχει μείνει πιο πίσω συγκριτικά με άλλες περιοχές της Ευρώπης στο θέμα αυτό καθώς καλείται να αποδημήσει πρώτα άλλου είδους στερεότυπα.

Υφυπουργός Εργασίας αρμόδια για τη δημογραφική πολιτική και την οικογένεια, Αντιπρόεδρος Γυναικών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (EPPWomen) της ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

Πολιτική Επιστήμων – Ερευνήτρια

10 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Η πορεία σας στο χώρο της ισότητας των φύλων είναι μακρά. Έχετε διατελέσει Αντιπρόεδρος του Κέντρου Ερευνών Θεμάτων Ισότητας (ΚΕΘΙ), Γενική Γραμματέας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων και πλέον είστε Υφυπουργός αρμόδια για τη δημογραφική πολιτική και την οικογένεια. Ποια θεωρείται ότι είναι η μεγαλύτερη σύγχρονη πρόκληση που καλείται να αντιμετωπίσει η ελληνική κοινωνία και πολιτεία όσον αφορά την ισότητα των φύλων;

K

αταρχάς είναι σημαντικό να γνωρίζουμε όλες και όλοι ότι στην χώρα μας η ισότητα των φύλων είναι θεσμικά κατοχυρωμένη. Η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην ισότητα των φύλων τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό είναι το αποτέλεσμα των νομοθεσιών περί ίσης μεταχείρισης, της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές και φυσικά των ειδικών μέτρων για την πρόοδο των γυναικών. Λείπουν, όμως, οι συνθήκες ισότητας στην καθημερινότητα. Η ζωή των γυναικών είναι γεμάτη από στερεοτυπικές ανισότητες. Ακόμα κι αν οι γυναίκες συμμετέχουν στην αγορά εργασίας, επωμίζονται σε μεγάλο βαθμό το βάρος των οικογενειακών ευθυνών, των ευθυνών φροντίδας και της απλήρωτης εργασίας. Αυτές οι ευθύνες για τη φροντίδα, αφορούν τόσο τα

@The Network of EUREOPE

παιδιά όσο και άλλα μέλη της οικογένειας που χρειάζονται φροντίδα και μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο χρονοβόρες, προσωρινές ή μόνιμες. Το αποτέλεσμα είναι πολλές γυναίκες να μην αισθάνονται τόσο ελεύθερες στην επιλογή εργασίας τους, να μην έχουν τις ίδιες ευκαιρίες εργασίας με τους άνδρες, να εγκαταλείπουν ή να διακόπτουν την επαγγελματική τους σταδιοδρομία για να φροντίσουν τα παιδιά τους ή/και μέλη της οικογένειάς τους. Έτσι, οι γυναίκες βρίσκονται στο δίλημμα “καριέρα ή οικογένεια”. Για να μην χρειάζεται να απαντούν σε τέτοια διλλήματα, μέσα στο 2020 ανακοινώσαμε το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς» που αφορά κυρίως στη φύλαξη βρεφών ηλικίας από έξι μηνών έως 2,5 ετών και προβλέπει την οικονομική ενίσχυση των εργαζομένων -κυρίως- γονέων, των μονογονέων, των αναδόχων και γενικά της οικογένειας οριζόντια, για τη φύλαξη του παιδιού ή των παιδιών τους, είτε εντός της οικογενειακής εστίας είτε στο σπίτι μιας/ενός παιδαγωγούφύλακα ώστε να διευκολύνουμε τις νέες μητέρες να ξαναβγούν εφόσον το επιθυμούν στην αγορά εργασίας. Αυτό το πρόγραμμα που πρόκειται να τρέξει πιλοτικά τους επόμενους μήνες συμπεριλήφθηκε στην ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ισότητα των φύλων στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως καλή πρακτική, μαζί με το πρόγραμμα «Survivor: Ενίσχυση υπηρεσιών για μετανάστριες και γυναίκες πρόσφυγες επιζήσασες

@political_scientists

@hapscorg

έμφυλης βίας» και το μέτρο της υποχρεωτικής ποσόστωσης με βάση το φύλο στις διοικήσεις των εισηγμένων εταιρειών. Η μεγάλη πρόκληση που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε ως πολιτεία και κοινωνία είναι να εξασφαλίσουμε την ισότητα, ενδυναμώνοντας τις γυναίκες μέχρι να εφαρμοστεί στην καθημερινότητα η πραγματικότητα που επιδιώκει να μας προσφέρει το νομοθετικό πλαίσιο.

Λείπουν, όμως, οι συνθήκες ισότητας στην καθημερινότητα. Η ζωή των γυναικών είναι γεμάτη από στερεοτυπικές ανισότητες.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

11

ΜΑΡΙΑ ΣΥΡΕΓΓΕΛΑ

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020) η πανδημία έχει πλήξει περισσότερο το γυναικείο εργατικό δυναμικό, το χάσμα ανεργίας μεταξύ γυναικών και ανδρών διευρύνεται και παράλληλα καταγράφεται αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας. Έχοντας εμπειρία και σε θέματα ανθρώπινου δυναμικού, ποια προβλέπετε να είναι η επόμενη μέρα της πανδημίας για τις γυναίκες στο χώρο της εργασίας και ποιος είναι ο σχεδιασμός του Υπουργείου Εργασίας για το ζήτημα αυτό;

Σ

ύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στην αγορά εργασίας. Επίσης οι γυναίκες υπερεκπροσωπούνται σε τομείς με χαμηλότερες αποδοχές ή μερικής απασχόλησης και υποεκπροσωπούνται σε θέσεις λήψης αποφάσεων. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης, το ποσοστό της ανεργίας εξαιτίας της πανδημίας είναι διπλάσιο για τις γυναίκες. Ηδη ο Γ.Γ. του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, τόνισε ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή όσον αφορά δράσεις στήριξης για τις γυναίκες και τα κορίτσια από όλα τα κράτη-μέλη. Η χώρα μας έχει μεγάλο ποσοστό γυναικείας ανεργίας και αυτό το βλέπουμε και μέσα από τα συμβουλευτικά κέντρα του Δικτύου Δομών για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών της Γενικής Γραμματείας Δημογραφικής & Οικογενειακής Πολιτικής & Ισότητας των Φύλων. Ενα μεγάλο ποσοστό που απευθύνεται σε αυτά είναι γυναίκες απόφοιτοι ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης, οι οποίες είναι άνεργες ή ανενεργές. Αυτό σημαίνει ότι αν αυτές οι γυναίκες δεν βρουν μία δουλειά για να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους, πολύ δύσκολα θα βγουν από τον κακοποιητικό κύκλο, ακόμα περισσότερο αν έχουν παιδιά. Για αυτό σε συνεργασία με τον ΟΑΕΔ θεσπίσαμε ειδική μοριοδότηση σε προγράμματα του Οργανισμού για τις γυναίκεςθύματα κακοποίησης.

12 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Tα έμφυλα στερεότυπα που σχετίζονται με τον καταμερισμό των ευθυνών φροντίδας αποδεικνύονται συνήθως επιζήμια για τις γυναίκες και τις σταδιοδρομίες τους. Ομοίως, οι στερεοτυπικοί κανόνες αρρενωπότητας εμποδίζουν τους άνδρες να συμμετάσχουν πλήρως στην πατρότητα και στη φροντίδα με την ευρύτερη έννοια.

Το νέο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων που πρόκειται να παρουσιάσουμε σε λίγο καιρό, είναι πλήρως εναρμονισμένο με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων και την αντίστοιχη Στρατηγική του Συμβουλίου της Ευρώπης και προκρίνει ιδιαίτερα την εναρμόνιση της οικογενειακής και προσωπικής ζωής και την ενίσχυση της γυναικείας εργασίας, προκειμένου να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την ισότητα των δύο φύλων στην πράξη.

Κεντρικό ζήτημα στην ατζέντα πολιτικών και ακαδημαϊκών προσώπων είναι οι κοινωνικοί ρόλοι των φύλων και πώς αυτοί θα εξαλειφθούν. Θεωρείται ότι η Ελλάδα έχει προοδεύσει σε αυτό; Οι αντιλήψεις που θέλουν τις γυναίκες υποδεέστερες των ανδρών υπάρχουν εκατονταετίες τώρα. Τέτοια έμφυλα στερεότυπα που δυστυχώς είναι ακόμα παρόντα σε όλους τους τομείς της ζωής επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις επαγγελματικές επιλογές των ανθρώπων και κυρίως των γυναικών. Ειδικότερα, τα έμφυλα στερεότυπα που σχετίζονται με τον καταμερισμό των ευθυνών φροντίδας αποδεικνύονται συνήθως επιζήμια για τις γυναίκες και τις σταδιοδρομίες τους.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Ομοίως, οι στερεοτυπικοί κανόνες αρρενωπότητας εμποδίζουν τους άνδρες να συμμετάσχουν πλήρως στην πατρότητα και στη φροντίδα με την ευρύτερη έννοια. Εμείς στο νέο εργασιακό νομοσχέδιο, που βρίσκεται υπό επεξεργασία, συμπεριλαμβάνουμε την εναρμόνιση της εθνικής νομοθεσίας με την Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για τους γονείς και τους φροντιστές. Περιλαμβάνεται για πρώτη φορά, άδεια πατρότητας και συμπληρώνεται το νομοθετικό πλαίσιο των γονικών αδειών και των λοιπών διευκολύνσεων για γονείς και φροντιστές καθώς και της προστασίας από την απόλυση των γονέων. Επιπλέον, το Υπουργείο Παιδείας έχει προχωρήσει στη συγκρότηση ενός μαθήματος Σεξουαλικής Αγωγής το οποίο θα είναι υποχρεωτικό. Εχει ξεκινήσει πιλοτικά και στο πλαίσιό του διδάσκονται και μαθήματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης και μαθήματα για την ισότητα των φύλων και θέλουμε να διδαχθεί σε όλη τη χώρα. Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει βγάλει ειδικές δράσεις για το τι πρέπει να συμβαίνει ως προς αυτά τα θέματα. Η εκρίζωσή ωστόσο των στερεοτύπων είναι μια διαδικασία μακρόχρονη, στην οποία θα πρέπει να συμμετέχουμε όλες και όλοι ώστε να κάνουμε την ισότητα μια ζώσα καθημερινότητα.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

13

ΜΑΡΙΑ ΣΥΡΕΓΓΕΛΑ

Σε άρθρο σας στην εφημερίδα «Παραπολιτικά» αναφερόμενη στο ελληνικό “me too” αναφέρετε ότι «είναι μία ιστορική στιγμή για να σταθούμε δίπλα στα θύματα και να δημιουργήσουμε μία θεσμική και κοινωνική ασπίδα προστασίας». Είναι η ελληνική κοινωνία έτοιμη να αποδεχθεί ουσιαστικά την ισότητα των φύλων σε όλους τους τομείς; Πώς μπορεί η ελληνική πολιτεία να συμβάλει στην αλλαγή νοοτροπίας; Mε την συγκλονιστική αποκάλυψη της Σοφίας Μπεκατώρου βρήκαν πολλές γυναίκες (αλλά και άνδρες) το θάρρος, τη δύναμη, την ελπίδα να αποκαλύψουν τις εφιαλτικές εμπειρίες πάσης φύσεως κακοποίησης και παρενόχλησης που δέχθηκαν. Αυτή η αλυσιδωτή αντίδραση αποκαλύψεων δημιούργησε το ελληνικό #metoo. Η ελληνική κοινωνία αγκάλιασε αυτό το σπουδαίο κίνημα. Αν έχει αξία το momentum του “Γιατί τώρα;» είναι μόνον γιατί η απάντηση που αυταπόδεικτα δίνεται είναι γιατί τώρα υπάρχει ένα κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον που ακούει, στηρίζει, προστατεύει, ενημερώνει για τα δικαιώματά τους και έχει τα ευαίσθητα αντανακλαστικά να προχωρήσει σε επιπλέον- υπέρ τους- μέτρα. Όμως αξίζει να σημειώσουμε ότι η ελληνική πολιτεία ήταν εδώ για όλες τις γυναίκες και πριν τη «γέννηση» του #metoo. Από το

14 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

προηγούμενο lockdown υπήρχε μια τεράστια επικοινωνιακή καμπάνια από την πλευρά της κυβέρνησης. Αφορούσε περισσότερο την ενδοοικογενειακή βία, αλλά είχαμε και περιπτώσεις έμφυλης βίας. Η γραμμή 15900, τα συμβουλευτικά κέντρα και οι ξενώνες φιλοξενίας αφορούν και τα δύο, όμως αρχικά δώσαμε έμφαση στην ενδοοικογενειακή βία, γιατί είχαμε δει από lockdowns στο εξωτερικό ότι εκεί υπήρχε έξαρση. Τα στόματα άνοιξαν. Οι καταγγελίες τετραπλασιάστηκαν. Όλο αυτό το δίκτυο δομών στήριξης εντάσσεται σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα και φροντίσαμε να συνεχιστεί μέχρι το ’23 για να δούμε πώς θα περάσει στον τακτικό προϋπολογισμό του κράτους. Το σημαντικό για μας ως πολιτεία και ως Υπουργείο είναι να ξέρουν τα θύματα πού να απευθύνονται, να φτάσει αυτή η γνώση και στο πιο απομακρυσμένο χωριό. Γι’ αυτό δημιουργήθηκε και η πλατφόρμα metoo.gr, μία κεντρική διαδικτυακή πύλη όπου θα συγκεντρώνονται όλες οι πληροφορίες και όλες οι πολιτικές μας γύρω από αυτό το θέμα. Σύντομα θα έρθει προς κύρωση στη Βουλή η σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, του ILO, για την εξάλειψη της βίας και της παρενόχλησης, ενώ σε συμφωνία με τους κοινωνικούς εταίρους, θεσπίζουμε υποχρεωτικούς κώδικες δεοντολογίας σε κάθε επιχείρηση, με προβλέψεις για τη συμπεριφορά και κυρώσεις σε όσους δεν τις τηρούν. Πρόκειται για ένα πλέγμα κανόνων που θα αφορά όλους και όλες οριζόντια και

θα περιλαμβάνει τη δημιουργία ειδικού φορέα για να γίνονται καταγγελίες. Για όλα αυτά τα μέτρα όμως οι εργαζόμενοι/ες οφείλουν να γνωρίζουν τα δικαιώματά τους. Η κοινωνία αλλάζει και η πολιτεία στέκεται ουσιαστικός αρωγός αυτής της σπουδαίας αλλαγής.

@The Network of EUREOPE

Οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης έχοντας να αποδημήσουν διαφορετικά στερεότυπα στις κοινωνίες τους, έχουν μείνει πιο πίσω.

@political_scientists

@hapscorg

Έχετε υπηρετήσει σε νευραλγικές θέσεις τόσο στον ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο τομέα. Υπάρχουν διαφορές στην αντιμετώπιση των φύλων στους δύο αυτούς τομείς; Ολες οι υπηρεσίες του Δημόσιου Τομέα και όλες οι επιχειρήσεις του Ιδιωτικού οφείλουν να προωθούν την αρχή της ισότητας των φύλων και την αρχή της ίσης μεταχείρισης και καταπολέμηση των διακρίσεων με βάση το φύλο. Και στους δύο τομείς έχει σημειωθεί πρόοδος αλλά υπάρχει ακόμα ανάγκη εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης προσωπικού και διευθυντικών στελεχών ώστε να δημιουργηθεί η κουλτούρα της ισότητας στους όρους εργασίας, στην αμοιβή, στις ευκαιρίες.

Ως Αντιπρόεδρος Γυναικών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (EPP Women) θεωρείτε ότι υπάρχει απόκλιση ως προς την πρόοδο στο ζήτημα της ισότητας των φύλων μεταξύ της Νοτιοανατολικής Ευρώπης - Βαλκανίων και των υπόλοιπων Ευρωπαϊκών κρατών; Αν ναι, πού αποδίδετε την αιτία και ποιες πρωτοβουλίες προτείνετε να ληφθούν σε Ευρωπαϊκό επίπεδο; Ορισμένες χώρες τα καταφέρνουν καλύτερα από άλλες στον τομέα της ισότητας των φύλων μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για παράδειγμα οι βόρειες χώρες έχουν κάνει μεγάλα βήματα στην ισότητα. Πιο συγκεκριμένα οι σκανδιναβικές χώρες έχουν χτίσει εδώ και δεκαετίες

@The Network of EUREOPE

μία κουλτούρα που έχει εμπεδώσει την ισότητα στην καθημερινότητα. Οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης έχοντας να αποδομήσουν διαφορετικά στερεότυπα στις κοινωνίες τους, έχουν μείνει πιο πίσω. Παρολ’ αυτά οι χώρες του Νότου έχουν σημειώσει πρόοδο, με τη Γαλλία να δίνει το σύνθημα με τη νομοθεσία της για την εναρμόνιση επαγγελματικής- οικογενειακής ζωής και τους μπαμπάδες να αναλαμβάνουν βάρη της οικογένειας. Πολλές δυνατότητες των γυναικών παραμένουν αναξιοποίητες λόγω των σημαντικών ανισοτήτων μεταξύ των φύλων σε ολόκληρη την ΕΕ. Εάν επιθυμούμε να δημιουργήσουμε μια πιο ισχυρή, δίκαιη και ενωμένη Ευρώπη, οφείλουμε να εξαλείψουμε τις ανισότητες αυτές.

Μέχρι να γίνει η ισότητα μια ζώσα καθημερινότητα. Ο καθένας μας έχει τη δύναμη να κάνει τη διαφορά στο δικό του περιβάλλον και στον κόσμο.

Τέλος, ποια συμβουλή θα δίνατε σε όλους τους πολίτες ανεξαρτήτως φύλου σχετικά με το ζήτημα της ισότητας των φύλων; Δεν αρκεί μόνον η προσπάθεια της Πολιτείας, είναι απαραίτητη και η ατομική ευαισθητοποίηση, στο σπίτι, στον χώρο εργασίας, στις κοινωνικές μας συναναστροφές, παντού. Πρέπει να αναγνωρίζουμε το πρόβλημα της ανισότητας, να το αναδεικνύουμε και να παίρνουμε καθαρή θέση. Άνδρες και γυναίκες. Ατομικά και συλλογικά. Στην καθημερινότητα μας, στο δημόσιο λόγο. Μέχρι να γίνει η ισότητα μια ζώσα καθημερινότητα. Ο καθένας μας έχει τη δύναμη να κάνει τη διαφορά στο δικό του περιβάλλον και στον κόσμο.

@political_scientists

@hapscorg

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

15

Συνέντευξη

ΜΑΡΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΑΚΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειον Πανεπιστήμιο, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γυναικών Πανεπιστημιακών (ΕΛΕΓΥΠ) της ΔΡ. ΗΛEΚΤΡΑΣ ΣΙΜΙΤΣH

Ε

Πολιτικός Επιστήμονας, Επισκέπτρια-Ερευνήτρια στο ΠΕΔιΣ, Υπεύθυνη διαχείρισης προγραμμάτων ΕΕ

ίχα την τιμή να συνομιλήσω με την Μαρία Στρατηγάκη για ένα ζήτημα που απασχολεί εδώ και δεκαετίες, αυτό της ισότητας των φύλων. Η Μαρία Στρατηγάκη είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γυναικών Πανεπιστημιακών (ΕΛΕΓΥΠ). Από το 2009 έως το 2012 υπηρέτησε ως Γενική Γραμματέας Ισότητας των Φύλων του Υπουργείου Εσωτερικών. Την περίοδο 1991-1999 εργάστηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Τμήμα Ίσων Ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Διετέλεσε Γενική Διευθύντρια του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ) από το 1999 έως το 2002, καθώς επίσης και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Σπουδών Φύλου του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής από το 2006 έως το 2009.

Τα πρώτα βήματα της ενασχόλησης της με θέματα ισότητας φύλων

Η

συζήτησή μας ξεκίνησε όταν ρωτήθηκε για την πορεία της μέχρι και σήμερα. Ανέφερε ότι άρχισε να ασχολείται με τις πολιτικές ισότητας λόγω των συγκυριών της εποχής στη δεκαετία του 1990 καθώς τότε είχαν αρχίσει να διαμορφώνονται τα πρώτα αρχικά μέτρα και συνεπώς υπήρχε αρκετό πρόσφορο έδαφος για τις γυναίκες να συντελέσουν στη διαμόρφωση πολιτικών σε θέματα ισότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Βέβαια η πορεία της δεν σταμάτησε εκεί καθώς

επιστρέφοντας από τις Βρυξέλλες, όπου ασχολήθηκε με τη διαμόρφωση πολιτικών για την ισότητα των φύλων, και μετά την εκλογή της ως μέλος του διδακτικού προσωπικού του Παντείου, θεώρησε ότι η ακαδημαϊκή πορεία είναι αναγκαίο να συνδυαστεί με την συμμετοχή σε όργανα πολιτικής για την κοινωνική πολιτική ώστε να μπορεί να συμβάλλει και αυτή στη διαμόρφωση μέτρων που θα προωθούν την ισότητα, και αυτός ήταν ο βασικός λόγος της μετέπειτα πορείας που ακολούθησε.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση της κατάταξης των 27 κρατών μελών ως προς την ισότητα των φύλων. Η πορεία της Ελλάδας στις πολιτικές ισότητας και οι επιπτώσεις της πανδημίας

Z

ητήσαμε να σχολιάσει τόσο τη θέση της Ελλάδας σε θέματα ισότητας, τη διασύνδεση με την Ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική καθώς και την ισότητα στην ερεύνα, θέματα που αναλύθηκαν στη συνέχεια. Η Μαρία Στρατηγάκη, έχοντας, αναπτύξει βαθιά γνώση για τις πολιτικές ισότητας των φύλων παρέθεσε στοιχεία τα οποία περιγράφουν την πορεία της Ελλάδας προς αυτή τη κατεύθυνση. Σημείωσε ότι η Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία του 2020, βρίσκεται στην τελευταία θέση της κατάταξης των 27 κρατών μελών ως προς την ισότητα των φύλων σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Ισότητας (EIGE 2020α). Αν και η Ελλάδα έχει κάνει θετικά βήματα στον τομέα της ισότητας για παράδειγμα στην απασχόληση, η γενικότερη επίδοση της κρίνεται προβληματική, ασχέτως αν συμβαδίζει με τα διεθνή κείμενα ήδη από το 1975 και έχοντας συμπληρώσει 40 χρόνια ως μέλος της ΕΕ. Η Ελλάδα, σε μη δεσμευτικές υποχρεώσεις, προσαρμόζεται ατελώς στις διεθνείς συστάσεις αναπτύσσοντας σημαντικές αντιστάσεις και

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

αλλοιώνοντας συχνά τον πυρήνα των πολιτικών. Ανέφερε ότι ευτυχώς υπάρχουν και αρκετές εξαιρέσεις, κυρίως γυναικών, οι οποίες αντιλαμβανόμενες τη σημασία των έργων και παρεμβάσεων για την ισότητα στη δημόσια πολιτική επιχείρησαν εκσυγχρονιστικές αλλαγές στον τομέα των έμφυλων ανισοτήτων. Δυστυχώς όμως, συμπλήρωσε ότι, η πρόσφατη υγειονομική κρίση έφερε αρνητικά αποτελέσματα κυρίως ως προς τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας. Επιβεβαίωσε ότι έχουν αυξηθεί κατά πολύ οι εγκλήσεις για βοήθεια γυναικών που υπέστη κακοποίηση, και όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Λόγω του εγκλεισμού αυξήθηκαν τα περιστατικά βίας καθώς δεν υπάρχει δυνατότητα εκτόνωσης ενώ τα όρια υπομονής μειώνονται. Ο περιορισμός εμφάνισε μια κατάσταση η οποία προϋπήρχε αλλά δεν φαινόταν τόσο έντονα. Το γεγονός αυτό όμως σημείωσε ότι μπορεί να ευαισθητοποιήσει και να ενδυναμώσει περισσότερο τα κέντρα λήψης αποφάσεων ώστε να δρομολογήσουν μέτρα και πολιτικές ενίσχυσης των γυναικών, τόσο στην απασχόληση όσο και σε θέσεις και κέντρα λήψης αποφάσεων. ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

17

ΜΑΡΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΑΚΗ

Η γενικότερη συμβολή της Ευρώπης στην προώθηση της Ισότητας

Κ

αθώς αναφέρθηκε στις αδυναμίες της Ελλάδας να συμβαδίσει με τις ευρωπαϊκές και διεθνείς πολιτικές, ρωτήθηκε για την συμβολή της Ευρώπης στις πολιτικές προώθησης της Ισότητας. Η κα Στρατηγάκη ανέφερε ότι η ΕΕ εντάσσει τις πολιτικές ισότητας στα θεσμικά της κείμενα, ήδη από την Συνθήκη της Ρώμης όπου ορίζει την ίση αμοιβή στην απασχόληση, και στη συνέχεια επεκτάθηκε σε όλο το πρίσμα δραστηριοτήτων της. Η Ένωση με τις θετικές δράσεις προωθεί τη συμμετοχή των γυναικών, την συμφιλίωση εργασίας και οικογένειας, την ισόρροπη συμμετοχή των γυναικών και ανδρών στα κέντρα των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών αποφάσεων, και με την

ένταξη της διάστασης του φύλου και του στόχου της ισότητας σε όλες τις πολιτικές (gender mainstreaming) με ουσιαστικές παρεμβάσεις σε τρεις κεντρικές ευρωπαϊκές πολιτικές για την απασχόληση, την έρευνα, τις εξωτερικές σχέσεις και την αναπτυξιακή βοήθεια. Ουσιαστικής σημασίας είναι η ανάδειξη της ισότητας των φύλων στο 5ετές πρόγραμμα της Επιτροπής για τη «Στρατηγική για μια Ένωση Ισότητας» για την περίοδο 2020-2025 όπου προωθεί το gender budgeting στο κοινοτικό προϋπολογισμό, και επικροτεί την αύξηση των γυναικών στα κέντρα αποφάσεων όπως το Ευρωκοινοβούλιο, την Επιτροπή και την διοίκηση των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, δίνοντας το καλό παράδειγμα για τα Κράτη Μέλη να ακολουθήσουν.

H Επιτροπή για την έρευνα ετοιμάζει ένα σύστημα επιβράβευσης για την προώθηση της Ισότητας των φύλων. Η προώθηση της Ισότητας στην Έρευνα

Ε

δική μνεία παρέθεσε για την ευρωπαϊκή πολιτική για την έρευνα, όπου χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πρόσφατο μέτρο του χρηματοδοτικού προγράμματος Horizon 2020 στον Κανονισμό του οποίου ενέταξε το gender mainstreaming στο περιεχόμενο της έρευνας και την ισόρροπη συμμετοχή στις επιτροπές αξιολόγησης, ενώ κριτήριο επιλεξιμότητας των φορέων αποτελεί και η κατάρτιση και εφαρμογή Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων στους χρηματοδοτούμενους οργανισμούς. Η δραστηριότητα όμως αυτή δεν ήρθε απότομα καθώς η απαρχή χρονολογείται από τη δεκαετία του ’90 όπου για παράδειγμα η Ευρωβουλεύτρια Eryl Margaret McNally και η Επίτροπος Edith Cresson εισήγαν το

18 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

Πρόγραμμα δράσεων για την αύξηση των γυναικών στην έρευνα, ενώ συνέχισε την επόμενη δεκαετία με τις αξιολόγηση προτάσεων ως προς την ένταξη του φύλου και ως προς τον αριθμό των γυναικών ερευνητριών, με ποσοστώσεις 40% γυναικών σε όργανα και επιτροπές, συνέχισε με αναλύσεις στην εκπαίδευση και αγορά εργασίας σε μια προσπάθεια κατανόησης των λόγων διαρροής στη συμμετοχή των γυναικών. Στη δεκαετία του 2010 έθεσε την οριζόντια διάσταση του φύλου ως κριτήριο αξιολόγησης των ερευνητικών προγραμμάτων, και φτάσαμε στο σήμερα όπου η Επιτροπή για την έρευνα ετοιμάζει ένα σύστημα επιβράβευσης για την προώθηση της Ισότητας των φύλων (European Award System for Gender Equality).

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Γενικές παρατηρήσεις για την σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη

H

κα Στρατηγάκη διαπιστώνει ότι για την Ελλάδα, ως ακόμη πατριαρχική κοινωνία, η Ευρώπη μέσω των πολιτικών για την Ισότητα υπήρξε όχι μόνον εμπνεύστρια αλλά και οδηγός. Εδώ εξαιρείται η νομοθεσία για την οικογένεια και για την ενδοοικογενειακή βία, θεματικές στις οποίες η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα, αλλά ήρθαν ως άμεσο αποτέλεσμα των πιέσεων του γυναικείου κινήματος της μεταπολίτευσης. Χωρίς τη στήριξη της Ευρώπης δεν θα είχε νομοθετηθεί η ισότητα στις εργασιακές σχέσεις, η ισότητα στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, οι ρυθμίσεις για την σεξουαλική παρενόχληση, ενώ δεν θα υπήρχε η ευρεία χρηματοδότηση προγραμμάτων και δομών φροντίδας και το δίκτυο υποδομών για την καταπολέμηση της βίας στο πλαίσιο μια ενιαίας ευρωπαϊκής πολιτικής.

Για την Ελλάδα η Ευρώπη μέσω των πολιτικών για την Ισότητα υπήρξε όχι μόνον εμπνεύστρια αλλά και οδηγός.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

19

Συνέντευξη

ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΑΖΑΡΤΖΗ Πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Διεθνούς Συμφώνου των Ηνωμένων Εθνών του 1966 για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα, Καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

της ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

Πολιτική Επιστήμων – Ερευνήτρια 20 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Η

κα Παζαρτζή μου έκανε τη εξαιρετική τιμή να έχουμε μία προσωπική συζήτηση στα πλαίσια της οποίας απάντησε με πολλή χαρά στις ερωτήσεις που της τέθηκαν. Με ιδιαίτερη προθυμία να συμβάλλει στο έργο του περιοδικού, αποδέχθηκε την πρότασή μου συμβάλλοντας καθοριστικά στην ήδη πλούσια σύνθεση του παρόντος ενθέτου. Αναφέρθηκε στην κατάσταση της Ελλάδας ως προς την ισότητα των φύλων και τη θέση της στην παγκόσμια κλίμακα. Σχολίασε το έργο της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και τόνισε ότι η τρέχουσα υγειονομική κρίση ανέδειξε ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι αλληλένδετα ενώ κύριος φόβος της για την επόμενη μέρα είναι να μη μετεξελιχθούν οι εξαιρετικές καταστάσεις που ζούμε σε νέα «κανονικότητα». Ακόμα, σχολίασε ζητήματα της εγχώριας επικαιρότητας (Πανεπιστημιακή αστυνόμευση, προσφυγικό). Τέλος, έδωσε συμβουλές σε όσους και όσες θέλουν να ακολουθήσουν μία πορεία αντίστοιχη με τη δική της. Η Φωτεινή Παζαρτζή είναι Καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και έχει διδάξει σε πολλά μεγάλα Πανεπιστήμια του εξωτερικού. Πρόσφατα, εξελέγη Πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Διεθνούς Συμφώνου των Ηνωμένων Εθνών του 1966 για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα.

Πρόσφατα εκλεχθήκατε Πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Διεθνούς Συμφώνου των Ηνωμένων Εθνών του 1966 για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα. Το γεγονός αυτό μπορεί να αποτελέσει ένδειξη ή επιβεβαίωση της στροφής στην ανάληψη σημαντικών θέσεων σε όλους τους τομείς εξίσου από άτομα όλων των φύλων;

Μ

ε αφορμή τη φετινή επέτειο της Ημέρας της Γυναίκας, δημοσιοποιήθηκαν από τον ΟΗΕ μεταξύ άλλων τα ποσοστά εκπροσώπησης γυναικών σε θέσεις υψηλής ευθύνης, τα οποία παραμένουν χαμηλά, και αυτό παγκόσμια, όχι μόνο στη χώρα μας. Φέτος, οι Γυναίκες των Ηνωμένων Εθνών (UN Women) έχουν θέσει ως κεντρική θεματική της χρονιάς: «Γυναίκες σε θέσεις ευθύνης προς ένα ισότιμο μέλλον στην εποχή COVID-19». Επιχειρείται λοιπόν να αναδειχθεί ακόμη μια φορά η ανάγκη ισορροπίας στην εκπροσώπηση των φύλων σε όλα τα κομμάτια της κοινωνίας, σε θέσεις ευθύνης, πολιτικές, και αλλού. Σε ό,τι αφορά την εκλογή μου, είναι αλήθεια ότι στην ιστορία της Επιτροπής (από το 1999), έχουν διατελέσει πρόεδροι μόνο τέσσερεις γυναίκες, οπότε αισθάνομαι ιδιαίτερη τιμή που με επέλεξαν οι συνάδελφοί μου για τη θέση αυτή.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Τα κράτη υποδεικνύουν τους υποψήφιους, επομένως μεγάλο ρόλο έχουν και τα κράτη στο αν θα υποδείξουν άνδρα ή γυναίκα.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

21

ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΑΖΑΡΤΖΗ

Πώς μπορεί κάποιος/α να ακολουθήσει αντίστοιχη με τη δική σας σταδιοδρομία; Τι συμβουλή θα δίνατε σε νέους, και ειδικότερα σε νέες γυναίκες, που στοχεύουν σ’ αυτό;

M

ε ρωτούν συχνά οι φοιτητές μου το ίδιο ερώτημα. Ο κλάδος του δημοσίου διεθνούς δικαίου αναδεικνύεται πρόσφατα ως πεδίο που μπορεί να προσφέρει επαγγελματικές ευκαιρίες, πέραν της ακαδημαϊκής. Σίγουρα κάποιος χρειάζεται να έχει κάνει σπουδές στο αντικείμενο και να έχει προσόντα τα οποία στην εποχή μας συνεχώς είναι και πιο απαιτητικά. Πρέπει επίσης να έχει εποπτεία των διαφόρων διεθνών και περιφερειακών οργανισμών, ώστε να ενημερώνεται για τις θέσεις που ανοίγουν. Σε ό,τι αφορά τον ΟΗΕ, για παράδειγμα, προκηρύσσονται εξετάσεις κατά καιρούς οι οποίες γνωστοποιούνται και στην Ελλάδα. Βοηθάει επίσης– αν και είναι δύσκολο για τους νέους σήμερα λόγω των οικονομικών δυσκολιών – η επιδίωξη πρακτικής άσκησης σε διεθνείς οργανισμούς, χωρίς αμοιβή

συνήθως. Το ίδιο ισχύει και για θέσεις σε Ευρωπαϊκά όργανα. Για να γίνει κάποιος μέλος σε όργανο όπως είναι η Επιτροπή στην οποία ανήκω, καταρχήν πρέπει να προταθεί η υποψηφιότητά του από το κράτος του, δηλαδή η χώρα σου σε προτείνει. Το 2014, με πρότεινε η Ελλάδα ως υποψήφια και με στήριξε το Υπουργείο Εξωτερικών και η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στον ΟΗΕ. Στη συνέχεια εκλέχθηκα από τη Γενική Συνέλευση των κρατών-μερών. Τα κράτη υποδεικνύουν τους υποψήφιους, επομένως μεγάλο ρόλο έχουν και τα κράτη στο αν θα υποδείξουν άνδρα ή γυναίκα. Γίνονται προσπάθειες να εκλέγονται γυναίκες, χωρίς όμως αυτό να είναι πάντα εφικτό. Αλλά σίγουρα η ανάδειξη γυναικών στα όργανα αυτά είναι πιο συχνή απ’ότι στο παρελθόν.

Υπάρχουν έντονες διαφοροποιήσεις ως προς την υιοθέτηση και ουσιαστική εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανάλογα με τη γεωγραφία του πλανήτη; Σε ποιες γεωγραφικές περιοχές ή και συγκεκριμένες χώρες η Επιτροπή στρέφει την προσοχή της αναφορικά με το θέμα;

Η

Επιτροπή είναι το όργανο ελέγχου της συμμόρφωσης των κρατών προς το Διεθνές Σύμφωνο των Ηνωμένων Εθνών του 1966 για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα. Η αρμοδιότητά της εκτείνεται στα κράτη που είναι μέρη του Συμφώνου, σήμερα 173 κράτη. Δε θα μπορούσα να πω ότι στοχεύει συγκεκριμένες χώρες. Το έργο της Επιτροπής είναι η εξέταση των εκθέσεων που υποβάλλουν τα κράτη-μέρη και στέκεται εξίσου αυστηρή

22 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

προς όλα τα κράτη, εκεί όπου χρειάζεται. Επίσης η Επιτροπή εκδικάζει και ατομικές προσφυγές προσώπων που επικαλούνται παραβιάσεις των διεθνώς προστατευομένων δικαιωμάτων τους από το κράτος τους, και υιοθετεί αποφάσεις. Κάθε χώρα εμφανίζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα ενώπιον της Επιτροπής και αξιολογείται ως προς την ουσιαστική εφαρμογή των διεθνών της υποχρεώσεων προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Υπάρχουν πλέον τρεις γενιές ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αν και συχνά στο δημόσιο λόγο θεωρείται δεδομένο ότι τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα, δηλαδή τα δικαιώματα πρώτης γενιάς, είναι καλά εδραιωμένα στις ονομαζόμενες «αναπτυγμένες» χώρες, συχνά παρατηρείται καταπάτησή τους. Που αποδίδετε αυτή τη συνθήκη και τι μπορεί να κάνει η Επιτροπή προκειμένου να ενισχύσει την πορεία προς μία ουσιαστικότερη εφαρμογή της Οικουμενικής Διακήρυξης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων; Σε ποιο στάδιο βρίσκονται τα δικαιώματα δεύτερης και τρίτης γενιάς;

Π

ρόσφατα η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων υιοθέτησε ένα Γενικό Σχόλιο για το δικαίωμα στη ζωή, όπου το ύψιστο αυτό δικαίωμα ερμηνεύεται με ευρύ τρόπο. Δίδεται έμφαση στις θετικές υποχρεώσεις των κρατών να προστατεύουν τη ζωή, οπότε αυτό έχει και επιπτώσεις σε ζητήματα όπως η υγεία και άλλα. Η πρόσφατη πανδημία έχει αναδείξει ότι τα δικαιώματα είναι αλληλένδετα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, είτε αστικά και πολιτικά

είτε οικονομικά και κοινωνικά πρέπει να αντιμετωπίζονται με ολιστική προσέγγιση. Νομίζω ότι η πρόσφατη πανδημία ανέδειξε την αλληλεξάρτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με τον πιο έντονο τρόπο. Προκειμένου να αντιμετωπισθεί η υγειονομική κρίση, τα κράτη βρέθηκαν στην ανάγκη να προβούν σε στάθμιση δικαιωμάτων, αλλά στάθμιση και ισορροπία, όπως βλέπουμε, είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθούν.

Δε θα μπορούσα να πω ότι στοχεύει συγκεκριμένες χώρες. Το έργο της Επιτροπής είναι η εξέταση των εκθέσεων που υποβάλλουν τα κράτη-μέρη και στέκεται εξίσου αυστηρή προς όλα τα κράτη, εκεί όπου χρειάζεται.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

23

ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΑΖΑΡΤΖΗ

Αναφερθήκατε στην πανδημία. Ποια πιστεύετε ότι θα είναι η επόμενη μέρα μετά την πανδημία για τα ανθρώπινα δικαιώματα;

Φ

οβάμαι ότι δεν έχουμε φτάσει ακόμα στην επόμενη μέρα, παρά το γεγονός ότι, σε σύντομο μάλιστα διάστημα, η επιστήμη κατάφερε να παράξει εμβόλια. Οι συνθήκες που έχουμε βιώσει είναι για την εποχή μας πρωτόγνωρες. Οι επιπτώσεις φάνηκαν σχεδόν αμέσως από τον Μάρτιο 2020, όταν πολλά κράτη κήρυξαν κατάσταση ανάγκης, και προέβησαν στη λήψη μέτρων που παρεκκλίνουν των υποχρεώσεων προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων και σε περιστολές πολλών δικαιωμάτων, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την πανδημία. Τα όργανα ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ σχεδόν άμεσα έσπευσαν να υπενθυμίσουν στα κράτη ότι

η δυνατότητα παρεκκλίσεων λόγω της πανδημίας COVID-19, δεν είναι απεριόριστη, επιτρέπεται κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, δεν πρέπει να περιστέλλονται θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς επίσης πρέπει οι παρεκκλίσεις να έχουν προσωρινό χαρακτήρα. Ο κύριος φόβος της επόμενης μέρας είναι οι εξαιρετικές καταστάσεις που ζούμε να μη μετεξελιχθούν σε νέα ‘κανονικότητα’. Εξάλλου, την επόμενη μέρα θα ανακύψει και ζήτημα διεθνούς αλληλεγγύης, με αφορμή τον εμβολιασμό. Πρέπει να δοθεί η δυνατότητα να εμβολιαστεί όλος ο πληθυσμός σε όλες τις ηπείρους γιατί πρόκειται για παγκόσμια πανδημία που δεν γνωρίζει σύνορα, και τελικά δεν θα εκλείψει αν δεν υπάρξει παγκόσμια αντιμετώπιση.

Ο κύριος φόβος της επόμενης μέρας είναι οι εξαιρετικές καταστάσεις που ζούμε να μη μετεξελιχθούν σε νέα ‘κανονικότητα’. Εξάλλου, την επόμενη μέρα θα ανακύψει και ζήτημα διεθνούς αλληλεγγύης, με αφορμή τον εμβολιασμό. Σημειώνεται από την Επιτροπή ότι παρά την ποσόστωση του 1/3 για τις γυναίκες υποψήφιες στις εκλογές, συνεχίζει να υπάρχει υποαντιπροσώπευσή τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων τόσο στα νομοθετικά όσο και στα εκτελεστικά όργανα. Συγκεκριμένα, μετά τον τελευταίο κυβερνητικό ανασχηματισμό, στην ελληνική κυβέρνηση υπάρχουν 10 γυναίκες και 49 άνδρες. Ένα ακόμα σημαντικό θέμα είναι ο δυσανάλογος αντίκτυπος της οικονομικής κρίσης και των μέτρων λιτότητας στις γυναίκες έναντι των ανδρών. Ταυτόχρονα, καταγράφεται μισθολογική απόκλιση μεταξύ των φύλων, με τις γυναίκες να υπερεκπροσωπούνται σε εργασίες μερικής απασχόλησης. Με ποιον τρόπο μπορεί τόσο η πολιτεία όσο και η κοινωνία να την αντιμετωπίσει;

Π

ροσωπικά έχω πρόβλημα με την ποσόστωση. Τη θεωρώ και αυτή μία μορφή διάκρισης. Είναι παρόλα ταύτα ένας μηχανισμός προκειμένου τα κράτη να ωθήσουν προς τη συμμετοχή όλων των φύλων εξίσου. Βγήκαν πρόσφατα με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας στοιχεία από τον ΟΗΕ, ότι η συμμετοχή των γυναικών στα εθνικά κοινοβούλια σε παγκόσμια κλίμακα είναι 24%. Και εμείς είμαστε κάπου εκεί. Δεν είμαστε στη χειρότερη των καταστάσεων, είναι γενικά

24 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

χαμηλά τα ποσοστά. Αυτό νομίζω θα λυθεί με το χρόνο, με τη σταδιακή εξάλειψη στερεοτύπων στη κοινωνία, και παράλληλα με την ενίσχυση δομών υποστήριξης των γυναικών, οι οποίες είναι συχνά επιφορτισμένες με πολλούς ρόλους. Όσον αφορά την πολιτεία θα πρέπει να εφαρμοστούν οριζόντιες πολιτικές με στόχο την ισότιμη αντιμετώπιση όλων, χωρίς διάκριση. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και οι ΜΚΟ είναι πολύ δραστήριες σε αυτά τα θέματα στη χώρα μας.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Πιστεύετε ότι η εκλογή στο ανώτατο πολιτικό αξίωμα της χώρας (Προεδρία της Δημοκρατίας) μιας γυναίκας σηματοδοτεί μεταβολή της νοοτροπίας που αναγνωρίζει την πολιτική ως αποκλειστικά Aσφαλώς είναι ένα θετικό, εμβληματικό, βήμα προς τη κατεύθυνση αυτή. Όμως, η εκπροσώπηση γυναικών στη κυβέρνηση παραμένει ακόμη χαμηλή.

Το τελευταίο χρονικό διάστημα τα ελληνικά δημόσια Πανεπιστήμια βρίσκονται στο προσκήνιο καθώς συζητούνται ή και υλοποιούνται αλλαγές, όπως η δημιουργία Πανεπιστημιακής Αστυνομίας. Εσείς έχετε σπουδάσει στο ελληνικό Πανεπιστήμιο και είστε Καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ. Θεωρείτε ότι η τρέχουσα κατάσταση θα αποτελέσει ευκαιρία ανανέωσης ή μία νέα δύσκολη πρόκληση για τα δημόσια Πανεπιστήμια;

Α

πό το 1993 που πρωτοδιορίστηκα στο Πανεπιστήμιο έχω ακούσει και έχω ζήσει πάρα πολλές αλλαγές νομοθεσίας για τα ΑΕΙ. Κάθε κυβέρνηση έρχεται με ένα νέο πρόγραμμα αλλά κάπου στην πορεία χανόμαστε και δεν ξέρουμε τι ισχύει και μιλάω απολύτως πρακτικά και όχι πολιτικά. Ως προς την ποιότητα και ως προς την ουσία τα ελληνικά πανεπιστήμια δεν υστερούν έναντι των πανεπιστημίων της αλλοδαπής. Σύμφωνα με πρόσφατη κατάταξη, η Νομική Σχολή Αθηνών βρίσκεται ανάμεσα στις 200 καλύτερες νομικές σχολές παγκοσμίως. Εκεί που υστερεί η χώρα είναι στις δομές, στις εγκαταστάσεις, στις βιβλιοθήκες και στον

περιορισμένο αριθμό διδασκόντων σε σχέση με τον αριθμό των φοιτητών. Όσον αφορά το ζήτημα της αστυνόμευσης, πράγματι σε όλα τα μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού υπάρχει φύλαξη. Σε όλα τα πανεπιστήμια που έχω επισκεφθεί, υπάρχει κάποιος στην είσοδο που σε ρωτάει που πηγαίνεις, στην Κίνα, στην Αγγλία, στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στη Γερμανία, στην Ισπανία, στην Ιταλία, στις ΗΠΑ, κλπ. Βέβαια θεωρώ ότι μπορούν να έχουν τη δική τους φύλαξη τα Πανεπιστήμια. Εκεί έγκειται το ζήτημα, ποιος θα αναλάβει τη φύλαξη. Για μένα δεν είναι περίεργο το να υπάρχει φύλαξη, αλλά η φύλαξη στα πανεπιστήμια του εξωτερικού ανατίθεται σε ειδικά εκπαιδευμένο σώμα ασφαλείας του ίδιου του Πανεπιστημίου.

Παρατηρείται έμφυλη βία και ανάμεσα σε μετανάστες και πρόσφυγες στην Ελλάδα. Θεωρείτε ότι η παγκόσμια στόχευση σε ειρήνη και ίση πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες για όλους θα μπορούσε να συμβάλλει μεταξύ άλλων και στην καταπολέμηση ζητημάτων ανισότητας φύλων;

O

ι κοινωνικές, οι συστημικές ανισότητες, η ακραία φτώχεια και οι διακρίσεις, είναι όλα αλληλένδετα. Σαφώς αυτά επιτείνουν το ευάλωτο των ομάδων που είναι ήδη ευάλωτες ή και περιθωριοποιημένες. Ο περιορισμός, ή καλύτερα, η αποφυγή κρίσεων και συρράξεων θα συνέτειναν στην μείωση των μεταναστευτικών ροών και των φαινομένων διακρίσεων και έλλειψης ίσης πρόσβασης σε αγαθά και υπηρεσίες για όλους. Έχουμε και την

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

κλιματική αλλαγή που φέρνει άλλου τύπου προκλήσεις. Επομένως ναι, η στόχευση σε παγκόσμια ειρήνη και η σταδιακή, έστω, επίτευξη των Στόχων για Βιώσιμη Ανάπτυξη που έχει θέσει ο ΟΗΕ, μπορούν να βοηθήσουν στην εξάλειψη τέτοιων καταστάσεων. Το προσφυγικό και το μεταναστευτικό εντείνουν τις ανισότητες και τις κάνουν πιο ορατές στις κοινωνίες μας. Δε μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

25

Συνέντευξη

Η

ΑΝΝΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ

Άννα Καραμανλή είναι Βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, Πρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και Περιφερειακή Σύμβουλος στην Περιφέρεια Αττικής. Είναι μέλος της Πολιτικής Επιτροπής της ΝΔ από το 2007. Εργάστηκε ως Δημοσιογράφος αθλητικού ρεπορτάζ στην Ελληνική Ραδιοφωνία και Τηλεόραση. Ήταν αθλήτρια στο άλμα εις μήκος, βαλκανιονίκης και μέλος της εθνικής ομάδας στίβου σε Βαλκανικούς, Μεσογειακούς και Ευρωπαϊκούς αγώνες. Η ίδια αναφέρει ότι στο ξεκίνημα της σταδιοδρομίας της όλοι οι χώροι στους οποίους κινήθηκε ήταν χώροι στους οποίους η συμμετοχή των γυναικών ήταν περισσότερο «εθιμική». Έτσι χρειάστηκε προσπάθεια εκ μέρους της προκειμένου να προσφέρει τα εχέγγυα για την αξία της και να αποδείξει ότι μπορεί να ανταπεξέλθει εξίσου καλά με άνδρες συναδέλφους της. Υποστηρίζει ότι κανένα μέτρο για την αντιμετώπιση της βίας έναντι των γυναικών δεν είναι αρκετό αν δε συνοδεύεται από αντίστοιχα μέτρα γενικότερης ενδυνάμωσής τους. Τονίζει ότι κινούμαστε προς την οικονομική χειραφέτηση των γυναικών και την ένταξη της διάστασης των φύλων σε όλες τις δημόσιες πολιτικές. Τέλος, θεωρεί ότι το «αήκειν» στην οικογένεια της Ευρωπαϊκή Ένωσης βοήθησε πού την πρόοδο της χώρας σε αυτόν τον τομέα.

Βουλευτής Β3’ Νοτίου Τομέα Αθηνών ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, Πρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

της ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

Πολιτική Επιστήμων – Ερευνήτρια

Ως Πρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχετε στο χαρτοφυλάκιό σας την προώθηση και κατοχύρωση της αρχής της ισότητας των φύλων στους κοινωνικούς και διοικητικούς θεσμούς της χώρας. Ποιο είναι το όραμά σας για το έργο που μπορεί να προσφέρει η Επιτροπή στην ελληνική κοινωνία και ποια στρατηγική έχετε χαράξει με τους συνεργάτες σας για την υλοποίηση αυτού;

Π

ράγματι, εκ του Κανονισμού της Βουλής αντικείμενο της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής για την Ισότητα, τη Νεολαία και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου είναι η έρευνα και διατύπωση προτάσεων με σκοπό την προώθηση της αρχής της ισότητας των φύλων ιδιαίτερα στους τομείς της εργασίας και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η παρακολούθηση των αναγκών και των προβλημάτων της νεολαίας και η ανάληψη πρωτοβουλιών για την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας των νέων καθώς και η μελέτη των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία και η κατοχύρωση ίσων ευκαιριών πρόσβασής τους στα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά αγαθά. Από αυτή τη σύντομη περιγραφή αντιλαμβάνεται καθένας ότι στόχος της Επιτροπής είναι η συμβολή στη

διαμόρφωση των συνθηκών για να απολαμβάνουν ίσα δικαιώματα και ίσες ευκαιρίες όλοι οι πολίτες της χώρας. Η ισότητα των πολιτών είναι βέβαια κατοχυρωμένη από το ελληνικό Σύνταγμα και τους νόμους της χώρας. Υστερούμε στην πράξη και στην κατάκτηση των πραγματικών ευκαιριών ισότητας. Η Επιτροπή μας είναι διακομματική, όπως άλλωστε όλες οι επιτροπές. Ωστόσο μπορώ με ικανοποίηση να επισημάνω ότι σε πολλά θέματα οι απόψεις μας συγκλίνουν, όπως το ζήτημα της ουσιαστικής ισότητας των φύλων μέσω οριζόντιων και διατομεακών πολιτικών ή η αντιμετώπιση της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Προσβλέπουμε στη δημιουργία μιας κοινωνίας δίκαιης, ανοιχτής και συμπεριληπτικής, που θα εκλαμβάνει τα χαρακτηριστικά κάθε ανθρώπου ως προνόμιο για να ολοκληρωθεί και να ευημερήσει.

Έχετε διαγράψει μία πολύ ενδιαφέρουσα πορεία από τον χώρο του αθλητισμού σε αυτόν της δημοσιογραφίας για να σας κερδίσει τελικά η πολιτική. Έχετε χαρακτηριστεί ως αυτοδημιούργητη. Θεωρείτε, ως γυναίκα Ελληνίδα, ότι η ελληνική κοινωνία παρέχει αυτή τη δυνατότητα για προσωπική εξέλιξη και ανέλιξη εξίσου σε άτομα όλων των φύλων ή έχει να διανύσει ακόμα μεγάλη απόσταση μέχρι την επίτευξη της απόλυτης ισότητας;

Σ

την Ελλάδα τα δικαιώματα των γυναικών είναι απολύτως κατοχυρωμένα και μάλιστα σε χρόνο πολύ προγενέστερο από πολλές άλλες χώρες του κόσμου. Και καθημερινά γίνονται σημαντικά βήματα προς την κατάκτηση της πραγματικής ισότητας. Ωστόσο, υπάρχει και η αλήθεια των παγιωμένων στερεοτύπων, τα οποία λειτουργούν ως βαρίδια και δεν επιτρέπουν τις γυναίκες να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους. Μία από τις μεγαλύτερες προσπάθειές μας είναι η

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

ενδυνάμωση και ενθάρρυνση των γυναικών να έχουν θέση και ρόλο στον δημόσιο βίο. Ο αθλητισμός, η δημοσιογραφία και η πολιτική, τομείς που περιγράφουν τη ζωή μου, στο ξεκίνημα της σταδιοδρομίας μου ήταν χώροι του δημόσιου βίου που η συμμετοχή των γυναικών ήταν περισσότερο «εθιμική». Χρειάστηκε αρκετή προσπάθεια εκ μέρους μου για να πείσω για την αξία μου και χρειάζεται καθημερινός αγώνας για να αποδεικνύω ότι μπορώ να τα καταφέρω εξίσου καλά με τους άνδρες συναδέλφους μου.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

27

ΑΝΝΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ

H κοινωνία μας θέλει ακόμη δουλειά ώστε να εμπιστευτεί ισότιμα άνδρες και γυναίκες. Όμως η κοινωνία πείθεται ευκολότερα και αλλάζει, όταν συναντά μπροστά της ισχυρά πρότυπα, πολλά ισχυρά πρότυπα γυναικών που συνέβαλαν ή μόνες τους άλλαξαν τον κόσμο. ΄Όπως οι τρεις γυναίκες επιστήμονες, η γιατρός Özlem Türeci, η καθηγήτρια Sarah Gilbert και η γιατρός Kizzmekia Corbett, από τη Γερμανία , τη Βρετανία και τις ΗΠΑ αντίστοιχα, που ηγούνται των ομάδων που ανέπτυξαν τα τρία πρώτα εμβόλια κατά του νέου κορονοϊού. Αυτές οι γυναίκες άλλαξαν τη ροή της ζωής μας. H κοινωνία μας όμως πείθεται

όταν οι κυβερνήσεις και οι ηγέτες της δείχνουν το παράδειγμα. Και με ενέργειες υψηλού συμβολισμού, όπως η επιλογή μιας γυναίκας για τη θέση της Προέδρου της Δημοκρατίας αλλά και με μέτρα ενθάρρυνσης των γυναικών να συμμετέχουν στην έρευνα, την καινοτομία, στα ΔΣ των εταιρειών, να καλλιεργήσουν ψηφιακές δεξιότητες, ακόμη και να καταγγείλουν κάθε ενέργεια που προσβάλλει τη ζωή, την τιμή και την αξιοπρέπειά τους. Και η κυβένηση της ΝΕΑΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ αποδεικνύει κάθε μέρα, κάθε στιγμή ότι όλες της οι πολιτικές κατευθύνονται στην πραγμάτωση της ουσιαστικής ισότητας των φύλων.

Φέτος, συμπληρώνονται 40 χρόνια από την πλήρη ένταξη της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ. Πώς πιστεύετε ότι το γεγονός αυτό έχει επηρεάσει την προώθηση της ισότητας των φύλων στη χώρα μας; Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώθηκε σταδιακά χάρη στις ιδέες και τις προσπάθειες γενναίων ανδρών και γυναικών που αγωνίστηκαν για την ειρήνη και την ενότητα των λαών της Ευρώπης, και δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Όσα καταφέραμε, έγιναν μέσα από θυσίες, με κοινό παρονομαστή τη συνεννόηση. Η ένταξή μας στην ευρωπαϊκή οικογένεια μας έδωσε τη δυνατότητα να αλλάξουμε τον τρόπο που ζούμε, τον τρόπο που σκεφτόμαστε, τον τρόπο που συναλλασσόμαστε προς το βέλτιστο και, φυσικά, ενίσχυσε το νομοθετικό μας υπόβαθρο με πολιτικές, και το κράτος μας με τεχνογνωσία και χρηματοδοτικά εργαλεία. Η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών αποτελεί θεμελιώδη αξία, η οποία κατοχυρώνεται στις Ευρωπαϊκές Συνθήκες και

στην κοινοτική νομοθεσία. Στο πλαίσιο αυτό, η προώθηση πολιτικών για το φύλο είναι ευκολότερη όταν περνάει μέσα από τη μεγάλη οικογένεια της Ευρώπης. Η πραγματικότητα έδειξε όλα αυτά τα χρόνια ότι η Ευρώπη συμπαρέσυρε τα κράτη-μέλη να προσαρμόσουν ταχύτερα τις μεταρρυθμίσεις τους στην εδραίωση της έμφυλης ισότητας. Τα ευρωπαϊκά κράτη δοκίμασαν και αντάλλαξαν πρακτικές, δημιούργησαν δείκτες, πραγματοποιούν ποιοτικές και ποσοτικές μετρήσεις, στοιχεία που μόνο του ένα κράτος δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει. Κι επειδή η Ευρώπη είναι ο φυσικός χώρος του ανθρωπισμού, η συνολική προώθηση πολιτικών για την ισότητα των φύλων είναι ένα βήμα που θα μας φέρει κοντύτερα στις βασικές αξίες του ανθρωπισμού που είναι η ισότητα, η ελευθερία και η ποιότητα ζωής.

Η ένταξή μας στην ευρωπαϊκή οικογένεια μας έδωσε τη δυνατότητα να αλλάξουμε τον τρόπο που ζούμε, τον τρόπο που σκεφτόμαστε, τον τρόπο που συναλλασσόμαστε προς το βέλτιστο και, φυσικά, ενίσχυσε το νομοθετικό μας υπόβαθρο με πολιτικές, και το κράτος μας με τεχνογνωσία και χρηματοδοτικά εργαλεία.

28 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Στατιστικά δεδομένα και μελέτες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020) και την αρμόδια επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την ισότητα των φύλων (2021) δείχνουν ότι η πανδημία έχει πλήξει περισσότερο το γυναικείο εργατικό δυναμικό και ότι η διαφορά ανεργίας μεταξύ γυναικών και αντρών αυξάνεται διαρκώς. Οι αρνητικές επιδράσεις της πανδημίας στον εργασιακό τομέα είναι ισχυρότερες για τις γυναίκες τόσο κατά τη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης όσο θα είναι και κατόπιν αυτής (Ευρωπαϊκή, Επιτροπή, 2020). Πώς πιστεύετε ότι πρέπει να διαχειριστεί η ελληνική πολιτεία αυτή τη συνθήκη και πώς οι πολίτες σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο;

Ο

ι γυναίκες ιστορικά αποτελούν τα κοινωνικά θύματα των κρίσεων. Το ίδιο έχει συμβεί και στην παρούσα υγειονομική κρίση παγκόσμια, με τις γυναίκες να βρίσκονται εκτεθειμένες στη πρώτη γραμμή ενάντια στον ιό ως νοσηλεύτριες, προσωπικό καθαριότητας, δασκάλες, φροντίστριες των μονάδων κοινωνικής πρόνοιας, ταμίες και προσωπικό στα σούπερ μάρκετ. Και, φυσικά, επειδή εργάζονται συχνότερα σε συνθήκες επισφάλειας κινδυνεύουν περισσότερο να περιέλθουν σε ανεργία. Μπροστά σε αυτόν τον κίνδυνο, που ας μην αφήνουμε ασχολίαστο ότι αφορά και σε άνδρες εργαζόμενους, η κυβέρνηση

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

υλοποιεί από την έναρξη της πανδημίας το μεγαλύτερο και μαζικότερο πρόγραμμα στήριξης εργαζομένων και ανέργων, που έχει υιοθετηθεί τα τελευταία χρόνια. Μέχρι στιγμής, μέσω του δυναμικού αυτού προγράμματος, έχουν διατεθεί περί τα 6,4 δισ. ευρώ σε περίπου 3 εκατομμύρια δικαιούχους και αφορούν αναστολές συμβάσεων εργασίας (2,4 δισ. ευρώ σε 1,13 εκατ. μοναδικούς ωφελούμενους), μονομερείς δηλώσεις για επαγγελματίες του τουρισμού και της τέχνης (161,4 εκατ. ευρώ σε 120.000 περίπου ωφελούμενους), ενίσχυση σε επιστήμονες (115 εκατ. ευρώ σε 181.046 ωφελούμενους), υλοποίηση του προγράμματος ΣΥΝ-ΕΡΓΑΣΙΑ (67,5 εκατ. ευρώ σε 70.835 ωφελούμενους), επιδότηση ασφαλιστικών εισφορών από e-ΕΦΚΑ, και πάρα πολλά άλλα.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

29

ΑΝΝΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ

Παράλληλα, ελήφθησαν μέτρα για την ενίσχυση της κοινωνικής αλληλεγγύης κατά την πανδημία, όπως η διπλή καταβολή του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος τον Δεκέμβριο 2020, το έκτακτο επίδομα με βάση τα τέκνα σε νοικοκυριά δικαιούχους Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, η ενίσχυση των Κέντρων Κοινωνικής Πρόνοιας με έκτακτο προσωπικό, καθώς και μέτρα προστασίας και υλικοτεχνικής βοήθειας ιδιωτικών και δημοσίων Μονάδων Φροντίδας Ηλικιωμένων. Σε σχέση με τις γυναίκες έχουμε μια πολιτική η οποία είναι συγκεκριμένη και όχι θεωρητική. Κινούμαστε στην οικονομική χειραφέτηση των γυναικών και στην ένταξη της διάστασης του φύλου σε όλες τις δημόσιες πολιτικές. ‘Ετσι, στο προσεχές νομοσχέδιο για τον εκσυγχρονισμό του

εργατικού δικαίου για πρώτη φορά στην Ελλάδα εισάγεται η άδεια πατρότητας μετ’ αποδοχών, η οποία είναι ευεργετική και για τις μητέρες. Παύει να είναι αντικίνητρο η πρόσληψη γυναικών επειδή αυτές μόνο λαμβάνουν άδειες. Στο ίδιο νομοσχέδιο θα κυρωθεί η Σύμβαση 190 του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας για τη βία και τη σεξουαλική παρενόχληση στους χώρους εργασίας. Επίσης υλοποιούμε το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SHARE, το οποίο οδηγεί σε ένα Σήμα Ισότητας σε επιχειρήσεις που εφαρμόζουν πολιτικές ισότητας των φύλων στο χώρο εργασίας. Επίσης έχουμε συμφωνήσει με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη χρηματοδότηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας από το Ταμείο Ανάκαμψης. Περνούμε λοιπόν στην πράξη στην ενίσχυση του ρόλου των γυναικών στην οικονομική και κοινωνική ζωή.

Όμως, κανένα μέτρο ενάντια στη βία κατά των γυναικών δεν είναι αρκετό, αν είναι λειτουργεί αποσπασματικά, αν δεν συνοδεύεται από μέτρα γενικότερης ενδυνάμωσης των γυναικών. Οι γυναίκες μπορούν να αντιδράσουν, ώστε να αποφύγουν κακοποιητικά περιβάλλοντα, αν νιώθουν και είναι δυνατές. Κι εκεί επικεντρωνόμαστε. Το τελευταίο χρονικό διάστημα η ελληνική κοινωνία απασχολείται έντονα με τις αλλεπάλληλες αποκαλύψεις και καταγγελίες για περιστατικά ψυχολογικής, λεκτικής και σεξουαλικής παρενόχλησης και βίας καθώς και έμφυλων διακρίσεων. Σε πρόσφατο άρθρο σας στο Greeks Channel έχετε προτρέψει τους ανθρώπους να μιλήσουν «…στην εθνική τηλεφωνική γραμμή, στους εξειδικευμένους επιστήμονες των κρατικών δομών, στις αρχές ή σε κάποιο άτομο…» που εμπιστεύονται. Με ποιους τρόπους θεωρείτε ότι μπορεί να υπάρξει πρόληψη ανάλογων φαινομένων στο μέλλον; Ως Πολιτεία, προσφέρουμε ουσιαστική ενίσχυση στις γυναίκες, με ένα ολοκληρωμένο πλέγμα προστασίας στο πλευρό όσων έχουν υποστεί σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή λεκτική βία, με πρωτοβουλίες με στόχο να ενισχυθεί ακόμα περισσότερο το νομικό πλαίσιο για τη δίκαιη τιμωρία των ενόχων και να αποτραπούν τα εγκλήματα του μέλλοντος, δημιουργώντας ένα πλαίσιο ασφάλειας και εμπιστοσύνης σε κάθε πολίτη.

30 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

Η αυστηροποίηση του ποινικού κώδικα για τους δράστες έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, η κύρωση της Σύμβαση 190 του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας για τη βία και τη σεξουαλική παρενόχληση στους χώρους εργασίας, όπως προείπα, που θα προσδιορίσει όρια στις επαγγελματικές σχέσεις, η κατά γράμμα υλοποίηση των όρων της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κόσμου να αντιδρά και να καταγγέλει όταν αντιλαμβάνεται τη βίαιη συμπεριφορά,

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

η καλλιέργεια κλίματος εμπιστοσύνης από την πολιτείαπρος τους θεσμικούς φορείς που παρέχουν προστασία και συμβουλευτική (συμβουλευτικά κέντρα, καταφύγια, εισαγγελικές και αστυνομικές αρχές, φορείς υγείας και δικαιοσύνης), η πρόσφατη δημιουργία της διαδικτυακής πύλης metoo.gov. gr και το πρόγραμμα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης σε όλα τα σχολεία, δημιουργούν δίχτυ προστασίας για τα θύματα και αποτροπής προς τους δράστες.

Όμως, κανένα μέτρο ενάντια στη βία κατά των γυναικών δεν είναι αρκετό, αν είναι λειτουργεί αποσπασματικά, αν δεν συνοδεύεται από μέτρα γενικότερης ενδυνάμωσης των γυναικών. Οι γυναίκες μπορούν να αντιδράσουν, ώστε να αποφύγουν κακοποιητικά περιβάλλοντα, αν νιώθουν και είναι δυνατές. Κι εκεί επικεντρωνόμαστε.

Είμαστε σε καλό δρόμο. Μακρύ δρόμο, αλλά τρέχουμε με ταχύτητα σε ρυθμούς αποτελεσματικούς. Με το τέλος της υγειονομικής κρίσης θα αποδειχτεί ότι η Ελλάδα δεν θα είναι πλέον ουραγός. Μπορούμε πλέον να συναγωνιζόμαστε τους εταίρους μας. Και αυτό με ικανοποιεί πάρα πολύ. Σε τι βαθμό θεωρείτε ότι έχει εξελιχθεί η Ελλάδα ως προς την ισότητα των φύλων σε σχέση με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες; Μπορούν οι τελευταίες εξελίξεις να αποτελέσουν ευκαιρία περαιτέρω προόδου στον συγκεκριμένο τομέα για την Ελλάδα; Σύμφωνα με τον επικαιροποιημένο Δείκτη Ισότητας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) που δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι που πέρασε αλλά έχει ως έτος αναφοράς το 2018 είχαμε καταταγεί στην τελευταία θέση. Το ίδιο και όλα τα προηγούμενα χρόνια. Επομένως κάτι κάναμε λάθος. Το είχαμε εντοπίσει από την εποχή που ήμασταν στην αντιπολίτευση και πολύ έγκαιρα η Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, άλλαξε πολιτική. Κάνουμε μεταρρυθμίσεις απολύτως στοχευμένες. Θα αναφέρω μερικές από διαφορετικούς χώρους: η πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος «Νταντάδες της Γειτονιάς» υποστηρίζει τις εργαζόμενες μητέρες και κηδεμόνες για να επανενταχθούν στην αγορά εργασίας, αλλά και τις άνεργες γυναίκες για τη μείωση της αδήλωτης εργασίας στον τομέα της

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

παροχής φροντίδας. Οι δύο νομοθετικές πρωτοβουλίες υπέρ των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων στην οικονομία (25% ανά φύλο εκπροσώπηση στα ΔΣ των εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών) και τον αθλητισμό, τον Ιούλιο και τον Οκτώβριο 2020, πρωτοβουλίες για τις οποίες για πρώτη φορά λάβαμε τα συγχαρητήρια του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων. Η δε νομοθεσία για τις επιχειρήσεις έχει συμπεριληφθεί ως καλή πρακτική στην έκθεση του Γ.Γ. του ΟΗΕ ενόψει της 65CSW. Είμαστε σε καλό δρόμο. Μακρύ δρόμο, αλλά τρέχουμε με ταχύτητα σε ρυθμούς αποτελεσματικούς. Με το τέλος της υγειονομικής κρίσης θα αποδειχτεί ότι η Ελλάδα δεν θα είναι πλέον ουραγός. Μπορούμε πλέον να συναγωνιζόμαστε τους εταίρους μας. Και αυτό με ικανοποιεί πάρα πολύ.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

31

Συνέντευξη

Γ

ια την ισότητα των φύλων και τις έμφυλες διακρίσεις καθώς και ζητήματα της τρέχουσας επικαιρότητας συζητήσαμε με την βουλεύτρια N. Κιλκίς του ΣΥΡΙΖΑ και Αν. Τομεάρχισσα Δικαιοσύνης ΚΟ ΣΥΡΙΖΑ Αρμόδια για θέματα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Ισότητας και Καταπολέμησης των Διακρίσεων, Ειρήνη Αγαθοπούλου. Η κα Αγαθοπούλου ανέλυσε τα εξέχοντα ζητήματα τα οποία απασχολούν την Ειδικής Επιτροπής, της οποίας οι συνεδριάσεις μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εργαλείο άσκησης πολιτικής, αποκτώντας δυναμικότερο ρόλο, ειδικά στη σημερινή συγκυρία, ενώ αναφέρθηκε τόσο στη διαχείριση της πανδημίας αλλά και στις επιπτώσεις της στην αύξηση των περιστατικών έμφυλης βίας και σεξουαλικής παρενόχλησης. Τέλος, από τη συζήτηση μας δεν θα μπορούσε να λείψει ο σχολιασμός των περιστατικών της τρέχουσας επικαιρότητας αλλά και της γενικότερης παρενόχλησης που υφίστανται οι γυναίκες στους χώρους εργασίας, αλλά και μια αναφορά για τις δράσεις σε θέματα ισότητας στην περιφέρεια.

ΕΙΡΗΝΗ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΥ Βουλεύτρια ΣΥΡΙΖΑ Κιλκίς, Αναπλ. Tομεάρχισσα Δικαιοσύνης, για θέματα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Ισότητας & Καταπολέμησης των Διακρίσεων, Α’ Αντιπρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου της ΔΡ. ΗΛEΚΤΡΑΣ ΣΙΜΙΤΣH

Πολιτικός Επιστήμονας, Επισκέπτρια-Ερευνήτρια στο ΠΕΔιΣ, Υπεύθυνη διαχείρισης προγραμμάτων ΕΕ

Ως Α΄ αντιπρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αλλά και ως αναπληρώτρια τομεάρχισσα Δικαιοσύνης της ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ ποιο είναι το όραμά σας για το έργο που μπορεί να προσφέρει η Επιτροπή στην ελληνική κοινωνία και ποια στρατηγική έχετε χαράξει με τους συνεργάτες σας για την υλοποίηση αυτού;

Η

Ειδική Μόνιμη Επιτροπή της Βουλής για την Ισότητα, τη Νεολαία και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έχει κυρίως συμβουλευτικό χαρακτήρα προς τους αρμόδιους φορείς χάραξης πολιτικής. Έχει τη δυνατότητα να διαβουλεύεται με μια σειρά φορέων, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, άλλων επιτροπών της Βουλής και να συντάσσει εκθέσεις. Παρότι έχει διακομματικό προεδρείο, οι αποφάσεις της και οι εκθέσεις της αντικατοπτρίζουν – κυρίως – τις απόψεις των κυβερνητικών βουλευτών που την απαρτίζουν. Παρ’ όλα αυτά, οι συνεδριάσεις της και τα πρακτικά της εν λόγω επιτροπής αποτελούν ιδιαίτερα χρήσιμη «συμπυκνωμένη πληροφορία» για τα θέματα ισότητας, νεολαίας και δικαιωμάτων. Κατά τη γνώμη μου, σαφώς και θα μπορούσε να αποκτήσει έναν πιο δυναμικό και εξωστρεφή ρόλο, ειδικά στη σημερινή συγκυρία. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Λόγω περιοριστικών μέτρων έχουν διακοπεί οι συνεδριάσεις όλων των Ειδικών Μόνιμων Επιτροπών της Βουλής με αποτέλεσμα να μη συνεδριάζει ούτε η δική μας επιτροπή. Παρ’ όλα αυτά, εμείς ως ΣΥΡΙΖΑ, μετά την έκρηξη του κινήματος #metoo και στην Ελλάδα, έχουμε ζητήσει τη σύγκλιση της επιτροπής για να συζητήσουμε για τα θέματα έμφυλης και σεξουαλικής βίας στους χώρους εργασίας και για τη λήψη μέτρων στήριξης του Δικτύου Δομών για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας και αναμένουμε.

Όσον αφορά την ιδιότητά μου ως αρμόδια τομεάρχισσα της ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ για τα θέματα ισότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και καταπολέμησης των διακρίσεων, είναι μια ευθύνη που ανέλαβα το προηγούμενο καλοκαίρι, με ένα πολύ διευρυμένο και ταυτόχρονα πολύ ενδιαφέρον αντικείμενο, ειδικά στη δεδομένη πολιτική και κοινωνική συγκυρία, όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα πλήττονται σημαντικά μέρα με τη μέρα, τόσο λόγο πανδημίας όσο και λόγω της αυταρχικότητας της σημερινής κυβέρνησης. Δυστυχώς, η Κυβέρνηση έχει επιλέξει ως τρόπο διαχείρισης της πανδημίας την καταστολή, τη βία και την περιστολή δικαιωμάτων σε όλους τους τομείς, κοινωνικό, εργασιακό, πολιτικό, κλπ. Κατά αυτόν τον τρόπο κινείται συχνά στα όρια της συνταγματικότητας, παραβιάζοντας διαρκώς τα ανθρώπινα δικαιώματα και κυρίως των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, που έχουν καταστεί εντελώς αόρατες εν μέσω πανδημίας. Όπως καταλαβαίνετε λοιπόν, ο ρόλος μας ως ΣΥΡΙΖΑ, τη δεδομένη χρονική στιγμή είναι από τη μια να αποτρέψουμε την οπισθοδρόμηση σε μια σειρά ζητήματα, αλλά και να σχεδιάσουμε και να προτείνουμε επιπλέον πολιτικές, συνεχίζοντας από εκεί που σταματήσαμε ως κυβέρνηση. Είναι ώρα να μιλήσουμε για την εξάλειψη του μισθολογικού και συνταξιοδοτικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών, για ένα σύγχρονο οικογενειακό δίκαιο, για την εφαρμογή όλων των διατάξεων της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αναπηρική πολιτική, αλλά και για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, κ.ά.

Είναι ώρα να μιλήσουμε για την εξάλειψη του μισθολογικού και συνταξιοδοτικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών,

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

33

ΕΙΡΗΝΗ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΥ

Σε πρόσφατη συνέντευξή σας δηλώσατε ότι η πλειοψηφία των γυναικών έχουν δεχθεί κάποια μορφή παρενόχλησης λόγω φύλου. Παρόλα αυτά, λίγες περιπτώσεις εξ’ αυτών καταγγέλλονται και ακόμη λιγότερες παίρνουν τον δρόμο της δικαιοσύνης. Πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτό και ποιοι θα ήταν οι ενδεδειγμένοι τρόποι ενδυνάμωσης των ατόμων θυμάτων έμφυλης βίας;

E

ίναι αλήθεια ότι το ζήτημα της έμφυλης βίας και της σεξουαλικής παρενόχλησης παρουσιάζει έναν μεγάλο, σκοτεινό αριθμό περιπτώσεων, αφού σύμφωνα με διεθνείς μελέτες και έρευνες, οι αναφορές είναι δυσανάλογες της έκτασης του φαινομένου. Τις αιτίες που αποτρέπουν τις γυναίκες από το να καταγγείλουν τις ανέφεραν οι ίδιες οι γυναίκες που έσπασαν πρόσφατα τη σιωπή τους. Ο φόβος, το αίσθημα ενοχής και η ντροπή συνιστούν ισχυρούς ανασταλτικούς παράγοντες σε προσωπικό επίπεδο. Υπάρχει και ένα επιπλέον πλέγμα παραγόντων που λειτουργεί αποτρεπτικά τόσο σε θεσμικό όσο και σε πολιτισμικό, ιδεολογικό, κοινωνικό επίπεδο. Για παράδειγμα, η έλλειψη θεσμικού δεοντολογικού πλαισίου, η απουσία ελεγκτικών μηχανισμών στους χώρους εργασίας, η δικαστική γραφειοκρατία και ο φόβος της δευτερογενούς θυματοποίησης,

η απουσία εξειδικευμένων λειτουργών στην αστυνομία, είναι μόνο μερικοί από αυτούς τους παράγοντες. Όλα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με τις εδραιωμένες πατριαρχικές αντιλήψεις της κοινωνίας μας, συντελούν στη διαιώνιση των παραβατικών συμπεριφορών και αντίστοιχα στην αποτροπή των καταγγελιών. Ως προς την ενδυνάμωση των γυναικών που έχουν υποστεί έμφυλη βία, αυτή θα επέλθει με ένα ισχυρό δίκτυο θεσμικής προστασίας. Αυτό μεταφράζεται στη δημιουργία μηχανισμών πρόληψης, διεύρυνση του Δικτύου Δομών της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και του ΚΕΘΙ, εκπαίδευση των παιδιών από μικρή ηλικία, αλλά και επιμόρφωση ενηλίκων και κυρίως μέσα από την οριζόντια εφαρμογή και προώθηση των πολιτικών ισότητας σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής, ώστε η ισότητα να γίνει κτήμα όλων.

Θεωρείτε ότι ο εγκλεισμός και η απομόνωση λόγω της πανδημίας έχουν συντελέσει στην αύξηση περιστατικών κάθε μορφής βίας; Εάν ναι, πιστεύετε ότι η λήψη περαιτέρω πρωτοβουλιών ενίσχυσης των οριζόντιων πολιτικών ισότητας μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό του φαινομένου;

Φ

υσικά έχουν συντελέσει και αυτό επιβεβαιώνεται τόσο από διεθνή όσο και από ελληνικά στατιστικά. Η πανδημία ήταν πολλαπλά αποκαλυπτική για το εύρος των έμφυλων ανισοτήτων και της βίας που υφίστανται οι γυναίκες, των άνισων σχέσεων εξουσίας και των πολλαπλών τρόπων εκμετάλλευσης των γυναικών, που ισχύουν από πάντα, αλλά τώρα έγιναν πιο εμφανή. Η ενδοοικογενειακή βία χαρακτηρίστηκε ως παράλληλη πανδημία και διεθνείς και ευρωπαϊκοί θεσμοί έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου από την πρώτη στιγμή. Στα σχέδιά τους για την μετά-covid19 εποχή ενέταξαν τη διάσταση του φύλου στις πολιτικές οικονομικής ανάκαμψης. Αντίθετα, στη χώρα μας, ο παράγοντας «φύλο»

34 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

έχει αγνοηθεί παντελώς στους σχεδιασμούς της επόμενης ημέρας για την ανάκαμψη της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Από την πλευρά μας ,δεν ζητάμε από την κυβέρνηση να ανακαλύψει τον τροχό, της ζητούμε απλά να ακολουθήσει τις ευρωπαϊκές και διεθνείς πρακτικές. Στην Ευρώπη, υπάρχουν χώρες που έχουν κατανοήσει ότι η οριζόντια εφαρμογή πολιτικών ισότητας σε συνδυασμό με έναν γενναίο προϋπολογισμό (genderbudgeting) θα έχει πολύ άμεσα αναπτυξιακά αποτελέσματα. Επιπλέον, είναι τεράστια ευκαιρία, να αξιοποιηθούν ευρωπαϊκά κονδύλια για την επέκταση, εδραίωση και ενίσχυση του Δικτύου Δομών για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών, που λειτουργεί εξαιρετικά, χρειάζεται όμως οι υπηρεσίες του να μπορούν να καλύψουν κάθε γυναίκα σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. @The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Την τελευταία περίοδο έχουν δει το φως της δημοσιότητας περιστατικά τόσο στον χώρο του αθλητισμού όσο και του θεάτρου προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας. Ποια η θέση σας για την παρενόχληση που υφίστανται οι γυναίκες στους χώρους εργασίας; Αποτελεί ζήτημα της ημερήσιας διάταξης; Υπάρχει συμμετοχή και ενδιαφέρον από ενδιαφερόμενους φορείς και εκπροσώπους εργαζομένων και εργοδοτών για την εφαρμογή πολιτικών πρόληψης και αντιμετώπισης τέτοιων συμπεριφορών;

Ό

πως σας ανέφερα και παραπάνω, ως ΣΥΡΙΖΑ προσπαθούμε να το βάλουμε εμφατικά στην ημερήσια διάταξη, γιατί πράγματι αποτελεί πρόβλημα που υπάρχει σε κάθε χώρο εργασίας. Έχουμε ζητήσει από την κυβέρνηση να φέρει άμεσα στη Βουλή την Κύρωση της Σύμβασης 190, της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO), για τη βία και την παρενόχληση. Εκεί προβλέπονται και οι κώδικες δεοντολογίας στους εργασιακούς χώρους και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί και η επιμόρφωση εργοδοτών-εργαζομένων και ό,τι άλλο χρειάζεται για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο αυτό. @The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Η ενδυνάμωση των γυναικών που έχουν υποστεί έμφυλη βία, θα επέλθει με ένα ισχυρό δίκτυο θεσμικής προστασίας.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

35

ΕΙΡΗΝΗ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΥ

Τέσσερα χρόνια αφότου το κίνημα #MeToo εμφανίστηκε στις ΗΠΑ, έφτασε και στη χώρα μας. Θεωρείτε ότι ήρθε για να μείνει ή πρόκειται για μια ακόμη ξενόφερτη επίδραση που μετά από λίγο θα αποτελεί ανάμνηση για τους πολίτες;

Γ

ια να μην μείνει απλά μια ανάμνηση, οφείλουμε να αδράξουμε σήμερα την ευκαιρία που έχει δοθεί στην Πολιτεία να περάσει σε νομοθετικές και θεσμικές παρεμβάσεις. Η κοινωνία έκανε το καθήκον της, η σιωπή έσπασε, οι γυναίκες

– και πολλοί άνδρες – μίλησαν, τώρα είναι η σειρά της Πολιτείας να δράσει, να σχεδιάσει και να εφαρμόσει πολιτικές, τέτοιες ώστε τα σημερινά νέα κορίτσια και αγόρια να μη χρειαστεί σε 10-15 χρόνια να κάνουν το δικό τους ξέσπασμα.

Ως βουλεύτρια Κιλκίς θα μπορούσατε να μας αναφέρετε τις δράσεις που γίνονται για την προαγωγή της ισότητας των φύλων στη Β. Ελλάδα; Υπάρχει σύνδεση των πολιτικών πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο με αυτές που υλοποιούνται σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο;

Γ

ια κάτι για το οποίο θεωρώ ότι μπορούμε να είμαστε περήφανες και περήφανοι όσοι στελεχώσαμε τους φορείς ισότητας επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι καταφέραμε να διαχύσουμε πανελλαδικά δράσεις και πολιτικές για την ισότητα και να ενεργοποιήσουμε και να εμπλέξουμε ένα σωρό φορείς, συλλόγους, αλλά και την τοπική αυτοδιοίκηση σε αυτό. Σε αυτό σίγουρα έπαιξε ρόλο ότι και η Υφυπουργός αρμόδια για θέματα ισότητας, κ. Χρυσοβελώνη, αλλά και εγώ ως πρόεδρος του ΚΕΘΙ, είμαστε πολιτικοί που προερχόμαστε από την επαρχία και κατανοούμε την τεράστια ανάγκη που υπάρχει στην επαρχία για κάτι τέτοιο. Είμαι ευτυχής, που βλέπω πλέον να γίνονται δράσεις

για την ισότητα και από σχολεία της περιφέρειας και από πολιτιστικούς συλλόγους και από τις επιτροπές ισότητας των δήμων και των περιφερειών, αλλά χρειάζεται να συνεχιστεί η στήριξη των δράσεων αυτών από την κεντρική κυβέρνηση, κάτι το οποίο δεν βλέπουμε τελευταία. Προσωπικός μου στόχος για την περιφέρειά μου, το Κιλκίς, είναι να αποκτήσει σύντομα ένα Συμβουλευτικό Κέντρο για γυναίκες, για θέματα βίας, εργασίας, οικογενειακού προγραμματισμού και γενικότερα ενδυνάμωσης και στήριξης αυτών και των παιδιών τους. Κάτι το οποίο θα έπρεπε να υπάρχει σε κάθε ελληνική πόλη.

H σιωπή έσπασε, οι γυναίκες – και πολλοί άνδρες – μίλησαν, τώρα είναι η σειρά της Πολιτείας να δράσει, να σχεδιάσει και να εφαρμόσει πολιτικές.

36 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Συνέντευξη

ΝAΝΤΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟYΛΟΥ

Βουλευτής Β2 Δυτικού Τομέα Αθηνών ΚΙΝ.ΑΛ, Νομικός της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ Δ. ΜΕΛΕΟΥΝΗ

Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Η Νάντια Γιαννακοπούλου είναι Βουλευτής του ΚΙΝ.ΑΛ., Β΄ Αντιπρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας & Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μέλος της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης & Δικαιοσύνης και της Ειδικής Διαρκούς Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων. Ασκεί τη δικηγορία από το 2003 και είναι κάτοχος δύο μεταπτυχιακών διπλωμάτων. Μια δυναμική προσωπικότητα που αποδέχτηκε με χαρά να συνομιλήσει μαζί μας και να μας παρουσιάσει τις απόψεις της για θέματα που αφορούν την ισότητα των φύλων καθώς και θέματα επικαιρότητας. Τέλος, δε δίστασε να μας παραθέσει βιώματα από τα πρώτα της βήματα στο χώρο της πολιτικής.

ΝΑΝΤΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Ως πολιτικός αλλά και ως νομικός κινείστε σε χώρους που παραδοσιακά θεωρούνται ανδροκρατούμενοι. Στην πορεία της επαγγελματικής σας σταδιοδρομίας αντιμετωπίσατε δυσκολίες λόγω διακρίσεων βάσει φύλου;

Κ

ατ΄αρχάς, ας επιμείνουμε στο αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο χώρος της Πολιτικής συνεχίζει να είναι ένας ανδροκρατούμενος χώρος, και δυστυχώς αυτή είναι μια εκτίμηση που δείχνει υστέρηση της χώρας μας. Μη ξεχνάμε, ότι οι γυναίκες κέρδισαν στην Ελλάδα το δικαίωμα να ψηφίζουν και να εκλέγονται μόλις το 1951, 130 ολόκληρα χρόνια από την εξέγερση και την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Από τότε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι, πολλά ταμπού έσπασαν, αλλά ο χώρος της πολιτικής συνεχίζει να είναι ανδροκρατούμενος. Κάποια πολύ χαρακτηριστικά στοιχεία: Υπάρχουν μόλις 57 Γυναίκες Βουλευτές, ποσοστό 19% και 9 γυναίκες στο Υπουργικό Συμβούλιο, ποσοστό 20%. Υπάρχει μόνο μία Περιφερειάρχης από τους 13, και 14 γυναίκες Δήμαρχοι από τους 332. Και βεβαίως εξίσου χαμηλά είναι και τα ποσοστά σε επίπεδο Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβούλων. Νομίζω ότι οι αριθμοί από μόνοι τους είναι αποκαλυπτικοί και δείχνουν πόσο πολύ δρόμο έχουμε να διανύσουμε για να αρθούν οι ανισότητες στην εκπροσώπηση.

Ο χώρος της πολιτικής συνεχίζει λοιπόν να μην είναι και τόσο φιλόξενος για τις γυναίκες. Είναι σκληροτράχηλος, μοιάζει περισσότερο με μπέιζμπολ παρά με σκάκι, αλλά δεν είναι μόνο αυτός ο λόγος. Ένα νέο κορίτσι που κατεβαίνει υποψήφια είναι το «κοριτσάκι» που μάλλον είναι ακόμα «αδύναμο» και «άγουρο». Ένα νέο αγόρι, ένας νέος άνδρας υποψήφιος είναι όμως “ανανέωση”. Το πρώτο το ένιωσα όταν κατέβηκα για πρώτη φορά υποψήφια Βουλευτής στη Μεσσηνία και έκανα περιοδείες στα χωριά της πατρίδας μου για να γνωρίσω τον κόσμο και να με γνωρίσουν. Έμπαινα λοιπόν μέσα στα καφενεία - όπου ήταν μόνο άντρες εννοείται- για να μιλήσω με τον κόσμο. Ακόμη δεν μπορώ να ξεχάσω το σκηνικό, όταν μπήκα σε ένα καφενείο στους Γαργαλιάνους, όπου πήγα να χαιρετήσω μια παρέα, κάποιοι δεν σήκωσαν καν το βλέμμα τους όταν τους μίλησα και ένας είπε στους άλλους «τι να μας πει τώρα το κοριτσάκι»; Αντίστοιχα στιγμιότυπα ζουν όλες οι γυναίκες που αποφασίζουν να πολιτευτούν, έχοντας δε και τον κίνδυνο αν πετύχουν, αν αναδειχθούν, να αντιμετωπίζουν και την σκιά ότι κάποιος άνδρας κρύβεται πίσω από αυτές και τις προωθεί. Ο νοών νοείτω...

O χώρος της Πολιτικής συνεχίζει να είναι ένας ανδροκρατούμενος χώρος, και δυστυχώς αυτή είναι μια εκτίμηση που δείχνει υστέρηση της χώρας μας.

38 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Ένα νέο κορίτσι που κατεβαίνει υποψήφια είναι το «κοριτσάκι» που μάλλον είναι ακόμα «αδύναμο» και «άγουρο». Ένα νέο αγόρι, ένας νέος άνδρας υποψήφιος είναι όμως “ανανέωση”. Το μέλλον της εργασίας σε πολλούς τομείς προβλέπεται να είναι ψηφιακό. Ήδη οργανισμοί και εταιρείες – δημοσίου και ιδιωτικού τομέα- προσφέρουν και ηλεκτρονικά τις υπηρεσίες τους. Θεωρείτε ότι η ψηφιοποίηση του εργασιακού τομέα και η δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω επιγραμμικών πλατφορμών θα αυξήσει την ανισότητα των φύλων; Αν ναι, με ποιους τρόπους μπορεί να καταπολεμηθεί αυτή η «απειλή»;

Β

ρισκόμαστε ακόμα μέσα στη δίνη της πανδημίας και μέσα σ΄αυτές τις δύσκολες για όλους συνθήκες, δεν πρέπει να αγνοούμε ότι η πανδημία οξύνει, μεταξύ άλλων, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα το γυναικείο φύλο. Οι γυναίκες έδωσαν και δίνουν αγώνα για να ανταποκριθούν στις ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες αυτής της περιόδου. Ας φέρουμε στο μυαλό μας τι συμβαίνει, κι αυτή την ώρα που μιλάμε, σε νοσοκομεία και εμβολιαστικά κέντρα. Ας αναλογιστούμε την ανιδιοτέλεια και τη διάθεση προσφοράς των γυναικών που εργάζονται στον τομέα της υγείας, ιατρών και νοσηλευτριών. Ας σκεφτούμε την αφοσίωσή τους στο έργο τους. Υπάλληλοι καθαριότητας, οικιακές βοηθοί, γηροκόμοι, πωλήτριες ή ταμίες στα σούπερ μάρκετ. Γυναίκες που εργάζονται σε κλάδους οι οποίοι έχουν πληγεί βαριά από την πανδημία, προσφέροντας τις υπηρεσίες τους κατά κανόνα με χαμηλότερες αμοιβές από τους άνδρες, υπό επισφαλείς συνθήκες και με το φάσμα της ανεργίας να πλανάται αμείλικτο. Γυναίκες που έχουν επωμισθεί, σχεδόν αποκλειστικά, το βάρος της οικιακής και οικογενειακής φροντίδας, αυτής της αόρατης εργασίας, που δεν πληρώνεται και συχνά δεν αναγνωρίζεται. Δίπλα σ’ αυτές, διπλά αγνοημένες, γυναίκες που δεν πρέπει να ξεχνάμε. Μητέρες που μεγαλώνουν μόνες τους παιδιά και λόγω πανδημίας βρέθηκαν χωρίς εισόδημα, σε επιδοματικό κενό, χωρίς τη δυνατότητα να αναζητήσουν εργασία, με αποτέλεσμα να βυθίζονται καθημερινά στη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. @The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Αυτή είναι η εικόνα του σήμερα, που δεν πρέπει να αγνοούμε. Αυτή την περίοδο βρεθήκαμε μπροστά σε νέες δυνατότητες όπως η τηλεργασία, η τηλεκπαίδευση, η ψηφιοποίηση παρεχόμενων υπηρεσιών κ.ά. Η πανδημία απλά μας έφερε πολύ πιο γρήγορα μπροστά σ΄αυτά τα νέα δεδομένα. Μην ξεχνάμε, ότι ζούμε στην εποχή της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, της ψηφιοποίησης, της ρομποτικής και αυτά που τώρα ανακαλύπτουμε στην χώρα μας λόγω ειδικών συνθηκών, σε άλλες χώρες αποτελούν γενικευμένα δεδομένα. Η μετά κορονοϊό εποχή θα είναι μια εντελώς διαφορετική εποχή με τις νέες δυνατότητες να κρύβουν και κινδύνους για το εργασιακό περιβάλλον, την τήρηση του ωραρίου, την κάλυψη της μαύρης εργασίας, την μαζική απώλεια θέσεων εργασίας και την αύξηση ανισοτήτων με ένα από τα κύρια θύματα τις γυναίκες. Πρόκειται για μεγάλο θέμα που είναι αναγκαίο να τροφοδοτήσει ένα δημόσιο διάλογο ανάμεσα στους φορείς που έχουν εικόνα και άποψη για τα τεκταινόμενα (δικηγόροι, Επιμελητήρια, Εργατικά Κέντρα, Κόμματα, γυναικείες ενώσεις κ.ά) ώστε να διαμορφωθεί με βάση και τη διεθνή εμπειρία ένα σύγχρονο θεσμικό, νομικό πλαίσιο που θα διέπει το εργασιακό περιβάλλον. Έχει αξία ότι το ζήτημα αυτό ετέθη πανευρωπαϊκά υπό διερεύνηση κατ΄αρχάς, αφού εντάχθηκε ως ένα από τα πεδία που θα καθορίζουν και τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Ισότητας.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

39

ΝΑΝΤΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Κάθε χρόνο το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) βαθμολογεί τα κράτη-μέλη της ΕΕ και την ΕΕ συνολικά ώστε να διαπιστώσει πόσο μακριά βρίσκονται από την επίτευξη της ισότητας των φύλων. Σύμφωνα λοιπόν με τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Ισότητας των Φύλων για το 2020 η Ελλάδα κατατάσσεται στην τελευταία θέση με βαθμολογία 52,2 στους 100 βαθμούς. Πώς εξηγείτε αυτή την κατάταξη; Κρίνετε ανεπαρκείς τις προσπάθειες που γίνονται στην Ελλάδα για την επίτευξη της ισότητας των φύλων; Προφανώς αυτό το αποτέλεσμα από τη μια δεν τιμά τη χώρα μας και από την άλλη δείχνει τη μεγάλη προσπάθεια, που πρέπει να γίνει για να υπάρξει ουσιαστική ισότητα. Γνωρίζετε ότι η βαθμολογία καθορίζεται από την βαθμολογία σε δέκα δείκτες και γι’ αυτό έχει αξία να δούμε πιο λεπτομερειακά τι συμβαίνει, ώστε να δούμε που πρέπει να εστιάσουμε την προσπάθειά μας.

Η βαθμολογία της Ελλάδας έχει ανέβει κατά 3,6 βαθμούς από το 2010 και κατά 1 βαθμό από το 2017. Ωστόσο, είναι κατά 15,7 βαθμούς χαμηλότερη από την βαθμολογία της Ευρώπης. Η κατάταξή της έχει παραμείνει, δυστυχώς, η ίδια από το 2010. Οι υψηλότερες βαθμολογίες μας είναι στα πεδία της υγείας με 84 και των χρημάτων με 74.5. Εν τούτοις και σ΄αυτούς ακόμη τους τομείς παρουσιάζουμε μία από τις χειρότερες επιδόσεις, καταλαμβάνοντας την 21η και 22η θέση αντίστοιχα. Οι ανισότητες καταγράφονται πιο έντονες στα πεδία της εξουσίας με βαθμολογία 27, του χρόνου με 44.7 και της εργασίας με 64.4. Και στα τρία αυτά πεδία καταλαμβάνουμε την 27η θέση! Από το 2010 είχαμε βελτίωση στα πεδία του χρόνου( + 9.1 βαθμοί) και εξουσίας ( + 4.7 βαθμοί) και μείωση στα πεδία των χρημάτων ( -2.7) και υγείας( - 0.3).

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σ΄αυτά φωτογραφίζεται και η ιστορική υστέρηση της χώρας αλλά και οι μη ολοκληρωμένες πολιτικές ισότητας, που είναι και το μεγάλο ζητούμενο.

40 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Το Μάιο του 2011 η Ελλάδα υπέγραψε τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη βία κατά των γυναικών και την ενδοοικογενειακή βία, την οποία, στη συνέχεια, επικύρωσε το Μάρτιο του 2018. Πιστεύετε ότι η ενσωμάτωση της Σύμβασης στην ελληνική έννομη τάξη με το νόμο 4531/2018 έχει συντελέσει στην καταστολή της ενδοοικογενειακής βίας, ιδιαίτερα στην περίοδο πανδημίας που διανύουμε; Δυστυχώς, έγιναν εμφανέστερα στις συνθήκες της πανδημίας τα φαινόμενα της ενδοοικογενειακής βίας και της σεξουαλικής παρενόχλησης, ενώ πρόσφυγες και μετανάστριες ήταν συχνά θύματα σωματεμπορίας, σεξουαλικής εκμετάλλευσης, καταναγκαστικής εργασίας, πολλαπλής κακοποίησης. Σ΄όλο αυτό το διάστημα η Επιτροπή της Βουλής στην οποία συμμετέχω σε συνεργασία με την Γενική Γραμματεία Ισότητας, που δυστυχώς καταργήθηκε, είχαμε μια πολύ έντονη δραστηριότητα, προσπαθώντας να σπάσουμε την σιωπή που πάντα περιέβαλλε σαν προστατευτικό περίβλημα όλη αυτή την κοινωνική παθογένεια. Η Ανοιχτή Γραμμή δέχτηκε πολύ περισσότερες κλήσεις και καταγγελίες. Ίσως αυτό το σχετικό σπάσιμο σιωπής να αύξησε τις καταγγελίες, το πρόβλημα όμως παραμένει, έχει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις απ΄ότι μπορούσαμε να φανταστούμε. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητη μία διαρκής προσπάθεια, ώστε να μιλάνε @The Network of EUREOPE

τα θύματα, αλλά και όλοι όσοι αντιλαμβάνονται ή και γνωρίζουν τέτοια προβλήματα στην γειτονιά, στον χώρο εργασίας και στο συγγενικό περιβάλλον τους. Χρειάζεται μια μεγάλη προσπάθεια και σ΄αυτή θα μπορούσε να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο η Γενική Γραμματεία Ισότητας και γι’ αυτό πρέπει η Κυβέρνηση να αναθεωρήσει άμεσα την ουσιαστική κατάργησή της, με τη συγχώνευση της μαζί με τις πολιτικές για την αντιμετώπιση του δημογραφικού και της οικογένειας.

Το τελευταίο τρίμηνο η επικαιρότητα κατακλύζεται από καταγγελίες για σεξουαλική παρενόχληση, βία κάθε είδους, ακόμα και για παιδεραστία. Ως μητέρα αλλά και ως νομικός θεωρείτε απαραίτητη μια αλλαγή του ποινικού κώδικα επί το αυστηρότερο σε ό,τι αφορά τους θύτες; Zούμε πραγματικά μια περίοδο που σοκάρουν οι αλλεπάλληλες καταγγελίες για βιασμούς, παιδεραστία, κάθε είδους σεξουαλική παρενόχληση και κακοποίηση. Αισθάνομαι την ανάγκη να θυμίζω πάντα τον ρόλο που έπαιξαν οι θαρραλέες αποκαλύψεις – καταγγελίες της Σοφίας Μπεκατώρου για να ανοίξουν στόματα και να αποκαλυφθεί η σκληρή πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα γυναίκες με παιδιά. Το ελληνικό κίνημα #MeToo αποκάλυψε μια ανεπούλωτη και ανομολόγητη κοινωνική πληγή:

@political_scientists

@hapscorg

τις ενδοοικογενειακές, ενδοεπαγγελματικές, ενδο συντεχνιακές μορφές αυταρχισμού που καταλήγουν στη χρόνια υποτίμηση, εκμετάλλευση και βία εναντίον των γυναικών. Παροτρύναμε όλοι τα θύματα του σεξισμού, της κακοποίησης, της κατάχρησης εξουσίας να μιλήσουν. Τα διαβεβαιώσαμε ότι η προσφυγή στη δικαιοσύνη αποτελεί δικαίωμα και ταυτόχρονα ασπίδα προστασίας τους. Είναι πολύ σημαντική εξέλιξη ότι πολλοί προσέφυγαν στην Δικαιοσύνη, κάτι που δεν το βλέπαμε παλαιότερα σ΄αυτή την έκταση. Ασφαλώς χρειάζεται αυστηροποίηση των ποινών και ρυθμίσεις που θα καθιστούν πολύ δύσκολη την παραγραφή τους, όπως και χρειάζονται και Κώδικες Δεοντολογίας για κάθε εργασιακό, κοινωνικό χώρο. Ωστόσο, όσο αυστηρό και αν γίνει το νομοθετικό πλαίσιο, που θα αντιμετωπίζει τέτοια φαινόμενα, ελάχιστα πράγματα θα αλλάξουν, αν δεν αναδιοργανωθούν οι σχέσεις της οικογενειακής, εκπαιδευτικής και επαγγελματικής μας οικειότητας. Αν δεν ανατραπούν νοοτροπίες και αντιλήψεις βαθιά ριζωμένες στην κοινωνία μας. Αν μέσω της συστηματικής διαπαιδαγώγησης δεν καταλυθούν τα στερεότυπα και οι έμφυλες διακρίσεις που ακυρώνουν προσωπικότητες, αλλοιώνουν τις σχέσεις και δημιουργούν άγονη και οδυνηρή αντιπαλότητα ανάμεσα στα φύλα. Η Παιδεία είναι «το κλειδί» . Σ΄αυτή πρέπει να ρίξουμε βάρος στο επόμενο διάστημα.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

41

ΝΑΝΤΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Θα ήθελα να σχολιάσετε την άποψη ότι «Η Δικαιοσύνη, αν και γένους θηλυκού, δεν φαίνεται να υπερασπίζεται ενεργά το φύλο της». Η Δικαιοσύνη για να λειτουργήσει και να διερευνήσει, χρειάζεται καταγγελίες, προσφυγή σ΄αυτή, στοιχεία. Ασφαλώς η Δικαιοσύνη στη χώρα μας ελέγχεται συχνά για τα αντανακλαστικά της. Ωστόσο, κατά την άποψή μου, το μείζον είναι να θεωρήσουμε τη Δικαιοσύνη ως τον χώρο που μπορούμε να τροφοδοτούμε με καταγγελίες, αισθανόμενοι εμπιστοσύνη. Από την άλλη, οι ποινές που αποφασίζονται από τη Δικαιοσύνη, δεν μπορεί παρά να είναι στο πλαίσιο του Ποινικού Κώδικα και αυτό δεν το καθορίζει η ίδια...

Ασφαλώς χρειάζεται αυστηροποίηση των ποινών και ρυθμίσεις που θα καθιστούν πολύ δύσκολη την παραγραφή τους, όπως και χρειάζονται και Κώδικες Δεοντολογίας για κάθε εργασιακό, κοινωνικό χώρο. Ωστόσο, όσο αυστηρό και αν γίνει το νομοθετικό πλαίσιο, που θα αντιμετωπίζει τέτοια φαινόμενα, ελάχιστα πράγματα θα αλλάξουν, αν δεν αναδιοργανωθούν οι σχέσεις της οικογενειακής, εκπαιδευτικής και επαγγελματικής μας οικειότητας. Αν δεν ανατραπούν νοοτροπίες και αντιλήψεις βαθιά ριζωμένες στην κοινωνία μας.

42 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Συνέντευξη

ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ ΧΑΤΖΗΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Οικονομολόγος Κοινωνική Επιχειρηματίας της ΜΑΡΙΑΣ ΑΡΝΑΟΥΤΑΚΗ Πολιτικός Επιστήμονας @The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

&

της ΝΕΦΕΛΗΣ ΚΑΡΑΛΕΚΑ

Πολιτική Επιστήμων – Ερευνήτρια ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

43

ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ ΧΑΤΖΗΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Αισθανόμαστε ιδιαίτερη χαρά που η κα Χατζηιωαννίδου, μια «Υπέροχη Γυναίκα», αποδέχτηκε την πρόσκληση του περιοδικού να τιμήσει μαζί μας τις γυναίκες του 21ου αιώνα. Η Μαρία Νεφέλη Χατζηιωαννίδου είναι Οικονομολόγος και ασχολείται με την κοινωνική επιχειρηματικότητα τα τελευταία 8 χρόνια. Το 2019 δημιούργησε την πλατφόρμα «Υπέροχες Γυναίκες» η οποία με το πέρασμα του χρόνου, όπως η ίδια έχει δηλώσει, έγινε ο διαδικτυακός «τόπος» όπου κάθε γυναίκα μπορεί να αισθανθεί ασφαλής και να μοιραστεί τους προβληματισμούς της χωρίς να νιώσει εκτεθειμένη. Δίνοντας φωνή σε χιλιάδες γυναίκες, η πρωτοβουλία αυτή συνιστά μια ακτίνα φωτός στις σκοτεινές πτυχές της κοινωνίας μας. Μας μιλά για την κοινωνική επιχειρηματικότητα, τις ευθύνες που αφορούν στις ηγετικές προσωπικότητες και τα προβλήματα εξισορρόπησης μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην καθημερινότητά τους.Η συνέντευξη αποπνέει έναν αέρα ελευθερίας, τόλμης και αποφασιστικότητας και είμαστε σίγουρες πως όσοι και όσες τη διαβάσουν θα αποκτήσουν παρόμοια αίσθηση.

Ασχολείστε με την κοινωνική επιχειρηματικότητα ήδη από το 2013 με την πρώτη σας επιχείρηση το “Code it like a girl”. Αδιαμφισβήτητα ο χώρος της τεχνολογίας είναι ένας παραδοσιακά ανδροκρατούμενος χώρος. Ποιο ήταν το όραμά σας όταν ξεκινούσατε αυτή την πρωτοβουλία και πόσο θεωρείτε ότι έχει συμβάλλει στην προσπάθεια για ισότιμη αντιμετώπιση των φύλων;

T

ο 2013, όταν ξεκινούσαμε μαζί με άλλες 4 γυναίκες το “Code it Like a girl” είχαμε σαν όραμα να μειώσουμε το χάσμα της εκπροσώπησης των γυναικών στον ανδροκρατούμενο κλάδο της τεχνολογίας. Συνειδητοποιήσαμε ότι καμία από τις πρωτοβουλίες που γνωρίζαμε ότι υπήρχαν στο εξωτερικό δεν είχαν γίνει στην Ελλάδα και αποφασίσαμε να το προσπαθήσουμε εμείς. Στα 21 μας τότε, κάναμε πολλά λάθη παρόλο που η πορεία μας ήταν ανοδική, και αποφασίσαμε το 2016 να την κλείσουμε οριστικά. Έπειτα από 6 χρόνια από την παύση λειτουργίας του, μπορώ να

44 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

πω με σιγουριά, ότι το Code it Like a Girl, στα 3 χρόνια λειτουργίας του, κατάφερε να δημιουργήσει πρωτοβουλίες, συνεργασίες και άλλους φορείς, οι οποίοι μέχρι σήμερα συμβάλουν στη μείωση του χάσματος της εκπροσώπησης των γυναικών σε STEM κλάδους. Σε προσωπικό επίπεδο το CLG για εμένα ήταν η αιτία να εντρυφήσω περισσότερο γνωστικά με ένα Μεταπτυχιακό στην κοινωνική επιχειρηματικότητα και καινοτομία, όπου και έπειτα με οδήγησε στο να ασχοληθώ ενεργά στην προσπάθεια για ισότιμη εκπροσώπηση των γυναικών σε όλους του κλάδους.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

«Υπέροχες γυναίκες». Ξεκίνησαν ως ιδέα, δημιούργησαν μία παρέα, εξελίχθηκαν σε μία κοινότητα και πλέον, επισήμως, αποτελούν αστικό μη κερδοσκοπικό οργανισμό. Παρακολουθώντας αυτή την ιδέα να μεγαλώνει και να κερδίζει όλο και περισσότερο την ατομική και συλλογική εμπιστοσύνη, πόσο δύσκολο είναι να έχετε την αποκλειστική οργανωτική ευθύνη;

Ε

ίναι πάντα απαιτητικό όταν μία ιδέα σε σύντομο χρονικό διάστημα, αλλάζει μορφή, εξελίσσεται και ξεπερνάει τόσο γρήγορα τις αρχικές προσδοκίες. Η δυσκολία βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι ο οργανισμός χρειάζεται ανθρώπους να την πλαισιώσουν, να μοιραστούν το όραμα του οργανισμού ώστε να μπορέσουμε να φέρουμε ακόμη θετικότερα

αποτελέσματα. Το βάρος της αποκλειστικής οργανωτικής ευθύνης είναι κάτι το οποίο με συναρπάζει καθώς με φέρνει σε επαφή με κάθε κομμάτι του οργανισμού – από την επικοινωνία με τις γυναίκες που συμμετέχουν στις δράσεις μας μέχρι τη δημιουργία των δράσεων αυτών- αλλά απαιτεί τρομερή συνέπεια το οποίο πολλές φορές κάνει την καθημερινή διαχείριση μια πρόκληση.

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τις γυναίκες φαίνεται να παραμένει η εναρμόνιση οικογενειακής, προσωπικής και επαγγελματικής ζωής και οι οικογενειακές υποχρεώσεις.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

45

ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ ΧΑΤΖΗΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE, 2020), η Ελλάδα κατατάσσεται τελευταία στην ΕΕ αναφορικά με την πρόοδο στον τομέα της ισότητας των φύλων, από το 2010 έως σήμερα. Ποια είναι η άποψη σας γι’ αυτό; Με ποιον τρόπο θα μπορούσατε μέσω των κοινωνικών ομάδων, των οποίων ηγείστε, να επιφέρετε αλλαγές;

Δ

υστυχώς οι γυναίκες στην Ελλάδα συναντούν συνεχώς εμπόδια που είναι συνυφασμένα με τα έμφυλα στερεότυπα, τα οποία αναπαράγουν την ανισότητα των φύλων και δικαιολογούν την χαμηλή κατάταξη στην πρόοδο της ισότητας των φύλων. Η μεγαλύτερη πρόκληση για τις γυναίκες φαίνεται να παραμένει η εναρμόνιση οικογενειακής, προσωπικής και επαγγελματικής ζωής και οι οικογενειακές υποχρεώσεις. Άλλοι παράγοντες άμεσα συνδεδεμένοι με την ανισότητα των φύλων είναι οι γενικές προκαταλήψεις λόγω φύλου, η έλλειψη υποστήριξης από το οικογενειακό και εργασιακό περιβάλλον, οι άνισες απολαβές και οι οικογενειακές αντιρρήσεις, οι οποίες φαίνεται να αποτελούν ισχυρό εμπόδιο για την επαγγελματική ανέλιξη των γυναικών. Η εμφάνιση και η ταχύτατη εξάπλωση του COVID-19 παρόλο που επέφερε ριζικές

αλλαγές στον τρόπο ζωής όλων των ανθρώπων, ευρήματα ερευνών επιβεβαιώνουν δυστυχώς, ότι οι γυναίκες πλήττονται δυσανάλογα από τις οικονομικές και επαγγελματικές επιπτώσεις της πανδημίας το οποίο δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τη θέση της γυναίκας. Οι ενδείξεις δείχνουν ότι κάτω από συνθήκες απειλής και παραμονής στο σπίτι, οι γυναίκες συνδέονται ακόμα πιο έντονα με τον παραδοσιακό τους ρόλο της φροντίδας του σπιτιού. Αυτό που πιστεύουμε μέσα από τις δράσεις τις οποίες οργανώνουμε και συμμετέχουμε ότι πρέπει να γίνουν καίρια βήματα για την ενδυνάμωση, την ενίσχυση και την ενθάρρυνση της γυναικείας απασχόλησης και μόρφωσης, ώστε η ενασχόληση της γυναίκας με την μη αμειβόμενη εργασία στο σπίτι, με τη φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων, ειδικά την περίοδο που ζούμε, να μην αποτελέσει τροχοπέδη στη δική της επαγγελματική και προσωπική εξέλιξη.

Οι ενδείξεις δείχνουν ότι κάτω από συνθήκες απειλής και παραμονής στο σπίτι, οι γυναίκες συνδέονται ακόμα πιο έντονα με τον παραδοσιακό τους ρόλο της φροντίδας του σπιτιού. Μιλάτε καθημερινά με γυναίκες μέσω της πλατφόρμας σας. Έχετε σίγουρα πληροφορηθεί για δύσκολα διαχειρίσιμες ιστορίες. Πώς το αντιμετωπίζετε και με ποιον τρόπο προσφέρετε την υποστήριξή σας;

Λ

αμβάνουμε καθημερινά αρκετές προσωπικές ιστορίες. Κάθε ιστορία τη διαχειριζόμαστε με απόλυτο σεβασμό και εχεμύθεια, καθώς πολλές φορές είμαστε και οι πρώτοι άνθρωποι που λαμβάνουμε γνώση για κάποιο γεγονός. Σαν οργανισμός, δεν παρέχουμε νομική ή ψυχολογική υποστήριξη, αλλά είμαστε ένας φορέας που παρέχει πληροφορίες για το που μπορεί να απευθυνθεί κάποιος άνθρωπος που βρίσκεται σε ανάγκη.

46 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

Παράλληλα είμαστε σε επικοινωνία με διάφορους φορείς για να προσφέρουμε αντίστοιχα τη βοήθεια της κοινότητας που έχουμε δημιουργήσει, όπως για παράδειγμα την παροχή ειδών πρώτης ανάγκης σε περιπτώσεις κρίσεων ή σε ευπαθείς ομάδες. Υπάρχουν περιπτώσεις γυναικών που μέσα από το δίκτυο γυναικών που έχουμε δημιουργήσει κατάφεραν να βρουν εργασία, να ξεφύγουν από βίαιες σχέσεις, να δημιουργήσουν συνέργειες κ.α.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

Κοινωνική επιχειρηματικότητα και γυναικεία επιχειρηματική πρωτοβουλία: σε τι βαθμό έχουν εδραιωθεί στην Ελλάδα; Επηρεάζονται από την υγειονομική κρίση και την επικαιρότητα, όπως οι καταγγελίες και το κίνημα #metoo;

Ό

ταν ξεκίνησα το πρώτο μου κοινωνικό επιχειρηματικό εγχείρημα το 2013, η κοινωνική επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα ήταν πολύ πίσω συγκριτικά με άλλες χώρες της Ευρώπης. Το νομικό πλαίσιο και οι φορείς υποστήριξης ήταν ανύπαρκτοι και η αντίληψη του κόσμου για το τι σημαίνει κοινωνική επιχειρηματικότητά ήταν σχεδόν αρνητική. Καθώς η οικονομική κρίση επαναπροσδιόρισε πολλούς τομείς, θεωρώ ότι λειτούργησε θετικά για τον κλάδο της κοινωνικής επιχειρηματικότητας και της γυναικείας επιχειρηματικής πρωτοβουλίας. Ο κλάδος της κοινωνικής επιχειρηματικότητας είναι άμεσα συνδεδεμένος με την επικαιρότητα, καθώς πολλές φορές καλείται να δώσει λύσεις σε προβλήματα που οι υπάρχοντες φορείς δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν λόγω της ευελιξίας που έχουν από την αρχική τους δομή. Η πολυπλοκότητα των κρίσεων που βιώνουμε σαν χώρα απαιτεί άμεση και καινοτόμα αντιμετώπιση που οι κοινωνικές επιχειρήσεις και πρωτοβουλίες μπορούν να προσφέρουν.

Τα συγγραφικά δικαιώματα από την πώληση του βιβλίου θα διατεθούν για την αρωγή οργανισμών που υποστηρίζουν γυναίκες που έχουν υποστεί έμφυλη βία.

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

<

47

ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ ΧΑΤΖΗΙΩΑΝΝΙΔΟΥ

Ποιες δράσεις υπάρχουν αυτήν την περίοδο και ποια είναι τα επόμενά σας βήματα;

E

δώ και ένα έτος συνεργαζόμαστε με το Prince Trust Foundation International για το πρόγραμμα επιχειρηματικότητας “Be Your Own Boss” παρέχοντας υπηρεσίες mentoring σε νέες γυναίκες που θέλουν να ξεκινήσουν τη δική τους επιχείρηση. Παράλληλα, συμμετέχουμε στο πρόγραμμα Womentors του Ιδρύματος Λαμπράκη για την ενδυνάμωση 9000 γυναικών. Τον Ιανουάριο συνεργαστήκαμε με το Women on Top στο πρόγραμμα υποτροφιών για γυναίκες με προσφυγικό ή μεταναστευτικό υπόβαθρο μετην IRC Hellas και την υποστήριξη της Webhelp – Fondacion France, παρέχοντας υπηρεσίες mentoring. Αυτήν την άνοιξη τα μέλη των Υπέροχων Γυναικών να συμμετέχουν στις υποτροφίες που θα δοθούν από τον οργανισμό MExoxo για το πρόγραμμα «Inco Academy-Work in Tech” της Google.org και της Coursera. Συμμετείχαμε επίσης στο πρότζεκτ της Women Act σε

συνεργασία με την αθηΝΕΑ, με την υποστήριξη του Women on Top για τη δημιουργία του βιβλίου «Είμαι Επικύνδυνη» - εκδόσεις Keybook, το οποίο περιλαμβάνει ιστορίες 100 γυναικών για την πραγματικότητα που βιώνουν στην Ελλάδα του σήμερα. Τα συγγραφικά δικαιώματα από την πώληση του βιβλίου θα διατεθούν για την αρωγή οργανισμών που υποστηρίζουν γυναίκες που έχουν υποστεί έμφυλη βία. Μέσα στους επόμενους μήνες θα ανακοινώσουμε νέες δράσεις οι οποίες απευθύνονται σε γυναίκες όλων των ηλικιών και κάποιες από αυτές συγκεκριμένα για γυναίκες που ζουν μακριά από τα αστικά κέντρα. Παράλληλα ξεκινάμε έναν κύκλο συνεργασίας με εταιρείες και οργανισμούς που επιθυμούν να επενδύσουν στην κοινωνική εταιρική τους ευθύνη, παρέχοντας υπηρεσίες στρατηγικού σχεδιασμού με θετικό κοινωνικό αντίκτυπο.

Η πολυπλοκότητα των κρίσεων που βιώνουμε σαν χώρα απαιτεί άμεση και καινοτόμα αντιμετώπιση που οι κοινωνικές επιχειρήσεις και πρωτοβουλίες μπορούν να προσφέρουν.

48 >

ΜΑΡΤΙΟΣ 2021

@The Network of EUREOPE

@political_scientists

@hapscorg