ΑΡΘΡΑ
H Χονδρική Αγορά Λευκωσίας: ένα ιστορικό σύνολο κτηρίων που αξίζει να διαφυλαχθεί Με αυτό το άρθρο θα θέλαμε να εκφράσουμε την έντονη ανησυχία μας για το μέλλον της Χονδρικής Αγοράς Λευκωσίας αφότου αξιολογήθηκε ως επικίνδυνη από το Τεχνικό Τμήμα του Δήμου Λευκωσίας (Δήμος Λευκωσίας, 2022. Επικίνδυνες οικοδομές. Ανακτήθηκε από https://www. nicosia.org.cy/el-GR/news/dangerours-buildings/). Παρά τις πολλαπλές αξίες που φέρει, οι οποίες την καθιστούν έργο σημαντικής αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, δεν έχει κηρυχθεί διατηρητέα μέχρι στιγμής, και ως εκ τούτου το μέλλον της είναι αβέβαιο και οι αξίες που εμπεριέχει δύνανται να χαθούν λόγω φθοράς ή μέσω πιθανής κατεδάφισής της. Η Χονδρική Αγορά Λευκωσίας, η οποία βρίσκεται στο Καϊμακλί, πλησίον της βιοτεχνικής περιοχής Αμμοχώστου (https://www.facebook. com/groups/cypriotmodernism/permalink/1802971983331290/) και λειτουργεί έως και σήμερα στεγάζοντας φθαρτέμπορες, κρεοπώλες και άλλους εμπόρους χονδρικής πώλησης, αποτελεί ένα αξιόλογο δημοτικό κτηριακό συγκρότημα της περιόδου της ανεξαρτησίας στην Κύπρο πριν από τον πόλεμο (1960-1974), έχει αρχιτεκτονικές, ιστορικές, τεχνολογικές και άλλες αξίες σε τοπικό και παγκύπριο επίπεδο. Την τελευταία δεκαπενταετία, μέσω τοπικών αλλά και διεθνών δημοσιεύσεων, έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα σημαντικότερα κτήρια του κυπριακού μοντερνισμού (Σημείωση 1). ΙΣΤΟΡΙΚΉ ΑΝΑΔΡΟΜΉ Για τον σχεδιασμό της παραπάνω αγοράς το Δημοτικό Συμβούλιο Λευκωσίας προκήρυξε το 1965 αρχιτεκτονικό διαγωνισμό. Το πρώτο βραβείο του διαγωνισμού κέρδισε η σχεδιαστική πρόταση των αρχιτεκτονικών γραφείων Ζεμπύλα και Κυθρεώτη, Βαφεάδη και Οικονόμου (Εικ. 1) – Σημείωση 2. Η κατασκευή της αγοράς οργανώθηκε σε δύο φάσεις, με την πρώτη να ολοκληρώνεται το 1967 και να περιλαμβάνει τα δυτικά κτήρια, στα οποία βρίσκονταν χωροθετημένες χρήσεις διοίκησης, χονδρικής πώλησης, ιχθυοπωλεία, αποθήκες και χώροι δημοσίων διευκολύνσεων, όπως παραρτήματα τραπεζών, ταχυδρομείου και τηλεγραφείου, καθώς και τηλεφωνικοί θάλαμοι. Η πρώτη φάση κατασκευής είχε κοστολογηθεί στις 50.000 λίρες (Γραφείο Δημόσιων Πληροφοριών, Ανακοινωθέν, Κυπριακή Δημοκρατία, 10 Σεπτεμβρίου 1966). Η δεύτερη φάση κατασκευής της αγοράς, η οποία δεν πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό, προνοούσε χώρους εστιατορί-
Εικ. 2 (α): Κάτοψη του κτηριακού συμπλέγματος της Χονδρικής Αγοράς (είσοδος αριστερά).
Εικ. 1 (α): Μακέτα της σχεδιαστικής πρότασης για τον Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό.
Εικ. 1 (β): Χωροταξικός σχεδιασμός της πρότασης για τον Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό. Φωτογραφικό υλικό από αρχείο Οικονόμου: Αρχιτέκτονες & Μηχανικοί.
ων και καταστημάτων, καθώς και αίθουσες αναψυχής και συνελεύσεων των εμπόρων (σχεδιασμένα σε συνέχεια του κτηρίου διοίκησης προς τα βόρεια), περισσότερα κτήρια χονδρικής πωλήσεως προς τα ανατολικά, επέκταση του χώρου της ψαραγοράς προς τα δυτικά καθώς και χώρο πώλησης λουλουδιών και φυτών (Από αρχείο Οικονόμου: Αρχιτέκτονες & Μηχανικοί).
ΑΞΙΌΛΟΓΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΌ ΣΎΜΠΛΕΓΜΑ Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός του συμπλέγματος της Χονδρικής Αγοράς Λευκωσίας, όπως και ο σχεδιασμός πολλών κτηρίων της εποχής (σχολείων, κτηρίων γραφείων, τραπεζών, κτηρίων τουριστικής χρήσης κ.ά.) είναι αντιπροσωπευτικός του μεταπολεμικού αναστοχασμού για τον μοντερνισμό, ο οποίος εκφράστηκε μέσω του μπρουταλισμού με την εξερεύνηση αρχιτεκτονικών μορφών πέραν της λειτουργικής οργάνωσης των χώρων, με τη χρήση ανεπίχριστων υλικών, και την εκμετάλλευση των γλυπτικών δυνατοτήτων των υλικών (Σημείωση 3). Παρά το ότι επικράτησε η μορφολογική ερμηνεία του, ο μπρουταλισμός ξεκίνησε σαν ένα ιδεολογικό κίνημα το οποίο αναπτύχθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κυρίως τη δεκαετία του 1950 μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 1970 με επίκεντρο την Αγγλία (Σημ. 4). Οι κατασκευές του κινήματος αυτού, εμπνευσμένες από τα σοΕικ. 2 (β): Εσωτερική όψη των ανισόσταθμων σιαλιστικά οράματα της κοινοτικής ζωής, αφορούν κυρίως πλακών. κτήρια με κοινοτική λειτουργία. συνέχεια στη σελίδα 26 T
25