7 minute read
Σεισμοί στην Πάφο: πώς εξελίσσεται η σεισμικότητα
Το πρωί της Τετάρτης 12 Νοεμβρίου 2025 άρχισε μια σεισμική ακολουθία σε περιοχή 20 km βορειοανατολικά της πόλης της Πάφου. Εντός των πρώτων 5 ωρών καταγράφηκαν στο Σεισμολογικό Κέντρο του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης δύο ισχυροί σεισμοί με μεγέθη M5,2 και Μ5,3, οι οποίοι έγιναν αισθητοί όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στην ανατολική Μεσόγειο. Η σεισμική ακολουθία, η οποία συνεχίστηκε επί εβδομάδες, ήταν αρχικά έντονη με μεγάλο αριθμό σεισμών και υψηλό ρυθμό εκδήλωσής τους. Κατά τα πρώτα 24ωρα καταγράφηκαν εκατοντάδες μετασεισμοί από τον ίδιο εστιακό χώρο από τους οποίους δεκάδες έγιναν αισθητοί, μεταξύ των οποίων και οι 16 μεγαλύτεροι, με μεγέθη 3,0≤M≤4,5. Από τότε μέχρι και το πρώτο εικοσαήμερο του Δεκεμβρίου, οπότε και γράφτηκε το παρόν άρθρο, παρατηρήσαμε γενικά σταδιακή απόσβεση της ακολουθίας, όσον αφορά τα μεγέθη των σεισμών και τη συχνότητα εκδήλωσής τους – παρατηρήθηκαν όμως και «αναζωπυρώσεις» με την τελευταία στις 12/12 με σειρά αισθητών σεισμών με μέγιστο μέγεθος το Μ4,1. Το γεγονός αυτό δεν αποκλείει την εκδήλωση άλλων μεγάλων σεισμών στην ίδια περιοχή, αλλά οι πιθανότητες μειώνονται με την πάροδο του χρόνου.
Παράλληλα, κατά τις τελευταίες 2 βδομάδες του Νοεμβρίου και τις 2 πρώτες βδομάδες του Δεκεμβρίου παρακολουθήσαμε και μια ήπια σεισμική ακολουθία (Μ≤3,6) η οποία εξελίσσεται σε περιοχή που εκτείνεται μεταξύ Πισσουρίου και Επισκοπής. Από τους δεκάδες καταγεγραμμένους σεισμούς, οι 7 μεγαλύτεροι έγιναν αισθητοί τοπικά. Στο διάστημα αυτό, είχαμε επίσης 2 ελαφρά αισθητούς μικροσεισμούς με επίκεντρα στις περιοχές Πεντακώμου και Καταλιόντα – o δεύτερος με σχετικά μεγάλο εστιακό βάθος (~55 km), έγινε αντιληπτός παγκύπρια. Αξίζει να αναφέρουμε επίσης και δύο περιφερειακούς σεισμούς οι οποίοι έγιναν ελαφρά αισθητοί στο νησί μας, στις 8 και 15 Δεκεμβρίου με επίκεντρα στον κόλπο Αττάλειας (Μ5,3) στα βορειοδυτικά της Κύπρου και στα σύνορα Τουρκίας-Συρίας (Μ3,8) στα βορειοανατολικά της Κύπρου. Ο πολίτης μπορεί να παρακολουθεί τη σεισμικότητα του χώρου μας στα δύο portals του Σεισμολογικού Κέντρου www.gsd-seismology.org.cy και www2.gsd-seismology.org.cy.
Οι σεισμοί του Νοεμβρίου της Πάφου ήταν οι μεγαλύτεροι από τις 12/1/2022 και μετά. Για να μιλήσουμε για τον μεγαλύτερο σεισμό που καταγράφηκε ποτέ στην Κύπρο θα πρέπει να διαχωρίσουμε την περίοδο ενόργανων μετρήσεων των σεισμών από το πιο μακρινό παρελθόν. Από το 1896, σεισμολογικοί σταθμοί άρχισαν να λειτουργούν στις γειτονικές μας χώρες, τη δεκαετία 1980 ιδρύθηκαν οι πρώτοι σεισμολογικοί σταθμοί στην Κύπρο, το 1997 λειτούργησε το πρώτο σεισμολογικό δίκτυο που κάλυπτε διάφορα μέρη του νησιού μας, ενώ από το 2014 διαθέτουμε ένα από τα πιο προηγμένα σεισμολογικά δίκτυα της Μεσογείου. Θα αναφερθούμε λοιπόν στα τελευταία 130 χρόνια, τα οποία όμως γεωλογικά αντιστοιχούν σε δευτερόλεπτα εάν συμπτύξουμε σε ένα 24ωρο την ύπαρξη της Κύπρου ως νησί.
Να σημειωθεί ότι οι μεγαλύτεροι σεισμοί σε μέγεθος δεν είναι κατά κανόνα και οι πιο καταστροφικοί. Είναι η ένταση της εδαφικής δόνησης, ανά περιοχή, ο παράγοντας που καθορίζει την καταστροφικότητα ενός σεισμού. Η ένταση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, πέραν του μεγέθους του σεισμού ‒ κυρίως την απόσταση της εστίας του σε σχέση με τις κατοικημένες περιοχές, αλλά και τις γεωλογικές συνθήκες του υπεδάφους, τη γεωμετρία κίνησης στο ρήγμα αλλά και την κατευθυντικότητα της ρήξης, τα χαρακτηριστικά των κτηρίων κ.λπ. Για παράδειγμα ο πρόσφατος σεισμός του Ιανουαρίου του 2022 με επίκεντρο στον θαλάσσιο χώρο Ακάμα είχε μέγεθος Μ6,5 αλλά καμιά σοβαρή επίπτωση στην Κύπρο, ενώ πολύ μικρότεροι από αυτόν σεισμοί, με εστίες κάτω από κατοικημένες περιοχές, έχουν προκαλέσει καταστροφές και θανάτους στο νησί μας.
Πηγαίνοντας πίσω, κατά την περίοδο ενόργανης παρακολούθησης της σεισμικότητας της Κύπρου (130 χρόνια), ο μεγαλύτερος σε μέγεθος σεισμός σημειώθηκε το 1996 (Μ6,8) με επίκεντρο 50 km στα νοτιοδυτικά της Πάφου, ο οποίος δεν προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές ούτε άμεση απώλεια ανθρωπίνων ζωών. Ο πιο καταστροφικός όμως σημειώθηκε το 1953 (Μ6,5) με επίκεντρο στην επαρχία Πάφου, ο οποίος προκάλεσε τον θάνατο δεκάδων συνανθρώπων μας, πολλούς τραυματισμούς, άφησε χιλιάδες ανθρώπους άστεγους, κατέστρεψε εκατοντάδες σπίτια, επηρεάζοντας χιλιάδες κτήρια συνολικά. Αξιοσημείωτοι είναι επίσης: ο σεισμός του 1995 (Μ5,9) στην Πάφο, με 2 θανάτους και πολλές καταστροφές, ο σεισμός του 1941 (Μ6,5) στην Αμμόχωστο ο οποίος κατέστρεψε ‒ευτυχώς χωρίς θύματα‒ το Παραλίμνι, ο σεισμός του 1961 (Μ=5,7) που προκάλεσε ζημιές στη Λάρνακα και, πιο πρόσφατα, ο σεισμός του 1999 (Μ5,6) στην περιοχή Γεράσας Λεμεσού ο οποίος προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές σε κτήρια και πανικό στον κόσμο, ο σεισμός του 2015 (Μ5,6) στην Κισσόνεργα Πάφου με μειωμένες επιπτώσεις, και ο σεισμός του 2022 (Μ6,5) στα ανοικτά του Ακάμα, τον οποίο αναφέραμε πριν, ο οποίος δεν είχε σοβαρές επιπτώσεις στο νησί μας, και ευτυχώς ούτε προκάλεσε τσουνάμι.
Πηγαίνοντας ακόμη πιο πίσω, ιστορικά η Κύπρος ταλαιπωρήθηκε από αλλεπάλληλα κύματα έξαρσης σεισμικότητας με πολλούς καταστροφικούς σεισμούς. Για τα παλαιότερα χρόνια που δεν υπήρχαν σεισμολογικά δίκτυα, από ιστορικές αναφορές και αρχαιολογικά στοιχεία γνωρίζουμε ότι η Κύπρος κτυπήθηκε από τουλάχιστον 25 καταστροφικούς σεισμούς μέσα στα τελευταία 2.000 χρόνια. Πιθανόν ο πιο καταστροφικός σεισμός σημειώθηκε το 76 μ.Χ. (Μ~7,0), ο οποίος ισοπέδωσε την Πάφο, τη Σαλαμίνα και το αρχαίο Κίτιον. Αναφέρονται εδώ και κάποια άλλα παραδείγματα όπως σειρά σεισμών με Μ~6,0-7,0 κατά το 365-375 μ.Χ. οι οποίοι ισοπέδωσαν το Κούριο (εικόνα σκελετών), ο καταστροφικός σεισμός της Λάρνακας του 1491 (Μ~7,0), ο σεισμός του 1735 (Μ~6,5) που ισοπέδωσε την Αμμόχωστο, ο σεισμός του 1222 (Μ~7,0-7,5), ο οποίος κατέστρεψε την Πάφο και προκάλεσε επίσης καταστροφικό τσουνάμι. Αξίζει να σημειώσουμε ότι η Λευκωσία όχι μόνο δεν έμεινε ανεπηρέαστη από τους καταστροφικούς σεισμούς του νησιού μας αλλά καταστράφηκε και από τοπικούς σεισμούς στη Μεσαορία όπως π.χ. το 1479 (Μ~6,0), το 1481 (Μ~6,3), το 1718 (Μ~6,3) και το 1900 (Μ~5,8).
Είναι δύσκολο να γίνει άμεση σύγκριση των σεισμών των αρχαίων εποχών με τους πρόσφατους λόγω έλλειψης ποσοτικών δεδομένων, των πολύ διαφορετικών χαρακτηριστικών του δομημένου περιβάλλοντος αλλά και της έντονης υποκειμενικότητας που χαρακτηρίζει τις ιστορικές μαρτυρίες. Μιλώντας για ιστορικούς σεισμούς επιβάλλεται να αναφερθεί ότι ιστορικές αναφορές και γεωλογικές ενδείξεις μας αποκαλύπτουν ότι το νησί μας επηρεάστηκε επανειλημμένα από καταστροφικά τσουνάμι που προήλθαν από σεισμούς και κατολισθήσεις στη γύρω θαλάσσια περιοχή.
Οι μεγάλοι σεισμοί προσφέρουν στην επιστημονική κοινότητα πολύτιμα δεδομένα για έρευνα σε διάφορους τομείς, π.χ. για την καλύτερη γνώση των ρηγμάτων αλλά και της δομής της Γης, των επιπτώσεων των σεισμών στο φυσικό και το δομημένο περιβάλλον κ.λπ. Πέρα από την παρακολούθηση της σεισμικής ακολουθίας της Πάφου, η οποία μας φανερώνει σταδιακά τη συνολική έκταση της ρηξιγενούς ζώνης που έχει ενεργοποιηθεί, προσδιορίζουμε και μελετούμε τους μηχανισμούς γένεσης των μεγαλύτερων σεισμών της ακολουθίας, οι οποίοι μας φανερώνουν πληροφορίες για τη γεωμετρία με την οποία έσπασαν τα πετρώματα και έδωσαν τους σεισμούς, ένα θέμα με μεγάλο γεωλογικό ενδιαφέρον.
Παράλληλα αξιολογούνται δεδομένα από ένα νέο ψηφιακό δίκτυο επιταχυνσιογράφων, το οποίο καλύπτει μόνιμα τα αστικά μας κέντρα και προσωρινά συγκεκριμένες περιοχές, όπως π.χ. τώρα την περιοχή Πόλης Χρυσοχούς λόγω της τρέχουσας μικροζωνικής μελέτης της περιοχής – οι πρόσφατοι μεγάλοι σεισμοί της Πάφου μας έχουν δώσει πολύτιμα δεδομένα για τη συγκεκριμένη μελέτη και γενικότερα για θέματα σεισμικής μηχανικής που αφορούν τη μελέτη της απόκρισης των κτηρίων στις εδαφικές δονήσεις, κάτι πάρα πολύ σημαντικό για τον αντισεισμικό σχεδιασμό των κατασκευών.
Στο Σεισμολογικό Κέντρο καταγράφονται και αξιολογούνται ~2.000 σεισμοί κάθε χρόνο, από τους οποίους οι ~1.000 κατά μέσο όρο σχετίζονται με την ευρύτερη περιοχή μας και από τους οποίους το 1% γίνονται αισθητοί! Συχνά πολίτες ρωτούν: Υπάρχουν ενδείξεις για σεισμικές δονήσεις ξανά το επόμενο διάστημα; Είναι αδύνατο να γνωρίζουμε πότε θα παρατηρήσουμε μια νέα σημαντική έξαρση της σεισμικότητας στην περιοχή μας, αλλά οι αυξομειώσεις της σεισμικότητας είναι αναμενόμενο φαινόμενο που δεν πρέπει να μας φοβίζει αφού οι διεργασίες της Γης δεν εκδηλώνονται με σταθερό ρυθμό. Θα πρέπει να είμαστε πάντα έτοιμοι να πάρουμε μέτρα προφύλαξης και αυτοπροστασίας από τους σεισμούς. Μακροπρόθεσμα πρέπει να προνοούμε για την ελαχιστοποίηση των συνεπειών των σεισμών, μέσω αντισεισμικών κατασκευών. Οι κατασκευές που σχεδιάζονται με αντισεισμικές πρόνοιες αποτελούν το καλύτερο μέτρο προστασίας μας από τους σεισμούς.
Δρ Συλβάνα Πηλείδου, Σεισμολόγος
