Issuu

Reformatorisch Dagblad

woensdag 27 december 2017, 45e jaargang nr. 228

eindejaarsbijlage

Eindeloos formeren Eindelijk stond, op 26 oktober, het kabinet-Rutte III op het bordes. Na de langste formatie ooit. Wat de onderhandelingen zo ingewikkeld maakten? Onder meer de grote tegenstellingen –soms zelfs persoonlijke wrijvingen– tussen ChristenUnie en D66. Daar staat Segers, tegenover Pechtold, in Bokitohouding. Toch is hij hier ook in gesprek mét Pechtold. Uiteindelijk leidde dat laatste –praten, praten en nog eens praten– tot een nieuwe ministersploeg. Nederland is weer uit de brand. Andere delen van de wereld stáán nog in brand. Het jaar onzes Heeren 2017: jaar van verzoening en strijd, vreugde en rouw. Ook van”Vertrouwen in de toekomst”? Hopelijk ook dat. „Want de toekomst des Heeren genaakt” (Jakobus 3:5).

eindejaarsbijlage

meditatie

Heilige wandel tekst ds. P. den Ouden, Katwijk

„Dewjl dan deze dingen alle vergaan, hoedanigen behoort gj te zjn in heilige wandel en godzaligheid! 2 Petrus 3:11 Het einde van het jaar 2017 is gekomen. Een jaar waarin weer veel is gebeurd. Ons volk keert zich steeds openljker van God af. En daardoor neemt de maatschappeljke ontwrichting steeds meer toe. De wereld is een kookpot vol van ellende en strjd. Het zjn de tekenen van Gods naderende voetstappen, zo schrjft Petrus. En daaraan verbindt hj een conclu sie, in hoofdstuk 3:11: „Dewjl dan deze dingen alle vergaan, hoedanigen behoort gj te zjn in heilige wandel en godzaligheid.” Als wj horen dat Gods oordelen en gerichten in aantocht zjn, hoe dient dan onze houding te zjn? Het eerste is dat we weten in Christus geborgen te zjn. Dat mogen de mensen aan wie Petrus schrjft ook weten. Dus in dat opzicht hoeven ze voor de naderende oordelen niet te vrezen. Ook in het verborgen Maar Petrus vindt dat niet voldoende. De wetenschap dat God in aantocht is, is voor hem een reden om hen aan te sporen tot een heilige, godzalige levens wandel. Je mag ervan uitgaan dat ze dat al deden. Maar Petrus spoort hen aan om daar nog meer ernst mee te maken: Hoedanigen behoort gj te zjn. Dat betekent: hoeveel te meer. Geen gewone maat, maar een buitengewone maat. Vanwege de buitengewone omstandigheden. De ernst der tjden vraagt van ons om nog heiliger en godzaliger te leven dan anders. Letterljk staat het er in meervoud: heilige wande lingen en godzaligheden. Ons hele leven dient ervan doortrokken te zjn. Niet alleen in het openbaar, maar ook in het verborgen. Niet alleen tegenover de Heere, maar ook tegenover mjn naaste. Waarom legt Petrus daar juist de nadruk op? Wel, de oordelen kondigen de komst van Christus aan. En hoe zou ik een heilig God kunnen ontmoeten zonder een heilige wandel? Die gedachte komen we heel de Schrift door tegen, Hebreeën 12:14: Zonder heilig making zal niemand de Heere zien. Wat we hier dus in 2 Petrus 3:11 lezen, is de door lopende ljn in de Schrift. De wetenschap dat de Heere gereedstaat om te komen ten oordeel moet een extra reden zjn voor een aan God toegewjd leven. Niet in farizese eigengerechtigheid en werk heiligheid. Maar vanuit de evangelische gehoorzaam heid, onder het liefdejuk van Christus. Petrus roept op tot een heilige en godzalige wandel. En die oproep is ook nodig. Want die liefde kan zomaar ongemerkt verkouden. De wjze maagden waren met de dwaze maagden in slaap gevallen. De kerk met de wereld. Aardsgezind, wereldgeljkvor mig. Maar toen klonk de wekroep: de bruidegom komt, gaat uit Hem tegemoet. Dat is wat Petrus hier bedoelt te zeggen. Dat is ook een van de redenen waarom Christus komt met Zjn oordelen. Om een lauwe, in slaap gevallen kerk weer wakker te schud den. Boven De ernst van de oudejaarsavond is ook bedoeld om ons wakker te schudden. Ons aan te sporen en op te wekken: Dewjl dan deze dingen alle vergaan, hoedanigen behoort gj te zjn in heiligen wandel en godzaligheid! Dat is een hemelwaarts, Godgericht leven. Waarom zou ik mjn hart en mjn leven zetten op deze dingen, die toch eenmaal vergaan? Zoek dan de dingen die boven zjn. Want de dingen die men ziet, zjn tjdeljk, maar de dingen die men niet ziet, zjn eeuwig. Oudejaarsavond herinnert ons eraan. Het jaar jaagt naar het einde. Deze wereld jaagt naar zjn einde. De Heere gaat met deze wereld afrekenen. Hebreeën 10:37: „Want: Nog een zeer weinig tjds en Hj, Die te komen staat, zal komen, en niet vertoeven.” Waakt dan. „Daarom, weest ook gj bereid.”

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

Op vleugels van tekst Steef de Bruijn beeld Magnus Wennman, Aftonbladet

De ogen van Maha spreken boekdelen. Moeder streelt haar lokken maar is niet bij machte de angstige herinneringen uit haar geheugen te wissen. Het 5-jarige meisje verblijft in een vluchtelingenkamp in het noorden van Irak, waar ze een paar dagen eerder aangekomen is. Eindelijk bevrijd.

amen met haar ouders en 400.000 anderen zat Maha twee jaar lang in de jzeren greep van IS, verstoken van levensmiddelen en medicjnen. De angst voor IS en het gebrek aan voedsel dwong hen om hun huis in Hawja te verlaten, vertelde moeder. On danks de dreiging van executies en van de landmjnen die IS had neergelegd, waagden ze de vlucht. Nu zjn ze vrj, maar het ljkt of alles in het hoofd van Maha nog vastzit. Toch zegt ze tegen de foto

graaf dat ze niet bang meer is. Wie terugblikt op het achterlig gende jaar treft moeiteloos tien tallen angstige momenten aan die het wereldnieuws haalden. Het begon al met bomaanslagen in Istanbul en Bagdad, later gevolgd door terreur in Londen, Manchester, Barcelona en Las Vegas. Er was nog zo veel ander leed. Bewoners van de Caraïbische eilanden hielden hun adem in vanwege de orkanen Harvey, Irma en José. Dichter bj huis was er de schok rond de moord op de 14jarige meisjes Savannah en Romy. ”Regio in de greep van de angst”, kopte het Algemeen Dagblad: ouders verspreidden de waarschuwing dat meisjes niet meer alleen moesten ietsen langs verlaten plekken. „Wil iedereen zjn dochters waarschuwen. Let goed op je kinderen.” Moet dat nu, zo’n somberend einde van het jaar? De economie is toch in de lift? De werkloosheid staat op het hoogste niveau sinds jaren. De caolonen vertonen de grootste stjging in zes jaar. Inderdaad, wie z’n welbevinden afmeet aan zulke cjfers, heeft een prima jaar achter de rug. Maar er zjn legio situaties waarin euro’s

je geen steek verder helpen, geen troost bieden. Daarvoor hoef je niet de moeder van Maha of Savannah te zjn. Het kan ook de moeder zjn die uit de appgroep van haar dochter is gegooid. De moeder die op zondagmorgen de deur dichttrekt terwjl haar zoon niet uit bed wil komen. De moeder die na maanden aarzelen durft te melden: MeToo. De moe der van een kippenboer die door de ipronilaffaire failliet ging. Of de moeder die deze week aan de rand van een open graf stond. Help je deze moeders door te zeggen dat de Nederlandse eco nomie in het derde kwartaal 3,3 procent is gegroeid ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2016? Of hebben ze nodig dat iemand hen even door de haren strjkt, zoals de moeder van Maha deed? Troost Aanraken is de eerste vorm van troost, al bj het pasgeboren, huilende kind, schreef de Leidse hoogleraar Wim ter Horst in zjn boek ”Over troosten en verdriet”. En het is ook de laatste, als het leven ten einde loopt. Met zo’n aanraking, een handdruk, het vastpakken van de arm, de hand op de schouder, een omarming,

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

column

angst een kus op het voorhoofd, zeg je elkaar iets wat op geen enkele andere manier kan worden uitgedrukt. „Huid op huid, hart tegen hart – weerloos en kwetsbaar.” Je doet dat alleen bj iemand van wie je weet dat die zo’n kwetsbaarheid niet zal misbruiken. „Men wisselt nameljk lichaamswarmte uit, de warmte van het bloed dat volgens een oud Bjbelwoord ”nefesj”, ziel, is. (..) Als er veel leed is, kan men wel iets van de hart en de ziel van de ander gebruiken.”

Voor de enige Helper was er géén hulp Deze vorm van troost, deze lichaamstaal, klinkt riskant in het MeToo-tjdperk. Maar die eer verdienen misbruikers niet, dat hun praktjk dit goede gebruik van aanraking verdacht gaat maken. Noodsprong Het verhaal achter de foto bevat nog een les voor troostzoekers en leedvechters. Ljden kan een mens verlammen, vermurwen,

afstompen, ontzielen. De moeder van Maha laat zien dat er voor haar een andere weg was: de angst gaf haar vleugels, waarmee ze het oorlogsgebied ontvluchtte. In Nederland heerst soms de naïeve gedachte dat al die vluchtelingen gelukszoekers zjn. Maar om je hele hebben en houden te verlaten, is moed nodig. Zeker als je min of meer de garantie hebt dat je huis en haard achter je rug geplunderd of platgebrand worden. Op reis gaan is een van de vele andere vormen om troost te zoeken, schrjft Ter Horst: „een oeroude en springlevende menseljke levens- en omgangsvorm.” De reis van Maha en haar moeder was echter niet ‘er even tussenuit’ of een vakantietrip, en al helemaal geen pelgrimage. Het moet de noodsprong geweest zjn van een moeder om het ljfsbehoud van haar gezin. Angst en ljden geven dan bovenmenseljke kracht. Lijdenstijd De weken rond advent en Kerst hebben voor velen een feesteljk tintje. Dat doet weinig recht aan de diepste wortels van dit feest, omdat er een directe ljn ligt naar de ljdenstjd.

Christus verliet de halleluja’s van de hemelingen voor de kribbe te Bethlehem en het „Kruis Hem!” van Zjn eigen schepselen. „Nu is Mjn ziel ontroerd; en wat zal Ik zeggen?” Toen Zjn leven ten einde liep, kon Zjn moeder Hem niet meer aanraken. Zelfs de band met Zjn Vader was doorsneden. David klaagde profetisch in Psalm 22: „Er is geen helper.” Daarin ligt troost voor ljders en leedvechters, ook voor Nederlandse christenen anno 2018. Voor de vader die z’n laveloze zoon moet ophalen bj een feesttent. Voor de ambtsdrager die met lede ogen het Schriftgezag ziet afbrokkelen. Voor de docent die na het tweede uur al helemaal op is. Voor het gemeentelid dat in een verscheurde kerk zit en geen keuze wil maken. Voor de jv-leider die zelf verstrikt zit in een duister web. Zjn er vleugels om dit te ontstjgen? Ja, er is een Helper. Eén Die ook vluchteling was, bovenmenseljke kracht had, maar uiteindeljk niet ontkwam aan de greep van een hels regime. En Die tóch overwon. De striemen die op Hem neerdaalden, brachten genezing teweeg, de énige troost, beide in leven en in sterven.

De hand van moeder troost een 5-jarig Iraaks meisje in een vluchtelingenkamp. Deze foto won de World Press Photo 2017 in de categorie Mensen.

Terugblikken op een voorbij jaar tekst Wim van Egdom

Dat doen mensen, zo op de drempel van het oude en het nieuw jaar: terugblikken. Omzien naar wat op het punt staat te verdwjnen achter het gordjn van de geschiedenis. Belangrjke gebeurtenissen in het jaar dat bjna voorbj is, worden nog even uitgelicht. Orkanen, bosbranden en aardbevingen. Dood, rouw, verdriet. Pjn, paniek en hopeloosheid. Kinderen die door andere kinderen om het leven zjn gebracht. Gewoon in ons eigen, kleine landje. Een nieuw kabinet, een groeiende economie. Onderzoeken die vertellen dat we het beter hebben dan ooit. Maar ook dat er meer mensen armoe ljden dan ooit. Verwarrend en herkenbaar tegeljk. Viering van 500 jaar Reformatie. En tegeljk verdriet om dat wat een van de grootste kerkscheuringen uit de geschiedenis werd. En dan hebben we het alleen nog maar over zaken die in de grote wereld speelden. En niet over al de dingen die er gebeurden in het eigen leven. In de kleine kring van familie en vrienden. Geliefden die ons ontvielen door de dood. Mensen van wie we houden die van de arts een afschuweljke boodschap kregen en sindsdien tussen hoop en vrees leven. Terugkjken maakt soms duizelig. Omdat het allemaal zo snel gaat. Omdat we altjd alles weten van iedereen en uit elk deel van de wereld. En alles is te veel. En altjd is te vaak. Dat kan een mens simpelweg niet aan. Is er in onze directe omgeving trouwens al niet genoeg om ons druk over te maken? Kinderen worden groot. Ouderen worden kwetsbaar. Oma overleed, opa werd opgenomen in een verpleeghuis. De geheugencapaciteit neemt af en een gesprek is soms amper nog te voeren. Zelfs kinderen worden bj tjden voor vreemden aangezien. Ineens besef je dat generaties verschuiven. Dat je niet meer jong bent, maar volwassen. Dat ouders nu leunen op de kinderen die ze vroeger op hun arm droegen. Een grote wereld en kleine mensen. Dat maakt soms angstig. Bang ook voor dat wat er allemaal komen zal. Aan de andere kant van de jaardrempel. Maar is dat alles? Is het allemaal somber en is er dan nergens houvast? Is het leven als een donkere kamer waarin we als blinden tasten naar de wanden die ons behoeden moeten voor totale zinloosheid en wanhoop? In 2017 was er gelukkig meer dan gepraat en geroep van mensen. Zeker, er was leegloop en afval. Kerken werden gesloten, afgestoten. Onttrokken aan de eredienst, zeggen protestanten dan. Maar verdwjnt met de sluiting van de kerk ook God uit een dorp of stadsdeel? Als reformatorische christenen halen we graag de Nederlandse geloofsbeljdenis aan waar staat dat Christus Zjn kerk bewaart, ook als die soms tot niet gekomen schjnt te zjn. Maar in de praktjk is het niet altjd makkeljk om werkeljk in die beljdenis te bljven geloven als je voortdurend op de tocht van neergang en krimp staat. Het gras verdort, de bloem valt af, zegt Jesaja. Voorwaar, het volk is gras, voegt hj eraan toe. Om nogmaals te zeggen dat het gras verdort en de bloem afvalt voordat hj ook dat andere zegt: Maar het Woord van onze God bestaat in der eeuwigheid. En de schrjver van de brief aan de Hebreeën roept het hem na: Jezus Christus is gisteren en heden Dezelfde en in der eeuwigheid. God was er in 2017, ook al was Hj soms verborgen in het duister van de nacht van het bestaan. Hj zal er zjn anno Domini 2018. Omdat Zjn Naam ook in het nieuwe jaar is: Ik zal zjn, Die Ik zjn zal.

God zal er zijn, ook anno Domini 2018

In 2018 naar de top? Heeft u uw doel scherp voor ogen? Van Harberden helpt ondernemers het doel bepalen én behalen. Samen naar de top!

MARNIXSTRAAT 18, 3351 GN PAPENDRECHT, TEL. (078) 615 19 57, ’S AVONDS (078) 691 59 40 Email: boekhandeleijkelenboom@solcon.nl MAANDAG GESLOTEN VRIJDAG KOOPAVOND

wenst cliënten, vrienden en familie een voorspoedig 2018

www.vanharberden.nl 06 53 38 79 93

Diaconale steun voor dit unieke project is van harte welkom. We zijn voor een groot gedeelte afhankelijk van giften en collectes.

Bestuur en directie van stichting Het Passion wenst u een gezegend

Wij wensen al onze relaties, vrienden en bekenden een voorspoedig 2018

2018

GROOT IN SERVICE KLEIN IN PRIJS! ALTIJD 50 OCCASIONS OP VOORRAAD!

Dank voor alle hulp Stichting Het Passion Torenallee 6 6999 DD Hummelo

Tel. 0314 382 462 info@hetpassion.nl www.hetpassion.nl

Machines voor weg-, wegberm- en slootonderhoud Geldermalsen Tel. 0345 - 58 50 50 www.wimvanbreda.nl

Triodos Bank NL11 TRIO 078.13.22.618

Directie en medewerkers wensen u een voorspoedig 2018 Kolenbranderstraat 20a 2984 AT Ridderkerk 0180 - 41 05 22 ! Info@admvanderbijl.com www.admvanderbijl.com

☎

BIERBROUWERSWEG 2 - WOERDEN 0348 460465 - WWW.AUTOBEDRIJFPELS.NL

Van der Graaf ’s AUTOBEDRIJF

Namens directie en medewerkers van

Wij wensen Huisman Keukens en KlusWijs Huisman u een voorspoedig de beste wensen voor 2018

8 1 0 2

Van Markenstraat 19 2941 BX Lekkerkerk Tel. 0180 - 66 17 22

Zorg voor elkaar in Amsterdam Palliatieve terminale zorg aan mensen in de laatste levensfase vanuit christelijke bewogenheid en met respect voor het leven van een ziek medemens. ➥ ➥ ➥ ➥

Wij wensen u een voorspoedig 2018

Barend Elsbeth &

binnen het hospice van stichting Kuria bij mensen thuis door buddyzorg voor deskundig advies bij overplaatsing en verblijf thuis door training en scholing aan professionele zorgverleners

Dank voor uw steun en gebed in het afgelopen jaar!

Voltastraat 1 | 2952 AW Alblasserdam 078 69 32 541 | www.huismanalblasserdam.nl

Zakbijbels in luxe uitvoering Een bijzonder geschenk voor bijzondere gelegenheden

Wij wensen u een gezegend 2018 toe! Rekeningnummer: NL45 ABNA 0445 965495 of NL80 INGB 0000 008377 t.n.v. stichting Kuria Amsterdam

Bijbels in Statenvertaling

GOEDE FEES FEESTDAGEN TDAGEN

Onze luxe zakbijbels, standaard met goud op snee, zijn in twee formaten verkrijgbaar. De D-serie is 84 x 126 mm en de H-serie 106 x 163 mm. Alle bijbels in donkerbruine, zwarte of antiekbruine lederen band, met of zonder duimgrepen. Er zijn koperen, zilveren of gouden sloten.

EN EEN VOORSPOEDIG VOORSPOEDIG

NIEUWJAAR NIEUWJAAR

Gouden meander slot, boekblok zonder duimgrepen. D321 / H321 D32o / H32o D32a / H32a D32ak / H32ak D32z / H32z D32zo / H32zo D32az / H32az D32oaz / H32oaz

Gouden gravé slot, boekblok zonder duimgrepen.

leer leer, overslag antiekbruin leer koperen slot roos, antiekbruin leer zilveren slot, leer zilveren slot, leer, overslag zilveren slot, antiekbruin leer zilv. slot, antiekbruin leer, ovaal

Zilveren gravé slot, boekblok met duimgrepen.

m 115,m 171,m 144,m 220,m 261,m 338,m 288,m 305,-

Prijzen van gouden sloten op aanvraag. Alle Bijbels zijn voor m 4,- meer ook in Datheen verkrijgbaar. Voor duimgrepen betaalt u m 38,- meer. Prijswijzigingen voorbehouden.

Ook in 2018 hopen we weer voor u klaar te staan met een breed assortiment aan sandwichpanelen.

Nijverheidstraat 21, 4143 HN Leerdam Postbus 168, 4140 AD Leerdam T (0345) 61 01 55 | info@gbs.nl | www.gbs.nl

/ / / / / / / /

125,181,154,230,271,348,298,315,-

Zilveren Aäron slot, boekblok zonder duimgrepen.

Vraag voor andere bijbels in gewone of luxe uitvoering onze folder aan of breng een bezoek aan onze showroom in Leerdam, waar u op uw gemak een keuze kunt maken uit onze uitgaven. Wij hebben ze allemaal op voorraad en geven u graag deskundig advies.

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

januari

Met de hand op de Bijbel legt Donald J. Trump op 20 januari in Washington de eed af als 45e president van de Verenigde Staten. Op 8 november 2016 wint de Republikeinse miljardair de verkiezingen van zijn Democratische rivaal Hillary Clinton. Naderhand duiken er allerlei berichten op dat Rusland de verkiezingen zou hebben gemanipuleerd ten gunste van Trump. beeld EPA, Justin Lane

Een Italiaanse brandweerman bekijkt de restanten van wat eens hotel Rigopiono was. Een lawine treft op 18 januari het luxe resort in de buurt van het plaatsje Farindola. Door het natuurgeweld komen 29 mensen om en raken 11 personen gewond. Reddingswerkers slagen erin negen mensen, inclusief vier kinderen, levend onder de sneeuwmassa vandaan te halen. beeld EPA, Alessandro di Meo De synode van Gereformeerde Gemeenten komt op 26 januari voor het laatst bijeen in de Westerkerk te Utrecht. Het kerkgebouw is verkocht. beeld RD, Anton Dommerholt

Minister Van der Steur van Veiligheid en Justitie treedt op 26 januari af tijdens het debat in de Tweede Kamer over zijn rol in de zogenoemde Teevendeal. De minister komt herhaaldelijk in opspraak omdat hij rond een schikking met drugscrimineel Cees H. informatie zou hebben achtergehouden. Ook op andere punten maakt hij uitglijders. beeld ANP, Bart Maat

In de Maas bij het Limburgse Gennep hangen woonboten scheef nadat het waterpeil in de rivier sterk is gedaald. Het water stroomde weg nadat een schip op 29 december de stuw van de John S. Thompsonbrug bij Grave had geramd. beeld ANP, Marcel van Hoorn

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage donald trump

Baas van een verdeeld land tekst Wim Kranendonk beeld AFP, Scott Olson

Misschien is het wel de lastigste vraag van de actuele Amerikaanse politiek: wie is president Donald Trump nu echt? De man is eigenljk niet in een hokje te vangen. En bjna elke dag is er weer wel een verras sing, via decreten, door zjn uitspra ken en vooral via Twitter. Trump verbaast mensen en verbjstert soms. Talloze waarnemers hadden niet verwacht dat hj werd gekozen. De politiek onervaren zakenman van buiten Washington zou het moeten af leggen tegen zjn rivaal, Hillary Clinton, een vrouw met veel politieke ervaring die alle krochten van Washing ton kent. Aan het begin van 2017 wisten we dat zj het onder spit had moeten delven. Misschien juist door Hil lary won Donald. De afkeer van Clinton was enorm, vanwege haar inanciële malversaties in een wat verder verleden, haar gerommel met emails en vooral haar uiterst progressieve agenda. In zjn inaugurele rede beloofde Trump Amerika weer op de kaart te zetten: „Make America great again.” In economische zin ljkt hem dat te lukken. De Ame rikaanse economie groeit. Ondernemers zjn hem dankbaar. Conservatieve Amerikanen zjn ook hoopvol als het gaat om herstel van oude, Bjbelse waarden. Trump beloofde de ruime abortuspraktjk in te perken. Hj draaide de subsidiekraan dicht voor een programma voor geboortebeperking in het buitenland. Maar zjn be lofte dat abortusorganisaties het nieuwe beleid in hun portemonnee gaan merken, houdt geen stand. En het plan om de emancipatie van transgenders in het leger een halt toe te roepen, liep stuk bj de rechter. Wel zjn Bjbelgetrouwe christenen dankbaar dat Neil Gorsuch is benoemd als opperrechter. Op ethische punten ver dedigt hj een conservatief standpunt. Twee van de drie grote verkiezingsbeloften kon Trump echter niet waarmaken: de ontmanteling van Obama care en de inperking van immigratie. De bouw van een muur tussen Amerika en Mexico is nog niet aanbesteed. Wel keurde de rechter uiteindeljk het inreisverbod voor reizigers uit een zevental moslimlanden goed. De derde verkiezingsbelofte, nieuwe belastingwetgeving, ljkt ingelost te kunnen worden. Na veel discussie is daarvoor een meerderheid in het Congres. Wat Trump vooral hindert is de ruis rond de Russische connectie. Die geeft hem veel kopzorgen. Dat zal zo bljven zolang niet vaststaat wat er echt is gebeurd. Voorlopig maakt Amerika geen grootse, maar vooral een verdeelde indruk. Behalve de bekende tegen stellingen tussen arm en rjk en blank en nietblank is er ook de tegenstelling voor of tegen Trump. Dat bete kent dat hj nog veel te doen heeft om waar te maken wat hj heeft beloofd: een groots Amerika.

bedankt alle klanten uit 2017 voor hun vetrouwen en wenst u een gezond en gelukkig 2018

Wij wensen u een voorspoedig en gezegend 2018

www.kevelam.nl Speulderweg 15-2, Garderen, 0577 - 46 19 55

arsNieuwja concert

Staverdenseweg 41 8075 AN Elspeet Telefoon 0577 - 49 19 09

Grote of St.Maartenskerk, Zaltbommel Maandag 1 januari 2018

info@speltbv.nl www.speltbv.nl

Adviesbureau J. Vriesema voor:

Aanvang: 15.30 uur Organist: Jos Moeke

Programma: Sousa, Mendelssohn, Widor, Dubois, Dupré en improvisaties Volw.: € 10,-, kinderen t/m 12 jr. gratis Voor iedereen een verrassing!!

Wij danken u voor het vertrouwen aan ons geschonken in het afgelopen jaar en wensen u gezegende kerstdagen en een voorspoedig 2018.

wenst! Een gezegend 2018 ge

Soms vind je het beste lesmateriaal gewoon in het Reformatorisch Dagblad

ontwerp-uitwerken bouwplannen aanvragen omgevingsvergunning aanbesteden bouwplannen begeleiden bouwprojecten bouwmanagement

Gespecialiseerd in woningbouw, bedrijfsgebouwen, gezondheidszorg en tankstations. Zeer concurrerende tarieven, vraag vrijblijvend een offerte aan.

De nieuwsmedia. Hoofdsponsor van iedereen. Hoofdzaak voor docenten.

Nu we een nieuw jaar in gaan is het ook goed om even terug te kijken. Want 2017 was een mooi jaar voor ons en hopelijk ook voor u. Met alle vernieuwingen, zoals het vernieuwde restaurant, de zwemvijver waar aan gewerkt wordt en sinds kort ook het aanpakken van de entree, hopen we u in 2018 van harte welkom te heten. Wij kijken alvast met plezier uit naar het nieuwe seizoen. Vanuit Hoge Hexel wensen we alle goeds, gezondheid en bovenal een gezegend 2018 toe. Wij hopen u, bij leven en welzijn, in het nieuwe jaar weer te mogen begroeten. Hartelijke groet, Familie Weelink en medewerkers P.S. Voor meer informatie over ons bungalowpark zie: www.bungalowparkhogehexel.nl.

Hotel Inkelshoês

Kijk even op nieuwsindeklas.nl/ hetreformatorischdagblad

Burgemeester Jonkheer Hoeufftlaan 10/B 4132 EB Vianen UT, telefoon 0347 - 37 23 91 www.denbestenwoninginrichting.nl

Geachte gast,

Bovenstraat 284A en u een Wij wens 3077 BL Rotterdam dig 2018 T 010 - 482 32 38 voorspoe info@jvriesema.nl website: WWW.JVRIESEMA.NL

Is het vreemd als je geen Instagram-account hebt?

Wij wensen u allen een gezond en gelukkig 2018! Wij hopen u ook in 2018 weer te mogen begroeten in ons hotel.

Bezoek onze website voor de nieuwste lente-arrangementen!

Epen, Zuid-Limburg • 043-4551742 • www.inkelshoes.nl

Bestel de brochure Gewetensvorming op mediawijzer.nl

Het leven verdient bescherming, óók leven dat nog niet geboren is

Na alle oliebollen in december, geniet u in het nieuwe jaar natuurlijk weer gewoon van de lekkerste stroopwafel van Nederland! Bedankt voor uw goede smaak. Een goed 2018 gewenst!

Markus & Markus S Stroopwafels fels stroopwafelsvan markus.nl

RD WOORD IN UW WERELD

AC T I E

6 MAANDEN

24,95

Vandaag een huisbezoek. Morgen het verslag doen.

per maand Organiseren Alles is in beweging. Gebeurtenissen buitelen over elkaar heen. Maar wat zijn de feiten en wat meningen? Is twijfel de maatstaf? Of mag dé waarheid ook nog bestaan? Houd uw blik fris. Lees een krant die de Bijbel, hét Woord, als ijkpunt heeft. Een krant die met beide benen op de grond én in uw wereld staat.

Probeer het RD 6 maanden voor € 24,95 per maand. Ga naar rd.nl/korting of bel 055-5390498

Informeren Archiveren

Deze aanbieding is alleen van toepassing indien u de laatste 18 maanden geen (proef)abonnement op het RD heeft gehad.

Reformatorisch Dagblad

Meer weten? Bel 055 - 539 02 22 of kijk op www.kerkgeheugen.nl

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

februari

Een Zuid-Koreaanse man volgt op een tv-scherm het nieuws over de moord op een halfbroer van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong Un. Twee vrouwen gooien op 14 februari op de luchthaven van Kuala Lumpur iets in het gezicht van Kim Jong Nam. Later blijkt dat het vermoedelijk om het zenuwgas VX gaat. Nam overlijdt korte tijd later in het ziekenhuis. beeld EPA, Jeon Heon Kyun

De vertrekkende Duitse president Joachim Gauck (l.) feliciteert op 12 februari zijn opvolger Frank-Walter Steinmeier (r.) in het gebouw van de Bondsdag in Berlijn. Steinmeier verruilt daarmee zijn functie als minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet van bondskanselier Angela Merkel voor de positie als staatshoofd van de Bondsrepubliek. beeld EPA, Filip Singer

De Haagse rechtbank gelast in februari een onderzoek naar de dood van twee Molukkers bij de treinkaping in 1977. Gedurende het jaar worden onder anderen mariniers verhoord die destijds betrokken waren bij het beĂŤindigen van de kaping. beeld ANP, Remko de Waal

Mensen die in het buitenland meevechten met een terroristische organisatie kunnen hun paspoort kwijtraken zonder dat ze zijn veroordeeld. Dat beslist een nipte meerderheid van de Eerste Kamer in februari. beeld ANP, Ilvy Njiokiktjien

Reddingswerkers zoeken naar lichamen die onder de sneeuw zijn bedolven. Een enorme lawine treft op 17 februari het Pakistaanse dorpje Ziarat. Zeker dertig mensen komen om het leven door het natuurgeweld. Het bergachtige gebied in het noorden van Pakistan is het grootste deel van de strenge winter met sneeuw bedekt en lawines komen er regelmatig voor. beeld EPA

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

verkiezingscampagne

Het feest van de democratie tekst Gerard Vroegindeweij beeld ANP, Niels Wenstedt

Verkiezingen zjn een feest van de democratie. Zo luidt een gangbare uitspraak in het Haagse. Ik heb dubbele gevoelens bj die constatering. Zeker na de verkiezingscampagne van dit voorjaar. We hebben in Nederland alle reden om dankbaar te zjn. We leven in een rechtsstaat waarin ook minderheden bescherming krjgen. Er is vrjheid van godsdienst, vrjheid van onderwjs, vrjheid van vereniging enzovoort. De gezondheidszorg behoort tot de beste van de wereld. En zo zjn er nog veel meer zegeningen te noemen. Een van de zegeningen is ook dat we onze eigen volksvertegenwoordigers kiezen. En dat volgens een systeem van evenredige vertegenwoordiging, waardoor ook de stem van minderheden in de vergaderzalen op diverse bestuursniveaus mag klinken. Een heel verschil met landen met een districtenstelsel, zoals Amerika en Engeland, waar alleen de winnaars een stem krjgen. Woensdag 15 maart was er weer zo’n feest van de democratie. Alle Nederlanders van 18 jaar en ouder mochten een nieuwe Tweede Kamer kiezen. Velen gaven gehoor aan de oproep; zo’n 80 procent van de kiesgerechtigden. Een oud-journalist van Trouw nam op verkiezingsdagen altjd gebak mee naar zjn werk vanwege het feest van de democratie. Wie dieper spit, gaat met twee woorden spreken. Het is niet alles goud wat er blinkt. Ik constateer dat ook bj deze verkiezingen de volatiliteit, oftewel de beweegljkheid van de kiezers, toenam, het populisme meer aanhangers kreeg en dat christeljke partjen niet veel in de melk te brokkelen hebben. Peilingen speelden ook deze verkiezingen weer een belangrjke rol. Kiezers bepalen steeds vaker op het laatste moment hun deinitieve keus. Tjdens de campagne leek het er enige tjd op dat de PVV de grootste zou worden. Enkele weken voor de verkiezingen kenterde het tj ten gunste van de VVD. Enkele dagen voor de verkiezingen ontzegde het kabinet-Rutte een Turkse minister de toegang tot ons land. Deze daadkracht leverde de VVD ongetwjfeld veel stemmen op ten koste van de PVV. Maar het toonde ook aan dat veel kiezers meer ljken op een windvaan dan op koervaste schippers die op basis van een degeljk politiek kompas een overtuigende en weloverwogen keuze maakten. Een politiek journalist van het Reformatorisch Dagblad wordt niet vroljk van die vluchtigheid. Het spraakmakendste fenomeen in de Nederlandse politiek van de afgelopen jaren is ongetwjfeld het populisme, met PVVvoorman Wilders als spreekbuis. Wilders dacht slapend rjk te worden, gaf bjna geen interviews en publieke optredens waren zeldzaam. In de peiling van De Hond scoorde de PVV in januari dit jaar 36 zetels. Uiteindeljk wist de partj er op 15 maart ‘slechts’ 20 in de wacht te slepen. Maar dat was nog een winst van 5 ten opzichte van de verkiezingen in 2012. Ondertussen is de PVV wel de tweede partj van Nederland. Het populisme heeft kenneljk vaste grond onder de voeten in Nederland. En ook dat is niet iets om vroljk van te worden. Wilders zegt weliswaar dat hj opkomt voor joods-christeljke waarden, maar in een historisch debatje met SGP-voorman Van der Staaj kwam hj voor de duiding van die waarden niet verder dan „eigen volk eerst.” De schaduwzjden van immigratie, opkomst van de islam en wereldwjd geweld door moslims, moeten zeker niet verzwegen worden. Maar moet dat door bevolkingsgroepen tegen elkaar op te zetten en door haat te zaaien? Vormden de christeljke partjen een redeljk alternatief tjdens de campagne? Voor een deel. Hun invloed is echter beperkt, hoewel het CDA uiteindeljk groeide van 13 naar 19 zetels. ChristenUnie en SGP boekten weliswaar stemmenwinst, maar door de hoge opkomst geen zetelwinst. Toch is christeljke politiek in het geheel van de Nederlandse samenleving een randverschjnsel. Dat komt ook omdat veel christenen niet op een christeljke partj stemmen. En omdat er drie verschillende partjen die christeljke waarden als leidraad voor hun politiek handelen nemen. Dat laatste heeft alles te maken met de kerkeljke verdeeldheid is ons land, waarover weinig mensen meer schjnen te treuren. Natuurljk, het kan allemaal ook veel erger. Omdat CDA en CU na de formatie in de regering zitten, staat voorlopig de rem op een aantal ontwikkelingen. En er komen maatregelen om vrouwen te helpen die ongewenst zwanger zjn, ouders die zich eenzaam voelen, prostituees die willen stoppen enzovoort. Dat is mooi, maar niet genoeg. Het ideaal ligt verder weg. Achter de horizon.

BEDANKT VOOR 2017

Wij als team van MisterSales bedanken u voor het vertrouwen dat wij in 2017 voor u door de modder mochten. We deden het graag! De liefde en gedrevenheid die wij hebben voor ons vak resulteerde in optimale prestaties voor onze opdrachtgevers! Ook in het nieuwe jaar zal er samen gepresteerd moeten worden. Dat vraagt om een stevige commerciële aanpak. Dus... de schouders eronder! Wat zijn uw voornemens voor 2018? Het salesteam uitbreiden? Meer resultaatgerichte afspraken? Het salesteam van uw organisatie verder professionaliseren? Stuk voor stuk uitdagingen die MisterSales op het lijf zijn geschreven. We hebben d’r zin in! Wij wensen u een gezond en succesvol 2018. Samen sparren over uw commerciële ambities? Bel Jan Pieter Vreeken 078 303 0023 of stuur een mail naar jpvreeken@mistersales.nu.

CALLCENTER

RECRUITMENT

TRAINING

MISTERSALES.NU 078 303 0023

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

maart

Opel komt weer in Europese handen als de Amerikaanse autobouwer General Motors op 6 maart het van oorsprong Duitse merk verkoopt aan het Franse PSA Peugeot Citroën. Met de deal is 1,3 miljard euro gemoeid. Welke gevolgen de verkoop precies heeft, is nog altijd niet duidelijk. Wel laat PSA direct weten dat Opel een zelfstandig merk blijft. De Fransen halen met Opel kennis in huis voor de ontwikkeling van elektrische auto’s. beeld EPA, Ronald Wittek

Ondanks dat de VVD van premier Rutte bij de Tweede Kamerverkiezingen 8 zetels moet inleveren, wordt de partij met 33 zetels veruit de grootste. De PvdA keldert van 38 naar 9 zetels. Onder meer GroenLinks, D66 en CDA winnen. CU en SGP blijven gelijk. beeld ANP, Jerry Lampen Rellen bij het Turkse consulaat aan de Westblaak in Rotterdam. De Turkse minister van Familiezaken wil daar een toespraak houden over een referendum dat meer bevoegdheden geeft aan president Erdogan. De minister krijgt geen toestemming om te spreken en Nederland zet haar het land uit. Dat leidt tot ongeregeldheden. beeld ANP, Bas Czerwinski

Hulpdiensten aan het werk op Westminster Bridge in het hartje van Londen, pal naast het Britse parlement. Khalid Masood rijdt in op voorbijgangers die zich op het voetpad van de brug bevinden. Daarbij vallen vier doden en zeker vijftig gewonden. Na de aanrijding steekt de terrorist een politieman dood, alvorens hij zelf door de politie wordt doodgeschoten. beeld AFP, Niklas Halle’n

Verdwijnen mensen met het syndroom van Down uit het straatbeeld? Die vrees wordt gedurende het jaar geuit door onder andere christelijke partijen en prolifeorganisaties. Vanaf 1 april kunnen zwangere vrouwen een niet-invasieve prenatale test, kortweg NIP, laten uitvoeren. Met de test kan in veel gevallen het syndroom van Down worden opgespoord. In landen als IJsland en Denemarken, waar soortgelijke tests al langer worden gedaan, blijken vrijwel geen baby’s met down meer te worden geboren. beeld Getty Images/iStockphoto

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

eierschandaal

Enkele reis naar Rendac tekst Tiemen Roos beeld Sjaak Verboom

Het is 1 augustus 2017. Bj een pluimveehouder ergens in het noorden van het land staan honderdduizenden eieren opgetast in een schuur. Prima eieren zjn het, maar ze zullen nooit worden opgegeten. Een deel van de partj bevat een minieme hoeveelheid ipronil, een insectenbestrjdingsmiddel waarvan tot dan nauweljks iemand heeft gehoord. Zodra de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) toestemming geeft, gaan de eieren op transport. Bestemming: Rendac, een bedrjf dat is gespecialiseerd in verwerking van kadavers (!). De boer is zwaar geëmotioneerd. Hj wil niet herkenbaar in beeld. Totaal onverwacht staat de toekomst van zjn bedrjf op het spel. Zo’n 200 collega’s kampen met hetzelfde probleem. Een storm in een glas water, zo noemt emeritus hoogleraar voedingswetenschappen Martjn Katan diezelfde week de commotie die bj het publiek is ontstaan. Het spul is immers lang zo giftig niet als de mensen denken. Katan heeft geljk, daarvan raakt al snel iedereen overtuigd. En dus loopt het eierschandaal voor de consumenten met een sisser af. Maar niet voor de boeren. Zj zjn de echte slachtoffers. Na een tip van haar Belgische evenknie ontdekt de NVWA hartje zomer dat ChickFriend, een servicebedrjfje uit Barneveld, al anderhalf jaar lang pluimveestallen ontsmet met een product waar illegaal ipronil aan is toegevoegd. Stallen die een beurt krjgen, bljven maandenlang vrj van de irritante vogelmjt (”bloedluis”). Enthousiaste boeren –zich niet bewust van de illegale bjmenging– vertellen het aan collega’s, die op hun beurt ook ChickFriend inhuren. Zelfs twee onderzoeksinstituten doen dat. Fipronil zit onder meer in vlooienbanden van huisdieren. In de veehouderj mag het niet worden gebruikt, want het mag niet in de voedselketen terechtkomen. Terwjl Nederland vakantie viert, blokkeert de NVWA een vjfde van alle leghennenbedrjven. Landeljk nieuws wordt de kwestie op 31 juli, als de NVWA een oficiële publiekswaarschuwing afgeeft: pas op met eieren, want van sommige eieren (de codes staan op de NVWA-website) zou je weleens ziek kunnen worden, althans als je er veel van opeet. De tweede man van de organisatie, Freek van Zoeren, raadt een dag later zelfs aan om voorlopig maar helemaal geen eieren te consumeren. De pluimveehouderj is woedend. Wat de sector vreest, is gedurende korte tjd een feit: een kopersstaking. Nederlandse supermarkten halen „uit voorzorg” alle eieren uit de winkel en ook de belangrjke export krjgt een tik. Op de getroffen pluimveebedrjven voltrekt zich een drama. In enkele maanden tjd worden honderden miljoenen eieren vernietigd en 3,5 miljoen kippen geruimd. De schade bedraagt volgens een tussentjdse raming zeker 65 tot 75 miljoen euro, waarvan zo’n 40 miljoen euro voor de kippenboeren. Het ergste is misschien wel de voortdurende onzekerheid. Ook na herhaalde schoonmaak bljkt de ipronil toch nog in stallen aanwezig. Vrjwilligers helpen de boeren boenen. Die zjn er dankbaar voor maar het bljft een druppel op een gloeiende plaat. De Nederlandse overheid weigert de pluimveehouders te compenseren – in tegenstelling tot de Belgische. Bedrjfsrisico, zo heet dat in Den Haag. De boeren zjn het daar niet mee eens. Vogelgriep, ja, dat was ook een ramp. In 2003, en later in 2014 en 2016. Maar als je bedrjf vanwege vogelgriep geruimd wordt, krjg je de dieren vergoed en kun je opnieuw beginnen. Maar nu? Honderden stallen staan maandenlang leeg. Begin december zjn nog 127 bedrjven volledig geblokkeerd: afvoer van eieren maar ook van kippen en van mest is nog steeds niet mogeljk. De boeren hebben al maanden geen inkomsten, terwjl de rekeningen zich opstapelen. Intussen proiteren onbesmette bedrjven, voor zover ze niet aan langetermjncontracten gebonden zjn, van de sterk gestegen eierprjs. De een z’n dood is de ander z’n brood, zegt het spreekwoord. Wat rest is de vraag in hoeverre de NVWA iets valt aan te rekenen. Waarom doet de voedselwaakhond niets als hj al in november 2016 twee tips binnenkrjgt over gerommel met ipronil? Waarom talmt de organisatie opnieuw als de Belgen in juni aan de bel trekken? En waarom wekt de organisatie uiteindeljk bj het grote publiek de indruk dat het gevaarljk is om eieren te eten, terwjl de risico’s voor de volksgezondheid verwaarloosbaar klein zjn? Half december dagvaardt de pluimveesector de NVWA om duideljkheid te krjgen. Wellicht kunnen de boeren straks alsnog een schadeclaim indienen voor al die eieren die bj Rendac zjn vernietigd.

ZIET MEER INTERVIEWS, MENINGEN EN ACHTERGRONDEN VANUIT CHRISTELIJK PERSPECTIEF

ONTVANG 4 NUMMERS GRATIS

WWW.DEWEEK.NL/RD

MAGAZINE DE WEEK IS VERBETERD. PROEF DE VERNIEUWING EN LAAT ONS WETEN WAT JE ERVAN VINDT. HET BESTE UIT HET REFORMATORISCH DAGBLAD, GESELECTEERD VOOR JOU

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

april

De koninklijke familie bezoekt op 27 april Tilburg. De Oranjes worden langs dertien thema’s geleid, verwijzend naar 013, het kengetal van Tilburg. De stad is voor het koningshuis historische grond. Koning Willem II liet er een paleis bouwen, waar hij door zijn overlijden nooit zou wonen. beeld RD, Anton Dommerholt

Een Syrische man wordt behandeld na een aanval met gifgas op 12 april in Kafr Zita, in de provincie Hama. Het regime van president Assad maakt steeds vaker gebruik van bombardementen met zogenaamde vatbommen. Ondanks afspraken in 2014 worden daarbij nog met enige regelmaat chemische wapens gebruikt. De VS vergelden de aanval met het afschieten van kruisraketten op Syrië. beeld AFP Wu Wen en Xing Ya zetten enige tijd Rhenen op z’n kop. De Chinese reuzenpanda’s arriveren in april in Ouwehands Dierenpark voor een verblijf van vijftien jaar. Ouwehands bouwt er een speciaal verblijf voor. Winkels puilen uit van zwart-witte hebbedingetjes. De eerste tijd krijgen de bamboe-eters volop bezoek. Daarna zakt de belangstelling in. Extra parkeerplaatsen kunnen weer worden gesloten. beeld AFP, Emmanuel Dunand

De appelbloesem in het Duitse Borstel in Nedersaksen is bedekt met een dikke laag ijs. Begin april daalt de temperatuur in de Duitse deelstaat tot ver onder nul. Om vorstschade aan de fruitbomen te voorkomen bespuiten telers hun bomen met water zodat er zich een beschermende ijsmantel om de kwetsbare bloesem vormt. beeld EPA, Ulrich Perrey

Leden van de Egyptische veiligheidsdienst inspecteren het interieur van de Mar Girgiskerk in Tanta, zo’n 90 kilometer ten noorden van Caïro. Op 9 april ontploft er tijdens de dienst een bom in het koptische gebedshuis. Op dezelfde dag is er een aanslag op een koptische kerk in Alexandrië. Bij de twee aanslagen komen meer dan veertig mensen om. Islamitische Staat eist de verantwoordelijkheid voor de terreurdaden op. beeld EPA, Khaled al-Fiqi

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

einde van het kalifaat

Met verslaan IS zijn problemen niet weg tekst Richard Donk beeld AFP, Bulent Kilic

Het was een snoeihete dag. Maar klimmen zóúden we. Met een groep journalisten sjouwen we door het mulle zand naar een heuveltop op de Golanhoogvlakte in het noorden van Israël. Op een steenworp afstand ligt Syrië, afgeschermd door een streng uitziende grensafscheiding. Een hoge oficier van de Israëlische militaire inlichtingendienst begeleidt ons. De hitte stoort hem kenneljk niet, want hj legt zjn woordenstroom bepaald geen beperkingen op. „Zie je dat dorp daar?” wjst hj naar het oosten. „Daar is alQaida de baas.” Zjn hand zwaait af naar het zuiden. „Dat gebied wordt door Islamitische Staat gecontroleerd. En dáár zit het regeringsleger van de Syrische president Bashar al-Assad.” Dat wordt even later letterljk duideljk. Tanks van het regeringsleger rukken al schietend op door het verschroeide landschap. Explosies dreunen door de lucht. Vuilgrjze rookwolken stjgen op. En dan duikt er plotseling een stel pick-ups op. Getooid met de gevreesde zwarte vlaggen van Islamitische Staat. De machinegeweren op het dak spuwen hun dodeljke vuur. Het conlict in Syrië en het oprukken van strjders van IS waren altjd op veilige afstand. Natuurljk, we schreven erover. We maakten ons zorgen over terugkerende jihadisten. Maar hier, in Merom Golan, is de oorlog plotseling een zichtbare realiteit. Niet veel later krjgt de oorlog daadwerkeljk een gezicht. Israël heeft de afgelopen jaren honderden gewonde Syriërs opgevangen en behandeld. In het ziekenhuis van Safed liggen tientallen slachtoffers van het geweld in het buurland, dat oficieel de aartsvjand is. Niet alleen burgers, maar ook IS-strjders worden hier verzorgd. Het enige verschil is dat Israëlische militairen de kamers bewaken waarin jihadisten worden verpleegd. Daar liggen ze dan, met bebaarde gezichten. Voor hen in het hol van de leeuw. Dat was toen, pakweg drie jaar geleden. De vrees bestond dat Islamitische Staat in no time Syrië en grote delen van Irak onder de voet zou lopen. Het kalifaat werd uitgeroepen, Raqqa werd de oficiële hoofdstad van het IS-rjk. De opmars leek onstuitbaar. Dat is verleden tjd. Want het afgelopen jaar werden IS beslissende militaire slagen toegediend. Het ene bolwerk na het andere sneuvelde. Door toedoen van een westerse coalitie, geleid door de Amerikanen en met forse inzet van Koerdische strjders. Maar ook door Russische inmenging in het conlict, bedoeld om bondgenoot Bashar a-Assad in het zadel te houden. Koerdische milities namen in oktober van dit jaar IS-hoofdstad Raqqa in. Dat luidde het einde van het zelfuitgeroepen kalifaat in. Opgelucht ademhalen? Het is goed dat de opmars van IS tot staan is gebracht. Het extreem gewelddadige optreden van deze beweging tartte elk voorstellingsvermogen en droeg bovendien bj aan een verdere vergroting van de chaos in het Midden-Oosten. Maar die chaos is nog lang niet voorbj. Terugkerende jihadisten die in Syrië aan de zjde van IS vochten zullen ook de komende tjd nog voor de nodige problemen in Europa en elders in de wereld zorgen. Dat hebben recente aanslagen genoegzaam bewezen. Bovendien is de geopolitieke situatie in het Midden-Oosten de afgelopen jaren ingrjpend veranderd. Iran heeft zjn invloedssfeer in de regio dramatisch uitgebreid. Eerst in buurland Irak, waar inmiddels een pro-Iraans regime heerst. Maar ook in Syrië. Strjders van de sjiitische Libanese Hezbollahbeweging, gesteund en geïnspireerd door Iran, hebben zj aan zj gestreden met het regeringsleger van president Assad. Ook Iraanse militairen waren actief betrokken bj het conlict. Dat heeft zich, zeker nu het einde van de oorlog in Syrië in zicht is, vertaald in een belangrjke Iraanse (militaire) invloed in Syrië. En daarmee ljkt de as Iran-Syrië-Libanon weer hersteld. Met als enige doel een uitvalsbasis-op-afstand richting Israël te hebben. Als de stofwolken van de Syrische burgeroorlog zjn neergedaald –en dat zjn er nogal wat– zal het interessant zjn om te zien welk beeld die Israëlische oficier van de militaire inlichtingendienst in Merom Golan zal schetsen van de situatie in het grensgebied. Welk gebied wordt gecontroleerd door wie? Israël heeft al aangegeven dat het Iraanse militaire aanwezigheid binnen 40 kilometer van zjn grens niet zal tolereren. Het einde van het kalifaat. Maar niet van de onrust in het Midden-Oosten.

Bijbelse dagboeken 50

19,

E-book € 14,99

19,

E-book € 14,99

Woorden van de goede Herder C.H. Spurgeon

E-book € 14,99

U bent mijn Schuilplaats

Blijft in Mij

J.C. Ryle

C.H. Spurgeon

Ds. F. Bakker

E-book € 14,99

19,

E-book € 14,99

Elke dag een belofte

Leer mij Uw weg

De kracht van het geloof

C.H. Spurgeon

Thomas Watson

Matthew Henry

11,95

E-book € 14,99

Mijn raad zal bestaan

C.H. Spurgeon

Maarten Luther

Ds. Joh. van der Poel

Gezinsboeken

Brevier

16,95

6,95

19,

Woorden voor elke dag

19,95

NIEUW

E-book € 9,99

NIEUW

De Banier Dagboekkalender 2018 Diverse predikanten

NIEUW

12,95

E-book € 8,99

12,95

NIEUW

19,50

21,95 E-book € 14,99

Gouden momenten

19,50

GROTE LETTER

19,50

E-book € 4,99

Gebedsdagboek Ds. E. Gouda

NIEUW

14,95

18,95

Dichterbij

Hoe heerlijk is Uw naam

Hoe lieﬂijk is Uw naam

G. Roos

Maarten en Mariska Dijkstra

Andrea van Hartingsveldt-Moree

Voor jongeren

Elke week een woord

13-15 jaar

vanaf 19 jaar

vanaf 17 jaar

14,95

vanaf 16 jaar

14,95

E-book € 11,99

Context

Confessie

Wegwijzer

Ds. J.A. van den Berg e.a.

Diverse predikanten Ger. Gem.

vanaf 10 jaar

16,95

Voor kinderen

13-15 jaar

14,95

Het beste Kompas

Vertrouw op Hem

D.J. Vogelaar

N.J. Mosterd (red.)

Speciaal voor het onderwijs

Contact

12,95

E-book € 9,99

Onderwijs voor het onderwijs

Tot dienst aan God

Ds. G.J. van Aalst e.a.

Maarten Luther

verkrijgbaar in de boekhandel of op www.debanier.nl

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

mei

Emmanuel Macron wint op 23 april de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Op 7 mei neemt hij het in de tweede ronde op tegen de leider van het extreemrechtse Front National, Marine Le Pen. Macron wint met bijna twee derde van de stemmen. Bij zijn aantreden is Macron 39 en daarmee de jongste president van Frankrijk ooit. beeld EPA, Christophe Petit Tesson

Fidget spinners veroveren in mei de markt. Ze gaan als warme broodjes over de toonbank. De kunst is om de spinner zo lang mogelijk te laten draaien. Zo snel als de rage opkomt, zo snel is hij ook weer voorbij. Binnen een paar maanden zijn ze voor een habbekrats te koop. beeld AFP, Drew Angerer Het hof van justitie in Suriname besluit in mei dat het proces rond de Decembermoorden doorgaat. In totaal 25 mensen staan terecht voor de moord op vijftien politieke tegenstanders van Bouterse in december 1982. President Bouterse (foto), die het proces op alle mogelijke manieren tegenwerkt, hoort in juni twintig jaar cel eisen. Ook andere verdachten in de zaak horen lange celstraffen eisen. Voor enkele personen wordt in november vrijspraak gevraagd. Het proces rond de Decembermoorden zal ook in 2018 nog doorgaan. beeld EPA, Peter Foley

De 22-jarige Salman Ramadan Abedi pleegt op 22 mei een zelfmoordaanslag bij de uitgang van de Manchester Arena, waar een menigte bezoekers van een concert het complex verlaat. Er vallen 23 doden, inclusief de dader, en meer dan 500 mensen raken gewond. De Britse politie gaat ervan uit dat Abedi in zijn eentje heeft geopereerd en niet namens een terreurgroep. beeld EPA, Nigel Roddis

In New York demonstreren Amerikanen op 3 juni tegen de vermeende Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen in een zogenaamde Mars voor de Waarheid. Moskou zou nepnieuws hebben verspreid om de campagne van de Democratische kandidaat Hillary Clinton te dwarsbomen, ten gunste van de Republikein Donald Trump. De betogers eisen ook dat president Trump inzage geeft in zijn belastingaangiften. De miljardair heeft steeds geweigerd zijn fiscale administratie openbaar te maken. beeld AFP, Bryan R. Smith

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

#metoo-campagne

Steeds weer nieuwe misbruikverhalen tekst Michiel Bakker beeld EPA, Patrick Seeger

Ineens is hj er, de hashtag #MeToo. Van de duizenden trefwoorden die jaarljks op Twitter en Instagram opduiken, is dit er een die niet verdwjnt. Het begint met onthullingen over een Amerikaanse ilmproducent die wordt beschuldigd van seksuele intimidatie, aanranding en verkrachting van actrices. Op een willekeurige herfstdag dringen de berichten erover zich ook aan mj op. Ver weg, denk ik. In een wereld waarin veel christenen zich bewust verre van houden, dat ook. Maar toch. De berichten over seksuele intimidatie krjgen al snel een vervolg. Binnen de kortste keren roepen vrouwen uit alle continenten dat hun iets vergeljkbaars is overkomen, van een ongewenste hand op een knie tot een brute verkrachting, vorige week of tien jaar geleden. Onwillekeurig denk ik terug aan verhalen van vrouwen over seksueel misbruik die ik ooit heb opgetekend voor de krant en waarin het verdriet en de pjn duideljk voelbaar waren. Want seksueel misbruik is niet alleen van vandaag of gisteren. Dit najaar duurt het niet lang of er woedt een wereldwjde #MeToo-storm die ook over Nederland raast. Het gaat niet meer alleen over de ilm- en amusementswereld, maar ook over de politiek en de advocatuur. Hoe harder de storm opsteekt, hoe dichterbj hj komt. Met extra drukte bj de zedenafdeling van de politie tot gevolg. Behalve verhalen van vrouwen komen er al snel –zj het minder– ervaringen van mannen naar buiten. Zj roepen het eveneens: Me too! Ik ook! Zoals die journalist die zegt vjftien jaar geleden te zjn verkracht door een tv-producent. De #MeToo-beweging, begonnen in de Amerikaanse ilmindustrie, raakt nadrukkeljk ook christeljk Nederland. Hulpverleners kunnen erover meepraten, evenals de mensen van het Reformatorisch Meldpunt. Vrouwen die veelal niet naar buiten zullen treden via sociale media vinden bj hen een luisterend oor voor hun schrjnende ervaringen met intimidatie en misbruik, in de familiekring of daarbuiten, tot in de kerk toe. Het zjn verhalen die niet onder het tapjt geschoven mogen worden, niet met de mantel der liefde mogen worden bedekt. Om slachtoffers een stem te geven, verschjnen er ook in het Reformatorisch Dagblad opnieuw ervaringsverhalen die indruk maken. Zoals van die vrouw die aangifte wil doen van verkrachting, maar merkt dat haar kerkeljke gemeente probeert te voorkomen dat de dader voor de rechter belandt. „Wat je eigenljk terugkrjgt is: het valt wel mee; het is voor hem ook heel erg. Maar wie is nou het slachtoffer: jj of hj?” Time Magazine heeft #MeToo inmiddels uitgeroepen tot meest invloedrjke ‘persoon’ van het jaar 2017. En nu? Nog even en het jaar is voorbj. Is het wachten op een nieuw thema, al dan niet gekoppeld aan een treffende hashtag, dat de pennen wereldwjd in beweging zal brengen? Of zullen we nog iets langer stil bljven staan bj #MeToo? En hoe dan? Ik betrap mezelf op de neiging sommige verhalen af te doen als een ver-van-m’n-bedshow en andere te bagatelliseren, of al snel te denken aan mogeljk uitdagend gedrag van de man of vrouw die het betreft. In plaats van de slachtoffers helemaal uit te laten spreken en hun pjnljke ervaringen serieus te nemen, ook als ze plaatshadden in een context die de mjne niet is. Intussen bljf ik zelf veilig buiten schot. Maar laat ik me er niet te gemakkeljk van afmaken. En nog eens luisteren naar de theoloog en de therapeut die uit de stroom aan #MeToo-verhalen lessen trekken voor christenmannen. Zjn we ons wel voldoende bewust van de gevaren van grensoverschrjdend gedrag, of dat nu in de familiekring, op de werkvloer of in de kerk is? „Let op jezelf!” is voor theoloog en studentenpastor Nico van der Voet een belangrjke les die #MeToo mannen leert. „Heiligheid en veiligheid hebben alles met elkaar te maken. Als ik heilig leef, zullen anderen zich bj mj veilig voelen. Dat geeft ontspanning in alle relaties”, zo houdt hj mannen in een interview voor. Die les bljft, ook als 31 december overgaat in 1 januari en nieuwe thema’s en trends zich spoedig zullen aandienen. „In onze geseksualiseerde wereld hebben we als mannen en vrouwen de opdracht onszelf rein te bewaren. Daarbj is het steeds weer nodig Gods hulp te zoeken en dicht bj Zjn Woord te leven”, zegt relatietherapeut Rien Geluk in hetzelfde artikel. Hoe deed Job het ook alweer? Hj was zich bewust van wat alleen al een verkeerde blik kan uitwerken en maakte een verbond met zjn ogen (Job 31). Doe ik het hem, met de storm van #MeToo in m’n achterhoofd, biddend na? Wat zou het mooi zjn als mannen massaal zouden opstaan en zeggen: Wat Job deed, dat wil ik ook. Me too!

Bezorgers gefeliciteerd met jullie jubileum! 12,5 jaar bezorger! Hartelijk dank voor jullie jarenlange inzet.

Hartelijk gefeliciteerd! ekker Familie D dijk ns uit Maarte

Familie De Vree uit Dodewaard

Familie Boerefijn uit Stolwijk

Familie Hagendijk uit Krimpen aan den IJssel Familie Mekelenkamp uit Apeldoorn

Familie Hardeman uit Amersfoort Familie Oskam uit Gorinchem

Familie Poot uit Vlaardingen

Familie De Bijl uit Delwijnen

Familie Ter Mate uit Beemte Broekland Familie Ruissen uit Meteren

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

juni

De Grenfell Tower in de wijk Kensington in het westen van Londen wordt op 14 juni getroffen door een enorme brand. Kortsluiting in een vriezer ontaardt binnen een mum van tijd in een verwoestende vuurzee. Het drama kost 71 mensen het leven; meer dan 70 mensen raken gewond. Het kost de brandweer meer dan zestig uur om de vlammen te doven. beeld AFP, Tolga Akmen

Urk loopt op 29 juni uit voor de komst van koning Willem-Alexander en koningin MĂĄxima. Ze krijgen uitleg over de visindustrie. Ook bezoeken ze Dronten en Nagele. Een week eerder is het koningspaar in ItaliĂŤ. Ze gaan onder anderen op bezoek bij paus Franciscus. beeld ANP, Koen van Weel Het condoleanceregister voor Otto Warmbier wordt getekend. De Amerikaanse student wordt tijdens een groepsreis in Noord-Korea gearresteerd op verdenking van het stelen van een propagandaposter en tot dwangarbeid veroordeeld. Op 13 juni stuurt Pyongyang hem terug naar de VS, waar hij na een paar dagen als gevolg van ernstige marteling door Noord-Korea overlijdt. beeld EPA

De 14-jarige Savannah Dekker uit Bunschoten en de evenoude Romy Nieuwburg uit Hoevelaken komen begin juni om het leven. In de twee afzonderlijke zaken worden verdachten van 14 en 16 jaar opgepakt. In Bunschoten vindt een stille tocht plaats. beeld ANP, Remko de Waal

De generale synode van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt spreekt op 2 juni opnieuw over de vraag of vrouwen mogen dienen in de kerkelijke ambten. Een deel van de discussie wordt gevoerd in kleine gespreksgroepen. De resultaten daarvan worden later in de vergadering gepresenteerd door groepsvertegenwoordigers. De synode laat later vrouwen toe tot de ambten. beeld RD

Bezorgers gefeliciteerd met jullie jubileum! 12,5 jaar bezorger! Hartelijk dank voor jullie jarenlange inzet.

Hartelijk gefeliciteerd!

Familie Van Dijk uit Genemuiden an Burgt Familie V berg en uit Woud

Familie van Ieperen uit Montfoort

Familie Van Eck uit Culemborg

Familie Iterson uit Zoeterwoude

Familie Markestein uit Nieuw Lekkerland

Familie Van Otten uit Achterberg

Familie Van Steenis uit Genemuiden

Familie Van Winkoop uit Putten

Familie Zoeterman uit Ridderkerk Familie Anker uit Vlaardingen

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

juli

Antiglobalisten grijpen de bijeenkomst van de G20 in Hamburg op 7 en 8 juli aan om te protesteren. Twee dagen lang spreken regeringsleiders van de twintig belangrijkste economieën in de wereld met elkaar. De Duitse bondskanselier nodigt ook premier Rutte voor deelname aan de top uit. beeld EPA, Lukas Barth

Een aardbeving met een kracht van 6,7 op de schaal van Richter treft op 21 juli het gebied rond de Egeïsche Zee. Op het Griekse eiland Kos komen twee buitenlandse toeristen om en raken meer dan honderd mensen gewond. Ook in de Turkse badplaats Bodrum en andere toeristische bestemmingen in de regio richt het natuurgeweld schade aan. beeld AFP, Louisa Gouliamaki De Amerikaanse president Donald Trump houdt half juni een werklunch met een aantal Congresleden om de afschaffing van de verplichte ziektekostenverzekering voor Amerikanen te bespreken. Het terugdraaien van Obamacare is een van de belangrijkste beloften uit de verkiezingscampagne van de Republikeinse politicus. Lange tijd slagen de Republikeinen er niet in met een aanvaardbaar alternatief te komen. beeld EPA, Mike Theiler

In Erichem brandt eind juli een grote varkensstal af; zo’n 20.000 varkens komen om. In de maatschappij laait een discussie op over de brandveiligheid van –vooral oudere– stallen. Rond deze tijd wordt juist het Actieplan Stalbranden 2012-2016 geëvalueerd. beeld ANP, GinoPress

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zijn op 17 juli in Vijfhuizen aanwezig bij de onthulling van het monument voor de slachtoffers van vlucht MH17. Precies drie jaar eerder is boven Oekraine een toestel van Malaysia Airlines neergeschoten. Onder de 298 slachtoffers waren bijna 200 Nederlanders. Het onderzoek naar het neerhalen van het passagiersvliegtuig is nog altijd in volle gang. beeld ANP, Remko de Waal

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

kabinet-rutte III

Historische formatie, en opa was er bij tekst Kees de Groot beeld ANP, Remko de Waal

Een historische kabinetsformatie maakten we dit jaar mee. Nu houd ik veel van geschiedenis – prachtig om bjvoorbeeld samen met de kinderen beladen plekken te bezoeken zoals de Prinsenhof in Delft of Slot Loevestein in Poederojen. Maar om nu te zeggen dat ik ook zo van de formatie heb genoten... Niet echt. Dat vraagt natuurljk om een verklaring. Het zit zo: de druk die van zo’n proces uitgaat, is enorm. Die druk was zo groot omdat ik niet bj de onderhandelaars aan tafel zat. Dat klinkt niet logisch, maar dat is het wel. Lezers verwachten nameljk van een parlementair redacteur als ondergetekende dat hj hun dageljks op de hoogte houdt van de voortgang in de gesprekken. „Komt er een kabinet met GroenLinks? Of toch met de ChristenUnie? Gaat de coalitie een voltooidlevenwet toestaan? Wie schuiven de partjen naar voren als minister?” Met dat soort vragen krjg je dan te maken. Vragen naar zaken waarvan ik in de verste verte geen idee had hoe ze lagen, omdat ik niet bj de gesprekken aanwezig was. Het leek er een beetje op alsof betrokken gemeenteleden aan de neef van een ouderling vragen: „Zeg, weet jj wat er gisteren is besproken tjdens de kerkenraadsvergadering?” Tja, als het goed is, weet hj dat niet. Van mjn Haagse collega’s en mj waren de verwachtingen bj deze formatie hoger gespannen dan anders. Want de ChristenUnie schoof immers aan. En de mensen van die partj kennen wj goed. (Klopt.) En die zouden ons dus ook wel af en toe bjpraten over de stand van zaken. (Klopt niet.) Nee, aan de betrokkenen van de ChristenUnie hebben wj tjdens de formatie niet veel gehad. Zeg ik met spjt. Maar ook met enige bewondering. Ik weet nameljk (zoiets hoor je dan achteraf) dat het voor hen soms héél lastig is geweest om hun mond dicht te houden. Vooral toen afspraken over medisch-ethische zaken uitlekten. Daar leek het tenminste op. Maar de CU-mensen konden er niets over zeggen; ook niet dat de berichten niet (helemaal) klopten. Ze wílden het ook niet: juist zj moesten, als christenen, het goede voorbeeld geven en niet uit de school klappen. Te moeten schrjven dus, maar niet te kunnen. Van maart tot oktober gaf dat grote spanning. Die werd nog eens opgevoerd door collega’s bj andere media. Want die publiceerden met grote regelmaat wél verhalen over de formatie: dit werd besproken, dat lag op tafel, die kant zou het opgaan. Vragen die dan opkomen, zjn: Waarom weten zj dat wel? Hoe kan het dat wj dat niet hebben? Het kan ermee te maken hebben dat hun Haagse contacten loslippiger bleken dan de onze. Meestal echter ontstonden die verhalen door logisch redeneren en deduceren. Zo van: D66 en CU hebben ruzie; de sfeer aan de onderhandelingstafel is dus om te snjden; twee dagen later onderhandelen ze echter gewoon verder; ergo: de lucht zal zjn opgeklaard. Ja, daar kún je een verhaal over maken. Anders dan sommige andere parlementair journalisten postten mjn collega’s en ik niet bj de deur van de Stadhouderskamer in het Kamergebouw of het Johan de Witthuis net buiten het Binnenhof. Evenmin wachtten we CU-leider Segers daar op. Vooral omdat die werkwjze veel tjd kost, maar weinig oplevert. Formerende politici zjn er nameljk meester in om wel te praten, maar toch niets te zeggen. „We hebben twee lange dagen kunnen maken”, zei bjvoorbeeld CDA-onderhandelaar Buma een keer. „Er moet veel worden besproken.” Een wjdopen deur, maar het citaat haalde –bj gebrek aan beter– wel de krant. Dat soort zinnen vingen we wel op via andere media, daarvoor hoefden we zelf niet op wacht te gaan staan. Vanzelfsprekend was ik als goed vaderlander en politiek geïnteresseerde journalist wel benieuwd hoe de formatiegesprekken verliepen. En wat de uitkomst zou zjn. En uiteraard moet je wat schrjven tjdens de formatie – tientallen dagboeken hebben we daarom tussen de verkiezingen en de presentatie van het regeerakkoord gepubliceerd. Daarbj kwam ik overigens goed weg: slechts zo’n 10 procent heb ik gevuld. Zo bleef de druk van het niet te kunnen maar toch te moeten schrjven voor mj binnen de perken. Mooie bjkomstigheid: later, als ik het beleven mag, kan ik tegen onze kleinkinderen zeggen: „Die historische kabinetsformatie van 2017, daar was opa bj.”

Bezorgers, Dailytrend

Reformatorisch Dagblad | blogs Aalbers, Aalten, Aangeenbrug, Aantjes, Aarnoudse, Aarnoudse, Aarnoudse, Abdihakim, Adams, Adema, Adriaanse, Albers, Alblas, Althuis, Amersfoort, Andeweg, Anthonise, Van Appeldoorn, Van Appeldoorn, Apperlo, Arends, Arends, Van Asselt, Van Asselt, Averesch, Averesch, Averesch, Azirovic, Baaijens, Van de Baan, Baan, Baarssen, Baartman, Bac, Bac, Bakelaar, Bakker, Bakker, Bakker, Bakker, Bakker, Balfoort, Balkenende, Bank, Van Barneveld, Barnhoorn, Baron, Baron, Barten, Bast, Batenburg, Bedo, Beek, Van Beek, Van Beek, Van de Beek, Van de Beek, Beeke, Beekman, Van Beem, Van Beijnum, De Bel, Van den Belt, Beltman, Van Belzen, Van Belzen, Benard, Benschop, Benschop, Benschop, Van Bentum, Van de Berg, Van den Berg, Van den Berg, Van den Berg, Van den Berg, Van den Berg, Van den Berge, Van den Berge, Van den Berge, Van den Bergh, Van Berkel, Besselsen, Besuijen, Beswerda, Beukens, Bijkerk, De Bijl, Bijl, Bijman, Bik, Bisschop, Blaak, Blankendal, Blankenstijn, Blankers, Blankestijn, Blankestijn, Bleijenberg, Bloed, Bloed, Blok, Blok, Blok, Blokland, Blokland, Bloklander, Van Bloois, Boekholt, Boele, Boele, Boele, Boele, De Boer, De Boer, Den Boer, Den Boer, Den Boer, Den Boer, Boer, Boer, Boer, Boer, Boere, Boerefijn, Boers, Boeser, Bogaard, Van den Bogert, Van der Bok, Bok, Bolier, De Bonte, De Bonte, Bontenbal, Boogaard, Boogaard, De Boom, De Boom, Boom, Van den Boomen, De Boon, Boonzaaijer, Boor, Boot, Boot, Boot, Borsboom, Borst, Van den Bos, Van den Bos, Bos, Bos, Bos, Bos, Bos, Van den Bosch, Van den Bosch, Van den Bosch, Bosch, Bosch, Bosch, Bosch, Bosland, Bosschaart, Van de Bosse, Bossinga, Botter, Bouazzaoui, Bouman, Bouman, Bouman, Bource, Bout, Bouw, Bouwman, Bouwman, Bouwman, Bouwmeester, Van Braak, Van Braak, Van de Braak, Braakman, Den Braber, Van Bragt, Van Brakel, Brakke, Brakke, Brand, Brandsen, Brandwijk, Brasser, Den Breejen, Breen, Van de Breevaart, Bregman, Bregman, Bremmer, Bremmer, Brenters, Van den Breul, Breunesse, Breunissen, Van den Brink, Van den Brink, Van den Brink, Van den Brink, Van den Brink, Brink, Ten Brinke, Brinkman, Brinks, Van den Broek, Broekhuis, Broer, Bronkhorst, Brouwer, Brouwer, Brouwer, Van Bruchem, Van Bruchem, De Bruijn, De Bruijn, De Bruijn, De Bruijne, De Bruin, De Bruin, De Bruin, De Bruin, Van de Bruinhorst, Brummel, Brunt,

Buijs, Buist, Buitendijk, Buitendijk, Buizer, Bulten, Bultman, Bunt, Bunt, Burggraaf, Van Burgt, Den Butter, Van Buuren, Van Buuren, Cabaret, Camphens, Casteleijn, Colijn, Colijn, Compagner, Compagner, Corbijn, Cornet, Coster, Couweleers, Craanen, Cromwijk, Van Dalfsen, Van Dalfsen, Van Dam, Van Dam, Van Dam, Van Dam, Van Dam, Van Dam, Van Dam, Van Dam, Van Damme, Danescu, Dannenberg, Davelaar, Davelaar, Davelaar, Davelaar, Deegenaars, Dek, Dekker, Dekker, Dekker, Dekker, Dekker, Van Die, Van Diejen, Dieleman, Van Diermen, Dihalu, Van Dijk, Van Dijk, Van Dijk, Van Dijk, Van Dijk, Van Dijke, Van Dijke, Dijkgraaf, Dijkshoorn, Dijksman, Van den Dikkenberg, Van Dobben, Donkersteeg, Van den Dool, Van den Dool, Van den Dool, Van den Dool, Van Doorn, Doorn, Doornekamp, Doornenbal, Doornenbal, Doornwaard, Dorrepaal, Dorrestijn, Dorrestijn, Dorst, Dozy, Dramountanis, Van Driel, Van Driel, Van Driel, Van Driesten, Van Driesten, Droog, Droog, Droogendijk, Dros, Dubbelaar, Van Duijn, Van Duijn, Van Duin, Duits, Duizer, Dunnink, Dunnink, Dusenge, Van Eck, Van Eckeveld, Van Ee, Eenkhoorn, Eggebeen, Eggebeen, Eggebeen, El Makrini, Van Eldik, Emuze, Van der End, Van Engelen, Van Engelenhoven, Van Erk, Van Erkel, Van Es, Van Es, Van der Esch, Van Essen, Van Essen, Van Essen, Van Essen, Evers, Fahner, Feij, Fikkert, Filipsky, Flier, Flier, Flier, Flikweert, Folmer, Fraanje, Freeke, De Frel, Frentz, Fuite, Fuite, Gaifulin, Van Galen, Van Gameren, Van der Garde, Van Garderen, Van Garderen, Geense, Van Geest, De Geijter, Van Gelder, Van Gelder, Van Gelder, Gelderblom, Geleijnse, Geleijnse, Geluk, Geneugelijk, Van Gent, Gerrets, Gerrets, Gerritsen, Gerritsen, Geschiere, Van Gestel, Geurtsen, Geurtsen, De Geus, De Gier, Giesberts, Van Gilst, Van Gilst, Van Gilst, Van Ginkel, Goedegebure, Goedegebuur, De Goffau, Golverdingen, Goud, Goud, Goudriaan, Goudriaan, Gouman, De Graaf, De Graaf, De Graaf, Van der Graaf, De

Graaff, Grandia, Griffioen, Griffioen, Grinwis, Groen, Groen, Groeneveld, Groeneweg, Groeneweg, Groenewegen, Van der Groep, Van Groningen, Van Groningen, De Groot, De Groot, De Groot, De Groot, De Groot, De Groot, Grootjans, Van Haaften, Van Haaften, De Haaij, De Haaij, Van den Haak, De Haan, De Haan, Hagendijk, Hagoort, Hagoort, Hak, Hak, Hak, Hak, Hak, Hakkert, Van der Ham, Hansum, Van Harberden, Hardeman, Hardeman, Den Harder, Harlaar, Ter Harmsel, Ter Harmsel, Van Harn, Harskamp, Harthoorn, Hartman, Den Hartog, Den Hartog, Van Hartskamp, Van den Hatert, Hayes, Hazeleger, Hazeleger, Hazeleger, Hazeleger, Hazelhorst, Hazenboom, Heenck, De Heer, De Heer, De Heer, De Heer, De Heer, Heger, Heij, Heijboer, Heijboer, Heijndijk, Hekman, Van Helden, Van der Helm, Van Hemert, Hendriksen, Van Hengel, Heres, Herngreen, Den Hertog, Den Hertog, Van Heusden, Heuvelman, Heuvelman, Van Hierden, Van Hoef, Van Hoef, Van den Hoek, Van der Hoek, Hoek, Hoekman, Hoekman, Hoepel, Hofman, Hofstede, Hol, Holdijk, Hollaar, Den Hollander, Den Hollander, Holstein, Holstein, Holtrigter, Honkoop, Hoogendoorn, Hoogendoorn, Hoogendoorn, Hoogerland, Hoogervorst, Hooghuis, Hoogland, Hoogstraten, Hooijmeijer, De Hoop, Van den Hoorn, Van den Hoorn, Van Hoorne, Horst, Houmes, Van den Hout, Van den Hout, Houterman, Houweling, Ten Hove, Ten Hove, Ten Hove, Van Huigenbos, Huijzer, Huissen, Van ‘t Hul, Huls, Huttinga, Van Huuksloot, Van Ieperen, Van Ingen, Innemee, Israël, Van Iterson, Jacobse, Jacobsen, Jacobsen, De Jager, Janse, Jansen, Jansen, Jansen, Jansen, Janssen, Jelier, Jelier, Jelier, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jong, De Jonge, De Jonge, Jongeneel, De Jongh, De Jongh, Joppe, Joppe, Van der Kaaij, Kaan, Kaashoek, Kaashoek, Kaashoek, Kaashoek, Kaasjager, Kakar, Kalis, Kamerling, Kamerling, Kamp, Kampert, Kamphuis, Kamphuis, Kamps, Kanis, Kanis, Karels, Kars, Karsdorp, Kastelein, De Kat, Kauffmann, Kauffmann, Kebreab Gebregergis, Keijzer, Van Kekem, Kelder, Kemp, Kemp, Kemp, Kemp, Kemp, Kemp, Kemp, Van Keulen, Van Keulen, Keurhorst, Keus, Kieft, Kieft, Kievit, Kijne, Kik, Kip, Klaassen, Beek, Van Kleef, Kleijer, Kleijer, Kleijer,

Reformatorisch Dagblad | informatie

Reformatorisch Dagblad | magazines

Reformatorisch Dagblad | evenementen

Reformatorisch Dagblad | magazines

Klerk, Klink, Klink, Van Klinken, Van Klinken, Van der Klocht, Klok, Klok, Klomp, Klompjan, Klompmaker, Kloos, Klopman, Klopman, Kluit, De Knegt, De Knegt, Van der Knijff, Knoop, Koekman, Koele, Koelewijn, Koelink, Koert, Koesveld, Kok, Kok, Kok, Kok, Van der Kolk, Kolkman, K o n s t a p e l , Koobs, Van der Kooij, Kooij, Kooij, Kooij, Kooij, Kooij, Kooijman, Kooi- man, Kool, Kool, Koole, K o o l m e e s , K o o p m a n , Koops, Van Kooten, Ko- revaar, Korporaal, Kortle- ven, Kortus, Korver, Korver, Koster, Koster, Koster, Koster, Kraa, Kraaijeveld, Kraaijeveld, Kraaijeveld, Van de Kraats, Van de Kraats, Van Kralingen, Van Kralingen, Van Kralingen, Kramer, Kramer, Kranendonk, Kranendonk, Krijger, Krijger, Krijgsman, Krijgsman, Van Krimpen, Kroneman, Kroneman, De Kruif, Van Kruiningen, Kuijt, Kuiper, Kuiper, Van Laar, Laban, Labeur, Van Lagen, Van Lagen, Lagerweij, Lagerweij, Lagerweij, Het Lam, Het Lam, Het Lam, Lam, Landman, Landwaart, De Lange, Langelaar, Lans, Leber, Van der Lee, Van der Lee, Van der Lee, Van der Leeden, Van der Leer, De Leeuw, Van Leeuwen, Van Leeuwen, Van Leeuwen, Van Leeuwen, Leeuwis, Lemstra, Lensink, Leune, Van Leusen, Leusink, Libregts, Liefting, Lier, Lindhout, Lindhout, Van Loenen, Lokhorst, Lokhorst, Lommers, Van Looijengoed, Loosman, Louwerse, Lubbers, Lucas, Lucas, Van Luttikhuizen, Maaijen, Van Maanen, Van Maanen, Maanen, Van der Maas, Van der Maas, Maasse, Ter Maaten, Ter Maaten, Maljaars, Maljaars, De Man, De Man, Van Manen, Van Manen, Manifarges, Mans, Van der Marel, Van Maren, Marijs, Maris, Markestein, Marsman, Mastenbroek, Ter Mate, Mateman, Mauritz, Mauritz, Mauritz, Meerkerk, Meerveld, Meijer, Meijer, Van Meijeren, Meijers, Mekking, Van de Mel, Messelink, Methorst, Methorst, Meulenkolk, Meulenkolk, Van Middelkoop, Van Middelkoop, Van Middendorp, Minderhoud, Van de Minkelis, Minnema, Moen, Moens, Moerdijk, Moerdijk, Moerman, Mohanu, Mol, Molenaar, Molenaar,

Reformatorisch Dagblad | evenementen

De abonnees en wij rekenen in het nieuwe ja ar weer op je!

Molenaar, Molendijk, Mondria, De Mooy, Moree, Morks, Morren, Morsink, Morsink, Van der Most, Mostert, Van Mourik, Van Mourik, Mouw, Mudde, Muilwijk, De Muinck, Muit, Muit, Mulder, Mulder, Mulder, Mulder, Mulder, De Munck, Mussche, Nederlof, Neels, Nelisse, Nentjes, Van der Net, Van Nieuw Amerongen, Nieuwendorp, Nieuwenhuis, Nieuwenhuis, Nieuwenhuis, Nieuwenhuis, Van Nieuwkoop, Van Nieuwkoop, Nijenhuis, Nijland, Nijmeijer, Nijs, Nijsink, Nijsse, Nijssen, Nobel, Noomen, Van Noord, Noordegraaf, Noordzij, Noordzij, Nooteboom, Van Nordennen, Norp, Nout, Oevermans, Offermans, Okker, Oldenhage, Van Olst, Van Omme, Van Ommeren, Oorbeek, Van Oort, Van Oort, Van Oort, Oosse, Van Oostenbrugge, Oosterom, Oosterwijk, Oppelaar, Oppelaar, Oppeneer, Opschoor, Ordelman, Oreel, Oskam, Oskam, Oskam, Oskam, Oskam, Oskam, Otten, Otten, Otten, Den Ouden, Oudenaarden, Oudendorp, Oudijn, Den Oudsten, Den Outer, Paalman, Paauwe, Palland, Pals, Van Panhuis, De Pater, Pater, Pater, Peene, Peeters, Pelleboer, Van der Perk, Peters, Petersen, Petersen, Van de Peut, Pham, Pieters, Pieterse, Pieterse, Pitlo, Van der Plaat, Van der Plas, Van der Plas, Van der Plas, Plette, Ploeg, P l o e g m a n , Plug, Van de Pol, Van der Pol, Van der Pol, Pol, Polder, Pons, Poolman, P o o r t v l i e t , Van Popering, Poppe, Post, Post, Post, Post, Postema, Potappel, P o t k a m p , Pots, Priester, Pronk, Pul, Pul, Van Putten, Van Putten, Van Putten, De Putter, Qualm, Quist, De Raad, De Raad, Van Raamsdonk, Van Ravenhorst, Raven- horst, Rebel, Van der Ree, Van der Ree Doolaard, Reede, Van Reenen, Van Reenen, Rehorst, Reijm, Reijnen, Reitsma, Renswoude, De Reus, Van Riesen, Rijkse, Rijneveld, Rijneveld, Ringma, Rip, Ritmeester, Ritzema, Roebersen, Van Roekel, De Rooi, De Rooij, Roos, Roos, Roseboom, Van Rossum, Roza, Rozendaal, Rozendaal, Rugers, Ruissen, Ruitenberg, De Ruiter, De Ruiter, Ruiter, Van Ruler, Samson, Sanders, Van der Schans, Van der Schans, Schellevis, Schep, Scheppink, Van de Scheur, Van de Scheur, Schild, Schilder, Schipper, Schipper, Schipper, Schmalgemeijer, Schotpoort, Schotpoort, Schouten, S c h r e u d e r, Schreuder, Schultz, Schultz, Schultz, Schut, Schutte, Schuurman Hess, Van Setten, Simon, Simonse, Simonse, Slagboom, Slager, Slappendel, Slappendel, Van der Slikke, Slingerland, Slingerland, Slingerland, Slingerland, Slingerland, Slingerland, Van Slooten, Van der Sluijs,

Van Sluijs, S l u i m e r s , Van der Sluys, Smaal, Smelt, Smit, Smit, Smits, Smitsman, Smokers, Snel, Snellen, Snetselaar, Snijders, Snoei, Snoek, Snoek, Snoep, Van Soest, Soeteman, Soetendaal, Soeters, Sollman, Soma, Somasundaram, Van Soolingen, Souman, Van Spanje, Spanjer, Spanjer, Van der Spek, Van der Spek, Van der Spek, Spek, S p e k s n i j d e r, Speksnijder, Spijkerboer, Spijkerboer, Spilt, Van Spronsen, Stam, Steen Redeker, Van Steenbergen, Steenbergen, Van Steenis, Van Steenis, Van Steenis, Steenks, Van Steenoven, Van der Steldt, Van der Stelt, Van der Ster, Stijnen, Van der Stoep, Stok, Stok, Stolk, Stomphorst, Stomphorst, Van de Streek, Strijbis, Strijbis, Strijkert, Struijk, Sturm, Sturm, Suijdendorp, Tange, Tanis, Van der Tas, Tasma, Teekens, Te k e l e n b u r g , Telgenhof, Ter- louw, Tessemaker, Theunisse, Thomas, Van Tilborg, Tillema, Tillema, Timmer, Timmerarends, Timmerman, Timmers, Toes, Tomassen, Van Toor, Van Toor, Van der Toorn, Van der Toorn, Van der Toorn, Van den Top, Treffers, Treur, Treur, Treur, Tuinstra, Tuinstra, Den Uijl, Uitbeijerse, Uitslag, Uitslag, Vaandering, Valk, Vat, Van der Veen, Van der Veen, Veenema, Van Veenschoten, Van der Veer, Veerman, Van der Vegte, Veijer, In ‘t Veld, Van der Velde, Veldhuijzen, Veldhuizen, Velikov, Van Velthuizen, Velthuizen, Verbeek, Verboom, Verburg, Verdouw, Verduijn, Verduijn, Verduijn, Verheij, Verheij, Ver- heij, Verheij, Verheuvel, Verhoef, Ver- hoef, Verhoek, Verhoek, Verhoe- ven, Verhoeven, Verhulst, Verkade, Verkuijl, Verkuil, Verlaan, Verlinde, Verloop, Vermeer, Vermeulen, Verrips, Versluis, Versluis, Verspoor, Versprille, Versteeg, Verweij, Verweij, Verweij, Verweij, Verweij, Verwijs, Verwijs, Verwoert, Vink, Vink, Vis, Vis, Vis, Vis, Vis, Vis, Visscher, Visscher, Visscher, De Visser, De Visser, De Visser, Visser, Visser, Visser, Visser, Visser, Visser, Visser, Visser, Van Vlastuin, Vlastuin, Van der Vlies, Van Vliet, Van Vliet, Van Vliet, Vlot, Vlot, Vogel, Vogelzang, Volkers, Vonk, Ten Voorde, Van Voorden, Van Voorst, Van Voorthuijsen, Voorthuijsen, Van Voorthuizen, Voortman, Voorwinden, Voorwinden, Voorwinden, De Vos, De Vos, Vos, Vos, Vos, Vos, Vossestein, Vossestein, De Vree, De Vree, De Vreugd,

De Vreugd, De Vries, De Vries, De Vries, Vroegindeweij, Vroegop, Vrolijk, Van Vugt, Van Vugt, Van Vugt, Van Vugt, Vuijk, Vuijk, Vuik, Van Vulpen, Van Vulpen, Waaijenberg, De Waal, Van der Waal, Van der Waal, De Waard, De Waard, De Waard, Waasdorp, Waasdorp, Van Wageningen, Wagteveld, Wagtho, Wakum, Walen, Waleson, Walhout, Walhout, Walhout, Walhout, Van Wamel, Wattel, Van Weenen, Weenink, Van de Weerd, Van de Weerd, Weerheim, Weerheim, Weerheim, Weerheim, Weerstand, De Weert, Van de Wege, Van der Weijden, Weijling, Van der Welle, Van der Werf, Van de Werken, Van der Werken, Westeneng, Westerbeke, Van Westerhuis, Westerink, Westhoeve, Westhoff, Westmaas, Weststrate, Weststrate, Van Wezep, Van der Wiel, Wiersma, Wiggemansen, Wijland, Van Wijnen, Van Wijngaarden, Wilbrink, Wilbrink, De Wilde, De Wilde, Wildenberg, Willemse, Willemse, Willemsen, Willemsen, Willemsen, Van Willigen, Van Willigen, Wilschut, Wiltink, Van Wingerden, Van Winkelen, Van Winkelen, Van Winkoop, Wiskerke, Wisman, Wisse, De Wit, De With, De With, Witte, De Witte, Witter, Witteveen, Witzier, Van de Woestijne, De Wolf, Wolterink, Van Woudenberg, Van Woudenberg, Van Woudenbergh, Van ‘t Wout, Van ‘t Wout, Wouters, Zarin, Zeeman, De Zeeuw, Van der Zeeuw, Zeinstra, Zeldenrijk, Van Zetten, Zoeteman, Zondag, Zondag, Zoon, Zuidersma, Zwaan, Zwaan, Van der Zwan, Van der Zwan, Van der Zwan, Zweistra, Zwemer, Zwerus, Van Zwienen.

Digibron

Kits

Reformatorisch Dagb

Wegwijs

Terdege

Naar Buiten

voor jullie inzet in 2017

RD Evenementen

Bezorgers, Dailytrend

Reformatorisch Dagblad | informatie

Reformatorisch Dagblad | magazines

Reformatorisch Dagblad | evenementen

Reformatorisch Dagblad | magazines

Reformatorisch Dagblad | evenementen

De abonnees en wij rekenen in het nieuwe ja ar weer op je!

Digibron

Kits

Reformatorisch Dagb

Wegwijs

Terdege

Naar Buiten

voor jullie inzet in 2017

RD Evenementen

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

augustus

Het graan ligt door zware regenval tegen de grond geslagen in de omgeving van het Groningse Noordbroek, niet ver van Hoogezand. De zomer van 2017 wordt gekenmerkt door grote tegenstellingen in het weer. Na een extreem warme, droge en zonnige junimaand wordt het vooral in juli uiterst wisselvallig. Regelmatig zijn er onweersbuien. Ook vallen er op diverse plaatsen grote hoeveelheden regen. In augustus is het veelal koel. Toch zijn er aan het einde van die maand ook nog wat mooie zomerse dagen. beeld ANP, GinoPress In Nederland en België –en op kleinere schaal ook in andere Europese landen– worden miljoenen kippeneieren vernietigd omdat ze besmet zijn met het insecticide fipronil. De voedselautoriteiten blokkeren pluimveebedrijven, winkeliers halen hun schappen leeg. Honderden Nederlandse en Belgische boeren hebben hun stallen laten ontsmetten tegen vogelmijt (”bloedluis”) met een product waar buiten hun weten om fipronil in bleek verwerkt. Dat middel is in de veehouderij verboden. Mensen die er veel van binnenkrijgen, kunnen ziek worden. beeld AFP, Koen Blanckaert

In de VS ontstaat ophef over ‘foute’ standbeelden en gedenktekens die herinneren aan de rol van de Confederatie tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, zoals in Knoxville, Tennessee (foto). Half augustus vallen er in Charlottesville, Virginia, doden bij een confrontatie tussen blanke suprematisten en tegenstanders. De discussie over de relatie tussen blank en zwart laait daarmee weer op. beeld AFP, Spencer Platt

De zomermaanden worden gestempeld door een discussie over schepping en evolutie. Aanleiding vormt het boek ”En de aarde bracht voort” van prof. dr. G. van den Brink. Foto: op 22 september vindt er in Nijkerk een studiedag over het onderwerp plaats. De zaal zit met 700 deelnemers meer dan vol. beeld RD, Henk Visscher

De Spaanse koning Felipe (m.), leden van het nationale kabinet en vertegenwoordigers van de regio Catalonië herdenken op 18 augustus de slachtoffers van een terreuraanslag in Barcelona de dag daarvoor. Een terrorist rijdt met een busje in op voetgangers in het centrum van de stad. Daarbij vallen 16 doden en meer dan 120 gewonden. IS eist de aanslag op. beeld EPA, Andreu Dalmau

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

september

Amerika en de CaraĂŻben worden in september getroffen door zware orkanen. Onder andere de orkaan Irma richt veel schade aan. Meerdere mensen komen om het leven. Sint Maarten wordt ook zwaar getroffen. Een groot deel van de huizen en de openbare gebouwen wordt verwoest of loopt ernstige schade op. In Nederland wordt een inzamelingsactie gehouden. De Nederlandse regering schiet Sint Maarten te hulp met een noodfonds van 550 miljoen euro. De regering stelt daar wel voorwaarden aan. Premier Marlin van Sint Maarten verzet zich tegen de voorwaarden. Dat leidt tot een politieke crisis en het aftreden van Marlin. beeld EPA

De generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland vergadert op vrijdag 22 september in Doorn over de organisatie van de kerk. De synode geeft groen licht voor de komst van de classispredikant. Het aantal classes wordt van 74 teruggebracht naar 11. beeld RD, Henk Visscher De Duitse bondskanselier Angela Merkel viert op 24 september de verkiezingsoverwinning van haar CDU samen met de Beierse minister van Binnenlandse Zaken Joachim Herrmann van zusterpartij CSU. Merkel kan haar ambt als bondskanselier voortzetten. De vorming van een coalitieregering verloopt in de maanden na de verkiezingen echter moeizaam. beeld EPA, Carsten Koall

Noord-Korea blijft de internationale gemeenschap tarten. Op 3 september neemt het land een proef met een waterstofbom die een aardbeving met een kracht van 6,3 veroorzaakt. Nog geen twee weken later vuurt Pyongyang een ballistische raket af die op grote hoogte over Japan vliegt en in de Stille Oceaan belandt. De VS leggen nieuwe sancties op. beeld EPA, Kimimasa Mayama

Grote ravage in Mexico-stad na de aardbeving van 19 september. De beving heeft een kracht van 7,1 op de schaal van Richter en doet zeker veertig gebouwen instorten. Ook in nabijgelegen steden en dorpen wordt er schade aangericht. In totaal vallen er 370 doden en ruim 6000 gewonden. Mexico is bijzonder aardbevingsgevoelig. In 1985 vielen er 10.000 doden bij een aardbeving. beeld AFP, Yuti Cortez

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

paleiscoup zimbabwe

Ondergang van een stokoude overlever tekst Mark Wallet beeld AFP, Jekesai Njikizana

Op donderdag 16 november, daags nadat het Zimbabwaanse leger met tanks Harare is binnengereden, voert president Robert Mugabe een gespannen gesprek met de legertop. „Breng me de constitutie en vertel me wat erin staat”, zegt hj tegen legerleider Constantino Chiwenga. Een bediende brengt een kopie van de grondwet, waarin staat dat de president opperbevelhebber van het leger is. De boodschap is duideljk: het leger is niet in de positie de president onder huisarrest te houden en de touwtjes in handen te nemen. Chiwenga aarzelt even en antwoordt dan dat Zimbabwe zich in een nationale crisis bevindt die om militaire interventie vraagt. Nationale crisis? Het probleem is het leger, repliceert Mugabe. Hj vraagt vervolgens of ze niet samen tot een oplossing kunnen komen. Mugabe weet zjn termjn zo nog vjf dagen te rekken. Het leger duwt de 93-jarige leider echter met even zachte als onverbiddeljke hand richting de uitgang. Op dinsdag 21 november zet Mugabe een handtekening onder zjn ontslagbrief. Op foto’s van de ‘ceremonie’ zit Mugabe er ogenschjnljk onbewogen bj, zjn ogen gesloten. Zjn vrouw Grace zit naast hem. Haar blik vertelt alles: het is bekeken. Op tafel staat een doos tissues. De machtswisseling is met recht historisch te noemen. Een groot deel van de Zimbabwaanse bevolking weet niet beter of Mugabe is de president. Sinds de onafhankeljkheid van 1980 zit hj stevig in het zadel. Uit een boeiende reconstructie die persbureau Reuters maakte van de laatste weken van het regime-Mugabe bljkt nog eens duideljk welk spel hj daarvoor jarenlang speelde. Reuters sprak allerlei bronnen die dicht om Mugabe heen stonden en had inzage in documenten van de veiligheidsdiensten. Zo konden de journalisten ook de bovenstaande conversatie van 16 november optekenen. Het is een ontluisterende tekening van een nietsontziende strjd om Mugabes opvolging: met diens vrouw Grace aan de ene kant en (oud-)vicepresident Emmerson Mnangagwa aan de andere kant. De legertop staat daarbj aan de kant van de laatste. Alle elementen van een klassieke paleiscoup zjn aanwezig: een vermeende vergiftigingspoging van Mnangagwa in oktober en onverholen doodsbedreigingen van Mugabe aan het adres van ieder die zich tegen Grace keert. De president laat legerleider Chiwenga eind oktober weten dat „zj die zich tegen zjn vrouw verzetten een pjnvolle dood tegemoet kunnen zien.” Hj dwingt Chiwenga vervolgens om trouw te zweren aan Grace. De legerleider weigert. Met dergeljke, slim gespeelde capriolen lukte het Mugabe zo lang aan de macht te bljven. Grote delen van het land waren diep gefrustreerd over zjn bewind, maar het regime boorde de hoop op verandering iedere keer weer vakkundig de grond in. Het portret van Mugabe bleef overal gewoon aan de muur hangen. In 2007 was ik voor het eerst in Zimbabwe en sprak toen onder anderen met de vicepresidente van oppositiepartj MDC, Thokozani Khupe. Ze vertelde me tjdens een interview dat het nu toch echt snel bekeken zou zjn met Mugabe. „Hj zal dansen op zjn eigen muziek. De mensen laten hem absoluut niet gaan”, zei ze, met de verkiezingen van 2008 voor de deur. Maar toen ik twee jaar later opnieuw in Zimbabwe was, zat Mugabe er nog steeds. Het feit dat de oppositie de verkiezingen van 2008 inderdaad had gewonnen, deed daar niets aan af. De oppositie bleef echter verbeten hopen. Ds. Useni Sibanda van de lobbygroep Zimbabwe Christian Alliance bezwoer me dat het binnenkort écht afgelopen zou zjn. „Dit land is aan het veranderen. Mugabe is zjn macht aan het verliezen, ook in het leger en de veiligheidsdiensten”, zei hj. In dat laatste had hj ongetwjfeld geljk, maar het duurde dus nog acht jaar voordat het écht zover was. Zimbabwanen zjn er het volk niet naar om uit verzet tegen het bewind rellen schoppend de straat op te gaan. Dat kwam deels voort uit angst, deels wellicht ook uit het aanzien dat Mugabe nog altjd genoot. Hj was links- of rechtsom het symbool van de vrjheidsstrjd en was bovendien een oude man en verdiende daarom respect. Onderhuids vlamde echter bj veel Zimbabwanen de woede. De omwenteling is de Zimbabwanen zeer gegund. Hopeljk worden ze van deze machtswisseling ook echt beter.

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

oktober

Inwoners van Barcelona protesteren tegen de arrestatie van politici en leiders van maatschappelijke organisaties. Zij worden na het referendum van 1 oktober vastgezet op verdenking van opruiing. Op die datum stemt een meerderheid van de bevolking van de Spaanse regio voor onafhankelijkheid. De regering in Madrid is daar fel op tegen en dreigt de autonomie van CataloniĂŤ in te trekken. beeld EPA, Alberto Estevez

De 64-jarige Stephen Paddock richt op de avond van 1 oktober een bloedbad aan in Las Vegas. Vanuit een raam van het Mandalay Hotel in de Amerikaanse gokstad schiet hij minutenlang met een automatisch wapen op een menigte van meer dan 20.000 concertgangers. Daarna slaat hij de hand aan zichzelf. Bij het drama vallen 58 doden en 546 gewonden. beeld AFP, David Becker

De generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken, bijeen in Nunspeet, besluit op 10 oktober na een lang proces van wikken en wegen dat de kerk niet meedoet aan de Gereformeerde Theologische Universiteit. beeld RD, Henk Visscher

Koning Willem-Alexander woont op 31 oktober in de Domkerk te Utrecht de landelijke viering van 500 jaar Reformatie bij. Het jubileum krijgt in binnenen buitenland heel het jaar veel aandacht. Ook in de Lutherstad Wittenberg is er een grote herdenking van de Reformatie. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

In Huis ter Heide wordt gezocht naar Anne Faber (25). De vrouw verdwijnt op 29 september tijdens een fietstocht. Enkele spullen van haar worden gevonden in Huis ter Heide. Na twee weken wordt het lichaam van Faber gevonden in Zeewolde. Ze is verkracht en vermoord. De politie pakt de 27-jarige Michael P. op, die wegens een eerder misdrijf was opgenomen in een kliniek in Den Dolder. beeld ANP, Sem van der Wal

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

november

Het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag veroordeelt de Bosnisch-Servische legerleider Ratko Mladic op 22 november tot levenslang wegens genocide en misdaden tegen de menselijkheid. Het is de laatste grote zaak die het tribunaal afhandelt. Mladic kondigt kort na de uitspraak aan dat hij in hoger beroep gaat. beeld AFP

In het voorjaar blijkt dat er onenigheid is binnen de gereformeerde gemeente in het Zeeuwse Kruiningen. Een oud-ambtsdrager spant een kort geding aan tegen de kerkenraad. Ook de classis Goes buigt zich verschillende keren over de zaak. Op 13 november stapt de predikant van de gemeente, ds. G. Bredeweg, uit het kerkverband en sticht een vrije gereformeerde gemeente. beeld RD, Henk Visscher

Rouw om het verlies van familie en vrienden die omkwamen bij een schietpartij op 5 november. Patrick Kelley schiet op die dag 26 mensen dood in de First Baptist Church in Sutherland Springs, een dorp in de Amerikaanse staat Texas. beeld AFP, Scott Olson

De vraag naar woningen is dit jaar opnieuw gestegen. En daarmee ook de gemiddelde huizenprijs. Die kwam in het derde kwartaal uit op 264.000 euro. Bevolkingsgroei –door immigratie– en de historisch lage hypotheekrente zijn oorzaken van deze ontwikkeling. beeld ANP, Remko de Waal

In de Nederlands gereformeerde Nieuwe Kerk in Kampen vieren Nederlands gereformeerden en vrijgemaakt gereformeerden op 11 november samen het heilig avondmaal, om te markeren dat beide kerken op weg zijn naar een gezamenlijke toekomst. beeld Freddy Schinkel

Vernieuwd! rdvacature.nl

JEUGDWERK

KOM in

“WANT DE HEERE GEEFT WIJSHEID; UIT ZIJN MOND KOMT KENNIS EN VERSTAND.” (SPREUKEN 2:6)

nusantior audit idenis et alitatus, sinimuscient as arundis quati venis alignitas sunti INVESTEER IN ipidend ipsanditata eatquia inimos explaceribusOllenis BIJBELKENNIS VAN discipicid eliqui arum reiusa quatur, saerro ONZE JONGEREN! consece ptintur, inim nulpa que volut quas

←ACTIE

Dé site voor wie nieuw personeel zoekt! Optimaal bereik

Sterk bereik

Sterke combinatie van krant en online media.

Onze lezers zijn loyaal aan onze media en onze adverteerders.

Reformatorisch Dagblad

#BROODNODIG

nusantior audit idenis et alitatus, sinimuscient nusantior audit idenis et alitatus, sinimuscient as arundis quati venis alignitas sunti ipidend as arundis quati venis alignitas sunti ipidend ipsanditata eatquia inimos explaceribusOllenis ipsanditata eatquia inimos explaceribusOllenis discipicid eliqui arum reiusa quatur, saerro discipicid eliqui arum reiusa saerro consece inim que volut quas Maak uwquatur, gift over naar: steuning, of kiezen voor een Wilt uptintur, helpen hetnulpa Woord consece ptintur, inim nulpa que volut quas NL02RABO 0158697839, grotere bijdrage waarmee de nog dichter naar het hart nusantior audit idenis et alitatus, sinimuscient ten name van ‘LCJ, volledige uitwerking van een van uw kind te brengen? nusantior audit idenis et alitatus, sinimuscient as arundis quati venis alignitas sunti ipidend Donaties en Incassi’ woord kan worden ontwikKom dan in actie en as arundis quati venis alignitas sunti ipidend ipsanditata eatquia inimos explaceribusOllenis keld. Klein of groot, elk investeer! ipsanditata eatquia inimos explaceribusOllenis discipicid eliqui arum reiusa quatur, saerro bedrag is waardevol! discipicid eliqui arum reiusa quatur, saerro consece ptintur, inim nulpa que volut quas consece ptintur, inim nulpa que volut quas Het bedrag dat u geeft is vol-

ledig vrij. Zo kunt u een klein bedrag investeren ter onder-

ABCvanhetgeloof.nl/kominactie

Ook een pasgetrouwd stel blijft graag op de hoogte van het nieuws

RD WOORD IN JOUW WERELD

Bereik vrouwen met interesse in fashion, wonen of kids. Informeer naar de mogelijkheden!

Adverteerders opgelet!

ACT IE

50 % KORTING op een half jaar abonnement

Lees een krant die de Bijbel, hét Woord, als ijkpunt heeft. Een krant die met beide benen op de grond én in jullie wereld staat.

Dailytrend.nl is dé website voor trends op Dailytrend.nl het gebied van mode, wonen en kinder kinderen. Ga snel naar Dailytrend.nl

Ontvang het eerste half jaar 50% korting op een RD-abonnement dat bij jullie past. Bijvoorbeeld RD Compleet voor maar € 14,95 p.m. Bovendien ontvang je het jaar daarna 25% korting. Ga naar rd.nl/trouw of bel 055-5390498 Reformatorisch Dagblad

Reformatorisch Dagblad | blogs

Dailytrend

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

december

De Amerikaanse en de Israëlische vlag worden op de muren van de Oude Stad van Jeruzalem geprojecteerd, kort nadat de Amerikaanse president Trump Jeruzalem formeel als de hoofdstad van Israël heeft erkend. Ook besluit Trump de Amerikaanse ambassade van Tel Aviv naar Jeruzalem te verhuizen. De bekendmaking leidt wereldwijd tot een storm van kritiek. beeld EPA, Abir Sultan

Huthirebellen inspecteren de schade na een luchtaanval door een door Saudi-Arabië geleide coalitie. Gevechtsvliegtuigen bestoken het presidentieel paleis in de hoofdstad Sanaa op 5 december, nadat bekend is geworden dat de opstandelingen de voormalige Jemenitische president Saleh hebben gedood. Door de gevechten is er in Jemen een groot tekort aan voedsel en medicijnen ontstaan. beeld, AFP De Amerikaanse president Donald Trump levert op 13 december tijdens een toespraak in het Witte Huis commentaar op een Republikeins plan om het belastingstelsel te hervormen. Het voorstel is op 1 december met een nipte meerderheid in de Senaat aangenomen. Het voorziet onder andere in verlaging van een aantal belastingen en een toename van het aantal aftrekposten. beeld EPA, Michael Reynolds

Sneeuwval ontregelt in de eerste helft van december het verkeer. Op sommige plekken valt meer dan 40 centimeter sneeuw. Het KNMI geeft code rood af. Op snelwegen in het hele land staan lange files. Schiphol annuleert vluchten. Ook het treinverkeer ondervindt hinder. Voor anderen is de sneeuw juist genieten. Het winterse weer levert mooie beelden op. beeld ANP, Robin van Lonkhuijsen

SP-leider Emile Roemer kondigt op 13 december zijn terugtreden aan. Roemer is sinds 2010 fractievoorzitter. In eerste instantie haalt hij successen, maar na verloop van jaren gaat het stroever. Roemer maakt plaats voor Lilian Marijnissen, die sinds maart in de Tweede Kamer zit. Lilian is de dochter van Jan Marijnissen. Jan was jarenlang de onbetwiste leider van de partij. beeld ANP, Bart Maat

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

reformatiejaar

Luisteren naar Luthers woorden tekst Maarten Stolk beeld AFP, Hendrik Schmidt

De herdenking van 500 jaar Reformatie is voorbj. Overal in de wereld stonden mensen stil bj de Duitse monnik Maarten Luther, die in 1517 met de publicatie van zjn 95 stellingen tegen misstanden in de kerk een nieuw tjdperk inluidde. Ook het Reformatorisch Dagblad deed volop mee. De naam Luther viel gemiddeld drie keer per krant (alleen Trump kreeg meer aandacht). De vraag wat het Reformatiejaar heeft opgeleverd, is niet eenvoudig te beantwoorden. Je zou denken dat iedereen wel iets heeft meegekregen van al die Lutherboeken, theologische debatten, concerten, tentoonstellingen en Reformatieavonden. Duizenden toeristen bezochten Wittenberg, Erfurt en Eisleben, kochten Luthersnacks, Lutherbier of sokken met daarop de woorden: „Hier sta ik, ik kan niet anders.” Of een T-shirt met de tekst: ”95 Thesen”. Luther werd het best verkochte Playmobilpoppetje ooit. Het misschien wel bekendste standbeeld van Luther staat op het centrale plein in Wittenberg. Vooral op dé dag –31 oktober– zetten honderden mensen met hun smartphones de zestiendeeeuwse reformator op de foto. Misschien om later nog eens terug te denken aan die mooie reis, of om meteen op Facebook of Instagram te laten zien dat ze „erbj” waren. Bijbel Wie goed kjkt, ziet dat de stenen Luther iets wil vertellen. Hj staat daar als een predikant op de kansel, wjzend op het opengeslagen boek dat hj in zjn hand houdt. Luther vertaalde de Bjbel in het Duits. Hj vond het wezenljk dat ieder mens het Woord van God zo zuiver en duideljk mogeljk kon lezen en horen. In de Bjbel woont God Zelf, schreef hj. „En daarom, beste christenen: erin, erin!” Luther ontdekte in de Bjbel dat God de relatie met zondige mensen herstelt. Er is alleen redding mogeljk door het geloof in het werk van Jezus Christus aan het kruis. Uit verschillende onderzoeken bljkt echter dat díé boodschap in het Reformatiejaar niet altjd even goed is begrepen. Of helemaal niet geklonken heeft. Tjdens veel evenementen bleven belangrjke noties zoals de verlorenheid van de mens, de noodzaak van geloof en bekering en het kruis van Christus achterwege door een krampachtig zoeken naar de actualiteit van Luther, signaleerde de Apeldoornse kerkhistoricus prof. dr. H. J. Selderhuis in een interview. „Ik begrjp dat een kerk als de Evangelische Kerk in Duitsland heel de bevolking wil bereiken, en niet alleen wil aankomen met ”simul iustus et peccator”, de mens is gerechtvaardigd én zondaar tegeljk. Maar we moeten wel recht doen aan Luther, en dat bljkt een hele toer.” Geloof Heeft het Reformatiejaar geleid tot meer interesse in het christeljk geloof ? Het is goed mogeljk dat een bezoek aan de grote Luthertentoonstelling in het Catharjneconvent in Utrecht tot nadenken stemt. Of dat iemand op internet een artikel tegenkomt waarin de Amerikaanse predikant R. C. Sproul uitlegt wat geschonken genade is. Uit een peiling van een Duits onderzoeksbureau bljkt echter dat de herdenking van 500 jaar Reformatie, ondanks alle activiteiten, nauweljks heeft geleid tot meer belangstelling voor de Bjbel. Ongeveer een op de tien christenen zegt „geesteljke inspiratie” te hebben opgedaan. Ze zjn beter over „geloofsvragen” gaan nadenken. Van de niet-christenen zegt 5 procent „geesteljk geïnspireerd” te zjn. Ook in Nederland heeft het Reformatiejaar een beperkt bereik gehad. Vooral kerkeljke mensen van een wat oudere generatie wisten zich betrokken, constateerde dr. Margriet Gosker onlangs. Volgens de coördinator van projecten rond 500 jaar Reformatie –namens de Protestantse Kerk in Nederland– is het grote publiek niet echt bereikt. „Ondanks allerlei activiteiten op scholen en een ilm als ”Storm” heeft Luther de jongere generaties nauweljks weten te boeien.” Het ljkt erop dat de kerken kansen hebben laten liggen om duideljk te maken wat de kern van de Reformatie is. Ondanks alle aandacht voor Luther is het onvoldoende gelukt om de échte boodschap van deze kerkhervormer over te brengen. Gelukkig kan dat ook nog in 2018. >>rd.nl/reformatie

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

in memoriam januari Ds. K. Boersma Ds. K. Boersma (17 december 1927-1 januari 2017) werd in 1961 christeljk gereformeerd predikant te Onstwedde. Hierna diende hj de gemeenten te Haarlem-Noord/ Santpoort (1966), Hoogeveen (1972) en RotterdamZuid (1984). Hj was voorzitter van de generale synode te Hoogeveen (1977). Ds. Boersma was lange tjd redactiesecretaris en waarnemend hoofdredacteur van De Wekker. Ook was hj betrokken bj de oprichting van hogeschool De Vjverberg in Ede.

Dr. Iain D. Campbell Dr. Iain D. Campbell (20 september 1963-28 januari 2017), voormalig synodepreses van de Free Church of Scotland, benam zichzelf op 28 januari 2017 het leven. Nadien bleek dat hj zich schuldig had gemaakt aan overtreding van het zevende gebod. Dr. Campbell groeide op in Stornoway. In 1988 werd hj predikant op het eiland Skye, in 1995 op Lewis. Hj was een bekend spreker was op de Leicesterconferentie.

februari Ali Rafsanjani Ali Akbar Hashemi Rafsanjani (25 augustus 1934-8 januari 2017) raakte bekend als vooraanstaand Iraans geesteljke en politicus. Hj was van 1989 tot 1997 president van Iran. Hj was direct betrokken bj de revolutie in 1979. Daardoor werd hj voorzitter van het parlement. Na de Iran-contra-affaire in 1986 toonde hj een Bjbel die hj van de Amerikaanse president Reagan had ontvangen.

Roman Herzog

Dr. J. H. van de Bank Dr. J. H. van de Bank (14 januari 1937-9 februari 2017) werd in 1965 hervormd predikant in Wilnis. Daarna was hj godsdienstleraar aan het Christeljk Lyceum in Ede (1969). In 1975 werd hj kerkeljk docent catechetiek, in 1981 universitair docent praktische theologie en geschiedenis van de Nederlandse Hervormde Kerk aan de Rjksuniversiteit Utrecht. Hj promoveerde in 1977. In 1999 ging hj met emeritaat.

Dick Bruna

Roman Herzog (5 april 193410 januari 2017) diende eind jaren negentig vjf jaar als president van Duitsland. Hj was opgeleid als jurist en klom op tot voorzitter van het grondwetteljk hof van de Bondsrepubliek. In de jaren zeventig en tachtig was hj minister namens de CDU in de deelstaat Baden-Württemberg. Ook was hj actief in het onderwjs. Tussendoor schreef hj in de Rheinische Merkur.

Tekenaar en kinderboekenschrjver Dick Bruna (23 augustus 192716 februari 2017) is de geesteljk vader van Njntje, het bekendste konjntje ter wereld. Bruna begon met het ontwerpen van boekomslagen; hj maakte hj er tot 1972 zo’n 1800. Bruna schreef en illustreerde 124 prentenboeken. In 2016 ontving hj de Max Velthujsprjs voor zjn hele oeuvre. Zjn boeken zjn in meer dan vjftig talen uitgegeven.

Ds. J. den Hoed

Ivo ’t Lam

Ds. J. den Hoed (5 januari 193013 januari 2017) studeerde theologie aan de Rjksuniversiteit Utrecht. Als predikant diende hj de hervormde gemeenten in Tholen (1956), Wjk bj Heusden (1960), Meerkerk (1966) en Sliedrecht (1971). Ds. Den Hoed ging in 1995 met emeritaat. Hj bleef in Sliedrecht wonen en verleende na zjn emeritaat in verschillende gemeenten bjstand in het pastoraat.

Rijk van Ommeren Vele jaren zette Rjk van Ommeren (17 maart 1923-18 januari 2017) zich in voor de SGP. Van 1968 tot 1988 zat hj in het hoofdbestuur. Hj was van 1966 tot 1987 Statenlid in Zeeland en van 1978 tot 1982 was hj gedeputeerde. Bovendien was Van Ommeren diaken van twee oud gereformeerde gemeenten en had hj zitting in tal van besturen. In het dageljks leven was hj onder meer gemeentesecretaris van Zierikzee.

Een fruithandelaar die de allerarmsten geesteljk voedsel wilde geven. Ivo ’t Lam (16 juni 192418 februari 2017) werd begin jaren 70 geraakt door een lezing van ds. H. J. Hegger, die vroeg om hulp voor een weeshuis in India. ’t Lam ging geld inzamelen. In 1973 ontstond op deze manier stichting Woord en Daad. ’t Lam gaf jarenlang voorlichting. Hj noemde de geesteljke kant van het werk het belangrjkst.

Norma McCorvey Norma McCorvey (22 september 1947-18 februari 2017) werd wereldwjd bekend onder haar schuilnaam Jane Roe, waarmee ze streed voor abortus. Het hooggerechtshof van de VS sprak in 1973 in de zaak-Roe versus Wade uit dat het verbod op abortus tegen de Amerikaanse grondwet inging. Daarmee was het recht op abortus in de VS een feit. Later veranderde McCorvey van gedachten. Ze stierf als een rooms-katholieke prolifeactivist.

Ds. J. Oosterbroek Ds. J. Oosterbroek (19 december 1950-23 februari 2017) werd in 1976 bevestigd als predikant van de christeljke gereformeerde kerk in Opperdoes (Noord-Holland). In 1982 deed hj intrede in Harderwjk en in 1990 in Zierikzee. Hartproblemen leidden ertoe dat hj in 2001 met emeritaat ging. Hierna verhuisde hj naar Havelterberg. Na het overljden van zjn vrouw in 2014 ging hj in Harderwjk wonen.

maart Ds. J.C. L. Starreveld Ds. J. C. L. Starreveld (15 februari 1944-4 maart 2017) diende eerst de christeljke gereformeerde kerken in Korhorn (1968) en Delft (1974). In 1981 was hj enige tjd legerpredikant. In 1982 nam hj het beroep aan naar Kampen en in 1996 naar Bunschoten. Van 1989 tot 1996 was ds. Starreveld docent kerkgeschiedenis aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. In 2008 ging hj met emeritaat.

Bouwe R. Dijkstra De Drentse dirigent Bouwe R. Djkstra (23 juni 1945-19 maart 2017) stond aan de wieg van een aantal jongenskoren naar Engels voorbeeld. Hj richtte in 1985 het Roder Jongenskoor op, in 1995 het Martini Jongenskoor Sneek en in 2002 het Kampen Boys Choir. In 2000 stond hj ook aan de wieg van de Roden Girl Choristers. In 2012 startte de dirigent in Roden de Koor en Solozang Academie (KSA).

Martin McGuinness Martin McGuinness (23 mei 195021 maart 2017) was een Ierse nationalist die streed voor de hereniging van de republiek Ierland en Noord-Ierland. Hj gold als prominent lid van het gewelddadige Ierse Republikeinse Leger (IRA), maar zelf ontkende hj dat. Na het vredesproces diende hj van 2007 tot 2017 als vicepremier van een coalitieregering van katholieken en protestanten in Noord-Ierland.

Ds. G. H. Abma Ds. G. H. Abma (26 december 1947-29 maart 2017) werd in 1974 predikant van de hervormde gemeente te Poortvliet. Hierna diende hj de hervormde gemeenten van Ederveen (1979) en Gouda (1983). Ds. Abma ging in 2012 met emeritaat. Hj schreef onder meer enkele brochures over abortus en werkte mee aan de dagboekjes van zendingsorganisatie GZB. Ook was hj verbonden aan de stichting Christenen voor Israël.

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

juni Anton Westerlaken Anton Westerlaken (13 februari 1955-31 maart 2017), die opgroeide in een hervormd gezin in de Bommelerwaard, werd vooral bekend als voorzitter van vakcentrale CNV, van juli 1992 tot eind 1998. Eerder was hj bestuurder bj de Algemeen Christeljke Politiebond. Na zjn vertrek bj de vakbeweging werkte hj in de wereld van de zorg, onder andere als voorzitter van het Maasstad Ziekenhuis.

april

Ds. P. van Zonneveld Ds. P. van Zonneveld (28 mei 1928-28 april 2017) studeerde aan de VU in Amsterdam en aan de christeljke gereformeerde Theologische Hogeschool in Apeldoorn. In 1959 werd hj bevestigd als predikant van de christeljke gereformeerde kerk in Bennekom. Hierna diende hj Papendrecht (1966), Leerdam (1969), Doornspjk (1977), Driebergen (1984) en ’s-Gravenhage-Scheveningen (1989). In 1993 ging hj met emeritaat.

J. VisserVlaanderen Kinderboekenschrjfster J. VisserVlaanderen (1 mei 1926-8 juni 2017) publiceerde veertien titels. Daarnaast leverde ze een bjdrage aan diverse verhalenbundels, tjdschriften en kerkbladen. Ze schreef ook verhalen voor het Reformatorisch Dagblad en voor het blad Kind en Evangelie, uitgave van de Bond van Hervormde Zondagsscholen. Zj was de echtgenote van de hervormde predikant ds. H. Visser.

mei G. E. Bron

Student G. E. Bron (30 juni 1961-1 april 2017) zat in het derde jaar van de predikantsopleiding van de Netherlands Reformed Congregations (NRC) in Canada. Hj groeide op in Buren en Geldermalsen. In 1983 emigreerde hj naar de Canadese provincie Alberta. Van 1994 tot 1998 werkte hj als technicus op het zendingsveld van de NRC in Bolivia. In mei 2014 liet het curatorium van de NRC hem toe tot de opleiding.

Ds. P. L. Bazen Ds. P. L. Bazen (19 april 194118 april 2017) was predikant van de Netherlands Reformed Congregations (NRC). Hj werd in 1986 toegelaten tot de predikantsopleiding. In 1990 werd hj zendingspredikant, vanaf 1991 in Bolivia. In 2000 werd hj predikant te Picture Butte (Can.); in 2007 te Rock Valley (VS). Van 2012 tot zjn emeritaat in 2017 stond hj opnieuw in Picture Butte. De laatste tjd woonde hj in Grand Rapids (VS).

Ds. L. Terlouw Ds. L. Terlouw (2 februari 195421 april 2017) was van 1995 tot 2002 geesteljk verzorger in verpleeghuis Salem in Ridderkerk. In 2002 werd hj toegelaten tot de predikantsopleiding van de Gereformeerde Gemeenten in Rotterdam. Van 2004 tot 2015 stond hj in Barendrecht; in 2015 ging hj naar Utrecht. Hj had vele neventaken. Zo was hj docent in Rotterdam. Hj overleed aan de gevolgen van een hersenbloeding.

Ds. P. Melis Ds. P. Melis (21 november 194922 april 2017) was sinds 11 januari dit jaar verbonden aan de gereformeerde gemeente in Oud-Bejerland. Eerder diende hj Nieuw-Bejerland (1989), Genemuiden (1996), Veen (2002) en Ermelo (2011). Ds. Melis was lid van het curatorium van de Theologische School van de Gereformeerde Gemeenten en van het deputaatschap ter behartiging van de belangen van De Saambinder.

Ds. J. Kievit Ds. J. Kievit (8 december 19287 mei 2017) was aanvankeljk fysisch-chemisch onderzoeker. Vanaf 1957 studeerde hj aan de Theologische School in Apeldoorn van de Christeljke Gereformeerde Kerken. In 1961 werd hj predikant in Noordeloos. Daarna volgden Hoogeveen (1965), Almelo (1968) en Ermelo (1972). In 1978 werd hj toerustingspredikant voor het evangelisatiewerk door de plaatseljke kerken. Hj ging in 1994 met emeritaat.

Ds. S. P. van Assenbergh Ds. S. P. van Assenbergh (30 september 1933-22 mei 2017) werd in 1962 predikant van de hervormde gemeente te Hedel. Daarna volgden Veenendaal (1966) en Njkerk (1971). In 1998 ging hj met emeritaat. Nadien deed hj pastoraal werk in Spjk (gemeente Lingewaal) en Bennekom. De predikant publiceerde in 1973 het boek ”De valse godsdienst der Jehovah’s Getuigen”.

Evert van Dijkhuizen Een harteljke collega en ervaren journalist die moeiljke thema’s niet uit de weg ging. Evert van Djkhuizen (11 maart 1962-27 mei 2017) werkte ruim 29 jaar bj het Reformatorisch Dagblad. Hj was betrokken bj tal van evenementen en debatavonden. Muziek was zjn passie. Hj was organist en dirigent. Voor het RD schreef hj onder andere over onderwjs, ethische en identitaire onderwerpen.

Manuel Noriega Manuel Noriega (11 februari 1934-29 mei 2017) was van 1981 tot 1990 de heerser van Panama. Zjn critici zagen hem als dictator. Aanvankeljk genoot hj de steun van de Verenigde Staten, omdat hj streed tegen de linkse sandinisten. Uiteindeljk werd hj echter door het Amerikaanse leger afgezet. In de VS werd hj veroordeeld tot veertig jaar gevangenisstraf vanwege drugshandel en witwaspraktjken.

Ds. S. W. Verploeg Ds. S. W. Verploeg (24 april 19309 juni 2017) studeerde theologie aan de Rjksuniversiteit Utrecht en werd in 1959 predikant van de hervormde gemeente te Waspik. Vervolgens diende hj de hervormde gemeente in Leerdam (1964), Oudshoorn-Ridderveld (Sionskerk, 1970) en Ermelo (1979). Ds. Verploeg ging in 1992 met emeritaat en deed daarna nog pastoraal werk in Ermelo, de plaats waar hj woonde.

Helmut Kohl Helmut Kohl (3 april 193016 juni 2017) diende aan het eind van de Tweede Wereldoorlog nog in de Duitse Wehrmacht. Hj klom op in de CDU en werd premier van de deelstaat RjnlandPalts. Van daaruit maakte hj de overstap naar de West-Duitse Bondsdag in Bonn en was van 1982 tot 1998 bondskanselier. Het kenmerkendst voor die periode werden de val van de Berljnse Muur en de Europese integratie.

Henk van Rossum Waterbouwkundig ingenieur Henk van Rossum (14 december 1919-17 juni 2017) was van 1967 tot 1986 namens de SGP lid van de Tweede Kamer. De laatste vjf jaar was hj fractievoorzitter, als opvolger van ds. H. G. Abma. Van Rossum was vele jaren ouderling in de gereformeerde gemeente in zjn woonplaats Zeist. Ook vervulde de geboren Melissanter meerdere bestuursfuncties.

Jan Rietkerk Jan Rietkerk (30 augustus 193521 juni 2017) was in 1977 bj de Tweede Kamerverkiezingen de eerste ljsttrekker voor de Reformatorische Politieke Federatie (RPF), die later opging in de ChristenUnie. Hj kreeg 2599 stemmen te weinig voor een zetel. Rietkerk, van oorsprong GPV’er, was RPF-Statenlid in Gelderland en wethouder in Oldebroek. Van 1987 tot 2000 was hj burgemeester, de eerste in dit ambt namens de RPF.

eindejaarsbijlage

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

in memoriam augustus Wim van Beek Ruim zestig jaar was Wim van Beek (2 januari 1930-24 juni 2017) als organist verbonden aan de Martinikerk in Groningen. Pas najaar 2016 legde hj die functie neer. Behalve ambassadeur van het Martiniorgel was Van Beek jarenlang docent aan het Groningse conservatorium. In binnenen buitenland gaf hj vele concerten. Van zjn spel verscheen een aantal cd’s, waaronder de bekende serie ”Bach-Beek”.

Jorge Zorreguieta In Nederland had Jorge Zorreguieta (28 januari 19288 augustus 2017) vooral bekendheid als vader van koningin Máxima. In zjn geboorteland Argentinië was hj onderminister van Landbouw tjdens het bloedige regime van Videla. Om die reden mocht hj niet aanwezig zjn bj het huweljk van zjn dochter en bj de inhuldiging van zjn schoonzoon Willem-Alexander als koning.

Ds. C. Snoei Ds. C. Snoei (14 oktober 193216 september 2017) werd in 1963 predikant van de hervormde gemeente te Langerak. Vervolgens stond hj in Reeuwjk (1968). In 1973 werd hj predikant-directeur van de IZB. Hierna diende hj als gemeentepredikant Noordhorn-Niezjl-Saaksum (1981). In 1984 werd ds. Snoei predikant voor toerustingswerk in dienst van GZB en IZB. Van 1988 tot zjn emeritaat in 1994 was hj algemeen secretaris van de GZB.

oktober Prof. Peter Berger Prof. Peter L. Berger (17 maart 1929-27 juni 2017) gold als een van de meest vooraanstaande godsdienstsociologen in Amerika. De in Oostenrjk geboren lutheraan schreef onder andere ”The Social Construction of Reality” (samen met Thomas Luckmann, 1966). ”A Rumor of Angels” (1969) ging over de herontdekking van het bovennatuurljke in een seculariserende maatschappj. Hj was verbonden aan onder meer de universiteit van Boston.

Prof. Tj. Baarda Nieuwtestamenticus prof. dr. Tj. Baarda (8 juli 1932-23 augustus 2017) doceerde na zjn promotie in 1975 aan de Vrje Universiteit in Amsterdam en aan de Rjksuniversiteit Utrecht. Eind jaren 60 deed zjn boek over de betrouwbaarheid van de evangeliën stof opwaaien. Prof. Tjitze Baarda was betrokken bj het omstreden rapport ”God met ons” (1981) van de Gereformeerde Kerken in Nederland. In 1997 ging hj met emeritaat.

Eberhard van der Laan Amsterdam rouwde toen burgemeester Eberhard van der Laan (28 juni 1955-5 oktober 2017) overleed. Van der Laan was vanaf 2010 burgemeester. Van 2008 tot 2010 was de PvdA’er minister van Wonen, Wjken en Integratie in het kabinet-Balkenende IV. In de jaren 90 was hj raadslid en fractievoorzitter van de PvdA in Amsterdam. Jarenlang had hj een advocatenkantoor.

juli Gerrit Braks Gerrit Braks (23 mei 1933-12 juli 2017), af komstig uit een rooms-katholiek boerengezin in Brabant, was als CDA-politicus in drie kabinetten in de jaren tachtig minister van Landbouw. In 1990 trad hj af omdat hj niet hard genoeg zou hebben opgetreden tegen visfraude. Daarna werd hj voorzitter van de KRO. Verder zat hj twaalf jaar, tot juni 2003, in de Eerste Kamer, de laatste anderhalf jaar als voorzitter.

Ds. J. van Belzen Ds. J. van Belzen (12 juli 196429 augustus 2017) werd in 2002 toegelaten tot de predikantsopleiding van de Gereformeerde Gemeenten in Rotterdam. Op 6 september 2006 werd kand. Van Belzen als predikant bevestigd in Veenendaal. Op 4 juli 2009 deed hj intrede in Urk. Sinds 27 februari 2014 stond hj in Oosterland. Tjdens een Bjbellezing in zjn gemeente werd hj onwel. Nog dezelfde avond overleed hj.

september Jac. Hogeweg Jac. (Koos) Hogeweg (3 november 1930-20 juli 2017) was oprichter van de christeljke hulpverleningsorganisatie De Hoop in Dordrecht. Hj was zendingsonderwjzer in Nieuw-Guinea, basisschooldirecteur en CDAraadslid. Hogeweg had landeljke en lokale bestuursfuncties bj onder meer Trans World Radio, de ANWB, de PCOB, de EO en een stichting voor hulp aan Roemeense zigeuners. Tjdens de Tweede Wereldoorlog was hj verzetskoerier.

Ds. W. C. P. Bevelander Ds. W. C. P. Bevelander (14 april 1957-31 juli 2017) studeerde theologie in Utrecht en werd in 1993 predikant van de hervormde gemeente te Rjswjk (Noord-Brabant). Daarna stond hj in Alblasserdam (2003) en Enter (2010). Vanwege een ernstige ziekte ging hj in december 2016 met vervroegd emeritaat. Na zjn afscheid van Enter verhuisde ds. Bevelander weer naar Alblasserdam.

Ds. E. F. Vergunst Ds. E. F. Vergunst (19 juni 19277 september 2017) begon in 1956 als predikant van de hervormde gemeente te Rjssen. Daarna diende hj in Ede (1960), Polsbroek en Vlist (1965), Capelle aan den Jssel (1969), Middelharnis (1974), Ridderkerk (1979) en Zoetermeer (1984). In 1989 ging hj met emeritaat. Ds. Vergunst was hoofdbestuurslid van de GZB. Hj publiceerde onder meer over Israël.

Prof. H. M. Kuitert Theoloog en ethicus prof. dr. H. M. Kuitert (11 november 19248 september 2017) was aanvankeljk gereformeerd predikant te Scharendjke (1950-1955). Vervolgens werd hj studentenpredikant in Amsterdam. Van 1967 tot 1989 was hj hoogleraar aan de VU. Harry Kuitert groeide uit tot een van de controversieelste theologen van de twintigste eeuw, onder meer door zjn boek ”Het algemeen betwjfeld christeljk geloof” (1992).

Ds. M. Vlietstra Ds. M. Vlietstra (30 juli 192416 oktober 2017) werd geboren in Hoogeveen. Hj studeerde theologie in Apeldoorn en werd in 1952 predikant van de christeljke gereformeerde kerk te Eemdjk. Daarna stond hj in Jmuiden (1959), Werkendam (1967), Bunschoten (1976) en Zeist (1984). Ds. Vlietstra ging in 1993 met emeritaat. In datzelfde jaar werd hj benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

november Ds. T. Klok Ds. T. Klok (17 maart 194612 november 2017) werd in september 1989 bevestigd als lerend ouderling van de oud gereformeerde gemeente in Nederland te Kinderdjk. In juli 1991 werd hj hier bevestigd tot predikant. In december 1997 verbond ds. Klok zich aan Urk, in januari 2015 aan Wekerom. Ds. Klok was de langstzittende predikant van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland.

Charles Manson Charles Manson (12 november 1934-19 november 2017) brengt het grootste deel van zjn leven in de gevangenis door. Hj richt eind jaren 60 de racistische sekte Manson Family op. Manson en zjn sekteleden plegen in juli en augustus 1969 in totaal negen moorden. Manson krjgt aanvankeljk de doodstraf, maar die wordt in 1977 in levenslang omgezet. Hj overljdt op 83-jarige leeftjd in de gevangenis in Californië.

woensdag 27 december 2017 Reformatorisch Dagblad

eindejaarsbijlage

Dik Wessels Dik Wessels (2 april 194621 november 2017) begon zjn loopbaan in het bedrjfje van zjn vader in Rjssen. Onder zjn leiding, via fusies en overnames, groeide dit uit tot bouwconcern VolkerWessels. Hj verdiende een fortuin met een belegging in WorldOnline, dat overgewaardeerd in 2000 naar de beurs ging. Wessels beheerde zjn vermogen (nummer 3 in de Quote 500) in investeringsfonds Reggeborgh.

Prof. dr. G. Dekker Prof. dr. Gerard Dekker (23 juli 1931–27 november 2017) was godsdienstsocioloog aan de Vrje Universiteit in Amsterdam. Hj publiceerde onder meer het boek ”De stille revolutie” (1992). Hierin beschreef hj de veranderingen in de Gereformeerde Kerken in Nederland tussen 1950 en 1990. Vergeljkbare ontwikkelingen zag hj later in de Gereformeerde Kerken vrjgemaakt en andere gereformeerde kerkverbanden.

Prof. C. G. Baart Prof. drs. C. G. Baart uit Renswoude (20 mei 1927-25 november 2017) diende achtereenvolgens de hervormde gemeente in Heteren (1957), Nieuwpoort (1962) en opnieuw Heteren (1968). In 1971 werd hj docent aan de Near East School of Theology (NEST) in Beiroet, Libanon. In 1978 keerde hj terug, vanaf 1979 stond hj in Schelluinen. Van 1987 tot zjn emeritaat in 1992 verbleef hj opnieuw in Beiroet.

december L. Versteeg L. Versteeg uit Barneveld (21 november 1934-6 december 2017) was oud-evangelist van de Gereformeerde Gemeenten. Aanvankeljk was hj zelfstandig ondernemer. In 1987 volgde hj evangelist J. Kwantes op bj de evangelisatiepost in Alkmaar. In 1993 verruilde hj die plaats voor Tilburg, om zes jaar later weer terug te keren naar Alkmaar. In 2002 ging hj met emeritaat.

Met het overljden van Robert Charles Sproul (13 februari 1939-14 december 2017) ging een van de grootste verdedigers van het reformatorisch beljden in de VS heen. Sproul, geboren in Pittsburgh, was presbyteriaans predikant. Hj schreef meer dan zestig boeken. Hj was de opsteller van het Chicago Statement van 1978, dat de onfeilbaarheid van de Bjbel onderstreept. Ook was hj redacteur van de Reformation Study Bible.

beeld Caleb Woodsv

R. C. Sproul

Directie en medewerkers van de Erdee Media Groep wensen u een gezegend 2018

beeld Shutterstock

Suzanne Aarnoudse-den Boer Herbert Altink Jos Ansink Jacomijn Ariakhah-Hoekman Pieter Ariese Gerrit van Asselt Alieke Baan Michiel Bakker Gerrie Bakker-van de Zande Evert Barten Frank van de Beek Annemieke van den Berg Gerben van den Berge Henk van den Berge Rika Beunk-de Jong Harry Blankestijn Albert Bloemert Wessel Blokzijl Henk de Boer Diny Bol-van den Hardenberg Dick ten Bolscher Neline Boogert-Floor Marlies Boomgaard-Adelaar Gijsbert Bouw Niels van den Bovenkamp Hendrika van den Bovenkamp Bob Bremmer Ineke Brinkman-Wessels Erik van den Broek Marcel ten Broeke Enny de Bruijn Steef de Bruijn Aline de Bruin Ferdinand de Bruin Miranda van de Bruinhorst-van de Vendel Arjan Cromwijk Gisette van Dalen-Heemskerk Ard Jan Dannenberg Roelof Deetman Jurriën Dekker Margriet van Dijk Mariska Dijkstra-Wolters Maarten Dijkstra Bart van den Dikkenberg Bineke van Doleweerd-Poot Anton Dommerholt Niels Don Leonie van Dongen

Richard Donk Anneke van Dorp-Duyzer André Dorst José van Duinen Thom Ebbers Hanneke van Eckeveld Henco van Ee Wim van Egdom Jeanette van der Elst-de Weerd Henny van den End Ad Ermstrang Anne Exalto-Boonzaaijer Pieter Fierloos Arien van Ginkel Hendrina de Graaf José Grolleman-Vlastuin Kees de Groot Jakko Gunst Jansje Haase Dita van der Ham-Brakel Girtruud Harbers Marry de Heer-Oskam Arie de Heer Hendrik Jan van der Heiden Gerrit Heij Annemarie Heijkamp-Olthuis Wim van Hengel Janette Hertog-van de Steeg Clasina van den Heuvel Ton Hoeflaak Eunice Hoekman-van Stuijvenberg Janita van Hoeven-ten Voorde Jan op ’t Hof Alinde Hofman-Nijveld Martijn den Hollander Timo van Houdt Annet ten Hove Cees Hovius Ditje van Huffelen Jan van ’t Hul Froukje Hulsman-ten Hove Lydia Hulsman-van den Berge Wim Hulsman Erica Immink Karolien de Jager Ab Jansen Gijs Jansen Addy de Jong Hein Peter Jonker

Bertine Kant-Meulenkolk Jan-Kees Karels Egbert Karkdijk Arend Karssen Ineke Kastenberg Michiel Kerpel Gertine van de Ketterij André Kikkert Jenny Kisteman-Harke Johan Kleinbloesem Jaco van der Knijff Anneke Koekoek-Nieuwenhuis Betsy Koetsier-Groothedde Gerlinda Koetsier-van den Hoorn Jan van Koeveringe Peter van Koeveringe Peter Kok Gérita Kooiman-Rolleman Marc Kortleven Hans Kraayeveld Wim Kranendonk Corien Langerak Anne-Greet Last Johan Leeflang Wim Lemstra Rudy Ligtenberg André van der Linden Géke Lobbezoo-van de Werfhorst Gert de Looze Henriëtte van de Maat-Heijkamp Jacoline Maat Alphons Mauritz José van der Meer Hans Meijers Mark Meuleman Erik Mijnders Reinald Molenaar Bert Monster Wim Mulder Marja van Opijnen Mariëlle Oussoren-Buys Wim Pekaar Alex van Pijkeren Rina Plas-Kettelarij Marco Poppe Ben Provoost Janneke van Reenen-Hak Albert-Jan Regterschot Elly Reijnoudt-Huizer

colofon Directie Bart Visser Hoofdredactie Steef de Bruijn Eindredactie René Zeeman

Beeldredactie Jos Ansink Vormgeving afdeling Prepress

>>rd.nl/nieuwsoverzichten voor een uitgebreid nieuwsoverzicht per maand

Jan Reijnoudt Roosmarijn Reijnoudt Gretha van de Ridder Arie de Rooij Marnix Roos Tiemen Roos Wim de Ruiter Henriëtte Scholman-Oberink Gerrit Jan Schulp Driesje Schuring-van ’t Hof Marieke Seekles-van Manen Maaike Slingerland Ewout van der Staaij Maarten Stolk Marianne Tervooren-Duifhuizen Aad van Toor Dick Tromp Anne Vader Henk Veerman Gerco Verdouw Anja Vermaas-ten Voorde Jan-Pieter Verolme Elise Verschuure Henk Versteeg Henk Visscher Johannes Visscher Janneke Visser-Paalman Bart Visser Evert van Vlastuin Rens Vogelaar Gerard ten Voorde Gerjan Vos Anke de Vreede Huib de Vries Anneke de Vries-Geluk Gerard Vroegindeweij Mark Wallet Arjan van der Weerd Geertje Weijenberg-Jochems Elly van de Werfhorst-Slijkhuis Dick van Wijk Gerard Wijland Wilco Wilbrink Gijsbert Wolvers René Zeeman Jeannette Zeeman-van Grol Klaas van der Zwaag