Uit in NL 21-04-2017

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017, 47e jaargang nr. 17

Ruim 50 uitjes met korting Kleur mee en win een prijs Mensen die leven met de zee \REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-001-UIN-MAIN-RED 1

12-4-2017 15:15:47

uit in nl 3

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

5 6 9 12 17 18 21 25 26 28 31 33 35 37 41 45 46 48 51 52

9

Zeebonk (1): Eilandgasten.

Nog even en je zweeft met vlieger en al de lucht in.

Jutters ruimen gratis de rommel op.

18

Uitwaaien. Het is leeg en ruim en rustig, en soms zelfs stil.

Zeebonk (2): Wonen aan de boulevard.

6

Een grijze golf spoelt aan op Vlieland.

Surfen – even staan tijdens het vallen.

Zeebonk (3): Op de zeevaartschool.

Eten dat zo zilt smaakt als de zee zelf.

12

Van zonsopgang tot zonsondergang op het strand.

Kleur mee en win een high tea.

Kleur mee en win een high lemonade.

21 Zeebonk (4): Alleen op de wereld.

Diep in ons hart willen we allemaal een zandkasteel bouwen.

28

Advertentiepuzzel.

48 Zeebonk (5): Een zeemansvrouw.

Foto’s van vroeger.

De Haringeter staat met één been in de roeiboot die op weg is naar de walvis Moby Dick.

37

Zeebonk (6): Redder in nood.

Slapen in een strandhuisje.

52 26

Aan zee bij Scheveningen, 1910. beeld Adriaan Friesendorp, Nederlands Fotomuseum

De zee, de zee Wat is dat toch met de zee? Je wordt hem niet zomaar zat. Elke keer ziet hij er anders uit, soms grauw en woest, dan blauw en lief, dan weer met dreigende koppen. Mensen koelen er af op hete dagen, waaien er uit in crisissen, bouwen zandkastelen op het strand en laten hun kinderen er los. De zee kan het hebben. Zo is het, zo was het en zo zal het wel blijven. Genoeg te doen, aan zee.

Je zou kunnen gaan jutten. (Noem het liever: dingen verzamelen.) Zoeken naar zeediertjes, zoals die op de tekeningetjes in deze bijlage. Gaan vliegeren. Zeekraal eten. Mooie foto’s maken, kunst bewonderen, of er een nachtje gaan slapen. Of een gedicht schrijven, zoals de Engelse dichter Edmund Spenser (1552-1599) deed, en zijn regels werden beroemd: One day I wrote her name upon the strand, but came the waves and washed it away: again I wrote it with a second hand, but came the tide, and made my pains his prey. (...)

Stel dat alle namen en woorden die in het zand geschreven zijn níét waren weggespoeld, door de eeuwen heen. Dan was er geen plekje op het strand meer leeg.

Clasina van den Heuvel

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-003-UIN-MAIN-RED 3

Colofon Directie: Ir. B. Visser Hoofdredactie: Dr. ir. S. M. de Bruijn Eindredactie: Clasina van den Heuvel Illustraties van de zeediertjes: Marianne Witvliet Vormgeving: Henriëtte Oberink Beeld voorpagina: iStock UIT IN NL 2017 is een bijlage bij het Reformatorisch Dagblad, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn

12-4-2017 14:32:37

1 

MARK TLEIDER IN

HAUPT WERK- ORG

EL S

KOM NAAR DE

Showroom Breed aanbod van bladmuziek! (noten & klavarskribo)

Beleef een

virtuele tour langs monumentale orgels van Utrecht, Caen, Hereford en Steinkirchen! (en tientallen andere orgels) Kattenbroekerweg 10, Lunteren

noorlanderorgels.com

Nieuw!

Unieke zorgchalets.

Een luxe chalet voor mensen die zorg nodig hebben.

De vele voorzieningen maken uw vakantie compleet!

KAASMAKERIJ • KINDERBOERDERIJ • LANDWINKEL • LUNCHROOM

Alle ingredienten voor een lekker dagje uit!

Welko m in on ze

✓ Gelegen in het Vechtdal ✓ Recrateam in schoolvakanties ✓ Ruime (comfort) plaatsen ✓ Speel - en zwemvijver ✓ Schoon en verwarmd sanitair ✓ Verhuur caravans en chalets ✓ 55+ weken in juni en september

www.deklimberg.nl Hardenberg 0523-261955

vernieuwde kinderboerderij

Tot ziens in Ouddorp!

Hofdijksweg 34 • Ouddorp (ZH) • t 0187 68 40 50

uit in nl 5

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

serie

Zeebonken Over mensen die leven met de zee.

Wie? Kim Kruk (39)

Wat? Juwelier op Texel

Woonplaats?

Den Burg

Onlosmakelijk verbonden met de zee tekst Mariska Dijkstra-Wolters beeld Fotopersbureau Kooiman Wonen op Texel is voor Kim Kruk (39) uit Den Burg onlosmakelijk verbonden met de zee. Het was voor hem wel even wennen toen hij zo’n drie jaar geleden een juwelierszaak overnam en met zijn vrouw en drie kleine kinderen eilandbewoner werd. Ook al wist hij wel wat wonen aan het water inhield. In zijn vo-

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-005-UIN-MAIN-RED 5

rige woonplaats, Enkhuizen, had hij een zeilboot waarmee hij er regelmatig opuit trok.

De boot is inmiddels verkocht. Nu heeft het gezin Kruk naast hun eigen woning een strandhuisje, waar het tijdens het zomerseizoen regelmatig te vinden is.

Kim: „Vooral ook voor onze kinderen van 6, 3 en 1 is dat geweldig. Zij genieten enorm van het spelen aan zee en het spetteren in het water. Het strand

is voor hen één grote zandbak.”

Hoewel hij er niet al te veel tijd voor heeft, gaat hij zelf ook graag de natuur in. „Die natuur is op Texel altijd dichtbij.

Er wordt wel gezegd dat je hier meer dieren dan inwoners hebt. Dan gaat het vooral om de vele schapen en de zeehonden.”

Wandelen langs de zee doet volgens hem iets met een mens. „Wanneer je hier een eind lang het strand loopt en

de schuimende golven ziet of de bulderende wind voelt, ervaar je iets van Gods grootheid. Je gaat je leven daardoor in een ander perspectief zien.”

Het gezin heeft zijn draai helemaal gevonden op Texel. „Wonen op een eiland is bijzonder, maar went ook snel. Dat wil niet zeggen dat we er niet van genieten.

Het is heerlijk om hier te wonen, dicht bij de prachtige natuur, we voelen ons rijk gezegend.”

12-4-2017 14:35:57

6 vakantie

vrijdag 21 april 2017 Reformatorisch Dagblad

Vliegeren met power tekst Gerco Verdouw beeld RD, Henk Visscher

Een mens zou jaloers worden op mantelmeeuwen die zich heerlijk laten voortblazen door de wind. Iets van dat gevoel kun je ervaren tijdens een workshop powerkiten. Vliegeren, maar dan met power.

viteiten aan, waaronder brandingkajakken, boogschieten, mountainbiken, solexrijden, strandzeilen en overleven op zee.

Op de laatste dag van augustus staat de afspraak dat Teambuilding Texel een workshop op maat zal geven over powerkiten. Vliegeren met power dus. Het bedrijf geeft de minicursus bij paal 9, op het strand van de Hoornderslag bij Den Hoorn, de zuidwestkant van Texel. Direct bij de strandopgang staat een bordje van het bedrijf dat naar rechts wijst.

Zweven op de wind et there before the rest of Europe catches on; wees er voordat de rest van Europa het ontdekt. Dat schreven de redacteuren van de beroemde reisgids Lonely Planet vorig jaar mei over Texel. Het Nederlandse Waddeneiland stond als tip nummer 9 in de lijst van interessantste bestemmingen voor 2016.

Volgens Lonely Planet staat het eiland bol van de activiteiten: „van boottochten tot paardrijden en parachutespringen.”

Teambuilding Texel is er een voorbeeld van: het bedrijf biedt welgeteld 27 acti-

G

Voor vliegeren heb je rust en ruimte nodig. Dus de deelnemers aan de workshop moeten eerst de ongeveer tachtig strandhuisjes voorbijlopen voordat het wat rustiger wordt op het strand. Helemaal aan het eind van de rij huisjes staan twee containers met de oranje letters TT erop tegen de duinenrand aan. Er is echter geen mens te bekennen.

Heel erg is dat niet. Op 250 meter afstand van de drukke strandopgang is het hier al heerlijk rustig. Zonaanbidders hebben blijkbaar niet zo veel zin om een stukje te lopen. Alleen enkele wandelaars, al dan niet met hond, komen voorbij.

Op de strekdammen zitten tientallen meeuwen. Soortgenoten zwieren over

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-006-UIN-MAIN-RED 6

het water. Het lijkt alsof ze hun vleugels niet bewegen en puur door de wind in de lucht blijven. Zou dat nu het leuke zijn van vliegeren? De wind gebruiken om een vlieger in de lucht te houden? Nog beter: om zelf de kracht van de wind te voelen door het vliegertouw heen?

Voorlopig laten de mensen van Teambuilding Texel op zich wachten. Na een telefoontje wordt duidelijk dat de afspraak vergeten is en dat de fotograaf twee dagen eerder de laatste workshop van het seizoen heeft bijgewoond. In de zomervakantie organiseert het bedrijf de workshops voor toeristen, de rest van het jaar voor bedrijven.

De enige mogelijkheid om toch de kunst van het powerkiten onder de knie te krij-

gen, is naar het kantoor van Teambuilding Texel te komen. Er zit niets anders op dan afscheid te nemen van het strand en op een weiland ergens tussen Den Burg en De Koog te gaan oefenen.

Eventmanager Juliët ten Wolde (24) laat in het magazijn verschillende powerkites zien: „We hebben vliegers van 1,9 meter breed tot wel 5 meter breed. Tijdens een workshop beginnen we met de kleinste en geven we op het laatst een demonstratie met de grootste.”

Ten Wolde haalt een powerkite van 2,6 meter breed uit de schuur en spreidt hem uit op het gras. Vervolgens pakt ze twee handvatten waarom vliegerlijnen gewikkeld te zitten. „Kijk, die moet je met een kattenoogje vastmaken aan de vlieger.”

De jonge Texelaar doet de knoop voor. „Zo, nu kun je de hele lijn afrollen en uitlopen.” Zo’n 20 meter verder zijn de lijnen om de handvatten op. Tijd om de powerkite op te laten. De vlieger bestaat uit een soort matras met luchtgaten. Zodra er maar een beetje wind in die gaten komt, wil de vlieger al de lucht in.

Achtjes

De kunst blijkt om zo veel mogelijk wind in de luchtgaten te krijgen. „Als je hem recht voor je houdt, gebeurt er niets.

12-4-2017 14:40:53

vakantie 7

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Gevonden!

Egeltje

Op het strand ligt wat eens een zee-egel was. Een prachtig wit, hartvormig skeletje met gaatjespatronen die het tot een kunstwerkje maken. Raap je het op, dan gaat het meestal kapot. Foto maken dus. De zeeklit (Echinocardium cordatum) ziet er onder water minder breekbaar uit, rondom bedekt met bruine, platliggende stekels. Een beetje een engerd. Alsof hij dat beseft, graaft hij zich in de zeebodem en maakt van daaruit een tunneltje naar boven voor zuurstofrijk water. Door de tunnelingang steekt hij zuigvoetjes naar buiten en tast naar voedsel in de vorm van resten van dode planten en dieren.

Op Texel kun je (onder andere) brandingkajakken, boogschieten, mountainbiken, solexrijden, strandzeilen en overleven op zee Maar zodra je naar links of rechts stuurt, hapt het matras lucht en begint hij te werken.”

Een keer naar links sturen door de linkerlijn naar je toe te trekken is niet zo moeilijk. Maar de vlieger duikt naar de grond en is met geen mogelijkheid uit de duikvlucht te halen. „Probeer achtjes te maken”, adviseert Ten Wolde. „En blijf ongeveer op dezelfde plek met je rug in de wind staan. Houd je armen voor je lichaam.”

Nadat de vlieger een keer of drie is neergestort, hebben de adviezen van Ten Wolde effect en blijft hij in de lucht. „Probeer hem nu eens in de powerzone te krijgen, dat is ongeveer 1 meter boven de grond.”

Is de vlieger net mooi in de lucht, moet hij omlaag om het echte powerkiten te

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-006-UIN-MAIN-RED 7

voelen. Maar het blijkt de moeite waard.

Hoe lager de vlieger komt, hoe harder hij trekt. Iets van de power stroomt door de vliegerlijnen.

Helaas, de eventmanager moet weer verder met haar werk op het kantoor. De lijnen worden weer netjes om de handvatten gerold, de vlieger gaat opgevouwen in een tasje naar de schuur. Daar staat ook de 5 meter brede vlieger.

Stel je nu eens voor dat die op het strand de lucht in ging. Daar is meer wind, meer power dus. Als hij even later op de duinen afscheid van de zee neemt, probeert de beginnende vliegeraar met de ogen dicht zich daar een voorstelling van te maken. Wie weet is er dan zo veel power dat de vliegeraar een stukje door de lucht vliegt. Net als de mantelmeeuw.

Abonneedag naar Texel Deze krant organiseert op zaterdag 13 mei een bustocht naar Texel vanuit Meerkerk en Ridderkerk. Abonnees gaan met een IVN-gids op excursie in een Texels natuurgebied of kunnen kiezen voor een rondrit per bus onder leiding van een gids. ’s Middags bezoeken de deelnemers Museum Kaap Skil, een scheepvaart- en openluchtmuseum met veel informatie over de jutterij en oude ambachten.

Aanmelden kan via rd.nl/abonneevoordeel onder abonneedagen of bellen naar abonneeservice 055-5390498.

Op eigen gelegenheid naar Texel? RD-abonnees krijgen 15 procent korting op de entreeprijzen bij Museum Kaap Skil. Download de kortingsbon via rd.nl/abonneevoordeel onder uit in nl.

12-4-2017 14:41:39

Koningsdag 27 april Hopen wij 25 jaar te bestaan!

En is het tijd voor Feestelijke acties!!

Geraniums 10 voor â‚Ź10,Lavendel 7 voor â‚Ź10,-

De Luntersche winkel is er met een leuke boekenkraam!

Elk 5e boek GRATIS! Kijk op delunterschewinkel.nl

*Onze kwekerij is dan weer open ! met al onze loemrijke planten bloemrijke

*Tussen 7.00 en 9.00 gratis koffie en cake! *Tussen 7.00 en 9.00

10% korting op alles *Overdag voor iedereen GRATIS pannenkoeken!

*Springkussen en skelterbaan oor de kids! voor

De Bruine Meren Apeldoornseweg 93a Otterlo 0318 591468 Kijk op debruinemeren.nl Deze dag zijn wij open van 7.00 - 17.00

uit in nl 9

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Aan de rand van het strand tekst Marianne Witvliet beeld RD, Henk Visscher

Op de zandplaat het Rif liggen delen van de zeilboot die twee dagen daarvoor bij onstuimig weer verging. Thijs de Boer verzamelt sinds zijn jonge jaren langs de vloedlijn schelpen en alles wat interessant is. „De verhalen liggen hier voor het oprapen.” et Rif, dat zuidwestelijk aan Schiermonnikoog vastgroeide na de afsluiting van de Lauwerszee, is een plek waar je je even een Robinson Crusoë kunt wanen. In het eindeloze witte zand zie je sporen van meeuwen en plevieren, in de trillende verte het rode streepje van de vuurtoren.

Thijs de Boer, geboren en deels getogen eilander en intussen met pensioen, geeft toe dat hij graag bij zonsopkomst daar op het strand komt, waar de zee van alles geeft. Hij pakt het polyester van de gestrande boot op en bekijkt het met een kennersoog. „In mijn voorgeslacht zitten

H

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-009-UIN-MAIN-RED 9

zeelui en zeilers. Een boot bekijk je daardoor met andere ogen dan alleen als een voorwerp. Dit keer zijn er gelukkig geen slachtoffers.” Hij raapt een schelp op. „Je krijgt het verzamelen onvermijdelijk mee als je op zo’n uniek eiland wordt geboren.”

Rondom zijn Schelpenmuseum Paal 14 ligt en hangt van alles wat in de loop der jaren op het strand aanspoelde. Daarbij is hij een groot natuurliefhebber en weekdierspecialist. Bezoekers trakteert hij op interessante en unieke verhalen, en zijn jutterstochten en wad- of vogelexcursies over het eiland zijn populair.

seizoen voorbij en zoeken we verre stranden op, van Azië tot Australië.”

In Schelpenmuseum Paal 14 liggen in vitrines behalve specifieke soorten van de Wadden, zoals boormossels, mesheften, wulken en nonnetjes, ook fossielen, barnsteen, zeesterren, zeepokken en zeediertjes van het eiland. De overige vitrines bevatten exoten zoals olijfschelpen, kauri’s en conussen in alle soorten en maten.

Slakken, olifantstanden en tweekleppige schelpen uit landen als Indonesië – De Boer weet precies wanneer en waar gevonden. „Niets is gekocht, gekregen of geruild, we hebben alles zelf gevonden.”

Nonnetjes

Blauwvleugeltaling

Wandelend over het Rif ziet hij niets over het hoofd. Hij kent de planten en de vogels tot en met de wilde appelbomen op het eiland. Bovendien benoemt hij elk weekdier. Ruwe boormossels, strandgapers en paalwormen, niets is hem vreemd. Vanuit zijn jarenlange ervaring in het onderwijs is hij een gepassioneerd verteller. „Er zijn meer dan honderdduizend soorten weekdieren, met elk hun eigenaardigheden.”

De Boer begon als kind te sparen wat hij op het strand vond. „Tegenwoordig maken mijn vrouw en ik jaarlijks reizen. Alles wat in ons schelpenmuseum ligt, komt van het eiland én van wat we zelf verzamelen.” Meestal sluit De Boer zijn museum in november. „Dan is het toeristen-

Aan de andere kant van het dorp, voorbij de pier waar de veerboot aanmeert, woont Theun Talsma sinds 80 jaar in boerderij De Kooiplaats, verbonden met een eendenkooi en beide gebouwd in 1861. Vanuit zijn tuin loopt Talsma door de wei de

Jutter Talsma: Wij ruimen de rommel gratis op

eendenkooi in. Een loofbos omarmt een zoetwaterplas met rietwanden en gegraven vangpijpen. „De eenden dienden destijds als voedsel en werden op een natuurlijke manier zonder geweer gevangen door de kooiker. We eten op het eiland geen eenden meer, maar we gebruiken de kooi voor wetenschappelijk onderzoek.

Er zwemmen tamme eenden die de wilde eenden lokken en vrij in en uit kunnen vliegen. Vaak zijn het soorten die vanuit Scandinavië en Rusland neerstrijken. Ze worden geringd en weer losgelaten. Het is gebruikelijk dat mensen die geringde eenden vinden, dat melden. We weten dus dat het merendeel is afgeschoten, maar bijvoorbeeld ook hoe vliegroutes verlopen.”

Tussen de wilde eenden zwemmen kleurige smienten en slobeenden, krooneenden en blauwvleugeltalingen.

Blij met jutters

Op het eiland liggen natuur en avontuur dicht bij elkaar, zegt Talsma. Hij is EHBZ’er en verleent als vrijwilliger eerste hulp aan zeehonden, vogels of andere dieren die langs de kust stranden. „Soms zijn ze ziek. Soms raken ze verstrikt in touwen of netten of zijn het stookolieslachtoffers. Dat laatste gebeurde vroeger veel.

Ik breng ze naar opvangcentra, zodat ze een tweede kans krijgen.”

Ook Talsma staat als jutter te boek. „Jutten is een combinatie van hobby en gevoel voor avontuur. Als het flink stormt, begint

12-4-2017 16:27:58

Korting

€ 50,Voordeelarrangement in Lochem 75 jaar gastvrijheid in ’t Hof van Gelre Kom heerlijk ontspannen in de Gelderse Achterhoek! De omgeving nodigt uit tot mooie wandel- en fietstochten. U passeert kastelen, kaasboerderijen en wijnhoeves.

Het gastvrije 4-sterren Hampshire Hotel ’t Hof van Gelre bestaat dit jaar 75 jaar.

Het hotel ligt in een bosrijke omgeving van Lochem. Het hotel beschikt over comfortabele kamers, een sfeervol restaurant, een verwarmd binnenzwembad en een ruime lounge met open haard.

Ook fietshuur is mogelijk. Er is een afgesloten fietsenstalling.

Reserveren kan uitsluitend via mail info@hofvangelre.nl o.v.v. voordeel RD of telefonisch 0573 - 253351.

p.p.

Informatie: • • • • • • •

Ontvangst met koffie of thee 2 Overnachtingen met ontbijt Welkomstlunch op dag 1 3-Gangen keuzediner op dag 2 Portie bitterballen (per kamer) Jubileum presentje Gratis gebruik van verwarmd binnenzwembad, Wifi en parkeren

Abonneevoordeel: van € 149,00 voor € 99,00, toeslag bij aankomst op vrijdag of zaterdag € 10,00 p.p.

Geen toeslag éénpersoonskamers.

Actie is geldig t/m 30 september 2017. M.u.v. de feestdagen en op basis van beschikbaarheid.

Kijk voor de voorwaarden op rd.nl/abonneevoordeel

Reformatorisch Dagblad

n e t i u b l o v g a Een d innenpret! en b SPEELWIJCK Naast o.a. de grote buitenspeeltuin, havenspeeltuin en de verkeerstuin, hebben wij ook het grootste speelhuis van Nederland met 2.000 m2 binnenpret.

DIERENWIJCK Je kunt nu nog dichter bij de dieren komen in onze dierentuin. Hier kun je ze voelen, ruiken, zien & horen én kom je alles over ze te weten.

WANDELWIJCK Een mooie plek om tussen de middag lekker te picknicken.

KORTOM Alle ingrediënten voor een heerlijk uitstapje met de hele familie. Of natuurlijk voor een onvergetelijk kinderfeestje!

Alvast een voorproefje nemen?

Kijk dan op www.plaswijckpark.nl.

Ringdijk 20 | 3053 KS Rotterdam | T (010) 418 18 36 | E info@plaswijckpark.nl | www.plaswijckpark.nl

uit in nl 11

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

het te kriebelen. Je weet dat er regelmatig containers overboord slaan. Meestal blijven ze dicht en zinken ze naar de bodem, waar ze blijven liggen. Maar als ze opengaan en de wind is gunstig, een noordwestenwind, spoelen er drijvende spullen aan.”

In de schuren bij de kampeerboerderij bewijzen boeien, schoenen, flessen en petten dat Talsma na een storm op het strand te vinden was. Aan de muur hangt een krantenartikel. ”Zwarte en rode jasjes in de mode op Schiermonnikoog”. Talsma wijst naar een rek waar de jasjes nog altijd op kleur en maat gesorteerd zijn. „We hebben er meer dan honderd uit zee gevist.

Loodzwaar door het zeewater.” „De boot begon aardig in de kont te hangen”, meldt het artikel. „We hebben geen juttersmuseum op Schiermonnikoog, zoals op de meeste andere eilanden. De gemeente moet blij zijn

met de jutters. Wij ruimen dat wat aanspoelt op. Het meeste is waardeloos en onbruikbaar door het zeewater. Het hoort niet in de natuur te blijven liggen. Uiteraard zit er regelmatig iets bij wat je wel kunt gebruiken. Touw, planken, het is een vorm van recyclen.”

Talsma, ook actief als weidevogelbeschermer, kreeg voor zijn jarenlange inzet als vrijwilliger een lintje „in de Orde van Oranje-Nassau.”

Het wordt de laatste jaren overigens beduidend minder met de vondsten, zegt Talsma. „Op alle boten staan borden dat het ten strengste verboden is iets overboord te gooien.” Van half april tot en met half augustus geeft Theun Talsma rondleidingen in eendenkooi De Kooiplaats.

Nachtbraker

Alsof je het over een monster hebt, met poten die eindigen in grijpgrage scharen. Met de linker, die het grootst is, kraakt de Noordzeekreeft (Homarus gammarus) prooidieren. Met de rechter scheurt hij ze aan stukken. De blauwzwarte kreeft heeft een achterlijf met flappen, waardoor hij schoksgewijs achteruit kan zwemmen. Niet dat je hem vaak op het strand vindt, maar zo ja, dan zie je de kreeft van een halve meter niet over het hoofd. De grootste geleedpotige leeft overigens ’s nachts en houdt zich op in spleten, waar hij passerende schelpdieren en wormen te grazen neemt. Als het vrouwtje vervelt, bevrucht manlief haar. Vervolgens draagt het vrouwtje de duizenden eitjes nog eens maandenlang mee voordat de larven uitkomen.

>>dekooiplaats.nl >>schelpenmuseum.nl

Slapen op Schier Wie wil overnachten op Schiermonnikoog, kan via de VVV (vvvschiermonnikoog.nl) onder andere terecht bij kamerverhuur Anderson, op de mooie Noorderstreek achter de duinen. Daar tref je een attente gastvrouw en schone, gezellige kamers in het mooie huis van rode baksteen.

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-009-UIN-MAIN-RED 11

Gevonden!

Thijs de Boer: Je krijgt het verzamelen onvermijdelijk mee

12-4-2017 16:25:17

12 uit in nl

vrijdag 21 april 2017 Reformatorisch Dagblad

De zee als

therapeut tekst Wim van Egdom beeld RD, iStock

Uitwaaien, noemen we het.

Of: je hoofd leegmaken. Tot jezelf komen. Ontstressen.

Waar we dat doen? Aan zee.

Daar waar het leeg is en ruim en rustig. En soms zelfs helemaal stil. Zee en bezinning: het lijken wel synoniemen.

N \REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-012-UIN-MAIN-RED 12

iets hoef je ervoor te doen.

Voor die verandering in gemoedsgesteldheid. Met dat je het duin afdaalt en voet op het strand zet, is er leegheid. Alsof alles wat je het duin op torste op het strand van je rug begint te glijden. Alles van ginds ligt

ineens achter je. En voor je ligt de zee. Die onafzienbare waterplas. Dat ademende natuurlichaam.

Golven die aanrollen op het strand en leeglopen op het zand. Als een kind dat komt aanrennen en struikelt over z’n eigen voetjes. Golven struikelen ook. Branding heet dat. Het water vloeit over het strand en trekt zich weer terug. Ritmisch, rustgevend.

Ademen, ja dat doet de zee. Nog wel het duidelijkst in eb en vloed. Meters verschil soms. Maar alleen zichtbaar in de toenemende of afnemende breedte van het strand.

Soms, als het rustig weer is, neemt de zee heel gemakkelijk de drukte in het hoofd van de strandbezoeker over. Je hoofd leegmaken gaat bijna vanzelf. Op andere momenten, als de zee hol en hoog staat en de wind hevig blaast, neemt de zee de drukte in het hoofd niet over, maar blaast hij alle zorgen weg.

De zee doet altijd iets met een mens. Op een warme zomerdag kan alleen al de aanblik van het koele water je verkwikken.

12-4-2017 14:51:32

uit in nl 13

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Gevonden!

Kraakpand

De kegelvormige wulk (Buccinum undatum L) is zowel carnivoor als aaseter, maar geniet bovenal van borstelwormen. De wulk, een kieuwslak, was net als de alikruik vroeger volksvoedsel. Hoewel er niet meer op gevist wordt, is hij vrij zeldzaam. Een lege wulkschelp wordt meestal gekraakt door een heremietkreeftje. Het kreeftje is een kluizenaar, die een schelp bewoont om zijn kwetsbare achterlijf te beschermen. Onder goede omstandigheden kan de wulk wel dertig jaar oud worden. Naarmate de wulk langer op de zeebodem ligt, verkleurt hij van ivoorwit of oranje naar indigoblauw. Een vondst!

En als in herfst of winter de zee bruist en de golven witte kuiven hebben, overweldigt alleen de aanblik van de zee al dusdanig dat de eigen problemen te minuscuul lijken om je er druk om te maken.

Vooral als het strand leeg is, is de zee een middel van bezinning dat de eeuwen door niets aan kracht heeft ingeboet. Je loopt en kijkt over het water. Ziet hoe ginds, heel ver weg, water en lucht in elkaar overvloeien. Maar toch blijft er onderscheid, is er een streep in de verte. Horizon noemen we dat. Nee, natuurlijk is dat geen tastbare lijn tussen lucht en water.

Maar zo ziet het er wel uit. En we zien het als een doel, ook al weten we dat dit doel ons steeds zal ontglippen als we het proberen te bereiken.

Misschien is dat het wel. Dat ongrijpbare, grote, overweldigende van de zee. Altijd hetzelfde en altijd weer anders. Vaste ritmes, grote verschillen. In waterstand, windkracht, watertemperatuur. Gezette tijden, maar als je het vast wilt pakken, glipt het door je vingers. Letterlijk: het

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-012-UIN-MAIN-RED 13

zand van het strand, het water van de zee. Je hebt het nooit op zak.

Stil

Kilometers lopen langs de vloedlijn. Stiller en stiller wordt het. Tot je letterlijk en figuurlijk geen hond meer ziet. Alleen met je gedachten, onrust, drukte, eenzaamheid, blijdschap, verdriet. Je moet ermee aan de gang, ook al besef je helemaal niet dat je ermee aan de gang bent.

De voeten gaan automatisch en de onrust lijkt wel uit je gedachten te borrelen. Dát is het dus, dat uitwaaien.

Echte rust is in Nederland op het land schaars en alleen nog te vinden diep in de Veluwse bossen of op de uitgestrekte poldergronden in Flevoland. Aan zee is die rust er in overvloed. Hier alleen water en zand. En duinen, als drempel naar het land. En als beschermwal tegen de drukte erachter. Mensen en gebouwen en dingen en zaken en wegen en fietsen en auto’s. Om de paar meter weer iets waar je omheen moet rijden, of gedag tegen moet zeggen, een praatje mee

moet maken, of voor moet stoppen. Eindeloze interactie. Maar hier niets van dat alles. Zee, zand en lucht. En verder niets.

Alleen al door die stilte en die rust gaat je bezinnen aan zee haast vanzelf. De zee is als een therapeut. Maar dan wel eentje die geen vragen stelt, geen aantekeningen maakt en nooit op de klok kijkt. De zee is therapeut door zichzelf te zijn. Eindeloos, groot, uitgestrekt, weids.

Bossen zijn prachtig, heidevelden ook,

De zee is als een vriend.

Maar dan wel een die niets van je vraagt

maar ze leven niet zoals de zee leeft.

Ze zeggen niets terug. De zee is als een vriend.

Maar het is wel een vriend die niets van je vraagt. Je hoeft je voor de zee niet op te knappen. Nooit hoef je een rol te spelen, of een stand op te houden. Bij het huilen zijn er geen papieren zakdoekjes om je tranen te drogen. En bij het lachen, stelt de zee nooit de vraag of je misschien de problemen probeert weg te lachen.

Waarschijnlijk is hij daarom zo’n geweldige therapeut. De zee vraagt niet, maar geeft. Ruimte, dat vooral.

Maan

En als de nacht valt en het hier donkerder is dan waar ook op het land, is er hier ook het meeste licht. Nergens stralen de sterren helderder dan in de diepe duisternis aan zee. En de maan schijnt niet alleen, maar reflecteert hier ook nog eens in de spiegel die wij zee noemen.

Probeer daar maar eens niet van onder de indruk te komen. Probeer daar maar eens niet van tot bezinning te komen.

12-4-2017 14:53:31

HAND GEMAAKT Foto: Maarten Schets

Prachtige en originele binnen en buitenspeeltuin met gezellig terras en restaurant. Leuke, sportieve outdoor activiteiten zoals lasergame en arrow play!

Openingstijden Zondag, woensdag en donderdag van 10.00 uur tot 20.00 uur. Vrijdag en zaterdag van 10.00 uur tot 21.30 uur Kijk voor de openingstijden in de schoolvakantie’s en op feestdagen op klokuus.nl

Tarieven Kids van 2 t/m 15 jaar: €7,50 Volwassenen: gratis Jaarabonnement: €37,50 Wissekerkeweg 6 4458 SH ’s Heer Arendskerke 0113-561306

ADVERTORIAL

Zandsculpturen: kijken, genieten en verwonderd zijn Ongelooflijk dat dit allemaal van zand gemaakt kan worden!

Het is een gedachte die steeds opkomt wanneer je ’t Veluws Zandsculpturenfestijn bezoekt. Hiervoor hebben zandkunstenaars zich ook dit jaar weer van hun allerbeste kant laten zien.

Op het evenement in Garderen, dat duurt van 14 april tot en met 28 oktober, kom je helemaal in vakantiesfeer. In een Oud-Hollands straatje staat de auto bijna klaar voor vertrek. Bagage op het dak, de kofferbak propvol. Een man van zand probeert hem dicht te duwen, maar dat blijkt lastig...

Misschien moet er toch iets minder mee?

Het is een herkenbaar vakantietafereel.

Koffers inpakken, opletten dat je niets vergeet. En dan is er ook nog van alles wat vooraf geregeld moeten worden: wie zorgt er voor de planten? En... past alles in de auto?

Zowel binnen als buiten is er nog veel meer te zien, alles rond het thema: ”Eropuit in eigen land”. Dit wordt mooi uitgebeeld in de sculpturen van talloze mooie Nederlandse plekjes, gebouwen, steden, attracties en gebieden.

In een gedeelte van het Zandsculpturenfestijn zijn vele Hollandse highlights in zand uitgebeeld: bekende gebouwen en kerken, zoals de Utrechtse dom. Hier is het schemerig verlicht en achter de ramen van de gebouwen zie je lichtjes branden. Ook zijn de torens prachtig uitgelicht. Een belevenis!

Typisch iets voor in de vakantie zijn gezelschapsspelletjes. Achtendertig zandsculpturen beelden stuk voor stuk een gezelschapsspel uit: mens-erger-je niet, ganzenbord en

vele andere. Volop kijk- en puzzelplezier hier: wie ze allemaal weet te raden, maakt kans op mooie prijzen. ’t Veluws Zandsculpturenfestijn is kijken, genieten, ontdekken en je verwonderen.

Strijk ook nog even neer in het gezellige restaurant, of rijd in een monorail-karretje en bekijk alles van bovenaf (ook leuk voor de kinderen). Het buitenterrein is ook nog eens prachtig ingericht met bloemen en planten. Kortom, alle ingrediënten voor een geslaagd dagje weg zijn aanwezig.

Dus… eropuit!

Informatie ’t Veluws Zandsculpturenfestijn vindt plaats tot en met 28 oktober in de Beeldentuin in Garderen.

Openingstijden: ma. t/m vr. 10.00 tot 17.30 uur za. 10.00 tot 17.00 uur (zondags gesloten).

Toegangsprijzen: 0 t/m 5 jaar: gratis 6 t/m 12 jaar: € 4,50 13 jaar en ouder: € 9,50 Gratis parkeren.

Het hele park is rolstoelvriendelijk.

’T VELUWS ZANDSCULPTURENFESTIJN Oude Barnevelderweg 5 3886 PT Garderen 0577-462482 www.zandsculpturen.nl

Vakantiesperiodes:

Meivakantie: 22-29 april Hemelvaart: 24-27 mei

Pinksteren: 2-5 juni

Voor het huren van een kavel, een ingerichte stacaravan, safaritent, kampeerplaats of lodge Familieweekend, congres, kamp, of iets anders? U kunt onze luxegroepsaccommodatie ’t Zomerhuis huren, met 13 slaapkamers (max. 90 pers.)

Familiehuis De Oldestee is een sfeervol verblijf dat van alle luxe is voorzien zoals een hottub en overdekt terras (max. 14 pers.)

www.oldemeyer.nl of bel 0523-262805 Hardenberg - Rheeze

Maak kennis met onze mooie series

D Dagelijks

ONDERWIJS

dagboek bij de bijbel met uitleg en de kanttekeningenbijbel

1. Vleermuis 2. Beter dan goud 3. Een

SCHIPPERSSERIE

zeemansvrouw 4. Kok van de Simpang

Ontroerende Schippersserie hertaald, opnieuw geïllustreerd en vernieuwd.

Geuzenjong 9. Donar 10. Nieuwe veldwachter 11. Frans Wikkers 12. Hermien

DAGBOEKENSERIE

Vanaf 10 stuks: 8,95 per deel Alle delen: 399,00 Let op: diverse delen bijna uitverkocht

• Dagelijks onderwijs 19,95 Dagboek bij de Bijbel met uitleg en kanttekeningen

ACTIE: 3 HALEN = 2 BETALEN Actie geldig t/m 31 augustus 2017

30,00 John Knox De hervormer van Schotland

John Knox

THEMAPREKEN

De hervormer van Schotland

• Belijdenis doen, maar hoe?

Ds. BJ van Boven en ds. A. Verschuure Slechts 12,50 bij abonnement

P. d e Z e e u w J G z n P. d e Z e e u w J G z n

Actieprijs Andere delen: • Boetepreken • Avondmaalspreken 14,95 • Bevrijdingspreken na 1 juni 17,50 • Weespreken • Een Woord ter rechter tijd

Bestelbon

domp 15. Boswachter van de Oldenborn 16. Vaders jongen 17. Straatmuzikant gelaar 20. Veerhuis en de Rozendonk 21.

Vondeling 22. Visser van Nispenrode 23.

Eiberslust 24. Wapenbroeders 25. Zoon van schipper Holting 26. Oog om oog 27.

Wuildershoeve 28. Vreewaldsmolen 29.

PreDiKANteN uit De GereformeerDe GeZiNDte

... ex. Dagelijks onderwijs 19,95 ... ex. 3-delig Kanttekeningenset 30,00 ... ex. Belijdenis doen, maar hoe? 14,95, na 1-7 17,50 ... ex. Idem, met abonnement Themaprekenserie 12,50 pd ... ex. Schippersserie. Dl. ...................................... (bij 10 dl. 8,95 pd) ... ex. Compleet Schippersset 399,00 ... ex. Dl. 23. Michiel de Ruyter 14,95 ... ex. Abonnement Historische serie, dl 23 en volgende 9,95 pd

13. Sluiker 14. Jongens van de Roer-

18. Strumpelkenshoef 19. Agge, de vo-

Andere delen: • Lezen met de kanttekeningen.

• Overdenken met de kanttekeningen Setvoordeel 3 delen:

5. Zwerver 6. Uilennest 7. Klavervier 8.

HISTORISCHE VERHALENSERIE • Dl. 23. Michiel Adriaanszoon de Ruyter P. de Zeeuw en MJ Ruissen Elke 3 maanden verschijnt een nieuw deel uit kerk- en vaderlandse geschiedenis.

Abonnees kunnen voorgaande delen met hoge korting kopen en de nieuwe sparen.

Ook abonneren? per deel ipv 14,95

Grienduil 30. Pleegzoon van de ketellapper 31. Bouke Bijlertsma 32. Vrijwilliger van 1830 33. In storm en vloed 34. Insluiper 35. Halfbroeders 36. Jan Starheim 37.

Korenbloem 38. Trouw moet blijken 39.

Twee wegen, een doel 40. Om de Hornkamp 41. Speler en zijn gezin 42. Hoje van Gerbrandus 43. Stem des bloeds 44.

Mannen van de zee 45. Stroper 46. Op de keien 47. Herinneringen

9,95

Naam: ................................................

................................................

Adres: ................................................

................................................

Postcode en Plaats: ..........................

................................................

Tel.nr.: ................................................

Bestelbon inleveren bij uw boekhandel of franco zenden naar Uitgeverij de Ramshoorn, Antw.nr. 860, 4460 WB Goes

Lange Vorststr. 21 Goes, Tel. 0113-221909 info@ramshoorn / www.ramshoorn.nl Schutseshop Kruiningen

Combineer een dagje Zeeland met een bezoek aan onze boekhandel

uit in nl 17

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

serie

Zeebonken Over mensen die leven met de zee.

Wie? Mevrouw T. van der Plas (79)

Wat? Woont pal aan zee

Woonplaats?

Katwijk

Elke week ramen zemen voor mooi uitzicht tekst Mariska Dijkstra-Wolters beeld RD, Anton Dommerholt De zee is altijd anders. Als er iemand is die dit kan weten, is het mevrouw T. van der Plas (79) uit Katwijk. Ze woont al 36 jaar aan de Boulevard, pal aan zee, en zit bij elke storm op de eerste rij. „Gasten die hier logeren, zijn weleens bang dat het water het huis in komt.

Laatst had een jonge vrouw tijdens een storm de hele nacht voor het raam ge-

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-017-UIN-MAIN-RED 17

zeten. Die angst heb ik niet. Het water is ook nog nooit tot aan de drempel gekomen. Hoewel ik weleens wakker lig als het stormt. Maar dat komt dan vooral doordat mijn kleinkinderen op zee zitten. Wat dat betreft voel ik me een stuk geruster als de zee kalm is.”

Hoewel Van der Plas weleens verlangt naar een appartement weet haar man haar nog altijd te overtuigen vooral aan de Boulevard te blijven wonen. „Dat uitzicht hè, dat doet het. Vooral voor mijn

man, die altijd op zee heeft gevaren. Hij kent het weer door en door en ziet precies welke gevolgen dat voor de vissers heeft.”

Dat uitzicht vraagt overigens ook onderhoud. „Door het zand worden de ramen erg snel vies. Wil je een beetje een mooi uitzicht blijven houden, dan moet je ze toch elke week wel een keer zemen. Dat hoort erbij. Hoewel ik momenteel, vanwege een zere knie, ook weleens een weekje oversla. Dat is niet anders.”

Zoals veel buurtbewoners verhuurt het echtpaar Van der Plas de bovenste etage van de woning in de zomerperiode aan anderen. „We doen dat alleen voor een paar vaste gasten. Elk jaar denken we: Zullen we het nog wel doen? Het kost best wat tijd en energie om de etage weer netjes te krijgen. Maar dan worden we gebeld en is het weer leuk om contact te hebben met de gasten en gaan we toch weer overstag.”

12-4-2017 14:59:18

18 uit in nl

vrijdag 21 april 2017 Reformatorisch Dagblad

Nazomeren op Vlieland tekst René Zeeman beeld iStock, RD

Het is bijna half september.

De zon laat zich van zijn goede kant zien. Waarom niet een paar dagen ertussenuit, naar Vlieland bijvoorbeeld. en korte vakantie is een goede keus. Het pakweg 12 kilometer lang en 1,5 kilometer brede eiland telt één dorpje, Oost-Vlieland, waar de meeste van de circa 1100 inwoners hun onderdak vinden. Grote bezienswaardigheden zijn er niet echt. Het is meer de optelsom van het schilderachtige dorp, de oneindige zee, de brede stranden en de beboste duinen die het Waddeneiland zo bijzonder maakt.

Daarbij komt nog het eilandgevoel dat zich van de bezoeker meester maakt als hij aan boord gaat van de langzame veerboot. Er is een wat snellere boot, maar waarom zou iemand die nemen als hij de tijd heeft? Wie op het dek gaat zitten waait volledig schoon.

E

Grijze golf

Wat direct aan boord van de boot opvalt zijn de grijze haren van de andere opvarenden. De nazomer is dus vooral de reisperiode van de 65-plussers en een enkel jong stel met kinderen die nog niet leerplichtig zijn. Is dat erg? Nee, maar een mens moet zich niet storen aan de driekwartbroeken van de dames. Op de boot en later op het eiland lijkt dit het uniform van de vrouw op leeftijd.

Na anderhalf uur spoelt de grijze golf aan op het Waddeneiland. Bij het aanmeren is het een drukte van belang, maar in korte tijd is de mensenmenigte opgelost. Lopend, met een huurfiets of met de bus begeeft iedereen zich naar het hotel

of pension. Bezoekers moeten hun auto in Harlingen laten staan. Een perfect gebod voor het onthaasten. Op het eiland gebeurt bijna alles lopend of met de fiets.

Wie nog een blik op de zee achter hem werpt, ziet het vasteland niet meer. Den Haag met zijn politieke verwikkelingen ligt heel ver weg. „Wij hebben hier ons eigen leven”, zegt de receptionist van het hotel, die op het eiland is geboren en getogen. „Op het vasteland zoeken ze het maar uit.”

Op de vraag of de Vlielanders hier dan hun eigen wetten hebben, zegt de veertiger dat „de eilandbewoner zich minder druk maakt over van alles en nog wat. Zaken zoals integratie en moslimterrorisme staan ver van ons af.”

De man haast zich eraan toe te voegen dat dit niet wil zeggen dat ze op het Waddeneiland zich nergens zorgen over maken. Als de economie sputtert, merken zij het in de bezoekersaantallen. „Gelukkig gaat het goed”, zegt de receptionist, „zelfs in voor- en naseizoen zijn de bedden goed bezet. De zomermaanden vormen de piek, maar ook de andere maanden van het jaar weten de mensen Vlieland te vinden.”

Dat het buiten het hoogseizoen druk is op het eiland blijkt ’s avonds bij restaurant De Richel. Om halfzeven zijn de tafeltjes stuk voor stuk bezet. De ober excuseert zich dat de bediening vandaag wat langzamer is dan anders. „Nu het schoolseizoen weer is begonnen moeten we het allemaal zien te klaren zonder onze kinderen. Ik heb al mijn zus gebeld of ze

„Het eiland Vlieland kan ernstig verslavend werken”

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-018-UIN-MAIN-RED 18

niet een uurtje kan helpen, want het is een gekkenhuis. Ouderen gaan op een vast tijdstip aan tafel. Dat zijn ze thuis gewend en dat doen ze hier ook. In juli en augustus heb je meer jonge mensen en is de drukte meer gespreid.” Met een rood hoofd schiet hij weer de keuken in, waar het spitsuur moet zijn. Aan de kwaliteit van het eten valt dat overigens niet te merken. Die is gewoon perfect. Om acht uur is de piek voorbij en is het gezellig druk.

Ook de fietsenverhuurder doen goede zaken. E-bikes zijn er om tien uur al niet meer voorhanden. „Dan had u moeten reserveren.” Op de reactie dat er een stevige wind staat, klinkt het kortaf dat het op de Waddeneilanden bijna altijd waait. Hij troost de huurders met de gedachte dat iedereen op de heen- of terugweg een keer de wind in de rug heeft.

Voor de fietsers geldt er vanuit OostVlieland eigenlijk maar één richting: naar het westen. Het scheelt dat er daarvoor diverse routes zijn: onderlangs, bovenlangs, tussendoor en ga zo maar door.

Vlieland is een eiland voor fietsers.

De fietstocht voert in veel gevallen langs de 36 meter hoge duin waarop de vuurtoren prijkt. De zandheuvel biedt een goed uitzicht op het nietige eiland in die immense zee. Op Vlieland is de zee nooit ver weg.

Zand en nog eens zand

Het eindpunt van de fietstocht ligt verder naar het westen: hotel-restaurant Post-

huys. Vanwege het fraaie weer zit iedereen buiten onder de immense parasol.

Gezien de aanloop had er nog een zonnescherm bij gekund. Nu zitten de gasten dicht op elkaar en wisselen de fietsers ervaringen uit.

Ook hier is gebrek aan bedienend personeel. De serveersters kunnen de koffie met de Vlielandse cranberrytaart amper aanslepen. Uitsmijters of ander eten wordt vanwege de drie kwartier wachttijd niet besteld. Het deert de 65-plussers niet. „Vanavond halen we de schade wel in.”

Verder dan het Posthuys kunnen bezoekers met de fiets niet komen. Niet dat het eiland hier ophoudt. Achter de slaapen eetgelegenheid begint de Vliehors, de grootste zandvlakte van Europa waar de Koninklijke Luchtmacht oefent. Met de Vliehors-Express kunnen de gasten dit immense oefenterrein bezoeken. Vooraf belt de Express met medewerkers van de luchtmacht om aan te geven dat er een truck met gasten in aantocht is.

De Vliehors is in één woord fantastisch. Het landschap oogt als een surrealistisch schilderij. Er is voor zover het oog reikt zand, zand en nog eens zand. En daarboven de strakblauwe lucht. Indrukwekkend.

Zeehonden

De truck toert naar de uiterste westpunt, vanwaar men Texel ziet liggen. De gasten turen met verrekijkers het water af naar zeehonden. Af en toe klinkt er een verheugde kreet als er een is gespot. Maar indrukwekkender is hier toch die onwerkelijke zandvlakte.

De grootste attractie van het eiland is en blijft het strand met de zee. In september kan men met zomerse temperaturen nog aan zee liggen. Met een goed boek en een kop koffie of bubbels van strandtent ’t Badhuys is het niet moeilijk om een dag op het strand door te brengen. En werp dan af en toe een blik op de zee, die eindeloze watervlakte die nooit verveelt. Of zoals een strandgast zegt die ieder jaar naar Vlieland gaat: „Het eiland kan ernstig verslavend werken.”

12-4-2017 15:03:02

uit in nl 19

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Gevonden!

Gespreide jas

Toen de wijde mantel (Aequipecten opercularis) zijn naam kreeg, deed de schelp zijn naamgevers denken aan een gespreide jas. De vleugeltjes aan weerszijden verhogen zijn sierlijke vorm.

Als je deze schelp –in oneindig veel variaties, van zachtgeel tot paars– op het strand vindt, is dat echt een vondst. De tweekleppige schelp spoelt bijna altijd voor de helft aan. Vaak vastgehecht aan een oester. Hij leeft op zowel de diepe als de ondiepe zeebodem. Met kleine tentakels langs de rand waarop oogjes zitten, kan het weekdier licht en donker onderscheiden. Wat het ook kan: met een klap zijn kleppen sluiten en wegschieten, want het is een uitstekende zwemmer.

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-018-UIN-MAIN-RED 19

12-4-2017 15:05:42

!

S A R G 25 T S M N I KU RU N E T R O O S

DĂŠ leverancier van

kunstgras aan particulier en bedrijf.

ACTIE! Nu al het kunstgras incl. drukverdeeldoek t.w.v â‚Ź4,95 per m2

Kunstgras voor tuin, balkon, dakterras, speelveldjes en onder speeltoestellen en bijvoorbeeld rondom uw jacuzzi.

Wij leveren en verzorgen de aanleg van uw kunstgras. Kunstgras direct te leveren vanaf de rol of uit de couponnen hoek. Voor informatie en advies kom naar onze showroom, of neem contact met ons op!

Ohmweg 50, 2952 BB Alblasserdam Tel. 078 - 647 27 89 WWW.KUNSTGRASDEPOT.EU

Openingstijden ma-do 09.00 t/m 17.30 vrijdag 09.00 t/m 21.00 zaterdag 09.00 t/m 17.00

uit in nl 21

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Surfen op zee met

alleen een plank

tekst Gijsbert Bouw beeld RD, Anton Dommerholt

De omstandigheden op zee zijn zwaar, waarschuwt surftrainer Johnny: stevige wind en snel opkomende vloed. „Crazy” is het hier, vindt hij.

Golfsurfen lijkt een makkie, maar de praktijk is weerbarstig. et is even zoeken naar Surfana Zandvoort, de surfschool op het strand tussen Zandvoort en Bloemendaal. Wie een echte school verwacht, komt bedrogen uit. Een enkele container in combinatie met een unit is alles. Meer is ook niet nodig: een container voor de surfplanken, één als omkleedruimte en een kantoortje.

Het is een internationaal gezelschap bij de Surfana. Trainers komen overal van-

H

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-021-UIN-MAIN-RED 21

daan, net als de klanten. In mijn vijf man sterke surfklasje zitten vier Duitse jongeren. Trainer Johnny komt uit Australië.

Het is het derde jaar dat hij de zomer in Nederland doorbrengt om surfles te geven. In Australië is het dan toch winter.

En het geeft hem de kans om zijn Nederlandse vriendin vaker te zien.

Bij het kantoortje van Surfana hangt een verzameling zee- en strandafval aan De Totempaal. Bedoeld om strandgangers bewust te maken: „Deze totempaal vertelt je de verteringsduur van afval dat op het strand gevonden wordt.” Zo duurt het wel 200 jaar voordat een plastic schepje verteerd is. En minimaal vijftig jaar voordat een blikje is verdwenen. Zelfs een plastic tasje doet daar tussen de zeven en de tien jaar over. Oproep: „Zie je afval liggen? Gooi het in de prullenbak.”

Warming-up

De winderige maandagmiddag in augustus lijkt een ideale surfdag. Maar Johnny helpt me snel uit de droom: de omstandigheden zijn zwaar. Het waait stevig en de vloed komt snel op. En dat is lastig, waarschuwt hij. De kunst van het golfsurfen is dat je met je plank met een golf meegevoerd wordt en dan op de

plank gaat staan. Ingewikkeld genoeg. Zeker bij deze druistige wind en hoge golven. Gelukkig schijnt de zon uitbundig.

Eerst maar eens omkleden: bij het surfen draag je een wetsuit, zodat je op temparatuur blijft, en een gekleurd shirt zodat de trainer je goed kan zien in zee.

Dan zoeken we een geschikte surfplank uit: hoe langer je bent, hoe langer de plank.

En nu meteen de zee in, Johnny? Niets daarvan: veiligheid is de belangrijkste regel. Daarna: plezier hebben. Dat laatste gaat zeker gebeuren, verzekert Johnny ons. Maar eerst de veiligheidsregels: doe voorzichtig met de materialen; ga pas het water in als het koord dat aan de surfplank zit met klittenband om je enkel zit; doe een goede warming-up.

Dat laatste is aan Johnny wel besteed.

Voor we daadwerkelijk instructies krijgen, banjeren we eerst een flink eind met de surfplank over het strand. De wind sjort aan de plank, het zand is mul. Rekken en strekken is bijna niet meer nodig.

Maar zelfs dat laat trainer Johnny ons doen.

Dan de echte instructies. Om te kunnen golfsurfen moet je begrijpen hoe een golf ontstaat en hoe die zich ontwikkelt voor-

dat hij op het strand uitrolt. Johnny tekent in het zand, en legt net zolang uit tot het voor iedereen duidelijk is.

Het doel van het eerste deel van de les is leren hoe je door een golf meegevoerd kunt worden. In deel twee van de training gaan we pas oefenen met staan op de plank. Om een golf goed te kunnen pakken, moet je plat op je buik op de plank gaan liggen. Niet te ver naar achteren want dan rolt de golf onder je door, niet te ver naar voren want dan duikel je in de golf. Op het strand oefenen we de juiste houding: liggen op de plank, peddelen met je handen, handen onder je schouder op de plank en je zover mogelijk omhoog duwen zodra een golf je meevoert. Het lijkt niet zo heel ingewikkeld.

Goede golven

In Nederland is golfsurfen in opmars.

Was Frankrijk in Europa lange tijd de place-to-be als het om deze sport gaat, inmiddels weten steeds meer Nederlanders en Duitser de Noordzee te vinden.

De branding in de Noordzee is wel heel anders dan die van de oceaan, legt Johnny uit. In Nederland komen hoge golven vooral door de wind, terwijl er in de oceaan stromingen zijn die daarvoor zorgen.

12-4-2017 16:12:39

De Linge is een van de mooiste riviertjes van Nederland. Zeker in de lente, als de Betuwse bloesem bloeit. Ervaar de sfeer van dichtbij, vanaf een luxe rondvaartboot van Rederij Leerdam.

M

PS “Kroon van Leerdam” en MPS “Parel van de Linge” - zo heten de twee moderne salonboten van Rederij Leerdam. Ze vertrekken vanuit het oude centrum van de glasstad.

Beide schepen zijn makkelijk te betreden, ook voor rolstoelgebruikers. Bij vertrek hebben de passagiers een schitterend uitzicht op haven, stadswallen en de “Royal Leerdam” kristalfabrieken.

Op basis van de lengte van de rondvaart, de waterstand en het tijdstip bepaalt de kapitein in welke richting de reis verder gaat: stroomopwaarts richting Beesd of stroomafwaarts richting Arkel. Welke kant hij ook kiest, de cruise biedt hoogtepunten van natuur, cultuur en architectuur.

Of je nou achter glas in de luxe binnensalon zit of

Kano’s en fietsen huren

Bloesem en cultuur snuiven langs de Linge in de zon op de buitendekken. Wie stroomopwaarts vaart, ervaart bijvoorbeeld de 14e-eeuwse basiliek van Asperen, een spannende passage van de Hollandse Waterlinie via het smalle sluisje bij Fort Asperen, boomgaarden en uiterwaarden waarin reigers, ooievaars, ijsvogels en wilde ganzen foerageren en het Munnickenwiel, de plaats waar tijdens een dijkdoorbraak een klooster volledig onder water verdween. En wat is de Nederlandse Toren van Pisa die opeens in de verte verrijst?

Wie stroomafwaarts reist, ziet onder meer boomgaarden, riante villa’s, Kasteel Heukelum, Galgenwaerd waar criminelen werden berecht, de voormalige steenfabriek Korenwaerd, het oude Brouwerijtje Koornwaard, waar een kolonie en natuurgebied de Koornwaard, van aalscholvers

Een cruise maken is mooi, maar mensen die actiever bezig willen zijn, kunnen bij de zusteronderneming van Rederij Leerdam ook een kano of fiets huren. Vertrekpunten zijn er in Enspijk (Lepelstraat 5a, tel. 0345-651959), Leerdam (Veerstoep 2) en Buurmalsen.

Er is keuze uit een- of tweepersoons kayaks en Canadese kano’s voor twee, drie of vier personen. Voor aanvang van de vaartocht krijgen deelnemers een kaartje en instructies mee.

Wie een kano huurt, moet deze in principe weer inleveren op het vertrekpunt, maar het is ook mogelijk om voor een combinatietocht te kiezen: met de kano heen en met de fiets terug. Kanovaren op de Linge is geschikt voor iedereen, omdat er geen stroming, gevaarlijke obstakels en stroomversnellingen zijn.

Gemotoriseerde scheepvaart is ook zo goed als afwezig.

aan de rand van een 40 meter diepe kleiput woont.

Naast het maken van een ‘gewone’ rondvaart, bestaat de mogelijkheid om een schip te huren voor een reunie of bedrijfsfeest. Wie meer wil weten over dit soort arrangementen -eventueel gecombineerd met boordbuffetten- moet eens op de site kijken.

Dan zie je dat je zelfs op het water kunt trouwen!

Nieuw voor 2017 is dat we sloepen gaan verhuren, we hebben er 5. Deze sloepen bieden plaats aan 6 Personen, men is zelf kapitein en kan de splinternieuwe sloepjes daar heen sturen waar men maar wil. Vooraf reserveren is gewenst.

Info Rederij Leerdam Veerstoep 3 4142 LA Leerdam 0345 - 65 12 69 www.rederijleerdam.nl

uit in nl 23

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Gevonden!

Vegetarisch schelpje

Wereldwijd vormen de penhorens (Turritellidae) een familie van zo’n honderd leden, die met z’n allen vegetarisch zijn en vooral dol zijn op ruw zand en modder.

Daar graven ze zich lekker in, soms metersdiep. Het slanke schelpje is in Nederland vrij zeldzaam, maar richting het noorden toe wordt de penhoren algemener. Dus op de Waddeneilanden spoelen de lege huisjes regelmatig aan. Het schelpje heeft een lange top en bolle windingen die naar boven toe breder worden. Niet dat je ze vaak gaaf en glad vindt. Meestal is de top al afgebroken. Bijzonder dus, als het naar roze neigend penhorentje puntgaaf op het zand ligt.

Kijken of er een golf aan komt, plat met je buik op de plank, handen onder je schouder, jezelf omhoog... De golf is voorbij

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-021-UIN-MAIN-RED 23

Maar door betere methodes is het steeds makkelijker om goede golven te voorspellen, ook in de ‘kleine’, ongedurige Noordzee. Surfana Zandvoort laat via Facebook weten hoe de surfomstandigheden zijn.

Tot zover de theorie en het droog oefenen. Nu het echte werk: zodra ik ver genoeg in zee ben, ga ik plat op m’n buik op de plank liggen als ik een geschikte golf aan zie komen. Maar helaas, voor ik goed en wel lig, is de golf al lang voorbij.

Dat moet sneller. Zo gezegd, zo gedaan.

Nieuwe golf. Plat op je buik. Weer mis: ik lig te ver naar achteren op de plank en de golf spoelt onder me door.

Rechtop staan

Oefening baart kunst, zo spreek ik mezelf moed in na een paar flinke happen zout water. En inderdaad, het duurt niet lang of de golf en de sprong zijn goed genoeg

om me mee te voeren naar het strand.

Wat een heerlijk gevoel is dat na al dat geploeter: zomaar vanzelf meegevoerd worden op de kracht van een golf. Bij een volgende poging lukt het me zelfs me zo hoog mogelijk omhoog te duwen. Dat gaat de goede kant op.

Als Johnny ziet dat we vorderen, volgt deel twee van de instructie: leren staan op je bord. Weer verzamelen we ons met plank en al in een halve cirkel om Johnny heen. Hoewel ik er een hard hoofd in krijg of ik het surfen echt onder de knie zal krijgen, blijft hij enthousiast. Er zijn drie verschillende manieren om vanuit liggen positie te gaan staan op de plank.

Oefenen, oefenen, oefenen, dat is de enige manier om de drie varianten te leren.

Op het strand gaat dat nog wel: de golven zijn dan ver weg, en het zand is niet zo wiebelig.

Ga nu goed ver de zee in, adviseert Johnny als het oefenen lang genoeg geduurd heeft. „Daar zijn de golven goed en heb je de tijd om te gaan staan. Als het je echt lukt om rechtop te staan, doe je het supergoed.” Met die woorden in het achterhoofd begint het echte werk: kijken of er een golf aankomt, plat met je buik op de plank, handen onder je schouder, jezelf omhoog... Te laat. De golf is voorbij.

Weer wat verder de zee in en nog een keer proberen: kijken, liggen, omhoogduwen, knie eronder en gaan staan. Na een poging of vier lukt het. Dat wil zeggen: tijdens het vallen sta ik even. Johnny ziet het en is blij. Dan ben ik het ook. Het voelt als een overwinning. En dat voor een beginner.

12-4-2017 16:13:13

Hotel Inkelshoês Arrangement in het mooie Heuvellandschap al vanaf € 45.50 per persoon per nacht.

Reserveer nu uw • • kamer!

Voor meer informatie bezoek onze website of bel 043 - 455 17 42.

e 2ort5ing% op d ijs

K

eepr Entr

Voorwaarden: Geldig t/m 30 juni voor maximaal 5 personen, tegen inlevering van de advertentie

Bezoek onze website voor de nieuwste arrangementen!

Epen, Zuid-Limburg • 043-4551742 • www.inkelshoes.nl Epen, Zuid-Limburg • 043-4551742 • www.inkelshoes.nl

Weena 745 / Rotterdam / 5 minuten lopen vanaf Rotterdam CS

www.miniworldrotterdam.com Zelf rondstruien Verken onze boerderij aan de hand van het voetstappenspoor. Bekijk de stallen en tractoren, aai de kalfjes en woon om 17.30 uur het melken van de koeien bij.

Boerderijbelevingen Kom te weten hoe de authenthieke Schellach-kazen gemaakt worden en proef naar hartelust onze diverse versproducten. In de vakanties op maandagochtend vanaf 10.00 uur en op woensdagmiddag vanaf 16.00 uur.

De boerderijbeleving en het rondstruinen zijn GRATIS activiteiten

Ga eropuit met een rijk gevulde picknickmand vol met lekkers uit onze boerderijwinkel. 

Knapzakwandeltochten  Teambuilding  Workshops vachtvilten  Groepsaccommodatie

2e Pinksterdag Schaapscheerdersfeest A 89, 2975 BD Ottoland 0184 - 64 22 93 - 06 - 51 78 67 64 info@schaapskooiottoland.nl

Alle activiteiten

Laat onze lekkere kaas en andere versproducten gratis op uw vakantieadres bezorgen via: Prooyenseweg 26 4332 RD Middelburg T: 0118 - 613 984 E: info@kaasboerderijschellach.nl

Openingstijden: ma- vrij: 08.30 - 17.30 uur za: 08.30 - 17.00 uur zon- en feestdagen: gesloten

Ga voor aanmelden en de andere activiteiten naar: kaasboerderijschellach.nl

uit in nl 25

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

serie

Zeebonken Over mensen die leven met de zee.

Wie? Roelof Jan van Urk (22)

Wat? Leerling zeevaartschool

Woonplaats?

Nunspeet

Het avontuur dat lonkt van overzee tekst Mariska Dijkstra-Wolters beeld RD, Anton Dommerholt Roelof Jan van Urk (22) uit Nunspeet zit op de zeevaartschool in Zwolle en heeft zijn hele leven al interesse gehad in varen. Hij heeft er net zijn stage van zes maanden op zitten, waarin hij onder meer Japan, Australië, West-Afrika en Europa aandeed.

Roelof Jan groeide op op een schip. En ook zijn beide opa’s, een oom, een neef

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-025-UIN-MAIN-RED 25

en achterneven varen. Hij twijfelde nog even over de richting ict, maar meldde zich na de middelbare school toch aan voor de zeevaartschool. „Op het Deltion College in Zwolle hebben ze een mbo-opleiding maritiem officier. Het is een brede opleiding waarbij je van alles leert over navigeren. Ook is er veel aandacht voor meteo en de machinekamer.

Verder leer je bijvoorbeeld hoe je je lading goed vastzet, stuwen noem je dat.”

Het zeeleven trekt Roelof Jan. „Het is

een mooi en uitdagend beroep waar je veel mensen wereldwijd mee kunt helpen. Hoewel het avontuur ook wel trekt.

Het is geweldig om andere landen te ontdekken.”

Tijdens zijn stage voer Roelof Jan mee op een schip dat vooral stukgoederen vervoert. „Als stagiair loop je meestal met een stuurman of machinist mee, zij begeleiden je aan boord en beoordelen je activiteiten.”

Het liefst zou hij later op de brug komen

te staan, als tweede of eerste stuurman.

Misschien ooit als kapitein. Waarom? „Deze functies geven je steeds meer verantwoordelijkheid aan boord.”

Zeeziek is hij nooit geweest, hoewel het op zee er soms wel heftig aan toe kan gaan. Dat is voor hem geen reden om zijn droom vaarwel te zeggen. „Natuurlijk kan er altijd wat gebeuren, maar tijdens je opleiding word je getraind, zodat je, indien nodig, de juiste beslissingen kunt nemen.”

12-4-2017 15:09:23

26 uit in nl

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-026-UIN-MAIN-RED 26

vrijdag 21 april 2017 Reformatorisch Dagblad

12-4-2017 15:22:25

uit in nl 27

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Gevonden!

Mosselkiller

Soms zie je honderden zeesterren op het strand. Meestal ’s winters, als ze verlamd zijn van de kou. Op temperatuur is de gewone zeester (Asterias rubens) bepaald geen watje. In het getijdengebied aast de ster op mosselen. Het gevecht met een mossel kan uren duren, maar de zeester wint. Hij plaatst zijn armen op de kleppen van de mossel, sluit de watertoevoer af en de mossel legt zonder zuurstof ten slotte het loodje. Mosselkwekers zijn op zijn zachtst gezegd niet blij met de zeester, die verder weekdieren en krabben lust. De zeester kan een doorsnede halen van 30 centimeter. Een arm kwijt? Die groeit gewoon weer aan.

Eten dat zo zilt smaakt als de zee: lamsoor en zeekraal tekst Geertje Bikker-Otten beeld RD, Henk Visscher

Zeekraal en lamsoor groeien van nature op de grens van zee en land. Dat kun je wel proeven. Zilt als de zee smaken ze. eekraal heeft wel wat weg van een vetplant. Als je op een rauw sprietje bijt, is het knapperig vanbuiten en sappig vanbinnen. Lamsoor lijkt, als je alleen naar het uiterlijk kijkt, wellicht nog het meest op breed gras.

Wat structuur betreft wordt het wel vergeleken met spinazie.

In Zeeland gingen mensen er in het verleden zelf op uit om op de schorren zeekraal of lamsoor te oogsten. Maar dat is tegenwoordig nog maar mondjesmaat toegestaan. Liefhebbers die in het wild zeekraal of lamsoor willen oogsten, moeten daarvoor een vergunning hebben.

Met als uitzondering de zandplaat Walsoorden in de Westerschelde. Daar mag nog wel zonder vergunning lamsoor worden gesneden. Het voormalige volksvoedsel is inmiddels een delicatesse geworden waarvoor minimaal een euro per ons moet worden neergeteld.

Wie benieuwd is hoe lamsoor en zee-

Z

„De kopjes, die zijn het lekkerst. Als zeekraal oud wordt, wordt de onderkant houtig”

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-026-UIN-MAIN-RED 27

kraal groeien –en smaken– kan voor een kennismaking terecht bij Pluktuin Bloemenzee in het Zeeuwse Kruiningen. Zelf oogsten mag ook. „Maar de meeste mensen geven de voorkeur aan de bakjes uit onze koeling”, zegt eigenaar Stefan Sinke.

Niet te lang koken

Lieslaarzen

Het bedrijf van Sinke ligt net buiten Kruiningen. Al twintig jaar kweekt hij hier snijbloemen voor de veiling. Sinds vorig jaar zijn de activiteiten uitgebreid met een bloemenpluktuin annex theeschenkerij, bestierd door dochter Elma.

In 2012 begon Sinke bij wijze van experiment met de teelt van zeekraal. „Vooral omdat onze zoon Jacco interesse heeft voor zilte zeegroenten. Hij gaat geregeld met lieslaarzen aan lamsoor snijden op Walsoorden, dat vindt hij mooi om te doen.”

Terugkijkend verliep de zeekraaloogst het eerste jaar best goed. „Maar het tweede jaar hebben we er meeldauw in gehad. Het gewas heeft daar veel schade van opgelopen. Later heeft zich dat gelukkig weer hersteld.”

Sinke heeft daarvan geleerd. „Meeldauw is een schimmel. Als het warm en vochtig weer is, sproeien we het gewas regelmatig. Dan spoel je de sporen weg.”

Hij laat het zeekraalveld zien: een afgevlakte akker omgeven door een sloot en een dijkje. Omdat zeekraal gedijt op de grens van zee en land, op schorren die bij vloed worden overspoeld met zeewater, bootst Sinke op zijn bedrijf het getij na. „Eens in de week of twee weken pompen we zout water omhoog. Daardoor loopt de sloot vol en staat het veld op een gegeven moment blank.”

Dat zoute water komt gewoon uit de bodem. De zee is vlakbij. Sinke gebaart naar het zuiden. „Vijfhonderd meter die kant op ligt de Westerschelde.”

In Zeeland worden lamsoor en zeekraal vaak als groente gegeten, gewoon met aardappels en bijvoorbeeld een visje. Beide zilte groenten kun je als spinazie bereiden: koken in weinig water of bijvoorbeeld roerbakken in een scheutje olie. Peper en zout kunnen achterwege blijven.

Tip van Sinke: kook of roerbak zeekraal en lamsoor vooral niet te lang. „Het is het lekkerst als ze een beetje knapperig blijven.”

die zeekraal telen, ook in het buitenland.

Maar voor zover ik weet is het wel uniek om lamsoor te verbouwen.” Het gewas staat er nog wat dun bij. „Maar de plantjes zijn in ieder geval wel aangeslagen.

Het is een meerjarig gewas, dus het moet nog wat wortelen.”

Bezoekers die dat willen, kunnen zelf zeekraal en lamsoor snijden. Maar in de praktijk gebeurt dat weinig. Het veld met lamsoor levert sowieso nog niet zo veel op. En zeekraal snijden is een vak. Met een mesje ben je best een tijd in de weer voor een bakje vol.

Sinke laat zien hoe ze het zelf doen: met een soort zeis waaraan een soort opvangbak is gelast. Daarmee maakt hij een snelle maaibeweging over een zee-

kraalveld, waarbij alleen de bovenkant van de plantjes wordt afgesneden. „Het is een handigheidje. Jacco kan het beter dan ik.”

Hij laat een rauw takje zeekraal proeven en schudt de opvangbak leeg in een emmer. „De kopjes, die zijn het lekkerst. Als zeekraal oud wordt, wordt de onderkant houtig.”

>>pluktuinzeeland.nl

Meerjarig

Vorig jaar heeft Sinke een veldje met lamsoor aangeplant. Vooral uit nieuwsgierigheid. Maar ook om eventueel een alternatief te hebben als de regels voor het in het wild oogsten van lamsoor verder worden aangescherpt. „Er zijn veel meer bedrijven

12-4-2017 15:22:54

28 uit in nl

vrijdag 21 april 2017 Reformatorisch Dagblad

Het plezier spat ervan af, het tekst Michiel Bakker beeld RD, André Dorst en ANP

Ruisende golven, zilte zeelucht, weids uitzicht. Het is de perfecte mix om het hoofd leeg te maken, optimaal te ontspannen. Impressie van een dag aan zee, van zonsopgang tot zonsondergang. et geluid van een brommer doorbreekt de stilte op het strand. Het is begin september, tien voor zeven in de ochtend. Een bezorger van het Leidsch Dagblad bromt langs de strandtenten in Katwijk aan Zee en dropt er een paar kranten.

Als hij in het halfdonker is verdwenen, valt het ruisen van de golven weer op.

Een paar meeuwen schreeuwen iets vanuit de lucht. Zou het een ”goedemorgen” zijn voor de eerste eenzame wandelaar op het strand? Of een aanmoediging voor de

H

werkman die op dit vroege uur met een bulldozer sporen trekt in het zand? ”Zonsopgang: 7.03”, meldde de krant voor vandaag. Als de klok van de Oude Kerk aan de Boulevard zeven slagen laat horen, is het tijd om even niet over zee te turen, maar de blik op het dorp te richten. Achter de kleine strandhuisjes, waarin Katwijkers hun strandstoelen en parasols opbergen, ligt het –recent verbrede– duin. In woningen en een enkel hotel aan de Boulevard brandt licht, het licht in de badkamer of boven de ontbijttafel. Katwijk ontwaakt.

in zijn hand en een koptelefoon op z’n hoofd. Hij tuurt naar beneden. Met hulp van een metaaldetector vist de 74-jarige hobbyist munten uit het zand. Na een kwartier heeft hij de eerste 3,70 euro én een oorring op zak.

Het duurt niet lang of de eerste zwemmers nemen een duik. Een vrouw in een witte badjas loopt op slippers het strand op en verdwijnt in de golven. Een man

parkeert zijn fiets tegen een gebouw van de reddingsbrigade en loopt het water in.

Hij heeft de zee bijna voor zichzelf.

Bij strandpaviljoen Surf en Beach legt een serveerster om kwart voor negen kussens op de houten banken. Hoewel het nog wat kil is, blijkt het terras een prima plek voor een ”ontbijtje met een eitje”: warm ciabattabroodje, bolletje kaas, verse jus d’orange. Tussen windschermen

Metaaldetector Precies drie minuten na zeven kleurt de lucht boven de kustplaats oranje-geel.

Spontaan komt de regel van een lied boven: „De zon komt op, maakt de morgen wakker; mijn dag begint met een lied voor U.” Het is een moment dat je vast wilt houden, maar dat zomaar voorbij is.

In luttele minuten verdrijft het licht het donker van de nacht.

Een koppel zeemeeuwen gaat pootjebaden, terwijl een man met twee honden het strand op loopt. Kees de Best –bijnaam ”de kraai”– struint ter hoogte van Hotel Noordzee rond met een apparaat

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-028-UIN-MAIN-RED 28

12-4-2017 15:25:34

uit in nl 29

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Gevonden!

Kwal met zweepslag

Je kunt het pech of geluk noemen als de kompaskwal (Chrysaora hysoscella) massaal aanspoelt op het Noordzeestrand. Pech als je niet van kwallen houdt, maar geluk als je de zestien strepen, de glasachtige hoed of de lange tentakels wilt bewonderen waarmee de kwal door het water danst. De kwallen eten kleine visjes en dito zeediertjes, die ze vaak groepsgewijs met hun tentakels vangen. Soms maken minidiertjes gebruik van die wirwar om zich ertussen te verschuilen.

De kwal is hermafrodiet, maar kan van geslacht wisselen. En hoe mooi ook, de beet is pijnlijk en zorgt voor striemen als zweepslagen.

strand is van iedereen en ligbedden door vormt de zee het uitzicht. Is er een mooiere plek denkbaar om op dit tijdstip een eitje te pellen?

Leven vergankelijk

Uitgestorven is het strand al lang niet meer. Twee zestigplussers komen uit de zee. Hardlopers rennen langs het water, de één richting Noordwijk, de ander richting Wassenaar. Baasjes van honden verdwijnen met hun viervoeter via de duinen richting het voormalige vissersdorp.

De vraag die –bij een overwegend grijs wolkendek– klemt, is of de zon nog zal doorbreken vandaag. Na tienen, als de temperatuur is opgelopen tot 19,7 graden, is het zover. De terrassen beginnen vol te stromen. Tijdens een strandwandeling naar het naburige Noordwijk blijkt de activiteit her en der toe te nemen.

Twintig jongeren in groene shirts zitten op het zand. Ze luisteren naar de uitleg van een instructeur van de surfschool, voordat ze met hun plank het water in lopen. Verderop werpen twee hobbyvissers hun hengels uit, in de hoop een tong, schol of zeebaars aan de haak te slaan. „Tegen een zandbank aan zit vaak veel vis”, legt Danny de Jong uit.

Zijn maat Ron Wiersma vertelt dat hij

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-028-UIN-MAIN-RED 29

een ernstige longziekte heeft: COPD. Hij heeft zijn zaak –een metaalbedrijf– verkocht. „Als je jong bent, ervaar je het leven als oneindig. Nu word ik ermee geconfronteerd dat het leven vergankelijk is.” Terwijl de 65-jarige visser een zeebaarsje binnenhaalt, zegt hij dat de zeelucht goed is voor zijn longen.

Een vrouw in een kniebroek zit iets verderop gebogen over een bos zeewier.

Ze peutert er een stuk touw uit. „Dat doe ik altijd”, zegt ze. „Het is een tic van me.

Touw is slecht voor de vissen.”

Broekspijpen omhoog

Tijdens een dag op het strand komt een dwarsdoorsnee van de samenleving voorbij. De moeder in een blauw-witte jurk

die geniet van het plezier dat haar twee kinderen hebben met schepjes, harkjes en een emmertje. De dames met rugzak die stevig door stappen. Het stelletje dat –de armen om elkaar heen– halt houdt bij het water en lacht voor een selfie. De man die zijn veters lospeutert, schoenen in het zand zet, broekspijpen iets omhoogtrekt en voorzichtig een paar stappen in het water zet. Het echtpaar met een tienerdochter die in het zand schrijft: mama hartje papa. Het strand is voor iedereen.

In de loop van de middag –de temperatuur is aangenaam, de schooldag zit erop– neemt de drukte toe. Tussen de autochtone Katwijkers, te herkennen aan hun dialect, strijkt een grote allochtone

Een vader wijst zijn dochtertje in een roze jurk de juiste plek om haar voor de ondergaande zon op de foto te zetten

familie neer. Ze scheppen het eten –rijst en sla met tomaat– uit eigen pannen en snijden stukken meloen af. De taal is onverstaanbaar, maar het plezier spat ervan af. Vooral als ze met z’n allen het water in rennen. Moeder –in een donkerblauwe jurk en met hoofddoek– gaat schaterlachend kopje-onder.

Dankzij het stralende weer blijft het strand lang bevolkt. Een splinternieuwe jeep van de politie rijdt aan het begin van de avond stapvoets langs het water.

In de verte vaart een catamaran voorbij.

Een man en vrouw spelen, zittend op een blauw strandbed, Rummikub. Hij wint.

Jong en oud –Nederlander, Chinees, Duitser, Afrikaan– wacht de zonsondergang af. Een vader zet zijn dochtertje in een roze jurkje op de juiste plek om een fraaie foto van haar te maken.

Om 20.16 uur zakt de zon als een rode, ronde bol in zee. Wat rest, zijn de ruisende golven en de zilte zeelucht. En het weidse uitzicht? Dat is er morgen weer.

Abonneevoordeel Katwijks Museum € 1,50 p.p. (max. zes personen). Download de kortingsbon via rd.nl/abonneevoordeel onder uit in nl of bel 055-5390498.

12-4-2017 15:26:12

Voor een onvergetelijke Zeeuwse vakantie op ’de Vlaschaard’!

Kampeeradvies Zeeland Verkoop en bemiddeling van caravans en campers Reparatie en service op de camping

Minicamping de Vlaschaard is gelegen op het zonnige eiland Walcheren, tussen Middelburg en Koudekerke.

Middelburg is een mooie historische stad die wat te bieden heeft. Strand en duinen zijn op 10 min. afstand.

• Ruime kampeerplaatsen • Verhuur van 5 en 6 pers.

Caravan • Ontbijtservice • Friet en snackservice • Overdekte speelloods • Zondagsrust • Neem gerust eens een kijkje in ons gastenboek!

Karreveld 61 - 4371 GA Koudekerke Tel. 06 - 22 24 80 99 www.kamperadvies-zeeland.nl kampeeradvies@gmail.com

www.devlaschaard.nl

Dagje zeeland?

Kom naar Pluktuin Bloemenzee!

Wat is er te doen?

- Zelf bloemen plukken - Zelf zeekraal snijden - Kofie drinken op ons zonnig terras

Ook leuk voor groepsuitjes.

O.a. vrouwenclub, verjaardag, zussendag, bedrijfsuitje enz...

Tegen inlevering van deze bon, ontvangt u

10% korting op heel uw dagje uit in de pluktuin.

Pluktuin Bloemenzee, Blauwhoefseweg 2c 4416 RC KRUININGEN, www.pluktuin-zeeland.nl info@pluktuin-zeeland.nl, 06 - 11 65 82 27

Kom de groei van de zeekraal bewonderen!

Dit is in de maanden juni, juli en augustus.

Kijk voor de exacte datum om onze site. www.pluktuin-zeeland.nl

uit in nl 31

beeld Willeke Brouwer

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Kleurplaat voor volwassenen Kleur mee en win een prijs! Stuur de kleurplaat als hij af is naar Reformatorisch Dagblad, t.a.v. redactiesecretariaat, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.

De winnaar krijgt een bon voor een high coffee/high tea voor 2 personen.

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-031-UIN-MAIN-RED 31

12-4-2017 15:27:45

Gelegen in het Zuid Limburgse Heuvelland.

Een Oase van rust. Een grote zon- en schaduwrijke tuin op het zuiden.

Comfortabel en sfeervol ingerichte Hotelkamers en Hotelappartementen (met airco).

Genieten van ontspannende wellness en heerlijk ontbijtbufet.

Museum en recreatie Ons 40-45 museum, boeren museum en het gereedschap museum zijn elke 1e en 3e zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur geopend.

Of op afspraak tel. 0180 - 66 41 20 (n.o.z.) www.devrijheidonline.nl Ook voor verjaardagen, feestjes enz. Met voor de kinderen een leuke speelzolder!

U kunt het uitbreiden met boerengolf of poldersport.

Wilt u ook nog lekker eten?

We hebben keus genoeg! (div. buffetten en bbq).

De 5e Hooibouw dag bij de “Vrijheid” is op D.V. 22 juli 2017, bij slecht weer D.V. 5 augustus 2017 (houd hiervoor de website of Facebook in de gaten)

Een verblijf bij Hotel Creusen... dat is vertrekken met een goed gevoel!

Opperduit 14, Lekkerkerk U kunt de “Vrijheid” nu ook vinden op Facebook

info@hotelcreusen.nl Wilhelminastraat 50 | 6285AW Epen 043-4551215

uit in nl 33

beeld Willeke Brouwer

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Kleurplaat voor kinderen Kleur mee en win een prijs! Stuur de kleurplaat als hij af is naar Reformatorisch Dagblad, t.a.v. redactiesecretariaat, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.

De winnaar krijgt een bon voor een high lemonade (zoiets als een high tea, maar limonade drinken kan ook) voor 2 personen.

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-033-UIN-MAIN-RED 33

12-4-2017 15:55:38

Kom klimmen in het

Vakantiebungalows te huur en te koop

hoogste en veiligste klimbos van de V Veluwe! eluwe!

Midden op de Veluwe, omringd door bos en heide. Zondagsrust. recreatiepark

Uddelermeer Meer info: familie Bos www.uddelermeer.com Tel. 0577 - 40 12 31

• n ie u w

parco

urs • met de d e b o o f ie t s m in!

*

€ 2,50 KORTING OP DE KINDER-TOEGANGSPRIJS

Continu gezekerd

Hutten-bouw-bos

Diverse parcours

Centraal op de Veluwe, midden in de natuur vindt u Klimbos Garderen. Door een uniek zekersysteem waarbij u continu gezekerd bent, is dit het veiligste klimbos van Nederland. In Klimbos Garderen vindt u diverse parcoursen, waaronder een parcours met uitsluitend tokkels en een parcours vol met fun onderdelen en educatie. Ook voor de ongeoefende en minder sportieve klimmers is dit klimbos dus zeer geschikt!

Klimbos Garderen; één met de natuur!

www.klimbosgarderen.nl

Putterweg 81 Garderen -

0577 46 0443

*Tegen inlevering van de kortingscoupon uit dit blad.

09/06-23/06

In het voorseizoen kunt u heerlijk genieten van de rust ruimte en gezelligheid. Het Vechtdal is prachtig en u kunt hier heerlijk fietsen of wandelen. Voor jonge gezinnen is het voorseizoen een leuke tijd om op vakantie te gaan. Speeltuintjes, springkussen het overdekte zwembad en de binnen speeltuin, genoeg vertier voor de kinderen. In het voorjaar is er ook de speciale Peuter & Kleuter week waarin er extra aandacht is voor de jongste bezoekers en hun ouders.

r even ekkr ussenut mt

mei, Hemelvaat of Pinkseren?

Aantrekkelijk recreatieprogramma tijdens de meivakantie, Hemlevaart en Pinksteren!

Nieuw!

55+ Weken

• STACARAVANS • CHALETS • KAMPEREN • BUNGALOWS • FAMILIEHUIZEN RHEEZERWEG 79 HARDENBERG TEL. 0523-26 13 03 WWW.KLEINEBELTIES.NL

Voor de 55 plusser organiseren wij van 09/06 tot 23/06 de 55+ weken. Een leuke manier om leeftijdsgenoten te ontmoeten.

Tijdens deze jaarlijks terugkerende weken worden er diverse activiteiten georganiseerd, zoals optredens, fiets- en wandeltochten, campinggolf en natuurlijk een dagtocht.

Winkel Ehuys Snackbar Ovrdet zwembad PLAZA en Bruin café OPENLUCHTTHEATER Ovrdet speen Buenzwembad Zwem- Visvijvr Recraieam

uit in nl 35

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

serie

Zeebonken Over mensen die leven met de zee.

Wie? Anna Yilmaz (27)

Wat? Aspirant-korporaal bij de marine

Woonplaats?

Amersfoort

Jij, het schip en de zee tekst Mariska Dijkstra-Wolters beeld RD, Anton Dommerholt en ANP Dagen achter elkaar niets anders dan water zien. Het schrikbeeld voor velen, maar voor Anna Yilmaz (27) uit Amersfoort juist niet. Voor haar is de zee het meest ultieme uitzicht. „Ik word er rustig van.”

Aspirant-korporaal Yilmaz werkt nu zeven jaar bij de marine en het water verveelt haar nooit. „De uitgestrektheid

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-035-UIN-MAIN-RED 35

van de zee is bizar. Soms voel je je helemaal alleen op de wereld. Jij, het schip en de zee.”

Vooral de opkomst of ondergang van de zon kan mooie beelden opleveren. „Ik kan daar echt van genieten. Dat is dan even mijn momentje.

Ook omdat ik bij zo’n uitzicht de Schepper heel dichtbij ervaar. Dat is fijn, want als christen voel ik me soms best eenzaam. Als ik de grootsheid van de schepping zie, weet ik weer

dat ik er niet alleen voor sta.”

Tijd om uitgebreid van het uitzicht te genieten is er overigens niet al te vaak. „Het leven aan boord is druk. Je slaapt en je werkt, vrije tijd heb je eigenlijk niet.”

Op het schip werkt Anna Yilmaz bij de logistieke dienst verzorging. „Dat betekent dat ik samen met mijn team verantwoordelijk ben voor de voeding. Wij koken voor alle mensen en we doen alle bestellingen.”

Momenteel volgt Anna Yilmaz een opleiding om korporaal te worden. Daarvoor is ze doordeweeks in de haven van Brugge in België.

Normaal gesproken is ze vaker in de haven in Den Helder te vinden. Of tijdens een oefening op zee. „Er zijn regelmatig missies, naar Somalië bijvoorbeeld, of naar het Caraïbisch gebied. Zover ging ik zelf nog niet. Wel ben ik op missie naar de Middellandse Zee geweest.”

12-4-2017 16:00:40

Speelboerderij ! Speelplezier binnen en buiten ! ZEElandboerderij ! Ervaar flora en fauna ! Beleef akker en vee ! Logeren bij de boer

Baashuisweg 11 Kamperland Tel.: 0113-371972

.nl www.fivestarfarm

Vakantie voor het hele gezin in Zuidwest-Drenthe Comfortabele tot luxe 4-/6-/8persoons bungalows in een natuurlijke en sfeervolle omgeving, aan de rand van NationaalPark Dwingelderveld.

Voor natuurliefhebbers, wandelaars en ietsers is Lanka het ideale vertrekpunt voor verrassende ontdekkingstochten.

Bel voor gratis folder: 0528-241321 Of bezoek onze site: www.hoordestilte.nl Fam. Lehmann, Anholt 11, 7963 PZ Ruinen

Expositie over de Bijbel In onze expositieruimte (ca. 125 m2) is de geheel vernieuwde tentoonstelling “De Statenbijbel, vroeger en nu� gehuisvest.

Verschillende unieke Bijbels, psalmboeken, synode-acta en dergelijke van soms 500 jaar oud zijn opgesteld in verschillende vitrines. In een chronologische lijn kunnen de bezoekers de ontwikkeling van de vertaling van de Bijbel in de landstaal volgen.

Aan alle wanden van de expositieruimte hangen wanddoeken met informatie over de geschiedenis van onze stichting, de totstandkoming van de Statenvertaling, het werk van boekdrukkers en de wereldwijde bijbelverspreiding.

U kunt onder andere ook onze bibliotheek met veel oude en unieke Bijbels, theologische en stichtelijke werken bezoeken.

Op afspraak leiden wij ook groepen (vanaf 20 personen) rond.

Voor kinderen is er een speciaal programma gemaakt.

Van harte welkom!

Nijverheidstraat 21, 4143 HN Leerdam Postbus 168, 4140 AD Leerdam T (0345) 61 01 55 | info@gbs.nl | www.gbs.nl

uit in nl 37

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Ontdek het kind in jezelf door met zand te bouwen aan zee tekst Mariska Dijkstra beeld RD, Anton Dommerholt en Be Shore Events

Een zandkasteel bouwen. Dat heeft bijna iedereen weleens gedaan. Vandaag gaan we een stapje verder. Vandaar die emmers, verfspatels en messen langs de kustlijn...

H

et had koud kunnen zijn, deze middag in Hoek van Holland. Maar dat is het niet. Sterker: het is de warmste septemberdag ooit gemeten. Schoenen uit dus.

En gauw met de voeten het water in.

Zand, zee en water doen

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-037-UIN-MAIN-RED 37

iets met mensen. Niet zo gek dus dat organisatiebureau Be Shore Events teambuildingsactiviteiten voor bedrijven op het strand aanbiedt. Bij het zien van de zee is het in één klap duidelijk dat dit geen gewone werkdag is. Ook al zijn alle collega’s van Bureau Jeugdzorg uit de omgeving van Rotterdam vandaag allemaal aanwezig.

De start van deze middag is in strandtent Dechi Beach. Je kunt er wat eten of drinken, voordat de opdracht uitgelegd zal worden. Deelnemers gaan een kunstwerk van zand maken. Dat weten ze inmiddels. Maar hoe doe je dat op een goede manier? En wat moet het precies gaan worden?

Afgezet

Het strand is inmiddels volgelopen met badgasten, dus het is maar goed dat de organisatie met beachvlaggen en emmers een deel heeft afgezet, dicht bij het wa-

ter. Strandgasten hebben vast al lang zitten dubben over wat hier vandaag staat te gebeuren.

De twee medewerkers van Be Shore Events leggen aan de deelnemers van de workshop strandkastelen bouwen uit wat er van hen wordt verwacht. Vier groepen van zo’n acht mensen gaan elk een kunstwerk maken. Maar voordat ze gaan bouwen, moet er een schets worden gemaakt.

De groepen worden ingedeeld en samen bepalen ze het thema. Zomer. „Daar kun je mooi alle kanten mee op.”

Toch blijkt het ook weer niet zo makkelijk te zijn het onderwerp van een eigen kunstwerk te kiezen, zeker niet omdat je overeenstemming moet zien te bereiken met de anderen. Nog vijf minuten, roept de leiding. Dan moet er iets op papier staan. Zo’n aansporing is wel handig.

Stevig materiaal

Er volgt eerst nog een korte toelich-

ting. Want alle deelnemers hebben vroeger weleens een zandkasteel gebouwd, maar een krokodil of een tijger is toch heel andere koek. „Het gaat om de basis, die is belangrijk. Zonder stevig materiaal zakt het kunstwerk in. Hoe je stevige bouwspecie maakt? Zand pakken, natmaken en aanstampen, natmaken en aanstampen.” Simpel, zo lijkt het, als Koen en Rob het voordoen.

Na de instructie is het al gelijk duidelijk dat er bouwers nodig zijn, maar ook collega’s die water halen. Want zonder water geen specie en dus geen kunstwerk.

Ook is er bij elk groepje één die de lijnen uitzet. Letterlijk in dit geval. Want hoe groot zullen we het kunstwerk maken? Met een stokje wordt de zojuist gemaakte schets uitgetekend in het zand.

Inmiddels zijn de waterdragers terug.

Geen straf om vandaag deze taak toebedeeld te krijgen. Het water is lekker opgewarmd, maar geeft nog altijd verkoe-

12-4-2017 15:49:43

uit in nl 39

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

ling bij temperaturen van boven de 20 graden.

Stampen

De eerste zandbulten liggen er; ze worden gemengd met water. „Is dit zo stevig genoeg?” Enkele artsen en verpleegkundigen stampen de boel nog eens goed aan. „Dit zal niet zomaar omwaaien.” „Doe jij het maar, dat bouwen”, zegt een dame tegen haar collega. „Dat kan ik toch helemaal niet. Straks maak ik alles weer kapot.” Even later is ze toch aan de slag, want al snel blijkt dat alle handen hard nodig zijn voor het plan dat de groep heeft gemaakt. En wat verkeerd ging, is zo weer te repareren.

Een paar mannen lopen af en aan met emmers en gieters. Ze hebben duidelijk de smaak te pakken. „Het is lang geleden dat ik een zandkasteel heb gebouwd. Het kind komt weer in je boven.” Een ander: „Ik heb nu zelf kinderen, het aardige is dat je dan een goed excuus hebt om zelf ook weer mee te doen. Dus ik bouw nog weleens wat.”

Slotgracht

Heel langzaam wordt zichtbaar welke kant het op gaat met de kunstwerken.

Een bloem? Ja, dus. En even verderop staat een kasteel. „Te simpel? Nee hoor, we maken er een slotgracht bij. Echt een locatie waarop we allemaal graag zouden willen werken.”

Iets verderop lijkt er een heuse zee-

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-037-UIN-MAIN-RED 39

meermin te verschijnen, aangespoeld op het strand. „We maken er een baby aan vast. Dan heeft het nog een link met ons werk als consultatieverpleegkundigen.”

Nog tien minuten te gaan en de afwerking kan beginnen. Daar zijn dus die spatels en mesjes voor! De zonnebloem krijgt blaadjes en nerven en het kasteel een uithangbord mét tekst. De zeemeermin wordt versierd met schelpen. Dan is de tijd om en legt iedereen zijn gereedschap neer. Al hadden ze allemaal best graag nog even verder gegaan.

Jurering

Inmiddels zijn er heel wat strandgasten om de kunstwerken heen komen staan. „Mooi”, vinden ze allemaal. Een jongen gaat vastberaden weg, om de techniek van ‘pappen en nathouden’ zelf ook te gaan gebruiken. Enkele meisjes mogen plaatsnemen in de jury.

De deelnemers aan de workshop vertellen wat ze hebben gemaakt. En dan gaat het erom spannen. Welk kunstwerk wordt het mooist gevonden? Na een kort beraad is het duidelijk: de zeemeermin met kind heeft gewonnen. Vooral de schelpjes maakten volgens de jury het kunstwerk af. Een grote prijs is er niet.

Maar de roem van de eerste plek is onder collega’s ook belangrijk.

>>beshoreevents.nl voor meer informatie en boeken van een workshop.

Gevonden!

Krab eet oesters

De Noordzeekrab wordt zwaar ondergewaardeerd, vinden culinaire fijnproevers. Vissers beschouwen Cancer pagurus als bijvangst. Nu zijn Nederlanders niet zoals de Fransen. De laatsten struinen met lieslaarzen en netjes door het wad, op zoek naar krabben, om die vergezeld van een droge witte wijn bij het diner te consumeren.

Er zit uiteraard veel verschil tussen het kijken naar de krab die met komische zijwaartse bewegingen over het strand draaft of het zelf bereiden ervan. De Noordzeekrab is een kanjer met gladde scharen en harige poten. In die scharen zit de delicatesse. Die schijnt vooral zo bijzonder te zijn omdat de krab, in tegenstelling tot de garnaal, kieskeurig is en zelf oesters eet.

Hoe je goede bouwspecie maakt? Zand pakken, natmaken en stevig aanstampen, natmaken en aanstampen

12-4-2017 15:53:04

Meer dan 50 gezinsuitjes voor jong en oud!

Met leuke binnen- en buitenactiviteiten Drenthe

Gelderland

Drukkerijmuseum, Meppel www.drukkerijmuseum-meppel.nl

De Betuwse Stromen, Enspijk www.kano.nl

Korting 50% op de entreeprijzen

€ 10,00 korting op de huur van een 6 persoonssloep

Geldig t/m 31 augustus 2017

Kortingsprijzen (vooraf reserveren): Van 9 tot 12.30 uur € 65,00, Van 13 tot 17 uur en van 17 tot 20 uur € 75,00, Van 9 tot 17 uur € 125,00 Geldig tot 1 oktober 2017

Nationaal Gevangenismuseum, Veenhuizen www.gevangenismuseum.nl

25% korting op de entreeprijs Geldig t/m december 2017 met uitzondering van de Bajesdag en de Landlopersdag Veenpark, Barger-Compascuum www.veenpark.nl

€ 2,- korting op entreeprijs Geldig t/m 28 oktober 2017

Klimbos, Garderen www.klimbosgarderen.nl

€ 2,50 korting voor kids Geldig t/m 31 augustus 2017

Bataviawerf – Nieuw Land, Lelystad www.bataviawerf.nl

25% korting combi-ticket Geldig t/m 31 december 2017 De Orchideeën Hoeve, Luttelgeest www.orchideeenhoeve.nl

20% korting op entreeprijs Geldig t/m 31 december 2017 Museum Schokland, Schokland www.museumschokland.nl

25% korting op entreeprijzen Geldig tot 1 augustus 2017 Passagiersschip De Zuiderzee veerdienst Urk-Enkhuizen, (opstapplaats Urk en Enkhuizen) www.de-zuiderzee.nl

€ 2,50 korting Geldig vanaf 3 juli t/m 2 september 2017 Veiligheidsmuseum PIT, Almere Genomineerd publieksprijs 2017 beste uitje www.pitveiligheid.nl

25% korting op entreeprijzen Geldig vanaf 8 mei t/m 13 oktober 2017

50% korting op de entreeprijzen Geldig t/m 6 januari 2018 Nederlands Watermuseum, Arnhem www.watermuseum.nl

15% korting op entreeprijzen

20% korting op de reguliere entreeprijzen

Oude Ambachten & Speelgoed Museum, Terschuur www.ambachtenmuseum.nl

10% korting op entreeprijs Museum Buren & Oranje, buren www.museumburenenoranje.nl

Geldig t/m 30 december 2017

20% korting op entreeprijzen

Paleis Het Loo, tentoonstelling ‘Chapeaux! De hoeden van Koningin Beatrix’, Apeldoorn www.paleishetloo.nl NB! voor deze actie kunt u geen bon inleveren!

Toegangskaarten alleen online via www.paleishetloo.nl/rdactie

Geldig t/m 31 december 2017 Museumpark Heilig Land Stichting Orientalis, Heilig Landstichting www.museumparkorientalis.nl

€ 1,50 korting op entreeprijzen

€ 2,00 korting op entreekaarten paleis + tentoonstelling

Geldig tot 29 oktober 2017

Geldig t/m 31 mei 2017

De Passiflorahoeve – Vlindertuin, Harskamp www.passiflorahoeve.nl

Rederij Randmeer, Elburg www.rederij-randmeer.nl

2x gratis koffie, thee of limonade

10% korting op rondvaarten van 50 min. in juli en augustus, 10% korting op de dagtocht naar Urk op maandagen van 10 juli t/m 21 augustus

Geldig vanaf 1 juni t/m 30 september 2017 De Tuinen van Appeltern, Appeltern www.appeltern.nl

€ 3,00 korting op de entreeprijs voor volwassenen van € 12,50 Geldig tot 26 november 2017 m.u.v. 29 en 30 september en 27 en 28 oktober GeoFort, Herwijnen www.geofort.nl

10% korting op entreeprijs Geldig t/m 28 oktober 2017 Het Nederlands Pluimveemuseum, Barneveld www.pluimveemuseum.nl

Friesland

Geldig t/m 30 december 2017

Kameleondorp Terherne, Terherne www.kameleonterherne.nl

Kijktuinen, Nunspeet (modeltuinen, doolhof en blote voetenpad) www.kijktuinen.nl

Geldig tot 25 oktober 2017

Nederlands Bakkerijmuseum, Hattem www.bakkerijmuseum.nl

Geldig t/m 31 december 2017

10% korting op entreeprijzen

€ 3,75 korting op de één twee driekaart

€ 0,50 korting op entreeprijs Geldig t/m 31 december 2017

Museum der Koninklijke Marechaussee, Buren www.marechausseemuseum.nl

Geldig t/m 31 december 2017

Flevoland

Kinderparadijs Malkenschoten, Apeldoorn www.kinderparadijsmalkenschoten.nl

€ 1,50 korting op reguliere entreeprijs van € 7,50 Actie geldig t/m 31 oktober 2017

Informeer naar tijden, vooraf reserveren gewenst Geldig t/m 31 augustus 2017 Slot Loevestein, Poederoijen (gem. Zaltbommel) www.slotloevestein.nl

20% korting op de entreeprijs Geldig t/m 30 september 2017 De Speulhoeve (Indoor speeltuin), Elburg www.speulhoeve.nl

€ 1,00 korting voor kinderen van 2 t/m 12 jaar, volwassenen gratis.

Geldig t/m 30 september 2017 ’t Veluws zandsculpturenfestijn, Garderen www.zandsculpturen.nl

€ 1,50 korting op de entreeprijs Geldig t/m 28 oktober 2017

Kortingen tot

50% Noord-Brabant

Zeeland

Rondvaartbedrijf Zilvermeeuw, Drimmelen www.zilvermeeuw.nl

Bevrijdingsmuseum Zeeland, Nieuwdorp www.bevrijdingsmuseumzeeland.nl

25% korting op rondvaart Biesbosch

€ 1,00 korting volwassenen + gratis speurkaart voor kinderen

Geldig t/m 30 december 2017

Noord-Holland Bakkerijmuseum De Oude Bakkerij, Medemblik www.deoudebakkerij.com

50% korting op entreeprijzen Geldig tot 31 oktober 2017 Marinemuseum, Den Helder www.marinemuseum.nl

€ 1,00 korting op entreeprijs

an

actie

Geldig t/m 1 november 2017 Het Polderhuis, musea & meer, Westkapelle www.polderhuiswestkapelle.nl

25% korting op entreeprijs Geldig t/m 30 december 2017 en geldt alleen voor het Dijk- en oorlogsmuseum Deltapark Neeltje Jans, Vrouwenpolder www.neeltjejans.nl

€ 4,00 korting van 12 jaar en € 2,00 van 4 – 11 jaar Geldig t/m 31 oktober 2017

Geldig t/m 30 december 2017

Zeeuws maritiem muZEEum, Vlissingen Het leukste Uitje van Zeeland 2017! www.muzeeum.nl

Museum Kaap Skil (scheepvaart- en openluchtmuseum), Oudeschild (Texel)

20% korting op ticket

15% korting (museumjaarkaarthouders gratis) www.kaapskil.nl Geldig t/m 31 december 2017 Vlindertuin Vlindorado, Waarland

15% korting op entreeprijzen www.vlindorado.nl Geldig t/m 11 november 2017

Geldig t/m 31 oktober 2017

Zuid-Holland Archeon, Alphen aan den Rijn www.archeon.nl

€ 5,00 op entreeprijs Geldig t/m 30 december 2017

Speeltuin Linnaeushof, Bennebroek www.linnaeushof.nl

€ 1,50 korting op de entreeprijs

Avifauna, Alphen aan den Rijn www.avifauna.nl

Geldig t/m 21 oktober 2017

30% korting op entreekaartje Geldig t/m 31 oktober 2017

Overijssel Natuurmuseum Holterberg, Holten www.museumholterberg.nl

15% korting p.p. op entreekaartje Geldig t/m 30 december 2017 Rederij Peters, Ommen

10% korting op rondvaart Overijsselse Vecht vanaf Ommen Informeer naar de actuele vertrektijden www.rederijpeters.nl Geldig tot 1 december 2017 Rijssens Museum/Internationaal Brandweermuseum, Rijssen www.rijssensmuseum.nl / www.brandweermuseum.nl.

€ 1,00 korting op entreeprijs Geldig t/m 30 december 2017

CORPUS reis door de mens, Oegstgeest www.corpusexperience.nl

€ 5,00 korting op het basistarief Reserveren verplicht via www.corpusexperience.nl/RD Geldig t/m 22 december 2017 Katwijks Museum, Katwijk ZH www.katwijksmuseum.nl

€ 1,50 korting op entreeprijzen

Mariniersmuseum, Rotterdam (leukste ANWB-uitje van ZuidHolland 2017) www.mariniersmuseum.nl

20% korting op de reguliere entreeprijzen Geldig t/m 31 december 2017 Miniworld Rotterdam, Rotterdam www.miniworldrotterdam.com

25% korting op entreeprijs met rondleiding achter de schermen (45 minuten) Geldig t/m 31 augustus 2017 Museum Rotterdam ’40-’45 NU, Rotterdam www.museumrotterdam.nl

50% korting op entreeprijzen voor volwassenen Geldig t/m 31 december 2017 Oude en Nieuwe Kerk, Delft www.oudenieuwekerkdelft.nl (Kijk voor de openingstijden op de website)

25% korting op entreeprijzen (t/m 11 jaar gratis) Geldig t/m 30 december 2017 Panorama Mesdag, Den Haag Stap in het grootste schilderij van Nederland www.panorama-mesdag.nl

€ 1,00 korting op entreeprijzen Geldig t/m 31 december 2017 Rederij Leerdam, Leerdam www.rederijleerdam.nl

Korting € 2,00 op rondvaart over de Linge Vooraf reserveren is gewenst!

Geldig t/m 1 december 2017 Nederlands Zilvermuseum, Schoonhoven www.zilvermuseum.nl

25 % korting op de entree tentoonstellingen: CROWNED -Royal Designs (tot en met 5 juni 2017) Silver Design in Time (vanaf 15 juni 2017) Geldig t/m 31 december 2017

Gebruik maken van een aanbieding?

Ga naar www.rd.nl/abonneevoordeel/uitinnl voor meer informatie en downloaden van de aanbiedingscoupon

Geldig t/m 31 december 2017 Mariniersmuseum, Rotterdam (leukste ANWB-uitje van Zuid-Holland 2017) www.mariniersmuseum.nl

20% korting op de entreeprijzen volwassenen voor begeleiders bij boeking kinderfeestje (€ 5,00 per kind) Boeking kinderfeestjes telefonisch 010-412960 of via educatie@ mariniersmuseum.nl Geldig t/m 31 december 2017

De advertenties op deze pagina kunt u niet inleveren aan de kassa’s!

Beschikt u niet over internet?

Bel dan Abonneeservice 055 - 539 04 98 Kijk voor nog meer voordeeluitjes op rd.nl/abonneevoordeel onder uit in nl

Reformatorisch Dagblad

BOEK E! ONLIN

Speciale aanbieding 3 uur varen incl. een uitgebreid warm / koud buffet. voor vaartijden zie vaarkalender op www.rederijleerdam.nl Bent 25 met of meer personen dan exclusief kunnen wij dit arrangement inplannen op * wiltuumet varen uw gasten op een afgehuurd schip incl. catering? de datum envele het tijdstip van uw wens.

80 personen boothuur.

Er zijn mogelijkheden.

VanafVanaf 80 personen geen geen boothuur.

Tegen inlevering van deze advertentie van

€ 50,00 voor € 25.00 Reserveren is noodzakelijk

Ook ‘s avonds

zeer uitgebreide

buffetten

Veerstoep 3, Leerdam www.rederijleerdam.nl Onze schepen zijn rolstoeltoegankelijk en voorzien van grote rolstoeltoiletten

Check uit in nl 43

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Puzzelen met advertenties Op deze pagina ziet u een aantal ’puzzelstukjes’. Ze zijn gehaald uit de advertenties in deze bijlage.

De opdracht is: zoek de advertenties op waar de stukjes uit komen. Gevonden? Noteer dan in de kolom achter de letter(s) het juiste paginacijfer. Als u alles hebt ingevuld, heeft elk puzzelstukje nu dus zowel een letter als een (pagina)cijfer. Deze cijfers moet u bij de rekenopgave weer gebruiken. Na het maken van de rekenopgave telt u ten slotte alle uitkomsten bij elkaar op. Dit is de oplossing van de puzzel.

Puzzelstukje A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Aa Ab Ac Ad Ae Af Ag Ah Ai Aj Ak Al Am An Ao Ap Aq Ar As At Au Av Aw

staat op pagina

A

D

C

B

E

de Vlaschaard’!

REKENOPGAVE salonboten van Rederij Leerdam. Ze vertrekken vanuit het oude centrum van de glasstad.

K ook voor L J BeideI schepen zijn makkelijk te betreden, rolstoelgebruikers. Bij vertrek hebben de passagiers een schitterend uitzicht op haven, stadswallen en de “Royal Leerdam” kristalfabrieken.  Op basis van de lengte van de rondvaart, de waterstand en het tijdstip bepaalt de kapitein in welke 

H

J + K + L = ..........................

O

P

Vakantiesperiodes: Me tieAa Z ivakan : 22-29 apnu W Abu ril Reserveer Kano’s en fietsen huren 043-4551742 g •Parc Estate • loemrijke p Parc Estate He me Oud Kerkhof 4, 8601 EE Sneek lva Jaarabonnement: €37,50 art : 24 -27 me i Oud Kerkhof 4, 8601 EE Sneek Voor in T 0513 meer 62 70 50 of hoogste T 0513 62 70 50 of 18 36 63 98 Pinksbezoek teren:06info@parcestate.com 06 18 36 63 98 2-onze 5 juniwe info@parcestate.com 4458 SH ’s Heer Arendskerke www.parcestate.comietsers is Lanka www.parcestate.com de Veluw 043klimbos - en 455 1 van in het Vech Af • De centrale voorzieningen op het park zijn op zondag gesloten.

enten oodlodges Volwassenen: gratis Y X

V

Y x Z x Aa = ........................

Ab + Ac + Ad = ...................

S

Koningsdag

S x T x U = ..........................

    

R

Q

 Welke ting Beesd of stroomafwaarts richting Arkel. kant hij ook kiest, de cruiseampeerplaatsen biedt hoogtepunten van  natuur, cultuur en architectuur.

P + Q + R = .........................

V + W + X = ........................

op ziek

Showroom

G x H x I = ...........................

M x N x O = ........................

G



A x B x C = ...........................

D + E + F = ..........................

F

in de zon op de buitendekken. Wie stroomopwaarts vaart, ervaart bijvoorbeeld de 14e-eeuwse basiliek van Asperen, een spannende passage van de Hollandse Waterlinie via het smalle sluisje bij Fort Asperen, boomgaarden en uiterwaarden waarin reigers, ooievaars, M ijsvogels enNwilde ganzen foerageren en het Munnickenwiel, de plaats waar tijdens een dijkdoorbraak een klooster volledig onder water verdween. En wat is de Nederlandse Toren van Pisa die opeens in de verte verrijst?

Wie stroomafwaarts reist, ziet onder meer boomgaarden, riante villa’s, Kasteel Heukelum, Galgen• Comfortabele recreatiewoningen T recreatie woningen met U een unieke prijs-/kwaliteitverhouding!

• Prachtig vrijstaande woningen, g waerd•• Comfortabele waar criminelen werden berecht, de voormaPrachtig vrijstaande woningen, gelegen op eigen grond en nieuw ingericht.

• Eigen gebruik of uitstekende verh lige steenfabriek Korenwaerd, oude Brouwerijtje • Eigen gebruik of uitstekende verhuur (niethet verplicht) via Bungalowpark Hoge Hexel.

• Het park beschikt over o.a. een g • Het park beschikt over een gerenoveerd overdekt zwembad en nieuwe en natuurgebied de o.a.

Koornwaard, waar een kolonie binnenspeeltuin. binnenspeeltuin. van aalscholvers • De centrale voorzieningen op het

Bungalowpark Hoge Hexel Bruinehoopsweg 6 7645 BJ Wierden (Hoge Hexel)

Bungalowpark Hoge Hexel Bruinehoopsweg 6 7645 BJ Wierden (Hoge Hexel)

Ac

Ae

Ag

€Ad 50,00 voor

Ae x Af x Ag = .....................

Ah

Ai

punt voor verrassende ontdekkingstochten. Ontroerende

opnieuw geïllu

Ah + Ai + Aj = ......................

Ak x Al x Am = ....................

Kattenbroekerweg 10, Lunteren

Aj

An + Ao + Ap = ...................

Aq x Ar x As = .....................

At + Au = ..............................

Ak

Al

Ar

25 jaar

• Dagelijks onderwijs An •Am • •

e bestaat dit jaar 75 jaar.

Het hotel ligt in een bosrijke omgeving van Lochem. Het hotel beschikt over tabele kamers, een sfeervol resmd binnenzwembad en een ruime lounge met open haard.

Aq

Abonnee voor • € Lezen met de kanttekeningen.

99,00, toeslag bij aankomst op

vol met uit onzAu Fam. Atlekkers Av • Overdenken met de kanttekeningen

As

Av x Aw = ............................

Setvoordeel 3 delen:

Ap

Ao

Lehmann, Aw

• •

Actie geldig

• •

Voor het huren van een kavel, een ingerichte stacaravan, kampeerplaats of lodge kaas en Laat onze lekkere safaritent, + op tis gra • Belijdenis doen, maar hoe? en andere versproduct TOTAAL: ......................

Familieweekend, congres, kamp, of iets anders? U kunt onze luxegroepsVoorbeeld huren, accommodatie ’t Zomerhuis A pagina90 5 pers.) met 13 slaapkamers =(max.

B = pagina 10 C = pagina 22

Feestelijke

Familiehuis De Oldestee is een sfeervol verblijf dat van alle luxe Het eindtotaal van deze puzzel is de oplossing.

Deze oplossing is voorzien zoals een hottub en kunt u telefonisch of schriftelijk door• Boetepreken geven. Telefonisch gaat heel eenvoudig.

Bel uiterlijk • Avondmaalspreken overdekt terras (max.

14zaterdag pers.) 11 juni 2016 naar 0909 - 123 45 65 en

Inzenden

P. d e Z e e u w J G z n

• Dl. 23. Michie

Elke 3 maande deel uit kerkAbonnees met hoge sparen.

volg de instructies op. U toetst de oplossing in plus uw telefoonnummer. U betaalt € 0,40 per minuut.

• Bevrijdingspreken Schriftelijk inzenden kan op een (brief)kaart met vermelding van de oplossing en uw adresgegevens.

• Weespreken Wil je meer weten over de Deltawerken, ben Deze kunt u voor 11 juni sturen naar: Advertentiepuzzel Uit in NL, Postbus 241, 7300 AE Apeldoorn.

Rekenopgave • Een Woord ter rechter tijd je natuur- en dierenliefhebber of wil je iets A + B + C = 37 www.oldemeyer.nl of bel 0523-262805 Hardenberg - Rheeze (5 + 10 + 22) leuks en spannends doen, dan kom je Naam: ... ex. naar................................................

Deltapark Neeltje Jans. Het hele ... ex.

................................................ jaar waterfun, interessante exposities, ... ex.

Adres: ................................................ zeehonden- en zeeleeuwenshows ... ex.

• STACARAVANS • CHALETS • KAMPEREN • BUNGALOWS... ex.

• FAMILIEHUIZEN

................................................ en de onderwaterwereld in het Postcode en Plaats: .......................... ... ex.

Blue Reef Aquarium! Lange Vorstst

................................................ ... ex.

18e t/m 21e prijs: Linnaeushof, Bennebroek 2 vrijkaarten info@ramshoo Deltapark Neeltje Jans, jaarkaart voor 2 volwassen Tel.nr.: ................................................

Prijzen advertentiepuzzel 1e prijs

... ex.

en 3 kinderen twv € 190.-

22e prijs:

Rondvaartbedrijf Zilvermeeuw, Drimmelen,

Bestelbon inleveren bij uw boekhandel of franco zenden naar Uitgeverij de Ramshoorn, Antw.nr. 860, 4460 WB Goes

2 vrijkaarten op rondvaart van twee uur

e

e

2 prijs:

Archeon, Alphen aan den Rijn, 4 vrijkaarten

23 t/m 47 prijs: Veluws zandsculpturenfestijn, Garderen 2 vrijkaarten

3e t/m 7e prijs:

De Tuinen van Appeltern, Appeltern, 4 vrijkaarten

48e prijs:

e

e

Nationaal Gevangenismuseum, Veenhuizen, 2 vrijkaarten e

8e prijs:

De Oude Bakkerij, Medemblik, 5 vrijkaarten

49 t/m 53 prijs: Nederlands Bakkerijmuseum, Hattem 2 vrijkaarten

9e t/m 12e prijs:

Rederij Leerdam, 2 vrijkaarten rondvaart 120 minuten

54e t/m 57e prijs: Oude en Nieuwe Kerk, Delft, 2 vrijkaarten

13e t/m 17e prijs: De Orchideeënhoeve, Luttelgeest 2 vrijkaarten

58e t/m 60e prijs: Kinderparadijs Malkenschoten, Apeldoorn, 2 vrijkaarten

Kijk op delunterschewinkel.nl

Schutseshop

Reusachtig veel plezier...

Bezoek onze website www.aseal.nl

Kom je bij ons op ziekenbezoek?

Miniatuur Walcheren Indoor speeltuin

Mini Mundi • Zep Middelburg Podium 35 • Middelburg 0118 471010 • www.minimundi.nl

Pretpark 0 - 4 land

20% KORTING

Zieke en gewonde zeehonden worden regelmatig gevonden op de stranden van Zuid-Holland en Zeeland. Vrijwilligers brengen de verzwakte dieren naar zeehondenopvang A Seal in Stellendam. Hier worden de zeehonden ongeveer drie maanden intensief verzorgd, totdat ze weer sterk en gezond uitgezet kunnen worden in de natuur.

Kom op ziekenbezoek en zie van wel heel dichtbij hoe de dieren verzorgd worden in de opvang.

Bij A Seal kan je nog veel meer doen. Voel de zee, beklim de zandbanken en ontdek hoe de zeehond leeft. Kom er achter hoe wij droge voeten houden en word redder op zee. Kijk op onze website voor het laatste nieuws over onze zeehonden.

• Tegen inlevering van deze kortingsvoucher • Niet inwisselbaar voor geld • Geldig op de reguliere entreeprijs • Geldig voor max. 5 personen • Geldig in 2017 • Niet geldig i.c.m andere kortingsacties

KORTINGSVOUCHER

ZEEHONDENOPVANG EN EXPO STELLENDAM

Haringvlietplein 3a 3251 LD Stellendam

Telefoon +31 (0)88 274 7780 Noodnummer +31 (0)187 663 644 (24u - 7d)

E-mail info@aseal.nl Internet www.aseal.nl

uit in nl 45

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

serie

Zeebonken Over mensen die leven met de zee.

Wie? Ria Marijs (59)

Wat? Vrouw van een oud-schipper

Woonplaats?

Arnemuiden

Met de kinderen bidden om bewaring tekst Mariska Dijkstra-Wolters beeld Dirk Jan Gjeltema Al in de verkeringstijd wist Ria Marijs (nu 59) uit Arnemuiden dat ze er vaak alleen voor zou staan. Haar vriend was visser en dat betekende dat hij elke week van maandag tot en met vrijdag of zaterdag op zee zat. „Gelukkig ben ik een vrij zelfstandig type.”

Ook later, toen de kinderen kwamen,

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-045-UIN-MAIN-RED 45

was haar man er weinig. „Daarbij kwam dat ik hem niet, zoals tegenwoordig wel het geval is, zomaar per telefoon kon bereiken. Wel bestond er een zogenoemde visserijband. Mijn man kon een boodschap inspreken die wij dan weer via de radio af konden luisteren. Het was fijn om wat te horen, zodat je wist dat het goed met hem ging. Vooral als het onstuimig weer was.

Als vrouw van een schipper ben je so-

wieso altijd veel met het weer bezig. Ik vond het vooral eng als het mistte.” Toch maakte ze zich soms ook wel voor niets zorgen. „Dan was het op het land mistig, maar bleek er op zee niets aan de hand.”

Dat waren wel de tijden dat ze met de vijf kinderen aan tafel God bad om Zijn bewarende hand. „Natuurlijk, er kan je op het land ook wat gebeuren, maar zo op zee ben je net weer wat meer

aan de elementen overgeleverd.”

Nu haar man vanwege zijn leeftijd gestopt is met varen, hoort ze soms verhalen, waarvan het maar goed is dat ze die vroeger niet wist. „Hij vertelt dan bijvoorbeeld dat hij een paar keer heeft meegemaakt dat collega’s overboord sloegen, maar gelukkig gered konden worden. Als je dat tot je laat doordringen, besef je helemaal het wonder dat hij al die jaren gespaard is gebleven.”

12-4-2017 15:45:58

46 uit in nl

vrijdag 21 april 2017 Reformatorisch Dagblad

1

Tijdloos toeristisch tekst Pluspuntredactie

Wanneer het tijd is om uit te waaien, af te koelen of uit te rusten: dat verschilt per eeuw.

Maar dat de zee en het strand daar geschikt voor zijn, wisten onze voorouders ook.

Dat lukt trouwens best met wat (meer) kleren aan, kijk maar naar deze foto’s.

2

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-046-UIN-MAIN-RED 46

3

12-4-2017 15:36:20

uit in nl 47

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

4

5

6

1. Strandleven in Nederland, 1950-1960. beeld Walter Blum

5. IJmuiden, 1930. beeld beleefoudijmuiden.nl

2. Plezier op het strand van Vlieland, 1902. beeld Rijksmuseum

6. Margot en Anne Frank op het strand in Zandvoort, 1939. beeld edu.annefrank.org

3. Boulevard Noordwijk aan Zee, 1916. beeld RD

7. Scheveningen rond 1900. beeld ansichtkaartenbeurs.nl

4. Katwijk rond 1900. beeld canonvankatwijk.nl

8. Zandvoort, 1900. beeld Wikimedia

7

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-046-UIN-MAIN-RED 47

8

12-4-2017 15:39:28

48 uit in nl

vrijdag 21 april 2017 Reformatorisch Dagblad

Schevenings museum

vermomd als duin tekst Rudy Ligtenberg beeld RD, Anton Dommerholt en ANP

Op het strand van Scheveningen koesteren bomschuiten zich in de zomerzon. Paarden trekken witte badkoetsjes het zilte zeewater in. Achter de duinen boeten vrouwen visnetten. Panorama Mesdag in Den Haag geeft zicht op een wereld die al lang is verdwenen. unstenaar Hendrik Willem Mesdag voltooide het panorama in 1881. Je zou het een optische illusie kunnen noemen. De kijker bevindt zich midden in het schilderij, dat als een reusachtige koker om hem heen is gespannen.

Hij staat op een duin en kan 360 graden om zich heen kijken: over het strand met de bomschuiten, over de eindeloze duinenrij die zich naar twee kanten toe

K

uitstrekt, over het dorp Scheveningen met z’n rode pannendaken. Om de illusie te vervolmaken is de overgang tussen uit het uitkijkpunt en de geschilderde wereld opgevuld met echt zand, waarop allerlei voorwerpen liggen.

Wie in noordelijke richting kijkt, ziet tamelijk prominent het Paviljoen van Wied op het duin staan. Op het moment dat Mesdag het schilderde, stond het er al meer dan een halve eeuw. Het werd in 1827 gebouwd in opdracht van koning Willem I. De koning gaf het als verjaardagscadeau aan zijn echtgenote, koningin Frederica Louisa Wilhelmina van Pruisen.

Zij moest in verband met haar zwakke gezondheid veel aan zee verblijven en tekende en schilderde hier veel.

Het neoclassicistische gebouw staat nog altijd fier overeind. Maar in het duin is wel het nodige veranderd. In 1994 realiseerde Rotterdamse architect Wim Quist onder het paviljoen met veel beton en glas museum Beelden aan Zee. De gemeente Den Haag had als voorwaarde voor de bouw gesteld dat het museum van buitenaf niet zichtbaar zou zijn.

Het is daarom ondergronds aangelegd; zelfs de terrassen boven op het duin zijn vanaf het strand niet te zien. Alleen een bronzen sculptuur –het gezicht van een vrouw, bijna achteloos in het helmgras

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-048-UIN-MAIN-RED 48

neergelegd– doet vermoeden dat er een museum onder het duin zit verstopt.

Toch is het binnen verrassend licht dank zij het glaswerk in het dak. Op een enkel punt –niet geheel toevallig in de Zeezaal, en natuurlijk op de terrassen– valt er zelfs een glimp van de Noordzee op te vangen. Maar van de drukte op de boulevard, het strand of de Pier is hier niets te merken. Wat dat betreft is het museum een oase van rust.

Op de Zuidpatio van het museum staat het ”Monument koninklijke gezin” dat kunstenaar Arthur Spronken in de jaren 1994-1996 maakte: bronzen beelden van koningin Beatrix, prins Claus en hun drie zoons. Ze zijn geplaatst op zuilen en kijken uit over de zee. De koningin kreeg een goudglans mee.

Vlak bij de familie steekt het ”Wicht” –met twee aandoenlijke vlechtjes– van beeldhouwer Oswald Wenckebach parmantig de neus in de lucht; met gesloten ogen lijkt ze van de zon op haar gezicht te genieten. Een mooi contrast.

Aan de zeekant van het museum is het speelkwartier. Een grote groep beelden op de boulevard lijkt te zijn ontsnapt aan de betonnen bunker onder het duinzand.

Het is (op het eerste gezicht) een en al vrolijkheid.

In 2004 gaven Theo en Lida Scholten,

de stichters van museum Beelden aan Zee, opdracht aan de Amerikaanse beeldhouwer Tom Otterness (1952) om op een groot buitenterras beelden neer te zetten. Op die manier zou het museum wat zichtbaarder voor het publiek worden.

De 23 figuren zijn afkomstig uit sprookjes zoals Hans en Grietje, Pinocchio, De standvastige tinnen soldaat en uit verhalen zoals ”Gullivers reizen”. Hansje Brinker is er ook en de witte walvis Moby Dick duikt zomaar op uit het plaveisel.

De metershoge Haringeter knipoogt olijk naar het visserijverleden van het dorp.

Op bordjes bij de beelden staan QR-codes, waarmee de bijbehorende verhalen kunnen worden beluisterd.

Een eind verder op de boulevard staat nóg een beeld. Een vissersvrouw in klederdracht staart over de zee. Het is een eerbetoon aan hen die nimmer terugkeerden. De toenmalige koningin Beatrix onthulde het beeld van Gerard Bakker op 10 november 1982. Op de sokkel staat een gedicht van Inge Lievaart, dat elk jaar wordt voorgedragen tijdens een herdenkingsplechtigheid. „De zee, die steeds weer nam/ Zal eenmaal wedergeven/ Allen die zijn gebleven/ Aan hem die eerst ontkwam/ De heer van wind en water/ Aan Christus Triomfator.”

Ook dat is Scheveningen.

12-4-2017 15:56:34

uit in nl 49

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Gevonden!

Garnaal eet alles

De Noordzeegarnaal (Crangon crangon) is een delicatesse. Niet om zijn uiterlijk, maar vanwege zijn smaak. Dus wordt het onooglijke grijze garnaaltje met tonnen gevist en gepeld. Er zijn er meer dan genoeg te vinden in zee, vlak langs de kust. ’s Nachts schuimt het kreeftachtige beestje de natte zanderige zeebodem af en eet alles wat het tegenkomt. Van planten en algen tot vlokreeften, slakken en borstelwormen. Daarbij vertoont de garnaal kameleontische trekjes. Hij verandert van kleur naar gelang zijn stemming, de ondergrond of de temperatuur van het zeewater. Overdag graaft hij zich in, op zijn ogen en antennes na.

Panorama Mesdag Panorama Mesdag werd in 1881 geschilderd door Hendrik Willem Mesdag, een kunstenaar uit de Haagse school. Hij was gespecialiseerd in het schilderen van zeegezichten. Zijn vrouw Sientje Mesdag-van Houten en de kunstschilders Théophile de Bock, George Hendrik Breitner en Bernard Blommers hebben ook een bijdrage aan het panorama geleverd. Het cilindervormige schilderij is ongeveer 14 meter hoog en heeft een omtrek van 120 meter. Het is een van de oudste panorama’s in de wereld.

>>panorama-mesdag.nl

Museum Beelden aan Zee Museum Beelden aan Zee werd in 1994 gesticht door het verzamelaarsechtpaar Theo Scholten en Lida Scholten-Miltenburg. Het richt zich als enige museum in Nederland exclusief op moderne en hedendaagse (inter)nationale beeldhouwkunst. In de collectie bevindt zich werk van onder anderen Armando, Mari Andriessen, Charlotte van Pallandt en Ossip Zadkine. Van laatstgenoemde is deze zomer een tentoonstelling in het museum te zien. Zadkine is onder meer bekend van zijn sculptuur ”De verwoeste stad” (1953) in Rotterdam. In de Gipsotheek van het museum worden voor volwassenen en kinderen gipsworkshops gegeven.

>>museumbeeldenaanzee.nl

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-048-UIN-MAIN-RED 49

12-4-2017 15:57:24

TE KOOP 18 appartementen & 30 suites Recreatie of belegging met rendementsgarantie uim Nu al r kocht! r e v 25%

EZE GRIJP D ANS K UNIEKE g kan!

Geniet van Walcheren en de Zeeuwse kust! kampeerplaatsen chalets safaritenten woodlodges

no nu het –

BOEK ONLINE

ZIE VOOR MEER I N F O R M AT I E : W W W. A PA R T H O T E L ZOUTELANDE.NL

Dé Zeeuwse familiecamping!

INTERESSE? HOUMES MAKELAARS 0118 - 57 15 39 W W W. H O U M E S M A K E L A A R S . N L Dit is een project van Z u i d G o e d I n v e s t m e n t B . V.

BOEK ONLINE

0118-551397 | campingduinzicht.nl

uit in nl 51

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

serie

Zeebonken Over mensen die leven met de zee.

Wie? Marcel van den Nieuwendijk (44)

Wat? Schipper bij de KNRM

Woonplaats?

Breskens

Uitrukken bij nood op het water tekst Mariska Dijkstra-Wolters beeld Dirk Jan Gjeltema De zee kan gevaarlijk zijn. Dat weet Marcel van den Nieuwendijk (44) uit Breskens maar al te goed. Hij is de enige beroepskracht van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM) in Breskens. En is met een team vrijwilligers dag en nacht paraat voor als er mensen in nood zijn op het water.

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-051-UIN-MAIN-RED 51

„Respect hebben voor de zee is belangrijk. Je moet als je de zee op gaat weten wat je doet. De wind, golven, de stroming; ze kunnen gevaarlijk worden als je er onvoldoende rekening mee houdt.

Het is dan ook belangrijk om altijd de weersverwachting in de gaten te houden als je op zee bent.”

Hij weet dat nog goed van zijn jaren toen hij beroepsvisser was. Hij koos vijftien jaar geleden voor een leven aan de wal om meer bij zijn gezin te kunnen

zijn. Hij ging werken bij de KNRM, vijf jaar als vrijwilliger en tien jaar als beroepskracht. Maar hij geniet er nog altijd van de zee op te gaan. „Het is de vrijheid, de frisse lucht.” Hij vindt het nu vooral mooi om anderen te kunnen helpen. „We rukken per jaar zo’n veertig tot zestig keer uit. Soms is dat drie keer in de week, soms één keer per maand.”

Het kan gaan om mensen die overboord slaan, maar ook om vermissingen, aanvaringen of motorstoringen.

„Want ook bij materiële problemen komen wij in actie. Wij repareren niet, maar zorgen wel voor de veiligheid.”

Als beroepskracht zorgt Van den Nieuwendijk ervoor dat de vrijwilligers met hun materiaal veilig kunnen uitrukken zodra er een noodmelding komt. „Zomers zijn er meer oproepen, omdat het dan op het water ook drukker is, maar ’s winters oefenen we veel, bijvoorbeeld met navigeren in het donker.”

12-4-2017 15:55:09

52 uit in nl

vrijdag 21 april 2017 Reformatorisch Dagblad

Goed idee, slapen aan zee tekst Mariëlle Oussoren-Buys beeld RD, Anton Dommerholt

Een verblijf in een strandhuisje maakt van elk moment van de dag iets bijzonders. Wanneer eet je nou zelf gekookte sperzieboontjes met uitzicht op strand en zee? aterdag, 7.15 uur. Vanuit het campingbedje klinkt een krakerig stemmetje: „Mama, zee toe.” Het is nog donker.

En het giet. Als we op het geraas op het dak –nog geen 1,5 meter boven ons hoofd– kunnen afgaan tenminste.

Maar de net 2-jarige peuter is vastberaden. „Ik buiteh.”

Het lijkt alsof ze nog haarfijn weet wat ze gistermiddag beleefd heeft op het strand. Hoe het avontuur begon bij Hotel

Z

Duinoord in Vrouwenpolder. Een bagagewagentje kwam onze tassen ophalen.

Ook al staan de ”Vrouwenpolder strandbungalows” amper een halve kilometer van het hotel vandaan, het was niet overbodig. Een weekendje strand vraagt nu eenmaal om veel spullen: om boeken en beddengoed. Om dikke truien, regenlaarzen en scheppen. Die vrijdagmiddag nog banjerden we gelaarsd door het koude water, waren we piraat op het half ‘gezonken’ speelschip dat op het brede strand ligt en verschenen er de ingewikkeldste kanalenstelsels in het zand. Plus een domtoren. En een heus schiereiland.

spelen. Jammer – de rest van de familie had nog even kunnen slapen. Nu wordt, mede door het gehorige huisje en de open slaapkamer op de vide, ook jongste broer (5) snel wakker.

Maar wie durft daarover te klagen?

Hier, midden op het strand van Vrouwenpolder, wil je niets liever dan elk moment uitbuiten. Een verblijf in een strandhuisje duurt immers meestal niet lang, omdat de prijzen behoorlijk pittig zijn (zie ”Dure nachten – of niet per se?”). Dat komt volgens verhuurder Pieter Duvekot onder meer doordat de huis-

jes elk jaar in maart worden geplaatst en in november weer van het strand moeten worden gehaald. Dat brengt extra kosten mee, net als de winterstalling van de minibungalows. Ook slijt een strandhuisje sneller dan een doorsneevakantiehuis. In de woorden van Duvekot: „Aan zee gaat alles minder lang mee.” Daarnaast: slapen op het strand heeft een bepaalde exclusiviteit. Simpelweg omdat het aanbod betrekkelijk klein is. Het plaatsen van strandhuisjes is lang niet overal toegestaan en aan strikte regels gebonden om wildgroei te voorkomen.

Pyjama „Zou de domtoren er nog staan?” klinkt het de ochtend erop. Tien minuten nadat zijn zusje wakker werd, steekt oudste broer (7) zijn hoofd om de deur. Hij heeft zijn pyjama in een mum van tijd omgeruild voor zijn kleren – en dat is hoogst ongebruikelijk. Het is nog te donker om vanuit het huisje iets op het strand te ontwaren. En te donker om buiten te

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-052-UIN-MAIN-RED 52

Alleen de verse bolussen van de bakker in het dorp, een kilometer verderop, die krijgen ons voor even van het strand af

12-4-2017 15:52:37

uit in nl 53

Reformatorisch Dagblad vrijdag 21 april 2017

Gevonden!

Kop in het zand

Scheermesjes worden de tafelmesheften wel genoemd, omdat ze veel weg hebben van het ouderwetse kappersscheermes. Het groot tafelmesheft (Ensis siliqua) is stevig en recht, met een ronde voorrand en versierd met bruinroze en violette groeilijnen. Spoelt vooral aan op de Waddeneilanden, maar in zee graaft het diertje in de schelp zich rechtop in met een gespierd voetje, waarbij zijn voorkeur uitgaat naar een fijne zandbodem.

Daar kan het scheermesje bijna twintig jaar worden.

Het dineert bij vloed via korte zuigbuizen. Via de ene sifon eet het, via de andere verdwijnen afvalstoffen. Daarna steekt het zijn kop weer in het zand.

Een weekend in oktober blijkt prijstechnisch een slimme keus te zijn. En zelfs het weer werkt mee. Noem het geluk, maar dit weekend valt de regen alleen als het donker is. Natuurlijk, de wind is fors en soms koud. De houten veranda aan de voorkant van het huisje –met loungeset én zeezicht– kunnen we daardoor niet gebruiken, de windschermen ten spijt. Maar het bescheiden vlondertje achter blijkt met twee rotan stoelen uit het huisje een prima zonneterras. Met duinzicht. Het rulle, opgewarmde zand aan deze beschutte kant van het strandhuisje lokt uit tot andere activiteiten: lekker languit liggen of van een zandheuvel afrollen. En lezen in het zonnetje.

Er is alle tijd om daarvan te genieten.

Want in een huisje op het strand ervaar je geen enkele drang om iets te ondernemen. En schoonmaken hoeft nauwelijks. De kunstleren zitbank aan de enige tafel van het huisje klop je zo af en tegen de zandhopen die ontstaan rond de laarzen en schoenen valt toch niet te vechten.

Alleen de verse bolussen van de bak-

\REFDAG\PRODUCTIE\PAGINA\SPECIALS\20170421-052-UIN-MAIN-RED 53

ker in het dorp, een kilometer verderop, die krijgen ons voor even van het strand af. Verder brengt de dag niet meer dan grachten graven (ja, de domtoren heeft de nacht overleefd), zeewier zoeken, spelen in de strandspeeltuin of met een rubberbootje dobberen in de vele poelen die na springtij op het brede strand zijn overgebleven.

Eigen stekkie

En binnen bijkomen. Want van de zee word je moe. Even aan tafel zitten, zonder het geloei van de wind om je oren. Koffie of warme chocolademelk. Met een bolus, zo’n kleverige, met zandkorrels. Een strandtent is overbodige luxe, met een huisje binnen handbereik. Maar toch. Het heeft wel wat om vanuit je eigen stekkie lopend naar zo’n paviljoen te kunnen gaan. We kiezen op een avond voor De DAM, uitgeroepen tot het beste nieuwe strandpaviljoen van 2016. Het eten is goed en ook de speeltuin valt in de smaak.

Maar wat het meest bijblijft, is de wandeling terug richting ons huisje, door het

aardedonker van het strand. Verre buren in strandhuisjes van een andere verhuurder hebben een vuurkorf aangestoken. We lopen er graag wat meters voor om – al is open vuur hier officieel verboden.

Op het strand is elk moment bijzonder, maar wat opvalt tijdens een weekend aan zee is dat juist die tijdstippen waarop je normaal gesproken niet snel op het strand komt extra charme hebben. ’s Avonds in het donker dus. ’s Morgens vroeg als alleen meeuwen het strand bevolken (en de dappere Duitse buurvrouw een ochtendduik neemt). Of tijdens de avondmaaltijd in je eigen huis, met uitzicht op een steeds verlatener zandvlakte. Sperzieboontjes aan zee, dat maak je immers niet elke dag mee.

Het moet bijzonder blijven. En daarom is het misschien maar goed ook dat het bagagekarretje weer voorrijdt. Voor ons gevoel veel te snel, dat wel.

Dure nachten – of niet per se?

Slapen in een strandhuisje is prijzig. In het hoogseizoen liggen de prijzen vrijwel zonder uitzondering dik boven de 1000 euro per week.

Een weekend in het naseizoen –het gros van de huisjes staat tot eind oktober op het strand– is voordeliger, maar zeker niet goedkoop.

Tip: zoek ook eens op internet naar particuliere huisjes.

De prijzen liggen daar beduidend lager, maar let op: door strenge verhuurregels is het aanbod beperkt.

>>strandbungalow.nl

12-4-2017 15:54:03

Staat uw tweede huis in het mooie Twente?

Unieke scherpe verkooppri jzen!

6-8 persoons v.a.

woning

€ 117.500,k.k.

6,5% netto huurgarantie voor 5 jaar!

• • • •

Comfortabele recreatiewoningen met een unieke prijs-/kwaliteitverhouding!

Prachtig vrijstaande woningen, gelegen op eigen grond en nieuw ingericht.

Eigen gebruik of uitstekende verhuur (niet verplicht) via Bungalowpark Hoge Hexel.

Het park beschikt over o.a. een gerenoveerd overdekt zwembad en nieuwe binnenspeeltuin.

• De centrale voorzieningen op het park zijn op zondag gesloten.

Voor meer informatie en/of brochure: Parc Estate Oud Kerkhof 4, 8601 EE Sneek T 0513 62 70 50 of 06 18 36 63 98 info@parcestate.com www.parcestate.com

Kom langs op onze open dag en geniet binnenkort van uw tweede huis en de rust en afwisselende natuur van Twente.

Bezoekadres: Bungalowpark Hoge Hexel Bruinehoopsweg 6 p 7645 BJ Wierden (Hoge Hexel)

Open dag zaterdag 18 februari g 11.00 – 16.00 uur

Naar

buiten HET LEUKSTE T EN RD ZOMEREVENHEEM GEZIN! VOOR HET LE

ven Ervaar het echte buitenle

2-5 AUGUSTUS 2017

Een vakantie bij bungalowpark Hoge Hexel voelt als thuiskomen. Lekker genieten met het hele gezin in het mooie, afwisselende landschap van Overijssel. Vanuit onze prachtig gelegen bungalows geniet u van het echte buitenleven!

Ga voor onze actuele prijzen naar

www.bungalowparkhogehexel.nl.

HET GEZELLIGSTE DAGJE UIT! OP DE UNIEKE LOCATIE VAN LANDGOED DE SCHAFFELAAR BELEEFT U SAMEN EEN GEZELLIG DAGJE UIT MET DEMONSTRATIES EN AANTREKKELIJKE AANBIEDINGEN. NAARBUITEN.NU RD Evenementen

OP AVONTUUR BIJ

DELTAPARK NEELTJE JANS

WATERFUN, ZEELEEUWEN, ZEEHONDEN, HAAIEN & EXPOSITIES!

DELTA EXPERIENCE! ERVAAR ZELF DE ENORME KRACHT VAN HET WATER

BELEVING VOOR DE HELE FAMILIE! F Wil Wil je meer w weten eten o over ver de D Deltawer Deltawerken, eltawerken, ben ben je na natuurdierenliefhebber tuur- en dier enliefhebber of wil je iets leuks en spannends do doen, en, dan kkom om je naar D Deltapark Jans.. Het eltapark Neeltje Neeltje Jans Het hele interessante exposities, jaar w waterfun, aterfun, in interessan teressante e xposities, zeeleeuwenshows zzeehondeneehonden- en zzeeleeuw eeleeuwenshows eeleeuw enshows onderwaterwereld en de onder onderwa watterw erwereld wereld in het B Blue lue Reef Reef A Aquarium! quarium! quar ium!

€ 4,- KORTING € 1,- KORTING vanaf 12 jaar

op kindertarief (4-11 jaar)

Lever de kor kortingsbon in bij de kassa van Deltapark ontvang korting op de entreeprijs!

Neeltje Jans & on Max. 4 pers. pers per kortingsbon en niet i.c.m. andere kortingen. Actie geldig t/m 29-10-2017. acties of kor

WWW WWW.NEELTJEJANS.NL .NEELTJEJANS.NL

Uit in NL

DELTAPARK NEELTJE JANS

ZEELAND OP ZIJN BEST

Proef Zeeland UIT E IGEN

100% Kabelj auw Mis de best schien wel e van N ederlan d

Visserij Verse Kibbeling

Heerlijke Broodjes

Wandelen en fietsen door Zeeland

Win een Kibbelingmenu

Ervaar Zeeland met fraaie wandel- en fietsentochten op en rond de Stormvloedkering.

(Bij Proef Zeeland kunt u uw fiets opladen.)

Verrassend Kindermenu

Check C heck he ck alle menu’s online

Ontdek alle woorden in onderstaande puzzel.

Zet de overige letters in juiste volgorde.

Knip de puzzel met uw oplossing uit en lever deze in vóór 31 oktober 2017. De juiste oplossing is goed voor een gratis menu kibbeling. (max. 1 per gezin)

Monumentaal Zeeland Zeeland kent vele fraaie monumentale winkelstadjes zoals Zierikzee , Veere, Middelburg etc. Ontdek Zeeland op zijn mooist.

Proef Zeeland Tussendoor kunt u terecht bij Proef Zeeland.

Een initiatief van het eeuwenoude vissersgeslacht Schot.

Naast een visserijvloot exploiteert deze op-en-top ervaren vissersfamilie een fraaie visspeciaalzaak middenin de monding van Nationaal Park Oosterschelde.

Geniet van heerlijke Mosselen rechtstreeks uit het water, kraakverse Noordzeevis en vispecialiteiten. Proef de heerlijkste visgerechten met fraai uitzicht vanaf ons terras op onze mosselkwekerijpercelen in Nationaal Park Oosterschelde. Een verantwoord dagje uit aan de Zeeuwse Kust. Heerlijk en verfrissend!

Menu Kibbeling

MOSSELEN VIS KREEFT ZALM IJS MENU KOKKEL

Z K E L F L G A O D

M R M A A E R W E Z

O E E M L S I A S E

PALING LAMSOOR KRAB ALIKRUIKEN SCHOL WIJN GRIET

S E N S I C E T T E

S F U O K H T E E T

E T K O R O B R R O

L Z O R U L R O E N

BROOD WATER BIER OESTER SCHAR ZEETONG BOT

E A K K I P O B S G

N L K R K W O I C N

V M E A E IJ D E H B

I IJ L B N N R R A O

S S P A L I N G R T

Vers Gesneden

Oplossing:............................................................

Menu Gerookte Vis

Stormvloedkering (Afslag Deltapark) Faelweg 1 Vrouwenpolder, Telefoon 0111-653451 Openingstijden zie www.proefzeeland.nl