EnterAir Magazyn Lato 2026

PRASONISI: MIEJSCE, GDZIE SPOTYKAJĄ SIĘ DWA MORZA

BEATA PAWLIKOWSKA: W PODRÓŻY SZUKAM PRAWDY O SOBIE I ŚWIECIE

SPÓŁK A NOTOWANA NA

NR 73 LATO 2026 www.enterair.pl

MENU DKU W Ś RO O D L E Ć

Z

N A M I

N A

W A K A C J E

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU/ ENTERAIR

SYCYLIA: NAJPIĘKNIEJSZE ZAKĄTKI SŁONECZNEJ WYSPY

EDYTORIAL

3

www.enterair.pl

S Z A N OW N I PA Ń ST WO! Witam na pokładzie Enter Air. Chociaż wakacje, jak zwykle, są za krótkie, nasza oferta wcale się nie kończy. Latamy do pięknych, ciepłych i ciekawych miejsc przez cały rok. Zarówno latem, jak i jesienią zapraszamy na bliższe trasy – nad Morze Śródziemne, na wyspy atlantyckie – Wyspy Kanaryjskie i Maderę, do Afryki Północnej oraz Równikowej, gdzie pogoda jest praktycznie taka sama przez cały rok.

ŻYCZĘ PAŃSTWU MIŁEJ LEKTURY I SPOKOJNEGO LOTU. ZAPRASZAM DO ZAPOZNANIA SIĘ Z OFERTĄ NASZEGO KATALOGU SPRZEDAŻY POKŁADOWEJ.

Chciałbym też wspomnieć, że nasza firma jest notowana na warszawskiej giełdzie. Od dnia debiutu cena naszych akcji wzrosła ponad trzykrotnie, a flota firmy powiększyła się z 17 do 38 samolotów. Dodatkowo na sezon letni podnajęliśmy dwa samoloty od słowackiej linii AirExplore. Mamy również spółki zależne w Szwajcarii (Chair Airlines) i w Irlandii (Fly4 Airlines), gdzie pod flagami tych krajów lata łącznie kolejnych dziewięć samolotów. Enter Air jest więc firmą globalną, wykonującą operacje lotnicze dla biur podróży, organizacji rządowych i pozarządowych, klubów sportowych, firm oraz różnych instytucji. Nasze samoloty docierają do Afryki, Azji i Ameryki Północnej, a także na Grenlandię i Spitsbergen. Mam nadzieję, że rok 2026 będzie dla nas rekordowy pod każdym względem. Od naszego pierwszego rejsu do dziś ponad 37 mln pasażerów poleciało z nami na wakacje.

Tym z Państwa, którzy sami lubią zaplanować sobie wypoczynek, polecam zakup miejsc bezpośrednio na naszej stronie www.enterair.pl na wybranych kierunkach.

Zapraszam także do skorzystania z naszej oferty dostępnej na pokładzie. Mam nadzieję, że ten lot będzie przyjemny i komfortowy.

Z lotniczym pozdrowieniem.

ANDRZEJ P. KOBIELSKI Członek Zarządu ds. Handlowych Enter Air

SPÓŁK A NOTOWANA NA

4

SPIS TREŚCI www.enterair.pl

W ŚRODKU N R 7 3 L ATO 2 0 2 6

KIEROWNICTWO PUBLIKACJI Artur Grzejszczyk a.grzejszczyk@enterair.pl PROJEKT, REDAKCJA, WYKONANIE Wydawnictwo Bauer Sp. z o.o., Sp. j. ul. Motorowa 1, 04-035 Warszawa tel. 22 51 70 500, ww.bauer.pl REDAKTOR PROWADZĄCA Urszula Zubczyńska SEKRETARZ REDAKCJI Alicja Daszkiewicz OPIEKA GRAFICZNA Centralna Redakcja Graficzna Beata Sędzimir, Agnieszka Glewicka Małgorzata Porębska FOTOEDYCJA Kamila Mejran

6

NIE T YLKO DL A DZIECI G IMN A S T Y K A D L A UM Y S ŁU

8,10 DZIEJE SIĘ

CO S ŁYCH AĆ N A Ś W IECIE ?

14

K U R S N A S YC Y L I Ę S YC Y L I A B E Z P O ŚPIECHU Z A KO CH A J SIĘ I WRÓĆ

24 D O O K O Ł A Ś W I ATA B O D RUM W B L A SK U S ŁO Ń C A I W CIENIU S TA R OŻ Y T N YCH MUR ÓW

28

K U C H N I E Ś W I ATA C Z EG O WA RTO SPR Ó B OWAĆ N A M A D ER Z E ?

32

WA R T O Z O B A C Z YĆ PR A S O NISI N A FA L I , C Z Y L I MIĘDZ Y W I AT R EM A CIS Z Ą

36 WYWIAD NUMERU

B E ATA PAW L IKOW SK A : W P O D R ÓŻ Y S ZUK A M PR AW DY O S O B IE I Ś W IECIE

44

W I TA M Y N A P O K Ł A D Z I E Z A S A DY B E Z PIEC Z EŃS T WA I N A S Z A F LOTA

47

MENU

REKLAMA Edyta Machocka-Korzekwa tel. +48 664 179 405 Edyta.Korzekwa@bauer.pl Monika Waleńko-Brzozowska tel. +48 600 430 011 Monika.Walenko-Brzozowska@bauer.pl DRUK Drukarnia Tinta Zbigniew Szymański ul. Żwirki i Wigury 22, 13-200 Działdowo Za treść ogłoszeń redakcja ponosi odpowiedzialność w granicach wskazanych w ust. 2 art. 42 ustawy Prawo prasowe. Prawo do błedów w druku zastrzeżone.

ZDJĘCIE NA OKŁADCE 123rf/Picsel

NIE TYLKO DLA DZIECI

7240 : 95 2456 : 37



A. 8056 : 98 B. 3216 : 42 C. 4824 : 36 D. 9872 : 108 E. 7218 : 94



DASZ NA KA TY OWNIK 17

60

Y

W

B

W

B

D

2

3

M

K R

3

11

10 9

7

9

2

3

1

1

3

4

7

6

5

2

2

?

4

G

jak

ma się do

L

K

9

4

A. 0 B. 1 C. 2 D. 3 E. 4

E

ma się do

7

I

I R

40 7

C

JEŚLI DO PONIŻSZYCH OKRĘGÓW WSTAWISZ PRAWIDŁOWE LITERY, OTRZYMASZ DWA SYNONIMY. SŁÓW NIE TRZEBA CZYTAĆ ZGODNIE Z RUCHEM WSKAZÓWEK ZEGARA, JEDNAK LITERY SĄ UŁOŻONE WE WŁAŚCIWEJ KOLEJNOŚCI. JAKIE TO SŁOWA I JAKICH LITER BRAKUJE?

JAKA LICZBA POWINNA ZASTĄPIĆ ZNAK ZAPYTANIA?

6

KTÓRY Z PONIŻSZYCH WZORÓW NIE PASUJE DO POZOSTAŁYCH?

A

F

JAKIE SŁOWO MOŻNA UMIEŚCIĆ PO LEWEJ STRONIE, ABY UTWORZYĆ PIĘĆ NOWYCH SŁÓW? KAŻDEJ GWIAZDCE ODPOWIADA JEDNA LITERA.

4



Testy, łamigłówki i zagadki z tej książki uczynią twój umysł elastycznym i nauczą cię sprawnej i bardziej niekonwencjonalnie rozwiązywać napotykane problemy.

John Bremner, Philip Carter, Ken Russell Wyzwanie dla umysłu. Łamigłówki i zagadki logiczne 470 zadań/15 testów IQ, Wydawnictwo K.E. Liber

KTÓRA Z PONIŻSZYCH PAR LICZB OPIERA SIĘ NA TEJ SAMEJ ZALEŻNOŚCI CO POWYŻSZE LICZBY?

13

KTÓRA CYFRA POWINNA ZASTĄPIĆ ZNAK ZAPYTANIA?

WARTO PRZECZYTAĆ

(****)



7 –5 2 1 –3 7 –8 13 ? 19

4

 A

B

C

?

8

1

5

D

E

Credit: ilustracje pochodzą z książki: „Wyzwanie dla umysłu. Łamigłówki i zagadki logiczne”/Wydawnictwo K.E. Liber

DL

I E T Y L KO





JAKA LICZBA POWINNA ZASTĄPIĆ ZNAK ZAPYTANIA?

Używasz tylko ułamka możliwości mózgu.

Podejmij wyzwanie i rozwiń swoje umiejętności.

Jeśli chcesz sprawdzić, czy poprawnie rozwiązałeś zadania, odpowiedzi znajdziesz na dole strony.

A DZ I ECI



•N

•

GIMNASTYKA DLA UMYSŁU

T Y L KO N IE

DL

A DZ I ECI

www.enterair.pl

ODPOWIEDZI:. 1. B (3216 : 42) – liczba lewa jest ośmiokrotnie większa od prawej. 2. Czar. 3. 30 – (lewa górna – prawa dolna) x (lewa dolna + prawa górna) = środkowa (11- 5) [6] x (1 + 4) [5] = 30. Pozostałe: (13 -7) [6] x (4 + 6) [10] = 60, (17 – 9) [8] x (3 + 2) [5] = 40, (9-8) [1] x (7 + 3) [10] = 10. 4. Burkliwy, mrukliwy – brakujące litery to U i L (burkliwy) oraz U i Y (mrukliwy). 5. -13 – pojawiają się tu naprzemiennie dwa ciągi oparte na zasadach odpowiednio (-5) + (+6): 7, 2, -3, -8, -13 oraz -5, 1, 7, 13, 19. 6. G – pozostałe po odwróceniu o różne kąty tworzą identyczne pary: A-F, B-C, D-E. 7. E - lewa i prawa strona figury zamieniają się miejscami. 8. A (0) – suma cyfr w dwóch pierwszych kolumnach jest równa sumie cyfr w kolejnych dwóch kolumnach. Ponadto pierwsza i trzecia kolumna mają tę samą wartość liczbową co kolumny druga i czwarta.

6

DZIEJE SIĘ www.enterair.pl

Virgin Voyages to rejsy stworzone dla dorosłych, którzy chcą odpoczywać w swobodnym i nowoczesnym stylu.

Na pokładzie nie ma dziecięcych animacji ani atmosfery kurortu. Jest za to klimat butikowego hotelu: dobra kuchnia, muzyka, wieczorna rozrywka, wygodne przestrzenie do relaksu i dużo wolności w planowaniu dnia.

Statki Virgin Voyages pływają po najpiękniejszych akwenach świata. Latem kuszą rejsy po Morzu Śródziemnym – z Barcelony, Aten czy Rzymu, w stronę Ibizy, francuskiego wybrzeża, włoskich portów i greckich wysp. Zimą naturalnym wyborem są Karaiby: turkusowa woda, plaże, i słońce wtedy, gdy w Europie brakuje lata. W ofercie pojawia się także Alaska – zupełnie inna odsłona podróży: lodowce, dzika przyroda, przestrzeń oraz spektakularne widoki oglądane z komfortowego statku.

Jednym z największych atutów Virgin Voyages jest przejrzysta formuła ceny rejsu. Zawarte jest w niej wyżywienie w ponad 20 restauracjach, w tym specjalistycznych, i w punktach gastronomicznych. Goście korzystają także z Wi-Fi, napojów podstawowych, zajęć fitness i rozrywki.

Dzięki temu łatwiej zaplanować wakacyjny budżet i cieszyć się rejsem bez doliczania kolejnych dodatków.

Na pokładzie czekają nowoczesne kabiny, bary, restauracje, spektakle, koncerty, imprezy i strefy wellness. Zamiast formalnej etykiety liczy się luz, dobra energia i możliwość spędzania czasu po swojemu: od spokojnego poranka na balkonie, po wieczorne spotkania przy drinku.

Virgin Voyages to dobry wybór dla par, grup znajomych i wszystkich, którzy szukają rejsu w dorosłej, nieformalnej atmosferze – z odrobiną luksusu, ale bez sztywnego dress code’u. Wystarczy wybrać kierunek, termin i kabinę, a reszta wakacyjnej oprawy czeka już na pokładzie.

REZERWACJA REJSÓW: TANIEREJSOWANIE.PL

WAKACYJNE KONCERTY W WERONIE WŁOCHY

Leżące nad rzeką Adygą, u podnóża Alp Weneckich, miasto swą sławę zawdzięcza Szekspirowi. Ten, choć nigdy Werony nie widział, zainspirowany pismami włoskich myślicieli i obrazami weneckich malarzy, umieścił w niej akcję tragedii „Romeo i Julia”.

Przez cały rok przyjeżdżają tu turyści z całego świata, aby stanąć na balkonie Julii i zrobić sobie na nim zdjęcie. Niektórzy dotykają jej posągu, a dokładnie prawej piersi, co ma przynosić szczęście w miłości. Nie mniejszą atrakcją w porze letniej jest festiwal operowy (trwa do połowy września). Odbywa się on w rzymskim amfiteatrze, nazywanym również Areną di Verona. Wybudowany w I wieku n.e. mógł pomieścić ponad 20 tysięcy ludzi, którzy przychodzili tutaj, by oglądać walki gladiatorów oraz walki z dzikimi zwierzętami. Próbę czasu przetrwały dwa piętra różowych arkad areny, zawierające 44 rzędy kamiennych siedzisk, oraz skrzydło murów zewnętrznych. Sto trzynaście lat temu, w 1913 roku dla uczczenia setnej rocznicy urodzin Giuseppe Verdiego, w amfiteatrze wystawiono „Aidę”. Od tamtej pory aż do dziś odbywają się tutaj koncerty, festiwale, gale, przedstawienia teatralne i opery.

Możemy posłuchać: „Carmen”, „Madame Butterfly” czy „Carmina Burana”. To wyjątkowe przeżycie, zwłaszcza gdy zapada zmierzch a niebo powoli staje się granatowe. Akustyka jest wspaniała bez względu na to, gdzie się siedzi.

WIĘCEJ INFORMACJI: HTTPS://WWW.ARENA.IT

Credit: 123rf/Picsel (4), mat. prasowe

S ŁY C H A Ć

N A

Ś W I E C I E ?

VIRGIN VOYAGES – REJSY TYLKO DLA DOROSŁYCH

C O

8

DZIEJE SIĘ www.enterair.pl

ZIELONY FESTIWAL

S ŁY C H A Ć

N A

Ś W I E C I E ?

OMAN, SALALAH

C O

10

O Salalah (Salali), stolicy prowincji Dhofar w Omanie, mówi się, że to kraina zieleni Bliskiego Wschodu. Nie bez powodu.

To właśnie tutaj od końca czerwca do września występuje khareef (czyt.: charif), letni monsun znad Morza Arabskiego. Ten efekt gry gór i wiatrów cieszy tubylców i przyciąga turystów z całego świata. Kiedy większość pustynnego Omanu oraz sąsiednie kraje są gorące i suche, w Salalah i Dhofar pojawia się orzeźwiający subtropikalny klimat. Delikatny deszcz, snujące się mgły i wilgoć sprawiają, że okoliczne góry i doliny pokrywają się bujną zielenią. Powstają lasy mgłowe, kwitną trawy, krzewy i kwiaty. Powietrze staje się chłodniejsze i rześkie. Aby uczcić ten intensywnie zielony czas, tak ważny w życiu regionu, i podkreślić związek człowieka z naturą, w Salalah w lipcu i sierpniu trwa festiwal, jed-

PILĘGNACJA NAWILŻAJĄCA Suchość skóry to powszechny problem dermatologiczny, który dotyka miliony ludzi na całym świecie. Pamiętaj, że czynniki takie jak warunki atmosferyczne czy złe nawyki pielęgnacyjne mogą intensyfikować skutki odwodnienia skóry.

Dermokosmetyki Dermedic Hydrain to produkty, które zawierają składniki mające na celu utrzymanie odpowiedniego poziomu nawodnienia skóry. Zostały opracowane w oparciu o badania naukowe i zawierają składniki aktywne, które znacząco wpływają na poprawę stanu skóry. Dzięki zawartości wody termalnej i kompleksu Aqualare® zawierającego m.in. aż 4 postacie kwasu hialuronowego Dermedic Hydrain to doskonałe wsparciedla dla utrzymania naturalnej bariery ochronnej mikrobiomu. Dogłębnie nawilżają, opóźniają proces starzenia, pomagają tkankom skórnym odzyskać sprężystość.

Pamiętaj, że odpowiednia rutyna pielęgnacyjna oparta o najlepsze składy dermokosmetyków pozwoli cieszyć się nawilżoną i zdrową skórą na dłużej.

WIĘCEJ PRODUKTÓW I INFORMACJI NA STRONIE WWW.DERMEDIC.PL

no z największych wydarzeń kulturalnych w Omanie. Odbywają się koncerty, występy teatralne i pokazy tradycyjnych tańców dhofarskich. W parku festiwalowym oraz na okolicznych ulicach pojawiają się kolorowe stoiska z lokalnymi produktami: rzemiosłem, przyprawami, kadzidłem i świeżymi owocami. Wiele z nich oferuje lokalną kuchnię.

WIĘCEJ INFORMACJI: HTTPS://EXPERIENCEOMAN.OM

PROMOCJA

MUZEUM WSI MAZOWIECKIEJ W SIERPCU Można tu zobaczyć odtworzoną mazowiecką wieś – nie tylko pojedyncze budynki, ale całe zagrody i wiejski krajobraz przedstawiony tak, aby oddawał klimat dawnego Mazowsza. Zwiedzając, przechodzi się między zabudowaniami wsi typu rzędówka (zagrody ustawione wzdłuż drogi), ogląda chałupy i wnętrza urządzone jak na przełomie XIX i XX wieku. Całość uzupełniają ogrody przydomowe oraz przydrożne krzyże i kapliczki. Oprócz zagród chłopskich znajdują się tutaj także obiekty związane z rzemiosłem i życiem społecznym wsi, m.in.: zagroda młynarska z wiatrakiem, karczma, kuźnia i chałupa kowala, drewniany kościół oraz XVIII-wieczny drewniany dwór.

SKANSEN W SIERPCU – ZESPÓŁ DWORSKI WRAZ Z PARKIEM KRAJOBRAZOWYM ORAZ ZREKONSTRUOWANYM BUDYNKIEM DWORU Z BOJANOWA Z XIX WIEKU.

OD SKANSENU DO ŚWIDERMAJERA

MAZOWIECKIE WERANDY, CZYLI ŚWIDERMAJER „Te wille, jak wójt podaje, są w stylu „świdermajer” – pisał w wierszu „Wycieczka do Świdra” Konstanty Ildefons Gałczyński. Zachwycony tutejszą architekturą, stworzył żartobliwe określenie, łącząc znany styl biedermeier z nazwą rzeki Świder. A Bolesław Prus dodawał: „Są to cacka, jakich Warszawa jeszcze nie widziała w tej ilości i rozmaitości. Każdy z nich bawi oko piękną formą, sztukaterią, rzeźbieniami, tapicerskimi ozdobami albo żywą barwą”. Świdermajery to lekkie,

Mazowsze wciąż kryje wyjątkową architekturę drewnianą, najlepiej widoczną w skansenach, choć nie tylko.

Na linii otwockiej bowiem jej ikoną pozostaje świdermajer — unikatowy styl letniskowych willi z werandami i misterną snycerką, które często służą jako plan filmowy. spółcześnie coraz więcej polskich wsi, również na Mazowszu, zmienia swój dawny charakter i przyjmuje wygląd przedmieść. Warto więc wybrać się do skansenu, aby zobaczyć, jak dawniej wyglądało polskie sioło. Parki etnograficzne to muzea na świeżym powietrzu, w których prezentowana jest tradycja i kultura ludowa danego obszaru. Pozwalają z bliska przyjrzeć się dawnej architekturze i przedmiotom, które niegdyś towarzyszyły ludziom na co dzień. Pokazują styl życia dawnej polskiej wsi mazowieckiej , który opisywali poeci i prozaicy oraz uwieczniali na swoich obrazach malarze, tacy jak Józef Chełmoński czy Wojciech Gerson. „Dom był zwykły, kmiecy — przedzielony na przestrzał sienią ogromną; szczytem wychodził na podwórze, a frontem na drogę” — pisał Władysław Reymont w „Chłopach”, których akcja toczy się w fikcyjnej wsi Lipce, dzisiejszych Lipcach Reymontowskich.

SKANSEN W SIERPCU – OTOCZONE WARZYWNYMI I KWIATOWYMI OGRÓDKAMI CZY PASIEKAMI CHAŁUPY ORAZ BIEGAJĄCE TU ZWIERZĘTA SPRAWIAJĄ WRAŻENIE WSI, KTÓRA WCIĄŻ TĘTNI ŻYCIEM.

PARKI ETNOGRAFICZNE Na Mazowszu działają dwa duże parki etnograficzne – w Sierpcu i w Radomiu, a także mniejsze skanseny: Muzeum-Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie, Park Kultury Ludowej i Ziemiańskiej Doliny Narwi, Bugu i Liwca w Kuligowie i skansen w Brańszczyku. Każdy z nich nie tylko prezentuje dawne wiejskie budownictwo, ale też organizuje wydarzenia cykliczne i plenerowe związane z tradycją ludową i życiem wsi, np. jarmarki świąteczne, Niedzielę Palmową, Święto Chleba czy Festiwal Ziemniaka. Informacje na ich temat znajdują się na stronach internetowych skansenów.

W MUZEUM WSI RADOMSKIEJ ZNAJDUJE SIĘ ZESPÓŁ KILKU WIATRAKÓW. NA ZDJĘCIU MŁYN WIETRZNY Z WIERZBICY JEST TYPOWYM DLA REGIONU TRZYPOZIOMOWYM KOŹLAKIEM.

AUTOR: Archiwum UMWM (K. Naperty-Nasiłowska

W

NA TERENIE SKANSENU W SIERPCU ZNAJDUJE SIĘ ZAGRODA Z CZERMNA Z 1900 ROKU. JEJ WNĘTRZE SKŁADA SIĘZ DWÓCH IZB, SIENI I KOMORY, A WYPOSAŻENIE STANOWIĄ AUTENTYCZNE MEBLE I PRZEDMIOTY CODZIENNEGO UŻYTKU.

WILLA LETNISKOWA W STYLU ŚWIDERMAJER – CHARAKTERYSTYCZNA DREWNIANA ARCHITEKTURA OTWOCKA.

drewniane budynki stojące pośród sosnowych lasów na tzw. linii otwockiej.

Do dziś są wizytówką kilku podwarszawskich miejscowości. Nie byłoby jednak tej pięknej architektury drewnianej, gdyby nie Michał Elwiro Andriolli, wybitny rysownik i ilustrator, m.in. Mickiewiczowskiego „Pana Tadeusza”, który po obu stronach Świdra wybudował dla siebie dworek i kilkanaście willi z myślą o wynajmie dla letników. Zbudowano je z drewna sosnowego, z dwuspadowymi dachami, wykuszami, werandami, okiennicami i bogatymi zdobieniami.

Na otoczonych ażurowymi balustradami werandach można było spędzać całe dnie, leżakując i wdychając świeże powietrze z sosnowych lasów. Styl zapoczątkowany przez Andriollego, czerpiący ze szwajcarskich domów, alpejskich schronisk i rosyjskich dacz z elementami regionalnymi, stworzył unikatową architekturę, niespotykaną w innych polskich letniskach. Największy rozkwit budownictwa w stylu świdermajeru nastąpił na przełomie XIX i XX wieku oraz w okresie międzywojennym. Budowano w nim nie tylko domy letniskowe, ale także pensjonaty, sanatoria, domy mieszkalne, szkoły oraz szpitale. Z roku na rok, niestety, charakterystycznych budynków ubywa. Dlatego warto wybrać się do Otwocka i okolicznych miejscowości leżących na trasie linii otwockiej (Anina, Międzylesia, Radości, Miedzeszyna, Falenicy, Michalina, Józefowa, Świdra, żeby zobaczyć niepowtarzalne świdermajery – przepiękne domy, wille i pensjonaty. Najwięcej znajdziemy ich w Otwocku przy ulicach m.in. Kościuszki, Reymonta, Kruczkowskiego, Kościelnej, Warszawskiej i Wierzbowej oraz Zacisznej. W zwiedzaniu pomóc może szlak Willi Otwockich opisany na stronie miasta „Otwock – miasto z dobrym klimatem”.

WIĘCEJ INSPIRACJI NA KRÓTKIE WYPRAWY ZNAJDZIECIE NA STRONIE HTTPS://MAZOWSZE.TRAVEL/

Materiał opracowano na zamówienie Samorządu Województwa Mazowieckiego

MUZEUM WSI RADOMSKIEJ Położone jest nad potokiem Kosówką w Dolinie Mlecznej i prezentuje architekturę ludową regionu radomskiego (leżącego na pograniczu Mazowsza i Małopolski). Zgromadzono tu ok. 60 obiektów, wśród nich m.in.: XIX-wieczne wiatraki, młyn wodny, dwory szlacheckie oraz tradycyjne chłopskie chaty i stodoły. Wystrój wnętrz i otoczenie zabytkowych budynków zmienia się wraz z rytmem świąt kościelnych, prac polowych oraz pór roku. Najstarszym z zabytków jest drewniany kościół pw. św. Doroty z Wolanowa (z 1749 roku) z cenną iluzjonistyczną polichromią. Oprócz budynków w muzeum znajdują się oryginalne naczynia, przedmioty codziennego użytku, a także zwierzęta gospodarcze, m.in. owce, kozy itp. Na terenie skansenu przygotowano również ścieżkę przyrodniczą, która biegnie pomostami ponad mokradłami.

KURS NA SYCYLIĘ www.enterair.pl

KURS NA SYCYLIĘ www.enterair.pl

15

0

ŚWIĄTYNIA ZGODY w Dolinie Świątyń uznawana jest za jedną z najlepiej zachowanych budowli antycznych na świecie.

Po lewej: Schody Tureckie. Legenda głosi, że kiedyś stanowiły punkt obserwacyjny dla piratów napadających na wyspę.

Poniżej: widok od strony morza na Ortygię.

YPRA

AW

W

YPRA

AW

AW

W

A W

W

YPRA

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU/ ENTERAIR

W

YPRA

14

SYCYLIA BEZ POŚPIECHU ZAKOCHAJ SIĘ I WRÓĆ Urszula Zubczyńska

Są miejsca, które zachwycają od pierwszego spojrzenia. Taka właśnie jest Sycylia – największa wyspa Morza Śródziemnego. I nie da się jej tak po prostu „zaliczyć” podczas krótkiego pobytu, choć i taki może być wstępem do wielkiej sycylijskiej przygody. Trzeba dać jej czas, pozwolić się uwieść zapachowi cytrusów, szumowi morza i historii zapisanej w kamieniach starożytnych świątyń. Kto raz tu przyjedzie, zwykle wraca.

d tysięcy lat wyspa znajduje się na styku kultur, cywilizacji i szlaków handlowych. Przez wieki rządzili nią Fenicjanie, Grecy, Rzymianie, Arabowie, Normanowie, Hiszpanie i Burbonowie. Każdy z tych narodów pozostawił po sobie ślady widoczne do dziś w architekturze, kuchni, języku i obyczajach mieszkańców. To właśnie ta niezwykła mieszanka sprawiła, że Sycylia stała się jednym z najbardziej fascynujących miejsc Europy.

Lato jest tu gorące i słoneczne. W lipcu i sierpniu temperatury często przekraczają 30°C, a w głębi wyspy zdarzają się nawet upały sięgające 40°C. Najlepszym okresem na zwiedzanie są maj, czerwiec, wrzesień i październik. Morze jest wtedy nadal ciepłe, krajobrazy pełne kolorów, a zabytki i plaże znacznie mniej zatłoczone.

Sycylia daje turystom niezwykły wybór między zabytkowymi miastami pełnymi pałaców, katedr i śladów dawnych cywilizacji a urokliwymi plażami i cudami natury: wulkanami, klifami i rezerwatami przyrody.

W STRONĘ SYRAKUZ Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc Sycylii są Schody Tureckie, czyli Scala dei Turchi. Ten niezwykły biały klif położony niedaleko Agrigento wygląda jak gigantyczna marmurowa rzeźba stworzona przez naturę. Powstał z jasnej skały marglowej, którą przez tysiące lat modelowały wiatr i fale. Nazwa miejsca nawiązuje do czasów, gdy na wyspę napadali piraci, określani przez mieszkańców mianem Turków. Dziś Schody Tureckie należą do najczęściej fotografowanych miejsc na Sycylii. Śnieżnobiała skała kontrastuje z błękitem morza, tworząc krajobraz niemal nierealny. Podążając na wschód wyspy, docieramy do Syrakuz – jednego z najważniejszych miast starożytnego świata. To tutaj żył i pracował Archimedes, jeden z najwybitniejszych uczonych w historii. Syrakuzy przez wiele stuleci rywalizowały z Atenami o dominację w świecie greckim. Dziś zachwycają zarówno zabytkami, jak i niezwykłą atmosferą.

Największym skarbem miasta jest Ortygia – niewielka wyspa połączona z lądem mostami. To właśnie tutaj bije serce dawnych Syrakuz. Wąskie uliczki prowadzą między kamiennymi pałacami, małymi placami i eleganckimi kawiarniami. Szczególną uwagę przyciąga Piazza Duomo, uznawana za jeden z najpiękniejszych placów Włoch. Stoi przy nim imponująca katedra zbudowana na fundamentach greckiej świątyni Ateny.

Do dziś we wnętrzu można zobaczyć oryginalne kolumny liczące ponad dwa tysiące lat. Warto odwiedzić także Źródło Aretuzy, związane z grecką mitologią, oraz spacerować promenadą biegnącą wzdłuż morza.

16

KURS NA SYCYLIĘ www.enterair.pl

Poza Ortygią koniecznie trzeba zobaczyć Park Archeologiczny Neapolis.

Znajduje się tam monumentalny grecki teatr, rzymski amfiteatr oraz słynne Ucho Dionizosa – ogromna jaskinia o wyjątkowej akustyce. Historia wyspy najlepiej widoczna jest w licznych artefaktach odkrywanych przez archeologów. Greckie kolumny, mozaiki, rzeźby i ceramika przypominają o czasach, gdy Sycylia była jednym z najważniejszych centrów świata śródziemnomorskiego. Nigdzie jednak dziedzictwo starożytnej Grecji nie prezentuje się tak spektakularnie jak w Dolinie Świątyń w Agrigento. Należy ona do najważniejszych stanowisk archeologicznych Europy i znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zachował się tu jeden z najlepiej utrzymanych zespołów świątyń greckich poza samą Grecją, z najbardziej imponującą Świątynią Zgody. Spacer między monumentalnymi kolumnami pozwala wyobrazić sobie potęgę starożytnego miasta Akragas, które w V wieku p.n.e. należało do najbogatszych ośrodków Morza Śródziemnego.

CERAMIKA RĘCZNIE MALOWANA Sycylia słynie nie tylko z zabytków, ale także z wyjątkowego rzemiosła. Symbolem wyspy od wieków pozostaje ręcznie malowana ceramika. Kolorowe talerze, wazony, kafle i charakterystyczne ceramiczne głowy zdobią domy, restauracje i place niemal w każdym regionie. Wzory inspirowane są naturą, historią i kulturą wyspy. Dominują intensywne kolory: żółcie cytryn, błękity morza, zielenie oliwek i czerwień wulkanicznej ziemi. Najważniejszym ośrodkiem tej tradycji jest Caltagirone. Miasto położone w centralnej części wyspy od stuleci słynie z produkcji ceramiki. Najbardziej rozpoznawalnym miejscem w Caltagirone są monumentalne Schody Santa Maria del Monte, liczące 142 stopnie.

Każdy z nich ozdobiony jest ręcznie wykonanymi płytkami ceramicznymi przedstawiającymi motywy z różnych epok historycznych. Spacer po mieście przypomina wizytę w ogromnej galerii sztuki pod gołym niebem. Warto od-

CYTRUSY ROSNĄ TU WSZĘDZIE i są wizytówką wyspy.

Powyżej: słynne schody w Caltagirone ozdobione ręcznie malowanymi płytkami ceramicznymi.

Obok: majestatyczny wulkan Etna o wysokości 3357 m n.p.m.

Na dole: starożytny grecki teatr w Taorminie i jedna z najpiękniejszych plaż – Isola Bella.

OBSERWUJ NAS NA INSTAGRAMIE/ FLYENTERAIR

wiedzić liczne warsztaty, w których można obserwować pracę rzemieślników oraz poznać sekrety ich kunsztu. Nad całą wyspą góruje jednak inny symbol Sycylii – Etna. Jest to najwyższy i najbardziej aktywny wulkan Europy. Jego historia liczy setki tysięcy lat, a kolejne erupcje nieustannie zmieniają krajobraz okolicy. Mieszkańcy od wieków żyją w cieniu wulkanu, jednocześnie obawiając się jego siły i korzystając z żyznych gleb powstałych dzięki lawie. Dostęp do najwyższych partii Etny bywa okresowo ograniczany w zależności od aktywności sejsmicznej. Wiele osób wybiera wjazd kolejką linową i dalszą podróż specjalnymi pojazdami terenowymi lub z przewodnikiem. Widoki wynagradzają jednak każdy wysiłek. Czarna zastygła lawa, kratery, dymiące szczeliny i panoramy sięgające Morza Jońskiego tworzą krajobraz przypominający powierzchnię innej planety. U stóp wulkanu znajduje się jedno z najbardziej eleganckich miast Sycylii – Taormina. Położona na wzgórzu miejscowość od XIX wieku przyciąga artystów, pisarzy i podróż-

18

KURS NA SYCYLIĘ www.enterair.pl

ników z całego świata. Jej największą atrakcją jest starożytny teatr grecki, z którego rozciąga się jeden z najpiękniejszych widoków na wyspie: błękitne morze, zielone wzgórza i majestatyczna Etna w tle. Taormina zachwyca atmosferą. Spacer główną ulicą Corso Umberto prowadzi obok butików, kawiarni i zabytkowych budynków. Miasto pełne jest kwiatów, tarasów widokowych i romantycznych zaułków. W okolicy znajdują się także jedne z najpiękniejszych plaż Sycylii. Najsłynniejsza z nich to Isola Bella – niewielka wyspa połączona z lądem wąskim pasem piasku. Krystalicznie czysta woda przyciąga miłośników kąpieli i nurkowania.

NIE TYLKO STOLICA Żadna podróż po Sycylii nie byłaby kompletna bez wizyty w Palermo.

Stolica regionu jest fascynującym chaosem, w którym spotykają się wpływy arabskie, normańskie, hiszpańskie i włoskie. Historia miasta sięga ponad dwóch i pół tysiąca lat. Najważniejszym zabytkiem jest zbudowana w roku 1185 monumentalna Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, będąca niezwykłym połączeniem różnych stylów architektonicznych.

Warto odwiedzić również Pałac Normanów i Kaplicę Palatyńską, słynącą z zachwycających bizantyjskich mozaik. Palermo od wie-

KATEDRA W PALERMO w 2015 r. została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Obok: port w Palermo jest sercem gospodarczym stolicy. Cumują tu jachty, promy łączące Sycylię z kontynentalnymi Włochami, statki handlowe oraz imponujące wycieczkowce. Poniżej: urokliwe Cefalù z jego kamiennymi, wąskimi uliczkami i zabytkami jest jednym z ciekawszych miasteczek na Sycylii.

OBSERWUJ NAS NA INSTAGRAMIE/ FLYENTERAIR

ków żyje dzięki morzu. Tutejszy port należy do najważniejszych i największych portów Morza Śródziemnego. Już w czasach Fenicjan naturalna zatoka stanowiła bezpieczne schronienie dla statków handlowych, a później przyczyniła się do rozwoju miasta jako jednego z najważniejszych ośrodków handlu między Europą, Afryką i Bliskim Wschodem. Specyfiką Palermo są także targowiska i uliczna gastronomia. Na targach Ballarò czy Vucciria można poczuć prawdziwy rytm miasta, pełen kolorów, zapachów i gwaru. Sycylia to jednak nie tylko wielkie miasta. Prawdziwy urok wyspy często kryje się w mniejszych miejscowościach. Jedną z nich jest Cefalù, malowniczo położone nad Morzem Tyrreńskim. Kamienne uliczki, piękna normańska katedra i szeroka plaża tworzą atmosferę idealnego śródziemnomorskiego miasteczka.

Wieczorem mieszkańcy i turyści spotykają się na promenadzie, by obserwować zachód słońca nad morzem. Innym wyjątkowym miejscem jest Savoca. To właśnie tutaj kręcono część scen kultowego filmu Francisa Forda Coppoli „Ojciec chrzestny”. W słynnym Bar Vitelli Michael Corleone prosił o rękę Apollonię, a wąskie

KURS NA SYCYLIĘ www.enterair.pl

FILMOWE SCENERIE Miłośnicy przyrody znajdą na Sycylii równie wiele powodów do zachwytu, co pasjonaci historii i architektury. Jednym z najpiękniejszych miejsc jest rezerwat Zingaro, położony na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy. To pierwszy obszar chroniony utworzony na Sycylii i zarazem jeden z jej największych przyrodniczych skarbów. Kilkukilometrowe szlaki prowadzą wzdłuż spektakularnego wybrzeża, między wapiennymi klifami opadającymi do morza i ukrytymi zatoczkami o turkusowej wodzie. Każdy kolejny zakręt ścieżki odsłania nowe widoki, które zachęcają, aby zatrzymać się na chwilę i po prostu chłonąć piękno otaczającej przyrody. Niedaleko znajduje się Grotta Mangiapane – niezwykła jaskinia o wysokości kilku-

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU/ ENTERAIR

dziesięciu metrów, zamieszkana przez ludzi w czasach prehistorycznych. W jej wnętrzu odtworzono tradycyjną sycylijską osadę z domami, warsztatami i zabudowaniami gospodarczymi.

Spacer po tym miejscu przypomina podróż w czasie, pozwalając wyobrazić sobie codzienne życie mieszkańców wyspy sprzed wielu pokoleń.

Kilka kilometrów dalej leży Scopello – niewielka miejscowość, która zachwyca spokojem i niezwykłym położeniem. Jej symbolem są wysokie skały wyrastające z morza niczym kamienne strażnice. Turkusowa woda, dawna tonnara, czyli historyczna przetwórnia tuńczyka, oraz malownicze zatoczki sprawiają, że jest to jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc na Sycylii.

Na drugim krańcu wyspy natura stworzyła zupełnie inny cud – Wąwóz Alcantara. Rzeka przez tysiące lat przecinała zastygłe bazaltowe skały pochodzące z erupcji Etny, tworząc niezwykłe formacje skalne o geometrycznych kształtach.

Wysokie, ciemne ściany wąwozu kontrastują z chłodną, krystalicznie czystą wodą. A przecież to tylko niewielka część przyrodniczych, i nie tylko, skarbów wyspy. Być może właśnie dlatego tak wielu turystów opuszcza ją z przekonaniem, że pewnego dnia trzeba będzie tu wrócić – nie po to, by powtórzyć tę samą podróż, lecz by rozpocząć zupełnie nową. 

Każda Królowa zasługuje na podwójne wsparcie przy uczuciu ciężkich nóg!* Poczuj różnicę dzięki dwóm kierunkom wsparcia.

Fruitflow/ WSTC II wspiera prawidłowy przepływ krwi.

Ruszczyk i witamina C wzmacniają i uelastyczniają naczynia krwionośne*. Formułę uzupełnia hesperydyna – składnik pochodzenia roślinnego.

ZAAX® Cyclo – Flow polecany jest osobom dorosłym odczuwającym ciężkość i zmęczenie nóg oraz osobom, które prowadzą siedzący lub stojący tryb pracy i życia.

Suplement diety nie może być stosowany jako substytut (zamiennik) zróżnicowanej diety.

Ważne jest prowadzenie zdrowego trybu życia i zrównoważonego sposobu żywienia.

SUPLEMENT DIETY

uliczki miasteczka do dziś wyglądają niemal tak samo jak pół wieku temu.

Film powstawał również w innych sycylijskich miejscowościach, jednak to właśnie Savoca najlepiej zachowała atmosferę znaną z ekranizacji dzieła Mario Puzo.

SŁYNNA GROTTA MANGIAPANE była zamieszkana już w czasach prehistorycznych, o czym świadczą malowidła naskalne i liczne artefakty znalezione przez archeologów. Po lewej: Wąwóz Alcantara, jeden z sycylijskich cudów natury. Powyżej: miasteczko Savoca.

Na dole: Scopello, gdzie również kręcono wiele scen do znanych filmów, m.in. „Ocean’s Twelve” czy „Indiana Jones i artefakt przeznaczenia”.

Credit: 123rf/ Picsel (14), Alicja Daszkiewicz (2)

20

*Ekstrakt z ruszczyka kolczastego wspomaga krążenie żylne oraz przynosi ulgę i uczucie lekkości nóg.

Witamina C przyczynia się do produkcji kolagenu, co zapewnia prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych.

Fruitflow®/WSTC II pomaga utrzymać prawidłową agregację płytek krwi, co sprzyja prawidłowemu krążeniu krwi.

Korzystny efekt występuje przy codziennym spożyciu 150 mg Fruitflow®/WSTC II wraz z 250 ml wody.

Dystrybutor: Reig Jofre ul. Ostródzka 74N, 03-289 Warszawa

Wyrusz w podróż z uczuciem lekkości!

KUP NA ALLEGRO

W i ę c e j i n fo r m a c j i : www.zaax.com.pl ZAAX/12/06/26

DOOKOŁA ŚWIATA www.enterair.pl

MIASTO

IASTO

TOMIAS AS

 TO

M

BODRUM W BLASKU SŁOŃCA I W CIENIU STAROŻYTNYCH MURÓW

ASTOMI MI

24

Od antycznych ruin Mauzoleum i majestatycznego zamku św. Piotra, przez klimatyczne mariny i targi pachnące przyprawami, po ukryte zatoczki idealne do żeglowania – Bodrum uwodzi nie tylko atrakcjami, lecz przede wszystkim atmosferą beztroskiego lata nad Morzem Egejskim, które zdaje się tu trwać dłużej niż gdziekolwiek indziej.

Alicja Daszkiewicz

Z

anim na mapach pojawiło się Bodrum, był Halikarnas. Założony przez greckich kolonistów, stał się jednym z najważniejszych miast portowych antycznego świata. Znaleziska archeologiczne z różnych okresów pokazują, że Bodrum i jego okolice mają siedmiotysięczną historię i noszą ślady wielu kultur – od starożytności po współczesność – m.in. Persów, Dorów, Greków, Rzymian, Bizantyjczyków i Osmanów. Właśnie stąd pochodził Herodot, którego naukowcy określają mianem „ojca historii”, chociaż nie brakuje sceptyków nazywających go „ojcem kłamstw”, ponieważ niektóre wydarzenia przekazywał ze słyszenia i nie zawsze są zgodne z prawdą. Tak czy inaczej, opisał rządy Artemizji I, królowej Halikarnasu, która jako jedyna kobieta wśród dowódców floty osobiście dowodziła okrętami podczas bitew pod Artemizjonem i Salaminą. Do dziś pozostaje jedną z najbardziej fascynujących postaci starożytnego świata – jest dowodem na to, że odwaga, inteligencja i polityczna przenikliwość nigdy nie były wyłączną domeną mężczyzn.

GIGANTYCZNE MAUZOLEUM Najbardziej legendarnym zabytkiem Halikarnasu było Mauzoleum zbudowane w IV wieku p.n.e., które uważano za jeden z Siedmiu Cudów Starożytnego Świata. „Nie Rodos z kolosem, nie Babilon z murami, nie piramidy Egiptu – lecz grobowiec króla Mauzolosa wznosi się ponad wszystko” – mówi jeden z epigramów ze starożytnej „Antologii Greckiej”. Gigantyczny grobowiec z białego marmuru, łączący greckie kolumny z egipskim piramidalnym dachem, zwieńczonym rydwanem, zachwycał bogactwem rzeźb oraz monumentalnymi proporcjami. Po śmierci Mauzolosa (od jego imienia właśnie pochodzi słowo „mauzoleum”,

ANTYCZNY TEATR – nadal odbywają się w nim różne wydarzenia kulturalne. Na zdjęciu głównym: średniowieczny Zamek Świętego Piotra i marina z tradycyjnymi tureckimi łodziami.

Na dole: jedna z wielu kafejek nad morzem i piaszczysta plaża w stylu tropikalnym w zatoce Gümbet.

oznaczające okazały grobowiec) budowę kontynuowała jego siostra i zarazem żona, królowa Artemizja II. Legenda głosi, że z rozpaczy i tęsknoty za nim codziennie spożywała napój wymieszany z jego prochami. Mauzoleum przetrwało stulecia – do XIV wieku – kiedy to jego znaczną część zniszczyło trzęsienie ziemi. Sto lat później kamienie, kolumny i płaskorzeźby z grobowca wykorzystano do budowy i umocnienia Zamku św. Piotra (Petronium), który służył jako twierdza i schronienie dla wszystkich chrześcijan w Azji Mniejszej. Tę imponującą fortecę na skalistym cyplu nad portem wzniósł zakon joannitów w latach 1406–1522. Obecnie mieści się tu Muzeum Archeologii Podwodnej, uznawane za jedno z ciekawszych na świecie.

Zachowane ruiny Mauzoleum można zwiedzać, podziwiając nieliczne rzeźbione reliefy (część płaskorzeźb i posągów wywieziono do Muzeum Brytyjskiego). Niedaleko, na zboczu wzgórza Göktepe, skąd rozciąga się widok na zatokę, marinę i zamek, znajduje się antyczny teatr, pamiętający czasy Mauzolosa i mogący pomieścić 13 tysięcy widzów. Do dziś odbywają się tu koncerty i przedstawienia, podtrzymujące antyczną tradycję rozrywki pod gołym niebem.

SŁOŃCE I ENERGIA Współcześnie Bodrum to Saint-Tropez Turcji. Niskie domy z płaskimi dachami, bielone, z niebieskimi okiennicami i drzwiami, schodzą kaskadami ze wzgórz ku

DOOKOŁA ŚWIATA www.enterair.pl

morzu. Otaczają je kamienne murki i dziedzińce, nad którymi wznoszą się różowe bugenwillie i pnącza.

W wielu miejscach można zobaczyć nazar – niebieski amulet, który – według tradycji – ma chronić przed złym okiem, zazdrością i pechem. Wisi przy wejściach do domów i sklepów, zdobi łodzie w porcie i jest popularnym motywem biżuterii oraz pamiątek. W historycznym centrum miasta, tuż koło zamku, znajduje się marina, gdzie obok gulet – tradycyjnych tureckich łodzi – cumują luksusowe jachty. To idealne miejsce na spacer o zachodzie słońca, z migoczącymi światłami odbijającymi się w wodzie. Z portu można wyruszyć w rejs tradycyjnymi drewnianymi łodziami wzdłuż Riwiery Tureckiej. Warto odwiedzić Gümüşlük, gdzie w kafejce na brzegu trzeba koniecznie spróbować owoców morza i zobaczyć starożytne ruiny częściowo zanurzone w morzu. Można też popłynąć promem na pobliski grecki Kos i spędzić czas na kąpielach w naturalnych gorących źródłach Therma. Aby poczuć tradycyjny smak Bodrum, najlepiej wybrać się na bazar.

Ten kolorowy targ oferuje wszystko – od ręcznie robionej ceramiki i wyrobów miedzianych po amulety ze złym okiem, kolorowe tkaniny i aromatyczne przyprawy. To również doskonałe miejsce, by spróbować tureckich przysmaków, takich jak baklawa, suszone figi czy świeżo wyciskany sok z granatów. Miejscowa

NAZAR – popularny szklany amulet w kształcie niebieskiego oka, który ma chronić przed złym spojrzeniem. Obok: typowy biały dom z niebieskimi akcentami. Na dole: XVIII-wieczny wiatrak na wzgórzu, skąd rozciąga się doskonały widok na Zatokę Bodrum i Gümbet oraz na wyspę Kos. Poniżej: tradycyjna turecka łódź – guleta. W kółku: basen w hamamie.

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU/ ENTERAIR

kuchnia to hymn na cześć prostoty: świeże ryby grillowane z odrobiną oliwy, mezze z jogurtem i ziołami, dojrzewające w słońcu pomidory oraz chłodne białe wino z lokalnych winnic. A kolacje przy szumiącym morzu trwają długo... Po zmroku bowiem Bodrum zaczyna tętnić życiem. Kluby plażowe rozkręcają atmosferę, oferując koktajle, muzykę i tańce pod gwiazdami. A kręta, wąska, słynna Bar Street (Tekilacılar Sokağı) w centrum miasta w pełni zasługuje na swoją nazwę. Pełno tu barów, kameralnych lokali i przytulnych miejsc z muzyką na żywo.

RELAKS W HAMAMIE Aby naprawdę zrelaksować się po turecku, trzeba koniecznie odwiedzić hamam. To tradycyjna łaźnia wywodząca się z czasów rzymsko-bizantyjskich. Dawniej, w czasach Imperium Osmańskiego, była ona nie tylko miejscem, w którym dbano o higienę, ale także ważnym centrum życia towarzyskiego, gdzie omawiano interesy i spędzano czas z przyjaciółmi. Hamam to rytuał oczyszczania ciała i relaksu, który łączy kąpiel parową, peeling rękawicą kese oraz mycie pianą z naturalnego mydła. Najpierw ciało rozgrzewa się w ciepłym, marmurowym pomieszczeniu, potem wykonywany jest dokładny peeling i masaż pianą, a na koniec następują spłukanie i odpoczynek. To wszystko odbywa się w wyjątkowym wnętrzu, w którym kopuły z witrażami, przez które przenika delikatne światło, tworzą atmosferę intymności i spokoju. Marmurowe ławy i kolorowe mozaiki nie tylko zdobią przestrzeń. Utrzymują również odpowiednią temperaturę i zapewniają doskonałą akustykę, sprzyjającą odpoczynkowi.

Hamam to wyjątkowa podróż w głąb relaksu – ciało jest odświeżone, a umysł wyciszony, gotowy na nowe doznania, nie tylko w Bodrum. 

Credit: 123rf/Picsel

26

28

DOOKOŁA ŚWIATA www.enterair.pl

ale równie dobrze smakuje samodzielnie jako wyborna przekąska.

A KUCH

NI

A KUCH

NI

KUCH NI

A NI

ESPETADA – MIĘSO NA LAUROWEJ GAŁĄZCE Kolejnym klasykiem jest espetada. To duże kawałki wołowiny marynowane w soli, czosnku i liściach laurowych, a następnie nadziewane na długie szpikulce wykonane z gałęzi wawrzynu.

Mięso piecze się nad ogniem, dzięki czemu nabiera wyrazistego aromatu. W tradycyjnych restauracjach szpady zawiesza się pionowo przy stole, pozwalając gościom samodzielnie odkrawać kolejne kawałki. Danie zwykle podawane jest z bolo do caco, frytkami kukurydzianymi i sałatką.

A KUCH

CZEGO WARTO SPRÓBOWAĆ NA MADERZE ?

Maria Grzywacz

Soczyste owoce dojrzewające na wulkanicznych zboczach, ryby wyławiane z głębin Atlantyku, aromat czosnku i świeżych ziół – kuchnia Madery jest tak różnorodna jak jej krajobrazy. Podczas podróży po „wyspie wiecznej wiosny” warto poznawać ją nie tylko przez pryzmat widoków, ale także smaków.

Credit: 123rf/Picsel (2), Urszula Zubczyńska (4)

M

adera, należąca do Portugalii, przez stulecia rozwijała własną tradycję kulinarną, opartą na tym, co dawały ocean, żyzne wulkaniczne gleby i łagodny klimat. Lokalne potrawy łączą portugalskie korzenie z wpływami zamorskich szlaków handlowych. W kuchni wyspy często wykorzystuje się świeże ryby i owoce morza, wołowinę, wieprzowinę, czosnek, cebulę, oliwę, liście laurowe oraz aromatyczne zioła, takie jak oregano czy kolendra.

Szczególne miejsce zajmują egzotyczne owoce. Na targach królują marakuje, mango, papaje, ananasy, banany, gujawy i czerymoje. W kuchni Madery nie brakuje także batatów, kasztanów jadalnych i trzciny cukrowej, z której produkuje się rum, wykorzystywany do przygotowania tradycyjnych trunków.

EGZOTYCZNE OWOCE – dzięki subtropikalnemu klimatowi dojrzewają tu niemal przez cały rok, trafiając do deserów, soków i lokalnych alkoholi. Poniżej: espada jest rybą o delikatnym, białym mięsie i stanowi podstawę tradycyjnego maderskiego obiadu.

ESPADA – RYBA Z OCEANICZNYCH GŁĘBIN Choć Madera kojarzy się głównie z rybami i grillowanym mięsem, mieszkańcy chętnie sięgają po sycące zupy. Najbardziej popularna jest sopa de tomate e cebola – zupa pomidorowo-cebulowa podawana często z jajkiem w koszulce. Spotkać można także caldo verde, znaną w całej Portugalii zupę z ziemniaków i kapusty galicyjskiej.

W górskich regionach wyspy przygotowuje się również krem z kasztanów. Delikatna, lekko słodkawa zupa kasztanowa doskonale oddaje charakter lokalnych produktów i szczególnie dobrze smakuje w chłodniejsze dni. Jednym z najbardziej charakte-

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU/ ENTERAIR

rystycznych symboli maderskiej kuchni jest espada, czyli pałasz czarny. Ta niezwykła ryba ma wydłużone, niemal wężowate ciało, srebrzystoczarną skórę i duże oczy przystosowane do życia w ciemnościach. Poławiana jest na głębokościach od kilkuset do nawet ponad tysiąca metrów u wybrzeży Madery. Przez wieki była podstawą wyżywienia rybaków, a dziś stanowi kulinarną wizytówkę wyspy.

Najbardziej znane danie to filet z espady podawany z smażonym bananem i sosem z marakui. Z ryby przygotowuje się także potrawy pieczone, grillowane oraz zupy. Najłatwiej spróbować jej w restauracjach w Funchal, szczególnie w pobliżu portu i targu Mercado dos Lavradores, gdzie można również kupić świeże okazy.

BOLO DO CACO – CHLEB Z KAMIENIA Nie ma maderskiego posiłku bez bolo do caco. Ten charakterystyczny płaski chleb wypieka się z dodatkiem batatów, które nadają mu miękkość i delikatnie słodki smak.

Tradycyjnie pieczony jest na rozgrzanej kamiennej płycie zwanej caco, od której pochodzi jego nazwa. Podaje się go najczęściej jeszcze ciepłego, posmarowanego masłem czosnkowym z pietruszką. Stanowi dodatek do dań mięsnych i rybnych,

SMAKI ATLANTYKU Położenie pośrodku oceanu sprawia, że owoce morza zajmują ważne miejsce w lokalnym menu. Popularne są grillowane krewetki, kalmary, małże oraz lapas – przyrządzane na gorącej płycie morskie ślimaki, skrapiane masłem, czosnkiem i cytryną.

Warto spróbować także dań z ośmiornicy. Polvo à madeirense, czyli ośmiornica duszona z cebulą, winem i przyprawami, zachwyca delikatnością mięsa

i bogactwem smaku. Często trafia również do sałatek lub jest grillowana i podawana z ziemniakami.

BOLO DO CACO, czyli pyszny maderski chleb, podawany praktycznie do każdego posiłku.

Dalej: pastel de nata z kremem ze słodkiej śmietanki to wyśmienity dodatek do kawy.

Dalej: grillowana ośmiornica z warzywami.

SŁODKIE ZAKOŃCZENIE Wśród deserów dużą popularnością cieszy się pudding z marakui. Łączy kremową konsystencję z orzeźwiającą kwasowością owoców, które na Maderze osiągają wyjątkową jakość. Miłośnicy portugalskich słodkości nie mogą pominąć pastel de nata. Choć jego korzenie sięgają lizbońskiej dzielnicy Belém, na Maderze spotkać można lokalne wersje tego wypieku. Kruche ciasto francuskie wypełnia aksamitny krem jajeczny, często podawany jeszcze ciepły i oprószony cynamonem. To idealny dodatek do kawy podczas spaceru po Funchal.

Na koniec warto sięgnąć po ponchę – tradycyjny maderski drink przygotowywany z rumu z trzciny cukrowej, miodu i świeżo wyciskanego soku cytrusowego.

Napój ten od wieków towarzyszy mieszkańcom wyspy podczas spotkań i świąt.

Maderska kuchnia nie epatuje skomplikowaniem. Jej siła tkwi w świeżości składników, prostocie receptur i szacunku dla lokalnych tradycji.  REKLAMA

MAGICZNE MIEJSCE www.enterair.pl

OBSERWUJ NAS NA INSTAGRAMIE/ FLYENTERAIR

WYSPA CZY PÓŁWYSEP? Prasonisi to maleńka osada, nawet nie wioska, położona na południowym krańcu wyspy Rodos, z dala od zgiełku i tłumów turystów, na ile jest to tutaj możliwe.

W sezonie, od maja do października, działa tutaj kilka tawern, małe pensjonaty i wypożyczalnie sprzętu. Nic ponadto. W zależności od pory roku Prasonisi staje

YPRA

W

AW YPRA

edług jednej z rodyjskich legend Morze Egejskie i Śródziemne były kiedyś dwoma braćmi – duchami wody – którzy rywalizowali o względy Posejdona. Egejskie było niespokojne, dzikie i porywcze, a Śródziemne – przyjazne, spokojne i łagodne. Posejdon, chcąc zakończyć między nimi spór, rozdzielił ich wąską linią piasku w Prasonisi, aby mogli istnieć obok siebie, ale nigdy całkowicie się nie połączyć. Dlatego – jak mówią starsi rybacy – czasem, gdy wiatr jest wyjątkowo silny, „bracia znów próbują się do siebie zbliżyć” i wał piasku znika pod wodą. Tyle tradycyjna opowieść. A jak jest faktycznie?

AW

W

YPRA

Być w jednym miejscu i widzieć dwa morza jednocześnie. Brzmi niewiarygodnie, a jednak jest to możliwe.

Na greckiej wyspie Rodos znajduje się wiele pięknych plaż, ale jedna z nich jest wyjątkowa i jedyna w swoim rodzaju.

To Prasonisi, gdzie spotykają się dwa morza: Morze Egejskie i Morze Śródziemne.

YPRA

AW

Marta Wojnarowicz

W

A W

W

PRASONISI NA FALI, CZYLI MIĘDZY WIATREM A CISZĄ

W

32

LATARNIA MORSKA na wyspie Prasonisi.

Na zdjęciu głównym: dzięki silnym i stałym wiatrom meltemi Prasonisi jest znanym na całym świecie centrum kitesurfingu i windsurfingu. W kółku: Dwa morza – Morze Egejskie po lewej stronie i Morze Śródziemne po prawej. Na górze: kitesurfer szykuje się do startu, miasteczko Lindos, gdzie większość domów pochodzi z XVI–XVIII wieku. Na dole: uliczka z kwitnącą bugenwilą w Monolithos. Mieszkańcy, podobnie jak w innych wioskach na Rodos, wystawiają krzesła i stoliki przed domami.

się wyspą albo półwyspem. Latem, gdy poziom wody jest niski, wyłania się piaszczysty cypel przylegający do Rodos, tworząc raj dla wszystkich miłośników latania i pływania z żaglem. Zimą, gdy poziom morza się podnosi, plaża znika pod powierzchnią wody, a Prasonisi znów staje się wyspą. Niewielką, dwa kilometry długości i półtora kilometra szerokości. Zielona wyspa to po grecku właśnie „prasonisi”. Być może taka była kiedyś.

Dzisiaj jest szaro-beżowa, wypalona od słońca, sucha, wietrzna. Porośnięta śródziemnomorską roślinnością, wśród której pasą się kozy. Mocno odcina się od turkusowej wody. Latem można przejść przez zwężający się cypel i dotrzeć na jej południowy kraniec, gdzie na wzgórzu stoi latarnia morska z XIX wieku. Poniżej faluje morze i wznoszą się ostre klify, a na horyzoncie w pogodny dzień widać wyspę Karpathos. Sama Prasonisi jest chronionym obszarem ekologicznym Natura 2000.

To przystanek dla ptaków migrujących między Europą a Afryką. Jesienią i wiosną można tu zobaczyć rzadkie gatunki drapieżników szybujących nad przylądkiem.

DWA MORZA – Z WIATREM I BEZ WIATRU Latem na Prasonisi pełno kolorowych latawców na niebie i żagli na wodzie, miłośników kitesurfingu, windsurfingu i wingfoilu (to już wyższa szkoła jazdy – trzymasz skrzydło w rękach, bez linek i bez masztu). Można do nich w każdej chwili dołączyć.

Działają tu szkoły, które oferują sprzęt i kursy na różnych poziomach. Wzdłuż niemal kilometrowego piaszczystego cypla (od 100 do 500 m szerokości) rozciąga się woda, a dokładnie dwa morza.

Mocno niebieskie Morze Egejskie po lewej stronie i delikatnie turkusowe Morze Śródziemne po prawej, gdzie woda ma typowy grecki odcień. Ten niezwykły efekt spotkania dwóch mórz najlepiej widać ze wzgórza z latarnią. Od maja do września wieje tu regularnie północno-zachodni wiatr meltemi. Silny, suchy i chłodny, przynosi ulgę podczas upałów i krystalicznie czyste powietrze. Morze Egejskie jest wtedy wzburzone, z dużymi falami, idealne dla zaawansowanych surferów. Natomiast Śródziemne – spokojne, z płaską taflą wody, więc nadaje się dla początkujących. Fenomen Praso-

MAGICZNE MIEJSCE www.enterair.pl

nisi to efekt połączenia czterech czynników: dominującego wiatru meltemi, różnej długości fal, ukształtowania terenu oraz piaszczystego cypla, który działa jak naturalny falochron. Wystarczy przejść kilkadziesiąt–sto metrów i znaleźć się w zupełnie innym świecie: z jednej strony wysokie fale, z drugiej – niemal gładka tafla wody. To właśnie sprawia, że Prasonisi jest tak wyjątkowe.

Silny wiatr meltemi doczekał się własnej opowieści. W jednej z wersji to oddech tytana uwięzionego pod Rodos, który próbuje się stamtąd wydostać. Gdy wiatr jest szczególnie mocny, miejscowi żartują: „Dziś tytan się przebudził”.

Podobne zjawisko spotkania dwóch mórz można także zaobserwować w innych miejscach. Najbliżej w Skagen (Grenen) w Danii, gdzie mieszają się wody Morza Północnego i Bałtyku. Często widać granicę, czyli linię fal, które zderzają się pod różnymi kątami.

NIE TYLKO MONOLITHS Choć plaża Prasonisi pozostaje największą atrakcją południowego krańca Rodos, okolica oferuje znacznie więcej niż tylko wiatr i fale. Naprzeciwko półwyspu znajdują się ruiny Vroulia – jednej z najbardziej intrygujących osad archaicznej Grecji z VII–VI wieku p.n.e., która wyróżniała się harmonijnym, regularnym układem zabudowy, a domy stały w uporządkowanych rzędach. Vroulia była zamieszkana zaledwie przez mniej więcej sto lat, po czym nagle ją opuszczono. Archeolodzy przypuszczają, że mogła pełnić funkcję wysuniętej placówki Lindos, kontrolującej morskie szlaki handlowe. Był to ostatni port na południowym wschodzie wyspy dla statków płynących ku wschodniej części Morza Śródziemnego oraz pierwszy ląd dla przypływających z Cypru i Bliskiego Wschodu. Odkryto tu pozostałości niewielkiej świątyni, rozległą nekropolię oraz charakterystyczną ceramikę, tzw. vroulian cups, którą można zobaczyć m.in. w Luwrze i w British Museum. Kilka kilometrów dalej krajobraz zmienia się gwałtownie. Niemal z morza wyrasta potężny,

PROMOCJA

KOZY – są niemal symbolem tutejszego krajobrazu – często widać je na stromych klifach i trudno sobie wyobrazić, jak się tam dostały. Po lewej: Świątynia Ateny Lindyjskiej na akropolu w Lindos. Po prawej: półkolisty łuk na klifie to pozostałość zawalonej kaplicy św. Jerzego w Monolithos, na dole: zamek Monolithos z ruinami średniowiecznych murów i białą kaplicą św. Pantaleona.

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU/ ENTERAIR

L. plantarum 299v PLAN NA SPOKOJNĄ PODRÓŻ

około stumetrowy monolit skalny, od którego wzięła nazwę wioska Monolithos. Choć, według lokalnej legendy, nazwa nie odnosi się do skały, lecz do czarnego monolitu o metafizycznych mocach, który średniowieczni rycerze mieli przywieźć z Ziemi Świętej. Tak czy inaczej faktem jest, że na jego szczycie znajdują się ruiny zamku zbudowanego w połowie XV wieku przez joannitów. Twierdza, która nigdy nie została zdobyta, pełniła podobną rolę do antycznej Vroulii: miała chronić wyspę przed atakami i kontrolować strategiczny odcinek Morza Śródziemnego. Do dziś zachowały się fragmenty murów oraz dwie niewielkie kaplice, w tym biała kaplica św. Pantaleona. Prowadzi do niej wąska ścieżka i kamienne schody wykute w skale. A na górze czeka rozległa panorama – od masywu Akramytis po wyspę Chalki na horyzoncie. Sama, leżąca nieopodal, wioska Monolithos jest niewielka i spokojna. Kilka rodzinnych tawern serwuje lokalne potrawy, wino oraz miód z okolicznych wzgórz, a życie płynie tu w rytmie wyznaczanym przez słońce, wiatr i pory roku. Zaledwie kilka kilometrów na północ leży rolnicza Kattavia. To jedna z najbardziej autentycznych wiosek południowego Rodos, która słynie z kamarospíta, czyli tradycyjnych kamiennych domów ze sklepionymi sufitami, oraz urokliwych, brukowanych uliczek. Warto wejść do kościoła z X wieku poświęconego Matce Boskiej (Panagia Katholiki). Wewnątrz bizantyjskiej świątyni znajdują się dobrze zachowane kamienne mozaiki oraz zabytkowe freski z XVII wieku. Aby zmienić nieco klimat, można odwiedzić Lindos – jedną z najbardziej malowniczych miejscowości Rodos, z krętymi uliczkami i bieloną zabudową wspinającą się ku akropolowi położonemu na szczycie klifu. Z góry roztacza się widok na zatokę św. Pawła (świetne miejsce do snorkelingu) i błękit morza. Wieczorem miasteczko nabiera szczególnego uroku – kolację najlepiej zjeść pod gołym niebem w restauracji na dachu, a dzień zakończyć kieliszkiem białego, lekko musującego wina z regionalnych winnic, patrząc na rozświetlone białe ściany odbijające światło księżyca. 

N

ajlepsze podróże zaczynają się od dobrego przygotowania. Rezerwacja, plan atrakcji, ubezpieczenie, lista rzeczy do zabrania – o tym pamiętamy bez trudu. Rzadziej myślimy o tym, że dla jelit wyjazd oznacza nagłą zmianę codziennego rytmu: inne godziny posiłków, nowe składniki w diecie, mniej snu i więcej bodźców. To właśnie wtedy mikrobiota jelitowa szczególnie docenia regularne wsparcie.

Jednym ze szczepów probiotycznych, który od lat znajduje się w centrum zainteresowania naukowców, jest Lactiplantibacillus plantarum 299v.

To składnik mikrobioty jelitowej, opisany

Credit: 123rf/ Picsel (11)

34

w licznych publikacjach naukowych i badaniach klinicznych. Wspiera naturalną mikrobiotę jelitową, dlatego warto pomyśleć o nim szczególnie wtedy, gdy codzienny rytm ustępuje miejsca podróży.

O takim wsparciu warto pomyśleć z wyprzedzeniem – najlepiej kilka lub kilkanaście dni przed wyjazdem – i kontynuować je w trakcie pobytu.

Dzięki temu probiotyk staje się częścią podróżnej rutyny, podobnie jak nawodnienie, rozsądny wybór posiłków czy chwila odpoczynku po przylocie.

Bo udany wyjazd to nie tylko piękne widoki i dobrze zaplanowana trasa, ale też poczucie komfortu, które pozwala naprawdę korzystać z czasu poza domem.

36

WYWIAD NUMERU www.enterair.pl

WYWIAD NUMERU

37

www.enterair.pl

W PODRÓŻY SZUKAM PRAWDY O SOBIE I ŚWIECIE

ŁODZIE NA JEZIORZE THAUNG THA MAN W BIRMIE. Poniżej: chłopiec z pytonem na szyi na jeziorze Tonle Sap w Kambodży.

Na stronie obok: Beata Pawlikowska w górach Peru; poniżej: klasztor buddyjski Paro Taktsang, znany na całym świecie jako Tygrysie Gniazdo (Tiger's Nest) w Bhutanie.

OBSERWUJ NAS NA INSTAGRAMIE/ FLYENTERAIR

możliwości i sposobów postrzegania rzeczywistości. Kiedy człowiek doświadczy tego nowego krajobrazu mentalnego, nigdy nie będzie już taki sam.

URUGWAJ, PARAGWAJ, PERU, EKWADOR, ZIMBABWE, HIMALAJE, LAOS, BIRMA, HAWAJE… CZY NA MAPIE ŚWIATA JEST JESZCZE JAKIŚ KRAJ, KTÓRY WYDAJE SIĘ PANI POZA ZASIĘGIEM MOŻLIWOŚCI? GDZIE NIGDY PANI NIE BYŁA, A CHCIAŁABY SIĘ WYBRAĆ?

Wszystko jest możliwe. Jeśli nie teraz, to we właściwym momencie. Od dawna czekam, aż sytuacja wewnętrzna w Republice Demokratycznej Konga będzie na tyle stabilna, żeby wybrać się do tamtejszej dżungli. Planuję też podróże do innych krajów, gdzie jeszcze nie byłam, ale moim celem nie jest jak najszybsze zwiedzenie całego świata, tylko raczej zrozumienie ludzi, którzy w nim mieszkają. Dlatego co roku wracam do Brazylii, Kolumbii oraz Peru, a w najbliższym czasie planuję wyprawę do Argentyny, mimo że byłam tam wiele razy wcześniej.

REKLAMA

LATAJ Z GDAŃSKA NA WAKACJE

Wędrowała samotnie przez amazońską dżunglę. Od Indian uczyła się odwagi i uważności. W najdziwniejszych zakątkach świata podróżowała w głąb siebie. Podróżniczka zakochana w Ameryce Południowej, dziennikarka, pisarka, fotografka, rysowniczka, tłumaczka, mentorka.

KTÓRA Z TYCH WSZYSTKICH ZAWODOWYCH I ŻYCIOWYCH DRÓG NAJBARDZIEJ WPŁYNĘŁA NA TO, W JAKIM MIEJSCU JEST PANI TERAZ? JAK UKSZTAŁTOWAŁA PANI SPOJRZENIE NA ŻYCIE, ŚWIAT I LUDZI? CZEGO PANI NAUCZYŁA SIĘ O SOBIE? Podróże są chyba najbardziej transformująBEATA PAWLIKOWSKA cym doświadczeniem, ponieważ niespodzieNajbardziej lubi podróżować wanie odkrywamy świat, z którego istnienia samotnie, przecierać nowe nie zdawaliśmy sobie sprawy. Kiedy mieszka szlaki i odkrywać nieznane się od urodzenia w jednym miejscu, podświamiejsca. Autorka książek domie nabieramy przekonania, że wszędzie motywacyjnych, podróżniczych, kulinarnych i językowych, opo- na świecie ludzie podobnie myślą, wyznają wiadających o jej wyprawach, podobne zasady i podobnie się zachowują.

Każda podróż uczy tego, że nie ma jedneprzemianach życiowych i zdrowym stylu życia. go najlepszego sposobu na życie. Jest milion

DUBAJ

Magda Maciejczyk

MAROKO

TANZANIA

KENIA

SRI LANKA

TURCJA

38

WYWIAD NUMERU www.enterair.pl

MYŚLĄC O MIEJSCACH, KTÓRE PANI ODWIEDZIŁA, ROZUMIEM SZCZEGÓLNĄ SYMPATIĘ DO AMERYKI POŁUDNIOWEJ. CZY SĄ INNE MIEJSCA I LUDZIE, KTÓRZY ZROBILI NA PANI RÓWNIE OGROMNE WRAŻENIE? Fascynują mnie trudne miejsca, które teoretycznie nie nadają się do zamieszkania, a jednak istnieją tam ludzkie osiedla i wyjątkowe obyczaje.

Na przykład Tuaregowie na afrykańskiej pustyni, którzy zasłaniają usta nie tylko po to, żeby chronić je przed pyłem, ale też dlatego, że jest to symbol skromności i szacunku wobec obcych i starszych, a także ochrona przed złą energią. Albo nomadzi na bezkresnych mongolskich stepach, którzy wędrują ze zwierzętami na sezonowe pastwiska i kilka razy w roku składają jurty, pakują cały dobytek, aby w ciągu kilku godzin rozstawić je w innym miejscu. Wszystko dookoła ma mistyczną moc – góry, rzeki, ogień, woda i błękitne niebo.

GDY MA PANI CZAS WOLNY W NOWYM MIEJSCU, CZEGO PANI SZUKA? Lasu, przyrody, drzew, kwiatów, śpiewu ptaków. Kocham wędrówki przez puszcze, dżungle i knieje.

SŁYSZAŁAM, ŻE Z KAŻDEJ PODRÓŻY PRZYWOZI PANI KILKA TYSIĘCY FOTOGRAFII. GDYBY MIAŁA PANI OPOWIEDZIEĆ O CHWILACH ZATRZYMANYCH W KADRZE SWOJEGO APARATU, KTÓRE ZDJĘCIE POKAZAŁABY PANI JAKO PIERWSZE, ŻEBYŚMY MOGLI TROCHĘ POMARZYĆ?

Oto moje ulubione zdjęcie z niedawnej podróży do Królestwa Lo, czyli Mustangu w północnym Nepalu, tuż przy granicy z Tybetem: himalajska pustynia spalona słońcem, brązowe kępy kolczastych krzewów, w oddali

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU/ ENTERAIR

CZORTEN – świątynia w Królestwie Lo w północnym Nepalu.

W kółku: buddyjska świątynia w Bhutanie.

– błękitne pasmo Himalajów, a po lewej stronie – czerwony jak ogień czorten obwieszony kolorowymi buddyjskimi chorągiewkami. Czorten to rodzaj świątyni, w której znajdują się święte teksty, malowidła i relikwie. Ten czorten zakwitający niespodziewanie na pustyni to znak obecności ludzi, którzy mimo surowych, trudnych warunków żyją tutaj i mają płomienne serca.

JEST PANI PODRÓŻNICZKĄ, ORGANIZATORKĄ WYPRAW W ODLEGŁE ZAKĄTKI ŚWIATA, ALE TAKŻE DZIENNIKARKĄ I PISARKĄ, KTÓRA

40

WYWIAD NUMERU www.enterair.pl

NA TARGOWISKU W BIRMIE. Poniżej: chłopiec w wiklinowym koszu transportowym, który służy jako prowizoryczna kołyska lub nosidełko w birmiańskiej wiosce; buddyjscy mnisi piorący swoje tradycyjne, bordowe szaty w górskim strumieniu w górach Bhutanu. W kółku: medytujący jogin w Himalajach.

STWORZYŁA PONAD STO KSIĄŻEK O RÓŻNEJ TEMATYCE: NIE TYLKO PODRÓŻNICZYCH CZY PRZEWODNIKÓW DO NAUKI JĘZYKÓW, ALE TEŻ KULINARNYCH I PSYCHOLOGICZNYCH. JAK PANI TO ROBI, ŻE Z TAKIM POWODZENIEM ŁĄCZY PANI PRACĘ Z WYJAZDAMI? Koncentruję się na jednej rzeczy, skupiam na niej całą uwagę, poświęcam jej całą energię.

Kiedy piszę nową książkę, nie spotykam się z przyjaciółmi, nie przyjmuję zaproszeń do telewizji, nie jeżdżę na spotkania autorskie. Żyję tym, co robię, oddycham tym, noszę to w myślach, dlatego praca przychodzi mi z łatwością.

JAKĄ RADĘ DAŁABY PANI OSOBOM MARZĄCYM O PODRÓŻOWANIU? Powiedziałabym: zaufaj swojej intuicji. Jeśli czujesz, że jest gdzieś miejsce, które wzywa cię do siebie, to znaczy, że znajdziesz tam coś ważnego.

Nie spiesz się. Nie musisz pojechać tam jutro ani za tydzień. Będziesz wiedział, kiedy nadejdzie właściwy moment i wtedy ta podróż naprawdę zmieni twoje życie.

W JAKI SPOSÓB PRZYGOTOWUJE SIĘ PANI DO PODRÓŻY? Staram się przestawić na nową rzeczywistość.

Oglądam filmy dokumentalne, czytam książki, szukam informacji, robię notatki. Pasjonuje mnie to, jak żyją i myślą inni ludzie, jak postrzegają świat, jak wygląda ich życie duchowe.

OBSERWUJ NAS NA INSTAGRAMIE/ FLYENTERAIR

CO MA PANI ZAWSZE ZE SOBĄ W PLECAKU? Zawsze zabieram ze sobą notatnik i długopis oraz aparat fotograficzny, a z mniej typowych rzeczy – długi sznurek, który ogromnie się przydaje podczas podróży. Można go użyć do rozwieszenia prania, owinięcia bagażu na lotnisku, zabezpieczenia drzwi albo okna w hotelu, nawet do naprawienia buta albo pękniętego plecaka.

CZY PANI ZDANIEM W DOBIE SZTUCZNEJ INTELIGENCJI, CYFROWYCH TŁUMACZY NAUKA JĘZYKÓW JEST NIEZBĘDNA DO PODRÓŻOWANIA? Myślę, że tak, bo kiedy próbujesz rozmawiać w innym języku, miejscowi ludzie doceniają, że włożyłeś wysiłek w to, aby

WYWIAD NUMERU www.enterair.pl

BEATA PAWLIKOWSKA

odwiedza rdzenne plemię Yagua w dżungli amazońskiej w Peru. Na dole: buddyjskie stupy w Birmie; Machu Picchu (2430 m n.p.m.); jedna z kamiennych twarzy wykutych na wieżach świątyni Bayon – Angkor w Kambodży.

się go nauczyć. Odbierają to jako wyraz szacunku dla ich kultury. Nie mówiąc już o tym, że urządzenie działa tylko wtedy, kiedy można je podłączyć do prądu, co oznacza, że bez elektryczności nie ma możliwości rozmowy.

MÓWI PANI: „ŻYCIE ZAWSZE DOBRZE MNIE PROWADZI. NICZEGO NIE ŻAŁUJĘ. PODRÓŻUJĘ OD PONAD 30 LAT, ALE KAŻDA PODRÓŻ CIESZY MNIE TAK, JAKBY BYŁA JEDNĄ Z PIERWSZYCH. CZUJĘ SIĘ SPEŁNIONA I JESTEM JEDNĄ Z NAJSZCZĘŚLIWSZYCH OSÓB NA ŚWIECIE”. SKĄD U PANI TAK POZYTYWNE SPOJRZENIE NA ŚWIAT?

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU/ ENTERAIR

WARTO PRZECZYTAĆ Kompendium wiedzy na temat współcześnie wytwarzanej żywności.

Książka będąca rezultatem trwającego wiele lat śledztwa dziennikarskiego.

Autorka z dociekliwością bada tajniki przemysłowo produkowanego jedzenia. Na podstawie wielu cytowanych badań naukowych i innych źródeł odkrywa zaskakującą prawdę o produktach żywnościowych sprzedawanych w sklepach.

Beata Pawlikowska: „W dżungli jedzenia. Największe kłamstwa współcześnie wytwarzanej żywności”.

Wydawnictwo: Adventure Unlimited Beata Pawlikowska

Ale czy to nie jest cud, że możemy kupić bilet, wsiąść do samolotu i wylądować kilkadziesiąt tysięcy kilometrów dalej na innym kontynencie?

Czy to nie fascynujące, że ludzie potrafią mieszkać w dżungli amazońskiej, w australijskim buszu, na afrykańskiej sawannie albo wysoko w górach, gdzie mają własną tradycyjną medycynę wykorzystującą miejscowe rośliny, szamanów, niezwykłe rytuały i obyczaje? A jeszcze bardziej pasjonujące jest to, że możemy ich spotkać, zobaczyć, nauczyć się zupełnie nowego spojrzenia na świat. To zmienia życie. Dlatego kocham podróżować. W prywatnym życiu staram się utrzymać wewnętrzną równowagę: medytuję, ćwiczę jogę, spędzam czas na świeżym powietrzu, dużo ze sobą rozmawiam.

Wiem kim jestem, znam moje myśli i emocje, jestem dla siebie przyjacielem. To jest właśnie czyste szczęście.

KTÓRĄ Z WŁASNYCH KSIĄŻEK POLECIŁABY MI PANI, JEŚLI CHCIAŁABYM PATRZEĆ NA ŚWIAT PODOBNIE JAK PANI? „Kody podświadomości. Praktyczny kurs życiowej przemiany” – to książka, w której na przykładach i z ćwiczeniami proponuję inne, nowe, bardziej realistyczne spojrzenie na życie i samego siebie. Jest też kilka książek w kontynuacji tych ćwiczeń: dwanaście tomów z serii „Kurs pozytywnego myślenia”, „Księga dobrych myśli”, a także kalendarz z serii „Rok dobrych myśli”, którego najnowszy tom właśnie pojawił się w księgarniach. Ten kalendarz to przewodnik pozytywnego myślenia na każdy dzień w roku.

Serdecznie polecam. 

Credit: archiwum prywatne Beata Pawlikowska https://beatapawlikowska.com/

42

44 NO TO LECIMY www.enterair.pl

N A S Z A F L O TA Obecnie nasza flota liczy 38 samolotów Boeing typu B737, które należą do najpopularniejszych maszyn używanych na trasach turystycznych. Bezpieczeństwo oraz komfort pasażerów są dla nas priorytetem, dlatego wciąż unowocześniamy flotę i zatrudniamy najlepszy personel.

URZĄDZENIA ELEKTRONICZNE

PODCZAS LOTU MOŻNA KORZYSTAĆ Z:

Ze względów bezpieczeństwa wszystkie urządzenia elektroniczne, zwłaszcza telefony komórkowe, należy wyłączyć na czas startu i lądowania samolotu do momentu wyłączenia/ włączenia sygnalizacji „ZAPIĄĆ PASY”.

laptopów z wyłączoną funkcją WLAN/Wi-Fi, urządzeń typu iPad z wyłączoną funkcją WLAN/Wi-Fi, elektronicznych gier, MP3, odtwarzaczy DVD oraz CD, telefonów i tabletów w trybie samolotowym.

PRZED CZYM MALEŻY SIĘ POWSTRZMAĆ PO WEJŚCIU NA POKŁAD SAMOLOTU?

PALENIE

ALKOHOL

Palenie na pokładzie samolotu, w tym również w toaletach, jest surowo zabronione.

Dotyczy to również papierosów elektronicznych.

Jeśli mamy ochotę napić się alkoholu w samolocie linii Enter Air, możemy skorzystać z dostępnej na pokładzie oferty sky baru (patrz MENU str. 43).

Spożywanie alkoholi własnych – zakupionych w strefie wolnocłowej na lotnisku oraz z oferty sprzedażowej na pokładzie samolotów Enter Air – jest zabronione.

Z uwagi na bezpieczeństwo pasażerów załoga może odmówić sprzedaży alkoholu osobom nietrzeźwym oraz niepełnoletnim.

Telefony komórkowe muszą być wyłączone podczas startu i lądowania.

Ze względu na rozporządzenie o ochronie danych osobowych (RODO) obowiązuje zakaz filmowania, a także fotografowania załogi samolotów linii Enter Air.

Zakaz niszczenia wyposażenia samolotu oraz wszczynania awantur i bójek.

Zakaz stosowania środków odurzających.

Zakaz przejawiania zachowań agresywnych, naruszających nietykalność osobistą.

PAMIĘTAJ, ŻE ...

Zatrzymanie przez służby ochrony danego Państwa.

Przekierowanie samolotu na najbliższe lotnisko.

Wszczęcie kroków prawnych za złamanie regulaminu.

Obciążenie kosztami, które poniósł Przewoźnik na skutek nieodpowiedniego zachowania.

Odmowa przewozu na rejsach Enter Air w przyszłości.

Nieodpowiednie zachowanie na pokładzie i przed wejsciem na pokład nie jest tolerowane. Osoby, które w sposób celowy zaburzają spokój i komfort innych Pasażerów, przekazane zostaną odpowiednim służbom i poniosą konsekwencje zgodne z lokalnie obowiązującym prawem.

Na pokładzie masz zawsze obowiązek wykonywać polecenia załogi.

CO ZROBIĆ, BY PODRÓŻ MINĘŁA NAM KOMFORTOWO? Wykonujmy proste ćwiczenia, które pozwalają pobudzić krążenie krwi oraz uniknąć skurczów mięśni i bólów kręgosłupa.

Nie przeszkadzajmy innym pasażerom w podróży zbyt głośnym zachowaniem.

Ostrożnie otwierajmy półki.

Wyjmując swoje rzeczy, uważajmy, żeby nie zrzucić komuś na głowę innych bagaży

Nie siadajmy na podłokietnikach i stolikach oraz nie pozwalajmy innym (np. dzieciom) na niewłaściwe korzystanie z nich.

Jeśli podczas startu i lądowania czujemy, że zatykają nam się uszy na skutek zmian wysokości i ciśnienia, często przełykajmy ślinę lub żujmy gumę.

Strefa VIP Executive Lounge

KONSEKWENCJE NIESTOSOWNEGO ZACHOWANIA

Pijmy dużo wody.

Pomoże nam ona ugasić pragnienie, ale także orzeźwi w razie złego samopoczucia i objawów choroby lokomocyjnej.

SPRAWDŹ OFERTĘ USŁUG PREMIUM

Przed wylotem kupmy zatyczki do uszu. Częstym powodem zmęczenia jest hałas, który panuje w samolocie.

Uprzejmie informujemy, że zgodnie z przepisami sanitarnymi obowiązującymi w niektórych krajach, do których wykonujemy operacje, samoloty Enter Air poddawane są okresowej dezynfekcji, mającej na celu uniemożliwienie rozprzestrzeniania się chorób tropikalnych. Do dezynfekcji stosuje się substancje zgodne z zaleceniami WHO, zawierające nietoksyczny i nieszkodliwy dla ludzi oraz ssaków środek mający w składzie 2-procentowy roztwór d-phenothrinu.

Fast Track

ZESKANUJ MNIE! www.airport.gdansk.pl/vip

REKLAMA

MENU

47

www.enterair.pl

Menu pokładowe 1. KAWA TCHIBO

NAPOJE GORĄCE

2. HERBATA HERBAPOL CZARNA 3. HERBATA HERBAPOL ZIELONA 4. CZEKOLADA DECOMORRENO LA FESTA

10 00 ZŁ

2,5€ 3$

5. COCA-COLA | 330 ML 6. COCA-COLA ZERO | 330 ML 1

3

2

7. SPRITE | 330 ML

4

8. FANTA | 330 ML

WODA / SOKI / NAPOJE ZIMNE

9. TONIC KINLEY | 250 ML

7

10. SOK JABŁKOWY HORTEX | 300 ML 5

6

7

11. SOK POMARAŃCZOWY HORTEX | 300 ML

8 9

10 00 ZŁ

12. SOK POMIDOROWY HORTEX | 300 ML

2,5€ 3$

13. WODA NIEGAZOWANA NAŁĘCZOWIANKA | 500 ML 14. WODA MOCNIEJSZY GAZ NAŁĘCZOWIANKA | 500 ML

11

15. RED BULL | 250 ML

15

ZŁ

12 10

13

14

14 00

16

16. RED BULL SUGARFREE | 250 ML

3,5€,4$

Informujemy, że Enter Air nie realizuje zwrotu kaucji za opakowania. Zwrot kaucji możliwy jest po oddaniu opakowań w punktach uczestniczących w systemie kaucyjnym. Dziękujemy za zrozumienie.

AKCEPTUJEMY PŁATNOŚCI KARTAMI

48

MENU www.enterair.pl

MENU

49

www.enterair.pl

PRZEKĄSKI

ALKOHOLE 1. PIWO ŁOMŻA | 330 ML

14 00

1. ORZESZKI ZIEMNE FELIX

ZŁ

3,5€, 4$

2. ORZESZKI NIC NAC’S 3. CROISSANT Z CZEKOLADĄ

2. WÓDKA ŻUBRÓWKA | 50 ML 3. WÓDKA ŻUBRÓWKA BIAŁA | 50 ML

16

4. M&M’S

00

3

ZŁ

4€, 4$

5. SNICKERS

2

3

4

4. GIN HENDRICK’S | 50 ML

7. TWIX 8. KIT KAT CHUNKY

2

5. METAXA 5* | 50 ML 6. WHISKY GRANT’S | 50 ML 7. RUM LEGENDARIO ANEJO BLANCO | 50 ML

9. ZŁOTE MISIE HARIBO

18 00 ZŁ

6

7

9

8

5

6

7

8

11. ZUPA KNORR POMIDOROWA Z MAKARONEM

9

10. WINO BIAŁE BAREFOOT | 187 ML 11. WINO CZERWONE BAREFOOT | 187 ML

12. ZUPA KNORR ROSÓŁ Z KURY Z MAKARONEM

20 00 ZŁ

5€, 5$

10

11

12

13

14

15

14. VIP SPRITZ | 2OO ML

22

00

10

11

12

ZŁ

5,5€, 6$

14. CHIPSY PRINGLES SOUR CREAM & ONION

16. HAWAII SUMMER | 1OO ML

15. CHIPSY PRINGLES ORIGINAL

28 00 ZŁ

16. MUSLI PROTEINOWE, 1 SZTUKA

7€, 7$

18. CLASSIC NEGRONI | 1OO ML 16

17

17. PALUSZKI SŁONE

18

14

15

Informujemy, że Enter Air nie realizuje zwrotu kaucji za opakowania. Zwrot kaucji możliwy jest po oddaniu opakowań w punktach uczestniczących w systemie kaucyjnym. Dziękujemy za zrozumienie.

AKCEPTUJEMY PŁATNOŚCI KARTAMI

Alkohol szkodzi zdrowiu

ZŁ

2,5€ 3$

13

15. VIP SPRITZ LIMONCELLO | 2OO ML

17. ESPRESSO MARTINI | 1OO ML

10 00

13. ZUPA KNORR ŻUREK Z GRZANKAMI

12. WINO RÓŻOWE BAREFOOT 1 | 187 M

13. PROSECCO VILLA BRAIDA VS RESORT | 2OO ML

ZŁ

3€, 3$

10. ZUPA KNORR BARSZCZ CZERWONY

9. LIKIER CHOPIN KAWOWO-CZEKOLADOWY | 50 ML 5

12 00

4,5€, 5$

8. JAGERMAISTER | 40 ML

4

ZŁ

2,5€ 3$

6. MARS

1 1

10 00

AKCEPTUJEMY PŁATNOŚCI KARTAMI

16

17

14 00 ZŁ

3,5€, 4$

6 00 ZŁ

1,5€, 2$

50

MENU www.enterair.pl

KANAPKI 1. KANAPKA Z SEREM pełnoziarnista bułka z serem i warzywami

1

2. KANAPKA Z WĘDLINĄ pełnoziarnista bułka z wędliną i warzywami

3

3. CIABATTA Z SALAMI I SEREM wyśmienita przekąska serwowana na ciepło

2

4. CIABATTA Z SEREM pyszna przekąska podawana na ciepło 4

16 00 ZŁ

4€, 4$

20 00 ZŁ

5€, 5 $

DANIA CIEPŁE DANIE WEGETARIAŃSKIE

6

7

5 DANIE WEGETARIAŃSKIE

5. NALEŚNIKI Z SEREM I BRZOSKWINIAMI

7. PIEROGI UKRAIŃSKIE 8. MAKARON BOLOGNESE 9. KURCZAK Z ZIEMNIAKAMI I FASOLKĄ

8

9

AKCEPTUJEMY PŁATNOŚCI KARTAMI

29 00 ZŁ

7€, 7$

Credit: 123rf/Picsel, Shutterstock

6. PIEROGI Z MIĘSEM

Ma zawsze przestrzeń na spokój*

ODPOCZNIJ NA MA ZOWSZ U

l i n ki mazowsze.serce.polski mazowsze.travel

* Cy f row y re s et w C h o j n ows k i m Pa r k u K ra j o b ra zow y m