Page 1

νησιωτικό

∞ÁÚfiÎÙËÌ· Î ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΤΕΥΧΟΣ 7Ο

το περιοδικό των παραγωγών του Αιγαίου

™À¡∂¡∆∂À•∏ ΛΕΩΝΙ∆ΑΣ ΒΟΣΤΑΝΗΣ

«ŒÚ¯ÔÓÙ·È Û˘Á¯ˆÓ‡ÛÂȘ ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿ ÙÔ˘ Ï·‰ÈÔ‡»

ƒ∂¶√ƒ∆∞∑ ∫.∞.¶. ÈÔ ÎÔÓÙ¿ ÛÙËÓ ÂȯÂÈÚËÌ·ÙÈ΋ ÁˆÚÁ›·

∞ºπ∂ƒøª∞: °∞§∞

∆· ÂÒÓ˘Ì· Ù˘ÚÈ¿ οÓÔ˘Ó Î·Ïfi ÛÙÔ Á¿Ï·


...Ù˘ Û‡ÓÙ·Í˘

¢

ε λένε να σταµατήσουν οι κινητοποιήσεις των αγροτών φέτος. Το χειµώνα είχαµε κινητοποιήσεις από τους παραγωγούς βαµβακιού, από τους κτηνοτρόφους, τους ελαιοπαραγωγούς και µέσα στον Ιούλη από τους ροδακινοπαραγωγούς. Το επόµενο διάστηµα πιθανότατα θα δούµε κινητοποιήσεις και από τους αµπελουργούς. Αυτό προκύπτει από τις δραµατικές εκκλήσεις της ΚΕΟΣΟΕ που έως τώρα δε βρίσκουν ανταπόκριση. Οι τιµές των αγροτικών προϊόντων που απολαµβάνουν οι παραγωγοί παρουσιάζουν ραγδαία πτώση. Την ίδια στιγµή, οι τιµές που πληρώνουν τα προϊόντα οι καταναλωτές είτε αυξάνονται είτε υποχωρούν µε πολύ αργούς ρυθµούς. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ελαιολάδου. Σύµφωνα µε τα επίσηµα στοιχεία της ΕΣΥΕ, η τιµή του υποχώρησε κατά 28% από το Μάη του 2008 έως το Μάη του 2009. Αλλά οι τιµές καταναλωτή παραµένουν πολύ υψηλές. Συγκεκριµένα, την ώρα που ο παραγωγός πουλάει το κιλό το λάδι στα 2,00 ευρώ, ο καταναλωτής αγοράζει το λίτρο από 4,5 έως 7,00 ευρώ. Το ίδιο συµβαίνει στα φρούτα, τα κηπευτικά, το κρέας κ.λπ.. Οι τιµές που αγοράζουν τα προϊόντα οι καταναλωτές είναι στην καλύτερη περίπτωση διπλάσιες από τις τιµές που τα πουλάνε οι παραγωγοί. Η αισχροκέρδεια σε ορισµένα προϊόντα φθάνει σε τρελά επίπεδα, καθώς υπάρχουν προϊόντα που η τιµή καταναλωτή είναι δεκαπλάσια από την τιµή παραγωγού. Ένα τέτοιο παράδειγµα είναι η τιµή του ψωµιού σε σχέση µε την τιµή του σιταριού.

4 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

Την αποδιάρθρωση του εµπορίου στον αγροδιατροφικό τοµέα έρχονται να καλύψουν οι διαφόρων τύπων έµµεσες επιδοτήσεις που δίνονται από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, άλλες φορές επισήµως κι άλλες φορές κάτω από το τραπέζι. Φυσικά εκείνο που καλύπτεται είναι µόνο ένα µικρό µέρος του χαµένου εισοδήµατος των παραγωγών. Την ίδια ώρα, αρκετά µακριά από τη χώρα µας βρίσκεται σε εξέλιξη ένας πραγµατικός πόλεµος για την εξασφάλιση αγροτικής γης. Στην Ελλάδα του κατακερµατισµένου αγροτικού κλήρου, η πολιτική γης είναι άγνωστη έννοιαα και εδώ και δεκαετίες δεν έχει ληφθεί κανένα απολύτως µέτρο για την προστασία της αγροτικής γης από την οικοπεδοποίηση. Επίσης, οι κρατικές υπηρεσίες µε πολύ µεγάλη ευκολία χαρακτηρίζουν τεράστιες εκτάσεις αγροτικής γης ως δασικές. Μια έκφανση αυτού του προβλήµατος είναι ο χαρακτηρισµός πολύ µεγάλων εκτάσεων βοσκοτόπων της Λέσβου ως δασικών, µε το «έτσι θέλω», από τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Αλήθεια, γιατί κανείς δεν έλαβε υπόψη τη µελέτη του Πανεπιστηµίου Αιγαίου που αναφέρει ότι πάνω από 300.000 στρέµµατα στο Βόρειο Αιγαίο µε αναβαθµίδες έχουν δασωθεί τα τελευταία 50 χρόνια; Γιατί για τον ΟΠΕΚΕΠΕ τα βοσκοτόπια της Λέσβου, της Χίου, της Λήµνου και της Σάµου πρέπει να έχουν την ίδια βλάστηση µε τα βοσκοτόπια της Ολλανδίας και του Βελγίου; Έτσι µπήκαµε στο δεύτερο εξάµηνο του 2009 χωρίς να έχουµε λύσει κανένα ουσιαστικό ζήτηµα απ’ αυτά που µας απασχολούν κι όλα δείχνουν ότι κι αυτός ο χρόνος θα φύγει µε τα προβλήµατα να µένουν στην ίδια κατάσταση όπως ήταν κι ένα χρόνο πριν.


M

ÂÈηÈÚfiÙËÙ· νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ TEYXOΣ 7O ΙΟΥΛΙΟΣ – ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009 Eκδότης - ∆ιευθυντής: Mανόλης Mανώλας Yπεύθυνος σύνταξης: Νίκος Μανάβης

Σε αυτό τεύχος συνεργάστηκαν: Έλενα Χουσνή Βαγγελιώ Χρηστίδου ∆ιόρθωση κειµένων: Χριστίνα Καλλέργη Φωτογραφίες: Φωτογραφικό αρχείο «EMΠPOΣ» Art Director: Xρήστος Παρασκευαΐδης Yπεύθυνη Eµπορικού Tµήµατος: Aναστασία Mπαµπούλα Yπεύθυνη ∆ιαφήµισης: Μαρία Κορδερά ∆ιαφηµιστικό τµήµα: Kαλλιόπη Ψαριανού Κωνσταντίνα Μουτζουρέλλη Στράτος Πλωµαρίτης Παραγωγή - Eκτύπωση: EΠIKOINΩNIA ΛEΣBOY A.E. Kαρά Tεπέ, 81100 Μυτιλήνη Τηλ. 22510 27801 Fax 22510 27300 e-mail: info@emprosnet.gr URL: http://www.emprosnet.gr

ÂÚȯfiÌÂÓ· ...Ù˘ Û‡ÓÙ·Í˘ .............................................................................................4 ∂ÈηÈÚfiÙËÙ· .................................................................................................6 ƒÂÔÚÙ¿˙ ..........................................................................................10-27 - ∆· ÛٷʇÏÈ· Ù˘ ÔÚÁ‹˜ - ∏̤Ú˜ ‰fiÍ·˜ ÁÈ· Ù· ·Ú·‰ÔÛȷο ÚÔ˚fiÓÙ· - ∆Ô «ª·ÏÙ·Ù˙‹˜» ·Ó·ıˆÚ›ٷÈ

™˘Ó¤ÓÙ¢ÍË........................................................................................12-17 §ÂˆÓ›‰·˜ µÔÛÙ¿Ó˘: «ŒÚ¯ÔÓÙ·È Û˘Á¯ˆÓ‡ÛÂȘ ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿ ÙÔ˘ Ï·‰ÈÔ‡

∆›ÙÏÔ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ¯ÔÚËÁ› Ô √¶∂∫∂¶∂ δικαιωµάτων στον οT ίτλο ποίο θα αναφέρονται αναλυτικά κι επικαιροποιηµένα τα δικαιώµατα, θα αποκτήσουν τις επόµενες εβδοµάδες οι Έλληνες παραγωγοί. Αυτό προέβλεπε απόφαση του ∆.Σ. του ΟΠΕΚΕΠΕ που λήφθηκε στα µέσα του Ιουλίου. Με τον τίτλο αυτό κάθε παραγωγός θα γνωρίζει επακριβώς τα δικαιώµατα που έχει και το χρηµατικό τους ισοδύναµο, ενώ θα µπορεί στις συναλλαγές του µε τις τράπεζες να αποδεικνύει την περιουσιακή του κατάσταση. Ο τίτλος έχει ιδιαίτερη χρησιµότητα για τους παραγωγούς, στα δικαιώµατα των οποίων υπήρξαν πάσης φύσεως µεταβολές. Μάλιστα ο ΟΠΕΚΕΠΕ είχε τον εξαιρετικά φιλόδοξο στόχο να µοιράσει τους νέους τίτλους µέχρι το τέλος του Ιουλίου. Ελάχιστοι ήταν αυτοί που έδωσαν σηµασία στη συγκεκριµένη είδηση και µάλλον µόνο... Αρειανοί αγρότες θα µπορούσαν να την πιστέψουν. Τέτοιες αποφάσεις αποδεικνύουν ότι η διοίκηση του ΟΠΕΚΕΠΕ και το υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης ζουν στο δικό τους κόσµο. Πώς αλλιώς να εξηγήσουµε ότι λαµβάνονται τέτοιες αποφάσεις την ώρα που εκατοντάδες χιλιάδες παραγωγοί σε όλη τη χώρα κινδυνεύουν να χάσουν τις επιδοτήσεις που λάµβαναν επί χρόνια!

3 ÏÂÙ¿ Ë ÂÈÛÊÔÚ¿ ‰·ÎÔÎÙÔÓ›·˜ απόφαση ª επουργείου

του υΟικονοµίας και Οικονοµικών η εισφορά υπέρ της δακοκτονίας ορίσθηκε στα 0,03 ευρώ ανά κιλό ελαιολάδου για τους ελαιοπαραγωγούς. Οι παραγωγοί βρώσιµων ελιών θα πληρώσουν εισφορά 2% υπέρ της δακοκτονίας. Τα ποσά είναι πάρα πολύ µικρά και σίγουρα δεν αρκούν για να καλύψουν το συνολικό κόστος του προγράµµατος δακοκτονίας που πραγµατοποιείται κάθε χρόνο.

∞ÊȤڈ̷: °¿Ï·..........................................................................28-39 - ∆· ÂÒÓ˘Ì· Ù˘ÚÈ¿ οÓÔ˘Ó Î·Ïfi ÛÙÔ Á¿Ï· ™¿ÌÔ˜ - πηڛ· - §›ÁÔ ÙÔ Á¿Ï· fiˆ˜ Î·È ÔÈ ÎÙËÓÔÙÚfiÊÔÈ

ƒÂÔÚÙ¿˙ .........................................................................................40-41 ™¿ÌÔ˜ - πηڛ· - ªÈÎÚfiÙÂÚË ·Ú·ÁˆÁ‹ - K·Ï‹˜ ÔÈfiÙËÙ·˜ ÎÚ·Û›

∏ ·Ù˙¤ÓÙ· ÙÔ˘ ·Ú·ÁˆÁÔ‡ .............................................................65


στο έλεος των κερδοσκόπων», δήλωσε ο πολιτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ για θέµατα Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων, Βασίλης Έξαρχος, επισηµαίνοντας πως «η κυβέρνηση παραµένει θεατής και παρά τις επανειληµµένες υποσχέσεις της, δεν παίρνει συγκεκριµένα µέτρα. Η αδιαφορία της κυβέρνησης και η αδυναµία της να δώσει λύσεις οδηγεί ένα δυναµικό τοµέα, όπως είναι ο αµπελοοινικός, σε κρίση.».

™‡ÛÎÂ„Ë «Á·Ï¿˙Ȉӻ Û˘ÓÂÙ·ÈÚÈÛÙÒÓ σύσκεψη προέδρων ενώσεων και ¶ ανελλαδική συνεταιριστών που πρόσκεινται στη Νέα ∆ηµο-

∞Ó·Ï·Ì¤˜ ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿ ÙÔ˘ ÂÏ·ÈÔÏ¿‰Ô˘ ρόσκαιρη άνοδο στις τιµές του έξτρα παρθένου ¶ ελαιολάδου στα 2,35 ευρώ το κιλό είχαµε στα µέσα του Ιούλη, αλλά πολύ γρήγορα οι τιµές υποχώρησαν και πάλι στα 2,1 ευρώ ανά κιλό. ∆εν ήταν λίγοι εκείνοι που πρόλαβαν και έκαναν κάποια σενάρια για αναθέρµανση της αγοράς, αλλά ακόµα κι αυτοί ήταν πολύ συγκρατηµένοι, καθώς όλα δείχνουν ότι το κλίµα στην αγορά του ελαιολάδου είναι πολύ αρνητικό.

™ÙÔ ¤ÏÂÔ˜ ÙˆÓ ÎÂÚ‰ÔÛÎfiˆÓ

κρατία, πραγµατοποιήθηκε στα µέσα του Ιούλη, σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας. Στη σύσκεψη µετείχε ο γραµµατέας Αγροτικού του κόµµατος και πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ, Ξενοφών Βεργίνης, ο οποίος ανέλαβε να µεταφέρει τις απόψεις που ακούστηκαν στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. Στη σύσκεψη έγινε επίσης συζήτηση και για τον «έλεγχο υγείας» της ΚΑΠ, ενώ για ακόµη µια φορά διαπιστώθηκε πως τέτοιου είδους συσκέψεις είναι εξαιρετικά χρήσιµες για όλες τις πλευρές και πρέπει να επαναλαµβάνονται ανά τακτά χρονικά διαστήµατα.

™˘Ó¯›˙ÂÙ·È Ë ÙˆÙÈ΋ ÔÚ›· ÙˆÓ ÏÈ·ÛÌ¿ÙˆÓ ε πολύ δύ-

σηµείο των τελευταίων 12 µη«™ σκολη οικο- ™ τονώνχαµηλότερο βρέθηκαν στα τέλη Ιουνίου οι διεθνείς τιµές νοµική κατάσταση,

σε αβεβαιότητα και ανασφάλεια βρίσκονται οι αµπελουργοί όλης της χώρας εν όψει της νέας συγκοµιδής, αφού µετά από µία δύσκολη χρονιά που συσσώρευσε αποθέµατα, είναι ανυπεράσπιστοι

των περισσοτέρων βασικών λιπασµάτων, σύµφωνα µε τα στοιχεία της Παγκόσµιας Τράπεζας. Μετά την «έκρηξη» τιµών που σηµειώθηκε το περασµένο καλοκαίρι, από τον Αύγουστο του 2008 οι διεθνείς τιµές στα περισσότερα βασικά λιπάσµατα έχουν πάρει την κατιούσα, για να βρεθούν φέτος τον Ιούνιο στο χαµηλότερο σηµείο του δωδεκαµήνου. Πάντως, σε επίπεδο πραγµατικών (αποπληθωρισµένων) τιµών για τη χρονική περίοδο 1960 - 2008, οι διεθνείς τιµές των λιπασµάτων εξακολουθούν να διατηρούνται σε πολύ υψηλά επίπεδα.

∫·Ì¿Ó· ÛÙË SOS Cuetara ο εθνικό δικαστήριο της Ισπανίας επικύρωσε πρόστιµο∆µαµούθ, ύψους 3,7 εκατ. ευρώ, στη SOS Cuetara και σε 7 µεγάλες αλυσίδες λιανικών πωλήσεων, λόγω παραβίασης των κανόνων ανταγωνισµού µε εναρµονισµένες τιµές πωλήσεων των ελαιολάδων Carbonell και Koipesol, όπως µας πληροφόρησε το περιοδικό «Ελιά και Ελαιόλαδο». Tα πρόστιµα επιµερίσθηκαν στη SOS Cuetara (2 εκατ. ευρώ) και στις αλυσίδες σούπερ µάρκετ Carrefour (122.750 ευρώ), Caprabo (214.200), Alcampo (145.500),

Eurosmer Iberica-Eroski (317.200), Dia (338.250), El Arbol (85.900) και El Corte Ingles (147.500). Εκπρόσωπος της SOS Cuetara δήλωσε ότι θα εφεσιβάλουν την ποινή στο Ανώτατο ∆ικαστήριο. Η υπόθεση ξεκίνησε το Σεπτέµβριο 2002, µετά από τεκµηριωµένες καταγγελίες της ισπανικής Οργάνωσης Καταναλωτών, όταν κατέγραψε τις ίδιες ακριβώς τιµές καταναλωτή στο 99,1% των 417 σηµείων πώλησης αυτών των αλυσίδων.

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

7


ÂÈηÈÚfiÙËÙ·

™˘Ìʈӛ· ÁÈ· ÌÂÙ·ÏÏ·Á̤ӷ Ï·¯·ÓÈο της παγκόσµιας βιοµηχανίας αγρο¢ ύοτικών«γίγαντες» προϊόντων και τροφίµων - η αµερικανική πολυεθνική εταιρεία βιοτεχνολογίας Monsanto και η επίσης αµερικανική πολυεθνική εταιρεία παραγωγής και εµπορίας φρουτολαχανικών Dole - ήρθαν σε συµφωνία για την παραγωγή νέων γενετικά τροποποιηµένων (µεταλλαγµένων) οπωροκηπευτικών. Η συµφωνία προβλέπει την πενταετή συνεργασία των δύο εταιρειών στην αξιοποίηση της βιοτεχνολογίας και της γενετικής µηχανικής για την παραγωγή λαχανικών (κυρίως µπρόκολου, κουνουπιδιού, λάχανου και σπανακιού) µε βελτιωµένες διατροφικές αξίες, άρωµα, χρώµα, υφή και γεύση. Με βάση τους όρους της συµφωνίας, σε περίπτωση που κάποια από τα νέα προϊόντα προκύψουν από τη συνεργασία των δύο εταιρειών, θα προωθηθούν κατ’ αρχάς στην αγορά της Βόρειας Αµερικής από την Dole. Να ξέραµε τι τρώµε…

παρθένο ελαιόλαδο. Παράλληλα, η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στη δεύτερη θέση µεταξύ των χωρών προέλευσης των εισαγωγών παρθένου ελαιολάδου της Γερµανίας, µε πρώτη την Ιταλία και τρίτη την Ισπανία. Το 2008 οι εισαγωγές από την Ελλάδα κάλυπταν το 10,4% της ποσότητας και 12,9% της αξίας, και από την Ισπανία το 8,3% και το 6,8% αντιστοίχως. Στους 10,7 χιλ. τόνους αυξήθηκαν οι εξαγωγές ελιών από την Ελλάδα. Σε συνεχή ανοδική τροχιά κινούνται τα τελευταία χρόνια οι εισαγωγές ελιών στη γερµανική αγορά, ενώ άγγιξαν το 2008 τους 50 χιλ. τόνους, έχοντας σχεδόν διπλασιαστεί στο διάστηµα της εξαετίας 2002 - 2008.

√ÚÈÛÙÈ΋ ÂÁηٿÏÂÈ„Ë ·ÌÂÏÒÓˆÓ Û ™¿ÌÔ Î·È πηڛ·

∆Ô Î·Ïfi Ó· ϤÁÂÙ·È οι εισαγωγές ελαιολάδου À περδιπλασιάστηκαν της Γερµανίας κατά τη δεκαετία 1998 - 2008, ωφελώντας στο µέγιστο την Ελλάδα, η οποία ενίσχυσε την εξαγωγική της δραστηριότητα και το µερίδιό της στην εν λόγω αγορά. Συγκεκριµένα, σύµφωνα µε την έρευνα αγοράς του γενικού προξενείου της Ελλάδος στο Ντύσσελντορφ, οι εισαγωγές ελαιολάδου της Γερµανίας, κατά τη δεκαετία 1998 - 2008, αυξήθηκαν από 24 χιλιάδες τόνους περίπου (1998) σε 51,5 χιλιάδες τόνους (2008). Ακόµα µεγαλύτερη ήταν η αύξηση των γερµανικών εισαγωγών παρθένου ελαιολάδου. Ενώ το 1998 οι εισαγωγές παρθένου ελαιολάδου αποτελούσαν ποσοστό 65% επί του συνόλου εισαγωγών ελαιολάδου, το 2008 το ποσοστό αυτό είχε φτάσει το 95%. Έτσι, στο διάστηµα 1998 - 2008, η ποσότητα εισαγωγών παρθένου ελαιολάδου στη Γερµανία υπερτριπλασιάστηκε (αύξηση κατά 216%), φτάνοντας το 2008 τους 48,9 χιλιάδες τόνους. Από την ανοδική πορεία των εισαγωγών ελαιολάδου η χώρα µας έχει επωφεληθεί, καθώς η ποσότητα των εισαγωγών από την Eλλάδα σχεδόν εξαπλασιάστηκε, ενώ το µερίδιό της επί του συνόλου των γερµανικών εισαγωγών ελαιολάδου έφτασε από το 2,2% το 2002 στο 10,4% το 2008. Το 95% των εισαγωγών από την Ελλάδα αφορά σε

8 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

η λήψη αιτήσεων από τη νοµαρχία • εκίνησε Σάµου για το πρόγραµµα οριστικής εκρίζωσης αµπελώνων. Το πρόγραµµα αφορά σε παραγωγικούς και όχι εγκαταλελειµµένους αµπελώνες, νόµιµα φυτεµένους µε τις επιτρεπόµενες και συνιστώµενες ποικιλίες οινοποιίας, µεγαλύτερους από 1 στρέµµα. Το ποσό της πριµοδότησης θα είναι από 462 ευρώ έως 693 ευρώ. Οι ενδιαφερόµενοι παραγωγοί υποβάλλουν αίτηση έως 01 Σεπτεµβρίου 2009 στη ∆/νση Αγροτικής Ανάπτυξης Σάµου και στα Τµήµατα Γεωργικών Εφαρµογών και Ανάπτυξης Καρλοβάσου και Αγ. Κηρύκου.

ªfiÓÔ ÙË Ó‡¯Ù· ÊıËÓfi ·ÁÚÔÙÈÎfi Ú‡̷ συνεχίσει και την επόµενη χρονιά το χαµηλό ¡ ατιµολόγιο της ∆ΕΗ για το αγροτικό ρεύµα, αλλά µόνο για πότισµα τις νυκτερινές ώρες, εισηγείται η διοίκηση της Επιχείρησης στην κυβέρνηση. Με βάση


τη µελέτη που εκπόνησαν οι υπηρεσίες της ∆ΕΗ σε συνεργασία µε την εταιρία ΚΑΝΤOR, για τα τιµολόγια της Eπιχείρησης από το 2010 και µετά, η τιµή του αγροτικού ρεύµατος (40,4 ευρώ η µεγαβατώρα στη µέση τάση και 47,3 ευρώ η µεγαβατώρα στη χαµηλή τάση) χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα χαµηλή και πως δεν καλύπτει το κόστος παραγωγής του ρεύµατος. Κατά συνέπεια, επισηµαίνεται στην ίδια µελέτη, για να µην κατηγορηθεί η ∆ΕΗ από την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι προβαίνει σε επιδότηση του αγροτικού ρεύµατος και κατ’ επέκταση σε εθνική ενίσχυση του κόστους παραγωγής στον αγροτικό τοµέα, θα πρέπει η Επιχείρηση είτε να υπερδιπλασιάσει τα τιµολόγιά της στο αγροτικό ρεύµα, είτε - όπως και εισηγείται η διοίκησή της στην κυβέρνηση - να διατηρηθεί το ίδιο τιµολόγιο, αλλά µόνο για χρήση κατά τις νυκτερινές ώρες. ∆ηλαδή οι κτηνοτρόφοι που αρµέγουν τα ζώα τους νωρίς το πρωί και αργά το απόγευµα θα αντιµετωπίζονται ως αγρότες δεύτερης κατηγορίας. Εκτός και αν µε εντολή της ∆ΕΗ αγελάδες, προβατίνες και κατσίκες, γίνουν ξενύχτηδες.

χειρηµατίες τουρισµού ειδικής υποδοµής της παραποτάµιας περιοχής του Αλιάκµονα, από την Ηµαθία, και αποφάσισαν να ιδρύσουν γεωγραφικό δίκτυο ποιότητας µε έδρα τη Βεργίνα και διακριτικό τίτλο «∆ίκτυο Βεργίνα». Σκοποί, µεταξύ άλλων, του ∆ικτύου είναι: η υποστήριξη της αύξησης της ζήτησης των επιχειρήσεων ειδικής τουριστικής υποδοµής και των συµπληρωµατικών τους, η υποστήριξη του συντονισµού, των συνεργασιών και του συνεργατισµού των επιχειρηµατιών της περιοχής, η διευκόλυνση ανταλλαγής εµπειριών, η υποστήριξη τεκµηρίωσης για θέµατα που τους απασχολούν και η διαµόρφωση προδιαγραφών ποιότητας και η πιστοποίησή τους.

∏ ‰·ÎÔÎÙÔÓ›· ÂÓ §¤Û‚ˆ

∏ ·ÏÂÔ‡ ÛÙÔ ·˙¿ÚÈ τις 23 και 24 Ιουλί™ ου, στις αρχές ενός µεγάλου καύσωνα, εµφανίστηκε στη Μυτιλήνη ο γενικός διευθυντής της ΠΑΣΕΓΕΣ, Γιάννης Τσιφόρος, µαζί µε τον αντιπρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ, κ. Νότο. Τόσο οι ίδιοι όσο και η ΕΑΣ Λέσβου έκαναν ό,τι µπορούσαν για να κρατήσουν την επίσκεψη µυστική. ΆλλωΟ κ. Γιάννης Τσιφόρος στε, ποιος έχει διάθεση να τον ρωτούν καλοκαιριάτικα τι θα γίνει µε τα 15 εκατοµµύρια ευρώ που χάνουν οι κτηνοτρόφοι και οι άλλοι αγρότες του νησιού... Κάτι µας λέει πως το µαγείρεµα ξεκίνησε. ∆ιότι κανείς σοβαρός πολιτικός δε θέλει να πάει σε εκλογές µε τόσο µεγάλες εκκρεµότητες. Τα περί σοβαρότητας αφορούν τον Ξενοφώντα Βεργίνη, ο οποίος είναι πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ αλλά κυρίως είναι υπεύθυνος Αγροτικού της Νέας ∆ηµοκρατίας. Άλλωστε, το µήνυµα των ευρωεκλογών στη Λέσβο ήταν ιδιαίτερα ευκρινές για κάθε Νεοδηµοκράτη.

¢›ÎÙ˘Ô µÂÚÁ›Ó· ∆ευτέρα 6 Ιουλίου 2009, στον Ξενώνα «Ευρυ∆ηδίκη», στη Βεργίνα Ηµαθίας, συναντήθηκαν επι-

Ιούλη και η πρώτη καθολική διαβροχή ∞ ρχές στον ελαιώνα της Λέσβου για την καταπολέµηση του δάκου βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Στην περιοχή «Ρόβικα» στα Αλυφαντά, ένας ψεκαστής µπαίνει στο χωράφι παραγωγού ο οποίος βρισκόταν µέσα (πράγµα πολύ σπάνιο). Αρχίζει να ραντίζει τα δέντρα ένα-ένα (πράγµα επίσης πολύ σπάνιο). Κοντεύει να τελειώσει και ο παραγωγός τού λέει: «Να πας και στο διπλανό χωράφι, ο παραγωγός είναι µέσα». Ο ψεκαστής τού απαντά: «Το διπλανό χωράφι είναι βιολογικό δεν το ραντίζουµε.» Ο παραγωγός τού λέει: «Όχι, δεν είναι βιολογικό, έχει βγει από το πρόγραµµα. Αν προσέξεις, έχει βγάλει τις ταµπέλες.» Φυσικά ο ψεκαστής δεν πήγε να ρωτήσει ποτέ τον παραγωγό αν πρέπει να ψεκάσει ή όχι. Φανταστείτε τώρα πώς γίνεται η δακοκτονία στα χωράφια που οι παραγωγοί τους είναι εντελώς αδιάφοροι.

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

9


ÚÂÔÚÙ¿˙ ∞ÁÒÓ· ÂÈ‚›ˆÛ˘ ‰›ÓÔ˘Ó ÔÈ ÓËÛÈÒÙ˜ ·ÌÂÏÔ˘ÚÁÔ›

∆· ™Ù·Ê‡ÏÈ· Ù˘ √ÚÁ‹˜ α σταφύλια της οργής» είναι η ιστορία µιας οικογένειας στην Αµερική που χάνουν τα κτήµατά τους όπως και πολλοί άλλοι και αναγκάζονται να µετατοπιστούν. Ξεκινούν ψάχνοντας τη γη της επαγγελίας τους… αλλά το µόνο που συναντούν είναι η φτώχεια, η εξαθλίωση, η εκµετάλλευση, η καταστολή και η αδυναµία να καλύψουν τις ανάγκες τους. Το ιστορικό µυθιστόρηµα του Τζων Στάινµπεκ γράφτηκε στα 1939 και απεικόνιζε τα προβλήµατα που αντιµετώπιζαν οι µετανάστες-αγρότες στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ. Στις µέρες µας, οι αµπελοκαλλιεργητές της Ευρώπης είναι εξοργισµένοι, καθώς βλέπουν να ανατρέπονται δεδοµένα που είχαν διαµορφωθεί εδώ και πολλές δεκαετίες. Στην Ελλάδα η νέα Κοινή Οργάνωση Αγοράς των αµπελοοινικών προϊόντων οδηγεί σε µεγάλες ανατροπές, καθώς ο αµπελουργικός κλάδος δεν ήταν έτοιµος να δεχθεί τις νέες ρυθµίσεις. Τα οξυµµένα προβλήµατα οδήγησαν την ΚΕΟΣΟΕ στα τέλη του Ιούλη να ανακοινώσει κινητοποιήσεις. Πρόκειται για µια ασυνήθιστη κίνηση για την κορυφαία συνεταιριστική οργάνωση των αµπελοπαραγωγών της χώρας, που εκφράζει τόσο την αγωνία των παραγωγών για το αύριο, όσο και τα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι οινοπαραγωγικές συνεταιριστικές οργανώσεις της χώρας. Στα νησιά του Αιγαίου, τα δοµικά προβλήµατα του κλάδου είναι πιο οξυµµένα, παρά το ότι τα αποθέµατα του περσινού κρασιού έχουν πουληθεί ή είναι πολύ µειωµένα. Η προτίµηση του καταναλωτικού κοινού προς τα γλυκά κρασιά δε δείχνει έως τώρα να αποτελεί ουσιαστικό ανάχωµα στη φθίνουσα πορεία της αµπελοκαλλιέργειας στα νησιά. Ο µικρός κλήρος, τα άγονα εδάφη, ο µικρός όγκος παραγωγής, η αδυναµία µείωσης του κόστους παραγωγής µε τη χρήση σύγχρονων µεθόδων συγκοµιδής των σταφυλιών, δεν µπορούν να υπερκεραστούν από τις βραβεύσεις και διακρίσεις που επιτυγχάνονται σε ελληνικούς και διεθνείς διαγωνισµούς, πολύ περισσότερο δε από τη στιγµή που οι αµπελουργοί πληρώνονται σε τιµές που αγγίζουν τα όρια του κόστους παραγωγής ή βρίσκονται κάτω από αυτό, και µε αρκετούς µήνες καθυστέρηση. Λίγο πριν το ξεκίνηµα του τρύγου, παράγοντες της αγοράς εκτιµούσαν ότι οι τιµές στις οποίες θα πουλήσουν οι

«∆

10 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

παραγωγοί τα σταφύλια στα νησιά µας θα είναι είτε ίδιες µε τις περσινές είτε λίγο κάτω από αυτές. Τα µεγάλα αδιάθετα αποθέµατα κρασιού στις ενώσεις παραγωγών της ηπειρωτικής Ελλάδας θα πιέσουν ακόµη πιο χαµηλά τις τιµές του κρασιού. Ιδιαίτερα αν δεν ενεργοποιηθεί το µέτρο της απόσταξης κρίσης, που ζητά απεγνωσµένα η ΚΕΟΣΟΕ από τις αρχές του Ιούλη. Επίσης η κρίση ήδη έχει κάνει αισθητή την πίεση, τόσο προς τις οινοπαραγωγικές ενώσεις συνεταιρισµών όσο και προς ιδιώτες οινοποιούς. Οι εταιρείες χονδρικού και λιανικού εµπορίου µειώνουν τα αποθέµατα κρασιού που διατηρούν στις αποθήκες τους και επιµηκύνουν το χρόνο εξόφλησης προµηθευτών τους. Τα προηγούµενα χρόνια, αµπελουργοί, οινοπαραγω-


M Με Υπουργική Απόφαση εξαιρέθηκαν για φέτος από το µέτρο της επιδοτούµενης εκρίζωσης αµπελώνων η Ρόδος και ορισµένα ακόµη νησιά των ∆ωδεκανήσων. Στην ίδια Απόφαση δεν εντάχθηκε η Λήµνος, αν και το αίτηµα έχει τεθεί στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης πάνω από ένα χρόνο πριν. Άραγε, τα αµπέλια της Ρόδου είναι πιο σηµαντικά από τα αµπέλια της Λήµνου;

L

γικές ενώσεις και ιδιώτες οινοπαραγωγοί είχαν δεχθεί ισχυρή πίεση λόγω των αθρόων εισαγωγών κρασιού από τρίτες χώρες. Πόσο λοιπόν θα αντέξει ο κλάδος υπό τα συνεχή χτυπήµατα που δέχεται;

Η ΚΕΟΣΟΕ πιστεύει πως η νέα Κοινή Οργάνωση Αγοράς ανοίγει δύο δρόµους για τον αµπελοοινικό τοµέα. Ο πρώτος είναι η προσαρµογή στις επιταγές της παγκοσµιοποίησης, ώστε το ελληνικό κρασί να µπορεί να ανταγωνιστεί τα εισαγόµενα κρασιά από τις τρίτες χώρες. Η δεύτερη επιλογή είναι η ισχυρή επιδότηση για να συνεχιστεί η παραγωγή ποιοτικών κρασιών και η διατήρηση οινικών πρακτικών που έχουν καθιερωθεί στο πέρασµα του χρόνου. Παράλληλα, βέβαια, σηµειώνει ότι θα µπορούσε να επιδιωχθεί η ανατροπή των σχέσεων προτίµησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τρίτες χώρες, που είναι η κύρια αιτία µείωσης των εισαγωγικών δασµών. Όµως αυτό σηµαίνει ότι θα πρέπει να ανατραπεί η Κοινή Οργάνωση Αγοράς του τοµέα, η Κοινή Αγροτική Πολιτική, και να αλλάξει ρότα η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-µέλη στις διαπραγµατεύσεις για τον Παγκόσµιο Οργανισµό Εµπορίου.


Û˘Ó¤ÓÙ¢ÍË

στο Νίκο Μανάβη

§ÂˆÓ›‰·˜ µÔÛÙ¿Ó˘

«ŒÚ¯ÔÓÙ·È Û˘Á¯ˆÓ‡ÛÂȘ ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿ ÙÔ˘ Ï·‰ÈÔ‡» νέος πρόεδρος της Fedolive, Λεωνίδας Βοστάνης, µιλάει στο «Νησιωτικό Αγρόκτηµα» για όλους και για όλα. Είναι από εκείνους που γνωρίζουν όσο λίγοι την αγορά του ελαιολάδου, τα στεγανά της, τις αδυναµίες της ελληνικής τυποποιητικής βιοµηχανίας µας και συνολικά τις προοπτικές του κλάδου. ∆ε φοβάται να πει ότι υπάρχουν επιχειρήσεις που εκµεταλλεύονται τη δεσπόζουσα θέση που έχουν στην ελληνική αγορά του ελαιολάδου. Απρόσµενη είναι η απάντηση που µας δίνει για το µέλλον της ελαιοκοµίας στη Λέσβο και τα άλλα νησιά του Αιγαίου. Χαρακτηρίζει το ζήτηµα κοινωνικό κι όχι οικονοµικό. Για το µέλλον βλέπει να έρχεται κύµα συγχωνεύσεων και εξαγορών στη βιοµηχανία τυποποίησης του ελαιολάδου. Κύριε Βοστάνη, δε θα µπορούσαµε παρά να ξεκινήσουµε τη συνέντευξη αυτή από την εκλογή σας στη θέση του προέδρου της Fedolive. Είναι ένα γεγονός που δε συµβαίνει κάθε µέρα και σίγουρα αποτελεί µια ιδιαίτερη τιµή για την ελαιοκοµία της Λέσβου κι όλου του Αιγαίου. Ωστόσο, αναλαµβάνετε τη θέση αυτή σε µια δύσκολη εποχή για τον ελαιοκοµικό κλάδο. Θα λέγαµε ότι όλος ο κλάδος βρίσκεται σε κρίση. Η κατανάλωση τυποποιηµένου ελαιολάδου έχει πτωτικές τάσεις, οι παραγωγοί ελαιολάδου βλέπουν το εισόδηµά τους να καταγράφει κάθετη πτώση και οι τυποποιητικές επιχειρήσεις δε βρίσκονται σε καλύτερη θέση. Ποιες προτεραιότητες θέτει η Fedolive για τη διάσωση των τυποποιητικών επιχειρήσεων του κλάδου; «Η Fedolive αποτελεί τη συνοµοσπονδία, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, των εθνικών επαγγελµατικών οργανώσεων των τυποποιητών των 5 κυριότερων ελαιοπαραγωγικών χωρών της Ε.Ε.. Ως εκ τούτου δεν µπορεί παρά να υποβάλλει προτάσεις για προβλήµατα που απασχολούν από κοινού λίγο-πολύ όλες τις χώρες. Για να διαπιστώσουµε ποια είναι αυτά, οργανώνουµε στις 25 Σεπτεµβρίου στην Αθήνα µία ηµερίδα µε συµµετοχή όλων των µελών µας και κεντρικό θέµα το “Όραµα 2020: τι µέλλον υπάρχει για το ελαιόλαδο;”. Η παραγωγή έχει σταθεροποιηθεί σε υψηλά επίπεδα κι ενδέχεται ν’ αυξηθεί κι άλλο µε τις νέες φυτείες. Από την άλλη, η

12 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

κατανάλωση µένει στάσιµη κι ο ανταγωνισµός από χώρες εκτός Ε.Ε. συνεχώς εντείνεται. Θα µπορέσει η βιοµηχανία τυποποίησης ν’ αντιµετωπίσει τις προκλήσεις των καιρών, προσφέροντας υψηλής ποιότητας προϊόν κι εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ένα ικανοποιητικό εισόδηµα για όλους τους εµπλεκοµένους; Τα ειδικότερα θέµατα που θα µας απασχολήσουν κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: Κόστος και διαθεσιµότητα ελαιολάδου (βελτίωση προβλεψιµότητας της αγοράς, αποφυγή απότοµων αυξοµειώσεων των τιµών που αποπροσανατολίζουν τους καταναλωτές, µείωση του κόστους παραγωγής) ∆οµή της αγοράς και ποιότητα προϊόντος (ρόλος των µεγάλων αλυσίδων λιανικής, ελαιόλαδα ιδιωτικής µάρκας & εικόνα του προϊόντος, κρατική παρεµβατικότητα: βοήθεια ή εµπόδιο;) ∆υνατότητες αύξησης της κατανάλωσης (διατήρηση παραδοσιακών αγορών & άνοιγµα νέων, συγχρηµατοδοτούµενα προγράµµατα προώθησης) Με τη σε βάθος συζήτηση αυτών των θεµάτων αποσκοπούµε να προσδιορίσουµε τις προτεραιότητες της δράσης µας κατά την επόµενη διετία.» Τα προηγούµενα χρόνια ζήσαµε ένα κύµα εξαγορών στη βιοµηχανία του ελαιολάδου. Στην Ελλάδα παρακολουθούσαµε αυτές τις εξελίξεις από µακριά. Ακόµη και η προσπάθεια για πώληση της «Ελαΐδος» από τη Unilever δεν έχει τελεσφορήσει. Γιατί η χώρα µας έχει µείνει έξω από αυτές τις εξελίξεις; Οφείλεται στο µικρό µέγεθος των επιχειρήσεων; Ή στο ότι το ειδικό τους βάρος στην παγκόσµια αγορά του ελαιολάδου είναι εξαιρετικά µικρό; «Το κύµα εξαγορών των τελευταίων ετών αφορούσε αποκλειστικά την επέκταση µιας συγκεκριµένης ισπανικής επιχείρησης (της SOS Cuetara) στην Ιταλία, µε την εξαγορά µεγάλων και παλιών ιταλικών οίκων. Όµως αυτή η ισπανική επιχείρηση τώρα είναι θύµα οικονοµικού σκανδάλου, η µετοχή της έχει καταβαραθρωθεί και υπάρχουν ενδείξεις ότι προτίθεται να πουλήσει ορισµένα από τα πρόσφατα αποκτήµατά της σε τιµές χαµηλότερες του κόστους κτήσης, προκειµένου να αποκτήσει τη ρευστότητα που χρειάζεται. Από την άλλη, µία απαισιόδοξη για τις προοπτικές του ελαιολάδου εξέλιξη αποτελεί η απόφαση του


§ÂˆÓ›‰·˜ µÔÛÙ¿Ó˘: √ ª˘ÙÈÏËÓÈfi˜ ·ÚÈÛÙÔÎÚ¿Ù˘ ÙÔ˘ Ï·‰ÈÔ‡ Αν και διευθύνων σύµβουλος της αρχαιότερης ελαιουργικής επιχείρησης της Ελλάδας, ο κ. Βοστάνης έχει επιλέξει να έχει µια διακριτική παρουσία στην οικονοµική και κοινωνική ζωή της Λέσβου. Το όνοµά του ελάχιστα συζητιέται στο νησί, αν και έχει πολυετή συνεχή παρουσία σε θέσεις-κλειδιά του ελαιοκοµικού τοµέα. Γεννήθηκε στις 27 Μαρτίου 1950. Το 1973 ολοκληρώνει τις σπουδές του ως B.Sc. in Mechanical Engineering στο University College of London. ∆ύο χρόνια αργότερα, το 1975, λαµβάνει τον τίτλο M.Sc. in Thermal Power Engineering από το Imperial College of London, τέλος, το 1976, λαµβάνει το Dipl. Ingénieur Civil en Gestion Industrielle από το Université Catholique de Louvain (Belgique). Είναι άριστος γνώστης της αγγλικής και της γαλλικής γλώσσας. Από το 1976 είναι µέλος του Τεχνικού Επιµελητηρίου Ελλάδας ως διπλωµατούχος µηχανολόγος µηχανικός. Την περίοδο 1977 - 1980 απασχολείται ως µηχανικός πωλήσεων στην Ελληνική Legrand A.E.. Τα επόµενα τρία χρόνια (1980 - 1983) απασχολείται ως τεχνικός διευθυντής της «Α.Π. Κατσακούλης». Ουσιαστικά όµως προετοιµάζεται να αναλάβει τα ηνία της επιχείρησης. Το 1983 αναλαµβάνει τη θέση του διευθύνοντος συµβούλου της «Α.Π. Κατσακούλης», θέση που διατηρεί ως σήµερα. Έντονη είναι και η διεπαγγελµατική του δράση. Το 1981 γίνεται µέλος του ∆.Σ. του Συνδέσµου Ελληνικών Βιοµηχανιών Τυποποίησης Ελαιολάδου και από το 2003 είναι Α αντιπρόεδρος του Συνδέσµου. Το 2008 εκλέγεται αντιπρόεδρος στη Συµβουλευτική Επιτροπή Ελαιολάδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2008 - 2010. Πρόσφατα εκλέχθηκε πρόεδρος της Fedolive για την περίοδο 2009 - 2011. διεθνούς οµίλου Unilever να αποδεσµευθεί από τον κλάδο, πράγµα που το πέτυχε στις άλλες χώρες και αργά ή γρήγορα θα πετύχει κι εδώ µε την πώληση της “Ελαΐδος”. Ο κυριότερος λόγος που πάρθηκε αυτή η απόφαση είναι ότι δεν υπάρχει προβλεψιµότητα στην αγορά του ελαιολάδου, άρα υπάρχει αδυναµία µακροχρόνιου αποτελεσµατικού σχεδιασµού. Επίσης οι δοµές της αγοράς είναι τέτοιες που οδηγούν σε υποβάθµιση της αξίας του προϊόντος. Αυτές οι εξελίξεις είναι ενδεικτικές της κρίσης της τυποποίησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όσον αφορά τη χώρα µας, η κατάσταση επιδεινώνεται από το µικρό µέγεθος των επιχειρήσεων, που οφείλεται στο απελπιστικά µικρό µέγεθος της εγχώριας αγοράς τυποποιηµένου ελαιολάδου. Πώς µπορούν να δηµιουργηθούν µεγάλοι παίκτες, ικανοί να ανταγωνισθούν σε παγκόσµιο επίπεδο, όταν η εσωτερική αγορά τυποποιηµένου µετά βίας υπερβαίνει τους 40.000 τόνους; Ενώ σε άλλες χώρες, µία µόνο επι-

χείρηση τυποποιεί διπλάσια ποσότητα; ∆υστυχώς δεν έχουµε συνειδητοποιήσει τις συνέπειες του ότι καταναλώνουµε το περισσότερο λάδι σε χύµα, ανώνυµη µορφή (16κιλοι τενεκέδες). Ποτέ δε θα µπορέσουν να ανδρωθούν οι επιχειρήσεις µας, είτε ιδιωτικές είτε συνεταιριστικές, εφόσον συνεχίζεται αυτή η κατάσταση.» Οι βιοµηχανίες τυποποίησης ελαιολάδου έχουν µια λαµπρή ιστορία στη Λέσβο. Όµως ελάχιστες κατάφεραν να επιβιώσουν. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχουν εµφανιστεί µια σειρά παραγωγών ελαιολάδου που ταυτόχρονα ασχολούνται και µε την τυποποίηση. Πιστεύετε ότι µπορούν να επιβιώσουν οι τοπικές τυποποιητικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα τώρα που η παραγωγή ελαιολάδου στο νησί παρουσιάζει συνεχή και σταθερή µείωση; «Το µεγαλύτερο πρόβληµα των τυποποιητών της Λέσβου είναι η εξέλιξη της ντόπιας παραγωγής, γιατί χωρίς επαρκείς ποσότητες ελαιολάδου καλής ποιό-

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

13


Û˘Ó¤ÓÙ¢ÍË

Τυποποίηση ελαιολάδου στις εγκαταστάσεις της Α.Π. Κατσακούλης

τητας σε ανταγωνιστικό κόστος, δεν υπάρχει δυνατότητα επιβίωσης. Αν λυθεί αυτό το πρόβληµα, υπάρχει θέση για όλους όσοι είναι οργανωµένοι κι ακολουθούν τις εξελίξεις της αγοράς.» Πέρα από τη Λέσβο, τι επιφυλάσσουν τα επόµενα χρόνια για τις ελληνικές τυποποιητικές επιχειρήσεις; Έχουµε έναν πολύ µεγάλο αριθµό τυποποιητικών επιχειρήσεων στον τοµέα του ελαιολάδου (ιδιωτικές και συνεταιριστικές), όµως η ελληνική αγορά τυποποιηµένου ελαιολάδου έχει ήδη δείξει τα όριά της. «Ο κλάδος της τυποποίησης στη χώρα µας πάσχει από υπερεπαγγελµατισµό, ανεπαρκή έλεγχο και πληθώρα γραφειοκρατικών εµποδίων. Το µητρώο τυποποιητών που τώρα πάει να δηµιουργηθεί για πρώτη φορά, είναι ένα µέτρο στη σωστή κατεύθυνση. Η πιστοποίηση της ποιότητας (ISO, HACCP) πρέπει να ενισχυθεί σε ουσιαστική κι όχι επιφανειακή βάση. Ο κρατικός έλεγχος οφείλει να προστατεύει τον καταναλωτή και το σωστό επαγγελµατία χωρίς να βάζει περιττά εµπόδια.» Η οικονοµική κρίση θα δροµολογήσει εξελίξεις στον κλάδο; Κι αν ναι, ποιες πιστεύετε ότι θα είναι αυτές; «Σε κάθε οικονοµική κρίση δηµιουργούνται οι προϋποθέσεις για να επιβιώσουν οι ικανότεροι. Το ποιοι εί-

14 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

M Έχει ενδιαφέρον να µελετήσει κανείς ποιοι και γιατί αγοράζουν χύµα ανώνυµο ελαιόλαδο. Πολλοί είναι άνθρωποι µορφωµένοι µε υψηλό εισόδηµα. Η τιµή δεν είναι το πρωταρχικό τους κίνητρο, αυτό που µετρά είναι ότι πιστεύουν πως αγοράζουν καλή κι ανόθευτη ποιότητα

L

ναι αυτοί, το µέλλον θα µας δείξει. Πάντως µπορεί να θεωρείται βέβαιο ότι θα υπάρξουν συγχωνεύσεις/συµπράξεις για τη δηµιουργία ισχυρότερων µονάδων.»


Û˘Ó¤ÓÙ¢ÍË

Φασόλια άσπρα µε ελαιόλαδο

M Ο κλάδος της τυποποίησης στη χώρα µας πάσχει από υπερεπαγγελµατισµό, ανεπαρκή έλεγχο και πληθώρα γραφειοκρατικών εµποδίων

L

Παρά τα προβλήµατα της περιόδου αυτής, το ελαιόλαδο δείχνει ότι είναι ένα προϊόν µε πολύ καλές προοπτικές. ∆ηµιουργούνται νέες φυτείες, αναπτύσσονται νέες µέθοδοι συγκοµιδής του καρπού που µειώνουν δραστικά το κόστος. Η Λέσβος και τα άλλα νησιά του Αιγαίου έχουν µια µικρή, αλλά σηµαντική για τις τοπικές οικονοµίες, παραγωγή ελαιολάδου. Θα µπορέσει η παραγωγή ελαιολάδου στα νησιά να επιβιώσει; «Τα τελευταία χρόνια, το λεσβιακό ελαιόλαδο έχει κερδίσει έµπρακτα την εκτίµηση των ειδικών του κλάδου, αποσπώντας πληθώρα τιµητικών διακρίσεων σε διεθνείς διαγωνισµούς. Αποδεικνύεται ότι οι ντόπιες ποικιλίες, αν δουλευτούν σωστά, παράγουν ένα εξαιρετικό ελαιόλαδο, µε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Κατά τα άλλα, το πρόβληµα είναι κοινωνικό κι οικονοµικό. Χρειάζεται να δηµιουργηθούν κίνητρα που θα προσελκύσουν στην ελαιοκαλλιέργεια νέα σε ηλικία άτοµα. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να λυθεί το πρόβληµα του µικρού και διάσπαρτου κλήρου. Επίσης πρέπει να υπάρχει εύκολα διαθέσιµη επιστηµονική καθοδήγηση (γεωπόνοι, γεωτεχνικά εργαστήρια). Τέλος, βοήθεια θα προσέφεραν στους παραγωγούς µακροχρόνια συµβόλαια συνεργασίας µε τυποποιητές.»

16 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

Προώθηση του Π.Γ.Ε. Λέσβου στις διεθνείς αγορές

Πώς αντιµετωπίζετε τις προσπάθειες που καταβάλλονται για να µειωθεί η τελική τιµή του ελαιολάδου; Μπορεί πράγµατι να γίνει το ελαιόλαδο ευθέως ανταγωνιστικό µε άλλες λιπαρές ουσίες (βαµβακέλαιο, ηλιέλαιο κ.λπ.); Έχει νόηµα αυτή η προσπάθεια ή µήπως υποβαθµίζει το προϊόν; «Έχει ενδιαφέρον να µελετήσει κανείς ποιοι και γιατί αγοράζουν χύµα ανώνυµο ελαιόλαδο. Πολλοί είναι άνθρωποι µορφωµένοι µε υψηλό εισόδηµα. Η τιµή δεν είναι το πρωταρχικό τους κίνητρο, άλλωστε συχνά η τιµή τού χύµα είναι πολύ κοντά σ’ αυτήν του τυποποιηµένου, κι ας επιβαρύνεται µε λιγότερα έξοδα (λιγότερη συσκευασία, καθόλου έξοδα αναλύσεων, καθόλου Φ.Π.Α. και φόρος εισοδήµατος). Αυτό που µετρά είναι ότι πιστεύουν πως αγοράζουν καλή κι ανόθευτη ποιότητα. Εποµένως η φθηνή τιµή δεν είναι η λύση για τη βιωσιµότητα του προϊόντος. Εξάλλου το ελαιόλαδο ποτέ δε θα µπορέσει ν’ ανταγωνισθεί τα σπορέλαια στην τιµή, µόνο στην ποιότητα. Αυτό που χρειάζεται είναι στοχευµένη κρατική παρέµβαση ώστε να µην υπάρχει η δυνατότητα εκµετάλλευσης δεσπόζουσας θέσης από ορισµένους συντελεστές της αγοράς, και σοβαρή και σε βάθος εκπαίδευση του καταναλωτή και του επαγγελµατία για τα πλεονεκτήµατα του ποιοτικού ελαιολάδου.»


M ∆υστυχώς δεν έχουµε συνειδητοποιήσει τις συνέπειες του ότι καταναλώνουµε το περισσότερο λάδι σε χύµα, ανώνυµη µορφή (16κιλοι τενεκέδες). Ποτέ δε θα µπορέσουν να ανδρωθούν οι επιχειρήσεις µας, είτε ιδιωτικές είτε συνεταιριστικές, εφόσον συνεχίζεται αυτή η κατάσταση

L

Σε αυτή την πρώτη µας συνέντευξη δεν µπορώ να αποφύγω τον πειρασµό να σας ρωτήσω για την «Α.Π.

Κατσακούλης». Είναι µια ιστορική επιχείρηση της Λέσβου, ποιοι είναι οι στόχοι που θέτει για τα επόµενα χρόνια; «Η εταιρεία “Α.Π. Κατσακούλης” είναι η αρχαιότερη ελαιουργική επιχείρηση της Ελλάδας (ιδρύθηκε το 1863). Πάντοτε κατόρθωνε να προσαρµόζεται µε επιτυχία στις απαιτήσεις των καιρών. Σήµερα τα ανταγωνιστικά της πλεονεκτήµατα είναι η εύρωστη οικονοµική της κατάσταση, η σωστή οργάνωση και ικανότητα αφοµοίωσης των τεχνολογικών εξελίξεων, και η εκτίµηση των πελατών της για την υψηλή ποιότητα των προϊόντων και της εξυπηρέτησης που παρέχει. Οι στόχοι που έχουµε για τα επόµενα χρόνια είναι η αύξηση των πωλήσεων, που εκτιµούµε ότι µπορεί να έρθει κυρίως από τις εξαγωγές, η µείωση του λειτουργικού κόστους, και η συνεχής βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων µας µε παράλληλο εκσυγχρονισµό των παραγωγικών εγκαταστάσεών µας.» Κύριε Βοστάνη, σας ευχαριστούµε για τη συνέντευξη. Σίγουρα τα όσα µας είπατε θα συζητηθούν.

Κολοκυθάκια γεµιστά µαγειρεµένα µε λάδι IRINA της «Α.Π. Κατσακούλης»

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

17


ÚÂÔÚÙ¿˙ √Ìfiı˘ÌË Ë ·Ô‰Ô¯‹ ÙÔ˘˜ ·fi ÙÔ˘˜ ηٷӷψ٤˜

∏̤Ú˜ ‰fiÍ·˜ ÁÈ· Ù· ·Ú·‰ÔÛȷο ÚÔ˚fiÓÙ· ε χρειάζεται κάποια έρευνα για να διαπιστώσει κανείς τη στροφή του καταναλωτικού κοινού προς τα παραδοσιακά τρόφιµα και ποτά. Τα απανωτά διατροφικά σκάνδαλα που έχουν συνδεθεί µε τα προϊόντα που παράγουν οι µεγάλες βιοµηχανίες τροφίµων και η τάση για επιστροφή στις ρίζες, κάνει όλο και περισσότερους να στρέφονται προς τα παραδοσιακά προϊόντα. Ακόµα κι όταν αυτά δεν είναι υγιεινά, ακόµα κι όταν η υπερβολική κατανάλωσή τους δε συνίσταται στα πλαίσια µιας ισορροπηµένης διατροφής, η προτίµηση προς αυτά είναι σταθερή και µόνιµη. Οι καταναλωτές εµπιστεύονται τα τοπικά προϊόντα, όµως επειδή έχουν δει πολλά τα µάτια τους, θέλουν να γνωρίσουν τα συστατικά από τα οποία έχουν κατασκευαστεί. Για τον ίδιο λόγο προτιµούν τα συσκευασµένα προϊόντα από τα χύµα. Η έρευνα που εκπονήθηκε από το µεταπτυχιακό πρόγραµµα Αγροτικής Οικονοµίας της Γεωπονικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης στο πολεοδοµικό συγκρότηµα της Θεσσαλονίκης, αποτύπωσε µε επιστηµονικό τρόπο τις τάσεις του καταναλωτικού κοινού. Τα στοιχεία που παραθέτουµε παρακάτω θα µπορούσαν να αποτελέσουν τον «µπούσουλα» για τις µικρές νησιωτικές επιχειρήσεις, προκειµένου να αυξήσουν την κατανάλωση των προϊόντων τους. Περίπου οι µισοί από τους ερωτώµενους (48,8%) απάντησαν ότι συχνά καταναλώνουν παραδοσιακά τρόφιµα και ποτά, το 29,5% ότι τα καταναλώνουν περιστασιακά, το 16,9% ότι τα καταναλώνουν πολύ συχνά, το 4,3% των ερωτηθέντων τα καταναλώνουν σπάνια, ενώ µόνο το 0,5% δεν καταναλώνουν ποτέ παραδοσιακά τρόφιµα και ποτά. Αναφορικά µε τα διάφορα είδη των παραδοσιακών τροφίµων και ποτών, τα δηµοφιλέστερα στην κατανάλωση είναι το γιαούρτι, το µέλι, τα τοπικά τυριά, οι µαρµελάδες, τα γλυκά κουταλιού, ο τραχανάς, οι χυλοπίτες και το κρασί. Η πλειοψηφία των καταναλωτών αγοράζει παραδοσιακά τρόφιµα και ποτά κυρίως γιατί θεωρεί ότι είναι φτιαγµένα µε αγνά υλικά χωρίς χηµικά πρόσθετα, είναι πιο υγιεινά από τα βιοµηχανοποιηµένα και έχουν ωραία γεύση και άρωµα. Ο σηµαντικότερος λόγος, για τον οποίο το µικρό ποσοστό του δείγµατος δεν αγοράζει παραδοσιακά τρόφιµα και ποτά είναι ότι τα φτιάχνουν µόνοι τους, ενώ δεύτερο σηµαντικό εµπόδιο στην αγορά τους είναι το ότι δεν τα βρίσκουν εύκολα στην αγορά.

¢

18 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

Αναφορικά µε τον τόπο αγοράς των παραδοσιακών τροφίµων και ποτών, η πλειονότητα των καταναλωτών προτιµά να τα προµηθεύεται από το σούπερ µάρκετ της γειτονιάς, από ειδικά καταστήµατα πώλησης παραδοσιακών τροφίµων και ποτών και από τη λαϊκή αγορά. Οι περισσότεροι καταναλωτές (87%), κατά την επίσκεψή τους στους τόπους παραγωγής των παραδοσιακών τροφίµων και ποτών θα αγοράσουν οπωσδήποτε κάποια από αυτά, διότι κατά κύριο λόγο είναι τοπικά και φτιαγµένα µε τοπικές πρώτες ύλες και συνταγές. Σχεδόν οι µισοί καταναλωτές του δείγµατος φαίνεται ότι φτιάχνουν µόνοι τους κάποια από τα παραδοσιακά τρόφιµα και ποτά. Το 82% των καταναλωτών προτιµά τα συσκευασµένα παραδοσιακά τρόφιµα και ποτά. Το 58% διαβάζει πολύ συχνά τις πληροφορίες που αναγράφονται στην ετικέτα των συσκευασµένων παραδοσιακών τροφίµων και ποτών, και ενδιαφέρεται να µάθει κυρίως για την ηµεροµηνία λήξης, τα συστατικά και τον τόπο προέλευσής τους. Όσον αφορά στις τιµές των προϊόντων αυτών, το 49% τις βρίσκει υψηλές, αλλά οι περισσότεροι δήλωσαν ότι είναι διατεθειµένοι να πληρώσουν επιπλέον για την αγορά τους µε τιµή προσαυξηµένη έως 10% συγκριτικά µε αυτή των βιοµηχανοποιηµένων. Το 52% των καταναλωτών δε θεωρεί ικανοποιητική τη διάθεση των εν λόγω παραδοσιακών προϊόντων. Σχετικά µε την ενηµέρωση των καταναλωτών για τα παραδοσιακά τρόφιµα και ποτά, η πλειονότητα των καταναλωτών (76%) δήλωσε ότι δεν είναι ικανοποιηµένοι από την ενηµέρωσή τους. Οι περισσότεροι καταναλωτές έχουν ενηµερωθεί για την κατηγορία αυτή των τροφίµων κυρίως από συγγενείς και φίλους, από τα περιοδικά και από την τηλεόραση. Για καλύτερη ενηµέρωσή τους θεωρούν ότι το κράτος θα πρέπει να στηρίξει οικονοµικά τους γυναικείους συνεταιρισµούς, ώστε να µπορέσουν να προβληθούν, και να υπάρχουν περισσότερες ενηµερωτικές εκποµπές στην τηλεόραση.

∆Ô ÚÔÊ›Ï ÙÔ˘ ηٷӷψً Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα της έρευνας, το προφίλ του καταναλωτή των παραδοσιακών τροφίµων και ποτών µπορεί να θεωρηθεί ότι είναι το ακόλουθο: καταναλωτής ηλικίας άνω των 41 ετών, έγγαµος µε περισσότερα από 2 ενήλικα µέλη στο νοικοκυριό του και σχετικά υψηλό εισόδηµα (2.500 - 3.000). Επιπλέον, παρατηρήθηκε ότι η κατανάλωση των παραδοσιακών τροφίµων και ποτών εξαρτάται πρωτίστως από την περιοχή στην οποία διαµέ-


νουν οι καταναλωτές (30%), από το µηνιαίο οικογενειακό τους εισόδηµα (26%) και από τον αριθµό των ενήλικων µελών του νοικοκυριού τους (21%). Η έρευνα πραγµατοποιήθηκε στο πολεοδοµικό συγκρότηµα Θεσσαλονίκης µε προσωπικές συνεντεύξεις και συµπληρώθηκαν 414 έγκυρα ερωτηµατολόγια, από τον Ιανουάριο του 2009 έως τον Απρίλιο του 2009, από άνδρες, γυναίκες, νέους και ηλικιωµένους, ανθρώπους από όλες τις κοινωνικές τάξεις, µε διαφορετικό µορφωτικό επίπεδο και διαφορετικά κοινωνικοοικονοµικά χαρακτηριστικά.

¶ÔÈ· Â›Ó·È Ù· ·Ú·‰ÔÛȷο ÙÚfiÊÈÌ· Ως «παραδοσιακά τρόφιµα» ορίζονται εκείνα που είναι φτιαγµένα από ιδιαίτερες πρώτες ύλες, µε µια συνταγή γνωστή για µεγάλο χρονικό διάστηµα και/ή µε µια συγκεκριµένη διαδικασία. Τα παραδοσιακά τρόφιµα συσχετίζονται, επίσης, συχνά µε τα τοπικά και τα χειροποίητα τρόφιµα που αναφέρονται στα συγκεκριµένα συστατικά, τον τόπο παραγωγής και την τεχνογνωσία. Ως παραδοσιακά ορίζονται τα τρόφιµα που έχουν αποδεδειγµένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τα κάνουν να ξεχωρίζουν από άλλα παρόµοια προϊόντα της ίδιας κατηγορίας όσον αφορά στη χρήση παραδοσιακών συστατικών (πρώτη ύλη ή πρωτογενή προϊόντα) ή την παραδοσιακή σύσταση ή τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής ή/και µεταποίησής τους. ∆ιακρίνονται σε: α) Παραδοσιακά προϊόντα δηµητριακών, όπως είναι ο τραχανάς, οι χυλοπίτες, το κουσκούσι, το περέκ κ.ά.

M Οι περισσότεροι καταναλωτές (87%), κατά την επίσκεψή τους στους τόπους παραγωγής των παραδοσιακών τροφίµων και ποτών θα αγοράσουν οπωσδήποτε κάποια από αυτά

L

β) Παραδοσιακά προϊόντα κρέατος, όπως είναι τα χωριάτικα λουκάνικα, ο καβουρµάς και ο παστουρµάς κ.ά. γ) Παραδοσιακά προϊόντα λαχανικών και φρούτων, όπως είναι οι κοµπόστες, οι µαρµελάδες, τα γλυκά του κουταλιού, τα τουρσιά κ.ά. δ) Άλλα παραδοσιακά τρόφιµα είναι το παστέλι, τα λουκούµια, τα αµυγδαλωτά, το µουστοκούλουρο κ.ά. ε) Παραδοσιακά ποτά, όπως το λικέρ, το κρασί, το τσίπουρο και η τσικουδιά. Η έρευνα πραγµατοποιήθηκε από τη µεταπτυχιακή φοιτήτρια Ελισσάβετ Ζαργκλή και την αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τοµέα Αγροτικής Οικονοµίας της Γεωπονικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστηµίου Ειρήνη Τζίµητρα - Καλογιάννη.

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

19


ÚÂÔÚÙ¿˙ √È Ó¤Â˜ Ú˘ıÌ›ÛÂȘ Ù˘ ∫ÔÈÓ‹˜ ∞ÁÚÔÙÈ΋˜ ¶ÔÏÈÙÈ΋˜

¶ÈÔ ÎÔÓÙ¿ ÛÙËÓ ÂȯÂÈÚËÌ·ÙÈ΋ ÁˆÚÁ›·

Του Νίκου Μανάβη

ª

ε µπόλικη άχνη σερβίρισε τις αποφάσεις του για την εφαρµογή της ενδιάµεσης αναθεώρησης της ΚΑΠ το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, την Παρασκευή 31 Ιουλίου το µεσηµέρι. ∆ηλαδή την τελευταία ηµέρα που είχε τη δυνατότητα να γνωστοποιήσει τις αποφάσεις του στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για µια ανακοίνωση που αποφεύγει τις κακοτοπιές και στρογγυλεύει σχεδόν τα πάντα. ∆εν κάνει καµµία αναφορά στο πόσοι θα είναι οι παραγωγοί που θα κοπούν από τις επιδοτήσεις. Ούτε καν σε ποιο ύψος διαµορφώνεται το κατώφλι για τη λήψη των επιδοτήσεων δεν αναφέρει. ∆ιότι όλοι γνωρίζουν εδώ και πολύ καιρό πως αν ανακοινωθεί το κατώφλι, αµέσως γίνεται γνωστό και πόσοι παραγωγοί βγαίνουν έξω από τις επιδοτήσεις. Επικοινωνιακά ο τρόπος που χειρίστηκε το υπουργείο την όλη υπόθεση ήταν άριστος. ∆εν ανακοίνωσε ποτέ δικές του θέσεις κι άφησε την ελεγχόµενη από το ΠΑΣΟΚ ΠΑΣΕΓΕΣ να παίξει το ρόλο του λαγού. Έτσι απέφυγε µια µακράς πνοής πολιτική αντιπαράθεση που θα µπορούσε

20 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

να της κάνει ζηµιά. Η ανακοίνωση των αποφάσεών της την τελευταία στιγµή εκτός όλων των άλλων περιορίζει και τις πιθανές αντιδράσεις από την πλευρά των παραγωγών. Άλλωστε, Αύγουστο µήνα πολύ λίγοι θα σκεφτούν να κινητοποιηθούν επειδή έχασαν 100, 200 ή 400 ευρώ. Eξάλλου και όλους τους προηγούµενους µήνες η συζήτηση του θέµατος ήταν από υποτονική έως ανύπαρκτη. Χρειάστηκε να φθάσουµε στο «παρά πέντε» για να ανοίξει η συζήτηση για την ενδιάµεση αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Φορείς όπως η ΠΑΣΕΓΕΣ, το ΓΕΩΤΕΕ, ΓΕΩΤΕΕ Αιγαίου, ΕΕΠΕΣ θεώρησαν σωστό να καταθέσουν τις δικές τους προτάσεις. Θετικό το ενδιαφέρον, έστω κι αν ήρθε την τελευταία στιγµή. Όµως η προτασεολογία είναι τελείως διαφορετικό πράγµα από το διάλογο. Είδαµε προτάσεις που δεν κινούνταν στη βάση ενός ενιαίου πλαισίου και δεν είχαν καµµία συνοχή. Είναι αλήθεια ότι ο πρόεδρος της ΠΑΣΕΓΕΣ «όργωσε» την Ελλάδα για να συζητήσει το θέµα. Ωστόσο δε γνωρίζουµε κατά πόσο στις συσκέψεις που έγιναν στην ηπειρωτική Ελλάδα ενηµερώθηκαν οι συνεταιρισµένοι παραγωγοί για τις αλλαγές που επέρχονται και τα ζητήµατα στα οποία καλούνται να πάρουν θέση. Σίγουρα όµως ο κ. Καραµίχας είχε την ευκαιρία µέσα από τις συσκέψεις


να νιώσει τους καηµούς και τις αγωνίες των αγροτών της ηπειρωτικής Ελλάδας. Τα νησιά του Αιγαίου έµειναν εντελώς έξω από το πλάνο της ΠΑΣΕΓΕΣ, δε διοργανώθηκε ούτε µια σύσκεψη. Αυτό αποτυπώθηκε και στις θέσεις που διατύπωσε και οποίες δε λαµβάνουν υπόψη τη νησιωτική πραγµατικότητα. Σε περιφερειακό επίπεδο είδαµε το Παράρτηµα Αιγαίου του ΓΕΩΤΕΕ να παίρνει θέσεις µε νησιωτικό άρωµα, αλλά δεν είδαµε οι θέσεις αυτές να υιοθετούνται από την κεντρική διοίκηση του ΓΕΩΤΕΕ. Ακούσαµε ότι η ΕΑΣ Λέσβου θα ζητούσε τα νησιά του Αιγαίου να εξαιρεθούν από το µέτρο της περικοπής των επιδοτήσεων στους µικρούς παραγωγούς, ωστόσο δεν είδαµε το αίτηµα αυτό να διατυπώνεται δηµόσια. Γιατί άραγε; Από τις υπόλοιπες νησιωτικές ενώσεις συνεταιρισµών δεν είδαµε ούτε ακούσαµε κάποια τοποθέτηση. Όταν οργανισµοί, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, στις συµφωνίες για την Κοινή Αγροτική Πολιτική περιλαµβάνουν ειδικές ρυθµίσεις για τις νησιωτικές περιοχές, γιατί δεν µπορούν να κάνουν κάτι αντίστοιχο φορείς όπως η ΠΑΣΕΓΕΣ και το ΓΕΩΤΕΕ; Οι νησιώτες συνεταιριστές που συµµετέχουν στη γενική συνέλευση και το ∆.Σ. της ΠΑΣΕΓΕΣ δε θεωρούν ότι πρέπει να καταγγείλουν αυτήν τη συµπεριφορά; Οι συνεταιρισµένοι νησιώτες παραγωγοί δε νιώθουν την ανάγκη να ζητήσουν εξηγήσεις για αυτήν τη συµπεριφορά; Μήπως τελικά όλοι (ή σχεδόν ό-

λοι) έχουν αποδεχθεί ότι η αγροτική παραγωγή στα νησιά είναι χρήσιµη µόνο ως µουσειακό είδος κι όχι ως παραγωγική δραστηριότητα;

¶ÚÔÙ·ÛÂÔÏÔÁ›· Το γενικό πλαίσιο της ενδιάµεσης αναθεώρησης της ΚΑΠ είναι αυστηρά προσδιορισµένο από τις αποφάσεις του Συµβουλίου των Υπουργών Γεωργίας. Συνεπώς, οι όποιες προτάσεις διατυπώθηκαν για την εφαρµογή του ήταν υποχρεωτικό να κινούνται µέσα σε ένα πλαίσιο που άλλοι είχαν αποφασίσει και προσδιορίσει. Παρ’ όλα αυτά, οι προηγούµενοι µήνες ήταν µια εξαιρετική ευκαιρία να γίνει ένας ουσιαστικός διάλογος τόσο για την ΚΑΠ που ήδη υλοποιείται, για την ΚΑΠ όπως θα διαµορφωθεί µετά το 2013, αλλά και για το είδος της αγροτικής οικονοµίας που επιθυµούµε να έχουµε στο µέλλον. ∆υστυχώς, άλλη µια ευκαιρία χάθηκε. Ευχάριστες εξαιρέσεις υπήρξαν, όπως οι θέσεις που εξέφρασε η Ένωση Ελλήνων Παραγωγών και Εµπόρων Σπόρων (ΕΕΠΕΣ). Άσχετα µε το αν συµφωνεί ή διαφωνεί κανείς µαζί τους, αποτελούν ένα ολοκληρωµένο πλαίσιο που επιδιώκει να απαντήσει τόσο στα άµεσα ζητήµατα, όσο και στα µακροπρόθεσµα. Εξαίρεση αποτέλεσαν και οι θέσεις του ΓΕΩΤΕΕ Αιγαίου, αν και περιορίζονταν στην απάντηση των άµεσων ζητηµάτων της ενδιάµεσης αναθεώρησης της ΚΑΠ.


ÚÂÔÚÙ¿˙ ∫˘‚ÂÚÓËÙÈ΋ ·Ô˘Û›· Στους δύο περίπου µήνες που διάφοροι φορείς του αγροτικού τοµέα εξέφραζαν τις θέσεις τους, το υπουργείο ήταν απόν. Το φυσιολογικό θα ήταν το υπουργείο να έχει ανοίξει τη συζήτηση πολύ καιρό νωρίτερα, µε παρουσίαση θέσεων και στόχων για διάλογο, που θα παρουσιάζονταν δηµόσια. Κάτι που όµως δεν έγινε ποτέ. Το υπουργείο κατά την προσφιλή τακτική των τελευταίων πέντε ετών περίµενε να µιλήσουν πρώτα όλοι οι άλλοι και µετά αυτό να πάρει τις αποφάσεις του. Οι οποίες φυσικά και ανακοινώθηκαν την τελευταία στιγµή. Σε πλήρη αντίθεση µε την καθιερωµένη ευρωπαϊκή κουλτούρα διαλόγου, όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοινώνει τις θέσεις της ένα εξάµηνο πριν, ακολουθεί δηµόσιος διάλογος που έχει καθορισµένο χρονικό ορίζοντα, µέσα από τον οποίο αναµορφώνονται οι θέσεις της Επιτροπής και διατυπώνεται ένα νέο πλαίσιο που τίθεται εκ νέου σε διαβούλευση µεταξύ των κρατών-µελών, αλλά χωρίς να αποκλείεται η παρέµβαση κι άλλων συλλογικών φορέων. Το πώς λαµβάνονται οι αποφάσεις δεν είναι απλά ένα διαδικαστικό ζήτηµα. Είναι ουσιαστικότατο, αφού µια σωστή διαδικασία δίνει τη δυνατότητα να εκφραστεί ένας µεγάλος πλούτος ιδεών που θα αποτυπωθεί και στις αποφάσεις που θα ληφθούν.

∆Ô Ù¤ÏÔ˜ ÙˆÓ ÌÈÎÚÒÓ ·Ú·ÁˆÁÒÓ Πολλή συζήτηση έγινε το τελευταίο διάστηµα για το κατώφλι των επιδοτήσεων. ∆ηλαδή ποιο θα πρέπει να είναι το ελάχιστο ύψος της επιδότησης που λαµβάνει ένας παραγωγός προκειµένου να συνεχίσει να λαµβάνει επιδότηση και τα επόµενα τρία χρόνια εφαρµογής της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Ο καθένας ορίζει το κατώφλι κατά την άποψή του, στα 100 ευρώ, τα 200 ευρώ ή τα 400 ευρώ. Το ζήτηµα δεν είναι χρηµατικό, αλλά πολιτικό. Κάτω από τα 200 ευρώ είναι περί τους 160.000 αγρότες σε όλη τη χώρα. Φυσικά κανείς τους δεν περιµένει να ζήσει από αυτά τα χρήµατα. Ωστόσο, για τους συνταξιούχους αγρότες που ζουν µε τη βασική σύνταξη του ΟΓΑ, τα χρήµατα αυτά αποτελούν ένα σηµαντικό βοήθηµα. Με ποια έννοια κοινωνικής δικαιοσύνης δικαιολογείται να κοπούν αυτές οι επιδοτήσεις; Μήπως έτσι θα διασωθεί η αγροτική παραγωγή, αφού οι επιδοτήσεις θα καταλήξουν στα χέρια µεγάλων αγροτών που θα τις αξιοποιήσουν παραγωγικά; Όχι. Τα χρήµατα που θα εξοικονοµηθούν είναι µόλις 75 εκατοµµύρια. Ποσό εξαιρετικά µικρό σε σχέση µε τις συνολικές επιδοτήσεις των 3 δισεκατοµµυρίων ευρώ που µοιράζονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα. Πώς θα δαπανηθούν τα χρήµατα αυτά; Κανείς δε γνωρίζει. Στην πραγµατικότητα, µε το µέτρο αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση και η κυβέρνηση στόχο έχουν να ανοίξουν το δρόµο για γρηγορότερη συγχώνευση των αγροτικών εκµεταλλεύσεων. Είναι βέβαιο ότι το 2013 εκτός επιδοτήσεων θα βγουν πολύ µεγαλύτεροι αγρότες και τότε το όριο δε θα είναι τα 100 και τα 200 ευρώ, αλλά τα 1.000 ή τα 2.000, ώστε να δηµιουργηθούν µεγάλα επι-

22 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

M Το φυσιολογικό θα ήταν το υπουργείο να έχει ανοίξει τη συζήτηση πολύ καιρό νωρίτερα, µε παρουσίαση θέσεων και στόχων για διάλογο, που θα παρουσιάζονταν δηµόσια. Κάτι που όµως δεν έγινε ποτέ

L

χειρηµατικά σχήµατα στην πρωτογενή παραγωγή. Σε αυτόν το στόχο συµφωνεί και η σηµερινή διοίκηση της ΠΑΣΕΓΕΣ. Τα στελέχη της σε προσωπικές συζητήσεις λένε ότι στη χώρα µας θα πρέπει να µείνουν µόλις 100.000 αγρότες. Όταν σήµερα, µε βάση τα στοιχεία του ΟΣ∆Ε, επιδοτήσεις λαµβάνουν περίπου 840.000 παραγωγοί.

√È ·ÔÊ¿ÛÂȘ Τα µέτρα έτσι όπως ανακοινώθηκαν από το υπουργείο έχουν ως εξής: Αυξάνεται η αξία των ατοµικών δικαιωµάτων ετήσιας ενίσχυσης των παραγωγών στους τοµείς των µεταποιηµένων εσπεριδοειδών (για χυµοποίηση), του ρυζιού, των καρπών µε κέλυφος, των πρωτεϊνούχων καλλιεργειών και των σπόρων σποράς, συνολικού ύψους περίπου 36 εκατοµµυρίων ευρώ Οι ενισχύσεις που µέχρι το 2012 θα µπορούσαν µεταβατικά να συνδέονται µε τους τοµείς αυτούς αποσυνδέονται πλήρως από το 2010 και εντάσσονται προκαταβολικά στο καθεστώς της ενιαίας ενίσχυσης. Αυτό σηµαίνει ότι επιταχύνεται η διαδικασία καταστροφής ενός τοµέα που ήδη αντιµετώπιζε πολύ µεγάλα προβλήµατα. Είναι γνωστό σε όλους ότι οι χυµοί που κυκλοφορούν στη χώρα µας έρχονται σε παγοκολώνες από τη Λατινική Αµερική. Πλέον οι µόνες συνδεδεµένες ενισχύσεις στο σύνολο της παραγωγής της χώρας µας που διατηρούνται, είναι το υποχρεωτικό ποσό των περίπου 206 εκατοµµυρίων ευρώ στον τοµέα του βάµβακος και το ποσό των 10,7 εκατοµµυρίων ευρώ στον τοµέα της µεταποιηµένης τοµάτας (το οποίο υποχρεωτικά θα ενταχθεί επίσης στο καθεστώς της ενιαίας ενίσχυσης από το 2011) και 1,3 εκατοµµύριο στον τοµέα των αποξηραµένων ζωοτροφών που αποσυνδέεται το 2012. Παρέχεται από το 2010 ειδική στήριξη σε γεωργούς, σε τοµείς και σε περιοχές που αντιµετωπίζουν ειδικά προβλήµατα ή µειονεκτήµατα, συνολικού ύψους περίπου 108 εκατοµµυρίων ευρώ, που θα προέλθουν από παρακράτηση 5,3% επί του συνολικού δηµοσιονοµικού κατωφλίου των άµεσων ενισχύσεων που αντι-


¶·ÓÂÏÏ‹ÓÈ· ŒÓˆÛË ¡¤ˆÓ ∞ÁÚÔÙÒÓ ª›· ∫∞¶ ÁÈ· ÂȯÂÈÚË̷ٛ˜ ·ÁÚfiÙ˜ Λίγο πριν τις µεγάλες ζέστες του Ιούλη, το διοικητικό συµβούλιο της Πανελλήνιας Ένωσης Νέων Αγροτών πραγµατοποίησε έκτακτη διευρυµένη συνεδρίαση στις 9 του µήνα, στο Κάστρο Λαµίας, µε θέµα τη «Μετά το 2013 εποχή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής». Μεταξύ άλλων συµφωνήθηκε: «Όλοι οι αγρότες, ενιαία, θα πρέπει να λαµβάνουν µια ανταµοιβή για την προστασία του περιβάλλοντος, που µπορεί να θεωρήσει όλη την Ελλάδα ενιαία περιφέρεια, στην οποία θα κατευθύνονται ισόποσες χρηµατορροές, όπως και τα προηγούµενα χρόνια. Μόνο που τώρα θα δίνεται ένα ποσό ισόποσο σε όλους τους αγρότες και επιπλέον ένα ποσό ανάλογο µε την επιφάνεια που φροντίζουν (πάντα µε τους Κώδικες Ορθής Γεωργικής Πρακτικής και Ευζωίας των ζώων). Σηµειώνεται µε πολλή προσοχή ότι οι Νέοι Αγρότες υποστηρίζουν την επιπλέον ενίσχυση για αγρότες των νησιών και για αγρότες των µειονεκτικών περιοχών. Όσα κονδύλια περισσεύουν, να κατευθύνονται για επενδύσεις από τους αγρότες στο 2ο Πυλώνα, σε επενδύσεις για εκσυγχρονισµό, για αξιοποίηση της αγροτικής παραγωγής (τυποποίηση, συσκευασία, µεταποίηση κ.λπ.), για συνέργειες, για προώθηση προϊόντων στην αγορά, για µείωση κόστους παραγωγής, για εξασφάλιση εισοδήµατος από εναλλακτικές αγροτικές δραστηριότητες (αγροτουρισµός, φωτοβολταϊκά κ.λπ.)». Η ΠΕΝΑ δηλώνει ότι τάσσεται κατά των επιδοτήσεων στα προϊόντα που στρεβλώνουν την αγορά και δηµιουργούν µεταξύ άλλων και νέου τύπου διαχειριστές. Υπεραµύνονται όµως σθεναρά στο να υπάρχει συνεχής στήριξη του αγροτικού κόσµου πάντα και χρηµατορροές προς τους αγρότες ως ανταµοιβή του ρόλου τους στην οικονοµική ανάπτυξη (επενδύσεις), την προστασία του περιβάλλοντος (ενιαίο ποσό για όλους) και τη συµβολή τους στην κοινωνική συνοχή (εξασφάλιση τροφής σύµβαση Καρθαγένης). στοιχεί στη χώρα µας (αντί του 10% ή 5% που εφαρµοζόταν µέχρι τώρα στους τοµείς που ωφελούνταν). Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οι φτωχοί παραγωγοί θα χρηµατοδοτήσουν τους λιγότερο φτωχούς των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών. Πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι βρίσκεται υπό επανεξέταση ποιες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα τυγχάνουν αυτού του χαρακτηρισµού. Καταργούνται τα µέχρι σήµερα µέτρα του ποιοτικού παρακρατήµατος του Άρθρου 69 του Καν. 1782/2003. Το συνολικό ποσό των 101,5 εκατοµµυρίων ευρώ που απορροφούσαν τα µέτρα αυτά, εντάσσεται επίσης στο καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης. Από το άρθρο αυτό χρηµατοδοτούνταν τα λεγόµενα ποιοτικά προϊόντα. Τα γνωστότερα ποιοτικά παρακρατήµατα ήταν αυτά που αφορούσαν το ελαιόλαδο, το αιγοπρόβειο γάλα, το σκληρό σιτάρι και το βόειο κρέας. Η κατάργηση των µέτρων αυτών ουσιαστικά δείχνει την αποτυχία του υπουργείου να εφαρµόσει µε αποτελεσµατικό τρόπο ένα µέτρο που θα µπορούσε να βοηθήσει ουσιαστικά στην ανα-


ÚÂÔÚÙ¿˙ °∂™∞™∂: «∞Ó·‰È·Ó¤ÌÔ˘Ó ÙË ÊÙÒ¯ÂÈ· ÙˆÓ ·ÁÚÔÙÒÓ» «Αναδιανοµή της φτώχειας των αγροτών» είναι σύµφωνα µε τη ΓΕΣΑΣΕ τα µέτρα που ανακοίνωσε το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων πως θα εφαρµόσει η Ελλάδα στο πλαίσιο του λεγόµενου Ελέγχου Υγείας της ΚΑΠ. Μάλιστα, τονίζει χαρακτηριστικά πως το υπουργείο το έπραξε λίγες ώρες πριν εκπνεύσει η καταληκτική ηµεροµηνία προσδιορισµού τους, «τελευταίο και καταϊδρωµένο». Συγκεκριµένα, σε ανακοίνωσή της η ΓΕΣΑΣΕ τονίζει µε έµφαση ότι: Οι αποφάσεις αυτές δεν είναι αποτέλεσµα κανενός ουσιαστικού διαλόγου µε τους άµεσα ενδιαφεροµένους, αντίθετα µε ό,τι συνέβη στις άλλες χώρες µέλη της Ε.Ε.. Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, παρά τα όσα κατά καιρούς λέει, αποφάσισε τη µεταφορά επιπρόσθετων πόρων από το εισόδηµα του αγρότη σε άλλες δράσεις, πόρων που ισοδυναµούν µε παρακράτηση του 5,3% των άµεσων ενισχύσεων. Με τον τρόπο αυτό προσπαθεί έµπρακτα να αναδιανείµει τη φτώχεια των αγροτών, αντί να αγωνιστεί για την αύξηση των πόρων του Κοινοτικού Προϋπολογισµού. Με τις αποφάσεις του το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης δεν τόλµησε, ενώ µπορούσε, να πάρει µέτρα που θα δροµολογούσαν νέες προοπτικές στον τρόπο εφαρµογής της ΚΑΠ, όπως για παράδειγµα την ενίσχυση της θέσης των κατ’ επάγγελµα αγροτών, την εξάλειψη φαινοµένων όπου µοναστήρια, µεγάλα εταιρικά σχήµατα και ετεροεπαγγελµατίες καρπώνονται εκατοµµύρια ευρώ ως εισοδηµατική ενίσχυση.

βάθµιση της ποιότητας των παραγόµενων προϊόντων στη χώρα µας. Η ενσωµάτωση των ποσών αυτών στην ενιαία ενίσχυση κλείνει ένα παράθυρο για ευρείας κλίµακας ρουσφετολογικές ρυθµίσεις. Σχεδόν διπλασιάζεται το ποσό που διατίθετο µέχρι σήµερα στην κτηνοτροφία µέσω του ποιοτικού παρακρατήµατος του Άρθρου 69 του Καν. 1782/03. Χορηγείται, συγκεκριµένα, ετήσια πρόσθετη ενίσχυση στην κτηνοτροφία, ανά κεφαλή ζώου, για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, τη διατήρηση των κοπαδιών και αποτροπή της εγκατάλειψης στις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές, στους τοµείς βουτροφίας, αιγοπροβατοτροφίας και αγελαδινού γάλακτος, συνολικού ύψους 40 εκατοµµυρίων ευρώ. Πιθανότατα πρόκειται για νέο παρακράτηµα που ορίζεται από το Άρθρο 68 του Κανονισµού 73 του 2009. Χορηγείται ετήσια πρόσθετη ενίσχυση για τη βελτίωση και αναβάθµιση της ποιότητας, µε βάση αυστηρότερα και πιο εστιασµένα κριτήρια, στους τοµείς ελαιολάδου (περίπου 17 εκατοµµύρια ευρώ), σκληρού σίτου (18 εκατοµµύρια ευρώ) και ζαχαροτεύτλων (3 εκατοµµύρια ευρώ). Στην ανακοίνωση του υπουργείου δεν αναφέρεται από πού θα αντληθούν τα κεφάλαια αυτά, δηλαδή από ποια παρακρατήµατα, αφού είναι βέβαιο ότι µόνο µε αυτό τον τρόπο µπορεί να γίνει ανακατανοµή των πόρων που καταβάλλονται ως άµεσες επιδοτήσεις. Θεσπίζονται και χορηγούνται νέα ατοµικά δικαιώµατα ενιαίας ενίσχυσης σε γεωργούς όλων των τοµέων που κατέχουν επιλέξιµη έκταση στις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές και δε διέθεταν µέχρι τώρα δικαιώµατα ή διαθέτουν δικαιώµατα λιγότερα από την επιλέξιµη γη που κατέχουν. Το σύνολο της ενίσχυσης για τη δράση αυτή ανέρχεται στο ποσό των 30 εκατοµµυρίων ευρώ. Κατ’ αρχήν κανείς δεν µπορεί να διαφωνήσει µε µια τέτοια ρύθµιση, αν και δηµιουργεί ερωτηµατικά, γιατί δεν υπάρχει καµµία αναφορά στις νησιωτικές περιοχές. Πέραν τούτου,

24 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

M

Ακούσαµε ότι η ΕΑΣ Λέσβου θα ζητούσε τα νησιά του Αιγαίου να εξαιρεθούν από το µέτρο της περικοπής των επιδοτήσεων στους µικρούς παραγωγούς, ωστόσο δεν είδαµε το αίτηµα αυτό να διατυπώνεται δηµόσια

L

όµως, θεωρούµε ότι οι χειρισµοί που θα γίνουν δηµιουργούν πολλά περιθώρια για ρουσφετολογικές ρυθµίσεις. Ενισχύεται ετησίως η ασφάλιση όλων των τοµέων παραγωγής για πρόσθετους κινδύνους, που οφείλονται κυρίως στις κλιµατικές αλλαγές και δεν καλύπτονται µέχρι σήµερα από τον ΕΛΓΑ. Η κοινοτική χρηµατοδότηση του µέτρου αυτού ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 74,3 εκατοµµυρίων ευρώ, ποσό που προέρχεται από τα αδιάθετα υπόλοιπα της ενιαίας ενίσχυσης που δεν είχαν απορροφηθεί το 2007. ∆ηλαδή το υπουργείο βρήκε τον τρόπο να πάρει πίσω τα 500 εκατοµµύρια ευρώ που έδωσε το χειµώνα στους αγρότες. Προφανώς µε τη ρύθµιση αυτή ικανοποιείται και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι στην απόφαση του υπουργείου καθοριστικό ρόλο έπαιξε µια λογική διαχείρισης των κονδυλίων κι όχι µια λογική χάραξης αναπτυξιακής πολιτικής, που πέρα από ζητήµατα άµεσης στήριξης θα προσπαθεί να διαµορφώσει και περιβάλλον για την ανάπτυξη κρίσιµων τοµέων της αγροτικής οικονοµίας µας.


ÚÂÔÚÙ¿˙ •Â¯·Ṳ̂ӷ Î·È ¿ÏÈ Ù· ÓËÛÈ¿

∆Ô «ª·ÏÙ·Ù˙‹˜» ·Ó·ıˆÚ›ٷÈ

πό αναθεώρηση σε αναθεώρηση πάει το πρόγραµµα «Αλέξανδρος Μπαλτατζής» του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Βρισκόµαστε ήδη στην τρίτη (εν εξελίξει) κατά σειρά αναθεώρησή του κι ένας θεός ξέρει πόσες θα γίνουν ακόµη. Είναι αλήθεια ότι οι πόροι του προγράµµατος είναι λίγοι, απελπιστικά λίγοι. Αυτό δείχνουν οι κατανοµές στα βασικά µέτρα στήριξης των αγροτικών επενδύσεων, Νέοι Αγρότες, Σχέδια Βελτίωσης, Μεταποίηση και Αγροτοπεριβαλλοντικά Μέτρα. Η έλλειψη πόρων ήταν ένα πρόβληµα γνωστό εδώ και χρόνια, καθώς οι συνολικοί πόροι που θα έρθουν στη χώρα µας είναι αισθητά λιγότεροι σε σχέση µε το Γ΄ Κ.Π.Σ.. Σε αυτό το πρόβληµα ήρθαν να προστεθούν και οι υποχρεώσεις του Τρίτου Πακέτου, που δεν καλύφθηκαν τα προηγούµενα χρόνια. Τώρα η ΠΑΣΕΓΕΣ διαπιστώνει πως µειώνεται ακόµη περισσότερο η εθνική συµµετοχή στο πρόγραµµα, δηλαδή οι πόροι που θα διατεθούν από τον κρατικό προϋπολογισµό. Αντιθέτως, θα αυξηθούν οι πόροι που θα δοθούν στο πρόγραµµα από τις παρακρατήσεις των αγροτικών επιδοτήσεων. Eν ολίγοις ένα µεγάλο µέρος των επενδύσεων που θα γίνουν µέσω του προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης θα τις πληρώσουν οι αγρότες από την τσέπη τους. Μειωµένες χρηµατοδοτήσεις, λοιπόν, για τον πρωτογενή τοµέα, την ώρα που περισσότερο από ποτέ είναι αναγκαίες µεγάλες επενδύσεις για έργα υποδοµής, για αναπροσανατολισµό της αγροτικής παραγωγής, για εκσυγχρονισµό των αγροτικών εκµεταλλεύσεων, για επιστηµονική έρευνα, για αναµόρφωση των δοµών του συνεταιριστικού κινήµατος, ώστε να παίξει ουσιαστικό ρόλο τόσο στην παραγωγή όσο και στην εµπορία των αγροτικών προϊόντων. Στα µέσα του Ιουλίου, µετά από συνάντησή του µε τον πρωθυπουργό, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Σωτήρης Χατζηγάκης, µίλησε για αύξηση των πόρων του προγράµµατος κατά 1,2 εκατ. ευρώ, χωρίς ωστόσο να προσδιορίσει από πού θα βρεθούν οι πόροι αυτοί. Επίσης µίλησε για αύξηση των πόρων για έργα εγγείων βελτιώσεων κατά 100 εκατ. ευρώ. Για το συγκεκριµένο κονδύλι ανέφερε ότι θα προέλθει από µεταφορά πόρων που έως τώρα είχαν δοθεί στα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα, πρόκειται δηλαδή για εσωτερική αναδιάρθρωση κι όχι για πρόσθετους πόρους. Από µια άλλη σκοπιά, οι συνεχείς αναθεωρήσεις του προγράµµατος «Αλέξανδρος Μπαλτατζής» δείχνουν την αδυναµία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης να

ικανοποιήσει τα διάφορα αντικρουόµενα συµφέροντα που ερίζουν για τους πόρους του προγράµµατος. Μια πολύ µικρή πτυχή των παζαριών που παίζονται κάτω από το τραπέζι είδαµε το προηγούµενο διάστηµα στο υποπρόγραµµα Leader, που είναι µέρος του «Αλέξανδρος Μπαλτατζής». Θυµίζουµε ότι το υπουργείο προχώρησε σε µια πρώτη κατανοµή των πόρων που έδινε µεγάλη χρηµατοδότηση σε αναπτυξιακές εταιρείες των νοµών Τρικάλων (ιδιαίτερη πατρίδα του υπουργού Σωτήρη Χατζηγάκη), Σερρών (ιδιαίτερη πατρίδα της οικογένειας Καραµανλή) κ.ά.. Αυτή η κατανοµή ξεσήκωσε σωρεία αντιδράσεων στο θεσσαλικό κάµπο, αφού ο νοµός Λάρισας βγήκε «ριγµένος». Χρειάστηκαν µόλις δύο 24ωρα για να έρθουν τα πάνω κάτω στην κατανοµή των πιστώσεων. Αργότερα ανακοινώθηκε πως έγινε λάθος. Ανάλογο σκληρό παζάρι «παίχτηκε» και στην περίπτωση των µικρών σχεδίων βελτίωσης κτηνοτροφικής κατεύθυνσης. Πρόκειται για ένα πρόγραµµα που στόχο είχε να δώσει µικρές χρηµατοδοτήσεις σε κτηνοτρόφους που σε µια δεκαετία θα βγουν στη σύνταξη, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα του γάλακτος που παράγουν. Αν και δεν οµολογείται δηµόσια, το πρόγραµµα εξασφαλίζει την πώληση ενός µεγάλου αριθµού αρµεκτηρίων από τις εταιρείες που τα εµπορεύονται στη χώρα µας. Είναι χαρακτηριστικό ότι πριν καν ανακοινωθεί το πρόγραµµα, οι εταιρείες είχαν έρθει σε συµφωνίες µε τους κτηνοτρόφους και περίµεναν από µέρα σε µέρα να πουλήσουν τα µηχανήµατα και να εισπράξουν τα χρήµατα. Το πρόγραµµα «πάγωσε» όταν οι γεωτεχνικοί µελετητές αντέδρασαν στη ρύθµιση που επέτρεπε την ένταξη στο πρόγραµµα χωρίς µελέτες. Η νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση προβλέπει πως η ένταξη στο πρόγραµµα απαιτεί την εκπόνηση µελέ-

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

25


ÚÂÔÚÙ¿˙ της αλλά και την αδειοδότηση των κτηνοτροφικών µονάδων. Έτσι, ακόµη και η δήλωση του υπεύθυνου Αγροτικού του ΠΑΣΟΚ, βουλευτή Βασίλη Έξαρχου, ότι οι χρηµατοδοτήσεις του «Αλέξανδρος Μπαλτατζής» θα ανοίξουν το 2010, θεωρείται αισιόδοξη. Καθώς έχουν περάσει τρία χρόνια και το µόνο σηµαντικό πρόγραµµα που άνοιξε (αλλά έκλεισε εσπευσµένα λόγω έλλειψης χρηµατοδοτήσεων) ήταν το πρόγραµµα νέων αγροτών.

√È fiÚÔÈ ÙÔ˘ «ª·ÏÙ·Ù˙‹˜» Σύµφωνα µε τα στοιχεία της ΠΑΣΕΓΕΣ, η δηµόσια δαπάνη του προγράµµατος περιορίζεται από τα 5,078 δισ. ευρώ περίπου, σε 4,646 δισεκατοµµύρια. Πρόκειται για µία µείωση της τάξεως του 8,5%, αλλά ως επιπλέον αρνητική εξέλιξη καταγράφει τον περιορισµό της εθνικής συνδροµής στο πρόγραµµα, η οποία από 1,37 δισεκατοµµύριο µειώνεται µετά την αναθεώρηση κατά 46% περίπου, φθάνοντας στο εξαιρετικά περιορισµένο ύψος των 739 εκατ. ευρώ. Η κατανοµή των πρόσθετων πόρων που προκύπτουν από την αύξηση της παρακράτησης από τους παραγωγούς, που ανέρχεται στα 176 εκατοµµύρια για όλη την Προγραµµατική Περίοδο, διασπείρεται κυρίως σε ήδη υφιστάµενα µέτρα του προγράµµατος. Σε ό,τι αφορά στα σχέδια βελτίωσης, η ΠΑΣΕΓΕΣ διαπιστώνει πως δε διασφαλίζεται η επαρκής χρηµατοδότηση των επενδύσεων των παραγωγών, µια και στην προβλεπόµενη δηµόσια δαπάνη, ύψους 436 εκατ. ευρώ, περιλαµβάνονται και ανειληµµένες υποχρεώσεις από την προηγούµενη Προγραµµατική Περίοδο, ύψους 200 εκατ. ευρώ τουλάχιστον. Για την αντιµετώπιση των δυσµενών επιπτώσεων από τις κλιµατικές αλλαγές, δεσµεύονται µόλις 10 εκατ. ευρώ κι από αυτό το ποσό αναφέρεται ότι θα χρηµατοδοτηθεί η δηµιουργία ενός µηχανισµού παρακολούθησης (Σύστηµα Τηλεπισκόπησης) της εξέλιξης των δασικών οικοσυστηµάτων για την πρόληψη και την καταστολή των δασικών πυρκαγιών, χωρίς µάλιστα να περιγράφεται η δοµή, η λειτουργία και τα αναµενόµενα αποτελέσµατα αυτού του συστήµατος. Οι αδυναµίες στη διαχείριση των υδάτινων πόρων επιχειρείται να αντιµετωπιστούν µε µία πρόσθετη δαπάνη ύψους 85 εκατ. ευρώ, κυρίως µε έργα κατασκευής έργων υδροληψίας και αναβάθµισης του αρδευτικού δικτύου, στερείται όµως το εγχείρηµα σχεδιασµού και αποτελέσµατος. «Και αυτό γιατί δεν προσδιορίζει το χωρικό πεδίο εφαρµογής δίνοντας προτεραιότητα σε κρίσιµες περιοχές της χώρας που απειλούνται άµεσα από ερηµοποίηση (Αργολίδα, Κιλκίς, Ανατ. Κρήτη, Λέσβος, Νάξος) ή ακόµα σε περιοχές µε εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο ερηµοποίησης (Λάρισα, Μαγνησία, Λακωνία, Αρκαδία, Κορινθία, Φθιώτιδα). Ούτε βέβαια αναφέρεται σε περιοχές που υφίστανται έντονο πρόβληµα υφαλµύρωσης (Θεσσαλία, Αλµυρός, ∆έλτα Πηνειού,

26 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

M Έως σήµερα οι ελληνικές κυβερνήσεις εξαντλούσαν την ευαισθησία τους για τα νησιά µε αυξηµένα ποσοστά χρηµατοδότησης. Παρά τις ευεργετικές επιπτώσεις που έχουν αυτά, έχει αποδειχθεί ότι δεν αρκούν για να ανατρέψουν τη φθίνουσα πορεία της αγροτικής παραγωγής

L

Άργος, Βόρεια Κορινθία, κόλπος Θεσσαλονίκης, ακτές Θράκης, Ανατ. Κρήτη, Ηράκλειο, κ.ά.)», υπογραµµίζει µεταξύ άλλων η ΠΑΣΕΓΕΣ. Στις παραπάνω αναφορές εµείς θα προσθέταµε όλα τα µεγάλα και µικρά νησιά του Αιγαίου, τα οποία κινδυνεύουν τις επόµενες δεκαετίες µε ερηµοποίηση και η αγροτική τους παραγωγή µε ολοκληρωτική καταστροφή αν δε γίνουν ταµιευτήρες νερού και δίκτυα άρδευσης για την αξιοποίησή τους. Είναι ενδιαφέρουσα η πρόταση του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης για αναβάθµιση του ευρυζωνικού δικτύου στις αγροτικές περιοχές, µε προϋπολογισµό ύψους 58 εκατ. ευρώ. «Αλλά βρίσκεται σε µεγάλη απόσταση από τις προτεραιότητες και τις ανάγκες των µικροµεσαίων συνεταιριστικών και ιδιωτικών επιχειρήσεων του αγροτικού χώρου, οι οποίες αντιµετωπίζουν ψηφιακό χάσµα εξ αιτίας των τεράστιων ελλείψεών τους σε µέτρα και δράσεις αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών (ηλεκτρονικές διαδικασίες συναλλαγών, δικτύωση, τεχνογνωσία, προώθηση χρήσης Τ.Π.Ε. σε επιχειρηµατικές δραστηριότητες, νέες επιχειρηµατικές και εξωστρεφείς πρακτικές, συστήµατα ηλεκτρονικού εµπορίου, ιχνηλασιµότητας)», υπογραµµίζει και πάλι η ΠΑΣΕΓΕΣ, η οποία θεωρεί ότι οι νέες τεχνολογίες µπορούν να αποτελέσουν ένα δυναµικό εργαλείο για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους, στο πλαίσιο ενός ολοκληρωµένου προγράµµατος επιχειρηµατικότητας. Αξίζει επίσης να τονιστεί ότι η προτεινόµενη ενέργεια ευρυζωνικότητας πρόκειται να αξιοποιηθεί µε χρηµατοδότηση των Οργανισµών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι οποίοι θα µπορούσαν ωστόσο να αξιοποιήσουν άλλους διατιθέµενους πόρους, από τα προγράµµατα του ΕΣΠΑ. Είναι αδιανόητο οι ΟΤΑ να δεσµεύουν πόρους οι οποίοι προέρχονται από παρακράτηση ενισχύσεων των παραγωγών, για να στηρίξουν την ανάπτυξη υποδοµών στην ευρυζωνικότητα.

•Â¯·Ṳ̂ӷ Î·È ¿ÏÈ Ù· ÓËÛÈ¿… Για τα νησιά του Αιγαίου, το «Αλέξανδρος Μπαλτατζής» θα έπρεπε να περιλαµβάνει ένα ιδιαίτερο πρό-


γραµµα, µέσα στο πρόγραµµα. Έως σήµερα οι ελληνικές κυβερνήσεις εξαντλούσαν την ευαισθησία τους για τα νησιά µε αυξηµένα ποσοστά χρηµατοδότησης. Παρά τις ευεργετικές επιπτώσεις που έχουν αυτά, έχει αποδειχθεί ότι δεν αρκούν για να ανατρέψουν τη φθίνουσα πορεία της αγροτικής παραγωγής. Στα νησιά, περισσότερο από την ηπειρωτική Ελλάδα, είναι εµφανής η έλλειψη υποδοµών που θα εξυπηρετούσαν τους αγρότες, η έλλειψη επιστηµονικής στήριξης στην οργάνωση της παραγωγής, επιστηµονικής στήριξης σε ζητήµατα διοίκησης και οργάνωσης των αγροτικών εκµεταλλεύσεων και των συνεταιριστικών επιχειρήσεων. Συχνά-πυκνά οι πολιτικοί ταγοί αρέσκονται να διαφηµίζουν ότι στα νησιά του Αιγαίου παράγονται προϊόντα εξαιρετικής ποιότητας. Ωστόσο, συστηµατικά αποφεύγουν να χρηµατοδοτήσουν τη δηµιουργία ερευνητικού ινστιτούτου που µε επιστηµονικό τρόπο θα αναδείξει και θα κατοχυρώσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιωτικών προϊόντων. Την άνοιξη, µε τη συµβολή τού τότε ευρωβουλευτή της Ν.∆. Ιωάννη Γκλαβάκη, άνοιξε ένας δρόµος για να αναγνωριστούν τα νησιωτικά προϊόντα ως µια ειδική κατηγορία προστατευόµενων προϊόντων. Για να µην πάει χαµένη αυτή η προσπάθεια, θα πρέπει η κυβέρνηση να την αξιοποιήσει. Συγκεκριµένα µέσα από το πρόγραµµα «Αλέξανδρος Μπαλτατζής» ευρείας

κλίµακας δράσης για την αγροτική παραγωγή στα νησιά. Ειδικότερα, µπορεί και πρέπει να εφαρµοστεί η ολοκληρωµένη διαχείριση ή οι αρχές της βιολογικής γεωργίας στο σύνολο της Λέσβου και για το σύνολο των αγροτικών δραστηριοτήτων. Η υλοποίηση µιας τέτοιας απόφασης απαιτεί εκπαίδευση των παραγωγών, απαιτεί γεωπόνους και κτηνιάτρους που θα επιβλέπουν την παραγωγική διαδικασία. Απαιτεί επιστηµονικό δυναµικό που µε ερευνητικά προγράµµατα θα προσπαθεί να επιλύσει τα προβλήµατα που είναι φυσιολογικό να προκύψουν. Ένας τέτοιος σχεδιασµός µπορεί να εφαρµοστεί πιλοτικά σε ένα νησί και στη συνέχεια να επεκταθεί σε όλα τα νησιά του Αιγαίου. Σίγουρα η δαπάνη θα είναι σηµαντική, όχι όµως απαγορευτική. Όµως, αλήθεια, έχει αναλογιστεί κανείς στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης πόσο µεγάλη θα είναι η ανταπόκριση των Ευρωπαίων τουριστών αν γνωρίζουν ότι τα νησιά του Αιγαίου είναι απαλλαγµένα από φυτοφάρµακα; Αν γνωρίζουν πως τα προϊόντα που παράγονται στα νησιά είναι ασφαλή και υγιεινά; Αν γνωρίζουν πως οι διακοπές τους µπορεί να εξελιχθούν σε ένα υγιεινό διάλειµμα, χωρίς οι ίδιοι να κάνουν απολύτως τίποτα; Ας ελπίσουµε ότι κάποιος από τους ταγούς του υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης θα τα σκεφτεί όλα αυτά πριν είναι αργά.

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

27


Á¿Ï·

28 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ


·ÊȤڈ̷ ∞ÎÙÈÓÔÁÚ·Ê›· ÙÔ˘ ·Ú·ÁˆÁÈÎÔ‡ ‰˘Ó·ÌÈÎÔ‡ ÙˆÓ ÓËÛÈÒÓ

∆· ¶√¶ Ù˘ÚÈ¿ ·˘Í¿ÓÔ˘Ó ÙËÓ ·Ú·ÁˆÁ‹ Á¿Ï·ÎÙÔ˜

τηνοτρόφοι, κτηνίατροι, τυρέµποροι, τυροκόµοι και πολλοί άλλοι συγκροτούν έναν ιδιαίτερο τοµέα της αγροτικής οικονοµίας που έχεις ως βάση του το γάλα. Κάποιοι το ονόµασαν λευκό χρυσό, είναι αυτοί που πιστεύουν ότι πρόκειται για έναν κλάδο που µπορεί να αναπτυχθεί και να δώσει πάρα πολλά στην Ελλάδα, αλλά και εδώ στα νησιά του Αιγαίου. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι δε συγκροτούν µόνο έναν παραγωγικό κλάδο της αγροτικής οικονοµίας, αλλά και µια ιδιαίτερη κουλτούρα που έχει άµεση σχέση µε το γάλα, αλλά και τα ζώα που το παράγουν (πρόβατα, κατσίκες, αγελάδες). Το σηµαντικότερο χαρακτηριστικό που έχει το γάλα είναι η πολύ µεγάλη ευαισθησία του. Πρόκειται για ένα προϊόν που δεν µπορεί να αποθηκευτεί και να πουληθεί µετά από µήνες, όπως συµβαίνει µε το λάδι, το βαµβάκι ή το σιτάρι. Λίγες ώρες µετά το άρµεγµά του πρέπει είτε να καταναλωθεί είτε να µεταποιηθεί. Λόγω της ευαισθησίας του, η τυποποίησή του ή η µεταποίησή του οφείλει να γίνεται µε την τήρηση ιδιαίτερα αυστηρών κανόνων υγιεινής. Τόσο για την προστασία των καταναλωτών, όσο και για την παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας. Τα παραπάνω επιβάλλουν την πραγµατοποίηση µεγάλων επενδύσεων ώστε να δηµιουργηθούν µονάδες επεξεργασίας του γάλακτος. Οι δε στατιστικές αναλύσεις δείχνουν ότι όπου δηµιουργούνται ή λειτουργούν τέτοιες µονάδες, η παραγωγή γάλακτος παρουσιάζει ραγδαία ανάπτυξη, ακόµη κι όταν οι τιµές που πουλάνε το γάλα οι κτηνοτρόφοι, δεν είναι ικανοποιητικές. Σηµείο καµπής για την παραγωγή γάλακτος στη χώρα µας απετέλεσε η κατοχύρωση της ελληνικότητας της φέτας. Πρόκειται για µια τεράστια επιτυχία που θα πρέπει να διαφυλαχθεί ως κόρη οφθαλµού. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τη στιγµή που έληξε η «µάχη» της φέτας, η παραγωγή πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος στη Λέσβο και τη Λήµνο παρουσιάζει αλµατώδη ανάπτυξη σύµφωνα µε τα επίσηµα στοιχεία του ΕΛΟΓ. Τελείως διαφορετική είναι η εικόνα που δίνουν τα στοιχεία στους άλλους νοµούς του Αιγαίου, όπου δεν επιτρέπεται η παραγωγή φέτας. Πέρα από τη φέτα, τα στοιχεία δείχνουν ότι όπου υπάρχει παραγωγή τυροκοµικών προϊόντων µε ονοµασία προέλευσης, υπάρχει αύξηση στην παραγωγή γάλακτος παρά τις αντιξοότητες. Μεγάλη είναι και η πανελλαδική αύξηση της παραγωγής πρόβειου γάλακτος σε πανελλαδικό επίπεδο. Σε ό,τι αφορά στην ποιότητα του παραγόµενου γάλακτος, οι ποιοτικοί έλεγχοι που κάνει ο ΕΛΟΓ έχουν δηµιουργήσει µια µικρή επανάσταση, καθώς η βελτίωση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του είναι θεαµατική.

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

29


·ÊȤڈ̷ Ÿˆ˜ ·Ú¿ÁÔÓÙ·È ¶√¶ Ù˘ÚÈ¿ ˘¿Ú¯ÂÈ ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ·Ú·ÁˆÁ‹ Á¿Ï·ÎÙÔ˜

∆· ÂÒÓ˘Ì· Ù˘ÚÈ¿ οÓÔ˘Ó Î·Ïfi ÛÙÔ Á¿Ï· Του Νίκου Μανάβη

Õ

µεση είναι η σύνδεση της παραγωγής γάλακτος µε την παραγωγή τυροκοµικών προϊόντων µε ονοµασία προέλευσης στη χώρα µας και ιδιαίτερα µε την παραγωγή φέτας. Τα επίσηµα στοιχεία του ΕΛΟΓ δείχνουν ότι την τελευταία πενταετία, η παραγωγή πρόβειου γάλακτος παρουσιάζει αλµατώδη ανάπτυξη κι είναι βέβαιο ότι σε αυτό έχει συµβάλει η οριστική κατοχύρωση της φέτας ως ελληνικoύ προϊόντος. Το ίδιο ισχύει για το αγελαδινό και το κατσικίσιο γάλα, αλλά δυστυχώς έως σήµερα αυτές οι κατηγορίες γάλακτος δεν έχουν συνδεθεί µε ένα τόσο ισχυρό επώνυµο ελληνικό τυρί. Το ελληνικό αγελαδινό γάλα αντιµετωπίζει µεγάλο πρόβληµα από το εισαγόµενο αγελαδινό γάλα. Μεγάλο πρόβληµα για τον κλάδο είναι και οι ποσοστώσεις που έχουν συµφωνηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και περιορίζουν υποχρεωτικά την αύξηση της παραγωγής γάλακτος στη χώρα µας. Η εµφάνιση στην αγορά τυροκοµικών προϊόντων αποκλειστικά από κατσικίσιο γάλα δεν έχει δώσει έως σήµερα ιδιαίτερη δυναµική στην παραγωγή του.

30 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

Στα νησιά του Αιγαίου η παραγωγή γάλακτος είναι περιορισµένη, µε εξαίρεση το νοµό Λέσβου και το νοµό Κυκλάδων (χάρη στη Νάξο). Συγκεκριµένα, µε βάση τα στοιχεία του 2008, η παραγωγή αγελαδινού γάλακτος στα νησιά του Αιγαίου ανέρχεται στο 2,53% της πανελλαδικής παραγωγής. Στο κατσικίσιο γάλα η παραγωγή στα νησιά του Αιγαίου ανέρχεται στο 5,02% και στο πρόβειο γάλα, λόγω της µεγάλης παραγωγής της Λέσβου, το ποσοστό των νησιών του Αιγαίου στην πανελλαδική παραγωγή καταλαµβάνει το 8%. Τα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι κτηνοτρόφοι στα νησιά είναι πολλά, ωστόσο όταν η τοπική παραγωγή γάλακτος συνδεθεί µε αναγνωρισµένα τυροκοµικά προϊόντα υψηλής ποιότητας, τότε τα προβλήµατα µπαίνουν σε δεύτερη µοίρα. Στον αντίποδα βρίσκεται η Χίος, στην οποία υπάρχουν οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της παραγωγής γάλακτος, αλλά έως σήµερα δεν έχουν γίνει οι απαραίτητες ενέργειες να συνδυαστεί µε τυροκοµικά προϊόντα ΠΟΠ. Έτσι, αν και στη Χίο παράγεται ένα υψηλής ποιότητας τυρί, το µαστέλο, η εµβέλειά του περιορίζεται στα όρια του νησιού. Ένα µικρό αλλά σηµαντικό µέρος της παραγωγής


M

Á¿Ï·

Τα δικαιώµατα παραγωγής φέτας για την Λέσβο και τη Λήµνο κατοχυρώθηκαν από τον Ανδρέα Κόρακα τ. Γενικό Γραµµατέα του Υπουργείου Γεωργίας

L

γάλακτος δεν αποτυπώνεται στα στοιχεία που τηρεί ο ΕΛΟΓ και η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία. Πρόκειται για το γάλα που παράγεται από µικρές διάσπαρτες µονάδες, που εκτρέφουν πέντε έως δέκα κατσίκες ή πρόβατα, για να καλύπτουν τις οικιακές ανάγκες κατανάλωσης γαλακτοκοµικών και τυροκοµικών προϊόντων. Όπως επίσης δεν καταγράφεται το γάλα που παράγεται από τους κτηνοτρόφους και κρατιέται στο σπίτι για αυτοκατανάλωση και για την παραγωγή τυροκοµικών προϊόντων που θα καταναλωθούν από την οικογένεια, τους στενούς συγγενείς ή τους φίλους.

Νοµός ∆ωδεκανήσου Κυκλάδων Λέσβου Σάµου Χίου Σύνολο χώρας

Παραγωγή αγελαδινού γάλακτος 2004 2005 2006 2007 2008 2.618.488 2.067.503 1.916.695 1.756.114 1.736.846 14.431.484 15.603.536 15.567.495 15.064.255 13.322.374 0 20.892 21.969 4.205 0 463.837 452.746 392.966 529.107 479.284 1.902.431 2.526.837 2.492.902 2.671.107 2.281.939 687.742.224 733.224.426 740.908.495 716.394.271 704.941.308 Πηγή ΕΛΟΓΑΚ Ποσότητες σε κιλά

Νοµός ∆ωδεκανήσου Κυκλάδων Λέσβου Σάµου Χίου Σύνολο χώρας

Παραγωγή πρόβειου γάλακτος 2004 2005 2006 2007 2008 21.963 11.541 52.809 58.980 48.750 225.609 506.229 517.777 526.834 524.178 28.134.982 35.989.824 40.224.799 44.061.167 40.666.806 116.879 112.640 173.437 143.142 134.710 66.642 38.223 30.428 41.244 27.946 400.296.057 472.580.459 520.238.913 532.690.803 513.074.222 Πηγή ΕΛΟΓΑΚ Ποσότητες σε κιλά

Νοµός ∆ωδεκανήσου Κυκλάδων Λέσβου Σάµου Χίου Σύνολο χώρας

Παραγωγή κατσικίσιου γάλακτος 2004 2005 2006 2007 2008 42.991 17.243 37.089 49.187 26.908 2.177.763 1.399.998 1.392.726 1.408.581 919.299 5.457.363 7.808.665 8.683.012 8.023.640 5.724.296 87.923 183.299 238.460 170.037 170.615 459.753 397.633 444.019 714.288 673.052 158.887.508 169.472.270 186.392.364 173.894.969 149.465.950 Πηγή ΕΛΟΓΑΚ Ποσότητες σε κιλά


·ÊȤڈ̷

ΕΤΟΣ

1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΓΕΛΑ∆ΙΝΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΕΣΗ ΜΕΣΗ ΑΜΕΛΧΘΕΝΤΩΝ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΠΟ∆ΟΣΗ ΣΤΑΘΜ. ΑΓΕΛΑ∆ΩΝ (τόνοι) (κιλά/ζώο) ΤΙΜΗ (κεφαλές) (δρχ/kg) 458 922 361 038 1 063 3.07 464 304 413 802 1 148 2.86 453 543 416 596 1 183 2.80 443 940 424 832 1 209 2.89 455 866 473 988 1 274 3.15 491 839 522 969 1 310 3.45 491 537 564 183 1 319 3.37 474 377 561 062 1 409 3.32 467 044 564 868 1 419 3.30 447 531 570 109 1 464 3.12 432 532 566 673 1 496 3.08 435 738 574 521 1 559 3.15 464 305 654 221 1 681 3.81 483 924 686 711 1 776 4.71 494 075 723 370 1 858 5.21 464 600 694 961 1 959 6.35 475 300 741 005 1 992 6.74 419 470 705 064 2 131 7.77 385 120 684 151 2 192 9.05 383 730 712 832 2 277 10.60 360 060 705 200 2 282 14.84 339 733 676 800 2 430 18.12 318 759 679 300 2 514 20.98 313 454 687 100 2 769 24.95 291 159 663 000 2 752 30.88 283 990 648 100 2 789 36.88 267 100 649 000 2 993 39.40 269 970 678 600 3 132 43.72 257 900 714 000 3 247 52.48 260 300 716 300 3 295 61.73 255 050 711 300 3 340 67.50 244 200 730 900 3 377 81.11 238 500 747 000 3 361 91.30 236 900 769 300 3 512 98.86 231 700 763 500 3 453 100.00 221 900 741 200 3 614 97.99 222 100 750 000 3 649 105.27 222 750 748 700 3 493 108.30 221 169 776 800 3 608 113.30 228 508 789 000 3 606 115.60 215 307 778 100 3 774 115.20 207 793 758 200 3 682 0.34 219 799 767 800 3 493 0.37 214 823 774 979 3 608 0.35 206 882 745 974 3 606 198 776 750 187 3 774 214 113 788 322 3 682

ΑΚΑΘ. ΑΞΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (χιλ.δρχ.) 1 804 243 1 901 297 1 862 726 1 864 064 1 778 740 1 745 353 1 809 741 2 492 582 3 234 409 3 768 758 4 413 002 4 994 374 5 478 347 6 191 567 7 556 019 10 465 168 12 263 616 14 251 714 17 143 145 20 473 440 23 901 928 25 570 600 29 668 392 37 470 720 44 217 199 48 012 750 59 283 299 68 201 100 76 052 998 76 350 000 72 630 188 78 952 500 81 084 210 88 011 440 91 208 400 89 637 120 257 788 284 086 271 243 745 974 750 187 788 322* 0* 0*

* τιµές σε ευρώ Πηγή: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων

√ ÚfiÏÔ˜ ÙˆÓ ÙÈÌÒÓ Μια άλλη παράµετρος που επιδρά στην παραγωγή γάλακτος είναι η τιµές που απολαµβάνει ο παραγωγός. Τα στοιχεία του ΕΛΟΓ δείχνουν ότι την περίοδο 2002 - 2006 οι µέσες τιµές παραγωγού στο πρόβειο γάλα έχουν σταθερά ανοδική πορεία. Το ίδιο διάστηµα η παραγωγή γάλακτος παρουσιάζει επίσης

32 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

συνεχή άνοδο. Το 2007 η µέση τιµή του πρόβειου γάλακτος εµφανίζει κάµψη, όµως η πτώση στην παραγωγή εµφανίζεται στην επόµενη χρονιά, το 2008. Κι αυτό γιατί κανένας κτηνοτρόφος δε σφάζει το κοπάδι του την περίοδο που είναι παραγωγικό. Στο κατσικίσιο γάλα οι µεταβολές στις µέσες τιµές παραγωγού είναι πολύ µικρές το διάστηµα από 2002 έως 2004 και η παραγωγή γάλακτος δείχνει σταθεροποιητικές τάσεις. Το 2005 η µέση τιµή παραγωγού αυξάνεται από τα 0,5180 ευρώ στα 0,5410 ευρώ κι η παραγωγή γάλακτος την επόµενη χρονιά ανεβαίνει από τους 166.430 τόνους στους 182.887 τόνους. Το 2006 η µέση τιµή παραγωγού ανεβαίνει µόλις κατά ένα λεπτό του ευρώ και διαµορφώνεται στα 0,5505 ευρώ, έτσι η παραγωγή το 2007 πέφτει στους 170.403 τόνους. Το 2007 η µέση τιµή παραγωγού πέφτει και διαµορφώνεται στα 0,5125 ευρώ. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα η παραγωγή κατσικίσιου γάλακτος να υποχωρήσει στους 146.315 τόνους το 2008. Η πτώση της παραγωγής οδηγεί σε ανάκαµψη τη µέση τιµή, η οποία το 2008 διαµορφώθηκε στα 0,5587 ευρώ ανά κιλό.


Á¿Ï·

M

Ετήσια παραγωγή γάλακτος στη Λήµνο

Στη Λήµνο µειώνεται η παραγωγή φέτας, αλλά αυξάνεται η παραγωγή του «καλαθάκι Λήµνου»

L

ΕΤΗ 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003(*) 2004(*) 2005(*)

ΠΡΟΒΕΙΟ 2 507 2 358.50 2 796.30 2 936.80 3 398.50 2 880 2 862 2 573.60

ΑΙΓΕΙΟ 99 128.7 160.5 151.5 206 239.5 371.6 409

ΣΥΝΟΛΟ 2 606 2 487.20 2 956.80 3 088.30 3 604.50 3 119.50 3 233.60 2 982.60

√È Â˘ÓÔË̤ÓÔÈ ÙˆÓ ¶√¶ Ο πιο ευνοηµένος νοµός του Αιγαίου σε ό,τι αφορά την παραγωγή τυριών ΠΟΠ είναι ο νοµός Λέσβου. Η Λέσβος, η Λήµνος και ο Άι-Στράτης είναι τα µόνα νησιά του Αιγαίου που έχουν τη δυνατότητα να παράγουν φέτα. Επιπλέον οι τυροκοµικές µονάδες των νησιών έχουν τη δυνατότητα να παράγουν ΠΟΠ κασέρι. Οι τυροκοµικές επιχειρήσεις της Λέσβου µπορούν να παράγουν ΠΟΠ λαδοτύρι Μυτιλήνης και

Πηγή Επαρχείο Λήµνου Ποσότητες σε τόνους

της Λήµνου ΠΟΠ καλαθάκι Λήµνου. Στα δύο νησιά παράγουν κι άλλα τυροκοµικά προϊόντα, όπως είναι η µυτζήθρα, το κατίκι, το τουλουµοτύρι κ.ά., για τα οποία έως σήµερα δεν έχει γίνει καµµία προσπάθεια να πιστοποιηθούν ως προϊόντα µε ονοµασία προέλευσης.


·ÊȤڈ̷ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΒΕΙΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΕΤΟΣ

1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΜΕΛΧΘΕΝΤΩΝ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΠΡΟΒΑΤΩΝ (τόνοι) (κεφαλές) 6 705 500 328 354 6 684 805 373 358 6 568 096 372 296 6 348 164 368 608 6 113 913 370 152 5 995 215 403 189 5 856 766 424 713 5 814 046 396 226 5 821 609 425 782 5 750 881 438 921 5 918 862 472 149 6 062 955 495 433 6 335 174 530 315 6 501 821 545 980 6 542 090 558 272 6 439 630 563 688 6 515 885 578 390 6 421 460 576 227 6 448 030 586 566 6 329 440 571 852 6 437 707 562 000 6 432 560 568 300 6 322 355 568 700 6 407 579 612 100 6 518 841 596 800 6 454 700 629 800 6 636 000 646 100 6 691 000 668 600 6 791 300 616 600 6 780 600 637 900 6 584 200 630 900 6 747 700 631 400 6 765 400 634 000 6 604 400 641 300 6 905 500 638 600 6 488 700 625 800 6 368 200 648 300 6 629 100 648 400 6 860 655 653 800 6 729 905 667 300 6 884 150 677 600 6 768 002 677 000 7 090 799 695 400 7 053 736 703 319 6 631 920 676 671 6 713 961 680 624 6 696 395 681 359

ΜΕΣΗ ΑΠΟ∆ΟΣΗ (κιλά/ζώο) 49 56 57 58 61 67 73 68 73 76 80 82 84 84 85 88 89 90 91 90 87 88 90 96 92 98 97 100 91 94 96 94 94 97 92 96 102 98 95 99 98 100 98 100 102 101 102

ΜΕΣΗ ΑΚΑΘ.ΑΞΙΑ ΣΤΑΘΜ. ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΙΜΗ (χιλ.δρχ.) (δρχ/kg) 3.94 1 293 715 4.25 1 586 772 4.19 1 559 920 4.41 1 625 561 5.08 1 880 372 6.33 2 552 186 6.08 2 582 255 6.02 2 385 281 6.05 2 575 981 6.17 2 708 143 6.19 2 922 602 6.39 3 165 817 7.49 3 972 059 9.23 5 039 395 10.03 5 599 468 11.80 6 651 518 13.39 7 744 642 15.74 9 069 813 18.37 10 775 217 21.38 12 226 196 27.37 15 381 940 36.54 20 765 682 43.52 24 749 824 49.29 30 170 409 62.27 37 162 736 74.56 46 957 888 77.25 49 911 225 86.68 57 954 248 100.32 61 857 312 129.47 82 588 913 144.10 90 912 690 162.23 102 432 022 184.95 117 258 300 248.12 159 119 356 241.36 154 132 496 186.69 116 830 602 217.23 140 830 209 237.30 153 865 320 256.90 167 961 220 272.60 181 905 980 285.20 193 251 520 0.81 548 370* 0.83 577 182* 0.85 597 821*

* τιµές σε ευρώ Πηγή: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων

Ο µεγάλος αριθµός των ΠΟΠ τυριών του νοµού είναι ένα πλεονέκτηµα που έχει οδηγήσει σε κατακόρυφη άνοδο τον όγκο του παραγόµενου γάλακτος. Συγκεκριµένα, το 2004 η παραγωγή γάλακτος είχε διαµορφωθεί στους 28.134 τόνους, το 2005 σκαρφαλώνει στους 35.989 τόνους και το 2006 καταγράφεται ένα ακόµη άλµα στην παραγωγή πρόβειου γάλακτος του νοµού που φθάνει στους 40.224 τόνους. Ωστόσο, η δυναµικότητα των κτηνοτροφι-

34 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

κών µονάδων του νοµού αυξάνεται συνεχώς και το 2007 φθάνει στους 44.061 τόνους. Η µείωση των τιµών παραγωγού και η µεγάλη αύξηση του κόστους των ζωοτροφών τους πρώτους µήνες του 2008, είχε ως αποτέλεσµα την πτώση της παραγωγής πρόβειου γάλακτος στους 40.666 τόνους. ∆ηλαδή, µέσα σε αυτή την πενταετία, η παραγωγή πρόβειου γάλακτος αυξήθηκε κατά 44,54%. Στη Λήµνο, σύµφωνα µε τα στοιχεία του επαρχείου Λήµνου, η παραγωγή πρόβειου γάλακτος παρουσιάζεται στάσιµη, καθώς το 1997 ήταν 2.507 τόνους και το 2004 ήταν στους 2.573 τόνους. Όµως το 2001 είχε φθάσει στους 3.398,5 τόνους. Αντίθετα ανοδική τάση παρουσιάζει η παραγωγή κατσικίσιου γάλακτος, η οποία από τους 99 τόνους που ήταν το 1997 έφθασε στους 409 τόνους το 2004. Οι τυροκοµικές επιχειρήσεις της Λέσβου παράγουν κατά κύριο λόγο φέτα και λαδοτύρι. Μικρότερες είναι οι ποσότητες άλλων σκληρών τυριών, όπως είναι το κασέρι και η γραβιέρα. Στη Λήµνο τα τυροκοµεία του νησιού δίνουν έµφαση στο «καλαθάκι Λήµνου», καθώς είναι ένα µαλακό τυρί που µοιάζει µε τη φέτα, αλλά είναι αισθητά διαφοροποιηµένο από αυτή. Η παραγωγή φέτας ακολουθεί φθίνουσα πορεία. Συγκεκριµένα, το 1997 παρήχθησαν 453 τόνοι φέτας και 160 τόνοι καλαθάκι Λήµνου. Το 2002, η κατάσταση αυτή είχε αντιστραφεί πλήρως, αφού παράχθηκαν 97 τόνοι φέτας και 610 τόνοι καλαθάκι Λήµνου. Σε αντίθεση µε τους άλλους νοµούς του Αιγαίου, στο νοµό Λέσβου δεν υπάρχει καθόλου παραγωγή αγελαδινού γάλακτος. Κάποιες προσπάθειες που έγιναν από ορισµένους κτηνοτρόφους σταµάτησαν και έτσι σήµερα στα νησιά του νοµού δεν κατανέµονται δικαιώµατα παραγωγής αγελαδινού γάλακτος.


·ÊȤڈ̷ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΤΣΙΚΙΣΙΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΕΤΟΣ

1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΜΕΛΧΘΕΝΤΩΝ ΑΙΓΩΝ (κεφαλές) 3 410 500 3 403 358 3 280 924 3 127 056 2 931 955 2 678 026 2 767 362 2 822 026 2 932 348 3 038 873 3 136 666 3 212 062 3 333 221 3 423 313 3 492 740 3 494 350 3 454 850 3 453 140 3 472 480 3 423 560 3 452 272 3 428 235 3 432 558 3 442 736 3 571 586 3 659 000 3 767 100 3 767 800 3 787 800 3 708 700 3 841 300 3 870 400 3 962 400 3 906 900 3 867 000 3 908 500 3 891 600 3 939 673 3 929 080 3 920 473 3 939 446 3 952 865 4 060 980 3 939 141 3 871 929 3 811 035 3 768 873

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ (τόνοι)

ΜΕΣΗ ΑΠΟ∆ΟΣΗ (κιλά/ζώο)

275 600 283 213 278 511 269 581 276 115 282 976 295 053 296 485 311 075 330 116 352 797 369 191 383 521 400 108 408 760 408 334 412 641 413 532 423 629 414 383 403 800 408 300 429 300 454 300 433 700 461 600 467 400 465 500 448 100 448 800 442 400 440 700 447 000 436 200 432 000 421 000 422 800 424 100 434 800 439 300 445 800 441 900 445 800 470 308 443 316 434 759 424 921

106 107 105 106 109 112 115 115 117 117 117 119 120 122 121 117 119 125 132 121 126 124 124 118 121 115 114 113 112 112 108 109 108 111 112 113 112 110 119 114 114 113 110 119 114 114 113

ΜΕΣΗ ΣΤΑΘΜ. ΤΙΜΗ (δρχ/kg) 3.11 3.01 2.98 3.18 3.67 4.32 4.25 4.14 4.24 4.16 4.34 4.34 5.11 6.39 7.03 8.12 8.99 10.47 11.88 14.68 18.52 24.88 30.10 34.95 43.64 51.62 54.67 58.41 67.89 89.65 98.20 104.13 126.20 160.84 157.92 115.56 138.95 157.70 171.70 172.10 190.40 0.53 0.53 0.54

ΑΚΑΘ.ΑΞΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ (χιλ.δρχ.) 1 222 456 1 253 975 1 227 448 1 318 958 1 373 283 1 531 139 1 602 289 1 959 792 2 556 690 2 873 583 3 315 672 3 709 643 4 329 680 5 032 713 6 083 142 7 478 376 10 158 504 12 921 930 15 877 785 18 926 668 23 827 792 25 552 758 27 189 855 30 421 509 40 234 920 43 443 680 45 890 091 56 411 400 70 158 408 68 221 440 48 650 760 58 748 060 66 880 570 74 655 160 75 603 530 84 880 320 234 207 236 274 253 966 443 316 434 759 424 921* 0* 0*

* τιµές σε ευρώ Πηγή: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων

ÛԘ Î·È ™¿ÌÔ˜ Στη Χίο η παραγωγή πρόβειου γάλακτος τείνει να εξαφανιστεί, καθώς έχει πέσει από τους 66,6 τόνους που ήταν το 2004 στους 28 τόνους το 2008. Η παραγωγή κατσικίσιου γάλακτος, απ’ την άλλη, το 2004 ήταν 459 τόνοι και το 2008 έφθασε στους 673 τόνους. Αυξητική είναι και η τάση της

36 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

παραγωγής αγελαδινού γάλακτος. Συγκεκριµένα το 2004 1,9 χιλιάδες τόνοι και το 2008 2,28 χιλιάδες τόνοι. Στο νοµό Σάµου η παραγωγή πρόβειου γάλακτος κινείται κάτω από το επίπεδο των 150 τόνων σε ετήσια βάση, ενώ η παραγωγή κατσικίσιου γάλακτος δείχνει να σταθεροποιείται στους 170 τόνους ετησίως. Αξιόλογη είναι η ποσότητα αγελαδινού, που φθάνει στους 479 τόνους.

¡fiÙÈÔ ∞ÈÁ·›Ô Η παραγωγή γάλακτος στα νησιά του Νοτίου Αίγιου είναι πολύ µικρή, µε ευχάριστη εξαίρεση να αποτελεί η Νάξος που ανεβάζει σε υψηλά επίπεδα την παραγωγή γάλακτος για το νοµό Κυκλάδων, όπως δείχνουν τα στοιχεία του ΕΛΟΓΑΚ. Η Νάξος έχει τα ίδια µεγέθη (γεωγραφικά και πληθυσµιακά) µε τη Λήµνο. Η δυναµική που διατηρεί στην κτηνοτροφία οφείλεται στη γραβιέρα Νάξου, ένα σκληρό τυρί που παράγεται κατά κύριο λόγο από αγελαδινό γάλα αποκλειστικά ή από αγελαδινό γάλα µε πρόσµειξη πρόβειου και κατσικίσιου σε ποσοστό που δεν ξεπερνάει το 20%. Το 2004 η παραγωγή αγελαδινού γάλακτος στο σύνολο του νοµού ήταν 14,4 χιλιάδες τόνοι και το 2005 έφθασε στους 15,6 χιλιάδες τόνους. Όµως από την επόµενη χρονιά η παραγωγή µειώνεται συνεχώς. Έτσι το 2008 έφθασε


Á¿Ï·

M

ªÂÙ·ÔÈËÙÈΤ˜ ÌÔÓ¿‰Â˜

Η δυναµική που διατηρεί στην κτηνοτροφία η Νάξος οφείλεται στη γραβιέρα

L

στους 13,3 χιλιάδες τόνους. Ραγδαία υποχώρηση παρουσιάζει και η παραγωγή κατσικίσιου γάλακτος στα νησιά των Κυκλάδων. Από τους 2,17 χιλιάδες που ήταν το 2004 έπεσε στους 919 τόνους το 2008. Στο πρόβειο γάλα η παραγωγή κινείται σταθερά πάνω από τους 520 τόνους το 2007 και το 2008. Στα ∆ωδεκάνησα βλέπουµε ότι η παραγωγή πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος είναι εξαιρετικά µικρή µόλις µερικές δεκάδες τόνοι. ∆ε συµβαίνει το ίδιο µε το αγελαδινό γάλα. Εκεί παρατηρούµε ότι η παραγωγή το 2004 ήταν 2,6 χιλιάδες τόνοι γάλακτος, ενώ το 2008 είχε υποχωρήσει στους 1,73 χιλιάδες τόνους.

Η δηµιουργία µονάδων µεταποίησης του γάλακτος είναι απαραίτητο στοιχείο για να αυξηθεί η παραγωγή γάλακτος σε µια περιοχή και ιδιαίτερα σε ένα νησί. Τα όσα συνέβησαν στη Λέσβο την τελευταία πενταετία, µε την έλευση και την αποχώρηση του οµίλου «Κολιός», είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά. Στα µέσα της τρέχουσας δεκαετίας ο όµιλος «Κολιός» απέκτησε τον έλεγχο της «Τυροκοµικής Αιγαίου». Πρόκειται για µια µικρή επιχείρηση µε έδρα της Κλειώ της Λέσβου, η οποία στα χρόνια που δούλεψε υπό τον έλεγχο της «Κολιός», εξελίχθηκε σε ένα από τους βασικούς παραγωγούς τυροκοµικών προϊόντων στη Λέσβο. Έπαιζε καθοριστικό ρόλο στη διαµόρφωση των τιµών και οι αποφάσεις του οµίλου ήταν βαρόµετρο για την πορεία της κτηνοτροφίας στο νησί. Το κλείσιµο της µονάδας αυτής είχε ως αποτέλεσµα έντονους κλυδωνισµούς στην κτηνοτροφία της Λέσβου, η διάθεση του παραγόµενου γάλακτος έγινε προβληµατική, γι’ αυτό και τα δύο προηγούµενα χρόνια οι συνεταιρισµοί της Λέσβου προσπαθούσαν να βρουν τρόπο να στείλουν το γάλα έξω από το νησί.


·ÊȤڈ̷ ™¿ÌÔ˜ - πηڛ·

§›ÁÔ ÙÔ Á¿Ï·, fiˆ˜ Î·È ÔÈ ÎÙËÓÔÙÚfiÊÔÈ ÙÔ˘ ÓÔÌÔ‡ πως σε ό,τι αφορά στην αιγοπροβατοτροφία στόχος είναι η µείωση του ζωικού κεφαλαίου µε παράλληλη Σάµος ανέκαθεν παρήγαγε πολλών ει- βελτίωσή του, ώστε να µη µειωθεί η παραγωγή σε γάλα και κρέας. δών προϊόντα και γι’ αυτό το λόγο οι Στο νοµό Σάµου παραµένει ισχυρό το αίτηµα να επιαρχαίοι έλεγαν ότι «και ορνίθων γάλα τευχθεί η ανάπτυξη όλων των κλάδων της κτηνοτροπαράγει η νήσος». Ωστόσο, η παραφίας µε σκοπό την αυτάρκεια σε ζωοκοµικά προϊόγωγή γάλακτος στο νοµό αναµένεται ντα, κρέας και γάλα. Αυτό βέβαια, όπως επισηµαίνενα παρουσιάσει µείωση στο µέλλον, εξ αιτίας της ται σε σχετική απόφαση του Νοµαρχιακού Συµβουλίδιαρκώς συρρικνούµενης ενασχόλησης µε τον κτηου, προϋποθέτει ριζική αλλαγή της κτηνοτροφικής νοτροφικό τοµέα. εκµετάλλευσης. Σύµφωνα µε στοιχεία της ∆ιεύθυνσης Ο πρόεδρος των Κτηνοτρόφων Σάµου και Αγροτικής Ανάπτυξης της νοµαρχίας νοµαρχιακός σύµβουλος, κ. Γιάννης ΒέτΣάµου, η παραγωγή γάλακτος στο νοµό πατας, συµφωνεί στο ότι η ποιότητα του γάλαραµένει σταθερή σε ποσότητα την τελευκτος είναι άριστη, καθώς τα περισσότερα ταία δεκαετία, µε µικρές αποκλίσεις κάθε ζώα, εκτός από τις αγελάδες, είναι ελευθέχρόνο. Συνολικά για το νοµό Σάµου είναι ρας βοσκής και ταΐζονται µε ζωοτροφές καταγεγραµµένα 930 βοοειδή, 9.000 µόνο κατά τη διάρκεια του χειµώνα. Ωστόπρόβατα και 40.500 κατσίκια. Από αυτά σο, τονίζει πως το κύριο θέµα είναι η στήριπαράγονται 2.200 τόνοι γάλακτος ετηξη και ανάπτυξη της κτηνοτροφίας. «Αν συσίως, που επιµερίζονται σε: Ο πρόεδρος των Αίγες: 1.700 τόνοι, Πρόβατα: 200 τόνοι, Κτηνοτρόφων Σάµου νεχίσουµε µε αυτούς τους ρυθµούς, δε θα υπάρχει κτηνοτροφία στο νοµό σε πέντε Αγελάδες: 300 τόνοι Γιάννης Βέττας χρόνια. Αυτήν τη στιγµή επαγγελµατίες κτηΗ συντριπτική πλειοψηφία τους κατευθύνενοτρόφοι είναι όλοι κι όλοι 35, ενώ υπάρται προς το τυροκοµείο «Βουρλιώτη» που εδρεύει στους Μυτιληνιούς της Σάµου και το οποίο απορροφά χουν και κάποιοι άλλοι που ασχολούνται και µ’ άλλα το 80% περίπου της συνολικής παραγωγής. Το τυρο- πράγµατα. Αν υπήρχαν κίνητρα θα είχε αναπτυχθεί η κοµείο παράγει κάθε χρόνο 52 τόνους λευκά τυριά κτηνοτροφία. Όµως τώρα τι έχουµε; Στο Βαθύ υπάράλµης, 17 τόνους γραβιέρα µε ανάµικτα γάλατα, χει µόνο ένας συνταξιούχος κτηνοτρόφος. Στο Κοκ138.000 τεµάχια ρυζόγαλο, 140.000 τεµάχια για- κάρι, στον Άγιο Κωνσταντίνο, στους Σταυρινήδες ούτε ένας. Παλιά η Άµπελος είχε 12 - 13 κοπάδια και αυούρτι και 36 τόνους ανθότυρο. Το γάλα που δεν παραδίδεται στο τυροκοµείο χρη- τήν τη στιγµή δεν έχει ούτε ένα. ∆εν ασχολούνται οι σιµοποιείται για ιδία κατανάλωση στις κτηνοτροφικές νέοι άνθρωποι γιατί βλέπουν ότι δεν έχει ψωµί.» οικογένειες ή για παραγωγή τυριών. Η παραγωγή γά- Παράλληλα, ο πρόεδρος των Κτηνοτρόφων τονίζει όλακτος δεν αρκεί να καλύψει τις ανάγκες του νοµού τι διατηρείται η κτηνοτροφία στην ανατολική Σάµο και το ίδιο συµβαίνει και µε τα παραγόµενα γαλακτο- γιατί υπάρχει το τυροκοµείο στους Μυτιληνιούς και κοµικά προϊόντα. Σύµφωνα, πάντως, µε τη ∆ιεύθυν- γίνεται απορρόφηση του γάλακτος. «Αν υπήρχε τυροση Αγροτικής Ανάπτυξης της νοµαρχίας, η ποιότητα κοµείο στη δυτική Σάµο, θα ήταν καλύτερα τα του γάλακτος είναι άριστη και αυτό έχει να κάνει µε πράγµατα. Κανονικά θα έπρεπε να επιτρέπουν στους τις καλής ποιότητας ζωοτροφές οι οποίες περνούν ίδιους τους κτηνοτρόφους να εκµεταλλεύονται το γάλα. Να έχουν µικρά τυροκοµεία, ειδικά σε αποµασυχνά από ποιοτικούς ελέγχους. Σε ό,τι αφορά στην Ικαρία, η παραγωγή είναι ιδιαίτε- κρυσµένες περιοχές, µε χαµηλό κόστος και να φτιάρα µικρή και προορίζεται στη συντριπτική της πλειο- χνουν µόνοι τους το τυρί. Στο Αγαθονήσι φτιάχνουν ψηφία σε ιδία κατανάλωση, αφού το µεγαλύτερο πο- οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι τυρί και ο δήµαρχος βοηθάει να το προωθούν στα µαγαζιά. Εµάς εδώ µας κυνησοστό των ζώων είναι ελευθέρας βοσκής. Σε µελέτη που πραγµατοποιήθηκε στην Περιφέρεια γούν λες και πουλάµε ναρκωτικά.» Βορείου Αιγαίου για την εφαρµογή της Νέας Αγροτι- Συµφωνεί και ο ίδιος ότι σε καµµία περίπτωση δεν εκής Πολιτικής (ΚΑΠ), και τα συµπεράσµατά της κοι- παρκεί το παραγόµενο γάλα για να καλύψει τις ανάνοποιήθηκαν τον Αύγουστο του 2007 από το υπουρ- γκες των νησιών και οι περισσότεροι καταναλωτές γείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων, αναφέρεται στρέφονται στα σούπερ µάρκετ.

Της Έλενας Χουσνή

H

38 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ


ÚÂÔÚÙ¿˙

ªÈÎÚfiÙÂÚË ·Ú·ÁˆÁ‹K·Ï‹˜ ÔÈfiÙËÙ·˜ ÎÚ·Û› Της Έλενας Χουσνή

ύµφωνα µε τις προβλέψεις των ειδικών, φέτος σε όλη τη χώρα θα έχουµε λιγότερο, αλλά ενδεχοµένως υψηλότερης ποιότητας, κρασί, γεγονός στο οποίο συνέτειναν οι αυξηµένες βροχοπτώσεις του χειµώνα. Σε ό,τι αφορά στη Σάµο η πρόβλεψη του Συνδέσµου Ελληνικού Οίνου (ΣΕΟ) υποστηρίζει ότι τη φετινή χρονιά θα υπάρξει µια µείωση της παραγωγής περίπου κατά 15%. Ποιοτικά η χρονιά κρίνεται πολύ καλή από το ΣΕΟ, αφού δεν υπήρξαν ιδιαίτερα προβλήµατα µε ασθένειες. Με τις προβλέψεις συµφωνεί και ο υποδιευθυντής του Πρωτογενούς Τοµέα της Ένωσης Οινοποιητικών Συνεταιρισµών Σάµου (ΕΟΣΣ), κ. Ηλίας Καρυώτογλου. «Θα υπάρξει µείωση της παραγωγής κατά ένα 10% περίπου σε σχέση µε την περσινή χρονιά και η ποιότητα θα είναι βελτιωµένη λόγω των ισχυρών βροχοπτώσεων που είχαµε κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και του χειµώνα. Βέβαια θα πρέπει να επισηµάνουµε ότι τα αµπέλια δεν καρποφορούν οµοιόµορφα, γι’ αυτό υπάρχει αυτή η µείωση, ενώ σηµαντικό ρόλο παίζουν και οι δύο χρονιές ξηρασίας που προηγήθηκαν και οι οποίες σαφώς κι επηρεάζουν την απόδοση των αµπελώνων. Θα πρέπει, όµως, σε κάθε περίπτωση να επισηµάνουµε ότι δε µιλάµε για µικρή παραγωγή για τα δεδοµένα της Σάµου. Πρόκειται για µια κανονική αµπελοκοµική χρονιά που είναι µέσα στα προβλεπόµενα πλαίσια.» Σε ό,τι αφορά στην πρόβλεψη παραγωγής, ο κ. Καρυώτογλου την εκτίµησε στα 8,5 εκατ. κιλά, ενώ για τις τιµές επεσήµανε ότι αυτές της Ένωσης καθορίζονται πάντα ως προκαταβολή. «Ο παραγωγός δίνει τα σταφύλια του και εξοφλείται σε βάθος τριετίας. Και φέτος, πάντως, οι τιµές θα κυµανθούν στα σταθερά επίπεδα των τελευταίων 2 - 3 ετών.» Τέλος, σε σχέση µε το πρόγραµµα που αφορά στην πριµοδότηση για την εκρίζωση αµπελώνων, για το οποίο οι αιτήσεις θα υποβάλλονται µέχρι την 1η Σεπτεµβρίου, ο κ. Καρυώτογλου εκτίµησε ότι δε θα υπάρξει µεγάλη συµµετοχή. «Εκτιµούµε ότι το πρόγραµµα εκρίζωσης δε θα επηρεάσει την παραγωγή γι’ αυτό και αφήνουµε το περιθώριο στους παραγωγούς να επιλέξουν τι θα κάνουν. Η αποζηµίωση που δίνεται είναι πολύ χαµηλή σε σχέση µε το εισόδηµα που αποκοµίζει ο παραγωγός και το περσινό παρά-

40 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

M

Το ποσό της πριµοδότησης για την εκρίζωση θα είναι από 462 έως 693 ευρώ ανά στρέµµα και το πρόγραµµα αφορά σε παραγωγικούς και όχι εγκαταλελειµµένους αµπελώνες, νόµιµα φυτεµένους µε τις επιτρεπόµενες και συνιστώµενες ποικιλίες οινοποιίας, µεγαλύτερους από 1 στρέµµα

L

δειγµα έδειξε ότι δεν υπάρχει σχετικό ενδιαφέρον. Πέρυσι έγιναν αιτήσεις για 60 στρέµµατα που στα 15.000 του νοµού δε συνιστούν κάποιο συζητήσιµο ποσοστό και σίγουρα δε θα επηρεάσουν την παραγωγή.» Να σηµειωθεί ότι το ποσό της πριµοδότησης για την εκρίζωση θα είναι από 462 έως 693 ευρώ ανά στρέµµα και το πρόγραµµα αφορά σε παραγωγικούς και όχι εγκαταλελειµµένους αµπελώνες, νόµιµα φυτεµένους µε τις επιτρεπόµενες και συνιστώµενες ποικιλίες οινοποιίας, µεγαλύτερους από 1 στρέµµα. Από την πλευρά του ο κ. ∆ηµήτρης Γροντάς, στέλεχος της ∆ιεύθυνσης Αγροτικής Ανάπτυξης της Ν.Α. Σάµου, συµφωνεί µε την εκτίµηση, επισηµαίνοντας ότι «η εκρίζωση των αµπελώνων ξεκίνησε πέρυσι και εγκρίθηκαν περίπου 65 στρέµµατα. Φέτος, υπάρχουν µόνο 2 αιτήσεις µέχρι στιγµής.». Να σηµειωθεί ότι στην Ικαρία βρίσκονται 3 ανεξάρτητοι παραγωγοί-οινοποιοί, αφού ο Νόµος περί αναγκαστικότητας αφορά µόνο τη Σάµο κι έτσι οι παραγωγοί της Ικαρίας δεν ανήκουν στην ΕΟΣΣ. Ωστόσο δεν υπάρχουν συγκεντρωτικά στοιχεία για τις καλλιεργήσιµες εκτάσεις, αφού στο Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης τα στοιχεία αφορούν µόνο τις δηλώσεις συγκοµιδής - όπως δήλωσε η προϊσταµένη, κ. Τσεπέρκα Ευτυχία - τα περισσότερα, ωστόσο, αµπέλια είναι ενταγµένα στο καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης.


Αυτό σηµαίνει ότι δεν υπάρχει ενιαίο αρχείο παραγωγών και καλλιεργήσιµων εκτάσεων. Να σηµειωθεί ότι οι παραγωγοί, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, χρησιµοποιούν το παραγόµενο σταφύλι για προσωπική χρήση, ενώ υπάρχουν και τρία οινοποιεία. Σύµφωνα µε την κ. Τσεπέρκα, η περσινή τιµή ήταν περίπου 1 ευρώ ανά κιλό και στα ίδια επίπεδα αναµένεται να κυµανθεί και φέτος. Σε ό,τι αφορά στα ποιοτικά χαρακτηριστικά, ανέφερε ότι θα είναι καλά αφού κάποιες ασθένειες και αυξηµένες υγρασίες που σηµειώθηκαν στις αρχές του Ιουνίου αναµένεται να επηρεάσουν την ποσότητα, αλλά όχι την ποιότητα της παραγωγής. Ο κ. Γρηγόρης Αφιανές, που διαθέτει το οινοποιείο «Αφιανές» στο Χριστό Ραχών Ικαρίας, δηλώνει ότι σύµφωνα µε τα τελευταία στοιχεία που αφορούν την περίοδο πριν από 4 - 5 χρόνια, η παραγωγή της Ικαρίας προσέγγιζε τους 1.200 τόνους, ενώ ο ίδιος εκτιµά ότι η ποσότητα στην πραγµατικότητα είναι αρκετά µεγαλύτερη. Σχετικά µε την πρόβλεψη για φέτος στην Ικαρία, και ειδικότερα στην περιοχή των Ραχών, θεωρεί ότι θα είναι «από άποψης ποιότητας και ποσότητας σηµαντικά καλύτερη από πέρυσι γιατί δεν υπάρχουν προσβολές από ασθένειες, δεν

υπάρχει περονόσπορος και οι καλλιέργειες εξελίσσονται θετικά. Αυτό είναι ευτύχηµα για τους παραγωγούς επειδή το µόνο που χρησιµοποιούν είναι το θειάφι που δεν καταπολεµά όλες τις ασθένειες. Από εδώ και πέρα που έχει αρχίσει ο ψεκασµός, οι πιθανότητες για κάποια άλλη προσβολή είναι µηδαµινές και ο καιρός είναι καλός, ενώ δε νοµίζω ότι θα υπάρξουν στο εξής βροχοπτώσεις. Φέτος υπήρξε µεγάλη απειλή από την κάµπια, αλλά έκανε έναν καύσωνα µέσα στον Ιούνιο και τις έκαψε. Αυτό θα ήταν ένα µεγάλο πρόβληµα.». Για τον τρύγο ο κ. Αφιανές εκτιµά ότι θα είναι πρώιµος. «Για τον τρύγο είναι πρώιµη χρονιά όπως ήταν και πέρυσι. Θα πάµε για τρύγο 20 µε 25 Αυγούστου για το φωκιανό, το οποίο θα είναι γύρω στους 14 βαθµούς. Για το “µπεγλέρι” εκτιµώ ότι ο τρύγος θα ξεκινήσει µια εβδοµάδα αργότερα, αρχές Σεπτέµβρη, και θα είναι κοντά στους 13 βαθµούς.» Να σηµειωθεί, τέλος, πως, σε ό,τι αφορά στο πρόγραµµα εκρίζωσης αµπελώνων, πέρυσι στην Ικαρία δεν υπήρξε καµµία αίτηση, ενώ και φέτος το ενδιαφέρον αναµένεται να είναι από µηδενικό έως ελάχιστο.

νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

41


ΕΓΙΝΑΝ - ΘΑ ΓΙΝΟΥΝ

Ë ·Ù˙¤ÓÙ· ÙÔ˘ ·Ú·ÁˆÁÔ‡ Έγιναν

fax 210 3610276, info@edpa.gr - www.edpa.gr

6 - 11 Αυγούστου:

7 - 9 Οκτωβρίου:

έγινε η 5η Γιορτή Αγροτουρισµού στη Χίο και ήταν µια εξαιρετική ευκαιρία για να συναντηθούν οι τοπικοί οικονοµικοί παράγοντες του αγροτουρισµού και να παρουσιαστεί στους κατοίκους του νησιού και στους επισκέπτες, ο πλούτος της ελληνικής υπαίθρου. ∆ιοργανωτής ήταν η νοµαρχία Χίου.

θα πραγµατοποιηθεί το ετήσιο Επιστηµονικό Συνέδριο της Ελληνικής Ζωοτεχνικής Εταιρείας στο Ναύπλιο. Πληροφορίες δίνονται: στα τηλέφωνα 210 5294452, 210 5294412, fax: 210 5294442, jmpiz@aua.gr - www.eze.gr

17 - 21 Αυγούστου: πραγµατοποιήθηκε το σεµινάριο «Ζω και καλλιεργώ βιολογικά» στο αγρόκτηµα Σηµαντήρη στην Αχλαδερή Λέσβου. ∆ιοργανωτής ήταν η ∆ΗΩ.

21 - 23 Αυγούστου: πραγµατοποιήθηκε η 7η Πανελλήνια Γιορτή Μανιταριού στους Φιλιππαίους Γρεβενών. ∆ιοργανωτής ήταν ο Σύλλογος Μανιταρόφιλων ∆υτικής Μακεδονίας.

24 - 27 Αυγούστου: θα πραγµατοποιηθεί η 60ή Ετήσια Συνάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Ζωική Παραγωγή στη Βαρκελώνη της Ισπανίας. Πληροφορίες: www.eaap2009.com Θα γίνουν

23 - 27 Σεπτεµβρίου: διοργανώνεται η 1η Έκθεση Γεωργικών Μηχανηµάτων, Εξοπλισµού και Εφοδίων Agrotech. Πληροφορίες: τηλ. 2310 291101/-545, 22310 22704/28063/21733, agrotech@helexpo.gr pel-lamias@hol.gr

8 - 10 Οκτωβρίου: θα πραγµατοποιηθεί το 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γεωργικής Μηχανικής µε θέµα: «Η γεωργική µηχανική και µηχανική βιοσυστηµάτων στην εποχή των βιοκαυσίµων και των κλιµατικών Αλλαγών» στη Θεσσαλονίκη. Πληροφορίες: τηλ. 2310 998745, egme2009.web.auth.gr

10 - 14 Οκτωβρίου: διοργανώνεται η Anuga 2009 International Trade Fair for Food and Beverages στην Κολονία της Γερµανίας. Πληροφορίες: www.anuga.com

20 - 23 Οκτωβρίου: θα πραγµατοποιηθεί στη Βέροια το 24o Πανελλήνιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας της Επιστήµης των Οπωροκηπευτικών (ΕΕΕΟ). Πληροφορίες: Γραµµατεία Οργανωτικής Επιτροπής, ΙΦ∆ Νάουσας, τηλ. 23320 41548, fax 23320 41178, pantazis@nagref-naoussa.gr

Οκτώβριος 2009: θα πραγµατοποιηθεί το 1o Συνέδριο Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας στην Αθήνα, στο Γεωπονικό Πανεπιστήµιο, ∆ιοργάνωση - Πληροφορίες: Σύλλογος Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων.

28 Σεπτεµβρίου - 3 Οκτωβρίου: 2 Νοεµβρίου: θα πραγµατοποιηθεί στη Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας η ∆ιεθνής Έκθεση ∆ιαχείρισης Υδάτων και Τεχνολογίας Aquatech 2009. Πληροφορίες: www.fair.bg

4 - 6 Σεπτεµβρίου: θα πραγµατοποιηθεί το 16ο Πανελλήνιο Συνέδριο Νέων Αγροτών στην Αρχαία Ολυµπία, µε ευθύνη της Ένωσης Νέων Αγροτών Ηλείας. Τηλέφωνα: 26220 27680, Fax: 26220 26759

Σεπτέµβρης 2009: θα πραγµατοποιηθεί η 14η Πανέβρια Αγροτική Έκθεση Φερών. Πληροφορίες: τηλ. 25550 22180, detaf@feres.gr - www.feres.gr

2 - 3 Οκτωβρίου: θα πραγµατοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη διεθνές φόρουµ µε θέµα «Η Γεωθερµική Ενέργεια στο Προσκήνιο». Πληροφορίες: τηλ. 210 9730697, ges2009@heliotopos.net ges2009.conferences.gr

2 - 4 Οκτωβρίου: θα πραγµατοποιηθεί στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας στον Πειραιά το 2ο Φεστιβάλ Γάλακτος και Τυριού. Πληροφορίες τηλ. 210 3610265, 210 3622205,

42 νησιωτικό ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ

αναµένεται να πραγµατοποιηθεί στη Μυτιλήνη η Συνάντηση των Επιχειρηµατιών Αγροτουρισµού Αιγαίου

5 - 8 Νοεµβρίου: θα πραγµατοποιηθεί η 12η Έκθεση Βιολογικών Προϊόντων και Υπηρεσιών Ecofestival 2009, που διοργανώνεται από τον Οργανισµό Ελέγχου και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων ∆ΗΩ

3 - 7 Φεβρουαρίου 2010: θα πραγµατοποιηθεί η έκθεση Agrotica 2010 στο ∆ιεθνές Εκθεσιακό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πληροφορίες τηλ. 2310 291101, fax 2310 291551, agrotica@helexpo.gr

16 - 18 Απριλίου 2010: θα πραγµατοποιηθεί η έκθεση Ελαιοτεχνία 2010 στην Αθήνα, στο εκθεσιακό κέντρο EXPO Athens. Πληροφορίες τηλ. 210 7568888

23 - 27 Αυγούστου 2010: θα πραγµατοποιηθεί στο Ηράκλειο της Κρήτης η 61η ετήσια Συνάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Ζωική Παραγωγή. Πληροφορίες: www.eaap2010.org


Νησιωτικό Αγρόκτημα 7  

Το περιοδικό των παραγωγών του Αιγαίου - Ένθετο της εφημερίδας Εμπρός

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you