NL-02-2026-LR Techlink Magazine

Bosch Compress 5800i

Hoogwaardig, toekomstbestendig en stiller dan ooit

Ontdek een energiebesparende, volledige gasloze oplossing met de stilste en meest hoogwaardige warmtepomp van Bosch Home Comfort. De Compress 5800i perfectioneert het bewezen warmtepompconcept van Bosch. Natuurlijk koudemiddel (R290) en hoge prestaties gecombineerd met een stijlvol design en plug & play installatie.

✓ Allerstilste lucht/water warmtepomp

✓ 5 vermogensklasses

✓ Hoge aanvoertemperatuur: tot 75°C mogelijk

✓ Eenvoudige installatie dankzij geïntegreerde componenten

Ontdek meer: www.bosch-homecomfort.be

AI is een hulpmiddel, geen adviseur

De toekomst is digitaal. Dat horen we al jaren. Met de snelle opkomst van AI-toepassingen lijkt die toekomst nu werkelijk realiteit te worden. Software schrijft teksten, maakt tekeningen, rekent installaties door en levert in enkele seconden complete rapportages op. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn. En vaak is dat het ook.

Installateurs, groothandels en fabrikanten investeren ieder vanuit hun eigen rol in digitale oplossingen die processen slimmer en efficiënter maken. Steeds vaker zien we installatiebedrijven die hun medewerkers actief ondersteunen bij het gebruik van digitale middelen, waaronder AI. In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat een installateur na een werkbezoek zijn verslag inspreekt, waarna een applicatie dit automatisch uitwerkt tot een tekst.

Monteurs kunnen onderdelen direct vanaf de werkplek bestellen, terwijl groothandels en fabrikanten applicaties ontwikkelen die deze processen naadloos ondersteunen. Binnen onze hele Integrated Value Chain wordt zo geïnvesteerd in toepassingen – en waar nodig in gespecialiseerde medewerkers – die administratieve en ondersteunende taken overnemen van de vakman. Dat creëert ruimte voor de professional om zich te richten op het werk waarin vakmanschap en ervaring het verschil maken.

We mogen ons al gelukkig prijzen als we het aantal mensen in onze sector de komende jaren stabiel weten te houden. Dat vraagt om een slimme en gerichte inzet van de beschikbare medewerkers/ installateurs. Digitalisering kan daarbij een belangrijke rol spelen, mits we bereid zijn anders te kijken naar werkverdeling. Waar zetten we vakmensen in, en welke randzaken kunnen we organiseren via ondersteuning, samenwerking of automatisering?

AI is daarbij een hulpmiddel, geen adviseur. Het neemt het werk niet over, maar verandert wél de manier waarop we samenwerken en processen inrichten. De toekomst van onze sector wordt dan ook niet bepaald door AI zelf, maar door de installateurs die bewust en verstandig kiezen hoe zij deze technologie inzetten.

Karl Neyrinck VOORZITTER TECHLINK

TECHLINK MAGAZINE

Dit is het nieuwe vakblad voor alle professionals uit onze installatiesector: elektriciens, HVAC- en verwarmingsspecialisten, sanitair, domotica-integratoren, studiebureaus, fabrikanten en distributeurs. Het blad is ontstaan uit de fusie van Power+ en Heat+ en weerspiegelt de natuurlijke samensmelting van technieken in de energietransitie.

PERIODICITEIT

Driemaandelijks

OPLAGE

4000 Nederlandstalig, 3000 Franstalig VERANTWOORDELIJKE UITGEVER

INHOUD

ÉDITO

AI is een hulpmiddel, geen adviseur (Karl Neyrinck, voorzitter Techlink) 3

BEHIND THE SCENE

Achter de schermen bij Techlink ............................................ 6

MANAGEMENT

Tooli en EMMA: AI op maat van de bouw- en installatiesector..................................................................... 10

Hoe AI administratieve ballast wegneemt 12

AI verandert marketing. Maar de mens zal het verschil blijven maken 22

Dirk De Wolf - dirk.dewolf@techlink.be

Kleine Kloosterstraat 23 - 1932 Zaventem T. +32 2 720 40 80 info@techlink.be www.techlink.be

MANAGING DIRECTOR

Kris Van Dingenen kris.vandingenen@techlink.be

REDACTIETEAM

Carole Metzmacker

Dirk De Wolf

Sophie Lambert

Sofie Lapière

PERSBERICHTEN press@techlink.be

PUBLICITEIT

Inge De Ridder T. +32 53 80 87 47 Inge.deridder@techlink.be

VORMGEVING

Nikka Cuypers nikka.cuypers@embuild.be

DRUKWERK

Graphius

AUTEURSRECHTVERKLARING

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, geluidsband, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Leiderschap, digitalisering en loontransparantie: HR-agenda voor 2026 48 HEAT

Hoe past u AI toe als installateur? ..................................... 14

Waterzijdig inregelen: de basis en de praktijk (deel 1) 67

Uw centrale verwarming verduurzamen: hoe aanpakken? (Deel 8 – Luchtvochtigheid) 92

POWER

Camerabewaking zonder verrassingen 18

Van piekbeheer tot lokale autonomie: slimme opslag als antwoord op netdruk............................. 82

De informatie in dit magazine werd met de grootste zorg samengesteld. De uitgever aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor schade als gevolg van niet of onjuiste vermelding van gegevens in dit magazine. De uitgever acht zich slechts gehouden tot verbetering in de eerstvolgende editie. Voor ondertekende artikels zijn alleen de auteurs aansprakelijk. Voor de inhoud van de advertenties zijn enkel de adverteerders aansprakelijk. 14 12

Slim laden in de praktijk (COOCK SE-MoRE project) ......... 89

Infosessie "Slimme Sturing" (Techlink Antwerpen) 105

Netverzadiging: welke rol voor de PV-installateur? 110

INTEGRATED VALUE CHAIN

AI in de groothandel 26

Van onderhoud naar energieprestatie: de stille transformatie van technische dienstverleners 86

Slimme energie vraagt sterke partnerships (Go Watts) ... 90

EVENTS

Maintenance: dé plek waar innovatie en industrie samenkomen 31

Light + Building verenigt onze Integrated Value Chain 32

RenoVeerkracht centraal op het 17de Energiecongres 70

44ste editie van Mostra Convegno Expocomfort .............. 73

Dit was BouwForum 2026 79

Indumation 2026: een integrale visie op industriële automatisering 106

LEGAL

Sectorakkoorden 2025-2026: divergentie in sociaal overleg tussen elektrosector, bouw, metaalhandel en bedienden .......................................................................... 42

79

BIM, productdata en werfapps: bewijs of valkuil?............ 56

RENEW

Geothermie is gewoon een andere warmtepomptechniek, juist? ........................................................................................ 60

Wanneer energie onder onze voeten wordt opgeslagen 98

Globale benadering van warmtepompen en energiesystemen is cruciaal voor een succesvolle energietransitie 101 Techlink ondertekent het Warmtepompcharter 104

SANITAIR

De temperatuur van drinkwater beheersen: actieve koeling als antwoord op de klimaatuitdaging 50

ONDERWIJS

Lidbedrijf Vermeulen werft energietechnologisch talent aan 54

Samen gaan we verder: uniek partnership tussen Techlink & Innoptus Solar Team .......................................... 64

Praktijkgerichte innovatie in Energietechnologie bij Odisee 76

112

90

Achter de schermen bij TECHLINK

TECHLINK is veel meer dan een federatie alleen: het zijn mensen, projecten, evoluties en gedeelde momenten die ons netwerk elke dag tot leven brengen. Met onze nieuwe rubriek Behind the Scene bieden we een blik achter de schermen van het federatieleven: veranderingen, nieuwe gezichten, belangrijke benoemingen en informele momenten die het ritme van TECHLINK bepalen en die we regelmatig met onze leden delen.

Persconferentie over de uitfasering van stookolie

Op 31 maart organiseerde Techlink een persconferentie over de uitfasering van stookolie in Wallonië. Een twaalftal HVAC-installateurs, leden van Techlink, waren aanwezig samen met Jean-Bernard Cuvelier (Transition Manager Renewables) om de sector te vertegenwoordigen en een duidelijke boodschap over te brengen aan de media: de energietransitie moet realistisch, haalbaar en sociaal gedragen blijven.

Geconfronteerd met de aangekondigde deadlines trekken de installateurs aan de alarmbel. Ze wijzen onder meer op het gebrek aan voorbereiding op

het terrein, de nog aanzienlijke technische uitdagingen en de bezorgdheden van particulieren rond kosten en alternatieve oplossingen.

De sector pleit dan ook voor een geleidelijke aanpak, met ruimte voor hybride oplossingen en een intensievere begeleiding van de burgers.

Deze tussenkomst kreeg een brede mediabelangstelling, zowel in de geschreven pers als op televisie, wat het belang van het thema en de relevantie van de boodschap van de installateurs bevestigt.

Legal webinar PSC 149.01

Op 19 februari 2026 organiseerde Techlink een webinar over het Paritair Subcomité 149.01 – het Nationaal Akkoord 2025-2026. Dit akkoord bepaalt voor twee jaar de loon- en arbeidsvoorwaarden van de arbeiders binnen PSC 149.01 voor de elektriciens (installatie en distributie) en vormt daarmee een belangrijk kader voor werkgevers en werknemers in de sector.

Als werkgeversfederatie verdedigt

Techlink daarbij de belangen van haar leden. Om onze leden helder te informeren over:

✓ de inhoud van het nationaal akkoord

✓ de concrete impact op uw organisatie (zelfstandigen en kmo’s)

✓ de keuzemogelijkheden voor werkgevers

✓ en de stand van zaken rond de nog te volgen uitvoerings-cao’s

Senior Legal Advisor Nathalie

Kaniewski lichtte de gemaakte afspraken toe en gaf praktische handvatten om tijdig en correct in te spelen op de nieuwe bepalingen.

Herbeluister ons webinar! →

LEDVANCE kondigt een belangrijke wissel aan binnen zijn Beneluxorganisatie.

Na een indrukwekkende carrière van 21 jaar bij LEDVANCE en OSRAM gaat Derek Mc.Millan met pensioen. Sinds zijn start bij OSRAM Benelux in 2005 speelde hij een sleutelrol in de verdere groei en positionering van het bedrijf. Na de afsplitsing van LEDVANCE in 2016 bleef hij een drijvende kracht achter de ontwikkeling van de Benelux-organisatie. Met zijn visie, leiderschap en toewijding stuurde hij verschillende teams aan en realiseerde hij tal van succesvolle projecten binnen de verlichtingssector. Per 1 april 2026 werd Derek Mc.Millan opgevolgd door Geert Bordau als Managing Director Benelux. Geert brengt een ruime ervaring en sterke sectorkennis mee en zal de verdere uitbouw van LEDVANCE in de Benelux leiden. Derek kijkt met trots terug op zijn loopbaan: “Het was een voorrecht om deel uit te maken van deze organisatie en samen te werken met zoveel getalenteerde collega’s. Ik ben dankbaar voor alles wat we samen hebben bereikt en heb alle vertrouwen in de toekomst onder leiding van Geert.”

Daarnaast heeft LEDVANCE een belangrijke erkenning ontvangen op het vlak van duurzaamheid. Het bedrijf werd door EcoVadis bekroond met de gouden medaille voor zijn uitstekende duurzaamheidsprestaties. Daarmee behoort LEDVANCE tot de top 5 procent van de wereldwijd beoordeelde bedrijven. EcoVadis is een internationaal erkend platform dat ondernemingen evalueert op thema’s zoals milieu, arbeid en mensenrechten, ethiek en duurzame inkoop. Volgens Laura Fernández Gutiérrez, Product Sustainability Manager bij LEDVANCE, bevestigt deze onderscheiding de sterke focus van het bedrijf op duurzaamheid doorheen de volledige waardeketen. De gouden EcoVadis-medaille vormt volgens haar zowel een erkenning als een motivatie om verder te bouwen aan een duurzame toekomst.

Ledenvergadering van het Warmtepompplatform

Op 11 maart 2026 nam Techlink deel aan de ledenvergadering van het Warmtepompplatform van ODE Vlaanderen. Een boeiende bijeenkomst waar fabrikanten, beleidsmakers en sectororganisaties samen rond de tafel zaten om de verdere uitrol van warmtepompen te bespreken.

Techlink zetelt in het bestuur van het platform en vanuit de installatiesector mocht

hij niet alleen het perspectief van de installateur toegelicht, maar ook enkele inzichten gedeeld rond onderwijs en opleiding - twee cruciale hefbomen om de energietransitie waar te maken.

Wat vooral bijblijft uit de discussie, is dat zowel de sector als het beleid duidelijk bereid zijn om samen werk te maken van een sterke en realistische uitrol

Nieuwe technische Workshop Nacht van de Zwembaden

Op 29 januari 2026 vond in Wavre Indoor Karting de derde editie van de “Nacht van de Zwembaden” plaats, georganiseerd door de Belgische Federatie van Zwembad- en Wellnessprofessionals (BFZ).

Tijdens deze exclusieve netwerkavond voor sectorprofessionals stond kennisdeling centraal, met o.a. een workshop over F-gassen in warmtepompen en de toekomstige regelgeving. Deze sessie werd verzorgd door collega Kurt Van Campenhout, Sector Manager HVAC & San.

De avond werd sportief afgesloten met een kartingcompetitie, waar teamspirit, gezonde

competitie en een flinke dosis plezier zorgden voor een geslaagde en gezellige afsluiter.

SNEL, GEMAKKELIJK

EN VEILIG

ONTDEK DE GROHE

INBOUWFRAMES

VOOR TOILET EN DOUCHE

Al meer dan 30 jaar ontwikkelt GROHE inbouwoplossingen die installateurs helpen efficiënter te werken. Met Rapid SL en SLX , onze vaste waarden voor wandhangend sanitair, realiseer je moeiteloos flexibele en moderne toiletoplossingen. Het innovatieve Rapido doucheframe vereenvoudigt de plaatsing van inbouwdouches aanzienlijk dankzij voorgemonteerde componenten. Met de nieuwste Rapido Heat Recoveryoplossing ga je nog een stap verder: deze recupereert warmte uit afvalwater om koud water voor te verwarmen, waardoor energieverbruik en uitstoot worden verlaagd. Met GROHE frames kies je voor systemen die ontwikkeld zijn met maximale efficiëntie op de werf in gedachten. Zo werk je sneller en met volledige gemoedsrust, met een eindresultaat dat zowel technisch als esthetisch overtuigt. Meer info via grohe.be

Tooli en EMMA: AI op maat van de bouw- en installatiesector

Een offerte opstellen, een werfverslag maken, regelgeving controleren… Voor een installateur stapelen zulke administratieve taken zich op en vreten ze kostbare tijd. De Belgische bouwsector heeft zojuist Tooli gelanceerd, een platform voor artificiële intelligentie dat precies die last wil verlichten — en installateurs hebben er alles bij te winnen.

Tooli werd gezamenlijk ontwikkeld door Buildwise, Embuild, Bouwunie en Constructiv en is het eerste concrete initiatief van het sectorplan BuildForward 2030. Het vertrekt vanuit een vaststelling die elk beroep deelt: aannemers besteden gemiddeld meer dan drie uur per dag aan taken die geen meerwaarde op de werf creëren. “Dit is het eerste tastbare voorbeeld van wat onze sector samen kan realiseren”, zegt Olivier Vandooren, CEO van Buildwise. “Een tool met grote meerwaarde, ontworpen voor alle schakels in de keten, maar ook voor de samenleving als geheel.”

Agents die zijn afgestemd op de praktijk Tooli bundelt zeven gespecialiseerde agents die meteen bruikbaar zijn in het dagelijks werk van een installateur.

• De Algemene agent, beantwoordt basisvragen over de bouw of een bepaald vakgebied

• De Aanbesteding checker: analyseert aanbestedingsdocumenten en spoort risicoposten, inconsistenties en fouten op

• De Offerte coach: controleert de ontwerp-offerte

EMMA, de regelgevingsexpert

die 24u/24 beschikbaar is

Voor Embuild-leden integreert Tooli ook EMMA, een agent gespecialiseerd in reglementaire, sociale en juridische vragen — een bijzonder complex terrein voor installateurs, die voortdurend evoluerende normen moeten opvolgen. “Onze agents geven uitsluitend antwoorden op basis van informatie die door sectorexperts is gevalideerd en goedgekeurd”, verduidelijkt Sven Nouten, woordvoerder van Embuild. “En wanneer een antwoord niet met voldoende zekerheid kan worden gegeven, zegt het platform dat duidelijk en verwijst het door naar een gekwalificeerde expert. Het doel is niet om menselijk advies te vervangen, maar om het te versterken.”

en geeft gericht advies voor een sterker dossier

• De Verslagschrijver: zet ruwe notities of spraakmemo’s om in een duidelijk gestructureerd vergaderslag

• De Risicoanalyse agent: begeleidt je stap voor stap bij het opstellen en structureren van een taak-risicoanalyse, met aandacht voor risico’s, preventiemaatregelen en risicoweging.

• Nexo: de technische bouwassistent die kan putten uit door Buildwise gevalideerde bronnen

• EMMA: biedt hulp bij twijfels over regels, verplichtingen of het juiste document (voor leden van Embuild) Het platform is gratis toegankelijk via tooli.be voor leden van de partnerorganisaties, in het Nederlands, Frans, Duits en het Engels, via browser of smartphone.

Pieter Van Geite, Chief Strategy & Digital Transformation Officer bij Buildwise, benadrukt wat Tooli onderscheidt van algemene tools: “Het doel is om ons te differentiëren van ChatGPT en andere generalistische oplossingen, met een insteek die specifiek is ontwikkeld voor de sector. De vakkennis en het kritisch oordeel van de aannemer blijven essentieel — maar AI kan een echte hefboom worden om de efficiëntie van kleine én grote bouwbedrijven te versterken.”

Twee weken na de lancering had EMMA al 1.300 vragen verwerkt voor 447 bedrijven, met een gemiddelde responstijd van 8 seconden. Een duidelijk signaal: de nood is er. Tooli is toegankelijk op tooli.be. EMMA op emma.embuild.be. Sophie Lambert

Sven Nouten, Woordvoerder van Embuild, Pieter Van Geite, Chief Strategy & Digital Transformation Officer bij Buildwise, Olivier Vandooren, CEO van Buildwise tijdens de persconferentie van Tooli.

Hoe AI administratieve ballast wegneemt

Vlaanderen maakt resoluut de keuze voor artificiële intelligentie (AI) als drijvende kracht achter de transformatie van haar bouw- en installatiesector. Waar pioniersbedrijven zoals EnergyKing al volop profiteren van slimme toepassingen, staan vele anderen voor de uitdaging om AI succesvol te implementeren.

AI als gamechanger voor energie-, bouw- en installatiesector AI-technologie biedt ongekende mogelijkheden voor alle drie de sectoren. In de energiesector blijkt AI onmisbaar voor het beheer van complexe, decentrale netwerken en de integratie van hernieuwbare energie. Geavanceerde algoritmes kunnen energieverbruik tot op het niveau van individuele gebouwen voorspellen en optimaliseren.

In de bouwsector versnellen digital twins en geautomatiseerde processen niet alleen projecten, maar verhogen ze ook de kwaliteit en veiligheid, terwijl autonome machines het personeelstekort helpen opvangen.

Voor de installatiesector betekent dit een fundamentele versnelling in ontwerp, uitvoering en beheer van technische installaties. AI maakt het mogelijk om HVAC-, elektrische en sanitaire installaties slimmer te dimensioneren, beter op elkaar af te stemmen en energie-efficiënter te laten functioneren. Predictive maintenance voorkomt storingen door installaties continu te monitoren en onderhoud te plannen vóór defecten optreden. Daarnaast kunnen slimme gebouwbeheersystemen via AI realtime data analyseren om comfort, energieverbruik en prestaties automatisch te optimaliseren.

Onze mensen zijn niet aangenomen om data te verwerken. AI doet dat.

De menselijke energie gaat naar onze klanten.

Joris Vermeulen, Business Process Manager bij EnergyKing

Tijdens het jaarlijkse Visiemoment van Embuild Vlaanderen in 2025 werd Lucas Robberechts (32), zaakvoerder en COO van EnergyKing, bekroond tot Jonge Vlaamse Aannemer 2025 voor de provincie Vlaams-Brabant (zie Heat+ november-editie).

Ook in de voorbereiding en uitvoering biedt AI grote voordelen: automatische clash-detectie in BIM-modellen, nauwkeurigere kostencalculaties, geoptimaliseerde werfplanning en betere materiaalvoorspellingen verminderen faalkosten en verhogen de productiviteit. Voor installateurs betekent dit niet alleen efficiënter werken, maar ook een verschuiving naar meer data-gedreven dienstverlening en langdurige servicecontracten.

Naast de uitvoering is er ook een potentieel om dankzij AI de backoffice taken zoals planning, keuringen, communicatie met klanten, finance, logistiek binnen de sector te optimaliseren en automatiseren met AI. Kortom, AI versterkt de rol van de installatiesector als cruciale schakel in de energietransitie en in de realisatie van slimme, duurzame gebouwen.

Wie is EnergyKing?

EnergyKing maakt energie betaalbaar én slim beheersbaar voor iedereen. Het bedrijf installeert zonnepane-

len, thuisbatterijen en laadpalen en is de voorbije jaren stevig gegroeid, onder meer dankzij enkele strategische overnames. Met meerdere werven per dag is EnergyKing een vaste waarde in de Belgische bouw- en installatiesector. Hun focus op kwaliteit en innovatie maakt hen een referentie voor wie duurzame energieoplossingen wil installeren.

AI bij EnergyKing

Joris Vermeulen, Business Process Manager bij EnergyKing, licht toe: ‘AI speelt ondertussen nog een rol zowel voor klanten als voor werknemers.

1) Werknemers maken & gebruiken slimme digitale handleidingen (manual.to) via AI. Een korte video van een handeling wordt omgezet tot een duidelijke digitale handleiding.

2) Klanten worden geholpen door een AI chatbot die hen indien nodig tot bij één van die digitale handleidingen of een medewerker brengt.

3) AI is ook aanwezig in onze producten - Klanten krijgen in onze slimme sturing (kingconnect) gepersonalisseerd advies over acties die ze kunnen ondernemen.’

Case: Werfaanmelding Automatisering

De uitdaging

Als installateur van zonnepanelen en batterijen heeft EnergyKing dagelijks meerdere werven in uitvoering.

Elke nieuwe werf brengt een reeks administratieve verplichtingen met zich mee:

• Aanmelding bij Dienst Sociale Zekerheid

Voor elke nieuwe werf moest een melding gebeuren via een webportaal van de overheid. Medewerkers moesten handmatig gegevens uit Teamleader overnemen en invullen.

• Keuringen aanmelden bij Fluvius

Na de installatie stuurt een keurder een verslag door via e-mail. Medewerkers moesten de relevante informatie manueel uit het verslag halen en op de website van Fluvius ingeven.

• Tijdrovend proces

Beide processen zijn tijdrovend en gevoelig voor fouten, terwijl de echte meerwaarde van het team net ligt in klantenservice en technische expertise.

• Foutgevoelig

Handmatig kopiëren en plakken van gegevens leidt tot inconsistenties en verhoogt de kans op administratieve fouten.

De oplossing

• Automatisering Aanmelding bij Dienst Sociale Zekerheid

De AI-module haalt automatisch de juiste data uit Teamleader en vult deze rechtstreeks in op het webportaal van de overheid. Geen kopiëren en plak-

ken meer, enkel een naadloos en foutloos proces.

• Automatisering Keuringen aanmelden bij Fluvius

De software leest inkomende keuringsverslagen (PDF, e-mailbijlage, …), extraheert de noodzakelijke gegevens en plaatst deze automatisch in het Fluvius-portaal.

De voordelen

Dankzij deze automatisatie wint EnergyKing elke dag kostbare tijd. Medewerkers hoeven niet langer te klikken, kopiëren en plakken. Ze kunnen zich concentreren op klantencontact en projectopvolging.

• Tijdsbesparing

Medewerkers kunnen zich concentreren op klantencontact en projectopvolging in plaats van administratieve taken

• Foutloze verwerking

AI zorgt ervoor dat alle velden consequent correct worden ingevuld, wat de kwaliteit en betrouwbaarheid verhoogt

• Snellere workflow

Meldingen en keuringen worden sneller verwerkt, waardoor de interne workflow vlotter loopt

• Betere klantenservice

Klanten worden sneller geholpen doordat het team zich kan focussen op waarde-toevoegende taken.

AI is krachtig. Maar zonder controle is het nutteloos. Bij Nunki helpen we bedrijven om AI slim en foutloos te gebruiken.

Dries Costermans

Slimme automatisering voor EnergyKing via Nunki

Nunki is een Belgische AI-start-up die backofficeprocessen automatiseert voor KMO’s in verschillende sectoren, zoals energie, facility, HR, hospitality en bouw. Het bedrijf automatiseert onder meer e-mailclassificatie, ordermatching, data-extractie en andere administratieve processen waarbij data in of uit een centraal systeem moet komen.

Nunki bouwt op maat gemaakte AI-software en zet sterk in om te integreren met de bestaande ERP/software systemen van de klant. Bestaande processen gaan automatisch lopen en er is geen change management nodig. AI als slimme laag over de bestaande digitale, systemen zodat installatiebedrijven kunnen installeren.

Dirk De Wolf

Hoe past u AI toe als installateur?

De energietransitie, personeelstekorten en steeds complexere installaties zetten de installatiesector onder druk. Klanten verwachten sneller advies, nauwkeurige berekeningen en slimme, duurzame oplossingen – terwijl de marges krap blijven. AI biedt installateurs nieuwe kansen om efficiënter te werken, faalkosten te verlagen en hun dienstverlening naar een hoger niveau te tillen. Maar hoe past u AI concreet toe in de dagelijkse praktijk van een installatiebedrijf?

Het Visie-event “AI Boost”

Op 4 december vond het Visie-event ‘AI Boost!’ van het Visiecomité van Buildwise plaats. Ongeveer 450 bouwen installatieprofessionals waren aanwezig om zich te laten inspireren door de toekomst van AI in de bouwen installatiesector.

Peter Hinssen bracht een krachtige presentatie over “The Era of Augmented Intelligence”. Hij benadrukte hoe data, AI en digitalisering de installatie- en bouwsector volledig hertekenen. Met sterke inzichten, relevante discussies en tal van concrete voorbeelden, gehaald uit de Visiestudie, toonde het event hoe AI de bouw- en installatiesector versnelt en transformeert. AI is geen hype, maar een motor voor duurzame vooruitgang!

Voor Techlink is het essentieel om aanwezig te zijn bij dit soort events. Niet alleen om te luisteren, maar om actief mee te bouwen aan de toekomst van slimme, duurzame en innovatieve installatietechnieken.

Innovation Paper nr. 49

Ontdek de Innovation Paper nr. 49 “Impact van AI-toepassingen binnen de Belgische bouwsector: naar 2030 en verder.”

AI belooft een grote impact te hebben op de bouwsector, maar de vraag is hoe aannemers en installateurs naar deze evolutie kijken: staan ze ervoor open en zien ze het potentieel ervan?

In mei en juni 2025 werden verschillende workshops georganiseerd, waarbij in deze eerste fase het Technisch Comité Verwarming en klimaatregeling (hierna: TC HVAC) centraal stond.

Binnen het Technisch Comité HVAC komt een uitge-

sproken tweedeling naar voren: sommige installateurs omarmen AI reeds proactief, terwijl anderen terughoudend blijven. Toch bestaat er een sterk geloof in de directe impact en haalbaarheid van concrete, onmiddellijk bruikbare AI-scenario’s, zoals het navigeren door regelgeving en premies of voorspellend onderhoud. De bereidheid om dergelijke toepassingen snel uit te rollen is aanzienlijk. Dit toont aan dat tastbare, pragmatische voordelen de initiële scepsis gedeeltelijk kunnen overbruggen, zelfs bij beperkte technische kennis.

De sector ervaart echter moeite om zich de verre toekomst, het “day after tomorrow”-scenario, voor te stellen. Hoewel de potentiële langetermijnimpact van AI erkend wordt, bestaat onzekerheid over de haalbaarheid van duurzame en geavanceerde implementatie.

De aanwezige polarisatie en de huidige kennisleemtes onderstrepen de dringende behoefte aan gerichte AI-educatie binnen de HVAC-sector. Zeker op korte termijn – wat voor installateurs vaak het belangrijkste is – is het moeilijk om onmiddellijk veel waarde uit AI te kunnen halen.

Hoe begint u als installatiebedrijf?

U hoeft niet meteen een compleet AI-systeem te implementeren. Begin klein en onderzoek waar voor uw bedrijf de meeste winst te behalen valt.

1) Kijk waar u tijd verliest

Is dat in administratie? Planning? Service? Dáár ligt uw eerste kans.

2) Start met bestaande tools

Veel softwarepakketten voor installateurs bouwen al AI-functionaliteiten in. Onderzoek wat uw huidige systemen al kunnen.

3) Train uw team

AI is een hulpmiddel, geen vervanging. Zorg dat medewerkers begrijpen hoe ze het slim inzetten.

4) Meet het resultaat

Bespaart het tijd? Vermindert het fouten? Verhoogt het de klanttevredenheid? Maak het concreet.

Praktijkvoorbeelden

ChatGPT voor duidelijke klantcommunicatie

Niet iedere installateur vindt het prettig om uitgebreide teksten te schrijven. Toch verwachten klanten duidelijke uitleg over installaties, keuzes en kosten.

AI-tools zoals ChatGPT kunnen helpen bij:

• Het opstellen van klantgerichte uitleg over een warmtepomp, PV-installatie of ventilatiesysteem

AI zal een sleutelrol spelen in de transformatie naar een meer data-gedreven, duurzame én concurrentiële bouwsector.

Keynote speaker Peter Hinssen, toonaangevend expert in AI en innovatie

Bij gebruik van AI is het belangrijk dat we alles controleren en kritisch blijven nadenken.

Joris Van Bossche, Project Manager Digitalisation bij Techlink

• Het herschrijven van technische informatie in begrijpelijke taal

• Het maken van begeleidende teksten bij offertes

• Het opstellen van interne instructies voor installateurs

U weet als installateur precies waarom u voor een bepaalde oplossing kiest. AI helpt om dat helder en overtuigend uit te leggen op het niveau van de klant.

CONCREET: U start met de installatie van een ventilatiesysteem in een nieuwbouwwoning. Op basis van uw technische gegevens helpt AI u een duidelijke werkvolgorde op te stellen, een checklist te maken voor de montage en een overzicht te genereren van de benodigde materialen per ruimte. Zo vertrekt uw team goed voorbereid naar de werf.

Automatische werkbonnen en rapportages

Installateurs zijn vaak veel tijd kwijt aan administratie. Met AI-ondersteuning kunnen zij:

• Werkzaamheden inspreken via spraak-naar-tekst

• Automatisch een nette servicerapportage laten genereren

• Foto’s laten koppelen aan de juiste installatie of ruimte

CONCREET: Na onderhoud aan een luchtbehandelingskast spreekt de installateur kort in wat hij heeft gedaan. AI zet dit om in een duidelijke rapportage voor de klant én voor het dossier.

Slim kijken, slimmer installeren

Met behulp van Augmented Reality (via tablet of slimme bril) kunnen ‘onzichtbare’ systemen zichtbaar worden gemaakt, zoals leidingen in muren of luchtstromen in een ruimte. Dit helpt installateurs om sneller en nauwkeuriger te werken bij onderhoud of herstellingen.

In combinatie met AI gaat deze technologie nog een stap verder. Een slimme bril kan bijvoorbeeld live data uitlezen van een verwarmingspomp en deze automatisch interpreteren. Op basis daarvan krijgt de installateur meteen advies over energieverbruik, debiet en mogelijke optimalisaties van de instellingen.

CONCREET: Zo evolueert de installateur van uitvoerder

‘De komende jaren zal de vergrijzing zich steeds sterker laten voelen in onze sector. Heel wat ervaren installateurs naderen het einde van hun loopbaan, waardoor een aanzienlijke hoeveelheid praktijkkennis dreigt te verdwijnen uit onze installatiebedrijven. Die opgebouwde expertise kan niet één-op-één worden vervangen door de instroom van jonge of minder ervaren installateurs.

Het is daarom essentieel om kennis maximaal te borgen binnen het bedrijf. Door ervaring, werkwijzen en technische inzichten systematisch vast te leggen in een AI-tool, blijft deze waardevolle knowhow behouden voor de organisatie. Bovendien wordt die kennis niet langer gedragen door één persoon, maar toegankelijk voor het volledige team.

Op die manier vermindert u als onderneming uw afhankelijkheid van individuele medewerkers en versterkt u de continuïteit en toekomstbestendigheid van uw installatiebedrijf’, zegt Managing Director Kris Van Dingenen

naar een datagedreven expert, die met realtime inzichten efficiënter en gerichter beslissingen neemt.

Conclusie

AI is geen toekomstmuziek meer. Voor installateurs biedt het concrete voordelen: minder administratie, betere planning, voorspellend onderhoud en sterkere klantcommunicatie. Tegelijk is het geen wondermiddel. AI-systemen maken nog fouten, begrijpen context niet altijd correct en vereisen duidelijke input en controle door de gebruiker.

Door klein te beginnen, realistische verwachtingen te hebben en gericht te investeren, kan elk installatiebedrijf vandaag al stappen zetten en ervaring opbouwen met deze technologie.

De vraag is dus niet óf u AI gaat gebruiken, maar waar u begint.

Meer info/vragen?

Neem contact op met Joris Van Bossche via consult@techlink.be Dirk de Wolf

De ventilatieoplossing voor compacte ruimtes Nieuw

DucoBox Energy Comfort (Plus) D250

Compacte afmetingen, Lichtgewicht

AUTO-inregeling, COPY functie, 100 % L/R uitwisselbaar via display

Priority to energy savings

Camerabewaking zonder verrassingen

Waarom een doordachte aanpak cruciaal is voor een betrouwbaar camerasysteem

Camerabewaking is vandaag alomtegenwoordig. Bedrijven, overheden en particulieren gebruiken camera’s om eigendommen te beschermen, incidenten te analyseren of processen te controleren. Tegelijk groeit de technologie snel: camera’s worden intelligenter, analysetechnieken worden complexer en systemen worden steeds vaker gekoppeld aan andere beveiligingsoplossingen zoals toegangscontrole of alarmsystemen.

Toch blijkt in de praktijk dat veel camera-installaties niet het resultaat opleveren dat gebruikers verwachten. Beelden zijn onvoldoende scherp, detectie werkt niet zoals bedoeld of systemen genereren te veel valse alarmen. De oorzaak ligt zelden bij de technologie zelf, maar vaak bij het ontwerp van het systeem. Technische nota’s zoals de INCERT-technische nota T030/2 bieden hierbij een belangrijk referentiekader.

Tijdens een workshop georganiseerd door ALIA Security ging Nico Wuyts, een specialist met meer dan dertig jaar ervaring in videotechnologie, dieper in op deze problematiek. Zijn centrale boodschap was duidelijk: wie camerabewaking wil installeren zonder verrassingen, moet vooral investeren in een doordachte voorbereiding en een correct technisch ontwerp.

De rol van de projectdeskundige

Volgens Nico wordt de rol van een projectdeskundige bij camerabewaking nog te vaak onderschat. In andere beveiligingsdomeinen is dat anders. Bij branddetectie zijn specialisten vertrouwd met BOSEC-normen en bij inbraakdetectie bestaan duidelijke richtlijnen en certificatiesystemen zoals INCERT.

Bij camerabewaking ligt dat minder voor de hand en blijft het aantal gecertificeerde videospecialisten relatief beperkt. Nochtans bepaalt net het ontwerp van een systeem of de installatie uiteindelijk zal doen wat men ervan verwacht.

Een goed cameraproject begint daarom altijd met een grondige analyse van de situatie. Daarbij staan drie

eenvoudige vragen centraal: waar wil men kijken, wat wil men precies zien en waarom is dat belangrijk. Deze vragen moeten voor elke locatie afzonderlijk worden gesteld. Een parking, een industrieterrein, een magazijn of een privéwoning stellen immers elk hun eigen technische uitdagingen.

Tijdens deze ontwerpfase wordt ook het technisch uitvoeringsdossier opgesteld. Dit document beschrijft hoe het systeem concreet zal worden opgebouwd en vormt de basis voor de offerte en de latere installatie.

Van ontwerp tot nazorg

Een camera-installatie is meer dan het ophangen van enkele camera’s. Volgens Nico verloopt elk project idealiter in drie duidelijke fases: voorbereiding, uitvoering en nazorg.

In de voorbereidingsfase wordt het ontwerp uitgewerkt en worden de technische keuzes gemaakt. Tijdens de installatie wordt gecontroleerd of de praktijk overeenkomt met het ontwerp. In werkelijkheid moeten plannen soms worden aangepast, bijvoorbeeld wanneer een camera niet exact op de voorziene plaats kan worden gemonteerd of wanneer een kabeltraject moet worden gewijzigd.

Na de installatie volgt nog een belangrijke stap: de validatie van het systeem. De projectdeskundige controleert daarbij of de installatie conform het ontwerp werd uitgevoerd en of het systeem functioneert zoals voorzien. Tegelijk wordt de gebruiker begeleid in het gebruik van het systeem. In de praktijk wordt deze fase

nog te vaak onderschat, terwijl ze bepalend is voor een betrouwbare werking op lange termijn.

Wanneer techniek het verschil maakt

Een van de meest voorkomende misverstanden bij camerabewaking heeft te maken met resolutie. Veel gebruikers gaan ervan uit dat een camera met een hoge resolutie automatisch betere beelden oplevert. In werkelijkheid hangt het resultaat af van verschillende factoren, zoals de gekozen lens, de afstand tot het object en de breedte van het beeld.

De lens bepaalt namelijk hoe breed het beeld is dat de camera kan zien. Een kleine lenswaarde geeft een brede kijkhoek, terwijl een grotere lenswaarde een smaller beeld oplevert met meer detail op afstand.

Daarnaast speelt ook de resolutie van de camera een rol. Hoe meer pixels een camera produceert, hoe meer detail in het beeld zichtbaar kan worden. Maar wanneer het beeld zeer breed is, worden deze pixels over een grotere oppervlakte verdeeld en kan het detail alsnog verloren gaan.

Om installateurs te helpen bij het ontwerpen van camerabewakingssystemen wordt vaak gebruikge-

maakt van het zogenaamde DORI-model. Dit model definieert vier niveaus van beeldkwaliteit: detectie, observatie, herkenning en identificatie. Dit zijn de meest voorkomende niveaus die afgeleid zijn vanuit de NBN EN 62676-4 die over zes niveaus spreekt:

Camera toepassing

Bewaking

Detectie

Observatie

Herkenning

Identificatie

Inspectie

• Detectie: zien dat er een persoon aanwezig is

• Observatie: het gedrag volgen

• Herkenning: een gekende persoon herkennen

• Identificatie: een persoon met zekerheid identificeren

Voor elk van deze niveaus is een minimale hoeveelheid pixels per meter nodig. Voor identificatie bijvoorbeeld is ongeveer 250 pixels per meter vereist. Deze technische berekeningen helpen installateurs om realistische verwachtingen te creëren bij klanten en om de juiste combinatie van lens, resolutie en afstand te bepalen.

Naast resolutie en lens speelt ook de positie van de camera een belangrijke rol. Een camera die recht op een persoon gericht staat zal doorgaans een veel bruikbaarder beeld opleveren dan een camera die van bovenaf naar beneden kijkt.

Ook verlichting is een cruciale factor. Overdag vormt dit meestal geen probleem, maar ’s nachts moeten camera’s vaak gebruikmaken van infraroodverlichting of extra lichtbronnen om een bruikbaar beeld te genereren. Infraroodlicht is onzichtbaar voor het menselijk oog, maar kan wel door camera’s worden waargenomen, waardoor nachtbeelden mogelijk worden.

Wanneer camerabeelden slimme data worden Traditionele camerabewakingssystemen detecteren beweging door veranderingen in het beeld te analyseren. Wanneer pixels veranderen, wordt een alarm gegenereerd. Dit principe werkt, maar leidt vaak tot ongewenste meldingen. Bewegende bladeren, dieren of reflecties kunnen al snel een alarm veroorzaken.

Daarom worden moderne camerasystemen steeds vaker uitgerust met artificiële intelligentie. Deze technologie maakt het mogelijk om objecten te classificeren en bijvoorbeeld onderscheid te maken tussen mensen, voertuigen en andere objecten.

De integratie van AI opent bovendien de deur naar nieuwe toepassingen. Nummerplaatherkenning is daar een bekend voorbeeld van, maar de technologie kan ook worden gebruikt om voertuigen te classificeren, mensen te tellen of gedrag te analyseren.

Voor bedrijven kan dit waardevolle informatie opleveren. Zo kan een systeem bijvoorbeeld detecteren welk type voertuigen een terrein oprijden of analyseren hoeveel bezoekers zich op een bepaalde plaats bevinden.

Volgens Nico betekent deze evolutie een belangrijke stap vooruit voor camerabewaking. Door objectherkenning kan een camerasysteem veel nauwkeuriger bepalen welke gebeurtenissen relevant zijn. Dat resulteert niet alleen in minder valse alarmen, maar ook in efficiëntere beveiliging en beter bruikbare camerabeelden.

De invloed van infrastructuur

Bij moderne camerasystemen speelt ook de IT-infrastructuur een belangrijke rol. Camera’s kunnen lokaal werken, maar ze kunnen ook gekoppeld worden aan servers of cloud-platformen waar geavanceerde analyse plaatsvindt.

Deze keuze heeft invloed op de kostprijs, het beheer en de betrouwbaarheid van het systeem. Cloudoplossingen bieden bijvoorbeeld veel flexibiliteit, maar vereisen meestal een abonnement en een stabiele internetverbinding. Wanneer de internetverbinding wegvalt, is externe toegang tot het camerasysteem immers niet mogelijk.

Wanneer klassieke camera’s hun grenzen bereiken

Ondanks de snelle technologische evolutie blijft camerabewaking afhankelijk van één fundamentele voorwaarde: de camera moet het object kunnen zien. Wanneer het beeld niet duidelijk is, kan ook de detectie of analyse niet correct functioneren.

In de praktijk kunnen weersomstandigheden zoals zware regen, mist of sneeuw de prestaties van een camerasysteem aanzienlijk beïnvloeden. In dergelijke situaties vermindert het contrast in het beeld en wordt het voor de camera moeilijker om objecten correct te detecteren. Dat kan leiden tot minder betrouwbare detectie of zelfs tot het volledig wegvallen van alarmmeldingen.

Voor toepassingen waar dergelijke omstandigheden frequent voorkomen, kan thermische cameratechnologie een alternatief bieden. In tegenstelling tot klassieke optische camera’s werken thermische camera’s niet op basis van zichtbaar licht, maar detecteren ze warmteverschillen. Daardoor kunnen ze ook functioneren in omstandigheden waar een klassieke camera nauwelijks nog bruikbaar beeld levert.

Thermische camera’s worden daarom vaak ingezet voor perimeterbewaking of industriële toepassingen. Ze kunnen personen detecteren in volledige duisternis, door rook of bij slechte weersomstandigheden. Tegelijk hebben ze ook hun beperkingen: omdat ze warmtebeelden registreren, zijn ze minder geschikt voor herkenning of identificatie van personen.

Een kwestie van ontwerp

De belangrijkste conclusie van de workshop is dat camerabewaking in essentie een ontwerpoefening is. Technologie alleen volstaat niet. Het succes van een camerasysteem hangt af van de juiste combinatie van positionering, lenskeuze, resolutie, verlichting en analyse.

Zoals Nico het samenvatte: “een camera kan alleen doen waarvoor het ontworpen is. Wanneer het systeem correct wordt ontworpen, kan camerabewaking een uiterst krachtig hulpmiddel zijn. Wanneer dat niet gebeurt, ontstaan er onvermijdelijk verrassingen – en net die wil men in beveiliging uiteraard vermijden.”

J.C. Chenot Services –Security & Compliance Consultant

Niko Hydro tuinpaal essential, cortenstaal

Stroom in je tuin, met de warme uitstraling van cortenstaal.

De Niko Hydro tuinpaal essential brengt elektriciteit naar elke buitenruimte waar wandmontage geen optie is.

Met deze nieuwe uitvoering in cortenstaal speelt Niko in op de vraag naar duurzame en esthetische oplossingen voor buiten.

• bestand tegen alle weersomstandigheden (IP55- en IK07-gecertificeerd)

• eenvoudig te installeren dankzij twee voorbekabelde stopcontacten

• gezandstraald voor een gelijkmatige roestontwikkeling

• geschikt voor kabels van 4 mm tot 15 mm

• veilig door te lussen met wartels

• 100% Belgische kwaliteit met 4 jaar garantie

Ontdek de nieuwe

Niko Hydro tuinpaal essential:

niko.eu/garden

AI verandert marketing.

Maar de mens zal het verschil blijven maken

Artificiële intelligentie verandert alle sectoren, ook marketing en communicatie. In enkele seconden genereert AI vandaag teksten, beelden en zelfs volledige campagnes. Maar paradoxaal genoeg: hoe sterker de technologie evolueert, hoe meer consumenten… menselijke communicatie zoeken.

De toename van automatisch gegenereerde content leidt vandaag tot een vorm van digitale vermoeidheid. Internetgebruikers worden kritischer voor gestandaardiseerde en onpersoonlijke boodschappen. Ze verwachten van merken een duidelijke identiteit, authenticiteit en echte betrokkenheid.

Voor technische bedrijven is dit een belangrijke op–portuniteit. In een wereld vol algoritmes wordt menselijke expertise opnieuw een zeldzame en waardevolle troef.

AI, een krachtige versneller AI verandert de manier waarop content wordt geproduceerd en verspreid. Het helpt om ideeën te genereren, trends te analyseren, repetitieve taken te automatiseren en online zichtbaarheid te verbeteren. In technische sectoren maakt het ook complexe onderwerpen toegankelijker.

Maar AI vervangt geen strategisch denken. Zonder duidelijke visie leidt het tot generieke content die op elkaar lijkt. De uitdaging is dus niet om méér content

(Slimme aansturing voor maximaal rendement)

CirQ HP Multi-Split (met warmterecuperatie)

KOELEN = GRATIS WARM WATER

Maximaal rendement in de zomer met Midea CirQ HP

Perfect voor de zomer

Tijdens het koelen wordt restwarmte direct omgezet in sanitair warm water. Maximaal comfort. Maximale efficiëntie.

Ontdek het volledige potentieel van Midea CirQ HP. Vraag direct jouw projectadvies aan.

Warmwaterrecuperatie tot 100%

Besparing tot 2600 kWh per jaar

Multi-split flexibiliteit

Ideaal voor woningen en projecten

te maken, maar om betere content te creëren - met betekenis.

Authenticiteit als concurrentieel voordeel

In een wereld van uniforme content maken bedrijven het verschil door menselijker te communiceren. Hun teams, projecten, successen maar ook uitdagingen tonen, wordt essentieel.

Voor technische bedrijven betekent dit: getuigenissen vanop het terrein, heldere uitleg over technologie, het in de kijker zetten van innovaties en concrete succesverhalen rond energietransitie. AI kan deze verhalen versterken en verspreiden, maar het is de mens die ze geloofwaardig maakt.

Medewerkers als ambassadeurs

Medewerkers spelen een steeds grotere rol in communicatie. Hun boodschappen wekken vaak meer vertrouwen dan klassieke bedrijfscommunicatie.

In een sector waar technische beroepen nog te weinig als aantrekkelijk worden gepercipieerd, zijn zij de bepalende factor om beroepen te valoriseren, talent aan te trekken en de diversiteit aan vaardigheden te tonen. Zo worden medewerkers echte ambassadeurs van hun bedrijf en hun vak.

De waarde van menselijke ervaring

Terwijl digitale interacties toenemen, winnen fysieke ontmoetingen opnieuw aan belang: events, demo’s, opleidingen en netwerkmomenten.

Het MarCom team van Techlink staat open om gerichte opleidingen rond marketing en communicatie te organiseren. Om dit zo relevant mogelijk te maken, horen we graag of er/welke noden er op dit vlak zijn. Mail gerust naar sophie.lambert@techlink.be.

Ze zorgen voor echte connecties en versterken vertrouwen. In sectoren zoals multitechnische installaties blijven deze momenten cruciaal om innovaties te ontdekken en duurzame samenwerkingen op te bouwen.

AI vervangt de mens niet: persoonlijk contact wordt premium in een steeds meer digitale wereld

AI zal marketing blijven transformeren. Maar in een wereld vol geautomatiseerde content zullen bedrijven het verschil maken door een menselijke stem, een duidelijke visie en een sterke identiteit te behouden.

Voor technische bedrijven zijn de troeven duidelijk: vakkennis, innovatie en gepassioneerde teams. Want uiteindelijk vervangt artificiële intelligentie de mens niet. Ze herinnert ons eraan hoe onmisbaar menselijke intelligentie blijft.

Sophie Lambert

verzekerde exibiliteit met 10 jaar systeemgarantie

Alupex meerlagenbuizen en fittingen kan je veilig en verzekerd combineren met de meest gangbare producten op de markt. Alupex lanceert met zijn “cross brand compatibiliteit” flexibiliteit en keuzevrijheid die je al lang kent bij koper- en staal leidingsystemen.

Mantel, isolatie en fittingen worden onder één dak geproduceerd. 100% systeemgarantie is zo gewaarborgd voor buizen en fittingen met dezelfde nominale binnen- en buiten doormeter verwerkt door een erkend vakman volgens de regels van de kunst.

LBP niet geperst zichtbaar lekverlies

visuele controle op insteekdiepte door kijkvensters

badkamers verwarming technieken

Aalst Aartselaar Antwerpen Braine l’Alleud Brugge Châtelineau Diest Dison Ekeren Forest | Vorst Gembloux Gent Habay Ieper Kuurne Liège Lier Lummen Malmedy Marche-en-Famenne Mechelen Mons Namur Temse Tournai Turnhout Wemmel Wijnegem Zaventem Zele www.desco.be

AI in de groothandel

De groothandel bevindt zich midden in een digitale transformatie. Installateurs verwachten snelle leveringen, correcte informatie, transparante prijzen en technisch advies op maat. Tegelijk stijgt de druk op marges, voorraadbeheer en logistieke efficiëntie. Groothandels die vandaag investeren in datakwaliteit, digitale processen en AI-toepassingen, bouwen aan een duurzaam concurrentievoordeel.

Van data naar inzicht

Technische groothandels beschikken over enorme hoeveelheden data: verkoopgeschiedenis, klantgedrag, productinformatie, logistieke data en prijsevoluties. AI maakt het mogelijk om deze data niet alleen te verzamelen, maar er ook waardevolle inzichten uit te halen.

Waar klassieke analyses vooral terugblikken, kijkt AI vooruit. Predictieve modellen herkennen patronen en helpen bedrijven anticiperen op toekomstige vraag, seizoensinvloeden of marktveranderingen.

Slim voorraadbeheer en vraagvoorspelling

Voorraadbeheer is één van de grootste uitdagingen in de sector. Te veel stock betekent kapitaalbeslag en risico op veroudering, te weinig stock leidt tot gemiste verkoop en ontevreden klanten.

AI-algoritmes kunnen vraagpatronen nauwkeurig voorspellen op basis van historische data, projectcycli, klantsegmenten en externe factoren. Het resultaat:

• geoptimaliseerde stockniveaus

• minder noodleveringen

• betere servicegraad

• lagere voorraadkosten

Zo verschuift voorraadbeheer van reactief naar proactief.

Dynamische prijszetting en margeoptimalisatie

In een competitieve markt is prijsstrategie cruciaal. AI kan prijsgevoeligheid analyseren per klantsegment, productcategorie of regio. Door marktdata en concurrentie-informatie te combineren, kunnen prijzen dynamisch worden aangepast zonder de marge uit het oog te verliezen.

Dit betekent niet noodzakelijk lagere prijzen, maar slimmere prijzen: afgestemd op waarde, klantrelatie en marktsituatie.

Verbeterde klantbeleving

Ook aan klantzijde creëert AI nieuwe mogelijkheden.

Denk aan:

• gepersonaliseerde productaanbevelingen in

• e-commerceplatformen

• intelligente zoekfuncties die technische termen begrijpen

REGISTREER

JE NU!

PROFESSIONELE BEURS

VOOR DE ELEKTRO-INSTALLATEUR EN DE INDUSTRIE

De wereld verandert voortdurend en onze sector staat voor heel wat uitdagingen. Van dinsdag 2 tot en met donderdag 4 juni laten we je kennismaken met de nieuwste producten, oplossingen en mogelijkheden voor de residentiële, tertiaire en industriële markt. Samen met zo’n 150 topfabrikanten dompelen we je onder in alle innovaties op vlak van elektrotechniek en HVAC. Na je bezoek aan Cebeo Technologie ben je klaar voor de toekomst!

• chatbots die 24/7 technische basisvragen beantwoorden

• automatische offertes op basis van eerdere aankopen

Voor installateurs, die vaak onder tijdsdruk werken, is snelheid en correctheid essentieel. AI helpt om informatie sneller en gerichter beschikbaar te maken.

Logistieke en operationele optimalisatie

Magazijnen worden steeds complexer door het brede productassortiment en korte levertijden. AI ondersteunt bij:

• optimale pickingroutes

• efficiëntere magazijnindeling

• voorspellend onderhoud van intern transportmateriaal

• geoptimaliseerde leveringsroutes

Dit leidt tot minder fouten, kortere doorlooptijden en lagere operationele kosten.

Praktijkvoorbeelden

Als grootste Belgische groothandel in elektrotechnisch materiaal zet Cebeo sterk in op AI om zijn klanten nog beter te ondersteunen. Zo ontwikkelde het bedrijf een geavanceerde “recommendation engine” die continu leert op basis van het individuele aankoopgedrag van elke klant, en dit verrijkt met inzichten uit gelijkaardige klantprofielen. Dankzij deze AI-gedreven aanpak genereert het systeem automatisch gerichte aankoopsuggesties voor complementaire producten bij een gekozen basisartikel – en dit over hun volledige catalogus van meer dan 2 miljoen producten. Het resultaat: klanten kunnen hun bestelling sneller en efficiënter samenstellen, met aanzienlijk minder zoekwerk. Bovendien houdt het algoritme rekening met de volledige productlevenscyclus. Wanneer een artikel uitgefaseerd wordt, stelt het systeem proactief de correcte opvolger voor, zodat continuïteit en compatibiliteit gegarandeerd blijven.

Als wereldleider in de distributie van elektrotechnische producten, diensten en oplossingen plaatst Rexel AI centraal in zijn strategische roadmap “Axelerate 2028”. Deze strategie benadrukt digitale innovatie, operationele excellentie en klantgerichte dienstverlening, met AI als belangrijke motor voor verandering. Bij Rexel is AI

geen theoretisch concept: het vertaalt zich al in toepassingen dicht bij het werkveld. In België zetten ze AI onder meer in om hun Sales-teams efficiënter te maken via data-gedreven “Sales Alerts” die helpen om klanten te prioriteren, belangrijke signalen te detecteren en relevante volgende beste acties voor te stellen. Tegelijk zorgt een AI-gestuurde productzoekfunctie ervoor dat ze sneller de juiste referentie of compatibele alternatieven vinden op basis van een eenvoudige beschrijving, zodat ze sneller kunnen reageren en klanten beter kunnen adviseren.

Bij Alsan – groothandel in badkamers, keukens, verwarming en ventilatie – zetten ze vandaag al sterk in op AI in verschillende domeinen van hun werking. Bijvoorbeeld bij het ontwerpen van badkamers, waarbij schetsen automatisch worden omgezet in concrete plannen. Dit versnelt het ontwerpproces en verhoogt de nauwkeurigheid. Ook in hun communicatie speelt AI een belangrijke rol. Ze zetten het in voor het opstellen en verbeteren van teksten, volledig afgestemd op hun eigen “Alsan-taal”, zowel voor interne communicatie als voor nieuwsbrieven en externe campagnes. Tijdens vergaderingen nemen medewerkers bovendien geen notities meer: een AIapp neemt het gesprek op en vertaalt het automatisch naar een gestructureerd verslag, inclusief duidelijke actiepunten. Daarnaast experimenteren ze volop met AI in marketing. Zo werden hun video’s rond de opening in Kuurne volledig met AI gerealiseerd. Ook op operationeel vlak gebruiken ze AI als ondersteuning bij strategische beslissingen, zoals het afwegen van intern versus extern transport. Denk hierbij aan keuzes zoals het inzetten van een extra vrachtwagen met chauffeur of het uitbesteden van transport in functie van een nieuwe vestiging.

Dirk De Wolf

Jij ook?

HVAC wordt meer en meer elektrisch.

Rexel is er klaar voor.

De HVAC-wereld evolueert snel. Elektrificatie, energiemanagement en strengere normen stellen installateurs voor nieuwe uitdagingen.

Jij hebt een partner nodig die niet alleen levert, maar ook meedenkt.

Rexel combineert een uitgebreid HVAC-gamma met technische expertise, opleidingen en persoonlijke ondersteuning .

En dat allemaal in meer dan 50 filialen verspreid over België.

Ontdek wat Rexel voor jouw HVAC-projecten kan betekenen op rexel.be.

De wegwijzer naar betrouwbare data DATA PORTAL

Directe toegang tot gestructureerde product- en handelsinformatie – rechtstreeks van fabrikanten en leveranciers.

Een netwerk van geconnecteerde data

Geen mailtjes of losse bestanden meer, maar een rechtstreekse connectie naar correcte en actuele productdata.

Elke schakel in de keten wint erbij!

Voor FABRIKANTEN

Uw data bereikt rechtstreeks de software die de sector dagelijks gebruikt en u blijft eigenaar van de data en bepaalt zelf wat ermee gebeurt. Bovendien is dit gealigneerd met toekomstige Europese wetgeving.

Voor GROOTHANDELS

Product- en handelsdata stromen rechtstreeks van bij de fabrikant naar uw ERP-systeem en webshop waardoor manueel werk en fouten vermeden worden.

Voor INSTALLATEURS

Geen tijdverlies meer met zoeken of dubbel invoeren van productdata. Calculaties zijn sneller en correcter, offertes transparanter, bestellingen efficiënter.

Ontdek uw voordelen op techlinkportal.be

Maintenance: dé plek waar innovatie en industrie samenkomen

Op 25 en 26 maart 2026 vond de vakbeurs Maintenance plaats in Antwerp Expo. De bezoekers – vooral onderhoudstechniekers, supervisors, ingenieurs, onderhoudsmanagers en data-ingenieurs – konden rekenen op meer dan 250 exposanten die een unieke beleving bieden op het vlak van industrieel onderhoud, met een sterke focus op het optimaliseren van onderhoud, processen en productie. De nieuwste tools en knowhow werden hier gecombineerd met innovatie, automatisering en virtual reality.

Voor exposanten was dit het platform om hun diensten, producten en innovaties te presenteren aan professionals uit de onderhouds- en procesindustrie. Tegelijk is het dé ontmoetingsplek voor onderhoudsprofessionals.

Integrated Value Chain

Het was inspirerend om te zien hoe ook leden – uit onze Integrated Value Chain van Techlink – inzetten op slimme, toekomstgerichte oplossingen voor de industrie.

Geberit

Geberit presenteerde op de beurs een selectie oplossingen voor industriële, technische en gebouwgebonden installaties. Centraal stonden de Geberit Mapress persleidingsystemen in staal, koper en roestvast staal, ontwikkeld voor maximale bedrijfszekerheid. Daarnaast toonden we de Geberit FlowFit en Geberit Mepla meerlagige leidingsystemen met een ergonomisch ontwerp voor efficiënte en foutarme installatie, evenals Geberit

PE afvoerleidingen die uitblinken in duurzaamheid en chemische bestendigheid in industriële toepassingen.

LEDVANCE

De nieuwste verlichtingsoplossingen voor industrie, outdoor toepassingen en draadloos lichtmanagement werden op een inspirerende en overzichtelijke manier gepresenteerd.

Febetec

Febetec is de Belgische federatie van grote bedrijven actief in technisch onderhoud en HVAC-installaties. De organisatie vertegenwoordigt ondernemingen die instaan voor het beheer, onderhoud en de optimalisatie van technische installaties in gebouwen en infrastructuur. De federatie brengt de belangrijkste onderhoudsbedrijven in België samen, waaronder Equans, TEM Services, Veolia, SPIE Belgium, VMA, Luminus Solutions, Vinci Energies en TPF Utilities. Samen leveren deze bedrijven een belangrijke bijdrage aan het technisch beheer van gebouwen en aan de energietransitie door energie-efficiënte installaties en innovatieve oplossingen te implementeren.

We waren dan ook verheugd om te zien dat er twee leden van Febetec aanwezig waren op de beurs.

Techlink ontmoette Dieter Speltincx (Technisch Adviseur Vlaams-Brabant bij Geberit).

Derek McMillan (CEO LEDVANCE Benelux, UK & Ierland) kwam zijn collega’s op de stand succes wensen – een bijzonder moment, want het was tevens zijn laatste beurs voor zijn pensioen.

Light + Building brengt onze Integrated Value Chain samen

Light + Building is 's werelds toonaangevende vakbeurs voor verlichting en gebouwenservices technologie. Het is telkens een unieke kans om de nieuwste trends en innovaties in de wereld van verlichting, elektrotechniek en huis- en gebouwenautomatisering te zien. Techlink was aanwezig op 9 en 10 maart.

Verlichting speelt een grote rol binnen onze Integrated Value Chain Binnen onze Integrated Value Chain speelt verlichting een belangrijke rol. Verlichting creëert kansen voor installateurs, ontwerpers, fabrikanten, distributeurs en dienstverleners. Denk aan onderhoud, monitoring, lichtplanning, circulaire economie (hergebruik van armaturen), enz.

‘Met deze business trip wou Techlink een bezoek brengen aan onze leden fabrikanten die met een stand aanwezig waren op Light & Building, enerzijds om hun nieuwste innovaties te ontdekken, maar anderzijds ook om

met de bezoekende installateurs en groothandels. De transversale contacten tussen de verschillende spelers maakt net de meerwaarde van de Integrated Value Chain waar Techlink voor staat. Hierbij is een sterk netwerk met persoonlijke contacten een belangrijke troef’, zegt CEO Eric Piers.

Hierna geven we een beknopte selectie weer van de beurs en komen enkele leden fabrikanten aan het woord.

Installateur/fabrikant SOLTECH gespot In hal 4.1 kwamen we Glassiled, onderdeel van lidbedrijf SOLTECH, tegen. Ze transformeren gebouwgevels tot

8. – 13. 3. 2026 Frankfurt am Main

Electrifying Places. Illuminating Spaces.

The world’s leading trade fair for lighting and building services technology

VOOR ELKE KLUS DE JUISTE OPLOSSING

MILWAUKEE® werkt elke dag rechtstreeks met eindgebruikers om te begrijpen wat de eisen zijn van een constant veranderende werkplek en om de beste oplossingen te kunnen leveren voor een veiligere, productievere werkplek.

Door een grondige evaluatie van de uit te voeren werkzaamheden - de frustraties, behoeften en beperkingen - gaan wij op zoek naar een volledig nieuwe oplossing en leveren wij de baanbrekende innovatie die in al onze productlijnen te zien is.

SCAN DE QR-CODE

VOOR EEN DEMO OF MEER INFORMATIE

transparante mediaplatforms met LED-geïntegreerde glastechnologie. De hoogwaardige LED's zijn naadloos geïntegreerd in isolerende dubbele beglazing, zonder in te boeten op transparantie, thermische isolatie of akoestische prestaties. Met drie productlijnen –MOTION voor dynamische animaties, SIGN voor permanente merkidentiteit en UNI voor uniforme gevelverlichting – biedt Glassiled duurzame oplossingen die gebouwen overdag architecturaal versterken en 's avonds tot leven brengen.

Verlichtingsoplossingen: naar intelligente en duurzame systemen

In de verlichtingssector verschuift de focus duidelijk richting intelligente systemen. Sensoren, verbonden armaturen en AI-gestuurde besturing maken het mogelijk om licht nauwkeurig af te stemmen op aanwezigheid, daglicht en specifieke gebruikssituaties. Tegelijk blijft licht een belangrijk ontwerpmiddel binnen interieurarchitectuur. Armaturen met verschillende vormtalen, zorgvuldig gekozen lichtkleuren en hoogwaardige materialen dragen bij aan de sfeer en beleving van een ruimte. Daarnaast onderstreept de sector het

De beurs brengt fabrikanten, groothandels en installateurs samen en vormt zo de basis voor nieuwe ideeën en samenwerking.

Eric Piers

belang van duurzame materialen, lange levensduur en circulair productontwerp.

In hal 3 en 5.1 stond technische verlichting centraal, met grote spelers uit de sector zoals SG Lighting, LEDVANCE, Signify en TRILUX.

SG Lighting : Scandinavische expertise ten dienste van duurzame oplossingen

SG Lighting is een familiebedrijf dat in 1990 in Noorwegen werd opgericht en vandaag actief is in meer dan 35 landen wereldwijd. Met deze internationale aanwezigheid blijft SG Lighting trouw aan zijn kern: kwaliteit, slim Scandinavisch design en competitieve prijzen. De sterke focus op energie-efficiëntie, duurzaamheid én installatiegemak maakt SG Lighting een gewaardeerde partner voor professionals die op zoek zijn naar betrouwbaarheid en toekomstgerichte lichtoplossingen.

‘Bij SG Lighting streven we ernaar om kwaliteit en eenvoud samen te brengen in oplossingen die zowel duurzaam als gebruiksvriendelijk zijn. Op Light+ Building pre-

Eric Piers ging in gesprek met Ronny Franken (Business Development Manager) en Patrick Van Bortel (Business Development Manager) van Soltech.

Eric Piers werd verwelkomd door Sara Lutin (Sales Manager BeLux) van SG Lighting.

V-TEC PUSH®

Snellere montage dankzij een gepatenteerd veermechanisme: gewoon insteken, vastklikken en klaar is Kees.

GEEN TEGENMOER MEER NODIG!

De metalen veer vervangt de borgmoer volledig, waardoor u kostbare tijd bespaart.

Voor wanddiktes van 1–3 mm.

senteerden we onze nieuwste armaturen en slimme innovaties, ontwikkeld om de installateur te ontzorgen en gebouwen energie-efficiënter en comfortabeler te maken. We inspireerden onze bezoekers met de Scandinavische filosofie waarop ons familiebedrijf al sinds 1990 gebouwd is’, zegt Sara Lutin, Sales Manager BeLux bij SG Lighting Benelux.

LEDVANCE : van verlichtingsfabrikant naar aanbieder van totaaloplossingen voor verlichtingsprojecten

Onder het motto “10 Years of LEDVANCE, 100 Years of Excellence” liet LEDVANCE op Light + Building zien hoe ze zijn geëvolueerd van een lichtbronnenproducent naar een aanbieder van totaaloplossingen voor verlichtingsprojecten. LEDVANCE toonde ook haar nieuwste innovatie voor lichtmanagement- Direct Easy. Dit intelligente systeem maakt de gemakkelijke inbedrijfstelling van dimbare verlichtingsoplossingen binnen enkele minuten mogelijk, zonder gateway of IT-infrastructuur, allemaal via één enkele app. Ook de Floodlight Max – professionele armaturen voor terreinen en sportvelden – was een blikvanger.

‘Vandaag de dag bieden we intelligente en duurzame verlichting die voldoet aan individuele behoeften, alle-

daagse omgevingen transformeert tot inspirerende ruimtes en een tastbare impact heeft op productiviteit, gezondheid en welzijn’, aldus Derek McMillan, CEO LEDVANCE Benelux, UK & Ierland.

Signify : Innovatie die intelligente en duurzame verlichting centraal stelt Als wereldleider in verlichting staat Signify voor baanbrekende innovatie en vertrouwde kwaliteit. De oplossingen van Signify laten zien wat licht vandaag kan betekenen. Van energie-efficiëntie en design tot duurzaamheid en connectiviteit. Op Light + Building presenteerden zij hun wereldwijde portfolio in realistische toepassingen, waaronder intelligente gebouwen, slimme openbare en buitenverlichtingsoplossingen en entertainment. Bezoekers ervaarden hoe slimme, mensgerichte en duurzame verlichting samenkomt in inspirerende omgevingen.

‘Light + Building is voor ons hét moment om met klanten en partners in gesprek te gaan over de volgende stap in verlichting’, zegt Ivo Van Gucht, Commercial Director Belux bij Signify. ‘Vandaag gaat het niet alleen om energie-efficiëntie, maar om slimme en geïntegreerde systemen die gebouwen en steden duurzamer maken en het welzijn, de prestaties en de beleving van mensen ondersteunen.’

Eric Piers werd hartelijk ontvangen door Derek McMillan (CEO LEDVANCE Benelux, UK & Ierland).

Ivo Van Gucht (Commercial Director Belux) kwam samen met Eric Piers en Bruno Van der Stappen.

TRILUX

Als Duits marktleider in professionele verlichting staat TRILUX voor innovatieve oplossingen en betrouwbare kwaliteit. Tijdens Light + Building lieten zij bezoekers ervaren hoe licht ruimtes opnieuw definieert – van industrie en kantoren tot winkels, buitenverlichting en lichtmanagement. Op hun stand presenteerden zij op ruim 900m² hun nieuwste innovaties en gingen graag in dialoog over kwalitatief licht en verlichting.

‘Met het nieuwe IntuSens-sensorportfolio, het nieuwe E-line pro systeem, en meerdere innovatieve armaturen biedt TRILUX complete energie-efficiënte oplossingen die design, functionaliteit en gebruiksgemak combineren. Hiermee benadrukt TRILUX zijn positie als integraal aanbieder van intelligente verlichtingssystemen’, zegt Jan Van Riel, Akademieleider TRILUX Benelux.

Gebouwtechniek

Binnen dit segment lag de nadruk op de rol van gebouwen in het energiesysteem. Gebouwen ontwikkelen zich steeds vaker van passieve energieverbruikers tot actieve schakels in een intelligent energienetwerk. Slimme energiedistributie, geïntegreerd laadbeheer en bidirectioneel laden verbinden gebouwen, elektriciteitsnetten en e-mobiliteit steeds sterker met elkaar.

Verlichtingstrends

Belgische lichtontwerper Sabine De Schutter (Studio De Schutter, Berlijn) zag drie duidelijke tendensen:

• Van product naar beleving: minder klassieke productpresentaties, maar immersieve ervaringen. Licht werd getoond in context, met aandacht voor toepassing, sturing en gebruik.

• Versnipperde duurzaamheid: overal wel wat aanwezig, maar weinig uniform in de branche. Diegene die er actief mee bezig zijn focussen op certificering (zoals Cradle to Cradle), anderen op duurzaam en recycleerbaar materiaalgebruik, repareerbaarheid of digitale tools zoals de digital twin.

• AI en slimme sturing: AI sijpelt door in zowel domotica, de productie als armaturen zelf. Systemen passen lichtintensiteit dynamisch aan op basis van gebruik, aanwezigheid en functie van de ruimte.

Catherine Lootens (Cluster Manager “Groen Licht Vlaanderen”) merkte op dat:

• Circulariteit toeneemt: vrijwel elke fabrikant biedt vandaag retrofit-oplossingen voor bestaande (fluo) verlichtingstoestellen, een passend antwoord op de opkomst van LED buizen.

• Wellbeing een extra focuspunt is: integratieve verlichting (Human Centric Lighting) krijgt een duidelijkere en prominentere rol. Tegelijk neemt de verwarring met “tunable white” armaturen af, terwijl het aanbod verder uitbreidt.

Ook Wouter Wissink (Technologisch adviseur bij Volta) was aanwezig en vulde aan met volgende inzichten:

• Efficiëntie van LED-oplossingen stijgt nog steeds: met bv. LED-strips die ondertussen efficiënties rond 140 lm/W halen. Daarnaast wordt er steeds meer gewerkt met specifieke lichtspectra voor verschillende toepassingen.

• Miniaturisering van armaturen: veel spotarmaturen zijn aanzienlijk kleiner geworden terwijl ze toch een hoge lumenoutput behouden.

• De markt voor communicatieprotocollen blijft versnipperd, met veel (draadloze) oplossingen, al wint Matter terrein als mogelijke standaard. In professionele installaties blijft DALI dominant, met brede ondersteuning voor DALI Push als eenvoudige en uitbreidbare oplossing.

Eric Piers trof Jan Van Riel (Akademieleider TRILUX Benelux).

Ook bestaande gebouwen kregen veel aandacht. Modulaire en schaalbare oplossingen maken energetische renovatie eenvoudiger en zorgen ervoor dat aanpassingen efficiënter en betaalbaarder kunnen worden uitgevoerd. Digitale plannings- en beheertools en multifunctionele interfaces moeten installatie en gebruik verder vereenvoudigen.

In hal 12 en 12.1 werd een breed aanbod gepresenteerd van producten en diensten voor energie-efficiënte gebouwsysteemoplossingen en elektrische installaties. Leden fabrikanten zoals ABB, Spelsberg, OBO Bettermann positioneren zich niet als losse productleveranciers, maar als aanbieders van integrale systemen voor de volledige elektrische gebouwinfrastructuur.

ABB

We ontdekten hoe ABB slimme oplossingen tot leven brengt in woningen, gebouwen en industrie. Via interactieve demo’s zagen de bezoekers hoe hun technologieën efficiënt en intelligent samenwerken. ABB toonde hoe open ecosystemen en sterke partnerships zorgen voor schaalbare en toekomstgerichte oplossingen voor elk type gebouw. Van energie-efficiëntie en renovatie tot het tekort aan vakmensen: ABB verhoogt comfort, veiligheid en productiviteit in residentiële, commerciële en industriële toepassingen.

‘Met slimme energiesturing en automatisering bouwt ABB mee aan een veilige, slimme en duurzame gebouwde omgeving. Op Light + Building konden de bezoekers bij ABB ontdekken hoe wij vandaag oplossingen bieden voor de gebouwen van morgen’, zegt Stephane Deschuyteneer, Sales Director BeLux bij ABB.

Spelsberg

Op de stand van Spelsberg waren geen lege behuizingen of aftakdozen te zien, maar wel een overzicht van hun producten op basis van concrete toepassingen. Alles wat werd getoond, stond er als een gebruiksklare oplossing voor specifieke situaties: van industriële toepassingen en vuurbestendige installaties tot producten die speciaal ontwikkeld zijn voor onbeschermd buitengebruik en voor veeleisende omgevingen, zoals aan zee of in de landbouw.

‘Een aftakdoos is bij Spelsberg nooit zomaar een aftakdoos’, zegt Bart Tastenoye, General Manager van Spelsberg Belgium. ‘Overleg met de installateur of projectleider is vaak cruciaal om voor elk type project de best mogelijke behuizing correct te kiezen.’

OBO Bettermann

OBO Bettermann staat wereldwijd synoniem voor hoogwaardige installatiesystemen voor de elektrische

Eric Piers ging langs bij Stephane Deschuyteneer (Sales Director BeLux) van ABB.

Bart Tastenoye (General Manager) van Spelsberg in gesprek met Eric Piers en Bruno Van der Stappen.

Techlink legde contact met de EFG-GRUPPE, een grote Duitse elektrotechnische groothandelsgroep. “Dein elektriker” stelden ze centraal, hiermee zet EFG de elektricien centraal als merk en ondersteunt hem actief in zichtbaarheid, groei en professionalisering.

infrastructuur van gebouwen. Met een portfolio van ruim 30.000 artikelen biedt OBO integrale oplossingen voor kabeldraagsystemen, bliksembeveiliging en brandwerende installaties. Op Light + Building presenteerde OBO Bettermann innovaties die focussen op duurzaamheid en installatiegemak.

‘We toonden in Frankfurt hoe we professionals ondersteunen als OBO Solution Partner met systemen die veiligheid en efficiëntie op de werf verhogen op weg naar een duurzame toekomst. Dankzij onze “gold status” bij Ecovadis slagen we hierin’, zegt Bart De Bruyne, Managing Director bij OBO Bettermann België.

Ontmoetingsplaats voor de hele sector Light + Building vormde een uitstekende gelegenheid om te netwerken en contacten te leggen tussen fabrikanten, installateurs en de groothandel, die ook talrijk als bezoeker vertegenwoordigd was. Zo hebben we onder meer Kurt Colin, CEO van Breemes, Pierre Debatty, CEO van Rexel, en Hein De Bruyn, CEO van GROEP Alelek gespot. ‘Een bezoek aan Light + Building biedt voor de elektrische groothandel duidelijke meerwaarde. Als schakel tussen fabrikant en installateur is het voor ons essentieel om nieuwe producten en innovaties vroegtijdig te ontdekken. Zo kunnen we ons assortiment gericht uit-

breiden en inspelen op trends zoals digitalisering, energie-efficiëntie en slimme gebouwtechnologie’, zegt Hein De Bruyn.

Daarnaast vormt de beurs een belangrijk netwerkmoment. Groothandels onderhouden er hun relaties met bestaande leveranciers, leggen nieuwe contacten en gaan in gesprek met fabrikanten over hun nieuwe producten. Tegelijk biedt het directe contact met de sector waardevolle inzichten in de noden van installateurs en eindgebruikers.

Tot slot

Light + Building was weer the place to be om innovaties en technologieën te ontdekken op het vlak van verlichting en gebouwinstallatietechnologie. En wat was het belangrijkste? Zoals altijd het gezelschap! Dankjewel aan de bedrijven voor de warme ontvangst op hun stand, aan de Techlink collega’s voor de fijne momenten, aan de leden fabrikanten en groothandels present. Zoals altijd maakt de menselijke component hét verschil! We zien elkaar op de volgende editie: 5-10 maart 2028!

Dirk De Wolf

Bart De Bruyne (Managing Director bij OBO Bettermann België) onderhield een gesprek met Hein De Bruyn (CEO van Alelek) en Bruno Van der Stappen.

De Valeco 500 series, dat zijn duurzame en compacte waterontharders met grootse prestaties.

Zuinig verbruik

Hoogste debiet van de markt

Lekdetectie

Eenvoudige bediening en installatie

Loved by installers

Sectorakkoorden 2025-2026: divergentie in sociaal overleg tussen elektrosector, bouw, metaalhandel en bedienden

Inleiding: Één interprofessioneel kader, vier sectorale realiteiten

De sectorale onderhandelingen voor de periode 20252026 tonen opnieuw aan hoe gedifferentieerd het Belgische sociaal overleg blijft. Hoewel alle sectoren vertrekken vanuit dezelfde interprofessionele context, met onder meer een nul-loonnorm en een beperkte marge voor koopkrachtmaatregelen, vertaalt dit zich in uiteenlopende sectorale akkoorden.

Het nationaal akkoord in de elektrosector (Paritair

Subcomité of PSC 149.01) vormt daarbij een interessante referentie. Niet alleen de inhoud van het akkoord, maar vooral de gekozen methodiek verdient aandacht.

De sector combineert flexibiliteit voor ondernemingen met duidelijke sectorale krijtlijnen en bevestigt tegelijk het belang van sociaal overleg.

In dit artikel focussen we in de eerste plaats op de inhoud en de evolutie binnen PSC 149.01. Tegelijk leggen we systematisch de vergelijking met de bouwsector (PC 124), de metaalhandel (PSC 149.04) en de bediendensector (PC 200), waar telkens andere evenwichten worden gezocht tussen sectorale normering en ondernemingsautonomie.

De elektrosector: flexibiliteit als uitgangspunt van het akkoord

Een akkoord in beweging

Na maanden van intensieve onderhandelingen bereikten de sociale partners in de elektrosector begin 2026 een protocolakkoord voor de periode 2025-2026. Dat akkoord kwam tot stand vanuit uiteenlopende uitgangsposities en resulteert in een evenwichtige tekst waarin koopkracht, werkbaarheid en flexibiliteit worden gecombineerd.

Het akkoord vormt echter geen eindpunt. De verdere concretisering via uitvoeringscao’s is nog lopende. In die zin is het akkoord niet alleen een inhoudelijk kader, maar ook een illustratie van een sociaal overlegproces in evolutie.

Koopkracht: het spanningsveld van de loonnorm in de praktijk

Een hybride model met juridische aandachtspunten

De loonnorm van nul procent heeft de klassieke loononderhandelingen grotendeels buitenspel gezet. De aandacht verschuift daardoor naar alternatieve koopkrachtinstrumenten, waarvan maaltijdcheques en ecocheques de belangrijkste zijn.

In de elektrosector wordt gekozen voor een hybride model. De sociale partners kwamen overeen om te werken met twee scenario’s. Enerzijds kan een onderneming kiezen voor een verhoging van de werkgeversbijdrage in de maaltijdcheques met 2 euro, gekoppeld aan de afschaffing van de sectorale ecocheques. Anderzijds kan zij de ecocheques of alternatieve besteding behouden, maar blijft de verhoging van de maaltijdcheques beperkt tot 1 euro.

Die keuze is niet toevallig. In het verleden hebben heel wat ondernemingen binnen de sector reeds gebruikgemaakt van de mogelijkheid om ecocheques om te zetten in een alternatieve besteding, waarbij het bedrag van 250 euro gewaarborgd moest blijven. Deze historiek

heeft een directe impact op de huidige onderhandelingen.

De sector moest immers rekening houden met bestaande rechten en verworven situaties. Het eenvoudigweg afschaffen of omzetten van ecocheques is juridisch niet neutraal. Er is niet alleen de norm – de mogelijkheid om koopkrachtinstrumenten te heroriënteren – maar ook het middel van omzetting, dat correct en rechtszeker moet gebeuren.

Dit toont de complexiteit aan van het schrijven van sectorale cao’s in een context waarin nieuwe normen worden opgelegd vanuit een interprofessioneel kader. Sectoren moeten niet alleen nieuwe regels invoeren,

maar deze ook afstemmen op bestaande regelingen en individuele ondernemingspraktijken.

Vanuit juridisch oogpunt is het daarbij essentieel dat rechten gerespecteerd blijven. Werknemers mogen geen nadeel ondervinden van de omzetting van bestaande voordelen. Dit vereist een zorgvuldige afstemming van de sectorale keuzes op de realiteit op ondernemingsniveau. Precies om die reden heeft de elektrosector gekozen voor een systeem met scenario’s, in plaats van een uniforme verplichting. Dit laat toe om rekening te houden met verschillende uitgangssituaties binnen ondernemingen.

Overleg, keuze en rechtszekerheid

Vanuit patronaal perspectief is het daarbij duidelijk dat wordt gestreefd naar een sectorale regeling voor de uitvoering. De bedoeling is om via uitvoeringscao’s een uniforme basis te creëren die rechtszekerheid biedt en discussies vermijdt.

Tegelijk wordt expliciet voorzien dat de keuze gebeurt na overleg met de vakbondsafvaardiging. De uitvoeringscao’s zijn nog in discussie : enerzijds wordt onderzocht hoever het overleg moet gevoerd worden en anderzijds is er de bekommernis van de vakbonden in welke mate de keuze van de werkgever traceerbaar blijft voor de toekomst. De besprekingen hierover zijn dus nog bezig.

Er speelt nog een ander belangrijk element. De sector wil vermijden dat er op ondernemingsniveau moeilijkheden ontstaan bij de omzetting van ecocheques. Door op sectoraal niveau duidelijke krijtlijnen vast te leggen, kan worden voorkomen dat individuele ondernemingen geconfronteerd worden met uiteenlopende interpretaties of juridische risico’s.

Rechtszekerheid is hier een sleutelbegrip. De keuze die op sectoraal niveau wordt gemaakt, moet niet alleen juridisch correct zijn, maar ook praktisch toepasbaar in ondernemingen met verschillende historische regelingen.

Bij de redactie van dit artikel zijn de uitvoeringscao’s dus nog in bespreking. Dit onderstreept dat de sector zich nog in een fase van verfijning bevindt, waarin de juiste balans wordt gezocht tussen normering, flexibiliteit en rechtszekerheid.

Vergelijking met andere sectoren

De aanpak in de elektrosector contrasteert scherp met die in andere sectoren.

In de bouwsector wordt gekozen voor een sterk gecentraliseerd model. Daar worden maaltijdcheques verplicht ingevoerd of verhoogd via een sectorale regeling met een vaste werkgeversbijdrage. Tegelijk worden ecocheques afgeschaft. De sector legt dus niet alleen het instrument vast, maar ook de concrete invulling. Ondernemingen hebben weinig ruimte om hiervan af te wijken.

De metaalhandel kiest een andere benadering. De sociale onderhandelaars hebben ervoor gekozen geen sectorale regeling rond maaltijdcheques in te voeren, maar de sociale onderhandelingen 2025-2026 te beperken tot een mini-akkoord. Concreet houdt dit in dat ondernemingen autonoom beslissen of zij een regeling rond maaltijdcheques op ondernemingsniveau willen invoeren.

Net zoals in de metaalhandel, ontbreekt er in de bediendensector (PC 200) een sectorale regeling rond maaltijdcheques. Ook hier kunnen de ondernemingen autonoom (weliswaar binnen de wettelijke marge van invoering of verhoging van maaltijdcheques in 2026) beslissen indien zij dergelijke voordelen invoeren en onder welke voorwaarden. Dit leidt tot een sterk gedifferentieerd landschap.

De elektrosector positioneert zich daarmee duidelijk tussen deze modellen. Zij combineert een sectorale structuur met ondernemingskeuze, wat resulteert in een hybride systeem.

Differentie versus harmonisatie

Ondernemingen worden des te meer geconfronteerd met verschillende situaties. Denken wij hierbij aan de onderneming die standaard bedienden en arbeiders in dienst heeft. Waar een elektro- of bouwbedrijf gebonden is aan de sectorale regels omtrent invoering en/of verhoging van maaltijdcheques, wordt de werkgever de vrije keuze gelaten om een regeling voor de bedienden te voorzien.

In een sociaal klimaat waarbij men denkt aan harmonisatie van (arbeiders en bedienden) statuten, maar ook de nakende wetgeving inzake loontransparantie, maakt de differentiatie van de invoering en/of verhoging van (sectorale) maaltijdcheques het keuzebeleid van een onderneming niet eenvoudig. Ondernemingen kunnen immers de vraag krijgen vanuit de verschillende syndicale delegaties aanwezig in de onderneming. Hoe moet men als onderneming hiermee overweg? Techlink staat de ondernemingen bij indien ze wegwijs gemaakt willen worden in het uitwerken van gemeenschappelijke visies inzake van een loonbeleid.

Opleiding en vorming: van versnippering naar één coherent systeem Een tweede belangrijke pijler van het akkoord betreft opleiding en vorming. Dit luik moet worden gelezen in het licht van de wet van 3 oktober 2022 houdende diverse arbeidsbepalingen, beter bekend als de Arbeidsdeal.

Binnen de elektrosector bestonden historisch verschillende systemen rond opleiding, vaak gebaseerd op sectorale cao’s en aangevuld met instrumenten zoals het premiekrediet. Als sector zijn wij steeds op de trein gesprongen wat betrof de uitwerking van de federale maatregelen, kijken wij hier bijvoorbeeld naar de toenmalige collectieve invulling van het opleidingsrecht. Met de Arbeidsdeal werd de weg ingeslagen van het individueel opleidingsrecht. Deze systemen zorgden voor complexiteit en overlap.

Het protocolakkoord zet nu in op harmonisering. De ambitie is om te evolueren naar één coherent en transparant systeem dat beter aansluit bij de Arbeidsdeal. Opleiding blijft daarbij een strategische pijler. In een sector die sterk evolueert door digitalisering en technologische innovatie, is kennis essentieel.

De sector blijft inzetten op ondersteuning van ondernemingen via het premiekrediet. Zo werd er langs patronale bank geijverd voor de verhoging van het bedrag van het premiekrediet. Waar het bedrag van het premiekrediet jaren vastgeklikt werd op 15,50 EUR, werden tijdens de onderhandelingen van 2023-2024 de eerste stappen gezet naar een tijdelijke verhoging van 22 EUR voor ondernemingen met minder dan 20 werknemers en 18 EUR voor ondernemingen met minstens 20 werknemers, dit vanaf 1 januari 2024.

De patronale bank ijverde niet enkel voor een definitieve verhoging, maar het bedrag geldig vanaf 1 januari 2024 werd nogmaals verhoogd. Vanaf 1 januari 2026 bedraagt het bedrag van het premiekrediet 23,30 EUR voor de ondernemingen met minder dan 20 werknemers vanaf 1 januari 2026 en 19,06 EUR voor de ondernemingen met minstens 20 werknemers.

Niet enkel de bedragen zijn gewijzigd, maar wat er nog verandert, is de manier waarop deze ondersteuning wordt georganiseerd. De procedures betreffende toekenning van het premiekrediet worden herschreven met het oog op meer eenvoud en werkbaarheid, zodat ondernemingen zich kunnen focussen op effectieve opleiding.

Vergelijking met andere sectoren Ook hier zijn de verschillen uitgesproken. In de bouw-

Nieuwe BLAUWE LIJN rookgasanalyser

Bluelyzer C1

Klein van formaat, groot in prestaties.

Rookgasanalyse, trek- en temperatuurmeting

Complete meetset in hardcase, inclusief kalibratie

QR-code voor stabiele gegevensoverdracht

Attesten voor VEKA en Leefmilieu Brussel i.c.m. diverse softwarepakketten

€ 1.050,-

Vraag een GRATIS demo aan

sector wordt opleiding sterk geïnstitutionaliseerd via sectorale fondsen en uitgebreide cao-structuren. De sector organiseert en ondersteunt opleiding centraal, met een breed en uitgewerkt kader.

In de metaalhandel wordt het individueel opleidingsrecht bevestigd en verder uitgewerkt binnen het bestaande systeem, met behoud van sectorale instrumenten zoals vormingskrediet en ondersteuning via Educam.

In PC 200 ligt de nadruk op het ondernemingsniveau. Opleidingsbeleid wordt voornamelijk intern uitgewerkt, met minder sectorale sturing (weliswaar met ondersteuning van Cevora).

De elektrosector bevindt zich opnieuw tussen deze modellen: zij behoudt sectorale instrumenten, maar vereenvoudigt en moderniseert deze.

Mobiliteit en arbeidsorganisatie: sectorale correcties waar nodig Het nationaal akkoord in de elektrosector bevat ook bepalingen rond mobiliteit en arbeidsorganisatie. De sector grijpt in waar structurele knelpunten bestaan, onder meer door vergoedingen aan te passen en regels te verduidelijken.

De fietsvergoeding wordt vanaf 1 oktober 2026 opgetrokken naar 0,32 euro per km, met een maximum van 40 kilometer (heen en terug) en 12,80 euro per dag en zo meer afgestemd op de federale maxima. Ook de bouwsector verhoogt de fietsvergoeding tot 0,32 euro per kilometer vanaf 1 oktober 2026.

Zowel de elektrosector als de bouwsector hebben een zeer specifieke mobiliteitsregeling met daaraan gekoppeld mobiliteitsvergoedingen. Hoewel beide sectoren gekenmerkt worden door specifieke werkomstandigheden zoals verplaatsingen naar mobiele werven, wordt de mobiliteitsregeling anders ingevuld. Voor beide sectoren blijft mobiliteit een uitdaging en volgen dit dossier dan ook nauwgezet op. Techlink volgt het dossier mobiliteit op met haar leden.

Ook voor de arbeiders van de metaalhandel en de bedienden van het PC 200 wordt de fietsvergoeding, respectievelijk vanaf 1 juli 2026 en 1 oktober 2026, vastgelegd op € 0,32 per effectief met de fiets afgelegde kilometer met een maximum van € 12,8 (maximum 40 km heen en terug) per arbeidsdag.

Niettegenstaande de uitdagingen betreffende mobiliteit, zien we toch een uniforme lijn waarbij de sociale partners duurzame mobiliteit willen stimuleren. Door het fietsen

financieel aantrekkelijker te maken, wordt zo ook ingezet op gezondheid, welzijn en preventie, met positieve effecten op lange termijn zoals minder ziekteverzuim en een betere work-life balans.

Eindeloopbaan en sociale bescherming: continuïteit als uitgangspunt

Zowel de elektro en de bouwsector, alsook de sector van de metaalhandel bevestigen de bestaande stelsels rond eindeloopbaan, zoals SWT, tijdskrediet en landingsbanen. Door deze systemen te verlengen, wordt stabiliteit en rechtszekerheid geboden. In voornoemde sectoren worden deze stelsels aangevuld via sectorale aanvullende vergoedingen, hetgeen leidt tot een sterk uitgebouwd beschermingsmodel. Voor de specifieke aanvullende vergoedingen in de desbetreffende sectoren, kan u Techlink aanspreken.

In PC 200 blijft de sectorale rol beperkter en wordt vooral aangesloten bij de interprofessionele regelingen.

Conclusie: een sector in transitie

De sectorakkoorden 2025-2026 tonen een duidelijke divergentie in sociaal overleg. Dezelfde interprofessionele beperkingen leiden tot fundamenteel verschillende keuzes.

De bouwsector kiest voor uniforme en bindende regels. De metaalhandel hanteert een procedureel kader met ruimte voor ondernemingsinvulling. De bediendensector laat de invulling grotendeels over aan de onderneming.

De elektrosector positioneert zich daartussen als een sector in transitie. Zij combineert sectorale normering met ondernemingskeuze en ontwikkelt zo een hybride model.

Voor HR-verantwoordelijken, directie en specialisten in de elektro- en HVAC-sector betekent dit dat een grondige kennis van het sectorale kader essentieel blijft. Tegelijk wordt het steeds belangrijker om te begrijpen waar de ruimte ligt voor ondernemingsbeslissingen.

De verdere uitwerking van de uitvoeringscao’s zal bepalend zijn voor de concrete toepassing. In een context van snelle technologische evolutie en toenemende complexiteit is dit niet alleen een juridische, maar ook een strategische kwestie voor de sector.

Nathalie

Kaniewski

Senior

Legal Advisor bij Techlink

Scan voor gratis tickets

23 & 24 SEPT 2026

Laat je inspireren door seminars, ontdek innovatieve producten en breid je netwerk uit.

Leiderschap, digitalisering en loontransparantie: HR-agenda voor 2026

Uit een jaarlijkse bevraging van IT- en HRdienstverlener Orbid bij 105 HR-professionals en CEO’s van Vlaamse kmo’s blijkt dat HR een diverser en strategischer takkenpakket krijgt. Leiderschapsontwikkeling blijft voor veel bedrijven de topprioriteit, terwijl de digitalisering van HR-processen en loontransparantie sterk aan belang winnen. Nieuwe wetgeving en technologische evoluties verschuiven de focus in HR van operationele taken naar strategische thema’s.

Leiderschapsontwikkeling bovenaan

Voor HR-managers blijft leiderschapsontwikkeling de topprioriteit: 78% van de bevraagden noemt dit een belangrijk thema. ‘Leidinggevenden hebben de sleutel in handen voor veel HR-onderwerpen. Hun ontwikkeling is dan ook cruciaal’, zegt Pieter Staelens, Manager HR Services bij Orbid.

Organisaties investeren daarom in trajecten voor leidinggevenden, vaak gekoppeld aan performance manage-

ment, loopbaanontwikkeling en learning & development. Voor een installatiebedrijf betekent dit dat teamleiders en voormannen beter begeleid worden, zodat projecten vlotter verlopen en medewerkers zich kunnen ontwikkelen. (Figuur 1)

Digitalisering en AI: veel ambitie, nog zoeken naar de juiste toepassing

Digitalisering staat hoog op de agenda van 74% van de HR-managers. Door processen te digitaliseren, zoals administratie, planning of interne communicatie, komt er meer tijd vrij voor ondersteuning van het team. AI wordt gezien als veelbelovend, maar concrete toepassingen zijn nog volop in ontwikkeling. Belangrijke aandachtspunten zijn adoptiesnelheid, datakwaliteit en ethische overwegingen. Voor installateurs kan dit bijvoorbeeld betekenen dat werkbonnen automatisch verwerkt worden of dat digitale planningssystemen slimmer worden. (Figuur 2)

Welzijn wordt structureel aangepakt

Well-being is met 73% de tweede prioriteit. Steeds meer bedrijven zetten niet langer losse initiatieven op, maar werken aan structurele programma’s voor preventie, re-integratie en duurzame inzetbaarheid. Dit helpt om ziekteverzuim te beperken en medewerkers

Figuur 1: Leiderschapsontwikkeling is dé top-prioriteit voor 2026

Leiderschapsontwikkeling

Digitaliseren van HR

Well-being

Employee Engagement

Learning & development

Loontransparantie & complience Retentie

Performance management Feedback cultuur

Compensation & benefits

Recrutering & selectie

Strategische personeelsplanning

Employer branding AI in HR

People analytics

Interne mobiliteit

Privacy & databeveiliging

Diversiteit, gelijkheid & inclusie

Maatschappelijk Verantwoord ondernemen

“In welke mate zal dit thema belangrijk zijn voor jouw organisatie in 2026?”

Figuur 2: AI is opnieuw dé top of mind HR-trend

Figuur 2: AI is opnieuw dé top of mind HR-trend

AI

Well-being

Loontransparantie

Flexibiliteit

Digitalisatie

Krapte op de arbeidsmarkt

Mobiliteitsbudget

Learning & development

Comp & ben

Leiderschap

Sociale wetgeving Change

Retentie

Diversiteit

Strategische rol HR

“Waaraan denk je bij de term HR-trend?”

Figuur 3: Loontransparantie is het meest populaire project dit jaar

Figuur 3: Loontransparantie is het meest populaire project dit jaar

Loontransparantie & complience

Well-being Digitaliseren van HR

Leiderschapsontwikkeling

“Welke concrete HR-projecten liggen er bij jullie op tafel in 2026?”

gemotiveerd te houden – cruciaal in een sector waar personeel schaars is.

Loontransparantie: klaar voor 2026

Nieuwe regelgeving rond loontransparantie die eraan komt (zie ook februari-editie van TECHLINK Magazine, blz. 64-66) staat bij 43% van de HR-managers hoog op de agenda. ‘Loontransparantie wordt het populairste HR-project van het jaar’, aldus Pieter Staelens. Organisaties bekijken hun loonstructuren opnieuw, passen compensatie- en voordelenpakketten aan en zetten bijvoorbeeld cafetaria- en mobiliteitsbudgetten in. Het mobiliteitsbudget zal voor ondernemingen met minstens 50 werknemers vanaf 1 januari 2027 verplicht ingevoerd worden. Bedrijven met 15 tot 50 werknemers hebben tot 1 januari 2028 de tijd. Voor kleinere bedrijven geldt de verplichting niet. Voor installateurs betekent dit dat medewerkers een duidelijk beeld krijgen van hun beloning en groeikansen, wat de retentie verhoogt en de wervingskracht versterkt. (Figuur 3)

Kortom: De HR prioriteiten draaien om strategische keuzes: sterke leiders, slimme digitale processen, blijvend welzijn en transparante beloning.

Dirk De Wolf

Over de bevraging

De bevraging werd uitgevoerd bij 105 HR-professionals en CEO’s van Vlaamse kmo’s. Orbid organiseert dit onderzoek jaarlijks om de trends en prioriteiten in HR op de voet te volgen. Alle resultaten en toelichting kan u nalezen via de QRcode of via de website van Orbid.

De temperatuur van drinkwater beheersen: actieve koeling als antwoord op de klimaatuitdaging

Door de klimaatverandering staan drinkwaterinstallaties voor een groeiende uitdaging: het koude drinkwater onder de kritische grens van 25 °C houden om de ontwikkeling van legionella te voorkomen. Door stijgende buitentemperaturen en de opwarming van bronwater volstaan traditionele maatregelen, zoals het automatisch spoelen van installaties, steeds minder — zeker gezien het hoge waterverbruik dat hiermee gepaard gaat. Actieve koeling van drinkwater is in België nog relatief onbekend, maar wint terrein in verschillende buurlanden. Deze innovatieve oplossing, zowel in circulerende als nietcirculerende systemen, biedt nieuwe perspectieven om de waterkwaliteit te garanderen én installaties duurzamer te maken. Een technologie die klaar is om een sleutelrol te spelen in de gebouwen van morgen.

Actieve koeling in koudwaterverdeelinstallaties

Koud drinkwater in verdeelinstallaties mag niet opwarmen boven 25°C om Legionellaontwikkeling te voorkomen. De BBT Legionella voorziet dat hiervan in uitzonderlijke situaties, bv. tijdens hittegolven, kortstondig mag afgeweken worden, maar de laatste jaren is echter een stijging vast te stellen van de temperatuur van het drinkwater dat onze installaties binnenkomt o.a. door de klimaatsverandering, vooral wanneer het drinkwater uit oppervlaktewater gewonnen wordt.

De klassieke beheersmaatregel is het vernieuwen van het water in de installatie wanneer het in het gebouw boven 25°C opwarmt. Dit automatische flushen creëert uiteraard ook een aanzienlijk waterverbruik. Alhoewel zeker nog niet courant in België zien we dat in sommige buurlanden, vnl. Duitsland en Nederland, steeds meer een andere innovatie oplossing: het actief koelen van koud drinkwater.

Actieve koeling van drinkwater is te verdelen in twee soorten; niet circulerende en circulerende systemen.

Niet circulerend systeem

Een niet circulerend systeem is toepasbaar als het drinkwater in de zomer met een temperatuur hoger dan 25°C het gebouw binnentreedt. Er is dan alleen behoefte aan

het verlagen van de temperatuur van het drinkwater tot een temperatuur lager dan 25°C. Men moet er dan van overtuigd zijn dat de ruimtetemperatuur in het gebouw, met inbegrip van de technische ruimten en schachten, onder de 25°C blijft.

Bij een niet circulerend systeem wordt in de hoofdleiding nabij de watermeter een platenwarmtewisselaar aangebracht die het drinkwater koelt naar een temperatuur lager dan 25°C, zie figuur 1. Parallel aan de platenwarmtewisselaar kan een leiding met een motorbediende afsluiter (open/dicht) worden geplaatst om het drukverlies van de platenwarmtewisselaar te voorkomen in perioden dat er geen koelvraag is. Tijdens de perioden met koelvraag opent de motorbediende afsluiter (open/ dicht) wekelijks om stagnatie te voorkomen.

Figuur 1: Platenwarmtewisselaar om het leidingwater na de watermeter te koelen. De gemotoriseerde afsluiter opent wekelijks om stagnatie te voorkomen.

Pompgroepen voor installateurs die geen tijd te verliezen hebben

 Voor huishoudelijke en industriële systemen tot 1,2MW

 Ruimtebesparende en efficiënte designs

 Configureer uw systeem op www.omnimix.be

 Ondersteuning op maat

 Ruime voorraad

 In Izegem, Zedelgem & Veurne

 Complete HVAC-oplossingen sinds 1970

 Bestel op pro.omniterm.be

Configureer hier:

Dit type koeling is geschikt voor hoge gebouwen met veel appartementen. Gedurende het transport naar de afnamepunten kan het drinkwater opwarmen afhankelijk van de omgevingstemperatuur in de schacht. Het is raadzaam om aan het eind van de hoofdleiding in de schacht de watertemperatuur te meten om te controleren of over de volledige hoogte van het collectieve deel van de drinkwaterinstallatie in de schacht aan de eis voor de temperatuur van het drinkwater wordt voldaan. De bewoners in de appartementen zijn verantwoordelijk voor het wekelijks gebruik van het drinkwater in de aftakking.

Circulerend systeem

In situaties waar al het mogelijke is uitgeprobeerd om de temperatuur van het drinkwater onder de 25°C te houden met structurele maatregelen, maar het desondanks niet lukt, kan het actief koelen en circuleren van drinkwater een oplossing bieden.

Hierbij moet worden gedacht aan een circulerend drinkwatersysteem met een platenwarmtewisselaar (WTW) in de nabijheid van de watermeter, te vergelijken met een warmtapwatercirculatiesysteem. De WTW koelt het drinkwater in het circulerende net. In de perioden dat er geen koelvraag is start wekelijks de circulatiepomp om stagnatie in het circulatienet te voorkomen.

Figuur 2: toont een vereenvoudigde versie van een principeschema van een circulerend drinkwatersysteem met meerdere deelringen, getekend volgens het watervalprincipe.

Het te circuleren debiet is afhankelijk van:

• de omgevingstemperatuur

• de gemiddelde temperatuur van het drinkwater

• het leidingmateriaal

• de isolatie om de buis.

De isolatie om de buis beperkt het opwarmen van het circulerende drinkwater. De omgevingstemperatuur van de vertrekken of ruimtes waarin zich de drinkwaterleidingen bevinden moet worden aangenomen of geschat en zal boven de 25°C moeten liggen, anders is er geen ac-

tieve koeling nodig. Bij bestaande gebouwen kan de omgevingstemperatuur worden gemeten. Voor de temperatuur van het drinkwater kan een temperatuurtraject van bijvoorbeeld 16 – 19°C worden gekozen. Door een ΔT van 3 K te kiezen ontstaat een relatief grote debiet. Dat biedt voordelen voor het instellen van de inregelafsluiters in de deelringen. Kleine debieten zijn namelijk moeilijk in te stellen en inregelafsluiters bezitten een onnauwkeurigheid.

Het leidingmateriaal en voornamelijk de isolatiedikte heeft invloed op het warmtetransport naar het drinkwater in de leiding. Tabel 1 geeft een indicatie van de opwarming per meter van een koperen buis 39/42 mm met isolatie van een flexibel elastomeerschuim van 6, 9 of 13 mm. Omgevingstemperatuur is gesteld op gemiddeld 27°C en de temperatuur van het leidingwater op gemiddeld 17,5°C. Uit de berekening blijkt dat een tweemaal zo dikke isolatie globaal leidt tot een reductie van 30% opwarming.

Tabel 1: Opwarming van een koperen leiding 39/42 mm met een isolatie van flexibel elastomeerschuim bij verschillende isolatiediktes.

Dikte isolatie (mm)

6 9 13 Opwarming (W/m)

6 4,9 4,0

Benodigd koelvermogen is relatief klein

Om een indruk te krijgen van het benodigde koelvermogen om een drinkwaternet te koelen is een globale berekening te maken. Voor dit artikel is een zakelijk hotel genomen met 10 verdiepingen met 6 technische schachten aan beide zijden van de gang die twee hotelkamers voeden, dus in totaal 12 schachten die 240 kamers voeden met drinkwater. De douchekop heeft een ontwerpdebiet van 0,12 l/s. Het circulerende deel van de drinkwaterinstallatie bestaat uit in totaal 700 meter koperen leiding met diameters variërend van 13/15 mm tot 51/54 mm. De omgevingstemperatuur is gemiddeld 27°C en het leidingwater heeft een temperatuur van gemiddeld 17,5°C. De opwarming van het drinkwater is berekend in een stationaire situatie, dat wil zeggen zonder een afname van drinkwater aan de kranen. De opwarming is berekend voor drie isolatiediktes met een flexibel elastomeerschuim; 6, 9 en 13 mm met een toeslag van 20% voor onvolkomenheden in de afwerking van de isolatie.

De opwarming, oftewel het benodigde koelvermogen, van het drinkwaternet varieert tussen de ca. 2.100 en 3.000 W afhankelijk van de isolatiedikte (zie tabel 2). In verhou-

ding tot gangbare koelvermogens voor klimaatinstallatie zijn dit zeer kleine waarden. Een tweemaal zo dikke isolatie van het drinkwaternet leidt tot een reductie van ca. 30% van het koelvermogen.

Tabel 2: Opwarming van het circulerende drinkwatersysteem in een stationaire situatie zonder afname. Dikte isolatie (mm) 13 9 6 Opwarming drinkwater (W)

2.500

3.000

3.600

Uitgaande van een COP van 3,5 voor een koelinstallatie is voor de koeling een elektrisch vermogen van 0,7 tot 1 kW nodig. Op het totale elektriciteitsgebruik van een hotel met een omvang van 240 kamers is dit verwaarloosbaar.

Benodigde drinkwaterkoeler

Om het drinkwater in temperatuur te verlagen is op een centrale plek in het gebouw een waterkoeler nodig. De meest logische plek is nabij de watermeter. Dat kan zijn in de vorm van een platenwisselaar die gevoed wordt door koelwater uit een centraal koelsysteem of een separaat koelsysteem. Zoals eerder aangegeven bedraagt de koelvraag van het eerder beschreven voorbeeld 2,5 tot 3,6 kW. In vergelijking met de gangbare koelvraag van een utiliteitsgebouw is dit een zeer kleine waarde en het is de vraag of het technisch een aantrekkelijke oplossing is om de koeling voor een drinkwaterkoelsysteem te onttrekken aan een centraal koelwaternet. Een logische en praktische oplossing is de plaatsing van een separaat

1: Afbeelding van een WTW voor drinkwaterkoeling. (Bron:Viega)

4: Principeschema van een WTW met voorraadvat en koelmachine lucht/water. (Bron:Kemper)

2: Afbeelding van WTW met voorraadvat.

koelsysteem. Figuur 3 toont een principeschema van een conceptstudie van Viega met een koelmachine lucht/water voor buitenopstelling met een koelvermogen van 4,4 tot 8,1 kW. Op foto 1 is de platenwarmtewisselaar met isolatie te zien.

Een tweede oplossing die op de markt beschikbaar is, is een drinkwaterkoeler van het merk Kemper, type KHS Coolflow. Zie de figuur 4 en foto 2. De drinkwaterkoeler bestaat uit een voorraadvat van 100 l. Primair wordt het water in het voorraadvat gekoeld door een koudebron. Aan de secundaire zijde koelt het tussenmedium via een platenwarmtewisselaar het circulerende drinkwater. Als koudebron kan een centraal koelsysteem of een separate koelmachine lucht/ water dienen. Het voorraadvat dient tevens als buffervat voor het relatief kleine gekoeld waternet met de koelmachine lucht/water

Artikel gebaseerd op TVVL artikel ‘Hygiënisch drinkwater door actieve koeling’ uit magazine nr. 01 / februari / 2022

Foto

Foto

(BronKemper)

Figuur

Lidbedrijf Vermeulen werft energietechnologisch talent aan

Wouter Vermeulen, CEO en oprichter van Vermeulen, building technologies, put regelmatig uit het talent dat aan de opleiding Energietechnologie bij Odisee (af)studeert. Zowel in de opleiding als bij Vermeulen is veelzijdigheid troef en is de diversiteit groot. Wouter Vermeulen stond ons te woord.

Hoe zijn jullie in aanraking gekomen met de opleiding? Er gaat een verhaal de ronde in onze familie dat mijn vader ongeveer 23 jaar geleden met toenmalig docent Piet Adams bij een glaasje wijn in gesprek ging over technologiestudenten. Ze waren er allebei van overtuigd dat de bachelors in Energietechnologie voldoende praktijkervaring moesten opdoen en zagen in Vermeulen een geschikte stageplek. Ze waren misschien voorlopers van het werkplekleren van nu. Het gevolg was dat er ook direct afgestudeerden aangenomen werden. Dat was Davy Van Hecke die nu één van de meestergasten en senior werfleiders is.

Waarom zijn de studenten en alumni bij jullie zo gegeerd?

De opleiding Energietechnologie heeft in haar curriculum een zeer breed aanbod. Die veelzijdigheid is een troef want onze werknemers moeten multi-inzetbaar zijn. Het totaal van aannemingstechnieken is immers heel ruim. Bij ons is een goede technische kennis vereist en we hebben topvakmensen nodig die onze meer complexere gebouw-

Over Vermeulen Group

De firma Vermeulen werd opgericht door Peter Vermeulen, die op 1/01/1986 een eenpersoonszaak opricht in elektriciteit. Op 22/01/1991 kiezen zaakvoerders Peter Vermeulen, en zijn echtgenote Linda Van Hoecke tot het oprichten van Vermeulen bv. Vanaf 1992 vestigt het bedrijf zich in Wetteren. Op 1/01/2021 nam zoon Wouter Vermeulen de zaak over van zijn vader en richtte hij Vermeulen Group op waar Vermeulen, building technologies deel van uitmaakt. ‘We onderscheiden drie takken: residentieel, commercieel en energie. Ons residentieel segment richt zich op villabouw en privaat erfgoed in het highend marktsegment. Hier gaat het om grote totaalaannemingen techniek (elektriciteit, beveiliging, HVAC/S en energie) en systeemintegratie die over één of zelfs meer jaren lopen. Ons commercieel segment heeft gelijkaardige projecten maar dan eerder voor grote bedrijfsgebouwen. De tak “energie” focust op solar roofing, batterijopslagsystemen, laadpaalinfrastructuur en EMS-oplossingen voor zowel het residentieel als commercieel segment’, zegt Wouter.

Wouter en Peter Vermeulen met docenten en (oud-)studenten Energietechnologie.

projecten tot een goed einde kunnen brengen. Wat mij betreft levert deze opleiding de hoogste kwaliteit.

Hoe komt dat volgens jou?

Ik heb met veel scholen contact maar de passie en de inzet van de docenten van Energietechnologie is enorm groot. Ze gaan all the way voor hun studenten en hebben een gedegen vakkennis en -kunde. Studenten die hier stagelopen moeten uiteraard nog veel leren maar hun technische kennis en vaardigheden zijn goed. Bovendien worden ze ook door de docenten goed begeleid. Bij een stage zijn er zeer regelmatig bezoeken waarbij we gezamenlijk met de docent en de student in gesprek gaan om feedback te geven. Uiteraard zijn er nog verschillen in stagiairs en ook in werknemers maar daar spelen we goed op in.

Hoe doe je dat?

Door hun brede opleiding en de docentenploeg die hen alle kansen op ondersteuning biedt, zijn ze snel mee met wat wij vragen. Dat vermogen tot adaptiviteit en hun leergierigheid en nieuwsgierigheid voor techniek stelt hen in staat om te tonen waar ze best inzetbaar zijn. Voor sommige werknemers is dat eerder in de projectvoorbereiding op het bureau en voor anderen is dat eerder in uitvoering. Ze worden bij ons met alles geconfronteerd, zelfs al zullen ze het daarna niet meer moeten doen. -

Dirk De Wolf

Proper koper

Zoek je een permanente, tijdelijke of eenmalige oplossing voor al je kabelafval?

Als specialist in het inzamelen en recycleren van elektrische kabels staan we klaar voor iedereen die van service houdt en graag correct betaald wil worden.

Bij ons geen nattevingerwerk qua tarieven, maar een wiskundige formule die de prijzen op de Internationale markten nauwlettend volgt. Onze prijzen zijn overigens vrij beschikbaar op onze website.

www.kopuur.be

Puur comfort dankzij onze

Geen huurgeld, waarborg of contracten

Vanaf 300kg/jaar (= ca 1m³ kabel)

Transparante prijzen

Persoonlijke aanpak

Conform OVAM

BIM, productdata en werfapps: bewijs of valkuil?

Een verkeerde productreferentie in een bestelling, een gewijzigde technische fiche, een levering die niet overeenstemt met de offerte of een installateur die een product anders toepast dan de fabrikant bedoelde. Wanneer zulke discussies escaleren, komt het uiteindelijk neer op één vraag: wie kan wat bewijzen?

De opkomst van digitaal bewijs in de bouwketen

De bouw- en installatiesector digitaliseert in sneltempo, en dat geldt voor elke schakel in de keten: van fabrikant tot installateur. Waar men vroeger afhankelijk was van papieren bestelbonnen, e-mails of getuigenverklaringen, biedt technologie vandaag nieuwe mogelijkheden.

Digitale bestelplatformen registreren referenties, aantallen en tijdstippen van bestelling. Leveringen worden gescand en communicatie via WhatsApp of Teams legt afspraken en technische instructies vast. Digitale plannen en BIM documenteren het ontwerp en de uitvoering. Fabrikanten stellen technische fiches en BIM-objecten online ter beschikking, vaak met updates. Platformen zoals SharePoint structureren projectcommunicatie.

Digitale tools bieden duidelijke voordelen: documentatie wordt sneller en objectiever. Discussies over leveringen, referenties of technische parameters kunnen efficiënter worden beslecht. Maar er is een keerzijde: is dit bewijs juridisch voldoende robuust? Wie digitale processen invoert zonder stil te staan bij bewijswaarde en contractuele vereisten, vergroot onbewust zijn juridisch risico.

In de praktijk ontstaan discussies zelden door een gebrek aan informatie, maar door een gebrek aan structuur. Een installateur voert bijkomende werken uit na een telefonische instructie. Een groothandel verwerkt een bestelling op basis van een snel doorgestuurde referentie. Een fabrikant past een technische fiche online aan zonder eerdere versies systematisch te archiveren. Tegelijk verwijst eenieder naar de algemene

voorwaarden op zijn website, die mogelijk onvindbaar of verouderd zijn. Wanneer aansprakelijkheid wordt betwist, bestaan digitale sporen vaak wel, maar niet in een juridisch bruikbare vorm. Meer data betekent niet automatisch meer rechtszekerheid. Ongestructureerde data kan de positie van een partij zelfs verzwakken. Onduidelijkheid is immers de voedingsbodem van conflict.

Een voorbeeld: een installateur bestelt via een digitaal platform een bepaalde pomp. Later blijkt dat het geleverde model niet overeenstemt met de technische vereisten van het project. De fabrikant verwijst naar een geüpdatete technische fiche die intussen online staat. De installateur baseert zich op een oudere versie van de productdata die hij eerder downloadde. In zo’n situatie wordt digitaal bewijs cruciaal: welke technische informatie was beschikbaar op het moment van bestelling?

Het wettelijk kader: boek 8 Burgerlijk Wetboek Sinds de hervorming van het bewijsrecht (Boek 8 Burgerlijk Wetboek) geldt in principe vrije bewijsvoering: partijen mogen elk middel gebruiken om feiten te bewijzen, ook digitale gegevens zoals besteloverzichten, WhatsApp-berichten of BIM-logs. Niet elk bewijs heeft dezelfde overtuigingskracht. De rechter kijkt naar betrouwbaarheid, authenticiteit en context.

Een WhatsAppbericht dat een mondelinge afspraak bevestigt, heeft doorgaans minder gewicht dan een digitaal ondertekende bestelling of een gestructureerde workflow met tijdstempels. Een installateur die via WhatsApp bevestigt dat een alternatief product mag worden gebruikt, kan later de vraag krijgen of dat bericht werkelijk een contractuele wijziging vormt.

Systemen die gegevens chronologisch vastleggen of wijzigingen opslaan – zoals gespecialiseerde software of digitale bestelbonnen – verhogen de geloofwaardigheid aanzienlijk. Wie dergelijke systemen niet correct gebruikt of inconsistent toepast, loopt het risico dat de eigen digitale sporen tegen hem worden ingeroepen.

Tegensprekelijkheid blijft cruciaal

Bovendien is het aangewezen om bewijs tegensprekelijk te maken: als alle betrokken contractspartijen gezamenlijk vaststellingen doen en allen hun opmerkingen hebben kunnen geven, bijvoorbeeld bij een rondgang door een gezamenlijk aangesteld expert. Tegensprekelijk bewijs blijft voor heel wat rechtbanken extreem belangrijk, en eenzijdig bewijs zal altijd moeten opboksen tegen die vereiste. Eenzijdig bewijs speelt nog steeds een rol, bv. als begin van bewijs ter aanstelling van een gerechtsdeskundige.

Het contract blijft de basis

Het contract blijft daarnaast bepalend. Sommige contracten durven bepaalde vormen van bewijs uit te sluiten of voor te schrijven (bv. een voorafgaand ondertekend document voor een verrekening). Met deze beperkingen of verplichtingen moet rekening worden gehouden.

Indien het contract niets bepaalt over bewijs, of partijen die regels in de praktijk negeren, kijkt de rechter ook naar het gedrag van de partijen. Als zij gedurende de hele werf de goedkeuring van verrekeningen via een workflow op een gedeelde Sharepoint laten verlopen, kan moeilijker worden ontkend dat de daarop beschikbare gegevens geen geldig bewijs zijn.

Aandachtspunten voor digitaal bewijs Hoewel digitaal bewijs krachtig is, zijn er aandachtspunten om het juridisch robuust te maken:

• Garandeer integriteit en authenticiteit: Gebruik systemen die gegevens automatisch dateren en beveiligen, zoals apps met tijdstempels of blockchain-gebaseerde platforms. Een tip voor Whatsapp-gebruikers: uw contact kan verzonden berichten verwijderen. Het uitlezen van berichten kan nuttig zijn (zelfs door een deurwaarder voor meer zekerheid). Metadata bijhouden draagt ook bij aan de bewijskracht.

• Documenteer tegensprekelijk: Laat partijen belangrijke vaststellingen goedkeuren, bijvoorbeeld via digitale handtekeningen. Zorg minstens dat kan worden aangetoond dat iedereen het bericht heeft gelezen (de stilzwijgende aanvaarding bij gebrek aan protest kan u helpen). Hetzelfde geldt voor foto’s of video’s: deze naar de tegenpartij sturen zorgt voor een (mogelijk ongeprotesteerde) e-mail met tijdsregistratie. Ook voor toepassing van “uw” algemene voorwaarden is belangrijk dat u kan aantonen dat de tegenpartij hiervan kennis had vooraf aan de bestelling: maak deze niet voor het eerst pas over met de factuur.

• Combineer met “traditioneel” bewijs: Digitaal bewijs is krachtig, maar een klassiek papieren dossier heeft nog steeds zijn rol.

• Zorg voor structuur: Een ongeordende verzameling van losse foto’s of berichten is minder overtuigend dan een gestructureerd digitaal dossier met duidelijke chronologie.

Een aanvulling op het traditioneel dossier Ondanks digitalisering blijft een sterk traditioneel dossier onmisbaar:

• Contracten en contractuele documenten: dit blijft de basis.

• Bestelbonnen en leveringsdocumenten: deze tonen aan wat werd besteld, bevestigd en geleverd.

• Technische documenten: geschillen over kwaliteit, regels van de kunst of technische verantwoordelijkheid vereisen doorgaans ook documenten zoals productfiches, technische normen en de beoordeling van een technisch expert. Voor fabrikanten is daarbij een sluitend versiebeheer van technische documentatie essentieel.

Wanneer online productdata of BIM-objecten worden aangepast zonder archivering van eerdere versies, kan het moeilijk worden om aan te tonen welke informatie op het moment van bestelling of installatie beschikbaar was. Voor fabrikanten is dit ook relevant bij garantieof aansprakelijkheidsdiscussies: wanneer een product wordt toegepast op basis van verouderde productdata of een oudere versie van een BIM-object, kan het cruciaal worden om te kunnen aantonen welke technische informatie op dat moment beschikbaar was.

Facturen en betalingsdocumenten: facturen, creditnota’s en betalingsbewijzen vormen een belangrijk bewijs van wat partijen als uitgevoerd of geleverd hebben beschouwd. Wanneer een factuur zonder protest wordt betaald, kan dit wijzen op aanvaarding van prestaties.

Correspondentie: brieven, e-mails en andere communicatie waarin afspraken, instructies of wijzigingen worden vastgelegd, en waaruit een stilzwijgende aanvaarding kan worden afgeleid bij gebrek aan protest. Correspondentie in tempore non suspecto heeft meer bewijswaarde dan communicatie die pas ontstaat nadat een discussie is geëscaleerd. Informele digitale berichten kunnen juridisch relevant zijn, maar hun bewijswaarde hangt af van context en opvolging. Recente rechtspraak aanvaardt bv. dat een duim-emoji kan volstaan als aanvaarding van een offerte. Centraliseer belangrijke e-mails: de inbox van een ex-werknemer is vaak niet meer toegankelijk.

Andere verslagen: Proces-verbalen en formele vaststellingen spelen een belangrijke rol bij discussies over leveringen, gebreken of schade. Een proces-verbaal van een gerechtsdeurwaarder bevestigt feitelijke vaststellingen, maar levert geen tegensprekelijk bewijs op en spreekt zich niet uit over oorzaken of aansprakelijkheid.

De combinatie van een klassiek en digitaal dossier

De combinatie van digitale tools en een klassiek dossier verhoogt de juridische waarde van het bewijs. Digitale tools maken het verzamelen, opslaan en terugvinden van gegevens efficiënter en nauwkeuriger, terwijl een klassiek dossier een solide basis biedt die rechters vaak

als standaard accepteren. Samen beperken ze discussies en versterken ze uw positie bij latere geschillen.

Digitalisering creëert niet automatisch sterk bewijs. Integendeel: hoe meer data wordt gegenereerd, hoe belangrijker het wordt om die data bewust en gestructureerd te beheren. BIM-modellen, online productdata en werfapps zijn krachtige instrumenten, maar zonder doordachte bewijsstrategie kunnen zij even goed tegen u worden gebruikt.

Wat betekent dit concreet?

De uitdaging ligt minder in het verzamelen van data dan in het structureel beheren ervan. Fabrikanten doen er goed aan om productdata, technische fiches en BIM-objecten te archiveren zodat achteraf kan worden aangetoond welke informatie op een bepaald moment beschikbaar was. Installateurs en leveranciers doen er op hun beurt goed aan om belangrijke technische instructies, wijzigingen of afwijkingen steeds schriftelijk te bevestigen en centraal te bewaren. Bewijs dat deze zaken zijn overgemaakt aan de tegenpartij, minstens raadpleegbaar waren, is cruciaal. Digitale tools zijn waardevol, maar hun bewijswaarde hangt af van hoe ze worden gebruikt.

Korte takeaways

Check uw contract en de verplichtingen of beperkingen op het vlak van bewijs.

• Tegensprekelijk bewijs heeft meer bewijskracht.

• Sharing is caring: maak relevant bewijs tijdens de werf over aan de relevante partijen – een per e-mail verzonden foto of video is zo meer waard dan alleen. Vergeet de e-mail niet aan uw dossier te voegen.

• (Digitaal) bewijs staat of valt door de geloofwaardigheid en traceerbaarheid van herkomst: tijdsregistratie en andere metadata zijn belangrijk. Bewijs dat niet correct kan worden voorgelegd, is waardeloos.

• Een geordend dossier met bewijsstukken is de key to victory in elk geschil, met een rol voor digitaal bewijs en traditioneel bewijs.

Jef Feyaerts, Advocaat en Managing Associate bij Schoups en Sarah Van Praet, Advocaat en Junior Associate bij Schoups.

Een brandwerende kunststof plug met een hoge belastbaarheid?

HybridPower. HybridPower. Als staal en kunststof elkaar versterken.

Vraag

en antwoord

Geothermie is gewoon een andere warmtepomptechniek, juist?

Geothermie is, naast buitenlucht en water, een mogelijke warmtebron voor een warmtepomp om te verwarmen en te koelen. Op enkele tientallen meters diepte blijft de bodemtemperatuur vrijwel constant. Door verticale boringen (tot circa 150 m, afhankelijk van het project) worden bodemsondes geplaatst, waardoor veel energie kan worden uitgewisseld met kleine temperatuurverschillen. Zo werkt de warmtepomp op een stabiele bron, zowel in winter als zomer, wat doorgaans leidt tot hogere seizoensrendementen en minder kans op comfortproblemen of geluidsoverlast voor de eindgebruiker.

Hoe begint u aan een geothermisch project?

Voor een gerichte raming volstaan de bouwplannen, een indicatie van het opgesteld vermogen van de warmtepomp en een korte beschrijving van de grootte en toegankelijkheid van de site. Op basis daarvan kan een eerste concept en richtprijs worden opgemaakt. In een volgende fase is het belangrijk het vermogen te verfijnen op basis van een warmteverliesberekening, EPB-gegevens of bestaande meetdata, zodat een correcte behoefteanalyse en warmtevraag ontstaat. Het boorbedrijf vertaalt dat naar het aantal boringen, de diepte en de veldopstelling. Hoe vroeger het boorbedrijf kan meedenken, hoe kleiner de kans op verrassingen tijdens de uitvoering en in de eindafrekening.

Wat is het voordeel ten opzichte van lucht/water-warmtepompen?

Lucht/water-warmtepompen werken met sterk wisselende buitentemperaturen en hebben bij vorst een lager rendement en mogelijk ontdooicycli. Bovendien daalt ook het beschikbare vermogen bij dalende buitentemperaturen. Voor dezelfde woning wordt daarom vaak een hoger opgesteld vermogen voorzien bij een lucht/water-warmtepomp om bij een ontwerpconditie van bijvoorbeeld -7 °C dezelfde warmtevraag te kunnen dekken als met geothermie. Geothermie werkt op een stabiele bron, winter en zomer. Daardoor zakken vermogen en rendement niet weg wanneer de buitentemperatuur daalt. Dat levert een hogere seizoensperformantie op, minder piekvermogen en doorgaans een lager elektriciteitsverbruik. Daarnaast is er geen buitenunit, waardoor het systeem minder onderhoudsgevoelig is en eenvoudiger kan voldoen aan comfort- en geluidsnormen, vooral in dichtbebouwde omgeving.

Waarom nú overschakelen?

De geopolitieke realiteit

Sinds de oorlog in Oekraïne importeert Europa steeds meer gas als LNG – in het derde kwartaal van 2025 was 60% van de Europese LNG-import afkomstig uit de VS. Eén afhankelijkheid geruild voor een andere. De spanning loopt verder op nu ook Iran een rol speelt in het conflict: bij een langdurig of uitbreidend conflict met Iraanse betrokkenheid kan de olieprijs boven de 100 dollar uitkomen, een niveau dat al ruimschoots bereikt is, en kan

PUB - Begetube

WHERE EXPERTS CONNECT

Geschikt voor elke warmtegenerator, in het bijzonder voor warmtepompen.

Draaibare magnetische vuilafscheider met drievoudige filterwerking

Drievoudige filterwerking

Een roterende stroming om het bezinken van de afvaldeeltjes te bevorderen.

ICESTOP

Krachtige dubbele magneet

Vorstbeveiligingsklep voor warmtepomp

De vorstbeveiligingsklep wordt geïnstalleerd in het gesloten circuit van de warmtepomp om te voorkomen dat onverwachte stroomonderbrekingen of storingen leiden tot het bevriezen van het water bij lage buitentemperaturen. Hierdoor wordt schade aan leidingen, apparatuur en het systeem vermeden.

de Europese inflatie met meer dan 2 procentpunten stijgen. Wie vandaag nog op gas verwarmt, heeft zijn energiekost uitbesteed aan omstandigheden die hij niet kan beïnvloeden.

De structurele beleidswijzigingen

Ook zonder oorlog staat de gasprijs onder opwaartse druk. Vanaf 2028 rolt een reeks maatregelen over de consument:

Aardgas

Vlaamse taxshift (2028)

Europese koolstoftaks ETS2 (2028)

Federale accijnsverhoging (2029)

Btw-verhoging (2030)

Uitdoving groenestroomcertificaten (2030)

Totaal

+€40 tot +€60

+€115 of meer

+€75 tot +€200

niet van toepassing

+€401/jaar

Elektriciteit

+€30 tot +€100 korting niet van toepassing

+€35 korting niet van toepassing

+€95 korting

+€200/jaar korting

Een warmtepomp draait op elektriciteit, met een rendement van gemiddeld 4 à 5 keer hoger dan een gasketel. Geothermie scoort daarin het hoogst van alle warmtepomptypes. Bovendien gelden vandaag nog aantrekkelijke premies: via MijnWarmtepomp (Vlaanderen) loopt de steun op tot €8.000, aangevuld met het verlaagde btw-tarief van 6%. Dat is maar liefst €2.500 meer dan de premies voor een lucht/water warmtepomp.

Is de investering te hoog voor de gemiddelde klant?

De initiële investering is hoger dan bij een lucht/water-warmtepomp, omdat de bron (boringen, sondes en grout) eenmalig wordt aangelegd. Die bron gaat typisch de levensduur van het gebouw mee, terwijl de warmtepomp zelf na 15 à 20 jaar vervangen wordt. Dankzij het hogere rendement en de lagere energiefactuur ligt de totale levensduurkost vaak gunstiger. Voor installateurs is dit een kans: een TCO-verhaal (total cost of ownership) uitwerken in plaats van enkel een toestelprijs, en zo differentiëren ten opzichte van prijsvechters. Door transparant te rekenen en scenario’s voor te leggen, krijgt de installateur een sterk commercieel verhaal met focus op levensduurkosten.

Geothermie past toch alleen bij grote projecten?

Nee, integendeel. Geothermie is schaalbaar van klein

naar groot. Van een goed geïsoleerde eengezinswoning tot een appartementsgebouw, kantoorgebouw of zorgproject: zolang de warmtevraag gekend is en er boorcapaciteit is op het perceel, kan een BEO-veld interessant zijn. Bij kleinere dossiers is het soms uitdagend om de boorinstallatie op de locatie te krijgen, of om op het perceel voldoende ruimte te vinden voor de boringen. Voor dergelijke situaties is een compacte booropstelling een belangrijke hefboom; die werd al meerdere keren met een kraan – met het nodige kunst- en vliegwerk – over een gebouw of in een bouwput opgesteld. Steeds vaker wordt bovendien geboord onder het gebouw of onder de kelder. Dat vergt strakke coördinatie, een vaste planning en nauwkeurige uitvoering, maar het is perfect haalbaar met de juiste voorbereiding.

Voor grotere vermogens wordt geothermie vaak zelfs de logische keuze: één centrale collectieve bron biedt tal van voordelen. De vaste kosten eigen aan het boorproces worden beter gespreid, wat het totaalplaatje financieel aantrekkelijker maakt. Daarnaast kan er positieve uitwisseling ontstaan tussen koeling en de aanmaak van sanitair warm water in de zomer, wat het rendement ten goede komt. Ook een gelijktijdigheidsfactor kan meespelen in de dimensionering van het leidingwerk. In grotere projecten wordt vaker modulair gewerkt: meerdere lussen, meerdere collectorgroepen en eventuele reserveposities. Het veld kan voorbereid worden op latere uitbreiding. Zo kan in fases worden gebouwd, zonder de initiële bron te overstressen.

Waarom samenwerken met een gespecialiseerd boorbedrijf?

Een gespecialiseerd boorbedrijf brengt studiewerk, technische knowhow, ervaring en administratieve kennis rond geothermie samen. Studie, vergunningen, uitvoering en rapportering worden gecentraliseerd, terwijl de installateur zich kan concentreren op ontwerp, regeling en service – precies daar waar de toegevoegde waarde het grootst is. Een gespecialiseerd boorbedrijf staat ook garant voor kwaliteit: correcte dimensionering, gebruik van gecertificeerde sondes, gekwalificeerd personeel, hoogwaardige grout voor de afwerking van de boorgaten, de juiste druktesten bij aanleg van het geothermisch net en een correcte rapportage. Dankzij vaste procedures, duidelijke communicatie, strakke planning en een efficiënte werkorganisatie wordt de installateur maximaal ontzorgd.

David Beulens en Jeroen De Bundel van Geo Project Putboringen.

RENOSHUNT

Rookgassen

Verbrandingslucht

Verbindingskanaal : reductie van de interventietijd

Roestvrij staal 316L: bestand tegen condensatie

RENOVATIE VAN ROOKKANALEN IN APPARTEMENTEN

Regelbaar element : afstelling op elke verdiepingshoogte

3CE P MULTI+

• Veilige installatie met het luchtdichte concentrische rookkanaal

• Optimalisatie van de ruimte in de technische koker

• Geen terminals op de gevel

Hebt u een expertise nodig?

heating-and-powe r .co m

Onze nieuwe generatie waterfilters

Resideo combineert tientallen jaren ervaring met vooruitstrevende innovatie. Het resultaat: een nieuwe generatie Resideo Braukmann-drinkwaterfilters – nu loodvrij volgens EU-richtlijn 2020/2184.

Klaar voor de toekomst

Onze filters zijn ontworpen met het oog op duurzaamheid en zijn gemaakt van loodvrije materialen (<0,1%).

Ze voldoen aan de eisen van de komende EU-richtlijn 2020/2184 voor onderdelen die in contact komen met drinkwater.

Gebouwd om lang mee te gaan

Wij bieden 5 jaar garantie* op al onze loodvrije drinkwaterfilters.

Producten van de drinkwaterexperts

Op onze locatie in Mosbach, Duitsland, produceren we al tientallen jaren kwaliteitsproducten voor professionals en eindgebruikers – producten waarop u kunt vertrouwen.**

Loodvrije drinkwaterfilters

Scan de QR code of lees meer op resideo.com

Klaar voor een loodvrije toekomst * Onderworpen aan de voorwaarden van de Resideo-garantie van 5 jaar. ** Op basis van defecte productretouren volgens ons RMA-proces tussen januari 2022 en juli 2025, die minder dan 0,1% bedragen.

Pb FREE

Samen gaan we verder: uniek partnership tussen Techlink & Innoptus Solar Team

De energietransitie is volop bezig en stelt de installatiesector voor grote uitdagingen. Nieuwe technologieën, toenemende complexiteit en een groeiende vraag naar duurzame oplossingen vragen om innovatie, maar vooral ook naar goed opgeleid jong technisch talent. Maar innovatie ontstaat zelden in isolatie. Net daarom is samenwerking cruciaal. De samenwerking tussen Techlink en het Innoptus Solar Team toont hoe krachtig die kruisbestuiving kan zijn en waarom het als sectorfederatie essentieel is om zulke initiatieven actief te ondersteunen.

Winnende klas van de Budgetprijs geschonken door Techlink.

Sinds anderhalf jaar is Techlink dus trotse partner van het Innoptus Solar Team, een groep ingenieursstudenten van de KU Leuven die zich toelegt op het bouwen van de meest innovatieve en efficiënte zonnewagen ter wereld. Het team behoort tot de absolute wereldtop en wist al tweemaal de Bridgestone World Solar Challenge in Australië te winnen. Vorig jaar behaalden ze een bronzen medaille tijdens deze prestigieuze wedstrijd, waarin teams meer dan 3000 kilometer door de Australische outback rijden op zonne-energie. Hun prestaties illustreren niet alleen technisch vernuft, maar ook doorzettingsvermogen én samenwerking.

Solar Olympiade: leren door te doen –en door te delen

Toch reikt hun ambitie verder dan competitie alleen. Het Innoptus Solar Team wil zijn kennis en passie delen met de volgende generatie. Dat doen ze via de Solar Olympiade, een grootschalig STEM-initiatief waarin middelbare scholieren uit Vlaanderen en Brussel worden uitgedaagd om zelf aan de slag te gaan met zonne-energie. De kracht van dit initiatief ligt in zijn eenvoud: jongeren krijgen de kans om een eigen zonnegadget te ontwikkelen of een mini-zonnewagen te bouwen. Met slechts één zonnepaneel, één batterij en een beperkt budget worden ze gestimuleerd om creatief, innovatief en oplossingsgericht te denken.

Aan de Solar Olympiade gaat een volledig traject vooraf dat zich uitstrekt over het schooljaar. Op 5 januari 2026 verzamelden maar liefst 500 leerlingen op de KULeuven voor een bootcamp. Tijdens deze dag maakten ze via hands-on workshops kennis met thema’s zoals zonne-energie, aerodynamica, artificiële intelligentie en projectmanagement. Ze leerden er niet alleen technische vaardigheden zoals solderen en ontwerpen, maar ook hoe ze moeten samenwerken, presenteren en hun ideeën concretiseren.

Tijdens een bootcamp kregen ze bijkomende begeleiding rond ondernemerschap en pitching, en werden ze verder klaargestoomd voor de finale. Die vindt dit jaar plaats op 8 mei in Halle, waar de teams hun projecten presenteren en de zonnewagens het tegen elkaar opnemen op een racebaan. Het is een moment waarop creativiteit, techniek en samenwerking samenkomen en zichtbaar worden in tastbare resultaten.

Actieve betrokkenheid

Voor Techlink is de betrokkenheid bij dit initiatief een bewuste keuze. Als sectorfederatie wil Techlink jongeren warm maken voor een toekomst in techniek en hen tonen hoe relevant én interessant de installatiesector wel is.

Dat gebeurt niet alleen door het ondersteunen van initiatieven zoals de Solar Olympiade, maar ook door actief deel te nemen aan het traject. Zo zetelde Wilfried De Greef van Techlink vorig jaar in de jury voor de Solar Gadget-categorie en reikte het de budgetprijs uit, waarbij de winnende klas werd beloond met een dagje Walibi. Techlink was ook aanwezig op de Bootcamp van 5 januari in Leuven. Ook dit jaar zal Techlink opnieuw haar verantwoordelijkheid opnemen.

Install Tomorrow (Day)

Daarnaast kwam de samenwerking ook tot leven tijdens de Install Tomorrow Experience Day vorig jaar in Walibi, waar het Innoptus Solar Team aanwezig was met hun Innoptus Solar Car. Die bleek een echte eyecatcher en bood jongeren een unieke kans om technologie van dichtbij te ervaren. Het directe contact tussen leerlingen en jonge ingenieurs zorgde voor (h)erkenning en inspiratie.

Yarne Billen van het Solar Team 2025 verwoordde het als volgt: “Het was superleuk om in contact te komen met Franstalige en Nederlandstalige scholieren waarbij wij hen konden inspireren en motiveren met ons project.”

Samen impact maken

Net in die interactie schuilt de echte meerwaarde van deze samenwerking. Jongeren leren niet alleen over technologie, ze zien ook wie erachter zit. Ze ontdekken dat innovatie geen abstract begrip is, maar iets wat mensen – vaak leeftijdsgenoten – zelf vormgeven. Dat maakt techniek tastbaar en toegankelijk.

De link tussen het Innoptus Solar Team en de installatiesector is bovendien inhoudelijk sterk. Beide focussen op energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en slimme toepassingen. De inzichten en innovaties die ontstaan binnen het Solar Team sluiten nauw aan bij de uitdagingen op het terrein. Door die werelden met elkaar te verbinden, ontstaat er een wisselwerking waarin innovatie sneller haar weg vindt naar de praktijk.

Voor Techlink ligt hier een duidelijke rol als bruggenbouwer. Door onderwijs, jongeren en sector samen te brengen, creëert de federatie een ecosysteem waarin kennis gedeeld wordt en talent kan geïnspireerd raken. Initiatieven zoals de Solar Olympiade en Install Tomorrow hebben daarbij een gemeenschappelijk doel: jongeren laten kennismaken met de wondere wereld van techniek en hen tonen dat ze zelf impact kunnen maken.

Blik op de toekomst

De energietransitie kan alleen maar slagen als er vol-

doende technisch talent beschikbaar is om deze in het (installatie)veld te installeren. Dat betekent dat we jongeren niet alleen moeten informeren, maar hen vooral moeten laten ervaren wat techniek inhoudt. Door hen zelf te laten bouwen, testen en verbeteren, groeit niet alleen hun kennis, maar ook hun zelfvertrouwen en motivatie.

De samenwerking tussen Techlink en het Innoptus Solar Team toont hoe dat in de praktijk werkt. Ze maakt duidelijk dat investeren in jongeren en in samenwerking niet optioneel is, maar een noodzaak. Het is een investering in de toekomst van de installatiesector én van de samenleving.

Met de finaledag van de Solar Olympiade op 8 mei in het vooruitzicht, kijkt Techlink alvast uit naar de ideeën en realisaties van deze jongeren. In een volgende editie komen we hier graag op terug. Eén ding staat nu al vast: door samen te werken, maken we het verschil.

Conclusie: de kracht van (Tech)linken De toekomst van de installatiesector ligt niet alleen in technologie, maar ook in (jonge) mensen. En precies daar maken samenwerkingen zoals deze het verschil.

Sofie Lapière

www.caleffi.com

CALEFFI eCAL® TEGEN KALK, VOOR COMFORT

De nieuwe C ALEFFI eCAL ® serie 5377 is een elektrolytische ontkalker met filter en magneet. Het beschermt leidingen, warmwatertoestellen, huishoudelijk apparaten en kranen tegen kalkaanslag, zonder de kwaliteit van het drinkwater aan te tasten. Zo profiteert de gebruiker van optimaal comfort én lagere onderhoudskosten. CALEFFI GUARANTEED.

Het Innoptus Solar Team was present op de Install Tomorrow Experience Day met hun zonnewagen.

LOW LEAD

Waterzijdig inregelen: de basis en de praktijk (deel 1)

Waterzijdig inregelen is een cruciale, maar vaak vergeten stap in het optimaliseren van een cv-installatie. Zonder correcte debietverdeling krijgen sommige kringen te veel water en andere te weinig, met comfortklachten en rendementsverlies als gevolg. Toch wordt in de praktijk vaak eerst de pompstand verhoogd of de stooklijn aangepast, zonder het echte probleem aan te pakken.

Inregelen - goed

Wat is waterzijdig inregelen en waarom is het nodig?

Waterzijdig inregelen betekent dat elke kring in een cv-installatie het juiste debiet krijgt in functie van het gevraagde vermogen. In een correct ingeregelde installatie stroomt dus niet overal evenveel water, maar precies wat nodig is per afgiftetoestel.

In de praktijk gaat dit vaak mis. Zonder inregeling krijgt water de weg van de minste weerstand: korte en hydraulisch gunstige takken krijgen te veel debiet, terwijl verder gelegen of grotere afgiftesystemen net te weinig krijgen. Het gevolg is herkenbaar: sommige ruimtes worden te warm, anderen raken niet op temperatuur.

Een correcte inregeling zorgt voor comfort, energieefficiëntie en een stabiele werking van de installatie.

Wat zijn de gevolgen van een verkeerde debietverdeling in een cv-installatie?

Wanneer een installatie niet correct is ingeregeld, wordt het debiet ongelijk verdeeld over de verschillende kringen. Te veel debiet in bepaalde kringen leidt tot:

• ruimtes die te snel opwarmen en moeilijk regelbaar worden

• hogere retourtemperaturen, wat het rendement van ketels en warmtepompen kan verlagen

• een hogere watersnelheid, met kans op stromingsgeluid in leidingen en kranen

Inregelen - slecht

Te weinig debiet in andere kringen zorgt ervoor dat:

• het beschikbare vermogen beperkt wordt

• ruimtes moeilijk of nooit op temperatuur raken, zelfs bij maximale vraag

Het probleem zit dus niet in het totale debiet van de installatie, maar in de verdeling ervan. Zonder correct hydraulisch evenwicht ontstaan er tegelijk comfortproblemen en rendementsverliezen.

Waarom lossen het verhogen van de pomp of de stooklijn dit probleem niet op?

Bij comfortklachten wordt vaak ingegrepen zonder de oorzaak aan te pakken. Twee typische reacties zijn het verhogen van de pompstand en het optrekken van de stooklijn.

Het verhogen van de pompsnelheid zorgt ervoor dat het totale debiet stijgt, maar de verdeling blijft ongelijk.

In de praktijk betekent dit:

• kringen met te veel debiet krijgen nog meer debiet

• het energieverbruik van de pomp stijgt

• de kans op stromingsgeluid en slijtage neemt toe

Een andere veel voorkomende ingreep is het verhogen van de stooklijn. Hierdoor stijgt de aanvoertemperatuur zodat ook de “slechte” kringen voldoende warmte krijgen. Dit lijkt te werken, maar heeft belangrijke nadelen:

• de installatie werkt op een hogere temperatuur dan nodig waardoor het systeemrendement daalt, vooral bij warmtepompen

• ruimtes met te veel debiet warmen nog sneller op, waardoor het potentieel discomfort door een onstabiele regeling vergroot

Beide ingrepen bestrijden de symptomen, maar niet de oorzaak. Zonder correcte inregeling blijft het systeem inefficiënt en moeilijk regelbaar.

Hoe begin je praktisch met inregelen op de werf?

Een correcte inregeling start altijd met een goede voorbereiding:

• de installatie volledig ontluchten

• alle regelkranen volledig openen

• controleren of de pomp correct ingesteld is

Daarna wordt het inregelen opgebouwd vanuit de meest benadeelde kring. Dit is de kring met het grootste drukverlies, meestal de verste of hydraulisch zwaarste tak in de installatie. Deze kring wordt als re-

ferentie genomen: ze blijft volledig open en het debiet wordt ingesteld via de pomp, zodat het minimale vereiste debiet gegarandeerd is.

Vervolgens worden de andere kringen stapsgewijs ingeregeld ten opzichte van deze referentie. Kringen die te veel debiet krijgen, worden beperkt via (in)regelkranen totdat elke kring het juiste debiet ontvangt.

Een volledig stappenplan gaat echter verder dan deze basisprincipes. In de praktijk bestaan er verschillende methodes, zoals debietmeting of de temperatuurmethode, elk met hun eigen aanpak en nauwkeurigheid. Organisaties zoals Buildwise stellen hiervoor praktische richtlijnen en tools ter beschikking die installateurs helpen om systematisch en correct te werk te gaan.

Jonas Cleiren, EMIB Universiteit Antwerpen

BY ecowater

De complete 2 in 1

oplossing voor water van topkwaliteit la solution 2 en 1 complète pour une eau

D ’ excellente qualité

Alles wat je moet weten over ons gamma

Onze nieuwste Integratech-catalogus zit boordevol inspiratie, technische info en de laatste innovaties voor installateurs en lichtplanners. Van slimme oplossingen tot praktische toepassingen: alles wat je nodig hebt overzichtelijk gebundeld in één onmisbare gids.

Scan de QR-code en ontvang jouw gratis catalogus! www.integratech.be

RenoVeerkracht centraal op het 17de Energiecongres

Hoe maken we fossielvrij bouwen en renoveren écht haalbaar? Op 12 maart kregen we tijdens het 17de Energiecongres heldere antwoorden, concrete tools en inspirerende praktijkcases. Onder de noemer RenoVeerkracht brachten Techlink, Flux50 en Embuild Vlaanderen beleidsmakers, bouw- en installatieprofessionals en technologieleveranciers samen rond één duidelijke ambitie: de omslag versnellen.

Weerbaarheid door energierenovaties en fossielvrije toepassingen

Nu het conflict met Iran aanhoudt en de zee-engte ‘de straat van Hormuz’ wordt bedreigd, stijgt opnieuw de kans op een langdurige energiecrisis. De gas- en mazoutprijzen nemen intussen aanzienlijk toe: de gasprijs is na een jaar van geleidelijke daling afgelopen week ongeveer verdubbeld in prijs en stookolie is bijna 40% duurder. Weerbaarheid betekent vooral bouwen, isoleren en installeren van fossielvrij warmen en koelen. Denk daarbij aan warmtepompen, zonnepanelen en batterijen. We blijven kwetsbaar voor grillige energieprijzen door internationale conflicten en van onvoorspelbare buitenlandse regimes zolang we afhankelijk zijn van hun fossiele brandstoffen.

• 90% van ons gebouwenbestand moet aangepakt worden

• 325 renovaties/dag nodig om doelstelling 2050 te halen. We zitten aan 81/dag. 4 keer meer nodig!

• Prijs elektriciteit moet naar beneden. Wel bekend.

• Transparantie in de échte prijs (= aankoopprijs en renovatiebudget) is cruciaal!

Op weg naar een fossielvrij

Vlaams gebouwenpark

Een aantal interessante inzichten van Samir Louenchi (Vlaams Energie- en Klimaatagentschap):

• De Vlaming bouwt (nieuwbouw) beter dan wat EPB vroeg (E30).

• Ingrijpende energetische renovaties zijn gemiddeld E29 waar de eis E60 is > als men de stap zet, springt men voldoende ver!

• Er zijn 1,2 miljoen geldige residentiële EPC’s -> 10% behaalt label A.

• Maar tegen 2030 komt er een nieuw label A; voor 100% fossielvrije gebouwen. Cfr EPBD-richtlijn.

• Na de zomer mogen we het gebouwrenovatieplan 2025 verwachten.

Op de Techlink stand verzamelden Dirk Baetens, Ellen Van Mello, Dirk Peytier, Vincent Vancaeyzeele en Dirk De Wolf. Het nieuwe TECHLINK Magazine was uiteraard de blikvanger.

• Momentum zal gebruikt worden om berekeningsmethodieken EPC te herbekijken en EPC en EPB te integreren + vereenvoudigen.

Netten voor de toekomst

Elektrificatie versnelt sterk:

• Fluvius investeert 1,7 miljard in 2024 en plant 11 miljard tegen 2032 om ons net klaar te maken voor verdere elektrificatie en congestie.

• Verwachte groei tot 2030: elektriciteitsvraag +30%, batterijen +40%, aanbod zonne- en windenergie +30%.

Deze groei maakt duidelijk dat netcapaciteit en flexibiliteit steeds belangrijker worden. Investeringen in net-

De hoofdboodschap van Caroline Deiteren (Embuild Vlaanderen) was dan ook “Vlaamse overheid, maak renoveren gemakkelijker: Label omhoog, energiefactuur omlaag!”

Peter De Pauw (Fluvius) bracht een boeiende keynote over congestie en de toekomst van onze energienetten.

Samir Louenchi, Administrateurgeneraal VEKA, sprak voor een volle zaal.

ten blijven noodzakelijk (o.a. via de no-regret plannen van Elia en Fluvius), maar flexibiliteit zal steeds vaker een sleutelrol spelen om nieuwe aansluitingen mogelijk te maken.

Systeemintegratie wordt cruciaal Onderzoek van KU Leuven/EnergyVille benadrukt dat de energietransitie steeds meer een systeemuitdaging wordt. In geïntegreerde energiesystemen kunnen batterijopslag en slimme sturing een belangrijke rol spelen in het verlagen van CO2-emissies.

Een bouwsector zonder diesel Tijdens sessie 3: “uitdagingen en oplossingen voor een bouwsector zonder diesel” kwamen ook enkele interessante inzichten naar voren:

• Elektrificatie wordt vooral gedreven door duur-

"Tijd voor daadkracht in onzekere tijden.” Met die duidelijke boodschap sloot Lieve Helsen haar keynote af.

zaamheidsdoelstellingen, economische factoren en aanbestedingscriteria.

• In de transitie naar EV-persoonswagens lopen we voor op de EU, maar bij bestelwagens en vrachtverkeer hinken we achterop. Snellaadinfrastructuur groeit snel in België (+57% Vlaanderen, +75% Brussel, +93% Wallonië).

• Hybride oplossingen met generator én batterij kunnen het brandstofverbruik op werven aanzienlijk reduceren.

Eén duidelijke conclusie: de komende jaren zullen elektrificatie, flexibiliteit en systeemintegratie bepalend zijn voor hoe ons energiesysteem evolueert.

Dirk De Wolf

Word exposant op Digital Construction Day

Dinsdag 13 oktober 2026

Brussels Gate

Bereik in één dag meer dan 1.300 professionals actief op zoek naar digitale oplossingen in de bouwsector

● Versterk uw zichtbaarheid naast 50+ innovatieve spelers én profiteer van een bewezen succesformule (75% keert terug)

● Leg waardevolle contacten met beslissingsnemers, partners en potentiële klanten in een sterke B2B-omgeving

● Geniet van maximale netwerkkansen in een inspirerende setting met seminaries, demo’s en informele ontmoetingsmoment

Digital Construction Day = dé plek om uw digitale oplossingen in de kijker te zetten. www.digitalconstructionday.be

RESERVEER JE STAND BIJ STEVE

Steve Caufriez Account manager

44ste editie van Mostra Convegno Expocomfort

De toonaangevende tweejaarlijkse internationale beurs voor HVAC-San, vond plaats van 24-27 maart 2026 op de beursterreinen van Milaan. Het evenement bevestigde opnieuw zijn status als hét centrale ontmoetingspunt voor de toekomst en innovatie in HVAC, energieefficiëntie, hernieuwbare energie en watersystemen. Dit konden de voorzitters van de Technisch Comités Sanitair HVAC van Buildwise, die de beurs twee dagen bezochten, ons enkel maar bevestigen.

Het centrale thema van de beurs was “Energy is evolving” – een duidelijke verwijzing naar de ingrijpende transformatie van de energie- en installatiesector. Voor de HVAC-San sector betekent dit concreet een beweging richting:

• geïntegreerde systemen (verwarming, koeling, ventilatie en sanitair)

• slimme en connected toepassingen

• oplossingen die zowel duurzaam als economisch rendabel zijn

Met “Energy is evolving” positioneert de beurs zich als een platform waar innovatie, duurzaamheid en toekomstgerichte technologieën samenkomen, en waar professionals inzichten opdoen om zich aan te passen aan een snel veranderend energielandschap.

Trends

Bart Bleys (Buildwise) die de beurs bezocht samen met Peter Deweer en Dirk Peytier merkte enkele trends op. Op Mostra Convegno Expocomfort 2026 werden nieuwe ontwikkelingen getoond: systemen worden steeds meer geïntegreerd, waarbij controllers, sensoren en software samenwerken binnen schaalbare en open architecturen

Peter Deweer en Dirk Peytier zagen allerlei nieuwigheden en highlights op de beurs.

zoals BACnet en Modbus. Daarnaast evolueren BACS-systemen van monitoring naar slimme interpretatie van data, met betere alarmfiltering om de werkdruk voor de installateur te verminderen. Open standaarden (zoals Project Haystack) zorgen voor betere interoperabiliteit en uniform gebruik van data voor analyse en sturing. Draadloze oplossingen bieden flexibiliteit en snelle installatie, maar let wel op betrouwbaarheid en cybersecurity, vooral bij nieuwe communicatieprotocollen.

Ook op het vlak van sanitaire installaties waren er een aantal innovaties: UV-C behandeling in waterverdeelinstallaties, innovatieve afvalafvoerwaterinstallaties, waarbij de noodzaak van secundaire verluchting wegvalt, nieuwe types leidingssystemen (bv. geribde innox leidingen met mofverbindingen, maar zonder specifieke koppelstukken), enz.

Integrated Value Chain

Caleffi

Mauro Manfredi, General Manager bij Caleffi Benelux, bij één van de productinnovaties, de CALEFFI XL: de eXtra Large roestvrijstalen filter, ontworpen voor toepassingen met hoge debieten.

FEST op de Mostra

Caleffi, expert in regelende installatietechnologie voor drinkwatersystemen, warmtepompen en verwarming, toonde diverse nieuwigheden, waaronder de compacte XP MINI polyfosfaatdoseerder, het XL roestvrijstalen filter voor hoge debieten en de geconnecteerde LEGIOMIX®evo mengkraan, die veiligheid en bescherming tegen legionella garandeert. Deze laatste viel in de prijzen net zoals FILTERSTOP en eCAL®. Daarnaast bleef er veel aandacht voor bewezen producten, zoals magnetische vuilafscheiders, buffervaten, antikalksystemen en slimme oplossingen voor thermoregulatie en monitoring via de cloud. Een opvallende blikvanger was de vernieuwde CUBOROSSO, waar bezoekers via een interactieve opstelling een uniek inzicht kregen in het volledige productieproces. Tot slot trok ook de externe expositie rond FILTERSTOP de aandacht, met een interactieve challenge die technische kennis en vaardigheden van professionals op de proef stelde.

Op de Mostra van dit jaar hielden de leden van FEST (de Europese vereniging van groothandels in sanitair en verwarming, waaronder het Belgische Fesah) hun jaarlijkse algemene vergadering.

Tijdens deze bijeenkomst kondigde FEST een wissel in het leiderschap aan, met een vernieuwde Raad van Bestuur. David Juan Navarrete neemt de rol van voorzitter op en volgt Dobrochna Pelsma-Kasperek op, die voortaan als Past President betrokken blijft. Uwe Niederpruem werd benoemd tot Vice-President. Daarnaast werd Johan Stevens (Sanitop) uitgebreid bedankt voor zijn jarenlange inzet voor de organisatie, als Vice-President, President en Past President. Zijn bijdrage was van grote waarde en laat een blijvende indruk na. Dit kan Sven Machielsen, ondervoorzitter van Techlink en CEO Van Oirschot, enkel maar bevestigen: ‘Johan is voor velen in onze sector een vaste waarde en een echte bruggenbouwer. Met zijn Belgische roots en internationale ondernemerservaring heeft hij niet alleen een sterk bedrijf uitgebouwd, maar ook actief bijgedragen aan de ontwikkeling en professionalisering van de HVAC- en sanitairsector in Europa.’

Siemens

HVAC-systemen moeten betrouwbaar werken, gemakkelijk te onderhouden zijn en problemen vroegtijdig opsporen, zodat dure onderhoudsbeurten worden voorkomen. Op de Mostra van dit jaar presenteerde Siemens Climatix: een op OEM gericht HVAC-regelecosysteem met schaalbare controllers, bewezen toepas-

singen, open connectiviteit en servicemogelijkheden in de cloud, ontworpen voor efficiëntie en betrouwbaarheid.

Dirk De Wolf

Pure elegantie modern design

Ontdek onze nieuwe afdekplaten!

Ontdek onze nieuwe afdekplaten:

GLANZEND WIT | MAT WIT | ZWART | KOPER | CHAMPAGNE | MAT GOUD

Praktijkgerichteinnovatie in Energietechnologie bij Odisee

Aan de opleiding Energietechnologie van Odisee werken studenten binnen hun project aan realistische installaties en automatisatie-opstellingen die sterk aansluiten bij de dagelijkse praktijk van de elektricien. In de leerlijn Energie, Slimme Gebouwen en Industriële Automatisering staan veiligheid, normering, integratie en toekomstbestendigheid centraal.

Binnen de energieleerlijn hebben studenten een project doorlopen waarbij de focus lag op de ontwikkeling van een mobiel en autonoom geluidssysteem. Het traject startte in het tweede jaar met de ontwerpfase. Hierbij werd een systeem geconfigureerd dat primair functioneert op batterijvoeding, ondersteund door hernieuwbare energiebronnen. Het hoofdontwerp voorziet in voeding via zonnepanelen, maar er is technisch ook rekening gehouden met een modulaire uitbreiding; in een latere fase kan een kleine windmolen op het systeem worden aangesloten om de energieopwekking te diversifiëren. De efficiëntie van het systeem is zodanig berekend dat de installatie op dagen met voldoende instraling volledig autonoom kan opereren, waarbij de zonne-energie direct

het verbruik dekt zonder de accu’s aan te spreken. Indien er geen externe energiebronnen beschikbaar zijn, garandeert de accucapaciteit een continue werking van acht uur. Voor situaties waarin langduriger gebruik vereist is of de weersomstandigheden ontoereikend zijn, is een back-up via een standaard netaansluiting geïntegreerd. In het derde jaar is het theoretische ontwerp omgezet in een fysieke constructie. De opstelling bevat de centrale batterijopslag, een versterker en een luidsprekerconfiguratie bestaande uit één subwoofer en vier kleinere luidsprekers. Het systeem dient als functionele aanvulling op het energiedorp. Dit initiatief omvat diverse technische opstellingen die door studenten van de opleiding zijn vervaardigd. Het energiedorp wordt ingezet tijdens educatieve evenementen, opendeurdagen en wetenschapsfestivals om de werking van off-grid systemen in de praktijk te demonstreren.

Slim laden in slimme gebouwen

In het Domoticahuis op de Technologiecampus Gent realiseerden studenten Energietechnologie het project Smart Charge Integration: een volledig functionele laadopstelling voor EV’s, volledig ingebed in een slim energiebeheersysteem. De installatie werd van de grond af opgebouwd en omvat een AREI-conforme Smappee EV Wall-laadpaal, gekoppeld aan een Smappee Infinity-energiemeetsysteem, een Fronius PV-omvormer met thuisbatterij en een volledig heropgebouwde Home Assistant-omgeving. Door deze koppeling wordt het laadproces dynamisch afgestemd op zonneproductie, batterijstatus en huidig verbruik, terwijl alle energiestromen in realtime gevisualiseerd worden op een centraal dashboard. Een belangrijk onderdeel van het project is de

Docenten Ben Schockaert, Joachim Goeminne en Peter Van Mele op de infodag van Odisee – Technologiecampus Gent op 14 maart 2026.

ontwikkeling van een didactische en veilige testomgeving. Omdat niet altijd een EV beschikbaar is, ontwierpen de studenten een eigen testbox die het laadprotocol volgens IEC 61851 nauwkeurig simuleert. Via weerstandsnetwerken, een schakelaar voor laadstatussen en een CP/PP-uitlezing met galvanische scheiding kunnen verschillende laadsituaties reproduceerbaar worden nagebootst. Een geïntegreerde Arduino-module toont bovendien de kabeldetectie, toegestane stroom en laadstatus op een LCD-scherm, wat de opstelling extra inzichtelijk maakt voor gebruik in labo’s. Deze realisatie speelt in op actuele uitdagingen voor installateurs: slim laden, energiemanagement, integratie van heterogene systemen en het veilig testen van laadinstallaties. De opstelling vormt tegelijk een waardevol opleidingsplatform voor studenten die vertrouwd moeten raken met moderne laadinfrastructuur, API-koppelingen, datacommunicatie en praktische AREI-conforme installatie.

Industriële automatisering met digital twins

Ook binnen industriële automatisering werken studenten met technologieën die steeds vaker in het werkveld worden toegepast. Via een hardware-in-the-loop-opstelling wordt een digitale fabriek in Factory I/O ge-

koppeld aan echte industriële componenten, waaronder een Siemens S7-1516 PLC, een MTP1500 Unified HMI, twee Siemens S200 servomotoren, een Pilz PNOZ Multi veiligheidsrelais, contactoren en een fysieke noodstop. Zo ontstaat een realistische digital twin van een sorteerlijn waarmee besturingen, sequenties en foutscenario’s getest en gevalideerd kunnen worden zonder risico op schade of productieverlies. Er wordt bewust gekozen voor een hybride aanpak: het virtuele proces wordt gecombineerd met fysieke kerncomponenten. Studenten leren via deze opstelling onder meer fysiek bekabelen via PROFINET, servomotoren en veiligheidscomponenten configureren en foutmeldingen interpreteren op reële toestellen – vaardigheden die in het werkveld onmiddellijk verwacht worden. Tegelijk biedt de combinatie van fysieke hardware en een gesimuleerd proces een concreet referentiekader voor studenten die zich anders moeilijk kunnen voorstellen hoe een industriële installatie er in de praktijk uitziet.

Joachim Goeminne, Ben Schockaert en Peter Van Mele

Hou het hoofd koel met Jaga

Garde la tête froide avec Jaga

STRADA

HYBRID MM

Middenaansluiting voor verwarmen en niet-condenserend koelen

Raccordement central pour le chauffage et le rafraîchissement

BRIZA CORELINE

PLUG & PLAY

Verwarmen en koelen in combinatie met een warmtepomp

Voorgemonteerde voeding & voorgemonteerde aansluitset

Chauffage et refroidissement en combinaison avec une pompe à chaleur

Alimentation & kit de raccordement pré-montés

WWW. JAGA .COM Verbindingslaan 16 B-3590 Diepenbeek +32 11 29 41 12 - info@jaga.be

VERTILINA

HYBRID

Natural warmth. Vertical cool.

Chaleur naturelle. Fraîcheur verticale

Het project Energie(k) Onderwijs is gefinancierd binnen het Interreg Vlaanderen-Nederland VI programma, het grensoverstijgend samenwerkingsprogramma met financiële steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

Dit was BouwForum 2026

Techlink maakt deel uit van Embuild en was dan ook op 13 februari aanwezig op BouwForum, het informatie- en netwerkevent voor bouw- en installatieprofessionals in Paleis 10 van Brussels Expo. Het 80-jarige bestaan van Embuild vormde de basis, maar de blik was vooral gericht op de toekomst. Artificiële Intelligentie, bio-circulaire isolatie, cyberveiligheid: het programma ademde innovatie.

Onze dag begon met twee inspirerende workshops:

• Digitaliseren met AI

De bouw- en installatiesector moet steeds meer realiseren met minder mensen. AI kan daar een sterke bondgenoot in zijn. Evelyn Meysman (Buildwise) en Thijs Eeckhaut (Embuild) lichtten twee AI-tools toe die in 2026 gegarandeerd aan belang zullen winnen:

✓ Tooli: AI-assistent voor én door de bouwsector, vanaf mei beschikbaar met zes agents

✓ EMMA: AI-chatbot in het Embuild-ledenportaal én binnenkort de zesde agent in Tooli

• Van digitalisering tot cyberrisico’s

Tijdens de workshop rond cyberveiligheid deelde ethische hacker Mathias Vissers concrete inzichten en tips

om bouw- en installatiebedrijven beter te wapenen tegen cyberaanvallen – en hoe een cyberverzekering hierbij kan helpen.

Thijs Eeckhaut (Embuild) stelde EMMA voor. De AI-chatbot in het Embuild-ledenportaal

Medewerkers van Techlink gaan in gesprek en versterken de banden met aanwezige leden.

Heel België renoveren tegen 2050?

Het kan… maar hoe?

De boodschap was duidelijk: het tempo van woningbouw en renovatie moet dringend omhoog. Vandaag voldoet maar liefst 92% van de huidige woningen niet aan de energienormen van 2050. Dat betekent dat zo’n 5,2 miljoen woningen een grondige renovatie nodig hebben. Karl Neyrinck, voorzitter van Techlink én Embuild: ‘We hebben nu vooral nood aan een standvastig beleid. Stabiele regels, vlotte vergunningstrajecten, fiscale stimulansen en blijvende investeringen in woningen, gebouwen en infrastructuur zijn noodzakelijk. Alleen zo kunnen we onze sector en ons land weer toekomstgericht opbouwen. Hopelijk wordt 2026 het jaar van de kentering.’

Embuilding the Future

Een panel van aannemers, bestaande uit: Tom Willemen (Willemen Groep) en Christophe Cardinael (DHERTE S.A.), heeft ook Embuild zelf onder de loep genomen. “Embuilding the Future”, of hoe uw beroepsfederatie ook morgen meer dan ooit relevant is.

Rebuild Belgium

Met Rebuild Belgium zoomden ze in op dé bouwopgave richting 2050. En welke kansen én uitdagingen er zijn voor bouw- en installatiebedrijven. Een panelgesprek met Vicky Dethier (Dethier), Virginie Dufrasne (LIXON), Gérard Sevrin (Macors SRL) en Wiet Vande Velde (EnergyKing). Ons lidbedrijf EnergyKing nam plaats in het panel. Na afloop spraken we met hun CEO Wiet, die nog benadrukte: ‘We spreken voortdurend over tekorten – aan technische mensen, aan efficiëntie, aan slagkracht. Maar het

Neyrinck (Voorzitter van Techlink én Embuild), MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, Christine Lhoste (Directeur-generaal van de studiedienst van Embuild) en Niko Demeester (CEO van

probleem is niet enkel dat er te weinig mensen zijn. Het probleem is ook dat we ze niet goed organiseren. AI zal veel repetitieve kantoorjobs hertekenen. Dat is een geweldige kans om mensen te laten doorgroeien naar technische beroepen waar vandaag echte noden zijn. En tegelijk moeten we durven vereenvoudigen in onze regelgeving. Ik ben een fiere Belg: minder denken in drie regio’s, meer in één duidelijk en uniform kader. Minder versnippering, meer vooruitgang.’

Keynote speaker

Hoogtepunt van de dag was de keynote van MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez. Even leek de Brusselse regeringsvorming roet in het eten te gooien, maar Bouchez grapte: “We hebben dat gauw even geregeld, want ik moest een toespraak houden voor Embuild.”

Netwerken

Tijdens BouwForum, met zo’n 650 bezoekers, gingen we in dialoog met collega-professionals en wisselden we inzichten uit om installatiebedrijven te versterken in hun digitale transformatie en innovatie. Het event verenigt alle spelers uit de bouw- en installatiesector en staat garant voor boeiende gesprekken, inspiratie en sterke netwerkkansen.

Wiet Vande Velde (EnergyKing) liet zich in het debat opmerken.

Karl

Embuild).

Dirk De Wolf

Je werkt professioneel. Dus bestel je ook zo.

Met een gratis Zelektro PRO-account bestel je sneller, slimmer en voordeliger voor elk project.

Maak gratis je PRO-account aan

Waarom kiezen professionals voor een Zelektro PRO-account?

Snel en eenvoudig besteld Log in, bestel vlot en houd je focus op de werf en je planning

Vandaag besteld = dezelfde werkdag verzonden

Bestel vóór 21u op weekdagen en alle voorradige producten worden nog dezelfde dag verzonden.

Duidelijke service

Van productkeuze tot opvolging na aankoop: je kan rekenen op onze ondersteuning bij elke stap.

Ruim assortiment A-merken én technische expertise

Onze Z-experts denken met je mee en bieden praktisch advies over producten en toepassingen.

Van piekbeheer tot lokale autonomie: slimme opslag als antwoord op netdruk

De energiemarkt verandert razendsnel. Door de snelle groei van zonne- en windenergie ontstaan steeds vaker momenten van overproductie én tekorten, wat het elektriciteitsnet onder druk zet. In die context winnen slimme opslag en intelligent energiebeheer snel aan belang. Twee spelers die daarop inspelen zijn Talemate en For-E. In dit interview leggen de partners uit hoe hun samenwerking werkt, waarom opslag en slimme sturing steeds belangrijker worden, en hoe zij de toekomst van een meer gedecentraliseerd energiesysteem zien.

Hoe verhouden Talemate en For-E zich precies tot elkaar?

Talemate en For-E werken nauw samen, maar hebben elk hun eigen specialisatie. For-E ontwikkelt batterijsystemen en de onderliggende opslagtechnologie, terwijl Talemate intelligente software levert die die systemen slim aanstuurt.

Je kan het zien als een tandem For-E voorziet de hardware, batterijen en omvormers voor zowel particulieren als bedrijven, die pieken kan opvangen en snel kan leveren en Talemate zorgt ervoor dat die hardware op het juiste moment de juiste beslissingen neemt. Zo vormen we samen één geïntegreerde energieoplossing.

Wat is er vandaag aan de hand in de energiemarkt dat zulke oplossingen nodig maakt?

De enorme toename van zonne- en windenergie veroorzaakt steeds meer momenten van overproductie én tekorten. In combinatie met de steeds verdere elektrificatie van het energiegebruik zet dit de netten onder druk, met congestie en afschakelingen tot gevolg. Precies daarom zijn slimme opslagoplossingen zoals de batterijsystemen van For-E gecombineerd met intelligente sturing zoals die van Talemate zo cruciaal geworden.

Hoe past die samenwerking in het bredere ecosysteem van spelers in de markt?

We zien vier rollen: batterijleverancier, softwareleverancier, installateur en verkoopkanaal. In onze samenwerking verdelen we die eerste twee rollen onderling waardoor we ons elk kunnen focussen op kwaliteit. Om ons gezamenlijk product in de markt te zetten werken we bovendien via opgeleide installateurs en gespecialiseerde winkels die de complexiteit van onze oplossingen correct kunnen uitleggen, maar bovenal een realis-

Tommy Deblieck (CEO Talemate) en Lucas Conings (CEO For-E).

tische berekening kunnen maken voor de eindklanten over de voordelen van onze systemen.

For-E gebruikt geen klassieke lithiumbatterij maar een condensator op basis van grafeen. Waarom die keuze? Die technologie werkt elektrostatisch in plaats van chemisch, waardoor ze extreem veel cycli aankan, zeer snel kan laden en ontladen, temperatuur onafhankelijk werkt en volledig veilig is. Dat maakt ze ideaal voor toepassingen met hoge piekstromen. De lagere energiedensiteit maakt langdurige opslag minder logisch, maar voor piekbeheer is het een bijzonder krachtige oplossing.

En waar komt Talemate dan precies in beeld?

De software van Talemate analyseert dynamische energieprijzen, weersvoorspellingen, verbruiksprofielen en gewoontes van de gebruiker. Op basis daarvan beslist ze automatisch wanneer het For-E systeem moet laden, ontladen of pieken moet afvlakken. De hardware is krachtig, maar het is de software die de intelligentie toevoegt. Het is die combinatie die echt het verschil maakt.

In welke toepassingen zie je die samenwerking concreet werken?

In de industrie gebruiken bedrijven onze systemen voor piekbeheer, processtabilisering of als investering door te handelen op de energiemarkt via de software. Bij gezinnen en kleine ondernemingen gaat het dan weer over optimalisatie van eigen verbruik in combinatie met het automatisch handelen op de energiemarkt via dynamische tarieven en slimme toestellensturing. Telkens is het een samenspel: For-E levert de krachtige apparaten, Talemate bepaalt hoe die optimaal worden ingezet.

Jullie verwezen eerder ook naar problemen bij netbeheerders. Hoe kijken jullie daarnaar?

Capaciteitstekorten, administratieve wachtrijen en aansluitproblemen zijn structurele uitdagingen. De toekomst van ons energienet ligt in decentralisatie: gebruikers die zelf energie kunnen opwekken, opslaan en sturen. Maar dit is enkel mogelijk via de nodige aansluitingen, na studies en met toelatingen. En daar stropt het systeem vandaag. Met For-E’s hardware en Talemate’s software kunnen we de lokale autonomie ondersteunen en aansturen, maar de administratieve flessenhals dreigt dit hele proces fors te vertragen.

Wat onderscheidt jullie aanpak verder in de markt?

Transparantie en doorgedreven intelligentie. Energie-

Een industrieel energieopslagsysteem aangestuurd door het Talemate Energy Platform, geïnstalleerd als investering door het handelen op de energiemarkt.

marktcommunicatie is vaak misleidend, zeker rond terugverdientijden van thuisbatterijen. Wij kiezen voor realisme, correcte data en sterke dienst na verkoop. Onze achtergrond in zorgrobots heeft ons geleerd hoe belangrijk goede begeleiding is. Die ervaring nemen we mee naar onze energieoplossingen. We berekenen voor elke klant de ROI, op basis van de eigen gegevens, geven een correcte inschatting met toepassing van onze sturing, waarna de klant zelf kan beslissen.

Hoe zien jullie de toekomst voor Talemate en For-E?

De markt evolueert richting hybride, lokale energiesystemen. Software wordt daarin het hart, hardware de spier. For-E zal zich blijven focussen op krachtige, veilige opslagtechnologie. Talemate blijft het eigen intelligente systeem verder uitbouwen en versterken. Samen willen we onze klanten in staat stellen hun energie slimmer te beheren, hun systemen snel en efficiënt terug te verdienen via de energiemarkt én tegelijk het net te ontlasten.

Geert

Verhoeven en Paul Jacobs, VOLTA

Geen gepuzzel. Gewoon Vasco.

Eén partner. Alle klimaatoplossingen.

Nieuw in ons assortiment: warmtepompen

Eén partner voor jouw volledige binnenklimaat; nu ook met warmtepompen Van ventilatie tot verwarming, alles onder één dak. Dankzij de integratie van warmtepompen bieden we vandaag een totaaloplossing via één vertrouwde partner. Zo blijft alles eenvoudig en overzichtelijk.

Hydrobox Eco

X-change® Dynamic Eco

X-Buffer® Combi Pure

Van onderhoud naar energieprestatie: de stille transformatie van technische dienstverleners

De energietransitie wordt vaak geassocieerd met hernieuwbare energie, elektrificatie of grootschalige renovaties. Minder zichtbaar, maar minstens even belangrijk, is de rol van bedrijven die dagelijks instaan voor het beheer en onderhoud van technische installaties in gebouwen. Deze bedrijven maken vandaag een fundamentele evolutie door: van klassieke onderhoudspartners naar strategische spelers in energiebeheer en CO2-reductie.

Waar hun opdracht vroeger voornamelijk bestond uit het operationeel houden van installaties zoals verwarming, ventilatie, koeling en elektrische systemen, verschuift hun rol steeds meer richting energieprestatie en duurzaam gebouwbeheer. Technisch onderhoud is daarmee niet langer enkel een kwestie van betrouwbaarheid, maar ook van efficiëntie, duurzaamheid en klimaatimpact.

Van technische installaties naar energieprestatie

Gebouwen zijn verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van het energieverbruik en de CO2-uitstoot in Europa. Verwarming, ventilatie en airconditioning spelen daarin een centrale rol. Door efficiënter beheer en modernisering van deze systemen kan een aanzienlijk deel van het energieverbruik worden gereduceerd. Dat inzicht heeft de sector de voorbije jaren sterk veranderd. Grote technische dienstverleners positioneren zich steeds vaker als ESCO’s (Energy Service Companies) of als aanbieders van “Heating as a Service” en “Cooling as a Service”. In plaats van enkel installaties te onderhouden, nemen ze een deel van de verantwoordelijkheid voor de energieprestatie van gebouwen op zich. Dit betekent dat hun dienstverlening evolueert van reactief onderhoud naar een geïntegreerde aanpak waarin ontwerp, optimalisatie, monitoring en energiebeheer samenkomen.

Van onderhoudscontract naar prestatiecontract

Een belangrijk instrument in deze evolutie zijn energieprestatiecontracten (EPC’s). In dergelijke contracten

wordt niet enkel afgesproken dat installaties correct functioneren, maar ook dat bepaalde energiebesparingen worden gerealiseerd. In de praktijk betekent dit dat de technische partner:

• installaties analyseert en optimaliseert

• energieverbruik permanent monitort

• digitale systemen inzet om prestaties te verbeteren

• en vaak ook investeert in efficiëntere technologie

De vergoeding van de dienstverlener kan daarbij gedeeltelijk afhankelijk zijn van de gerealiseerde energiebesparing. Dat model creëert een sterke stimulans om voortdurend te zoeken naar optimalisaties. Het resultaat is een verschuiving van “onderhouden wat er staat” naar “installaties slimmer laten werken”.

Digitalisering als motor

Digitalisering speelt in deze evolutie een sleutelrol. Moderne gebouwen genereren steeds meer data via sensoren, gebouwbeheersystemen en slimme meters. Dankzij deze informatie kunnen technische partners het energiegebruik in real time analyseren en optimaliseren. Voorbeelden hiervan zijn:

• predictive maintenance via data-analyse

• automatische optimalisatie van HVAC-systemen

• integratie van hernieuwbare energie in gebouwsystemen

• digitale monitoring van energieprestaties

Door deze technologieën wordt onderhoud proactief in plaats van reactief. Problemen worden opgespoord voordat ze zich voordoen, en installaties worden continu bijgestuurd om energieverlies te vermijden.

Nieuwe businessmodellen

De opkomst van “as-a-service”-modellen verandert ook de financiële structuur van technische installaties. In plaats van dat een gebouwbeheerder zelf investeert in nieuwe installaties, kan een gespecialiseerde partner:

• de installatie ontwerpen en financieren

• instaan voor het onderhoud

• de energieprestatie garanderen

De klant betaalt dan niet voor de installatie zelf, maar voor de geleverde energieprestatie of het comfortniveau van het gebouw. Dit verlaagt de investeringsdrempel voor energie-efficiënte technologieën en versnelt de implementatie van duurzame oplossingen.

Een noodzakelijke mentaliteitswijziging bij opdrachtgevers

Deze evolutie vraagt echter niet alleen een aanpassing van de technische dienstverleners, maar ook een mentaliteitswijziging bij opdrachtgevers, zowel in de publieke als in de private sector. Te vaak wordt bij aanbestedingen of contracten nog steeds voornamelijk naar de laagste prijs gekeken. In een context van energietransitie is dat een te beperkte benadering. Het criterium zou in de eerste plaats moeten draaien rond de gerealiseerde energiebesparing, de energieprestatie van het gebouw en de totale levenscycluskost van installaties. Daarnaast is het noodzakelijk om het contractuele evenwicht te herstellen. In sommige onderhoudscontracten worden vandaag vrijwel alle risico’s en verantwoordelijkheden bij de onderhoudspartner gelegd, vaak aangevuld met zeer zware boeteclausules. Dergelijke “wurgcontracten” creëren een klimaat van wantrouwen en ontmoedigen innovatie.

Wanneer technische bedrijven verantwoordelijk worden gemaakt voor energieprestaties op lange termijn, moeten contracten gebaseerd zijn op partnerschap en gedeelde verantwoordelijkheid, niet op een klassiek opdrachtgever-uitvoerdermodel. Dat betekent realistische service level agreements, evenwichtige risicoverdeling en contracten die samenwerking stimuleren in plaats van conflict. Alleen in een dergelijk kader kunnen technische partners investeren in innovatie, digitalisering en duurzame oplossingen.

Impact op de energietransitie

De impact van deze evolutie is aanzienlijk. Door be-

staande gebouwen efficiënter te maken, kan de sector een belangrijke bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen. Concrete effecten zijn onder meer:

• lager energieverbruik door optimalisatie van installaties

• vermindering van CO2-uitstoot

• snellere integratie van hernieuwbare energie

• betere monitoring van energieprestaties

Omdat technische dienstverleners vaak duizenden gebouwen beheren, van ziekenhuizen en kantoren tot industriële sites en publieke infrastructuur, kunnen kleine optimalisaties op grote schaal een enorme impact hebben.

Een sector in transformatie

De evolutie naar energieprestatiepartners vraagt ook nieuwe competenties binnen de sector. Naast klassieke technische expertise worden vandaag steeds belangrijker:

• energieanalyse

• data-analyse en digitalisering

• contractbeheer en prestatiegaranties

• integratie van duurzame technologieën

Ook samenwerking met andere sectoren, zoals bouwbedrijven, energieproducenten en technologiebedrijven, neemt toe. De grenzen tussen deze sectoren vervagen steeds meer.

De toekomst: gebouwen als actieve energiesystemen

De rol van technische dienstverleners zal in de toekomst nog verder evolueren. Gebouwen worden steeds meer actieve energiesystemen die energie produceren, opslaan en uitwisselen met het elektriciteitsnet. Technische partners zullen daarom niet alleen instaan voor installaties binnen gebouwen, maar ook voor de integratie met:

• warmtenetten

• lokale energiegemeenschappen

• batterijsystemen

• slimme elektriciteitsnetten

Hiermee verschuift hun rol opnieuw: van onderhoudspartner naar energie-integrator.

Een stille maar cruciale speler

Hoewel deze transformatie vaak minder zichtbaar is dan grote energieprojecten, speelt de sector een cru-

INTEGRATED VALUE CHAIN

ciale rol in het realiseren van klimaatdoelstellingen. Door gebouwen slimmer te beheren en installaties efficiënter te laten werken, wordt energie bespaard zonder in te boeten op comfort of functionaliteit. De traditionele onderhoudspartner evolueert zo tot een strategische speler in de energietransitie.

Het is een stille revolutie, maar wel één die een fundamenteel verschil maakt in de manier waarop onze gebouwen energie verbruiken, en hoe we de klimaatuitdaging van de komende decennia aanpakken.

Wilfried De Greef, Account Manager Febetec

Febetec is de Belgische federatie van grote bedrijven actief in technisch onderhoud en HVAC-installaties. De organisatie vertegenwoordigt ondernemingen die instaan voor het beheer, onderhoud en de optimalisatie van technische installaties in gebouwen en infrastructuur. Febetec wil de kwaliteit, innovatie en duurzaamheid in de sector versterken en fungeert als gesprekspartner van overheden rond energie-efficiëntie, klimaatdoelstellingen en technische regelgeving. De federatie brengt de belangrijkste onderhoudsbedrijven in België samen, waaronder Equans, TEM Services, Veolia, SPIE Belgium, VMA, Luminus Solutions, Vinci Energies en TPF Utilities. Samen leveren deze bedrijven een belangrijke bijdrage aan het technisch beheer van gebouwen en aan de energietransitie door energie-efficiënte installaties en innovatieve oplossingen te implementeren.

Zes opvoerinstallaties, één principe: alles werkt. Of het nu gaat om nieuwbouw, een badkamer in de kelder of een gastentoilet, de Miniliftfamilie is geschikt voor elke situatie, eenvoudig te installeren en onderhoudsvriendelijk. En met levenslange beschikbaarheid van reserveonderdelen blijft alles ontspannen. Zoals met de twee pompen van de Minilift L WC Duo. Dubbel zo veilig, dubbel zo ontspannen! Kleine opvoerinstallaties Minilift

Ontdek nu de Minilift­familie. kessel­nederland.nl/minilift

Slim laden in de praktijk

De elektrificatie van voertuigen kent een exponentiële groei, waarbij laadinfrastructuur een cruciale bouwsteen vormt voor de energietransitie. Er worden verplichtingen opgelegd om laadinfrastructuur te implementeren, maar niet alle infrastructuur is voldoende slim en duurzaam.

Over het project COOCK SE- MoRE Het COOCK-project SE-MoRE (Smart Charging – E-Mobility meets Renewable Energy), gesubsidieerd door VLAIO, wil hierop inspelen door slimme laadoplossingen breed toegankelijk te maken en ervoor te zorgen dat Vlaamse installateurs en fabrikanten deze nieuwe groeiende markt oppikken.

Kom op 4 juni in Technopolis

In het kader van het COOCK SE-MoRE project zal Techlink op 4 juni in samenwerking met Volta, een halve dag installateurs en andere geïnteresseerden uit onze Integrated Value Chain informeren hoe zij kunnen bijdragen aan de uitrol van duurzame laadinfrastructuur. Deelname aan het event is gratis.

Programma:

• 12.00 u: Ontvangst met broodjeslunch

• 12.50 u: Intro en situering project COOCK SE-MoRE (Bjorn Delarue - Howest)

• 13.00 u: Analyse Belgische automarkt (Frank Van Gool -FEBIAC)

• 13.15 u: Belang van Slim Laden (Volta)

• 13.35 u: Hoe maak ik een laadpaal slim? (Dominique Ectors - Vito & Tim Goossens - Volta)

• 13.50 u: Van slim laden naar energie-scheduling: hoe AI laadparken, vloten en batterijen orkestreert (Wout Lagae - pleevi ai)

• 14.20 u: Pauze

• 14.40 u: Enquête: Slim laden en laadinfrastructuur (Techlink)

• 15.00 u: Fiscaliteit EV's (Jan Lein - Claeys & Engels)

• 15.20 u: Case V2G: Laadplein Bonheiden (Tim Briers, Zaakvoerder Watt’s Next & Thomas Pluymers, Duurzaamheidsambtenaar, Gemeentebestuur Bonheiden)

• 15.50 u: Brandveiligheid van EV's (Carlo Mol, EnergyVille/Vito)

• 16.05 u: Paneldebat

• 16.30 u: Receptie en netwerkmoment

Sofie Lapière

Slimme energie vraagt sterke partnerships

Ons Member Affairs team wil graag de leden onderling dichterbij elkaar brengen en zo ook de betrokkenheid verhogen. Het eerste aanspreekpunt daarbij is onze Account Manager

Dirk Baetens voor Vlaanderen en Brussel. Samen met hem bracht onze redacteur Dirk De Wolf een bezoek aan het lidbedrijf Go Watts om door middel van een ledeninterview een beter inzicht te krijgen in de behoeften van onze leden, wat ons helpt om onze diensten te optimaliseren en te verbeteren.

Vijf jaar na de oprichting heeft Go Watts, sinds 4 februari 2026, een duidelijke shift ingezet. Onder de noemer “Energy that drives you” kiest Go Watts resoluut voor een bredere rol. Daarmee evolueert het energiebedrijf uit Kortenberg van specialist in laadinfrastructuur naar een echte totaalpartner in energie.

Met een team van meer dan tien medewerkers groeit Go Watts verder als scale-up binnen de Vlaamse energietransitie. De lancering van de nieuwe website markeert het begin van een volgende groeifase, waarbij het bedrijf zich nadrukkelijker positioneert als integrator van slimme energie-oplossingen.

Kan u kort omschrijven wat jullie precies doen?

Waar we aanvankelijk vooral laadinfrastructuur installeerden, ontwerpen we vandaag volledige energie-ecosystemen. Daarbij worden verschillende energie-assets geïntegreerd en aangestuurd:

• Laadinfrastructuur

• Warmtepompen met thermische buffers

• Batterijopslagsystemen (BESS)

• Andere regelbare processen zoals koelinstallaties of productielijnen

Centraal in die aanpak staat het energiemanagementsysteem (EMS). Dat systeem verzamelt data zoals dynamische energietarieven, weervoorspellingen, be-

Het lidmaatschap biedt u toegang tot actuele sectorinformatie en transversale werkgroepen.

Dirk Baetens

Samen met BMW Belux realiseerde Go Watts een premium laadplein.

schikbaarheid en energiebehoeften. Het stuurt installaties automatisch aan via slimme algoritmes. Eén ecosysteem, volledig op elkaar afgestemd als een one stop shop voor wie zijn energieverhaal goed wil aanpakken.

Technologie speelt hierbij een rol?

Ja, maar het gaat niet uitsluitend om technologie; flexibiliteit speelt minstens evenzeer een cruciale rol. Systemen moeten open met elkaar kunnen communiceren. Wie vandaag kiest voor een bepaald merk, moet morgen kunnen schakelen zonder dat het hele systeem vervangen moet worden. Die vrijheid is essentieel in een markt die zo snel evolueert. We streven ernaar onze klanten door het volledige traject te begeleiden door zowel vooraf als nadien de nodige ondersteuning te bieden.

Op welk recent project zijn jullie trots?

Go Watts realiseert projecten bij bedrijven, particulieren, werknemers thuis en in collectieve woongebou-

Account Manager

Dirk Baetens ontmoet

Lennerd Brams, Head of Operations bij Go Watts.

Go Watts kan rekenen op een jong team met onder meer Melvin Gilias (Customer Success Manager) en Robbe Eerdekens (Marketing Officer).

wen (VME’s). Als we er toch eentje dienen uit te kiezen dan blijft het project op de parking van Bois d'Arlon Golf & Resort mij toch bij. Op deze locatie installeerden we 20 laadpunten die perfect passen binnen de premium uitstraling van het domein. Elk Blitz laadstation werd custom en hoogwaardig ontworpen in de huisstijl van BMW: strak, herkenbaar en subtiel geïntegreerd in de omgeving. Dit was een samenwerking tussen Go Watts en BMW Belux.

Waarom is Techlink voor u een belangrijke partner binnen de sector?

We komen, meer dan ooit, terecht in een vakgebied dat een enorme hoeveelheid kennis vergt. Inzicht in complexe technische materie is dan ook noodzakelijk. Naast onze in-house ingenieurs, hebben we door ons lidmaat-

schap bij Techlink toegang tot gerichte documentatie en informatie. TECHLINK Magazine maakt de praktische vertaalslag naar ons. Voor mij positioneert Techlink zich hiermee duidelijk als kennisleider binnen de installatiesector. Als leverancier van een allesomvattende laadoplossing voor elektrische voertuigen waren we dan ook geïnteresseerd in de werkgroep “laadoplossing”, waar we een actieve rol in willen opnemen. Deze werkgroep brengt in kaart wat er leeft in onze sector, bv. RESCERT. Ook het COOCK SE-MoRE event “Slim laden in de praktijk” vormt voor ons een meerwaarde.

Onze conclusie

Als lid van Techlink profiteert u van een unieke positie binnen de volledige Integrated Value Chain. Doordat alle schakels in de sector vertegenwoordigd zijn, ontstaan er sneller waardevolle synergieën en samenwerkingen waarvan uw bedrijf de vruchten kan plukken.

Sterke partnerships werken in twee richtingen: je moet elkaar versterken om echt vooruitgang te boeken.

Lennerd Brams

De Wolf

Dirk

Uw centrale verwarming verduurzamen: hoe aanpakken? (Deel 8)

Voor een verduurzaming van de gebouwverwarming zet het Vlaams Energie- en Klimaatplan in op warmtenetten en warmtepompen. Dit vraagt een andere aanpak voor het ontwerp en de inregeling van cv-installaties. In een reeks artikelen laat Techlink Eddy Janssen aan het woord over deze evolutie. In dit achtste artikel staat “luchtvochtigheid” centraal, als voorbereiding op een volgende bijdrage over “koeling met warmtepompen”.

Door de klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met hittegolven. Het aanpakken van oververhitting begint met eenvoudige maatregelen: buitenzonwering gebruiken, ramen gesloten houden zolang het buiten warmer is dan binnen en interne warmtelasten beperken. Koeling kan extra comfort bieden, maar wordt bij voorkeur als laatste stap ingezet. Om de mogelijkheden van koeling met warmtepompen goed te begrijpen, is het nuttig eerst enkele basisbegrippen rond luchtvochtigheid toe te lichten.

Vochtige lucht

Atmosferische lucht bestaat uit droge lucht met een kleine, variabele hoeveelheid waterdamp. In HVAC-be-

rekeningen wordt doorgaans uitgegaan van een constante luchtdruk van 1,013 bar. Daardoor kan de toestand van vochtige lucht worden beschreven met slechts twee grootheden. In de praktijk kiest men meestal voor temperatuur en relatieve vochtigheid omdat die eenvoudig te meten zijn. Met behulp van het Mollierdiagram of de psychrometrische kaart van Carrier kunnen de andere toestandsgrootheden worden afgeleid.

Absolute versus relatieve vochtigheid en hun praktische betekenis

De absolute vochtigheid van lucht wordt uitgedrukt in gram damp per kilogram lucht (g/kg). Dit wordt in

Wat is de toekomst van verwarmen? Bij Buderus gaan we volop voor elektrificatie met als beste voorbeeld onze nieuwste propaanwarmtepompen. Toch staat de toekomst niet los van het heden. Daarom zijn hybride systemen zo belangrijk: de kracht van gas en stookolie, gecombineerd met de CO2-efficiëntie van hernieuwbare energie met warmtepompen. Deze totaalvisie maakt Buderus klaar voor de toekomst.

Surf naar buderus.be en ontdek onze verwarmingssystemen

HVAC-toepassingen meestal gedefinieerd per kilogram droge lucht, maar voor deze praktische uitleg is het eenvoudiger om gram damp per kilogram vochtige lucht gebruiken, wat een goede benadering vormt.

De maximale hoeveelheid waterdamp die lucht kan bevatten wordt bepaald door de verzadigingsdruk van waterdamp, die uitsluitend afhangt van de temperatuur. Bij verzadiging is de waterdamp in evenwicht met vloeibaar water: beide fasen kunnen dan samen bestaan bij dezelfde druk en temperatuur, zoals bij kokend water met opstijgende dampbellen. Hieruit volgt dat de maximale dampdichtheid kan worden afgeleid uit het soortelijk volume van verzadigde waterdamp (v’’ in de stoomtabellen). Een voorbeeld verduidelijkt dit:

Bij atmosferische druk (101,325 kPa) kookt water bij 100 °C. Verzadigde waterdamp heeft dan een soortelijk volume van 1,673 m³/kg, wat overeenkomt met een dampdichtheid van 1/1,673 = 0,6 kg/m³.

Bij 20 °C bedraagt het soortelijk volume 57,8 m³/kg en de dampdichtheid 0,0173 kg/m³. Rekening houdend met de dichtheid van atmosferische lucht (1,2 kg/m³) komt dit overeen met een maximale absolute vochtigheid van 0,0173/1,2 = 0,014 kg damp per kg lucht.

De relatieve vochtigheid is de verhouding tussen de actuele absolute vochtigheid en de maximale waarde bij dezelfde temperatuur. Bij 20 °C en 60 % relatieve vochtigheid bedraagt de absolute vochtigheid: 0,6 x 0,014 = 0,008 kg damp per kg lucht.

De luchtvochtigheid binnenshuis wordt bepaald door de vochtproductie in het gebouw, het ventilatiedebiet en de weersomstandigheden. Daardoor doen zich in de winter en de zomer verschillende situaties voor.

Bij vriesweer bevat de buitenlucht weinig waterdamp, zelfs bij verzadiging zoals bij sneeuw (100 % relatieve vochtigheid). Wanneer deze lucht binnenkomt en wordt opgewarmd, blijft de absolute hoeveelheid waterdamp gelijk, maar stijgt de maximale capaciteit van de lucht om waterdamp te bevatten. Daardoor daalt de relatieve luchtvochtigheid sterk. Lucht met een relatieve vochtigheid beneden 30 % kan leiden tot uitdroging van de neusslijmvliezen en een verhoogde vatbaarheid voor infecties.

Bij warm, onweerachtig weer bevat de buitenlucht veel waterdamp. Wanneer deze lucht in een gebouw binnenkomt en afkoelt, stijgt de relatieve vochtigheid. Daardoor verdampt zweet op onze huid trager, wat een klam en oncomfortabel gevoel geeft.

Schimmelvorming en relatieve vochtigheid

De hoge relatieve vochtigheid die typisch is voor zomers weer kan schimmelvorming op huisraad veroorzaken.

In de winter kan een schimmelprobleem optreden ter hoogte van koudebruggen. Daar kan de temperatuur onder het dauwpunt van de binnenlucht zakken, waardoor condensatie ontstaat. Dit vocht kan op termijn schimmelvorming veroorzaken.

Ventilatie speelt hierbij een dubbele rol. In de zomer kan ventilatie met warme, vochtige buitenlucht het vochtprobleem versterken, terwijl ventilatie in de winter juist helpt om vocht af te voeren.

Oppervlaktecondensatie en gevolgen voor koelinstallaties

relatieve vochtigheid

Luchtvochtigheid en thermisch comfort

Uit de grafiek is af te leiden dat warme lucht meer waterdamp kan bevatten dan koude lucht omdat de verzadigingsdruk van waterdamp stijgt met de temperatuur.

Lucht in de onmiddellijke nabijheid van een oppervlak neemt de temperatuur van dat oppervlak aan. Daalt die temperatuur tot het punt waarop de lucht verzadigd raakt, dan spreken we van het dauwpunt. Zakt de temperatuur nog verder, dan ontstaat condensatie, zoals de waterdruppels op een fles die net uit de koelkast komt.

Het dauwpunt wordt uitsluitend bepaald door de absolute vochtigheid van de lucht, die op haar beurt afhangt van de combinatie van ruimtetemperatuur en relatieve vochtigheid. Bij 25 °C ruimtetemperatuur en een relatieve vochtigheid van 70 % bedraagt het dauwpunt 19 °C. Condensatie treedt dan niet op zolang de water-

temperatuur boven deze waarde blijft. Bij hogere ruimtetemperaturen moet de relatieve vochtigheid lager zijn om condensatie te vermijden.

In technische installaties kan condensatie leiden tot plasvorming, beschadiging van isolatie en corrosie van metalen onderdelen. Componenten die kouder kunnen worden dan het dauwpunt moeten daarom dampdicht worden geïsoleerd. Hiervoor wordt meestal elastomeerschuim toegepast. Daarbij is het essentieel dat alle naden zorgvuldig dampdicht worden verlijmd.

Systemen voor lage-temperatuurkoeling, waarbij de watertemperatuur onder het dauwpunt kan dalen, zijn daarom uitgerust met een lekbak en condensaatafvoer.

Bij hoge-temperatuurkoeling blijft de watertemperatuur boven het dauwpunt. Systemen zonder lekbak - zoals vloerkoeling of dynamische convectoren - kunnen dan veilig worden toegepast, al blijft het beschikbare koelvermogen beperkt door het kleine temperatuurverschil.

Wanneer een vaste ondergrens voor de watertemperatuur wordt gekozen, bijvoorbeeld 19 °C, ontstaat een compromis tussen koelvermogen en condensatierisico.

Een dauwpuntregeling biedt hiervoor een efficiënte oplossing. Op basis van de gemeten temperatuur en relatieve vochtigheid berekent het regelsysteem continu het actuele dauwpunt en past het de watertemperatuur aan. Zo kan het koelvermogen maximaal worden benut zonder risico op condensatie.

Natteboltemperatuur en adiabatische koeling

Het verkoelende effect van een natte handdoek op een warme dag is een eenvoudig voorbeeld van adiabatische koeling: water verdampt en onttrekt daarbij warmte aan haar omgeving.

Dit principe kan worden geïllustreerd door een thermometer omwikkeld met een nat doekje. Wanneer lucht langs het doekje stroomt, verdampt water. De daarvoor benodigde verdampingswarmte koelt de thermometer af. Door het temperatuurverschil wordt warmte uit de omgevingslucht aangevoerd, maar zolang die warmtetoevoer kleiner is dan het warmteverlies door verdamping, blijft de temperatuur dalen. Uiteindelijk ontstaat een evenwicht. De temperatuur die dan wordt gemeten, noemt men de natteboltemperatuur.

Het dauwpunt ligt altijd onder de natteboltemperatuur, die op haar beurt lager ligt dan de drogeboltemperatuur. Hoe droger de lucht, hoe groter het verschil. Bij verzadigde lucht vindt geen verdamping plaats en zijn dauwpunt, natteboltemperatuur en drogeboltemperatuur gelijk.

Besluit

Luchtvochtigheid en de bijbehorende latente warmte spelen een belangrijke rol in de mogelijkheden en beperkingen van comfortkoeling. Begrippen zoals absolute en relatieve vochtigheid, dauwpunt en natteboltemperatuur zijn essentieel om koelconcepten te begrijpen en correct toe te passen.

In de september-editie zal er verder ingegaan worden op de koelprincipes die hierop gebaseerd zijn.

ing. Eddy Janssen, voormalig docent en voorzitter van de vakgroep energie van de Universiteit Antwerpen

DE TECHNOLOGIE

DIE UW

INSTALLATIES BESCHERMT

GROTERE DUURZAAMHEID, CONSTANTE PRESTATIES EN MINDER ONDERHOUD VOOR UW KRANEN

®

ANTI-KALK BESCHERMING

Het Vitaq antikalkpolymeer zorgt ervoor dat er geen accumulatie van kalk kan zijn en verlengt de duur van uw installaties.

CONSTANTE PRESTATIES

Handhaaft een stabiele

doorstroomsnelheid en ideale druk onder alle omstandigheden.

SOEPELE WERKING

Garandeert een gemakkelijke, comfortabele en nauwkeurige bediening van de kranen.

GROEPAlelek officieel invoerder voor België Residentieel & commercieel

MINDER ONDERHOUD

Minder handelingen, lagere kosten.

VANAF NU BESCHIKBAAR

BIJ GROEPAlelek contacteer jou filiaal of groepalelek.be voor meer info

ALELEK

Industriepark Kolmen 1225 3570 Alken 011 31 13 31 info@alelek.be

ELECTRA BREE

Toekomststraat 6A

3960 Bree 089 48 04 50 info@electrabree.be

KEMPELEK

Kanaalweg 59/4 3980 Tessenderlo-Ham 013 61 87 90 info@kempelek.be

BRUSSELEK

Paardenweidestraat 3 1861 Wolvertem-Meise 02 270 48 63 info@brusselek.be

WESTELEK

Rob. Tavenierlaan 1 8700 Tielt 051 40 60 62 info@westelek.be

BOUWELEK

Atealaan 1

2200 Herentals 014 50 12 50 info@bouwelek.be

HAGELEK

Ambachtenstraat 5 3210 Lubbeek 016 79 31 11 info@hagelek.be

TECMINE

Mannenberg 73

3270 Scherpenheuvel 013 25 28 58 info@tecmine.be

BRUGGELEK

Lodderhoek 35

8000 Brugge 050 89 82 08 info@bruggelek.be

GENKELEK

Oosterring 7A/03

3600 Genk 089 39 67 77 info@genkelek.be

Wanneer energie onder onze voeten wordt opgeslagen

Wat als de oplossing voor de energiecrisis niet in nieuwe centrales ligt… maar gewoon onder onze voeten? Dat is de overtuiging achter de gezamenlijke interventie van David Verscheure, ontwerper van warmtepompen bij Covers, en Frédéric Ransy, doctor in de toegepaste wetenschappen aan de Universiteit van Luik, die een proefschrift schreef over de integratie van warmtepompen op afgezogen lucht in gebouwen. Samen schetsen ze een duidelijke conclusie: de energietransitie is niet theoretisch of ver weg. Ze is al volop bezig, hier in België.

Een warmtepomp is geen ketel: het is een dynamisch systeem dat begrepen, opgevolgd en geïntegreerd moet worden.

David Verscheure

Een energiesysteem onder druk

Vandaag is Europa nog sterk afhankelijk van de import van fossiele energie. Gas, olie, steenkool… allemaal externe bronnen die onze economie kwetsbaar maken en blootstellen aan prijsfluctuaties. De uitdaging is duidelijk: klimaatneutraliteit bereiken tegen 2050, en tegelijk onze afhankelijkheid drastisch verminderen. Maar daarvoor is een diepgaande transformatie nodig. En die begint met een eenvoudig principe: minder verbruiken en anders verbruiken.

Het winnende duo: warmtepompen en warmtenetten

Centraal in deze transformatie staan twee technologieën:

• warmtepompen, die energie uit lucht, water of bodem halen

• warmtenetten, die deze energie collectief verdelen op wijk- of stadsniveau

Het onderzoek van Frédéric Ransy toont aan dat deze systemen essentieel zijn voor de decarbonisatie van residentiële verwarming. Zijn werk rond warmtepompen benadrukt zowel hun potentieel als hun complexiteit: de prestaties hangen sterk af van het ontwerp en de integratie in het gebouw.

Met andere woorden: de technologie bestaat, maar de uitrol vraagt expertise, opleiding en visie.

Energie anders opslaan: de terugkeer van gezond verstand

Een van de meest opvallende boodschappen van deze interventie is eenvoudig: de toekomst van energieopslag is niet uitsluitend elektrisch. Door de wisselvalligheid van hernieuwbare energie lijkt het logisch om batterijen te vermenigvuldigen. Maar die hebben hun beperkingen. Het alternatief? Grootschalige thermische opslag.

Concreet betekent dit het gebruik van:

• de bodem als energiereservoir

• water als opslagmedium

• bestaande infrastructuren zoals mijnen of leisteengroeves

Concrete projecten in Wallonië Ver van theoretische concepten tonen verschillende projecten deze aanpak al in de praktijk. In La Louvière wordt een sociale woonwijk verwarmd via geothermie, met boringen tot 100 meter diep. De bodem fungeert er als een natuurlijke thermische batterij.

In Martelange werd een innovatief project, waaraan David Verscheure en Frédéric Ransy meewerkten, gerealiseerd waarbij oude leisteengroeves worden omgevormd tot energieopslag. Water wordt er gebruikt om warmte en koude op te slaan en vervolgens via een lokaal netwerk te verdelen.

Nog spectaculairder is het gebruik van ondergelopen mijnen als gigantische energieopslagplaatsen. Op honderden meters diepte wordt natuurlijk getemperd water een waardevolle bron voor de bevoorrading van gebouwen en infrastructuren.

Een revolutie die even menselijk als technologisch is

Deze transitie draait niet alleen om technologie. Ze vraagt ook een fundamentele verandering van beroepen:

• verwarmingsspecialisten worden ook elektriciens en thermische experts

• installateurs moeten complexe systemen beheersen

• gebouwen worden actieve spelers in het energienet

Met andere woorden: de energietransitie is ook een uitdaging op het vlak van vaardigheden en opleiding.

Naar energie-autonome steden

De visie van David Verscheure en Frédéric Ransy is

helder: lokaal produceren, lokaal opslaan en slim verbruiken. In dit model zijn gebouwen geen passieve verbruikers meer, maar onderdelen van een onderling verbonden energie-ecosysteem.

Een transitie die al bezig is Wat het meest opvalt, is niet de technologie… maar haar maturiteit. Deze oplossingen zijn geen toekomstmuziek. Ze bestaan, werken en worden uitgerold. Ze tekenen een toekomst waarin energie niet langer van elders komt, maar uit ons eigen territorium.

Als we hernieuwbare energie niet opslaan, kan een 100% elektrisch systeem simpelweg niet functioneren.

Frédéric Ransy

De sociale woonwijk Clos de l’Age d’or in La Louvière wordt verwarmd via geothermie.

Sophie Lambert

Philippe Delaisse tijdens zijn conferentie bij IFAPME in Dinant

Globale benadering van warmtepompen en energiesystemen is cruciaal voor een succesvolle energietransitie

Geconfronteerd met de toenemende instabiliteit op de energiemarkten, dringt één zekerheid zich op: de overgang naar duurzame systemen is een absolute noodzaak. Tijdens een recente conferentie bij IFAPME in Dinant gaf Philippe Delaisse, bestuurder van Géotherm Engineering, een analyse die de huidige oplossingen duidelijk kadert… Het is momentum is nu om actie te ondernemen!

Bio-ingenieur in de economie, maar ook gediplomeerd in politieke wetenschappen en in milieu- en energierecht, combineert Philippe Delaisse technische expertise met een strategische visie. Al in 1998 werd hij door de Louvain School of Management bekroond voor de kwaliteit van zijn management. Sinds 2005 begeleidt hij kmo’s en kleine ondernemingen bij hun energie-uitdagingen. Zijn boodschap is duidelijk: “We betreden een nieuw tijdperk.”

Energie onder permanente spanning “De energieprijzen zijn niet alleen hoog, ze zijn struc-

tureel volatiel geworden,” legt hij uit. Financiële crisissen, de pandemie, de oorlog in Oekraïne en geopolitieke spanningen: deze opeenvolgende schokken hebben de evenwichten grondig verstoord. Het resultaat: een grotere afhankelijkheid van internationale markten en een voortdurende onzekerheid over de bevoorrading.

In deze context lijken fossiele energiebronnen steeds meer een risicovolle gok. “Afhankelijk blijven van fossiel is als vooruitgaan op een mijnenveld,” vat hij samen. De overstap naar hernieuwbare energie is dus onvermij-

© Antoine Similon

delijk, maar kan niet beperkt blijven tot een eenvoudige technologische switch. Warmtepompen illustreren deze complexiteit goed. Hoewel ze gebruikmaken van gratis natuurlijke bronnen zoals lucht, water of bodemwarmte, blijft hun rendabiliteit gekoppeld aan de elektriciteitsprijs… die op zijn beurt beïnvloed wordt door de gasmarkt. “Zelfs groene elektriciteit kan vandaag een fossiele prijs hebben,” benadrukt hij, verwijzend naar het Europese prijsmechanisme (Merit Order¹).

Naar geïntegreerde energiesystemen

De sleutel ligt dus in een globale benadering. Philippe Delaisse pleit voor geïntegreerde energiesystemen die lokale productie, opslag en slimme sturing combineren. “We moeten multi-energie en territoriaal denken,” benadrukt hij. Concreet betekent dit de ontwikkeling van:

• zelfproductie van elektriciteit (fotovoltaïsch, windenergie),

• thermische opslag, met name seizoensopslag, en elektrische opslag,

• geothermie,

• warmtenetten van de nieuwste generatie,

• en intelligente systemen die energiestromen in realtime optimaliseren.

Deze infrastructuren maken het niet alleen mogelijk de afhankelijkheid van internationale markten te verminderen, maar ook om de kosten te stabiliseren en de bevoorrading te verzekeren. Het voorbeeld van warmtenetten is bijzonder sprekend. Ze zijn nog te weinig ontwikkeld in België, maar vormen nochtans een belangrijke hefboom om steden efficiënt en duurzaam te verwarmen. In combinatie met warmtepompen en hernieuwbare energiebronnen bieden ze een geloofwaardig alternatief voor traditionele systemen. Natuurlijk vereisen deze transformaties aanzienlijke investeringen. Maar volgens Philippe Delaisse gaat het om een strategische keuze op lange termijn. “Het gaat om het investeren in infrastructuur waarbij over meerdere generaties heen moeten worden gedacht,” benadrukt hij.

De energietransitie zal niet enkel afhangen van technologie, maar van ons vermogen om het volledige systeem te herdenken. In dit nieuwe evenwicht spelen warmtepompen een sleutelrol, op voorwaarde dat ze worden geïntegreerd in een globale, slimme en toekomstbestendige visie.

Sophie Lambert

Wilo-MedaPRO Wilo-MedaPRO

MedaPRO 205

Discrete kracht. Zorgeloos comfort.

Hoger pompvermogen ontworpen voor intensief gebruik

Pomplichaam uit roestvast staal

Geruisloze werking - 53 dBA

Eenvoudig opvullen van de pomp

E² – Eenvoudig verbonden

De nieuwe generatie SCHELL-kranen met innovatieve technologie, geïntegreerde Bluetooth® en direkte sturing via de app.

Voor meer informatie: www.schell.eu/eenvoudig-verbonden-be

De nieuwe generatie kranen van SCHELL

Techlink ondertekent het Warmtepompcharter

Op zaterdag 7 februari ondertekende Techlink mee het Warmtepompcharter. Met dit warmtepompcharter slaat de sector samen met de overheid de handen in elkaar om de uitrol van warmtepompen te versnellen. De installateur speelt een cruciale rol in deze transitie. Techlink wil haar leden ondersteunen in deze rol.

Het engagement van de overheid

Het sectorcharter is een engagement tussen de warmtepompsector en de Vlaamse overheid. Vlaams minister van energie Hans Bonte benadrukt via dit charter de rol van warmtepompen in de energietransitie. De Vlaamse Regering engageert zich binnen dit charter om een warmtepompplan op te maken met instrumenten om de uitrol te versnellen. Dit omvat de concrete uitwerking van een Vlaams taxshift, een meerjarig Gebouwrenovatieplan om de gebouwen tegen 2050 te transformeren naar fossielvrij en meer begeleiding voor gezinnen die een warmtepomp willen plaatsen via energiehuizen.

Het engagement van de warmtepompsector

Vanuit de warmtepompsector ondertekenden naast Techlink en Embuild, ook ODE (warmtepompplatform), Frixis, Climafed, Bouwunie en Btecch het charter. Samen willen de ondertekenaars inzetten op een vlotte klantenreis richting een warmtepomp. Het engagement van de sector is samen te vatten in vier heldere beloftes die elkaar versterken:

• Ondersteuning bij de opmaak van offertes via tools

• Installateurs versterken in hun rol als ambassadeurs

van duurzame verwarming

• Nieuwe generaties warm maken voor een toekomstgerichte, interessante en stabiele job in onze sector

• Heldere, correcte communicatie naar consumenten en partners

Het engagement van Techlink

Sinds de ondertekening van het charter zaten de verschillende partners al meermaals samen om deze engagementen concreet vorm te geven. Techlink zet daarbij haar schouders onder het ondersteunen van installateurs in hun rol van ambassadeur via opleidingen en het inzetten op communicatie. Daarnaast wil Techlink ook een nieuwe generatie warm maken voor een job in de sector. Wil je meer te weten komen over het warmtepompcharter, de innovaties binnen de warmtepompsector en kennis maken met enkele interessante bedrijven en hun praktijkcases, schrijf je dan in voor het 19e warmtepompsymposium op 4 september. Dit symposium wordt georganiseerd door het Warmtepomp Platform van ODE in samenwerking met Techlink. Deze editie zal doorgaan op de Thomas More campus in Mechelen.

Het warmtepompcharter werd ondertekend door Kris Van Dingenen, Algemeen Directeur van Techlink in het bijzijn van Vlaams minister van energie Hans Bonte.

Infosessie

“Slimme Sturing”

Op dinsdag 17 april 2026 organiseerde

Techlink Antwerpen een infosessie over “Slimme Sturing” in Hotel Ter Elst in Edegem. Hieronder volgt een kort verslag van een succesvolle avond.

De introductie werd verzorgd door Peter De Prins (Elektro J.J. De Prins) en Michiel Mentens (Energieconcepten): ‘We willen mensen blijven informeren en inspireren om voor duurzame energie te kiezen. Innovatie, opleiding en bewustmaking vormen de sleutelwoorden.’

Infosessie

Michiel Mentens: ‘Stijgende energieprijzen, geopolitieke onzekerheid en een toenemende focus op het klimaat hebben ertoe geleid dat steeds meer gezinnen en bedrijven investeren in alternatieve energiebronnen. De kijk op energie is fundamenteel veranderd: duurzame energie is niet langer enkel een ideologische keuze, maar ook een economische. Mensen willen hun kosten verlagen en tegelijk minder afhankelijk worden.’ Tijdens deze boeiende avond ontdekten installatiebedrijven hoe slimme sturing het verschil maakt in de energietransitie. Systemen zoals zonnepanelen, thuisbatterijen, laadpalen, warmtepompen en boilers zijn elk op zich waardevol, maar de échte meerwaarde ontstaat wanneer ze slim samenwerken.

Dankzij de experten van Volta (Tim Goossens) en LIFEPOWR (Evert Minnebo) kregen de deelnemers heldere en praktische inzichten in hoe verschillende technieken met elkaar kunnen communiceren om:

• het energieverbruik te verlagen

• het zelfverbruik te verhogen

• installaties toekomstbestendig te maken

Tim Goossens: ‘Ik bracht de visie van Team Technologie van Volta over de digitale meter en lichtte de financiële opportuniteiten toe. Ik hoop enkele installateurs te hebben kunnen inspireren om energiemanagement mee op te nemen in de installaties die ze aan hun klanten aanbieden en zo mee bouwen aan een duurzaam en toekomstbestendige energiebeheer dat zichzelf terugverdient vanaf de eerste dag. De reële cases en heel wat cijfermateriaal, moeten het mogelijk maken om het juiste

Van links naar rechts: sprekers Evert Minnebo en Tim Goossens en organisatoren

advies aan klanten te geven.’ Evert Minnebo: ‘Ik heb de aanwezigen geïnformeerd over de werking van ons elektriciteitsnet en de uitdagingen die de energietransitie met zich meebrengt. FlexiO, het EMS+ van LIFEPOWR, speelt daarin een cruciale rol. Voor ons is FlexiO meer dan technologie, het is de hefboom voor een haalbare energietransitie. Het platform maakt slim energiebeheer toegankelijk voor alle partijen: van eindklanten tot energieleveranciers en netbeheerders. Zo helpen we om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen, voor de gehele keten. Met LIFEPOWR tonen we dat slimme sturing de complexiteit kan verminderen en vandaag al een concrete impact heeft op morgen.’

Tot slot

Naast de inhoudelijke sessie was er ook ruimte voor een gezellig netwerkmoment, waar collega-installateurs ervaringen en ideeën konden uitwisselen.

Dirk De Wolf

Michiel Mentens en Peter De Prins.

Een volle zaal in Antwerpen.

Indumation 2026: een integrale visie op industriële automatisering

Van 4-6 februari 2026 opende de tweejaarlijkse beurs Indumation opnieuw de deuren in Kortrijk Xpo. Bezoekers konden er drie dagen bij 250 exposanten – waaronder verschillende leden zoals ABB, ATS Groep, Cebeo, Legrand, Siemens, Technord, Wago, … – langs de volledige industriële automatiseringssector rond slimme technologie en digitalisering ontdekken.

Indumation combineerde deze editie opnieuw technologie, inspiratie en netwerking in één geïntegreerde beursbeleving. Met het thema “Shift into Fifth” positioneert Indumation zich nadrukkelijk binnen het Industry 5.0-verhaal. De focus verschuift van automatisering naar een holistische benadering waarin autonomie, digitalisering en cybersecurity, menselijke expertise en duurzaamheid samenkomen. Bedrijfsleiders werden uitgedaagd om hun eigen productieomgeving te spiegelen aan de oplossingen en innovaties op de beursvloer, waardoor de abstracte belofte van Industry 5.0 tastbaar en toepasbaar werd. Voor Techlink was Managing Director Kris Van

Dingenen aanwezig om de nieuwste innovaties te ontdekken. Hij was opnieuw aangenaam verrast door de omvang van de beurs. Het is de plek bij uitstek waar professionals uit de industrie kennismaken met slimme automatiseringsoplossingen, nieuwe technologieën en de partners die deze oplossingen en technologieën mogelijk maken. Het valt hierbij op dat een aantal ook deel uitmaken van onze Integrated Value Chain.

ABB

In de maak- en procesindustrie moet technologie niet alleen presteren. Ze moet betrouwbaar, efficiënt én toekomstbestendig draaien. ABB’s automatiserings- en

Benieuwd hoe we vandaag bouwen?

Bezoek een werf in jouw buurt! Meer info op openwervendag.be OWD26_PrintAd_A5_V1.indd 1 9/04/2026 14:07

De FORCE ONE+ is ETA-goedgekeurd wanneer gebruikt als compleet systeem: Stop met boren. Start met nagelen. FORCE ONE+

CELO accessoires XHA nagels

Zo bent u zeker van veilige en conforme elektrische en sanitaire installaties.

Powered by

Vanaf een nagellengte van 22 mm

elektrificatieoplossingen helpen industrieën versnellen richting autonome, slimme en energie efficiënte productie. Op Indumation konden de bezoekers ontdekken hoe men uptime verhoogt, energieverbruik verlaagt en integratie versnelt met geconnecteerde oplossingen.

ATS Groep

ATS Groep is een multidisciplinaire technologiegroep en system integrator. En dit in de domeinen Elektro & Automatisering, Mechatronica en HVAC & Energieoplossingen. Ze toonden er alle nieuwigheden en innovaties op vlak van industriële automatisering, industriële netwerken, gebouwenautomatisering, bordenbouw, … .

Cebeo

Cebeo Industry plaatst de klant centraal. Met hun specialisatie in industriële automatisatie ondersteunen zij uw engineers en zoeken zij oplossingen. Ook staan ze in voor uw panel engineering aan de hand van EPLAN-software. Dit jaar pakte Cebeo uit met live demo's van enkele totaaloplossingen in samenwerking met Siemens, Schneider Electric, SICK en HMS Networks. Ook stelde Cebeo zijn halffabricaten tentoon samen met andere customized products en services. De bedoeling van die services is om uw organisatie volledig te ontzorgen zodat u kan focussen op wat echt telt: uw business.

Legrand

Op de Indumation-beurs toonde Legrand zijn totaalaanpak voor elektrische infrastructuur: oplossingen over de volledige keten, van aan de droge transformator tot aan het stopcontact. Daarbij lag de focus op hun brede expertise – van datacenters en vermogensverdeling tot op rekniveau en de uiteindelijke aansluiting van een bureau of toestel.

Siemens

Onder het motto “Let’s automate automation” presenteerde Siemens er zijn visie op de toekomst van de industrie en toont het hoe digitale en duurzame transformatie bedrijven weerbaarder en competitiever maken. Als Europese marktleider in industriële AI toonde Siemens o.a. een GenAI-gedreven Engineering Copilot die auto-

matiseringscodes genereert op basis van natuurlijke taal, en een Operations Copilot Drivetrain Analyzer die operators actief ondersteunt bij diagnose, onderhoud en energie-optimalisatie op de werkvloer.

Technord

Technord, opgericht in 1945, is een familiebedrijf dat bekend staat als een belangrijke speler in het leveren van industriële oplossingen met een hoge toegevoegde waarde. Op Indumation presenteerden ze hun expertisen in vijf kerngebieden:

• Industriële elektriciteit (LS/MS/HS);

• Automatisering & motion control;

• MES & digitalisering van productie;

• Data, AI & industriële analytics;

• Cybersecurity voor OT/IT.

WAGO

WAGO is wereldwijd één van de toonaangevende fabrikanten van verbindings- en automatiseringstechniek en interface-elektronica. Op de WAGO-stand konden de bezoekers het volgende ontdekken:

• AI-oplossingen voor de programmatie van controllers.

• Energiebeheer van sensor tot ESG-rapportering.

• Updates over Cybersecurity en de Cyber Resilience Act.

• Een nieuw digitaal ecosysteem voor sturingskastbouwers.

Ook gespot: Total solution provider voor elektrische borden

P&V Group is al 40 jaar toonaangevend in het ontwerpen, bouwen, upgraden en servicen van distributie- en stuurborden. Met een team van meer dan 400 ervaren medewerkers zijn ze de grootste onafhankelijke bordenbouwer in België. Toch zijn ze in de eerste plaats een klantgerichte organisatie. Ze zetten hun knowhow en ervaring in om voor elke uitdaging de meest optimale en kostenefficiënte oplossing te realiseren. Zowel in project business, repetitieve business tot maatwerk en serieproductie, steeds multi-brand, nationaal en internationaal. Dit specifiek voor Infra, Industrie, Buildings en OEM. Op Indumation toonden ze hun kennis en het brede pallet producten in hun multibrand strategie. One Step Ahead.

Dirk De Wolf

W MAKEN VAN ELK GEBOUW EEN SMART BUILDING.

PUB - Serelek

ONTDEK EEN NIEUWE SMART HOME WERELD!

SENTRON ECPD Revolutionaire beveiliging voor je elektrische installatie

Maak kennis met de SENTRON 5TY1 COM ECPD, een innovatie die beveiligen herdefinieert, en absolute zekerheid biedt in toepassingen waar traditionele oplossingen tekortschieten.

• Razendsnel schakelen: bescherm je installatie als nooit tevoren.

• Flexibele parametrisering: voldoet aan jouw specifieke behoeften

• Multifunctioneel: combineer 10 functies in één toestel

• Betrouwbaar: veilige inschakelstromen zonder ongewenste uitschakelingen

Netverzadiging:

welke rol voor de PV-installateur?

De DNB’s antwoorden Techlink

Met de snelle groei van fotovoltaïsche installaties in België en de terugkeer van zonnige periodes, nemen de spanningen op het elektriciteitsnet toe. In sommige regio’s worden overspanningen en het uitvallen van omvormers steeds vaker vastgesteld. In deze context bevroeg Techlink verschillende distributienetbeheerders (DNB’s). Hun conclusie is duidelijk: hoewel de beperkingen van het net reëel zijn, spelen de technische keuzes bij PV-installaties een doorslaggevende rol in de globale stabiliteit van het systeem.

De digitale meter als hoeksteen

Een eerste belangrijke hefboom volgens de DNB’s is de uitrol van digitale meters. Deze toestellen maken het mogelijk om nauwkeurige gegevens te verzamelen over elektriciteitsstromen en om zones met onevenwichten te identificeren. Zonder deze data is het voor netbeheerders moeilijk om versterkingen te plannen of gerichte ingrepen uit te voeren. Het stimuleren van hun installatie wordt dan ook een prioriteit voor de sector.

Het herdenken van de dimensionering

Een tweede belangrijke boodschap: de tijd van dimensioneren puur op maximale productie is voorbij. DNB’s roepen installateurs op om installaties beter af te stemmen op het werkelijke verbruiksprofiel van de klant, met focus op zelfverbruik in plaats van maximale injectie in het net.

In gebieden waar het net al onder druk staat, kan het zinvol zijn om de injectiecapaciteit bewust te beperken. Dit heeft niet alleen een positief effect op het net, maar ook economisch: geïnjecteerde elektriciteit levert vandaag weinig op, terwijl een correct gedimensioneerde installatie de initiële investering verlaagt. De doelstelling is duidelijk: installaties beter integreren in het bestaande net.

De omvormer als sleutelcomponent

In de gesprekken met de DNB’s komt één element steeds

terug: de omvormer. De keuze, functionaliteiten en vooral de configuratie ervan bepalen in grote mate hoe een installatie zich gedraagt ten opzichte van het net.

Driefasig als strategische keuze

Waar mogelijk raden DNB’s aan om te kiezen voor driefasige omvormers, ook in residentiële toepassingen. In tegenstelling tot monofasige systemen verdelen deze de energie over meerdere fasen, wat lokale spanningspieken en uitvalrisico’s vermindert. Hoewel de investering iets hoger ligt, resulteert dit in een stabielere productie.

Naar slimme omvormers

Daarnaast benadrukken DNB’s het belang van actieve sturing. Moderne omvormers kunnen de injectie dynamisch beperken, in nul-injectiemodus werken of aangestuurd worden via een energiemanagementsysteem. In een context van sterke PV-groei zijn deze functies essentieel. Ze bieden ook economische voordelen, bijvoorbeeld bij dynamische tarieven: wanneer prijzen negatief worden, kan het beperken van injectie financiële verliezen voorkomen.

Parametrering: een onderschat aandachtspunt

Naast de hardware blijft de configuratie van omvormers een cruciale factor. Het naleven van de technische voorschriften van Synergrid (C10/11) is noodzakelijk, maar in gevoelige zones niet altijd voldoende. Sommige DNB’s raden aan om geavanceerde functies zoals Volt-Watt en Volt-Var te activeren. Deze zorgen ervoor dat de omvormer geleidelijk reageert op spanningsvariaties, in plaats

van abrupt uit te schakelen. Hoewel deze functies nog te weinig gebruikt worden, kunnen ze het aantal uitvallen aanzienlijk verminderen en de continuïteit van de productie verbeteren.

Opslag en zelfverbruik: geen wondermiddel

Batterijen worden vaak naar voren geschoven als oplossing, maar DNB’s nuanceren dit. Hun effectiviteit hangt sterk af van het verbruiksprofiel en de aansturing. Zelfverbruik blijft daarentegen de meest efficiënte hefboom. Installateurs kunnen dit ondersteunen door verbruik te sturen, bijvoorbeeld via boilers, warmtepompen of laadpalen die actief worden wanneer er zonneproductie is. Elke lokaal verbruikte kilowattuur ontlast het net.

Injectie beter beheersen

DNB’s moedigen ook oplossingen aan die actieve controle over injectie mogelijk maken, zoals vermogensbegrenzing, nul-injectie of dynamische sturing. Deze technieken beperken piekinjecties en helpen spanningsproblemen te voorkomen, terwijl ze tegelijk economische bescher-

ming bieden bij variabele energieprijzen. Op middellange termijn zullen de eisen rond flexibiliteit en afstandscontrole verder toenemen, onder impuls van transmissienetbeheerder Elia. Vooruitdenken is dus noodzakelijk.

Kwaliteit van de installatie blijft cruciaal

Niet alle problemen zijn te wijten aan het net. Installatiefouten – zoals ondergedimensioneerde kabels, slechte verbindingen, te lange kabeltrajecten of een slechte fasebalans – kunnen lokale spanningsproblemen veroorzaken. De technische voorschriften leggen onder meer een spanningsstijging van maximaal 1% op tussen de meter en de productie-eenheid, en een maximaal fase-ongelijk van 5 kVA in driefasige installaties. Een correcte dimensionering en een evenwichtige verdeling van lasten en productie zijn dus essentieel.

Een rol op lange termijn

De rol van de installateur stopt niet bij de indienststelling. Regelmatige opvolging maakt het mogelijk om problemen snel te detecteren en bij te sturen. Bij aanhoudende storingen kunnen DNB’s ondersteuning bieden om de oorzaak te achterhalen, of die nu in het net of in de installatie ligt. Samenwerking tussen installateurs en netbeheerders is daarbij essentieel.

Transparant communiceren

Tot slot benadrukken DNB’s het belang van duidelijke communicatie naar klanten. PV-productie kan beïnvloed worden door netbeperkingen, en dit moet van bij de start duidelijk worden gemaakt. Zo worden onrealistische verwachtingen en conflicten vermeden. Ook de correcte aangifte van installaties is cruciaal. Ze geeft netbeheerders een beter zicht op de geïnstalleerde capaciteit en helpt toekomstige investeringen te plannen.

Een beroep in volle evolutie

De conclusie is duidelijk: de installateur wordt een sleutelspeler in de stabiliteit van het elektriciteitsnet. Zijn rol evolueert naar die van ontwerper van intelligente systemen, die zich aanpassen aan lokale netcondities. Dimensionering, keuze en configuratie van apparatuur, sturing van verbruik en beheer van injectie worden kerncompetenties. In een steeds zwaarder belast net telt elke installatie.

Om de volledige analyse van Jean-Bernard Cuvelier, Transition Manager Renewables bij Techlink, te lezen, scan deze QR-code.

Jean-Bernard Cuvelier

Innovatie, groei, samenwerkingen… de installatiesector is voortdurend in beweging. In deze rubriek ontdekt u een overzicht van het nieuws dat de sector vormgeeft: productlanceringen, strategische partnerschappen, fusies en overnames, onderscheidingen en inspirerende initiatieven. Een beknopt overzicht van de belangrijkste trends en bewegingen om verbonden te blijven met wat er echt toe doet in de sector.

URBAN WALL VARIO: Flexibele gevelverlichting

Gevelverlichting speelt een belangrijke rol in de manier waarop gebouwen in het donker worden waargenomen, terwijl het ook de veiligheid en bruikbaarheid van buitenruimtes ondersteunt. URBAN WALL VARIO van LEDVANCE speelt volledig in op deze behoefte van eindgebruikers en ontwerpers. URBAN WALL VARIO is ontworpen om opwaartse, neerwaartse of gecombineerde opwaartse en neerwaartse lichtemissie te leveren, waardoor bestekschrijvers en installateurs gevels kunnen accentueren, ingangen kunnen benadrukken en diepte en visueel belang kunnen creëren in gebouwgevels. Verwisselbare reflectoren worden standaard meegeleverd en maken stralingshoeken mogelijk van 30° of 55°. URBAN WALL VARIO is ook verkrijgbaar met DALI-2 voor lichtmanagement.

www.benelux.ledvance.com

Compacte luchtsnelheidsmeter

De VA 100 van BLAUWE LIJN is een zeer compacte vleugelrad anemometer voor meten van luchtsnelheid van 0,1 tot 25 m/s en temperatuur tot 50 °C. Het toestel is eenvoudig te bedienen met slechts één toets en voorzien van een display met achtergrondverlichting, wat ook in slecht verlichte omstandigheden goed afleesbaar

is. De VA 100 is voorzien van Bluetooth, waarmee verbinding kan worden gemaakt met een telefoon of tablet met de gratis EuroSoft live app (iOS en Android). Deze app kan worden toegepast om meetwaarden op afstand weer te geven, op te slaan en luchthoeveelheid te berekenen na ingave van de maten van het ventilatiekanaal of -opening. Metingen conform EN 12599 zijn mogelijk. www.euro-index.be

Cebeo neemt Aleco over Cebeo, a Sonepar company, is verheugd te kunnen aankondigen dat het een overeenkomst heeft bereikt om de

activiteiten van Aleco over te nemen vanaf 1 mei 2026. Aleco is een lokale groothandel in elektrisch materiaal, kabel, verlichting, HVAC en duurzame energie, opgericht in 1997 door Geert Tournoy en Francis Van Den Driessche. Met zijn hoofdzetel in Zedelgem en een tweede filiaal in Roeselare bouwde het bedrijf de voorbije drie decennia een sterke reputatie op in het noorden en centrum van West-Vlaanderen, waar het een brede klantenbasis bedient. In 2025 realiseerde Aleco een jaaromzet van ruim 8 miljoen euro. De activiteiten van Aleco zullen volledig worden geïntegreerd in de activiteiten van Cebeo. De medewerkers van Aleco zullen hun expertise blijven inzetten voor de klanten. Door deze integratie versterkt Cebeo zijn nabijheidsmodel voor klanten en lokale installateurs in West-Vlaanderen. www.cebeo.be

Valeco 500 Series waterontharders: eenvoud in dienst van prestaties

De Valeco 500 Series waterontharders combineren compactheid, duurzaamheid en hoge prestaties. Dankzij hun technologie die het waterverbruik analyseert, worden de regeneratiecycli automatisch aangepast, wat leidt tot een aanzienlijke besparing op zout- en waterverbruik. Het assortiment bestaat uit vier modellen en biedt het hoogste debiet op de markt, waardoor een stabiele waterdruk gegarandeerd blijft, zelfs bij intensief gebruik. Het compacte ontwerp – met een model van slechts 48 cm hoog – maakt een vlotte installatie mogelijk, zelfs in de kleinste ruimtes. De 500 Series zijn ontworpen met efficiëntie in gedachten en worden geleverd met een compleet installatiepakket, inclusief bypass, flexibele slangen en een hardheidstest, voor een snelle en gecontroleerde plaatsing. De interface met drie knoppen en het duidelijke display zorgen voor extra gebruiksgemak in het dagelijkse gebruik. Dankzij hun intelligente sturing, laag verbruik en

robuuste bouw bieden de 500 Series waterontharders een betrouwbare, economische en duurzame oplossing voor professionele installaties. www.valeco.be

Integratech versterkt identiteit van H27 met doordachte LED-verlichting Integratech gaf H27, een voormalige vliegtuigloods in Sint-Truiden, een vernieuwend lichtconcept dat erfgoed en innovatie verenigt. De industriële uitstraling blijft behouden, terwijl energiezuinige technologie zorgt voor een optimale balans tussen sfeer en functionaliteit. In de

eventhal werden de bestaande armaturen behouden en uitgerust met moderne LED-technologie. Dit garandeert een krachtige, gelijkmatige verlichting zonder afbreuk te doen aan het authentieke karakter van de ruimte. Voor kantoren en vergaderruimtes koos Integratech voor slanke, subtiel geïntegreerde panelen die een rustgevend en homogeen lichtbeeld creëren. Dit verhoogt het werkcomfort en ondersteunt de open, lichte uitstraling van de ruimtes. Sfeervolle LED-accenten, onder meer

aan de bar en langs trappen, versterken de beleving en geven het geheel extra diepte. Zo toont Integratech hoe verlichting niet alleen functioneel is, maar ook bijdraagt aan de identiteit van een plek. Met deze realisatie transformeert H27 tot een inspirerende omgeving waar architectuur, technologie en beleving naadloos samenkomen. www.integratech.be

Snel de juiste kabel kiezen met de kabelkeuzehulp van Zelektro

De juiste kabel selecteren is in de praktijk niet altijd vanzelfsprekend. Daarom ontwikkelde Zelektro een online kabelkeuzehulp die installateurs en professionals ondersteunt bij het maken van de juiste keuze. Door enkele gerichte vragen te beantwoorden, word je meteen naar de meest geschikte kabels geleid op de webshop. De kabelkeuzehulp helpt het selectieproces te vereenvoudigen en maakt het verschil tussen kabeltypes en technische specificaties snel inzichtelijk. Zo wordt de kans op foutieve bestellingen kleiner en verloopt de voorbereiding van installaties efficiënter. Ontdek de kabelkeuzehulp op https://www.zelektro.be/kabelkeuze-hulp#scrollTop=0. www.zelektro.be

LEGIOMIX®evo: Nieuwe standaard in legionellapreventie

Caleffi introduceert de LEGIOMIX®evo: een geavanceerd elektronisch mengventiel dat veiligheid, efficientie en slimme connectiviteit combineert voor de distributie van sanitair warm water. Legionella blijft

een serieuze bedreiging in warmwatersystemen van ziekenhuizen, zorginstellingen, hotels, sportfaciliteiten en wooncomplexen. De bacterie ontwikkelt zich in stilstaand water tussen 20 °C en 50 °C en kan leiden tot ernstige luchtwegaandoeningen. Traditionele maatregelen schieten vaak tekort. De LEGIOMIX®evo pakt dit probleem rechtstreeks aan met automatische thermische desinfectie. Het ventiel verhoogt periodiek de watertemperatuur tot een bacteriedodend niveau en bewaakt continu de parameters via ingebouwde sensoren. Dankzij datalogging en Modbus/BACnet-connectiviteit zijn alle functies eenvoudig op afstand te beheren en te integreren in moderne gebouwbeheersystemen (BMS). Naast veiligheid zet Caleffi in op gebruiksgemak en efficiëntie. De digitale regelaar met kleurentouchscreen maakt bediening intuïtief en laat persoonlijke desinfectieprogramma’s toe. Via een clouddashboard en app kunnen operators het systeem overal monitoren en optimaliseren. Het compacte ontwerp en lage energieverbruik dragen bij aan duurzaamheid en lagere bedrijfskosten. De LEGIOMIX®evo is beschikbaar in verschillende modellen en geschikt voor uiteenlopende toepassingen: van woningen en appartementen tot ziekenhuizen, hotels, sportcomplexen en campings. Overal waar veilig en betrouwbaar warm water essentieel is, biedt dit ventiel een oplossing. Met de LEGIOMIX®evo hernieuwt Caleffi zijn engagement voor gezonde en veilige waterinstallaties. Het product zet een nieuwe benchmark in legionellapreventie en combineert dit met flexibiliteit, slimme technologie en duurzaamheid. www.caleffi.com

Deze op Zigbee 3.0 gebaseerde oplossing is ontwikkeld voor installateurs en lichtprofessionals. Dit maakt het mogelijk om tot 40 armaturen per zone te beheren, zonder dat een gateway, cloud-verbinding of IT-ondersteuning nodig is. Het volstaat om via Bluetooth verbinding te maken, je voorkeuren in te stellen en klaar. Scan de QR-code en bekijk de video.

SLIM WONEN, ELEGANT EENVOUDIG.

ABB-free@home® brengt verfijning in de wereld van huisautomatisering. Met één intuïtieve interface, via wandbediening, smartphone, tablet of stem wordt controle over verlichting, klimaat, zonwering en toegangsbeheer moeiteloos en elegant.

Slim wonen, vandaag en morgen. Ontdek het hier.