De blikvanger van Elp in winterse vogelvlucht: het landgoed Steinborg, vroeger bekend als De Zandhof.
Foto: Archief DvhN
Waar komt de plaatsnaam Elp vandaan? Onlangs plaatsten wij een aflevering over de oorsprong van de Drentse plaatsnamen die op lo dan wel loo eindigen. Dat bracht Roy Greve uit Elp ertoe de vraag te stellen over de oorsprong van de naam van zijn woonplaats. Vraag Vandaag legde de kwestie voor aan de stichting Drentse Taol. Van Harm Lesschen kregen we antwoord. Door Jibbo Poppen
e betekenis van de plaatsnaam Elp is niet eenduidig. W.J. Hagoort schrijft in het boekwerkje Plaatsnamen in Drenthe, uitgave 1971 dat de naam nog steeds onverklaard is. Er zijn wel pogingen ondernomen zoals ilp (wilgenboom). Of het zou een samenvoeging kunnen zijn van el-epe. Het element el is dan hetzelfde als in el-ders (op een andere plaats). Epe komt van apa, het Keltische woord voor water. El wordt ook wel in verband gebracht met het oud-Nederlandse elo = eland. Theo Spek schrijft in zijn proefschrift Het Drentse esdorpenlandschap (Utrecht 2004) het volgende: "Inderdaad blijkt uit
D
het werk van onder meer De Vries en Blok dat in Drenthe tal van prehistorische, vroeghistorische en vroegmiddeleeuwse plaats- en waternamen voorkomen. Voorbeelden zijn ondermeer namen als Elp, Peize, Wapse, Norg, Eext, Erm, Gees, Annen, Ansen, Emmen, Bunne, Borger." Tijdens lezingen voegde Theo Spek er het volgende aan toe: "De korte eenlettergrepige plaatsnamen zijn vaak de oudste plaatsnamen in Drenthe. Ze hebben vaak de betekenis van water – aan het water, stromend, watervlakte." Ter ondersteuning van het laatste argument van Spek: de omgeving van Elp werd al in de prehistorie permanent be-
woond. Bij Elp zijn opgravingen gedaan van boerderijen uit de bronstijd. Later bekend onder de naam Elpcultuur. Elp ligt in het bron- en stroomgebied van een aantal beken en waterlopen. Nabij Elp ligt het brongebied van de Drentsche Aa en de Elperstroom / Westerborkerstroom / Beilerstroom. Het gebied rond Elp vormde een soort waterscheiding. Ook nu nog grenzen hier drie waterschappen aan elkaar: Hunze en Aa’s, Velt en Vecht, en Reest en Wieden. Tussen Elp en Schoonloo ligt het Elpermeer of Zwartewater. Zwart (afgeleid van swette, swatte, zwatte) heeft hier de betekenis van grens of scheiding. Hier ligt ook de grens tussen
de waterschappen Reest en Wieden enerzijds en Hunze en Aa’s anderzijds. Tot slot: ook Jan Naarding legt in zijn boek Terreinverkenningen de verbinding naar water (epe = water).
쐽
ook een vraag?
Schrijf naar vraagvandaag@dvhn.nl. Of stuur een briefje naar Dagblad van het Noorden, tav Vraag Vandaag, Postbus 60, 9700 MC Groningen. Vermeld svp altijd naam, adres en woonplaats. Ook als u via e-mail reageert.