ELKAR ALDIZKARIA 85 UDAZKENA/ OTOÑO

UDAZKENA 2026 85. ZENBAKIA www.elkar.eus

ENEKO BIDEGAIN

“MADDI HEGIREN IHESA HAIN DA ORIGINALA, HARRIGARRI BAITA EZ GELDITU IZANA IHESALDI BEREZIENEN ZERRENDETAN”

XABI URIBE-ETXEBARRIA

VITA, LA TECNOLOGÍA REPLANTEA QUÉ ES ESTAR VIVO

KATIXA AGIRRE

SERVICIO INTERIOR, LA EXTRAORDINARIA HISTORIA DE LAS MUJERES DE LA RED ÁLAVA

IZEN PROPIOAK

GARAZI ARRULA · XABIER MENDIGUREN · EKAITZ HERRERA · NEREA ARRIEN · JON GEREDIAGA · IBON PLAZAOLA · UNAI ELORRIAGA · LEIRE BILBAO · KEPA IRIBAR · NATXO DE FELIPE · MARIA REIMÓNDEZ · LUCA CALVI · INMA ROIZ · JOXEPA MADARIAGA · IRATI JIMENEZ · ANTTON OLARIAGA · JOSEAN MORLESIN

Etxeko txikienen artean irakurzaletasuna, sormena eta ahozkotasuna sustatzeko

ipuinak, komikiak, zientziako infografiak, denbora-pasak, jolasak, eskulanak

URTEAN 49 euro! Egin IRRIAren harpidetza, eta baliatu gure eskaintza berezia: 10 €-ko bonoa Elkar dendetan erabiltzeko

NOLA EGIN HARPIDETZA? • Telefonoz: (0034) 943 30 43 32 zenbakira deituz • harpidetza@irrienlagunak.eus helbidera idatziz • www.irria.eus/harpidetza-n izena emanez

www.irria.eus-en topatuko dituzu IRRIAren edukiak eta euskarriak!

3

JOSEAN MORLESIN

liburudendak

ALGORTA (GETXO) Telletxe 11 94 491 66 16 ARRASATE Erdikokale 14 943 79 78 29

BAIONA Gouverneurs 9 559 59 35 14 BARAKALDO Merindad Uribe 14 944 37 22 76

BASAURI Dr. Jose Garai 11 94 426 13 84 BERGARA Ibargarai 7 943 76 40 50

Ikastolen jaiak euskara, auzolana, herria. 2026 ELKAR PUBLI-Ikastolen jaiak02.indd 1

BILBO Licenciado Poza 14 94 443 47 08 Zamudioko ataria Zazpikale 94 416 14 50

Iparragirre 26 94 424 02 28

Bergara 6 943 42 63 50

DONOSTIA GASTEIZ Fermin Calbeton 21 San Prudencio 7 943 42 00 80 945 14 45 01

URRIAK 4 Lazkao

Apraiztarrak 1 Campus 945 14 16 70 HERNANI Kale Nagusia 30 943 55 15 37

IRUN Leire 9 Colon pasealekua 8 948 17 55 38 943 63 17 26 TOLOSA IRUÑEA Arostegieta z/g Comedias 14 943 67 35 33 948 22 41 67

URRIAK 18 Zizur/Galar

2026/7/16 12:14:57

literatura

4

ENEKO

BIDEGAIN

Hegal egiten kaleratu du Eneko Bidegainek (Baiona, 1975), euskal historia hurbileko gertakari gogoangarrienetakoa kontatzen duen eleberria: Maddi Hegik Paueko presondegitik 1986an ihes egin zuenekoa. Abentura kilikagarria baina egiari guztiz atxikia.

Noiz pentsatu zenuen Maddi Hegi protagonista izango zuen liburua idaztea? Ihesaldia gertatu zenean haurra nintzen, baina ongi oroitzen naiz irratian jakinarazi zuten uneaz eta eragin zituen erreakzioez: harridura, poza, ekintza ausart eta garbia goraipatzea… Film bat ere merezi zuela erran izan zen. Duela ia hogei urte, IK-ren historiari buruzko saiakera idatzi nuenean, pentsatu nuen gai horrek berariaz liburu bat merezi zuela. Duela sei urte, liburua berrargitaratu zenean, gazte batzuek irakurri zuten, eta ihesaldiari buruzko atalarekin gelditu ziren txundituta. “Serie bat egin daiteke” zioten –orduan serieak ziren modan–. Nik ikus-entzunezkoak ez, baina eleberri bat idatz nezakeen. Orduan hasi nintzen ideia hori lantzen. Argi nuen, egitekotan, Maddi Hegi izanen zela protagonista, batetik, izan zuen bukaeragatik, eta, bestetik, jendeak ez zuelako uler-

tzen zergatik erabaki zuen ihes egitea, hilabete gutxi gelditzen bazitzaizkion. Gauza anitz bazen arakatzeko eta kontatzeko, Maddiren ikuspuntutik. Zein izan zen haren ibilbidea? Zein rol jokatu zuen ihesaldiaren prestaketan? Zein rol esleitu ohi zitzaien –eta zein ez– emakumeei borroka armatuan, 1980ko hamarkadan? IKren historiari buruz egin zenuen saiakera aipatu duzu. Hau, berriz, eleberria… Saiakera lehendik egina nuenez, ez zitzaidan iruditzen beharrezkoa zela berriz ere forma bera erabiltzea. Eta, bereziki, ihesaldiaren gaia oso aproposa zen eleberri baterako. Ez ihesaldiagatik bakarrik, baizik eta beste hainbat hari eta intriga gurutzatzen direlako istorio honekin: orduko giro politikoa, gerra zikina, Didier Lafitteren heriotza, Popo Larreren desagertzea, Maddiren

bizitza bera, haren aita preso egon izana Alemanian Bigarren Mundu Gerra garaian… Bestalde, gure herriaren historiaren XX. mende bukaerako atalaz anitz idatzi bada ere, oraindik badaude idatzi gabekoak, eta idatzi gabe gelditu behar ez luketenak. Horien artean da IK-ren gaia. Literaturan ez da ia batere landu gatazka armatuaren alde hori, eta hutsune hori ere bete nahi izan dut. Ipar Euskal Herria ez da Hegoaldeko errefuxiatuen babesgunea edo ETAren armagabetzea ahalbidetu zuen lekua bakarrik. Gatazkaren kontakizuna egiterakoan, ez genuke hori ahantzi behar… Ze alde on eta txar ditu, idazlearentzat, fikzioaren hautua egiteak? Banuen gogoa benetako istorio batean oinarritutako eleberri bat idazteko. Fikzio bat bezala idatzia da, baina

literatura fikziotik gutxi du. Fikzioaren eta benetako istorioaren mugan ibiltzeak baditu bere zailtasunak, ez dudalako gehiegi urrundu nahi izan egiazki gertatutakotik, baina hainbat pasarte asmatu behar izan ditut. Fikzioaren hautuak aukera ematen du istorioan nituen hutsuneak estaltzeko, edo bazterreko edo inguruko gaiak libertate gehiagorekin kontatzeko, betiere orduko giroa eta testuingurua errespetatuz. Pertsonaiak, batzuk egiazkoak sartu dituzu, beste batzuk ez… Anitz gogoetatu nuen horretaz. Aukera bat izan zitekeen denak izatea fikziozkoak. Ordea, Maddi Hegi, bere destinoa dela-eta, egiazko izen-abizenekin aipatu nahi nuen, baita herriak nahiko ahantzia duen norbait delako ere. Gainera, efemerideak hor daudenez, aski erraza da jakitea zeintzuk ziren ihes egin zutenak… Beraz, irizpidea izan da gatazka armatuaren ondorioz hil zirenak eta kartzelatik ihes egin zutenak beren egiazko izenez aipatzea eta, beraz, haiei buruzko xehetasunak ahal bezainbat hurbiltzea errealitatetik. Gainerakoak asmatutako pertsonaiak dira, bai haien izenak, bai haien bizitzak edo militantziako ibilbideak… Haatik, ihesaldiko

5

xehetasunak zinezkoak dira, komandoko pertsonaiak fikziozkoak izan arren.

HEGAL EGITEN Eneko Bidegain ELKAR

Egiazki sinesgaitza dirudi presondegiko ihesaren planak, ezinezkoa dela ongi ateratzea; eta, hala ere… Hain zuzen ere horrexegatik da gai aproposa liburu baterako, are gehiago literatura lan baterako. Ihesa bera hain da originala, harrigarri baita ez gelditu izana ihesaldi berezienen zerrendetan. Pentsatzen dut helikopteroz egin izan balute, anitzez bazka gutiago izanen nukeela liburu baterako. Zein izan dira zure iturriak dokumentatzeko? Bai ahozkoak bai idatzizkoak. Elkarrizketa andana bat egin dut, besteak beste ihesa antolatzen aritu ziren batzuekin, ihes egin zuen Gabi Mouescarekin, Maddiren lagun, senide edo ziegakide izan zirenekin, IK-ko komandoak bahitu zuen norbaitekin… Maddiren gutun sorta batzuk ere eskura izan ditut. Azken hauek funtsezkoak izan dira Maddi bera hobeki ezagutzeko. Horrez gain, garai hartako prentsa ere iturri garrantzitsua izan da.

Zergatik eman diozu Hegal egiten izenburua? Egindako zenbait elkarrizketatan eta Maddiren gutunetan egiaztatu ahal izan dut Itoizen kantu hori zela Maddiren abesti gustukoena. Hori horrela izanik, iradokitzen duen guztiagatik, izenburu egokia iruditu zitzaidan. Maddirentzat, eta garai hartako gazte anitzentzat, euskal musika osagai nagusia izan zen euskara (berriz) ikasteko eta abertzale bihurtzeko bidean.

AZALEKO ETA BARRUKO ARGAZKIAK: EKAITZ ZILARMENDI

Ze urte-tarte hartzen du kontakizunak? Liburuaren kontakizuna 1985eko maiatzean hasten da, Maddi kartzelan sartu zuten unean. Eta 1986ko abenduaren 13an bukatzen da, ihesaldiaren egunean. Orainaldian idatzia den kontakizun horren bitartean sartzen dira atxiloketaren aitzineko garaiak: Maddi libre zebilen garaiko ibilerak, Maddiren haurtzaroa, Maddiren aitaren espetxealdia eta beste hainbat kontu. Azken finean, liburuan zehar pixkanaka osatzen da Maddiren biografia, eta testuingurua ulertzeko zenbait giltza ere horrela ematen dira. Eta zuk, zenbat urte behar izan dituzu istorioa idazteko? Zaila da neurtzea. Idazle profesionala ez izanik, lanetik kanpoko denbora tarteak aurkitu behar dira, eta denbora tarte luzeena dokumentatzeak eta elkarrizketak egiteak eskatzen du. Gainera, behin hasitakoan beste proiektu batzuetan ere sartu nintzen, beraz, ez dakit. Buru-belarri bi urte eman ditut, baina beste lau bat urtez aritu naiz gaia lantzen.

XABIER MENDIGUREN Editorea

literatura

6

Proposamena INMA ROIZ Escritora

Prohibido morir aquí, de Elizabeth Taylor, fue editada en castellano el pasado año 2025 por Libros de Asteroide, pero vio la luz por primera vez en 1971 y a punto estuvo de lograr el premio Booker por la lucidez con que su inestimable autora retrató la vejez. Es la historia de una anciana viuda que se traslada a vivir al hotel Claremont, donde algunas de sus habitaciones están destinadas a huéspedes de avanzada edad. Los personajes, descritos magistralmente a través de sus acciones, sus maneras y atuendos, son un grupo de ancianos tan diverso como hilarante.

UNA HABITACIÓN EN EL CLAREMONT

La melancolía por la vida vivida se mezcla con mucho acierto con situaciones que resultan cómicas para el lector. La espera infructuosa de una deseada visita de su nieto hace que la señora Palfrey acabe haciendo pasar por tal a un recién conocido joven escritor. El enredo muestra la dureza de la soledad a ciertas edades, así como las inesperadas conexiones humanas más allá de la consanguinidad, y los entresijos, con sus aciertos y malentendidos, de la sociedad que se forma entre convivientes. Toda la narración se acompaña de la climatología para generar un ambiente nostálgico, donde la lluvia cala

más allá del asfalto y de los propios personajes. La autora describe con precisión las calles que los personajes cruzan o las sencillas habitaciones del hotel en el que viven, creando una atmósfera familiar para el lector. Prohibido morir aquí es una gran novela, un relato que no hay que perderse por la maestría de su autora a la hora de abordar la vejez de la clase media inglesa. Unos personajes al filo del ridículo que sacan una sonrisa al lector y logran, a través de la lucidez de Taylor, que sus pequeñas y decrépitas vidas nos lleven a un lugar donde uno se siente agradecido por la oportunidad de conocerlos.

PROHIBIDO MORIR AQUÍ Elizabeth Taylor

LIBROS DEL ASTEROIDE

Profila LAZKAO TXIKI

Kaixo!, Joxemiel! Lazkaomendiko Abaliñe baserrian jaio eta inon ez zinela hazi esan zenuen behin, altueran txikia zinelako; baina beste behin, zuri ere, denoi bezala, oinak lurreraino iristen zitzaizkizula esan zenigun… Dudarik gabe, handia zinen, Joxemiel, eta oraindik ere gure bihotzetan hazten jarraitzen duzu. Plazan lehenengoz hamazazpi urterekin kantatu zenuen eta geroztik, Euskal Herri guztian zehar ibili zinen, geratu gabe, Basarri, Zepai, Mitxelena, Uztapide, Xalbador, Mattin… lagun zenituela. Txapelketetan ere parte hartua eta sariak irabazi zenituen: Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan txapeldun, 1964an eta 1965ean, eta txapeldu-

norde, 1950ean eta 1962an. Euskal Herriko Txapelketan bigarren 1965ean, Uztapideren atzetik. Izatez eta bihotzez, euskaltzale, natura-zale, sentibera eta lagunen lagun. Plazagizona. Bertsolaritza zaharreko eskolakoa, umore handikoa eta bizia zinen; gai sakonetan ere entzuleengana heltzen zenekien. Gizon azkarra. Irakurlea, pertsona jantzia eta kultua. Txiste kontalari trebea. Bertsolari eta pertsona maitatua, horixe guztia eta gehiago izan zinen, Lazkao Txiki-Handia. Orain esaten den bezala, Joxemiel, krak bat zinen, makina bat, irakaslea, idoloa eta, aldi berean, gertukoa, laguna, kontularia, txiste kontatzailea; alaia, bai, baina baita erretxina

ere... Asko sufritzen zenuen euskara traketsa entzuten zenuenean eta sufritu injustiziekin. Bihotzari hizketan uzten zenionean sentimentala, serioa zinen eta bertso hunkigarriak botatzen zenituen. Alegia, alde askoko pertsona eta jendearekin konektatzen zenekiena, batzuetan gozo, besteetan mikatz. Xabier Amurizak ondo baino hobeto definitu zintuen: “bat-bateko sorgina!”. Apiril oro elkartzen gara zurekin herritarrak, harrizko zure irudiaren ondoan, Lazkaoko “Lazkao Txiki Zelaian”. Eta aurten, irailean, jaio zinela ehun urte direla ospatuko dugu. Zorionak eta eskerrik asko, Joxemiel!

ARGAZKIA: ANDRÉS ARLANZÓN

LAZKAOMENDITIK MUNDURA

JOXEPA MADARIAGA Kultur eragilea

liburuak & sortzaileak

7

barren-barrenean

MAITASUNAZ EZ BADA, MAITASUNEZ IRATI JIMENEZ IDAZLEA pentsatzen dugu, esate baterako. Eta ez da gezurra. Baina maitasunaren alde egotea da gauza bat eta maitasunari buruz idaztea beste bat. Eta iraultza erromantikoak maitasunean ez zuen gai bat aldarrikatu, literatura egiteko modu bat baino, bide bat. Emozioak kontutan hartzera deitu zuen, sentimenduen munduari bere garrantzia ematera, korronte psikologiko sakonak askatuz eta ezagutuz idaztera, barne ahotsari obedituz eta bihotzaren aginduak jarraituz.

Erromantizismoak askatu egin zuen literatura klasizismoak artistei inposatu nahi zizkien arau itogarrietatik eta tirania bihurtutako mediokritateari bukaera eman zion. Erromantikoen iraultzak aldatu zuen, bai, baina hori baino gehiago egin zuen: literatura salbatu egin zuen. Modernitate literarioa bera erromantizismotik sortzen da, erromantizismoak berak erditzen du. Institutuan, sargori egun luzeen ondoren datorren euria bezala oroitzen dut erromantikoen etorrera, Espainiako literatura mendeetako lozorrotik esnatu zuena. Espainiak ez du inoiz eman erromantiko baten bihotzarekin idatzi zuen Mariano José de Larra baino idazle satiriko hoberik, eta ez dakit eduki duen hobeto idatzi duen idazlerik. José de Esproncedaren La canción del pirata oraindik buruz dakit eta lehen aldiz irakurri nuenetik ez dut inoiz ahaztu Esproncedaren beraren El estudiante de Salamanca antzezlan aluzinatu eta aluzinatorioa. Erromantizismoari zor dio poesiak Rosalía de Castro, galegoz hain lirikoa zen poeta eta gaztelauen kontra hitz egiten zuenean, hain boteretsua. Eta zer esango dugu Gustavo Adolfo Becquerri buruz. Sentikortasun biluzi eta garden berri bat sortu zuen poesiaren printze honek XIX. mendean zabaldu zuen bideak egin zuen posible XX. mendeko poesiaren miraria. Euskaldunak XX. mendean iritsi ginenez idatzizko literaturara, ia osorik galdu genuen erromantizismoaren menderik oparoena. Baina XIX. mendean Iparragirre eta Xaho izan genituen, eta hori baino ez balitz, asko litzateke erromantizismoari zor dioguna eta aski izan beharko litzateke bere kontrako aurreiritziak alde batera uzteko. Erromantizismoaren iraultzari zor diogu literatura fantastikoaren sorrera, besteak beste, euskaraz irakurri ditzakegun lan zoragarriak eman zituena: Sheridan Le Fanuren Carmila (Erein-Igela, 2025), Mary Shelleyren Frankenstein (Erein-Igela, 2013), Emily Bronteren Gailur ekaiztsuak (Erein-Igela, 2017), Jane Austenen Harrotasuna eta aurrejuzguak (Elkar, 1996).

ILUSTRAZIOA: ANTTON OLARIAGA

Literaturaren historian ez da egongo beste mugimendurik erromantizismoak bezala mundua banatzen duenik. Modernismoari buruz iritzi sendoak bilatzen baditugu, nekez topatuko ditugu. Erromantizismoari buruz, ostera, ia mundu guztiak dauka usteren bat edo beste, eta gehienetan, iritziren bat edo beste ere bai. Bigarrenak, normalean, negatiboak. Eta lehena, normalean, okerrak. Mugimendu erromantikoa maitasunaren aldekoa izan zela

Joxe Azurmendik aspaldi idatzi zuen euskaldunon artean, nagusitasun intelektuala frogatzeko modurik errazena erromantizismoaren kontra hitz egitea zela eta tristea bada ere, arrazoia zuela uste dut eta badugula umekeria horrekin bukatzeko garaia. Askoz hobe genuke erromantizismotik zerbait ikasiko bagenu, dena baztertu beharrean. Nik, adibidez, ez dut inor maitasunaz idaztera animatuko baina animatuta badago, ez desanimatzeko eskatuko diot. Azken baten, erromantizismoak garrantzitsua delako hitz egin zuen maitasunaz, baina garrantzi hori ez zuten erromantikoek asmatu. Aitortu baino. Euskal literaturari, beste edozein literaturari bezala, komeniko litzaioke erromantikoek bezala, gauza garrantzitsuen garrantzia aitortzea eta maitasunaz ez bada, maitasunez idaztea.

literatura

8

MORLANS Xabier Mendigurenek (Beasain, 1964) beste aletxo bat jarri nahi izan dio memoria historikoaren eraikuntzari, fikziorik gabeko nobela batekin. Donostiako Morlans auzoko Tolaretxen gertatutakoak garaiko argazki zabalago bat egiteko bideak eskainiko dizkio irakurleari. Lau ordu eta erdiko tiroketa bat, Donostiako etxe batean. Abiapuntu zinematografikoa izan liteke. Egiazki gertatu zen tiroketa hori, 1991ko Aste Nagusian. Guardia Zibilak inguratu zuen Morlans auzoko etxe bat, eta bertako guztiak akabatu arte jardun zuten jo eta su. Pelikula baterako modukoa da, bai, baina, noski, ez dugu halakorik ikusiko pantailan, denok dakigu zergatik. Hortaz, liburuak orduko gertakariak kontatzen ditu, batetik, eta memoria historikoarekin gertatzen zaigunaz hausnarketa bat egin, bestetik. Kronika literarioa izan da erabili duzun kontamoldea. Tentaziorik izan duzu sartu duzuna baino fikzio gehiago sartzeko? Hasieratik garbi ikusi nuen fikziorik gabeko nobela bat egin nahi nuela. Hala egin beharra sentitu nuen, intuizioz edo. Intuizio horren atzean beti daude arrazoiak gero: gertaeren gordina errespetatzea, jatorrizko dramatismoa

inongo trikimailurik gabe erakustea, oroimenaren transmisioan laguntzea… Hari batek lotzen ditu zure azken liburuak. Memoriari ekarpen kontziente bat egiteko saiakera da, ala bidera atera zaizkizu ideiak? Oso latza izan da atera nuen 2023an, Joxe Arregiren torturez eta gorpuari egin zizkioten argazkiez. Haren uberan bezala bururatu zitzaidan oraingo Morlans hau, antzeko teknikaz ondua, baina tartean sartu zen Borrero txiki bat eleberria, fikzio hutsa dena baina egiazko oinarri bat ere baduena. Bidera atera zaizkidala esango nuke, baina neuk hautatu dut bide hori egitea. “Bizirik irten zirenei, bertan gelditu zirenei”. Eskaintza, denentzat. Ez dut martiritegirik idatzi nahi. Gaur eta hemen bizi garen guztion artean eraiki behar dugu geure herria, eta

MORLANS Xabier Mendiguren ELKAR

horretarako pertsona guztien historiek izan behar dute lekua, sentiberatasun guztiek, debekurik, beldurrik eta supremazismorik gabe. Literaturatik eskaini nahi diot aletxo bat behar dugun aniztasun horri.

ITZEA URKIZU Editorea

NEGUBERRIA Augustin Zubikarai bekaren laguntzaz idatzi du Ekaitz Herrerak (Abadiño, 1986) Neguberria, bere lehen liburua, zahartzaroaren atarian bizitza berri bat deskubrituko duen gizonaren abentura, hizkera gozo eta ederrean landua. entretenimenduan. Gaur egun herri kazetaritzako istorioak kontatzen nabil Durangaldeko Anboto hedabidean.

NEGUBERRIA Ekaitz Herrera ELKAR

Egile berria zarenez, aurkeztu iezaguzu zeure burua. Abadiñokoa naiz eta 40 urteen atarian nago. Ikus-entzunezkoen gradua egin nuen, eta, harrezkero, istorioak kontatzen egin dut lan, Euskal Telebistan zein Euskadi Irratian. Gidoilari zein erredaktore. Eta berdin informazioan zein

Zubikarai sariari esker idatzi duzu zure lehen liburu hau. Beka mota honi ze abantaila ikusten diozu? Eta alde txarrik? Alde onak baino ez dizkiot ikusten. Oso beka baliagarria da literatura idaztera salto egin ez egin zalantzan dabiltzanentzat. Tranpolin bat. Gainera, Elkarreko profesionalak ondoan dituzu bidelagun, eta horrek egundoko segurtasuna ematen dizu. Ederra da Ondarroako Udalak halako proiektu bat bultzatzea. Mattin da protagonista. Nor da Mattin? Mattin 60 urteko lore-saltzailea da, maiteminik sekula ezagutu ez duena. Altzairua bezain zurruna kanpotik. Estoikoa. Baina kristal hauskorra barrutik. Oso sentibera. Halako batean, lore-denda txarto doala eta, negozioa itxi beharko du. Unibertsitate giroko ikasle pisu batean bizitzen amaituko du, bera baino ia berrogei urte gazteagoak direnekin.

Pertsonaien psikologian eta haien harremanetan zentratu zara, ezta? Laguntasuna da istorioaren oinarria, eta, horrenbestez, harremanek eta babes sareek indar handia dute. Irakurlea apurka joango da pertsonaiak ezagutzen, eta, itxura batean arruntak, ezdeusak, diruditen eguneroko egoerak sakontasunez jarraituko ditu. Horrez gain, nabarmena da idazkeran egin duzun lana. Ternezia darion istorio bat kontatzen ahalegindu naiz. Zerbait gozoa, samurra, besarkagarria. Eta ahalegindu naiz hori bestelako koloreekin josten. Badira umore dosiak, egoera surrealistak, hausnarketarako pildoratxoak. Ahalegina, behintzat, hor dago.

TERESA LARREA Kazetaria

literatura

ARCHIVO DE XABI URIBE-ETXEBARRIA

“

9

VITA Xabi Uribe-Etxebarria

La IA nos obligará a redefinir qué significa estar vivo”

DEBATE

XABI

URIBE-ETXEBARRIA Experto en inteligencia artificial y fundador de Sherpa.ai, Xabi Uribe-Etxebarria (Algorta, 1981) publica Vita, un ensayo en el que aborda una de las preguntas más antiguas de la humanidad: qué significa realmente estar vivo. A través de un recorrido que cruza neurociencia, filosofía y tecnología, el autor plantea que los avances de las últimas décadas están obligando a revisar conceptos que parecían inamovibles. Aunque es un libro de divulgación científica, Vita también es una reflexión sobre nuestra especie en la era de la inteligencia artificial (IA). ¿Qué nos depara ese futuro? El libro explora distintos escenarios, desde la convivencia entre humanos e IA hasta una posible hibridación, e incluso la sustitución, a muy largo plazo, de formas de vida basadas en carbono por otras basadas en silicio. Mi objetivo no es predecir, sino invitar a la reflexión. Mezcla información científica con recuerdos y experiencias personales. Las grandes preguntas científicas nacen de emociones humanas: curiosidad, asombro, miedo a la muerte o el deseo de entender quiénes somos. Las anécdotas y conversaciones en el libro no están solo para hacerlo

cercano; reflejan que no vivimos la ciencia al margen de nuestra biografía. En el prólogo revela que este ensayo nace de un miedo infantil a la muerte. Probablemente, es el motor oculto de las preguntas del libro. Quizá mi trayectoria profesional hacia la inteligencia artificial nació de esa misma inquietud: comprender el cerebro, el sistema más complejo que conocemos, y explorar si podemos replicar sus procesos. En el fondo, es un impulso por trascender límites y buscar formas de que la vida continúe. ¿Deberíamos dejar de ver la IA como una herramienta y empezar a verla como un ser? Esa idea de herramienta se queda corta. Estamos creando sistemas con agencia, capaces de tomar decisiones y

perseguir objetivos de forma autónoma. Mientras que un martillo es una herramienta, la Inteligencia Artificial General (AGI) es radicalmente distinta: implica sistemas capaces de actuar, aprender y adaptarse por sí mismos. Asegura que vivimos la coincidencia de dos revoluciones: la IA y la búsqueda de vida fuera de la Tierra. Es un momento histórico excepcional. La irrupción de la IA y los grandes avances en la detección de posibles huellas biológicas o tecnológicas en el espacio nos obligarán a redefinir radicalmente qué entendemos por inteligencia y, en última instancia, qué significa estar vivo. ¿Estamos preparados para asumir las consecuencias éticas de una inteligencia artificial consciente? En el libro intento evitar marcos morales, religiosos o legales. Porque no son mi campo y, sobre todo, porque me interesaba más explorar estas preguntas desde la evidencia empírica, la biología, la neurociencia y la inteligencia artificial. Y, precisamente por eso, creo que la discusión sobre la moralidad de otras formas de vida es mucho más compleja de lo que planteamos hoy. No nos enfrentamos al mismo conflicto moral al eliminar bacterias que al interactuar con algo que hable o se comporte como nosotros.

KAROLINA ALMAGIA Periodista

UNA NOVELA ÉPICA QUE SE LEE COMO UN CLÁSICO REDESCUBIERTO «Ha nacido un talento literario» Patti Smith

«Gótica y con un fascinante aire de cuento de hadas, una novela imposible de soltar.» Dua LiPa, Service95

literatura

10

UNAI

ELORRIAGA Testu batean sakontzeko modurik onenetarikoa itzultzea dela dio Unai Elorriagak (Bilbo, 1973). Seumas O’Kelly irlandarraren Ehulearen hilobia itzuli berri du. EHULEAREN HILOBIA Seumas O'Kelly Itzulpena: Unai Elorriaga IGELA

Zuk egin zenien Igela argitaletxekoei Ehulearen hilobia euskaratzeko proposamena. Zergatik liburu hau? Halako testu batek liluratzen nauenean hartu eta itzuli egiten dut. Uste dut ikasteko erarik onena eta testu batean sakontzeko modurik onenetarikoa itzultzea dela. Liburua laburra izanik, pentsatu nuen izan zezakeela bi-

dea euskal literaturan. Igelakoei proposatu nien eta haiek baietz. Liburua umoretik eraikita dago, umore beltza du.

tera joaten zara eta planoak daude eta hilobien izenak garbi-garbi irakurtzen dira; hori dela eta, denok dakigu nor non dagoen lurperatuta. Liburua, ordea, Irlandako hilerri zahar batean kokatzen da eta han izenik gabeko ohiturazko hilerri batean sartzen dituzte hildakoak. Kasu honetan, herriko bi zahar dira protagonistak, herriko zaharrenak. Haiek teorian badakite hilobiak non dauden, baina ez dira ados jartzen. Testuinguru horretan hitz egiten da herri baten memoriaz, ohiturez, familiaz… Oso txinpartatsua da, irribarre batekin irakurtzeko liburua.

“

Oso txinpartatsua da, irribarre batekin irakurtzekoa”

Uzta ederra argitaratu duzu zuk, baina plazaratu gabeko zenbat liburu itzuli dituzu? Liburuak osorik askorik ez, baina zatiak asko; batez ere, ipuinak eta poema zatiak. Julio Cortazarren ipuinak dezente, Juan Rulforenak… Ez nituen argitaratzeko itzultzen, baizik eta idazle horien teknikak eta tripak harrapatzeko.

Gazte hil zen Seumas O’Kelly, baina bere sormen uzta utzi zuen. Kultur eragile bat zen. Irlandan independentziaren bila ari zen talde mugimenduetan sartuta zegoen. Hemen Lauaxeta, Orixe, edota Lizardiren antzera haiek ere euren kultura goratu nahian ibili ziren. Horregatik oso hurbil sentitzen ditugu, han eta hemen gauza berdintsuak gertatu zirelako. 36 urterekin hil zen Seumas, herri berpizkundearen alde dena emanda.

Bi protagonista eta helburu bat: hilobi bat topatzea. Egoera erabat surrealista da. Gure herrietan hilerri ba-

ANA ABARISKETA Kazetaria

MARÍA

REIMÓNDEZ Hilekoari modu kritikoan eta askotariko gorputzak aintzat hartuz erreparatu dio María Reimóndez idazle eta itzultzaile galiziarrak Basatiak liburuan. Euskaraz irakur dezakegu orain, Nerea Loiolaren itzulpenari esker, Lisipe bilduman. Zein izan zen liburuaren abiapuntua? Liburu hau, nire idatzi asko bezala, ondoez batetik sortu zen. Hilekoa gai tabua izan da luzaroan, baina liburua idatzi nuenean mahai gainean jartzen hasia zen. Dena den, material batzuek deserosotasuna eta ezinegona sortzen zidaten, besteak beste hilekoa erreprodukzioaren baitan ulertzen zutelako. Liburuan aipatzen dudan moduan, hilerokoa gorputzen prozesu organiko bat da, ez du beste ezein elementurekin elkarreraginean aritzeko xederik. Bestalde, liburu askok feminitatearen esentzialismoa

indartzen zuten. Hori guztia ikuspegi mugatu eta mugatzailea iruditzen zitzaidan, eta erabaki nuen interesgarria izan zitekeela hilekoa hari eroale gisa erabiltzea, alderdi mordo bat zeharkatzen dituen neurrian —klase soziala, arrazializazioa, gorputzen aniztasuna, pobrezia—, eztabaida modu kritikoan kokatzeko. Zer kritikatu nahi zenuen? Liburuan kritika egiten zaie gauza beraren bi muturri. Batetik, axola-gabezia medikoa dago, diskurtso mediko patriarkal eta zisheteroa ez baita sekula arduratu gai honekin. Bestetik, horren kontrako muturra dago: hilekoaren mistifikazioa. Liburuan saiatu naiz erdibideko zeozer aurkitzen: ikerketa gehiago behar da, noski, eta gorputzak ezagutzea garrantzitsua da, baina ezin gara berriro mistifikazioan erori.

“

Hilekoa gorputzen prozesu organikoa da, ez dugu mistifikatu behar”

Zer sustatu nahi zenuen? Kolektiboen lana ikusarazi nahi nuen, eta alderdi intersekzionalago batzuk landu. Ni Tamil Nadu-n [India] trebatu naiz, han ikusi dut emakumeek nola lan egiten duten, elkarren bidelagun izan gara, eta hango emaku-

BASATIAK Maria Reimóndez Itzulpena: Nerea Loiola SUSA

meek hilerokoaren harira egindako aktibismoa funtsezkoa izan da libururako. Liburuak, azken batean, ekintzarako deia sustatzen du, eta horixe da kolektiboetako kideek erakusten digutena.

DANELE SARRIUGARTE Idazlea

literatura

KATIXA

AGIRRE

FOTOGRAFÍA: AINHOA RESANO

“

El El pasado pasado no no se se quedó quedó detrás. Sigue permeando, detrás. Sigue permeando, yy nos nos sigue sigue afectando. afectando. La La vida vida es es hoy hoy así así porque porque pasó pasó aquello” aquello”

Servicio Interior es Barne Zerbitzuak (Elkar, 2025) en castellano. Escrita por Katixa Agirre el segundo, y traducido por ella misma el primero. Es una historia de resistencia protagonizada por un grupo de mujeres que creyeron en un futuro mejor y lucharon por él. La novela, convertida a ratos en artefacto cinematográfico, vierte un haz luminoso sobre personas, en apariencia corrientes, que salvaron con su coraje muchas vidas, tejieron redes de esperanza y escribieron, sin saberlo, algunas de las páginas más dolorosas de nuestra historia reciente. Al final del libro, en “Nota de la autora”, habla sobre la emoción que le causó escuchar las voces de las tres mujeres protagonistas: Bittori Etxeberria, Delia Lauroba e Itziar Mujika. ¿Cómo fue ese momento? Fue uno de los grandes cambios para mí: la evidencia de que todas las protagonistas del libro existieron de verdad. Y esto hizo que me acercara a ellas con un plus de respeto y miedo. Me planteé hasta dónde meter ficción, algo de ficción tenía que haber, porque he representado un pasado que ya no está y tiene que haber ficción. Me obsesioné con conocerlas muy a fondo. Leí todo lo que pude sobre ellas, busqué todas las fotos que existen de ellas. La guinda final fue escuchar su voz. Porque la voz nos revela mucho sobre una persona, no es sólo lo que dice, sino cómo lo hace, de qué manera habla, porque la manera de hablar de cada cual revela mucho de la personalidad. En esos momentos esos personajes se me convirtieron en verdaderas personas y ya fui capaz de sentir que las conocía lo suficiente como para hacerlas protagonistas de una novela. Ese fue el momento de encuentro en el que, de alguna manera y simbólicamente, me dieron el permiso: “Aquí está nuestra voz, ahora haz con ella lo que buenamente puedas”.

11 SERVICIO INTERIOR Katixa Agirre TUSQUETS

Vuelve a traducirse a sí misma. La publicación de la novela en castellano supondrá su extensión a más personas. Es mi cuarta novela traducida. También saldrá en catalán de manera simultánea. Creo que es una historia que puede interpelar a mucha gente. Aunque sea una historia que ocurre en el País Vasco y va sobre la Guerra Civil en el País Vasco, en definitiva, es una historia de resistencia ante una injusticia que se ha dado en cualquier parte del mundo. Y que todavía se está dando. ¿En qué le ha cambiado escribir este libro? Cada libro te cambia mucho, porque le dedicas mucho tiempo a una historia. Se convierte en parte de tu vida y sales diferente. Yo siempre he tenido una unión con el pasado. Siempre pienso cosas del tipo: “Por aquí por donde yo paso, paso no sé quién…”. Es algo que me ha llamado siempre la atención. Y en esta historia lo he vivido con especial intensidad. Yo vivo en Bilbao y mirando a Artxanda me imaginaba: “Qué miedo ver cómo bajaban los fascistas cuando cayó Bilbao. Verían también a los aviones nazis bombardeándoles”. A veces me llegaba a obsesionar un poco con esto de los ecos del pasado. Que el pasado no se quedó atrás, aislado, sino que sigue permeando y sigue afectando. Y que el mundo, y la sociedad, y la vida son así hoy porque pasó aquello. Si hubieran pasado otras cosas viviríamos en un mundo completamente diferente.

TERESA SALA Periodista

Kutxa Fundazioa literatura saria

12

KONTUZ, IKARO! Kontuz, Ikaro! lanarekin Kutxa Fundazioaren saria irabazi du Jon Gerediagak (Bilbo, 1975) antzerki arloan; ukitu filosofiko eta poetikoak dituen antzerkia, ausarta eta desberdina. Antzerkian eta poesian aritu izan zara. Non sentitzen zara erosoen? Poesia da benetan nire etxea. Antzerkia, berriz, gehienetan talde-lana da: besteen iritziak entzun, testua entseguetan moldatu eta abar. Hori ere oso polita izan daiteke. Hala ere, uste dut antzerkiak, batzuetan behintzat, oholtzatik harago doan balio literario autonomoa ere izan dezakeela, liburu formatuan ere goza daitekeela. Ideala, noski, biak elkartzea da. Ikaro pertsonaia mitikoa izatea ze neurritan izan zaizu muga eta ze neurritan laguntza? Nik pertsona anonimo baten formazio edo heltze-prozesua kontatu nahi nuen, Bildungsromanen tradizioan. Pertsona baten haurtzarotik heldutasunerainoko garapen espirituala kontatu nahi nuen: ametsen eta mugen arteko talka, igoera eta erorketa, eta abar. Gai eternalak dira, gizakion bizitzan beti gerta daitezkeenak. Gaur egungo irakurlearentzat ere egokia da istorio hau. Beraz, nik uste dut mitoek diotena ezagutzea lagungarria dela, bai idazteko, bai bizitzeko.

Testuak badu alderdi hausnartzaile bat, eta sentiarazlea ere bada. Zer gogoeta eta zer sentsazio piztu nahi zenuke irakurlearengan? Haurtzarotik helduarorako bidean denok bizi izan dugu krisiren bat, edo bat baino gehiago. Mingarriak izan daitezke, oso. Gorabehera guzti horien kontakizun emozional baina ulergarri bat egitea, bihotza eta burua batera erabiliz, gure minari izena jartzea bezalakoa da. Eta azaldu daitezkeen minak eramangarriagoak dira. Halako zerbait piztea lortuko banu, bikain. Kontuz, Ikaro hau taula gainean ikusiko dugu? Ez dakit, momentuz ez dut inorekin hitz egin aukera horri buruz. Kontuz, Ikaro! ez dut antzerki-konpainia baten enkarguz idatzi, etxean sortutako liburua da. Baina pentsatu nahi dut liburu bezala ere balio literario autonomoa izan dezakeela. Eta egunen batean oholtzara heltzen bada, pozik joango naiz ikustera.

KONTUZ, IKARO! Jon Gerediaga ELKAR

MARIA ARANBURU Kazetaria

GORPUTZEN ALDIRIAK

Nerea Arrienek (Lekeitio, 1976) Kutxa Fundazioaren saria eskuratu du kontakizun arloan, Gorputzen aldiriak lanarekin, istorio gurutzatuz osaturiko liburu korala, ertzak eta desirak erdigunera dakartzana. Nolakoak dira Gorputzen aldiriak eta aldirietako gorputzak? Liburuan gorputzaren aldiria eta aldiri urbanistikoa eskutik doaz. Hiriaren topografia eta pertsonaien mapa emozionala elkarri lotuta. Zein dira emozio zentralak eta zein bazterrean geratzen direnak? Hauxe da kontakizunen muina.

GORPUTZEN ALDIRIAK Nerea Arrien ELKAR

Principio, medio, fin lanean, Valeria Luisellik galdetzen du ea nobela batek hasiera, erdia eta amaiera izan behar dituen. Nik uste dut bestelako egiturak ere posible direla. Gorputzen aldiriaken, pertsonaia bakoitzak bere kontakizuna dauka, baina guztiek elkar ukitzen dute; istorioak zirkulu kontzentrikoetan hedatzen dira, hazten dagoen periferia hori bezala, une batean gurutzatzen diren arte. Horrela sortzen da ehun narratibo hibrido eta intersekzional bat.

Zure pertsonaiek badute bazterrekotasun bat, baina ez dira galtzaile hutsak. Sarritan bazterra soberan dagoenarekin lotzen dugu. Nik, ordea, kontrako galdera egin nahi izan dut: eta bazterra falta den hori balitz? Pertsonaiek ertza tatarrez darabilte; baten desira, bestearen depresioa, atzerria edo nekea. Zentroaren eta periferiaren arteko tentsio horrek mugitzen ditu istorioak. Garbigailuaren danborrak bezala, periferiak indar zentrifugo bat dauka, ihes eginarazten duena. Baina nora goaz periferiatik? Zer dago periferiaren periferian?

Hizkuntzaren lanketa berezia dago liburuan; hizkera lauari ihes egiteko nahia sumatzen da. Periferia muga bat da, azken orbita moduko bat. Ertz horretan bizi denak ihes egiteko bulkada sentitzen du, eta mugimendu hori hizkuntzan ere islatzen da. Testuak etengabe egiten du joan-etorria: errealitatetik fantasiara, hizkera zehatz eta ia kirurgikotik lirikora, ipuinetik nobelara. Hala ere, ez da ihes betea. Testuak etengabe bilatzen du oreka, eta irakurlea ertzean mantentzeko baditu bere arlankak.

Ipuin-bilduma da, baina pertsonaiak istorio batetik bestera dabiltza. Erdi-nobela dela esan liteke?

ELAIA AGIRRE Kazetaria

Literatura

13

DAKIGUN HORI Garazi Arrula

ARGAZKIA: ZALOA FUERTES

TXALAPARTA

GARAZI

ARRULA

Bizi-euskarritzat komunitate sektario bat hartu duen emakume gazte bat. Hautua bera eta hautu horrek haren inguruan sortu duen lurrikara ulertu nahi dituen idazle bat. Elementu horiek harilkatu ditu Garazi Arrulak (Tafalla, 1987) Dakigun hori kronika nobelatuan. Urrian ikusiko du argia lanak. Komunitate sektario bat euskarritzat hartu duen pertsona baten hautua ulertzen saiatzeko ahalegina da Dakigun hori liburua. Ze neurritan eman daiteke helburua betetzat? Liburuan ere esaten da lortuko ez duela jakinik ekiten diola ahalegin horri. Arrazoimenaren bitartez saiatzen gara askotan zerbaiti azalpen bat ematen, behar dugu ulertu, horretan tematzen gara, horrek gutxiago sufriarazten gaituelako. Helburu dudazkoa ez da betetzen, baina saiatzeak berak bestelako bide bat zabaltzen ahal du abiapuntuko ezinegon hori baretzeko. “Kronika nobelatu” gisara aurkeztu duzu lana. Zergatik “kronika” eta zergatik “nobelatua”? Iratxe Retolaza editoreak proposatutako terminoa da, eta baliagarria iruditu zitzaidan. Batetik, kronika itxura du testuak, lekukotzak daude, elkarrizketen adierazle, eta gertaerak narratzen dira. Bestetik, gertaera horiek

fikzionatuta daude, eta nobela modura funtzionatzen du liburuak. Gainera, kronikaren generoak berekin dakarren egiazkotasuna ere zalantzan jartzen da: hortik sortzen da kronika nobelatu terminoa. Pertsona bakar baten hautua ulertzeko, hamarnaka pertsonen testigantzak eta aipuak bildu behar izan dituzu. Eta, hala ere, nahikoa al da? Pertsona bati buruz dakiguna beti izanen da kamutsa (Maddi Ane Txoperenak ere halako zerbait zioen Zaldi bat liburuaren harira). Liburuak pertsona bati buruzkoak dakarzkigu, hainbaten ahotsean, baina bere lekukotza zuzenik ez du ematen. Beraz, beti izanen da partziala, eta dakiguna, asko izanik ere, beti izanen da ez dakiguna baino gutxiago. Erabakimena da liburuaren gai zentrala, bizi hautuak. Ze neurritan gara libre erabakitzeko, eta zein neurritan gaude baldintzatuta?

Ez dut uste muturretara jo beharko genukeenik: arriskutsua da bata, desmobilizatzailea bestea. Kontua da kontziente izatea nola eta zerk baldintzatzen dituen gure hautuak, zalantzan jartzea horiek eta kontsekuentea izatea. Beti ez dugu lortuko, batzuetan ez dugu nahiko, edo ezin izanen dugu. Beti ikusiko ditugu argiago auzokoarenak, eta hala ari dira liburuko pertsonaiak, baina hori egin bidenabar geratzen dira agerian (eta kuestionatzen dituzte) haien hautuak ere. Esku-oharrak gehitu dizkiozu kronikari, tarteka trama nagusitik aldentzeko. Zer bilatu duzu baliabide horrekin? Iruditzen zitzaidan istorio honek adar asko zituela eta hainbat gauzari buruz gogoetatzea ahalbidetzen zuela: komunitate sektarioak, memoria, militantzia ereduak, dolua... Horiek guztiek ez zuten istorio nagusian kabidarik, beste ahots eta kontamolde bat behar zuten, eta horregatik jo dut Idazlearen esku-oharretara. Idazlea ere pertsonaia bihurtua da, joko horretan mugak areago lausotuz. Helduentzako bi-ipuin libururen ostean, hauxe duzu lehen narratiba lan luzea. Zer eman dizu formatuak istorio honi heltzeko garaian? Alderantziz izan da bidea: istorioa neukan, eta hori emateko formatua behar. Aurreko liburuen harira, beti esan dut kontatu nahi nuen hori kontatzeko hobekien egokitzen zitzaidan jantzia zela ipuina, eta oraingoan, gauza bera. Aurrez ibili gabeko lurretan aritu naiz oraingoan, nahiz eta gauza batzuk ez diren aldatu. ANDER PEREZ ARGOTE Kazetaria

Las almas muertas no cantan Jussi Adler-Olsen y sus dos nuevas coautoras llevan esta exitosa saga a una nueva era

Faldon LAS ALMAS MUERTAS NO CANTAN.indd 1

29/6/26 12:24

literatura

14

LA RECETA DE VICTOR KÜPPERS En una sociedad que se ha vuelto tan hostil, agresiva, injusta, individualista, narcisista, competitiva y materialista, necesitamos reivindicar la importancia de la bondad, la compasión, la amabilidad, el altruismo, la solidaridad, la nobleza, la integridad, la generosidad y el servicio a los demás. Ese es el mensaje que traslada el conferencista motivador Victor Küppers en su nuevo libro, Bondad, compasión y amabilidad para vivir con alegría. Necesitamos buenas personas. El mundo se cambia con buenas personas, que desprendan humor, alegría y bondad, porque estas cosas son las que pueden humanizar un poco más esta sociedad. ¿Por qué este libro? Porque lo necesitamos. Así, tal cual. Porque vivimos cansados, enfadados, acelerados y un poco amargados, aunque no lo digamos en voz alta. Porque sabemos muchas cosas sobre cómo vivir mejor… pero se nos olvidan cada lunes por la mañana. Este libro nace de ahí: de parar, de recordar lo esencial y de volver a poner en el centro cosas que parecen obvias, pero no practicamos casi nunca: la bondad, la compasión, la amabilidad. No como conceptos bonitos, sino como herramientas prácticas para vivir mejor, para estar más en paz y para no convertirnos en personas rancias sin darnos cuenta. No pretende descubrir nada nuevo ni ir de iluminado. Pretende algo mucho más humilde —y mucho más

útil—: recordarnos cómo ser mejores personas y por qué eso nos hace más felices. ¿Qué aporta de nuevo? Lenguaje sencillo, directo, humano, sin postureo intelectual. Sentido común bien explicado, con ejemplos cotidianos, historias reconocibles y mucho “esto nos pasa a todos”. Una mirada clara: la alegría profunda no viene del éxito, ni del consumo, ni del placer inmediato, sino de cómo eres y cómo tratas a los demás. Un puente entre lo que dicen los sabios de siempre y lo que hoy confirma la ciencia, pero contado de forma que no da pereza. Este libro no te dice “tienes que cambiar tu vida”, te dice algo mucho más honesto: “Oye, prueba a ser buena persona de forma consciente y mira qué pasa.”

BONDAD, COMPASIÓN Y AMABILIDAD PARA VIVIR CON ALEGRÍA Víctor Küppers PLATAFORMA

MARTA BAZÁN Periodista

HORMONAS, METABOLISMO Y RENDIMIENTO

Seguro que esto te suena porque, en realidad, cada año es lo mismo: entrenas a menudo, comes bien, intentas dormir más… y los resultados no llegan. Tienes poca energía, un hambre que no controlas, malas recuperaciones, mucho estrés y aún más frustración. Pero ¿y si no fuera disciplina lo que te falta, sino entender las señales que manda tu cuerpo?

HORMONAS, METABOLISMO Y RENDIMIENTO Claudio Nieto TENOS

En este best seller que ya ha revolucionado la salud de miles de personas, el profe Claudio Nieto nos explica que el cuerpo no funciona por capricho sino por prioridades, y nos comparte el secreto mejor guardado para rendir mejor y optimizar nuestra salud: comprender el sistema hormonal. Como ha señalado el divulgador de salud y entrenador Marcos Vázquez, “en un mundo de mensajes simplistas, Claudio Nieto aporta lo que más falta hace: contexto, ciencia y sentido común”. Claudio Nieto es docente, divulgador y especialista en fisiología del ejercicio, metabolismo, nutrición deportiva y rendimiento. Ha trabajado y asesorado a deportistas de alto rendimiento, incluidos atletas olímpicos e internacionales. Al hilo del libro, le hemos planteado algunas cuestiones. ¿Entrenar más es mejorar más? No siempre. El cuerpo no se adapta al castigo, se adapta a un entorno con energía, nutrientes y descanso sufi-

cientes. Si un deportista no progresa, normalmente no es por entrenar poco. ¿El cortisol, del que tanto se habla hoy en día, es el enemigo? Al contrario, ¡nos salvó como especie! El problema no es que se active, sino no saber apagarlo nunca. Es como la cuerda de un arco, que, si no la tensas, no dispara, pero, si la tensas demasiado, se rompe. ¿Tener un hambre descontrolada es falta de fuerza de voluntad? La verdad es que esto casi nunca es cierto. Cuando faltan reservas, tu cuerpo libera grelina, ignora la saciedad y frena la tiroides. Por eso es importante entender que, para perder grasa, la última palabra no la tiene tu mente, sino que la tienen tus hormonas. LUIS GARCÍA Periodista

literatura

15

ESTOUCHA Ibon Plazaola Okariz (Urretxu, 1979) ha vertido al castellano Estoucha, de Georges Waysand. El autor recorre la vida de su madre, Estera Zilberberg, Estoucha, mujer antifascista, enfermera judía polaca y madre comunista. Es, además, la única internacionalista identificada que luchó en Euskadi. ¿Qué tiene Estoucha para tomar la decisión de traducir un libro de 436 páginas? Cuando los amigos de Alberdania me lo propusieron, dije que sí sin saber lo que se nos venía encima. El libro me ha exprimido, casi hasta enfermar, poque la traducción ha resultado complicada. Pero no me arrepiento. Es un libro extraordinario. Además de traducir, ha aportado hasta convertirse, prácticamente, en historiador y corrector. ¡Casi! Es consecuencia del método de trabajo: en la fase de documentación, comienzas a traducir, investigar y recurrir a la bibliografía. Este libro ofrece una cantidad extraordinaria de datos con mucho contenido y motivo de reflexión. He llevado muchas referencias a las notas a pie de página, para entender el libro con fundamento y profundidad. ¿Qué es lo que más le ha sorprendido del libro? Su extraordinario valor histórico, por dos razones. De una parte, el recorrido vital de Estoucha resulta asombroso y poco común. Enlaza tres mundos: la migración judía de la Europa del Este, la Guerra de 1936 y la Resistencia

y la deportación a Ravensbrück y Mauthausen. Por otra parte, el método del autor. Ha realizado un enorme trabajo de investigación. Escribe sobre la historia, pero también sobre sus padres. Y no convierte a su madre en una heroína, actúa con honradez cuando el relato de su madre y la documentación histórica chocan. ¿Qué es lo que hace que el ejemplo de Estoucha sea tan poderoso? La cuestión no es si es ejemplar: no se trata de una hagiografía, es más un paradigma. Muchos jóvenes dejan su tierra natal y de repente parece que la historia los va a devorar; pero Estoucha, antes de ser tragada, toma una decisión: hacer frente al fascismo. Estoucha tiene tres vocaciones: el trabajo colectivo, la lucha antifascista y la vocación de ser médica. Esos serán los ejes de su vida. Resulta paradigmático, porque muchos otros jóvenes tomaron la misma decisión.

ESTOUCHA Georges Waysand Traducción: Ibon Plazaola Okariz ALBERDANIA

AITOR AZURKI Periodista

Kutxa Fundazioa Literatura Sariak 2026 Nerea Arrien Gorputzen aldiriak

KONTAKIZUNA

Jon Gerediaga Kontuz, Ikaro!

ANTZERKIA

literatura

16

DRAKULA Aurrez beste hainbat hizkuntzatan bezala, euskaraz ere berpiztu da Drakula kondea, Bram Stokerrek 1897an kaleratutako eleberria euskaratu baitu Ana Moralesek. Banpiroaren figura ez zuen Stokerrek asmatu. Zerk egiten du berezi liburu hau? Alde batetik, nobelaren beraren askotarikotasunak. Denetik dauka: alde batean, Stokerren irakurlearentzat ezagunak liratekeen ingurune urbanoak, eta haien alboan, exotismoz beteriko Europa ekialdeko paisaiak; era berean, antzinakotasunaren eta estetika gotikoaren ondoan, modernotasuna eta teknologia azaltzen da; ikur eta erritu erlijiosoekin batera paganotasuna eta magia. Bestalde, nobelaren ardatza den banpiroaren anbiguotasuna ere giltzarria da. Zergatik? Folkloreko banpiro basatien ezaugarriekin batera, literaturako aurreko banpiroen (Varney, Lord Ruthven, Carmilla...) aristokratikotasuna eta magnetismoa ageri ditu Drakulak: higuingarria, brutala eta erakargarria da aldi berean. Liburuaren hitzaurrean diozunez, garaiko genero arauen transgresio argia irudikatzen du nobelak, eta askotariko sexu jarduerak iradokitzen ditu. Horrek mantentzen du bizirik klasiko hau?

Dudarik gabe, kar-kar. Ia mundu guztiari interesatzen zaio sexua, baina konnotazio moralez zamatua dago, urduri jartzen gaitu. Drakulak kulparik gabeko perbertsiorako aukera ematen du, ia ezinezkoa baita banpiroaren magnetismoari aurre egitea: desirari ezinbestean errenditzea bezala uler daiteke haren haginkadari amore ematea. Bestalde, testuan ikusten diren genero arauen hausturek Stokerren garaian pil-pilean zeuden kezkak islatzen dituzte, hala nola “Emakume Berriari” buruzko ezinegona eta Oscar Wilderen epaiketak viktoriar guztien mahai gainean jarritako disidentzia sexualak sortutako ondoeza, eta haustura edo nahasmendu horiek interes handikoak dira gaur egun ere, postmodernismoak ekarritako sexualitatearen eta generoaren deseraikuntzaren garaian. Drakula bera oso adierazle anbiguo eta irristakorra da, oso ezegonkorra, horrek egiten du hain beldurgarri eta aldi berean erakargarri, eta horregatik da hain oparoa askotariko interpretazio eta eratorpenetarako.

DRAKULA Bram Stoker Itzulpena: Ana Morales ELKAR

IÑIGO ASTIZ Kazetaria

JENDE MODERNOA Bartzelonara bisitan joan zaion aita alarguna liluratzeko asmoz, plan polita prestatu du Mikelek. Aitak, ordea, metroa soilik bisitatu nahi du, lur azpiko trenetako asko bere lantegian eginak izan baitira.

JENDE MODERNOA Helena Azkarragaurizar / Bertol Arrieta ELKAR

Hauxe da Helena Azkarragarurizarrek eta Bertol Arrietak osatu duten komikiaren hari nagusia. Hari xume honek, ordea, esanezin handi bat ezkutatzen du: Mikelek erabaki du aitari homosexuala dela esatea eta bisita baliatuko du horretarako. Hain justu, istorioak aurrera egin ahala, metroak berak hartuko du protagonismo handia, metroa baita hiriaren zimenduak zelatatzen dituen munstro biziduna, hiriaren benetako arima azaleratzen duen ispilu deformea, hiriaren itzal ikusezina, eta lur azpiko labirinto horretan ibiliko dira aita-semeak, noraezean, euren baitan gordetzen dituzten itzal ikusezinekin zer egin asmatu ezinik. Helena Azkarragaurizar arrasatearra da, ilustrazio eta grafika lanak egiten ditu. Helenak bere lanaz hitz egin digu: “Askotan pertsonak marrazten ditut, gauza ezberdinak egiten. Bizipenek, ideiek eta orbanek inspiratzen naute. Nire irudietan egunerokotasuna, samurtasuna, anekdotak, adostasuna eta desadostasunak aurki daitezke”. Eta hain justu,

Bartzelonako paisaiak xehetasunez eta zehaztasunez jaso ditu Jende modernoa komikian orbanak, marrak eta koloreak baliatu eta hizkuntza iradokitzaile bat sortuz. Bertol Arrieta zarauztarra idazle, zinemagile, gidoigile eta informatikaria da. Hala, bi ipuin-libururen egilea da: Txikira beti hordago! (Erein, 2004), eta Alter ero (Susa, 2012). Era berean, haur eta gazte literaturako hainbat liburu idatzi ditu, baina 2021eko udazkenean kaleratu zuen helduentzako bere lehen nobela, Gezurra berdaderoa (Elkar) komedia erotikoa. Jende modernoa ez da bere lehenengo komikia. 2022. urtean sortu zuen Hodeien gaineko aldean (Txalaparta), Sandra Garayoa ilustratzailearekin batera, 2023an gaztelaniaz eta frantsesez argitaratua.

MIREN ARREGI Kazetaria

ARGAZKIAK: ELKAR

17

“Herri baterako proiektua abian jarri zuten” Fermin Calbetoneko liburu-dendako bezeroek haren ekarpena nabarmendu dute 2026ko abuztuaren 14an 50 urte bete dira Donostian Bilintx izenarekin liburu-denda zabaldu zenetik Fermin Calbeton kaleko 30.ean. Alegia, Donostiako kale bereko 21. zenbakian dagoen elkar liburu-dendak 50 urte bete ditu aurten. Efemeridea kontuan hartuta, liburu-denda sorreratik ezagutu eta gaur egun ere bezero diren hiru lagun elkartu ditugu bertan, hitz-aspertuan, sorrera bera eta ondoko ibilbidea nola ikusi eta bizi izan zuten eta duten ezagutzeko: Xabier Arberas, Marian Garmendia eta Xabier Apaolaza izan dira. Liburu-dendaren sorrera nolakoa izan zen gogoratzen hasi eta esan duten lehen hitza “sekulakoa” da, astindua izan zela eta gauza handia euskaldunentzat. Ez da ahaztu behar garaia, 1976a zela, Franco hil eta hilabete batzuetara ireki baitzuten liburu-denda. Solaskideek gogoan dute aurretik zer zegoen, edo hobeto esanda, zer ez zegoen: “Frankismo garaiak dena geratu zuen, aurretik zegoen kultur mugimendu osoa isildu eta desegin egin zuten”. Euskara eta euskal kultura basamortutik zetozen, beraz. Baina, aldi berean, pizten ari zen gizarte bat zegoen, herri bat bere etorkizuna antolatu nahian, eta testuinguru horretan kokatu behar da Bilintx liburu-dendaren sorrera ere, “zegoen hutsune bati erantzuten zion proiektu bat abiatu zen hemen, adibidez, ikastolen beharrei erantzuten lagunduko zuena”. Liburu-denda forma hartu bazuen ere, askoz ere proiektu zabalago gisa ikusi zuten, “euskararen eta euskal kulturaren bueltan ardaztutako proiektu bat, gizarte oso baten beharrei erantzun nahian abiatutakoa”. Izan

baziren beste liburu-denda batzuk, eta haietara joaten ziren gure hiru solaskideak ere, baina Bilintx sortzeak beste zerbait ekarri zien, “gurea zen mundu ikuskera bat zekarren proiektua zen hura, eta hori sekulakoa zen”, eta beharrezkoa, “euskaltasunetik eta herri izaeratik behar genuen proiektu hau”. Oraindik ere kosta egiten zaie sinistea nola egon zen jende bat “jakatarrak, Sors…” aipatu dituzte hasiera hartako erreferente gisa kultur munduan herri proiektu bat martxan jarri zuena, helburua dirutan jarri baino euskararen eta euskal kulturaren etorkizunean jarrita. Liburu-dendan ia etxean bezala sentitu izan direla diote, “ia-ia alfonbra jartzen digute sartzen garenean. Aukera zain dugu bertan langile izan direnetako askorekin liburuez eta beste gauza askoren gainean hitz egiteko; zenbat gomendio eta gogoeta partekatu ote dugu!”. Agian hor su-

matzen dute gaur egun beste zerbaiten beharra, hainbeste aldatu da, hainbeste handitu da liburu-denda bera eta gaur egun dagoen eskaintza, non dena ezin den ezagutu, eta askotan faltan botatzen dute “dena” jakingo duen norbait izatea bertan, nahiz eta jakin hori ezinezkoa dela. Eta kontu batek bestea dakarrenez, egungo liburu-dendari begiratu eta egungo gizartea eta egungo Euskal Herria hartu dituzte hizpide, “hain da diferentea”. elkar bezalako egiturak ere ezinbesteko jotzen dituzte gaur egun, “herri izaerari eusteko eta euskal kulturak bere lekua izaten jarrai dezan”, eta berritu beharra aipatzen dute, “guk jada adin bat dugu eta guk ez, belaunaldi berriei dagokie egungo mundua kontuan hartuta proiektua egokitzea; gogoeta sakona egin beharko da, eta izango da elkar taldean horretan ariko denik”. Duela 50 urte, sorreran zegoen helburua eta izpirituak indarrean direlakoan daude, baina oso argi dute orduko errezetak bere horretan ez duela zentzurik izango, ez baita debalde aldatu mundu hau, eta gizartea, “garai batean asko jotzen genuen taldean aritzera eta gaur egun mundua indibidualistagoa da”. Ez daude, hala ere, pasatako garaiak hobeak izan zirela esateko, garaiak berak ez izan arren herri izaerari eta herri helburuei erantzungo dien belaunaldia ikusten dute gazteen artean, “euskatzaletasunaren alde bada grina”. Zorte ona opa diote proiektuari. “Guk ez dugu ikusiko, baina ea beste 50 urte betetzen dituen, hori da erronka eta hori behar dugu”. Guk ere bai haiei, jarrai dezatela indarrez betikoari eusten, euskarari eta euskal kulturari.

18

mendiak eta bidaiak

LOST IN

TRANSLATION

ILUSTRACIÓN: CESAR LLAGUNO

¡Ah, los mitos vivientes! Esos “héroes” que idealizamos sin conocer. Cuando nombramos a monstruos sagrados de la montaña, como Edmund Hillary, Reinhold Messner, Wanda Rutkiewicz, Walter Bonatti, Jerzy Kukuczka, Lyn Hill… degustamos el sabor metálico de los grandes retos imposibles, el riesgo, el peligro, la adrenalina y las grandes expediciones.

Si es lo que esperan encontrar en este libro, Lost in transEste veneciano, un apasionado practicante de la monlation, aventuras de un traductor de alta montaña, les aconsejo taña y la escalada, especializado en Estudios Eslavos y que se compren una novelita rosa o una lúgubre poque domina 22 idiomas, ha ejercido como intérprete en liciaca. Este no es su libro. Por supuesto que sí, vamos festivales de montaña, lo que le ha permitido tutear a a conocer a grandes alpinistas y escaladores, pero no afamados personajes. Ha traducido las vivencias, entodo serán gloria y celebridad. ¿Quieren, de verdad, tre otros, de Simon Yates, Jim Bridwell, Doug Scott, Dean arriesgarse a que se derrumbe su idolatría? ¿Están Potter, Thomas Huber, Alex Honnold, Tommy Caldwell, seguros de que, si los conocen de cerca, los seguirán Hansjörg Auer, Reinhold Messner, Alex Txikon… Ahí es admirando? ¡Ja! No sé yo… nada, y estos solo son unos pocos nombres de la larga Luca Calvi, el autor, nos revela que los alpinistas son de lista que ofrece el libro. carne y hueso, cargados de defectos y virtudes. ¡Como El caso es que, entre gala y gala montañera, ha descusi no lo supiéramos! Pero nos lo cuenta de primera bierto que algunos van de caballeros refinados y, en mano, no en vano ha compartido jornadas con muchos realidad, lo que se oculta bajo tanta pompa y circunsde ellos. Él ha cambiado su opinión acerca de alguno… tancia es un vulgar tipejo; o que la vanidad convive con ¿nos sucederáMalaespera lo mismo a -nosotros? descaro y la15:56 mala educación. Los hay que son aman192x60 ELKAR copia.pdf 2 el13/7/26

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

tes de la juerga y bebedores sin fondo, y la mayoría hace gala de una humildad adorable, son cercanos, amables y divertidos. Vamos, forman un catálogo completo de diversidad humana. Cada capítulo se convierte en un viaje placentero salpicado de momentos divertidos y sorprendentes, de aventuras variadas aderezadas con risas encordadas, friends, comentarios ingeniosos y algún que otro improperio (avalado por el impetuoso origen veneciano del autor). No se apuren, en la cantimplora llevamos litros de cerveza y en la mochila, unas buenas pizzas para realizar esta travesía literaria que será amena e interesante. Lo que nos quedará claro es la necesidad de una conexión entre el intérprete y el protagonista invitado, una complicidad que garantice que la traducción del discur-

UNAI GOIKOETXEA

LA NUEVA VOZ DEL EUSKAL NOIR

HAY VERDADES QUE NUNCA DEBIERON SALIR A LA LUZ

mendiak eta bidaiak

19

so sea la adecuada, embadurnada con sentimientos y sensaciones. De lo contrario, tanto el traductor como el público estaremos lost in translation, esto es, descolocados y desorientados.

VUELVE

COLECCIÓN DE LIBROS

ARTURO PÉREZ-REVERTE

Si, a pesar de lo dicho, están interesados en pasar unas horas “perdidos” entre sus páginas, no teman, disfrutarán de cada línea. Es un trocito de vida, esa que hemos compartido en las numerosas expediciones de otros libros de esta colección de narrativa de montaña. De la mano de nombres icónicos, nos hemos paseado por las cumbres del mundo. ¿Se acuerdan de la travesía de los Gashernbrum encordados con Juan Vallejo y Mikel Zabalza? ¿Del miedo que pasamos en las paredes de Patagonia con los hermanos Pou, y el frío helador del Manaslu, con Txikon? ¡O el reto insalvable del Ogro, en el Himalaya, junto a Thomas Huber? Pues eso…

LOST IN TRANSLATION AVENTURAS DE UN TRADUCTOR DE ALTA MONTAÑA Luca Calvi

ARGIÑE AREITIO Editora

SUA EDIZIOAK

NOBEDADEAK

RUTAS MONTAÑERAS A CUEVAS

MAPA TOUBKAL. ALTO ATLAS. MARRUECOS

LA BIBLIA DEL EXCURSIONISMO

Javi Pascual Otalora

AAVV

Alfredo Merino

En Euskal Herria hay cuevas referentes a nivel mundial, como La Verna, Torca del Carlista, o Ekain. Pero, además, está plagada de cavidades increíblemente hermosas. Este libro nos lleva a conocerlas por espectaculares rutas montañeras.

A 70 km de Marrakech, el parque nacional de Toubkal, el más visitado de Marruecos, conforma un espacio natural y paisajístico excepcional, donde se alzan las más altas montañas del norte de África. Mapa impreso en papel impermeable.

Las caminatas en la naturaleza son una forma extraordinaria de viajar con calma, alejados del ajetreo de la vida urbana. Alfredo Merino, guía de alta montaña, periodista y referente, comparte en estas páginas su experiencia.

SUA EDIZIOAK

PIOLET

ESTONIA, LETONIA Y LITUANIA 5 (LONELY PLANET)

RUTAS GEOLÓGICAS POR EL PIRINEO CENTRAL

Elena Ortega

AAVV

Marta Montmany

Si te apasionan los viajes por carreteras secundarias, arranca el motor y prepárate para una aventura a contracorriente por la cuna de la música moderna.

Estonia, Letonia y Lituania ofrecen un viaje por el norte de Europa donde la historia, la naturaleza y la cultura contemporánea se entrelazan de forma única. Lonely Planet te da las claves para explorarlos a tu manera.

Los Pirineos nos hablan de su origen solo que no entendemos lo que dicen. Este libro nos enseña a “leer”, de una forma agradable y sencilla, en las páginas del planeta, de los valles, barrancos y montañas de Benasque, Ordesa, Añisclo, Mascún...

GEOPLANETA

UNA NOVELA DE VIAJE E INICIACIÓN

DESNIVEL

RUTA 61. UN VIAJE SONORO SIGUIENDO EL MISISIPI ANAYA

HAY HISTORIAS QUE NOS CUENTAN, EN LAS QUE CREEMOS, EN LAS QUE NO CREEMOS Y EN LAS QUE NO QUEREMOS CREER

SUA EDIZIOAK

A LA VENTA 20 DE OCTUBRE

literatura

20

KEPA

inork ez daki noiz den Odol ilargiaren eguna, zer den ere ez zehazki. Bestetik, Liv-ek eta bidelagun izango duen Shir-Tarrek hiriburura joatea jarriko dute helburu, eta Ranjartian irlaren beste muturrean dago, beraz, bidaia luzea iragartzen zaigu. Urruti ikusten diren bi helburu hauek jakinmina piztea dute xede.

Fantasiazko lehen liburua idatzi du Kepa Iribarrek, bere ibilbidean hirugarrena. Liv protagonistaren eskutik Ranjartian irla ezagutuko du irakurleak.

“

IRIBAR

ODOL ILARGIAREN ALABA Kepa Iribar EREIN

Nola sortu zenuen Modron basoko giro itogarri eta liluragarria? Baso berezia izatea nahi nuen, non zuhaitzen garrantzia handia izango zen, bizirik daudela antzeman zedila nahi nuen, eta gizakiekin konexio handia, espirituala izan zezala. Liv babestuko zuten zuhaitzak izatea, leku ia mistikoa. Liburuaren hasierako profezia ilunak Ranjärt erregea eta Odol-ilargiaren alaba aipatzen ditu,

LEIRE

BILBAO Mimoz laiatu, ongarritu eta landu duen baratze batean murgiltzeko gonbidapena da Leire Bilbaoren liburu berria: Ortupoemak. Jostalari, olerkiz olerki, dozenaka fruituri eta landareri eman die ahotsa. Ahotsa eman diezu hizketarako gaitasunik ez duten baratzeko izakiei. Zer du erakargarri ariketa horrek? Erronka handia izan da. Animaliak hizketan jartzea errazagoa baita, egiten dutelako orro, egiten dutelako kantu… Latinezko hitzari jarraikiz, animaliak dira arima daukatenak, baina landareek bizia dute bakarrik, eta nik nahi nuen ortuan dagoen ekosistema osoaren komunikazioa jarri literaturan, eta denek hitz egin zezatela elkarrekin: landareek, begetalek, fruituek, animaliek. Bazenuen hazia non erein, antzera ibili baitzinen Xomorropoemak eta Piztipoemak lanetan.

zuzenean. Irakurlea lehenengo lerrotik harrapatuta izateko nahia izan duzu? Bai, irakurlea lehen kolpetik istorioaren muinean sartu nahi nuen. Azken finean, liburuko protagonista guztiak hasierako profezia horren inguruan ibiliko dira bueltaka istorio guztian zehar, esaldi horren menpe hartuko dituzte erabakiak, esaldi hori da ondoren datorren guztiaren motorra, eta irakurleak lehen orritik jasotzea nahi nuen. Nola kudeatu duzu idazle gisa informazioa ezkutatzearen neurria, irakurlearen jakin-mina etengabe elikatzeko? Tentsioaren zati bat dator hasierako profezia horretatik:

Abentura bat bizitzearen gozamena aldarrikatu nahi izan dut”

Laburrean, zer aurkituko dute irakurleek liburuko orrialdeetan aurrera egin ahala, argumentuari buruzko gehiegi aurreratu gabe? Ranjartian aurkituko dute, irla bat, non Magmul izeneko tiranoak agintzen duen gupidagabe. Beldurraren erabilpena, gizartearen kontrola, manipulazioa. Hari aurka egin nahi dioten pertsonak aurkituko dituzte. Liv-ek gidatuko du irakurlea bidean zehar. Eta bidelagun izango ditu Maeve, Shir Tar, Anwar, etab. Lileath printzesa ere agertuko da bide horretan. Eta guzti hau, baso, basamortu, oihan edo hirietan gertatuko da. Azken finean, mundu fantastiko bat. Eta mundu horretan, abentura handi bat. Hein handi batean hori da liburu hau: abentura bat bizitzearen gozamena aldarrikatu nahi izan dut.

LEIRE PALACIOS Kazetaria

Idazten dugunok gure obsesioak ditugu, baina uste dut hau harago joatea izan dela; baratze batean sartuta, eskuak guztiz zikindu ditut. Lur literario honetan, baneukan gogoa normalean erreparatzen ez diegun izaki horiei erreparatzeko. Ikasbide ere izan daiteke liburua: urtaro bakoitzean zer fruitu dagoen ikasteko modu bat, deskubritzekoa zenbat koloretako piperrak dauden... Nik neuk ere asko ikasi eta gogoratu dut, eta hitzekin lotura duten kontuek liluratu naute batez ere: euskaraz, esaten baitugu ez dugula piperrik ulertu, piper egin duzula, norbait pipertuta dagoela edo zerbait pikutan dagoela.

“

ORTUPOEMAK Leire Bilbao

Harago joan, baratzean sartu, eta eskuak guztiz zikindu ditut”

Liburuan, zer indar dute Yolanda Mosquera ilustratzailearen irudiek? Oso garrantzitsuak dira, batzuetan, poemetan kontatzen ez dena ere kontatzen dutelako ilustrazioek. Edonola ere, ideia da jolasteko liburu bat izan dadila. Bakoitzak egin dezala bere ortu imajinarioa, eta jarrai dezala bilaketa horrekin; ahal dela, ume begiradarekin.

PAMIELA

Ze umeek badaukate gauzak lehen aldian ikusteko gaitasuna, eta, pentsatzen hasita, begiratu hitzak euskaraz esan nahi du begiratu, begiz, baina baita zaindu ere. Begiratu dezagun gure ortua batera zein bestera.

UXUE REY Kazetaria

Haur eta gazte literatura

21

IGARABAREN SEKRETUA TRILOGIAREN LEHENENGO LIBURUAK HARRAPATU EGINGO ZAITU Xabier eta Martin Etxeberriak sortu dute gazteei zuzendutako Eden izeneko hiruko saila, zientzia fikzioa, erromantzea eta abentura uztartzen dituena. Igarabaren sekretua da lehenengo liburua. Epe laburrean ikusiko dute argia Sugearen pozoia eta Liztor habia liburuek. Lehenengo liburuan emango dira ezagutzera protagonistak: Naroa, Beca eta Oier, eta hirukoteari bilduko zaien Gexan, igaraba itxura hartzen duen gaztea. Istorioa Arabako mendi aldeko herri txiki batean kokatuta dago. Hain justu, ikasturte hasiera ezberdina eta zaila da ikasle guztientzat. Naroarentzat, halere, are gehiago. Gurasoak banatu berritan, hiriburutik herri txiki batera bizitzera etorri da, amak Jingko izeneko farmazeutika berritzaile batean lana lortu ostean. Kapitaleko_neska_berria etiketa gainean hasiko du Naroak ikasturtea, denek elkar ezagutzen duten bailarako ikastetxe txikian. Bere bizitza desastre hutsa da. Laster, baina, benetako hondamendia eragingo duen zerbait gertatuko da. Gelarako bideo bat grabatzera joango dira taldekideak utzitako fabrika batera. Grabaketa uste baino lehenago etengo dute, itzaletan dabilen zerbaiten zaratak izututa. “Lagundu” esaten duen mutil baten ahotsa da. Hori ez da arraroena, ordea. Hitz egiten ari dena ez baita mutil bat, igaraba bat baizik. Bigarren liburuan jarraituko du konpondu gabeko tramak: Gexan bere gatibualditik askatzeko saiakeran jasotako dardoaren ondoren, Naroa ez da lehen bezala sentitzen: bere gorputza eta senak animalia baten modura itxuraldatzen hasi dira. Beca eta Oier gertatzen ari dena ulertzen eta Naroari laguntzen saiatuko dira, baina Naroak beraiekin duen harremana ere aldatu egin da, onerako eta txarrerako. Bitartean, Jingko enpresaren itzala gero eta handiagoa bihurtzen hasi da, baita institutuan bertan ere.

EDEN. IGARABAREN SEKRETUA Xabier eta Martin Etxeberria ELKAR

Hirugarren liburuan, denbora pasa da Naroak ama galdu zuenetik. Hilketa gainditu ezinda dago, arranguraz beteta eta mendeku gosez itzuli da herrira aitarekin batera Aste Santuko oporrak igarotzera. Alboratuta izan ditu herriko lagunak ia urte bete honetan zehar eta Oier eta Becaren konfiantza berreskuratzea kostako zaio. Desagertuta dagoen haurraren misterioari ere aurre egin beharko dio Naroak eta hilda jotzen zuen Jingko azalduko zaio berriro. Jakin-minari, abenturari eta misterioari lotutako sail honek hausnarketarako aukera ere ematen du. Izan ere protagonistek bizi duten maitasun hirukiak zalantzan jartzen ditu genero esterotipoak eta rolak. Beca pertsona ez bitarra da eta ingurukoen irainak eta isekak jasan behar ditu. Oier Becarekiko dituen sentimenduak ezkutatzen saiatzen da, baina bere buruaz zenbat eta ziurrago sentitu, orduan eta naturaltasun handiagoz adieraziko ditu bere sentimenduak. Bestalde, gizakien mutazioen harira, protagonisten ahotik naturala denari eta ez denari buruzko, rolei eta itxuraldeketei buruzko gogoeta mamitsuak jasoko ditu irakurleak. Irakurle, ez saiatu istorio honi ihes egiten, harrapatu egingo zaitu eta! MIREN ARREGI Kazetaria

IBON MARTÍN EL MEJOR SUSPENSE ANTONIO GARCÍA Periodista

musika

IRUDIA: MIKEL ALONSO

22

ABANDONATUAK

ABANDONATUAK

NDF & Kuarteto Philiperena

Oskorriko Natxo de Feliperen kantu argitaratu gabeak, kuarteto baten eskutik

Abandonatuak diskoak Oskorrirekin lotura handia dauka, Oskorrik esku hartu ez badu ere. Hamar urte dira bilbotar taldea desagertu zela, eta bere arimak, Natxo de Felipek, Oskorrirentzat egin baina argitaratu gabe gelditu ziren doinuetako batzuk kuarteto baten esku laga ditu. Emaitza hamabost piezaz osatutako diskoa da, Natxo de Felipek eta Kuarteto Philiperenak sinatuta. Inork ez daki nora doazen sortu eta gero sekula argitaratu eta zabaldu ez diren kantuak. Musikariek, askotan, doinuak baztertzen dituzte, unean uneko diskoan lekurik ez dagoelako, lanaren ildoarekin bat ez datozelako, doinuek edo letrek zalantzak eragiten dituztelako, aurrerago biribilduko dituztelakoan… Baina, guztiak ez dira galtzen. Batzuetan, abesti horiek plazara ateratzen dira, geroago, beste ingurumari batean, eta, orduan, zer esana ematen dute. Zaleon poza izaten dira, agortutzat jo genuen iturriari, ezustean, ur berria dariolako. Oskorriren 45 urteko ibilbidean (38 disko eta 500en bat kantu) doinu asko grabatu barik gelditu ziren, zazpi arrazoi direla medio. Horietako asko Natxo de Feliperi zor zitzaizkion. 2015ean bandak erretiroa hartu zuenean, Natxok berak, txantxetan-benetan, mehatxu profetikoa jaurti omen zuen: “Egunen batean, nire lagunek abandonatu kantuak berpiztuko ditut, zuen lotsagarri”. Bada, hemen dira, berpizturik, Abandonatuak diskoan. Egiari zor, ez da izan bere profezia betetzeko Natxoren grina diskoa ekarri duena. Alderantziz, Donostiako Musika Hamabostaldiko arduradunek sakatu zuten norabi-

de horretan, Arantzazun kontzertua emateko gonbita egin ziotenean. Gonbit hura akuilu bilakatu zen. Talde bat bildu zuen bere inguruan eta abesti horietako batzuekin lanean jarri zuen. Taldea eratzeko ardura, semeari, Xabier de Feliperi, esleitu zion. Hark ekarri zituen Przemyslaw Pujanek poloniar konpositore gaztea, Esther Alba eta Karmele Castillo, kuartetoa osatu arte, Kuarteto Philiperena, hain zuzen ere. Pujanek moldatu ditu kantuok eta Natxo de Felipek ahotsa jarri die. Horrela datoz Natxo de Feliperen abesti abandonatuak, biolin bi, biola bat eta cello baten laguntasunean. Oskorriren Mosen Beñat Etxepare 1545, In Fraganti, Datorrena Datorrela edo Desertore diskoetan baztertutako doinuak dira. Den-denak ez dira Natxo de Feliperen sorkuntzak, Pablo Sorozabal, Juan Krisostomo Arriaga edo Paco Ibañezen lanen moldaketak ere badira eta. Hitzei dagokienez, egile sorta bikaina musikatu du, Oihenart, Lauaxeta, Aurelia Arkotxa, Henriette Aire, Koldo Izagirre edo Xabier Amuriza, besteak beste. Zain ditugu, beraz, iturri zaharreko ur berriak: Gu bagoaz herriz herri, Itauna, Kiskil Kaskail, Ziri eta Lili, Nahi nuen kantatu, Boste-

ELKAR

ZUZENEKOAK Abandonatuak diskoak Donostiako Hamabostaldiak Natxo de Feliperi agindutako kontzertua du jatorri. Emanaldi hori ez da bakarra izango, diskoa plaza asko egiteko asmoz jaio da eta. Esate baterako, urriaren 4an, arratsaldeko 7etan, Bilboko Arriaga antzokian egongo dira Natxo de Felipe eta Kuarteto Philiperena, diskoan jasotako doinuak zuzenean jotzen.

kona… Natxo de Felipek umorez dioenez, “Oskorritarrek lehen barre egiten zieten beren lider zaharraren balentriei, baina orain harriduraz, urduri eta pozik dakusate abentura berria”. Guk ere bai. Oskorri hil eta gero, salda beroa beharrean, Abandonatuak. Gozatu!

TOMÁS ZABALLA Kazetaria

liburu-dendak

23

Aurten 150 urte dira Indalezio Bizkarrondo Bilintx (1831-1876) bertsolaria hil zela eta 50 urte haren izena goiburu hartu zuen elkar liburu-denda zabaldu zenetik. Urte-muga horien itzalpean, elkar sketch Donostiara itzuliko da. Adi, bada, marrazkizaleok, urriaren 17an, Bilintx ibilitako kale, kantoi eta parajeak izango direlako elkar Sketcharen eszenatokia.

El 17 de octubre en Donostia elkar Sketch marrazki maratoiak ez du aurkezpen handirik behar, aurtengoa hamabosgarren edizioa izango da eta. Donostiara itzuliko da, urte batzuen ondoren, eta Gipuzkoako hiriburuko kaleetan barrena bidaliko ditu marrazkizaleok, txoko ederren ehizara. Beti bezala, parte hartzaileek eszena bat edo hiriko leku jakin batzuetako bat, gutxienez, marraztu beharko dute eta, horrez, gain, nahi adina marrazki erantsi dezakete, beti ere Donostiako zokondoak izan behar direla ahaztu gabe. Ohiko legean, parte hartzaile bakoitzari Moleskine koaderno eta arkatz bana emango zaio eta derrigorrezkoa izango da marrazkiak Moleskine koaderno horretan egitea, baina marrazketa teknika guztiz librea da. Nahi diren

margo eta materialak erabil daitezke. Beraz, Moleskine arkatza erabiltzea aukerakoa izango da. Edizio honen sariak ere Moleskineren eskutik joango dira. Dibertsioa eta artea uztartzen dituen marrazki maratoi honek ehunka artista biltzen ditu kalean, dagoeneko klasiko bihurtu den ekitaldian. Azken urteetako esperientziak erakutsi du Euskal Herrian marrazkizaleak ugari direla. 15. edizio honek, seguru, adin guztietako herritarrak, familiak, lagun-taldeak… bilduko ditu. Aurreko urteetan horrela izan da. Iaz, Araban egin zen maratoia, Gasteizko elkar San Prudentzioren 25. urteurrenaren baitan. Aurreko hiruretan, berriz, Iruñean. Laster emango ditugu elkar Sketch-aren xehetasunak, beraz adi egon elkar taldearen sare sozialei.

El maratón de dibujo elkar Sketch se celebrará este año en Donostia, al calor del 50 aniversario de la librería elkar de la calle Fermín Calbeton que, como es sabido, nació con el nombre de Bilintx, el bertsolari donostiarra de cuya muerte, casualmente, se cumplen 150 años. Esta decimoquinta edición continuará con la estructura de las anteriores. Los participantes recibirán un cuaderno (y un lápiz) Moleskine, en el que deberán dibujar, al menos, uno de los rincones de la ciudad elegidos por la organización. En breve las redes sociales del grupo elkar facilitarán los detalles para participar en el maratón.

Haur eta gazte literatura

24

+3

BESARKADEN FAUNA

Pato Mena

TTARTTALO

Besarkaden fauna animalien erreinua bezain askotarikoa, basatia eta dibertigarria izan daiteke.

BILATU ETA AURKITU ANIMALIAK

Magalí Mansilla TTARTTALO

Txoritxo bere lagunaren bila dabil munduan zehar. Lagunduko diozu lagun hori aurkitzen? Bila zabiltzan bitartean, leihatila asko altxatu ahalko dituzu, eta, hala, 50 animalia harrigarri ikusiko dituzu.

+3

HIZKIEN JOLASA

Antonio Rubio

KUTXA BAT

Rodrigo Mattioli

PAMIELA/ KALANDRAKA

DENONARTEAN

Alfabetoko 27 letrak dira oraindik irakurtzen ez dakiten umeentzako eta irakurtzen ikasi berri dutenentzako proposamen honen protagonistak.

Alinak hain irrikan zain zuen paketea azkenean iritsi zen. Baina une hartatik aurrera, gauzak ez ziren bere irudimenean pentsatu bezala joan. Gure irudimenaren bezalako jostailurik hoberik ba al dago?

LA ABUELA GRÚFALO

Julia Donaldson BRUÑO

Regresa al peligroso bosque, donde nació la primera historia del grúfalo hace casi 30 años, y conoce a la abuela grúfalo, que va a visitar a su familia.

+4

AZKENA!

Daniel Fehr

TXALAPARTA

Batzuek irabaz dezaten beste batzuek galdu behar dute. Txirrindularien lasterketa honetan, Maurizio azken doa.

+4

OTROS

Kobi Yamada

PENGUIN KIDS

OZEANOA

Helena Selena TTARTTALO

+5

EMPIEZA A LEER CON ISADORA MOON 1. VUELA, ISADORA, VUELA

Harriet Muncaster ALFAGUARA

Llega el álbum ilustrado más conmovedor del año. Una historia universal para poner fin al odio y aceptar nuestras diferencias.

APOKOROST

Pablo Abarzuza / Nerea Sorauren TXALAPARTA

Murgildu ozeanoaren unibertso poetikoan, fintasun eta dotorezia handiko irudi ikusgarrien bitartez.

GURPILDUN ETXEAREN KASUA

Patricia García-Rojo MEZULARI

Empieza a leer con Isadora Moon. La colección más encantadora para lectores que comienzan a leer: capítulos cortos y texto grande, con frases cortas y sencillas, ilustraciones a todo color…

EL JARDÍN MÁGICO DE LAS PEQUEFLORES

Begoña Oro BEASCOA

Una nueva colección de Begoña Oro llena de naturaleza, amistad y magia. Las pequeflores viven en el jardín mágico de Nata, una pequepersona muy simpática, y su gatita Fresa. Allí te esperan grandes aventuras.

+6

+8

Maialen Diaz de Cerio / Iñaki Sanz-Azkue

EL GATITO NINJA PERDIDO EN EL INFRAMUNDO

XOR ETA BELTZ

ALBERDANIA

Cube Kid

PLANETA JUNIOR

Miak jakin nahi du Apokorost zer ote den. Galdera horretatik tiraka, bilaketa batean jartzen gaitu istorio honek, liburuz liburu eramanen gaituena, ongi jakina denez, orrien artean ezkutatzen baitira misterio handienak.

Gurasoak etxean ez daudenean, Ulises, Nora eta Bruno Misteriori gauza arraroak gertatzen zaizkie. Oso-oso arraroak. Zorionez Txatxu daukate, hitz egiten duen txakurra.

Bi sorbeltz, zeruak eta lurrak zeharkatzen dituen bidaia luzea. Xor eta Beltz lagun ditugula murgilduko gara migrazioa, kulturartekotasuna zein natura bidelagun dituen abenturan.

La tercera entrega del diario de Billy, el gatito que se perdió en el Nether ... ¡y que ahora quiere convertirse en ninja!

Haur eta gazte literatura

25 +10

+8

MATI. KATUEK EZ DUTE HAGINETAKO MINIK

Itxaso Martin

LOS LUCIFER. LAS BRUJAS DE SALEM, INFLUENCERS DEL MAL

Anais Baranda

ALAI

MUNDUA ULERTZEKO IPUINAK 3

Eloy Moreno

ZERO NI NINTZEN

Patxi Zubizarreta GILTZA EDEBÉ

DENONARTEAN

EDEBÉ

Mati eskolatik etxera iritsi, eta gaixorik aurkitu du Lau katua. Matik ez daki zer gertatu zaion, katuak ezin baitu hitz egin. Lur eta Amalen laguntzaz, Laurentzako sendagaia topatu beharko dute, baina ezkutuan gorde nahi dute katua.

La comedia más irreverente sobre el bien, el mal y la natación sincronizada. Demonios vs. ángeles ¿De qué equipo eres? Una nueva aventura repleta de posesiones, hechizos, petardos, paisajes helados y mucha roña entre las garras.

Liburu honetako ipuin laburretan, Eloy Morenok hausnarketaz beteriko kontakizunak biltzen ditu. Istorio hauen bidez, bizitzari, zoriontasunari, esfortzuari, enpatiari eta emozioei buruz pentsaraztea du helburu.

Hona hemen mutiko bat, ustez beldurtia, denboraz ausartagoa eta sendoagoa izango dena, idazlea bera bezala. Bizitzan tarteka egoera gogorrak gertatzen zaizkigu, negar ere egiten dugu, baina askotan indartsuago egiten gaituzte. +12

+10

ANIMAL. TROQUELADOS PARA ADMIRAR UNA FAUNA ASOMBROSA

ZERUAREN MARGOLARIA

Saioa Maritorena

DENONARTEAN

Helene Druvert

ACERO Y MAGIA 1. EL APRENDIZ DE ARGENTEA

Carlos Rubio Palao

15 URTE

Karmele Mitxelena ELKAR

ROCA

MAEVA YOUNG

Viaja por nuestro planeta en esta expedición por el mundo animal, donde las criaturas más habituales conviven con una fauna singular y misteriosa.

Urtzi zerua margotzeaz arduratzen den langile bat da. Egunero margotzen ditu egunsentiak, zeru urdinak eta gauak. Gustuko du bere lana, edo hori da behintzat bere buruari sinetsarazi nahi diona.

Una amenaza oscura se cierne sobre Luxos. La reina ha abandonado el país en busca de aliados, mientras sus súbditos se preguntan cómo van a sobrevivir. La única esperanza se encuentra en la Cordillera de las Bestias.

Hamabost urte beteko dituzte ipuin-liburu honetako protagonista guztiek. Harremanak, familia, identitatea, gizarte-gaiak, hainbat argumentu eta hamaika korapiloz jositako bizitzak kontatuko ditu idazleak. +16

UN OTOÑO PARA ENAMORARNOS

Sophie Jomain PLANETA

Edición con cantos tintados y lupa mágica. La joven Fedra Demay hereda la vieja mansión de su tía, a quien no veía desde hacía años. Aceptar la herencia implicará regresar a un lugar lleno de recuerdos y secretos del pasado.

INDOMABLES. EL DESPERTAR DE LA MAGIA

Erin Hunter DUOMO

Tras la muerte de su madre a manos de un humano, las gatas huérfanas Luna y Sauce intentan sobrevivir en una ciudad hostil, donde descubren un mundo secreto de animales parlantes afines a una energía mágica llamada «ánima».

EL DÍA DE LA TRILLA (EMPIREO)

Rebecca Yarros PLANETA

El nuevo libro de la exitosa serie Empíreo contiene trece historias protagonizadas por tus personajes favoritos y sus dragones. Incluye dieciséis ilustraciones originales a todo color del artista Joe Requeza.

El mundo está lleno de cosas increíbles. ¡DESCÚBRELAS PÁGINA A PÁGINA!

IRAGANARI KATEATUTA

Migel Angel Mintegi ALAI

Xabierrentzat, urte txarra izan da: gurasoak hil zaizkio, eta moztu du neska-lagunarekin. Depresioak jota, unibertsitatea utzi, eta Iruñetik Baztanera doa bizitzera, familiaren etxera. Baina, ustekabean, desagertu egin da.

26

NOBEDADEAK

LIBURUAK

ARIMA BELTZ

Ibon Martín ELKAR

TERMITA

EREIN

Amamarekin bizi den eta teleoperadore diharduen emakume jada ez hain gazte baten egunerokoa kontatzen du Termitak, lehen pertsonan. Ahots narratibo hori errebeldea eta makarra da, aurretik ezin iragarrizkoa eta ironikoa.

ILARIA EDO DESOBENDIENTZIAREN KONKISTA

Gabriella Zalapi

TXALAPARTA

ZURE BAZTERREKOAK

Cesare Pavese KATAKRAK

Pavesek poesiatik narratibara egin zuen jauziaren lana da, pentsamendua narratu nahi izan zuen, arima bera. Sarritan nabarmendu ohi da lan honek Bibliaren eta Steinbecken lanen oihartzuna duela, Greziako mitologiatik Mannen lanetara.

SHAKESPEAREK EZ ZUEN INOIZ EGIN

Charles Bukowski KATAKRAK

Ahizparen zain txiribueltak egiten ari dela, aita ager- 1978an Charles Bukowskik promozio bidaia egin tu, eta Chéz Leonera joatekoak direla esango dio. Bai- zuen Europan. Bukowski xamurrena dago libuna gezurretan ari da. Ez dio kontatuko, berez, bahitu ruan, bere buruari irri egiten diona, bere buruari egin duela eta Italian barrena bidaia luzea dutela alkoholarekin eta tabakoarekin kalte egiten diona SANGUINARIA-ELKAR-192x60-AAFF.pdf 1 8/7/26 22:32 aurretik, helmuga eta itzulera data argirik gabekoa. eta Linda Lee bikotekidea erraietatik maite duena.

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

Manuel Rivas IGELA

Aspaldi itxi zituzten azken meategiak Trapaga, Gallarta, Ortuella aldean, eta haien berrirekitzea iragartzera doanean, Teresa Etxegarai enpresaria hilik agertu da, norbaitek meatze-zulo batera botata.

Garazi Albizua

ZER NAHI NAUK, AMORE?

BLACKWATER BOST. FORTUNA

Michael McDowell

Askotariko bizi-zatiak igaroko zaizkigu begien aurretik, XX. mendearen bukaerako Galizian kokatuak, landan zein hirian. Gizarte horren aldarteak ezagutuko ditugu, eta, hein batean, mendebaldeko gizarte osoarenak ere bai.

TITIKORNIO

Irati Garmendia EREIN

ALAI

Perdidon, Alabaman, Caskey familiak aurrera jarraitzen du, bizitzaren halabeharrezko joan-etorrien artean: batzuk hil egin dira, beste batzuk jaio. Ustekabeko aliantzak osatu dira, borroka mingarriak atzean utzita.

ORRATZAK PAPEREZKO TXIMELETARI

Gerardo Markuleta

Junek koskor bat nabaritu du besapean eta bizitza amildu zaio. Berari eta baita familiari ere. Kontxi, ama; Mikel, senarra; eta Markel eta Kattalin seme-alabak babesten eta laguntzen saiatuko dira, baina bakoitzak modu desberdinean biziko du minbiziaren diagnostikoa.

BEILA

Peru Magdalena BALEA ZURIA

ALBERDANIA

Mikropoemaz osaturiko liburu honetan, mota askotako haikuak topatuko ditu irakurleak. Egileak zorrotz eusten dio haikuaren 5-7-5 silaben neurriari, eta orobat haikuaren irudi poetikoaren soiltasunari.

Peru Magdalenak esperimentaziotik jo du oraingoan ere, eta formatu txikiko liburu berezi batekin dator. Istorio batek ardazten du liburua: lo ezak jotako norbaiten barne munduak bat egiten du gaueko paisaia eta objektuekin.

liburuak

HIZKUNTZAREN JABEKUNTZA ETA GARAPENA

BERRIOZAR 1960-1999 Batzuk

HARRIZKO ZAINDARIAK

MERCEDES KAREAGA GISASOLA (1908-1997)

Joana Atxa

PAMIELA

27

Batzuk

NAFARROAKO GOBERNUA

Begoña Etxenagusia Atutxa

EHU/UEU

EHU

Helburu nagusia Berriozarrek izandako hazkunde handieneko garaiko (1960-1999) historia jasotzea da, Nafarroako testuinguruan kokatuz. Herri bizi batek beharrezkoa duen memoria bizia sortzen saiatu gara. Hau da emaitza.

Liburu honek hiru ardatz nagusi ditu: hizkuntzaren oinarri biologiko eta neurologikoak, hizkuntzaren garapen-prozesua, eta hizkuntzarekin eta irakurmenarekin lotutako zailtasunak.

ABERRI BIDEA. EUSKAL PIZKUNDEKO POESIA (1851-1936)

Mercedes Kareaga gizarte ekintzailearen bizitza XX. mendeko historia hobeto ulertzeko adibide on bat da. Begoña Etxenagusiak Kareagaren bizitza eraiki du, hark utzitako arrasto dokumentalari jarraituz.

Egileek, Juan José Martinena artxibozainak, eta Jesús García Gazolaz eta Jesús Sesma arkeologoek, Nafarroako Erdi Aroko gazteluak ikertu dituzte: eraikuntza, ezaugarriak, bizimoduak, galera, gaur egungo berreskuratze prozesuak…

HEZITOPIA

HERIOTZAK BIZI GAITU

GURE KLASIZISMO TXIKIA

Nora Salbotx

Joxe Manuel Odriozola

Joxe Azurmendi

TXALAPARTA

JAKIN

EREIN

Lourdes Otaegi ALAI

Antologia honetan euskal poesia gogoangarrien sorta erakargarria bildu da, egileen bihotz eta buru sentiberetan itsatsiriko pentsamendu eta emozioak, irakurleak ere bereak direla senti ditzakeen hitz ederrak.

Egileak saiakeragintzan pilatutako eskarmentua eta heldutasuna erakusten ditu liburu honetan. Ausardia intelektuala eta giza sentiberatasuna uztartuz, heriotzari buruzko topikoak saihestu eta galdera ezinbestekoei heltzen die.

OKER HABIL MAKIAVELO

Nora Salbotxen lan berriak alegiazko herria bildu du. Hezkuntzaren egungo ildo, hutsune eta akatsei ametsekin erantzuten die lan berritzaile honetan. Horixe delako, finean, Hezitopia: hezkuntzarako (eta jendarterako) utopien proposamen bat.

ARABAKO EUSKARA. GASTEIZKO ALDAERA

BIZKAIKO NATURAGUNEAK

Nagore Irazustabarrena

Amador Prieto

ARGIA

XX. mende hasieran Jesusen Lagundiaren inguruan elkartu ziren hainbat kulturgile euskaltzalek (Estefania, Orixe, Ibinagabeitia, Zaitegi...) osatu zuten eskola du abiapuntu Joxe Azurmendik.

BIZKAIKO FORU ALDUNDIA

1936KO GERRAREN OIHARTZUNAK. ABADIÑARREN TESTIGANTZAK

Aitor Arana

Jesus Mari Arruabarrena

ERROTETA

GEREDIAGA

Makiaveloren ustez, etorkizunera bidaiatzeko modua iraganera jotzea zen, pasio berberek bultzatuta, gizakiek ezinbestean emaitza berak lortzen dituztelako. Liburu honekin iraganetik ikasi eta etorkizuna idatzi gabe dagoela ikusiko dugu.

Liburu honek Natura 2000 sarean sailkatutako Bizkaiko eremuak jaso ditu. Besteak beste, Gorbeia, Urkiola eta Armañongo parke naturalak, Urdaibai, Ordunteko mendiak eta Lea eta Artibai ibaiak.

Gasteiz aldeko euskara nahikoa ondo dokumentaturik dago. Liburu honen egileak material hori bi norabideko hiztegian (euskalkia – euskara batua, euskara batua – euskalkia) eta gramatika txiki batean bildu eta aurkeztu ditu.

Liburu honek 1936ko gerran eta gerra ostean Abadiñon gertatutako hamaika kontu jakingarri dakartza: abadiñar askoren lekukotza zirraragarriak, batetik, eta, bestetik, gerrarekin lotutako abadiñarren zenbait datu eta biografia.

FORRA UN LIBRO EN SEGUNDOS 2

1

3

Rápido y limpio: sin adhesivos A la medida exacta Fundas 100% reciclables

Inserta la funda

Ajusta

Sella

Descubre cómo funciona

28

NOVEDADES

LIBROS

LA INQUILINA

Freida McFadden

SUMA DE LETRAS

Blake Porter está en la cima del éxito... hasta que deja de estarlo. Despedido de una firma de marketing de Manhattan e incapaz de pagar la hipoteca de la nueva casa que comparte con su prometida, se encuentra desesperado.

PAJARITOS PREÑADOS

Andrea Abreu

ANAGRAMA

En un barrio de cuestas empinadas, arropado por la brumacera del Norte de la isla, Cathaysa cumple dieciséis años con la sensación de que todo ocurre demasiado rápido y, sin embargo, de que nunca nada cambia.

EL MANUSCRITO

Franck Thilliez

NEWTON COMPTON

Quería escribir un gran final, pero acabó firmando su propia condena. Otra aclamada novela del gran maestro del thriller francés Franz Thilliez.

JANE AUSTEN Y EL INCÓMODO INCIDENTE EN SCARGRAVE MANOR

BAJO LA LUNA NEGRA

José Ovejero

GALAXIA GUTENBERG

Una familia -padre, madre e hijo- llega de vacaciones a un pueblo junto al mar. Han alquilado la casa y el coche soñados. Mientras se desplazan lentamente en su descapotable, el niño roba su sombrero de paja a un vagabundo.

ARDIENTE SECRETO

Stefan Zweig

EDICIONES INVISIBLES

Cuando el joven barón llega a Semmering de vacaciones, ninguno de sus conocidos ha llegado. Parece que no tendrá más remedio que resignarse al aburrimiento... hasta que se fija en una atractiva mujer, Matilde, y decide seducirla.

LA NOCHE EN EL CORAZÓN

Nathacha Appanah ADN

TÍO GRANDE

Jacobo Bergareche LIBROS DEL ASTEROIDE

La nueva novela de Jacobo Bergareche trata sobre las historias que nos permiten superar los duelos y sobre cómo el dolor y la pérdida forjan vínculos inesperados entre desconocidos.

CARA DE NUBE

Julen Azcona

BLACKIE BOOKS

Cuatro amigos de la infancia se reúnen para pasar un año en un caserío en el País Vasco. Mientras las olas rompen en el acantilado y la casa cruje, el pasado golpea la puerta.

EL GATO DEL JARDINERO

Thomas Schlesser LUMEN

Stephanie Barron

Paul Pen

PLAZA&JANÉS

Paul Pen regresa con una escalofriante novela, el viaje de dos amigos que soñaron con ser libres bajo el fulgor de los fuegos artificiales y acabaron descubriendo que se puede escapar de todo…, excepto de uno mismo.

SANGRE Y ROSAS 1

Callie Hart

CONTRALUZ

Zeth Mayfair, uno de los hombres más peligrosos de Seattle, siempre ha cumplido con los encargos que le han encomendado sin dudarlo ni un segundo. Para él, todo vale..., pero hasta su cuestionable código moral tiene límites.

EL CLUB

Haizea López NOVAE

En el Club Atlético Getxo todos comparten la misma pasión: correr. Entrenan juntos. Comparten kilómetros, confidencias... y secretos. Hasta que, durante una carrera, uno de ellos se desploma y muere.

UNA TUMBA EN AL ANDALUS (GONZALO DE BERCEO 3)

Lorenzo G. Acebedo TUSQUETS

DUOMO

Durante una estancia en la mansión de su amiga, la joven y encantadora condesa de Scargrave, Isobel Payne, la señorita Jane se ve, para su infortunio, convertida en testigo de un suceso tan repentino como inquietante.

FUEGOS ARTIFICIALES

Este libro entrelaza tres historias de mujeres víctimas de la violencia de sus parejas. En el filo entre la fuerza y la humildad, escruta el insoportable enigma del feminicidio conyugal, cuando la noche cerrada sustituye al amor.

Una tormenta ha devastado la Provenza, pero para Louis, un jardinero solitario, taciturno e hipersensible, ese desastre no es nada en comparación con lo que ocurre en su casa: el gato está gravemente enfermo.

Con Berceo de duelo por la muerte de su amigo Lope en Córdoba, el asesinato brutal de un miembro de la morería sacude la villa de San Millán de la Cogolla.

libros

LÁZÁR

Nelio Biedermann SALAMANDRA

Esta novela épica transporta al lector desde los albores del siglo XX hasta el levantamiento húngaro de 1956. Con su aire de sabiduría atemporal, se lee como un clásico redescubierto.

LOS DIABLOS (EDICIÓN COLECCIONISTA)

Joe Abercrombie

LIBRO AZUL CON MOSCA

Luis Mario

RESERVOIR BOOKS

Este libro de relatos está repleto pequeñas interrupciones de la realidad, breves anomalías de lo cotidiano, discretos trampantojos que hacen ver lo que no es, pero con una diferencia: en estos relatos, lo que no es, termina siendo.

MIENTRAS ESPERO

Elísabet Benavent

SUMA DE LETRAS

QUO VADIS, ERTZAINTZA?

Ahoztar Zelaieta TXALAPARTA

PLANETA

En Belfast, tres niños crecieron en un orfanato donde el miedo era ley, y la violencia, la única forma de sobrevivir. Aquel infierno los convirtió en hermanos. Y en algo mucho más peligroso.

LA HUMANIDAD EN CRISIS

Manuel Sans Segarra PLANETA

ALIANZA

El hermano Díaz tiene una cita en la Ciudad Santa, donde cree que le recompensarán. Pero resulta que su nuevo rebaño está compuesto por asesinos contumaces, horrorosos practicantes de lo arcano y auténticos monstruos.

LOS HUÉRFANOS

Carmen Mola

Escucha ahora que las horas se extienden en la puerta de embarque, en la soledad de una habitación de hotel, bajo el agua de la ducha, mientras acaricias las páginas de tu próxima lectura... y esperas.

FAMESICK

Lena Dunham DEBATE

29

UNA CASA PARA MI MADRE

Cheikh Kane

PLAZA&JANÉS

De vender imitaciones en la playa a desfilar para firmas de lujo: el testimonio de un joven que vino a Europa en patera y ha acabado siendo uno de los modelos más cotizados.

SIN RESPETO. UNA CRISIS SOCIAL

Byung-Chul Han PAIDOS

Este libro analiza el impacto del materialismo, el ego y la desconexión emocional en nuestra vida cotidiana, y plantea una vía de transformación basada en el redescubrimiento de nuestra verdadera naturaleza.

Byung-Chul Han, el filósofo contemporáneo más leído nos presenta un manifiesto filosófico contra la deshumanización y a favor de una nueva cultura del respeto.

KOLLONTAI. DESHACER LA FAMILIA, REHACER EL AMOR

BERSERK. MASTER EDITION 2

Olga Bronnikova / Matthieu Renault

Kentaro Miura PANINI

KATAKRAK

A partir de documentación oficial, testimonios y fuentes especializadas, Ahoztar Zelaieta analiza fenómenos como el auge de Ertzainas en Lucha, el vuelco sindical y la forma de interactuar entre grupos de presión internos.

En estas crudas memorias, Lena Dunham se enfrenta a la pregunta que ha marcado su vida: si el dolor es el precio de cumplir tus sueños. Mientras su carrera ascendía de forma meteórica, su cuerpo parecía derrumbarse.

Este libro sigue el recorrido de Alexandra Kollontai desde 1905 hasta 1923. El centro de su pensamiento lo ocupa una tesis radical: la emancipación de la mujer exige la abolición de la familia burguesa y de la propiedad privada.

Nacido de una tragedia, criado entre el abuso y el abandono, el joven Guts se forja como un guerrero temible destreza. Eso despierta la atención del carismático Griffith, líder de la Banda del Halcón, un grupo de mercenarios de élite.

musika

30

NOBEDADEAK

PEIO OSPITAL ETA PANTXOA CARRERE. 9 CD

Oskarbi

Peio Ospital / Pantxoa Carrere

MUSIKA

OSKARBI

ELKAR

Pantxoak eta Peiok Elkarren eskutik argitaratu dituzten bederatzi diskoak berriz ere plazara datoz, audioak eta diseinuak mimoz errebisatu ondoren. Diskoak banaka ez ezik, batera ere argitaratu dira, kaxa batean bilduta.

Oskarbik 60 urte egin ditu aurten, eta hori ospatzeko disko berria plazaratu du. Hamaika kantu dira, taldeak bere-berezkoak dituen ezaugarriekin: ondo aukeratutako hitzak, musika landua eta ederki uztartutako ahots zoliak.

MANUAL DE BELLEZA

RADIO CLÁSICA, 60 ANIVERSARIO (2 CD)

SPLAT!

ORHOIT_HILCIA

Deep Purple

Aguxtin Alkhat/ Kamila Zubeldia

Rodrigo Cuevas

ALTAFONE

AAVV

SONY -BMG ARIOLA

ELKAR

Aguxtin Alkhatek abeskera eta kanten idazketarako estilo berezia dauka. Kamila Zubeldiak guztiz ezagutzeke dagoen ahots prodigiosoa eskaintzen du. Kantuok pop, rock, folk eta blues kutsuko soinu-paleta zabalarekin osatu dituzte.

GIPUZKOA DONEMILIA

Deep Purple regresa con su vigésimo cuarto álbum de estudio. La longevidad no está reñida con la vigencia, porque, lejos de convertirse en una banda de museo, apuesta por una contundencia moderna sin traicionar su esencia clásica.

Dicen las buenas lenguas que no hay tres sin cuatro y, así, tras La Romería, llega La Belleza, la nueva propuesta escénica de Rodrigo Cuevas, la cual apunta hacia donde los sueños y lo bello se funden con lo terrenal.

WARNER

Con motivo de sus seis décadas de vida, Radio Clásica publica un doble álbum que constituye un recorrido exquisito por la memoria sonora de la emisora, faro cultural, refugio para melómanos y puente entre generaciones.

DVD-AK FLORES PARA ANTONIO

KISS ALL THE TIME. DISCO OCCASIONALLY

Elena Molina

Harry Styles

KARMA

SONY-BMG ARIOLA

Cuarto álbum de estudio del ganador del Grammy Harry Styles. Producido ejecutivamente por Kid Harpoon, el disco incluye doce canciones.

Una hija se dispone a buscar la verdad sobre quién fue su padre, un músico legendario, fallecido cuando ella tenía 8 años. Él es Antonio Flores, ella, la también célebre actriz Alba Flores.

V KONTAKIZUN LEHIAKETA Bakardadeari buruz

V CONCURSO DE RELATOS Sobre la soledad 60 urtetik gorakoei zuzendua Dirigido a personas de +60 años

HAMNET

GAUA

Chloe Zhao

Paul Urkijo

UNIVERSAL PICTURES

DIVISA RED

Euskal Herria, XVII. mendea. Sorgin ehiza bete-betean, Kattalinek senarra utzi eta baserritik ihes egin du, gauerdian. Basoan galduta, norbait atzetik duela susmatu du.

William Shakespeare se enamora de Agnes y forman una familia, pero una tragedia pondrá a prueba su vínculo e inspirará la creación de Hamlet.

Aurkezpen epea | Fecha de presentación Abuztuaren 15etik azaroaren 15era Del 15 de agosto al 15 de noviembre

Informazio gehiago eta lehiaketaren oinarriak Más info y bases del concurso

>> www.nagusilan.org Laguntzaileak | Colaboradores

jolasak

31 UFM-ELKAR-COLUMNA-61x237.pdf

+5

EL HILO INVISIBLE MERCURIO

Lagundu ezazue Nura, jakin dezan zein den maite dituen pertsona guztien arteko haria. +7

UNO BRAILE

TACO, LOCO, LOCO

MATTEL

LÚDILO

El clásico juego de cartas familiar Uno está disponible en braille en todas las cartas para que las personas ciegas y con baja visión puedan unirse a la diversión sin dificultades.

C

Karta jolas honekin erotuko zara. Bildumako jolas zoroenak erreflexuak prest edukitzea eskatuko dizu baina barre piloarekin sarituko zaitu. M

Y

+10

+8

CM

MY

CY

CMY

K

5 MINUTES ONE PIECE

CÓDIGO SECRETO: REGRESO A HOGWARTS

ASMODEE

DEVIR

Juego de cartas cooperativo con el que disfrutarás de los personajes de la versión de imagen real de One Piece. Elige una isla, completa desafíos y supera todas las cartas del mazo de aventuras… ¡en apenas cinco minutos!

Un nuevo giro al clásico juego de asociación de palabras Código Secreto, al tiempo que ofrece nuevas mecánicas temáticas. ¡Y todo inspirado en el mundo mágico de Harry Potter!

HITSTER: ROCK

TOY STORY

Karta jolas honekin rockaren arrakastarik handienak entzungo dituzu. Erakutsi zenbat dakizun eta ordenatu doinuak kronologikoki musika onenaz gozatzen zaren bitartean.

Construye y decora tu espacio con Lego Toy Story: sujetalibros de Slinky, un set de 1.311 piezas para fans adultos.

+16

DISET

+18

LEGO

1

4/7/26

20:02