αποχαρτογραφήσεις και αποαρχιτεκτονίσεις

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

2

ΕΓΝΑΤΙΑ Η ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ ΟΙ ΣΤΑΣΕΙΣ

4 5 6

ΕΞΟΧΗ Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ Η ΕΠΙΔΕΡΜΙΔΑ ΤΑ ΠΑΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

14 15 16 24

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗ ΠΟΛΗ

32

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕΙΣ

38

ΑΠΟΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΣΗ

42

3

ΕΓΝΑΤΙΑ

4

Η ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ

Ο ήλιος δύει στη Θεσσαλονίκη. Λέω ότι κατευθύνομαι δυτικά αλλά στη πραγματικότητα κατευθύνομαι περισσότερο βορειοδυτικά. Η φωτεινή σφαίρα, ο ήλιος στοχεύει καντευθείαν στο αριστερό μου μάτι. Το δεξί απολαμβάνει τη σκιά της μύτης. Ήχοι μηχανών αλληλεπικαλύπτονται ανοργάνωτα ακολουθώντας το ίδιο μοτίβο: απειλητική αύξηση συχνότητας – μείωση συχνότητας. Αυτά τα μαινόμενα τροχοφόρα αποσπούν όλη τη προσοχή του αριστερού μου αυτιού. Αντίθετα το δεξί αφουγκράζεται την ησυχία από την πλευρά του campus. Η αριστερή μου μεριά βομβαρδίζεται με ερεθίσματα. Η δεξιά εξερευνά, αφουγκράζεται διερευνά όπως ένα στηθοσκόπιο το πεδίο που της αναλογεί. Τα κτίρια του campus στα δεξιά λούζονται στο απογευματινό φως και το απολαμβάνουν. Καθώς περπατώ στην Εγνατία αισθάνομαι αυτό το ηχητικό και οπτικό τοπίο να χωρίζει το σώμα μου στα δύο.

5

ΟΙ ΣΤΑΣΕΙΣ

λόγχες

Στη διασταύρωση πριν τη καμάρα ορθώνεται το ξίφος του Σιντριβανιού. Σαν ακίνητος ρυθμιστής της κυκλοφορίας. Μήπως όμως έχει χαθεί ο έλεγχος; Ακριβώς από πίσω ξεπροβάλλει ο πύργος του ΟΤΕ. Μία παρόμοια λόγχη. Μήπως αυτή έχει αντικαταστήσει το σιντριβάνι, έχει τώρα τη δύναμη να ελέγχει από ψηλά; Από πιο ψηλά;

6

πουπουλένιο τείχος

Στα υπολείμματα του ανατολικού τείχους έχουν βρει καταφύγιο τα περιστέρια. Απλώνονται ομοιόμορφα. Προεξέχουν ομοιόμορφα. Ένα πλίνθινο τείχος με οδοντωτό δέρμα πουπουλένιων οργανισμών.

7

ένδυμα

Μια πολυκατοικία του 60’ έχει καλυφθεί με ένα πλαστικό ύφασμα. Μέσα από αυτό διαφαίνεται η κατεστραμμένη όψη. Ποιος ξέρει τι έγινε. Τώρα έχει ντυθεί μ αυτό το ρούχο ώστε να σκεπαστεί η ντροπή. Όντως, αυτός ο αρχαιοπρεπής χιτώνας της προσδίδει σεμνότητα και αέρα. Θα μπορούσε να είναι από τα υφάσματα που σχεδίαζε ο ντα βίντσι έτσι όπως πέφτει με στυλ

8

μετρό

Η «δημιουργία» του Μετρό συνοδεύεται με καταστροφή. Απλούστερη απόδειξη τα μπάζα. Πάντα υπάρχει αυτό το συρματόπλεγμα ή η λαμαρίνα. Σαν να μας λέει: δεν θα αγγίξετε αυτό το ξεχωριστό δημιούργημα. Κι όντως νιώθω σαν επιθεωρήτρια που προσπαθεί να δει κάτι που δεν πρέπει. Σαν ντεντέκτιβ που ψάχνει από τα ίχνη να μάθει τι συμβαίνει ή τι έχει συμβεί σ΄ αυτά τα κενά γης. Ένας ντεντέκτιβ που νιώθει πως θα τον περάσουν για σαλεμένο όταν κατασκοπεύει μέσα από τρύπες, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος προσπερνάει βιαστικά.

9

ξιφομαχία

Μέσα στη βοή της πόλης ταμπέλες αναβοσβήνοντας επιζητούν τη προσοχή. Όμως ο κόσμος δεν κοιτά πουθενά. Σκέφτεται ή έχει μάθει να αγνοεί τα ερεθίσματα. Εξ άλλου όσο περισσότερα ερεθίσματα έχουμε τόσο περισσότερο πρέπει να αναγκαστούμε να αγνοήσουμε κάποια. Κινείται βιαστικά ακολουθώντας τη ροή που επιβάλει ο δρόμος. Σ αυτή την εγκόσμια βοή παρατηρώ στον ουρανό δύο συννεφένιες γραμμές αεροπλάνων που έχουν διασταυρωθεί. Μία επουράνια ξιφομαχία.

10

καθρεύτης του ουρανού

Τα παράθυρα είναι επιμελημένες τρύπες. Προσφέρουν θέα προς τα έξω και από έξω προς τα μέσα. Άλλες φορές λειτουργούν σαν καθρέφτες. Σε ένα στενό δρόμο ένα παρμπρίζ αυτοκινή-του δείχνει τον ουρανό. Αυτό το κεκλιμένο παράθυρο φέρνει τον ουρανό στη γη. Η δυνατό-τητα να δω τον ουρανό είναι περιορισμένη αλλά στην νέα αστική πραγματικότητα υπάρχουν λύσεις.

11

12

13

ΕΞΟΧΗ Η άσφαλτος προδίδει κάθε φυσική και ανθρώπινη διεργασία. Δεν απορροφάει τη βροχή, τη μπογιά, τα φύλλα, τα μπάζα. Δεν απορροφάει ούτε τη θερμότητα. Εκτεθειμένη στο ηλιακό φως συσσωρεύει τις μικρές πύρινες μπίλες της θερμότητας κι αυτές πολλαπλασιάζονται. Αμέτοχη η άσφαλτος απλά προδίδει. Ό,τι έχει συμβεί το προβάλλει στην επιφάνειά της, το εκθέτει. Έτσι επιβιώνει. Όταν δεχθεί πίεση σπάζει, και οι ρωγμές ζητούν μπαλώματα. Την άσφαλτο την περιποιούνται οι άνθρωποι. Την μπαλώνουν και την ενισχύουν. Αν είναι χαλασμένη, αν έχει λακκούβες το κρίνουν κατευθείαν. Μερικές φορές χρειάζεται να τρυπήσουν την άσφαλτο, να ανοίξουν ένα κομμάτι γης, να αφαιρέσουν το χώμα και να φτάσουν στα εντόσθια της πόλης. Στους σωλήνες παροχής, στα καλώδια, στις αποχετεύσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις εμφανίζεται το ξερό χώμα , το νεκρό χώμα, που υπάρχει για να στηρίζει την άσφαλτο. Το βλέπει για λίγο ο αέρας, το θρέφει για λίγο η βροχή, το πατάμε και τρίζει. Μια φορά έριξα γάλα στο χώμα κι ένιωσα ότι ίσως έτσι θραφεί και μαλακώσει. Αν ρίξουμε γάλα στην άσφαλτο ίσως ημερέψει και δεν είναι τόσο σκληρή με τον κόσμο. Όπως όταν πρωτοστρώνεται η πίσσα και είναι μαλακή και λαμπυρίζει και κολλάει στα παπούτσια. Η πίσσα, το ίζημα του πετρελαίου στην αρχή βουλιάζει στο περπάτημα και μυρίζει.

14

Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ

Μια φλέβα πρασίνου συνδέει δύο δέντρα. Έχουν φυτρώσει στους αρμούς των πλακακιών που τα διαχωρίζουν. Είναι μια συνωμοσία μεταξύ τους, κι έτσι τα δέντρα επικοινωνούν. Αυτή η λωρίδα ενώνει τη γη με τον αέρα. Οι είσοδοι του αέρα προς τη γη είναι καλυμμένες από άσφαλτο, από τσιμεντένια πλακάκια. Όμως το πράσινο μεθοδικά προσπαθεί να τις ανοίξει. Η υγρασία τις μαλακώνει. Όλη η αστικοποίηση είναι μια μάχη με τα στοιχεία της φύσης. Οτιδήποτε διαπερνάει την αρχιτεκτονική είναι ο εχθρός της. Η ζωή που δημιουργεί ο Matta Clark είναι ο εχθρός της πολιτισμένης ζωής. Αναπτύσσεται και μπορεί να γίνει ανεξέλεγκτη.

15

Η ΕΠΙΔΕΡΜΙΔΑ

Η ρωγμή στην άσφαλτο, η σχάρα αποχέτευσης, η αποκόλληση στόκου στον τοίχο διαπερνούν την αρχιτεκτονική. Δεν είναι ενιαία και ομαλή όπως σχεδιάστηκε. Οι επιφάνειες είναι ασυνεχείς όπως αυτές του δέρματος. Όταν το δέρμα εκτεθεί στον ήλιο δημιουργεί στίγματα, κηλίδες, ρυτίδες ή και εξογκώματα. Η πόλη που περπατάμε δεν μπορεί να μείνει απαλή όπως η επιδερμίδα ενός βρέφους. Σχεδιάστηκε για να είναι λεία αλλά με υποχθόνιες διεργασίες τα στοιχεία της φύσης, ο αέρας, η υγρασία [που έχουν συμφωνήσει να δίνουν και να παίρνουν τη ζωή] και τα ανεξήγητα ανθρώπινα εγχειρήματα αναταράσσουν το καλυμμένο της γης. Η επιδερμίδα της πόλης μαρτυρά πολλαπλές χρονικές στιγμές. Οι επιθέσεις της φύσεις, τα άτσαλα μπαλώματα, οι τομές, η γύρη, η υγρασία, κάποια ανθρώπινη απροσεξία. «Το παλιό με το καινούριο μπλέκονται σ’ ένα ενοποιητικό χάος». Η ύλη έχει πάντα κατεύθυνση προς τη καταστροφή. Το δημιούργημα της εντροπίας. Τα πιο φθαρμένα πλακάκια είναι το μέλλον των λιγότερο φθαρμένων.

16

Ένα μεγάλο ποσοστό των βυθών της θάλασσας εκτός από βράχια και ορυκτές πέτρες έχει μπάζα, όγκους μπετού ή τσιμεντένιες πέτρες. Με το καιρό, τα φύκια, τα στρείδια, τα μύδια κατοικούν εξίσου τα τεχνητά και τα φυσικά βράχια. Στην παραλία αναζητούμε πέτρες για να φτιάξουμε πυργάκια. Ο άνθρωπος πάει στην εξοχή για να ηρεμήσει. Μέσα σε μία πόλη, τα μπάζα, ένας λοφίσκος από κομματιασμένη άσφαλτο μετατρέπονται σε ένα πεδίο δημιουργικής εκτόνωσης. Το βλέμμα περιορίζεται σε ένα τετραγωνικό μέτρο και αγνοεί την βοή και τη κινητικότητα της πόλης.

17

18

19

Η κλίμακα θα πρέπει να απελευθερωθεί από το μέγεθος. Μία ρωγμή είναι ένα Γκραν Κάνυον. Το μόνο που αλλάζει είναι η κλίμακα, εφόσον έχουμε αντιληφθεί τα υλικά δεδομένα. Ένα αγριόχορτο που πετάχτηκε από τα πλακάκια είναι βιότοπος. Ένα γερασμένο δέρμα είναι ένα έδαφος με έντονο ανάγλυφο. Η μικροκλίμακα απορροφάει κάποιον μόλις αντιληφθεί τον κόσμο που κρύβει. Για ένα έντομο οι αρμοί ανάμεσα στα πλακάκια είναι ένα στεγνό φαράγγι. Χρειάζεται μόνο να το κοιτάξει κάποιος χωρίς μία πραγματιστική ματιά, με αβεβαιότητα, να έχει προηγηθεί ένα reset στις γνώσεις, στη δεδομένη λογική που είναι ενσωματωμένη σ’ έναν άνθρωπο.

Τις διαστάσεις του μακρόκοσμου δεν τις έχουμε αντιληφθεί ποτέ πραγματικά. Βλέποντας τον σε απεικονίσεις είτε στις υφές των δαπέδων η διαφορά είναι μικρή. Εξάλλου η δομή του μακρόκοσμου ανάγεται σ΄ αυτή του μικρόκοσμου.

20

21

22

23

ΤΑ ΠΑΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ Όταν περπατώ στον δρόμο οι οικοδομές μού δείχνουν την καλή τους όψη. Ανάμεσά τους υπάρχουν κενά, περάσματα που οδηγούν στην πλαϊνή είσοδο. Οδηγούν και στον ακάλυπτο. Αν κάποιος διεισδύσει σε αυτούς τους χώρους, μεταβαίνει σε μία άλλη πραγματικότητα. Επικρατεί ησυχία. Εδώ μέσα καταφεύγει όποιο στοιχείο της φύσης έχει απομείνει στη πόλη. Οι γάτες με το χάρισμα της προσαρμογής, της επιβίωσης και ταυτόχρονα της εύρεσης απόλαυσης και τα ανθεκτικά αγριόχορτα. Αυτά τα επεκτατικά φυτά, τα παράσιτα, συνθέτουν ένα τοπίο brutal και εξωτικό, επικίνδυνο και μαγευτικό. Κάποιες φορές, ειρωνικά, το ρόλο του ακαλύπτου παίρνει μία επιφάνεια 3τμ από μπετό. Εκεί με τη σκιά και την υγρασία αναπτύσσονται βρύα. Η γκρίζα επιφάνεια γίνεται πράσινη. Η φύση παρεμβαίνει και στις πιο αντίξοες συνθήκες. Μου θυμίζει κάποιες ερήμους όπου η στεγνή γη μόλις ποτιστεί με νερό βλασταίνει απέραντες εκτάσεις λουλουδιών. Η ξερή γη που έχει εγκλωβιστεί κάτω από το στεγανό της πόλης, μόλις βρει την ευκαιρία ενεργοποιεί κρυμμένους σπόρους, η φύση οργιάζει σε 2 τετραγωνικά εκατοστά.

24

Τα ανοίγματα, οι τρύπες στο έδαφος και στα κτίρια αποκαλύπτουν μία άλλη πραγματικότητα. Δεν συνηθίζει κάποιος να κοιτάζει από μέσα τους. Ο κόσμος από πίσω μοιάζει άγνωστος. Είναι σκοτεινός. Είναι μία σχάρα απορροής στην οποία αν κοιτάξω καλύτερα έχει φυτρώσει ένα χορταράκι ή ένας φωταγωγός, αποκρουστικός που τον έχουν ενσωματώσει σε γκράφιτι ή τα τούβλα που εμφανίζονται πίσω από ένα ξεφτισμένο τοίχο. Φθορά και υποβάθμιση συ-νομιλούν μεταξύ τους με τρόπο δημιουργικό. Τα γνωρίζω και η αρμονία εμφανίζεται εμπρός μου. Η υγρασία παρεμβαίνει και εμφανίζει πλίνθους και χορτάρι. Το γκράφιτι υπενθυμίζει την ύπαρξη τοίχων, φωταγωγών, ανθρώπων.

25

Στους ακαλύπτους βλέπουμε ό,τι θέλει να κρύψει ο άνθρωπος. Αποκαλύπτεται ένας άλλος κόσμος. Εκεί κρύβεται η ανθρώπινη ακαταστασία. Απλώνονται ρούχα και συσσωρεύονται αντικείμενα. Άχρηστα, ξεπερασμένα, ίσως σκουπίδια που δεν θέλουν να πεταχτούν. Είτε από ακαματοσύνη είτε από συναισθηματικό δέσιμο. Μου φέρνει στο νου το ότι οι άνθρωποι θέλουν να δείχνουν μία καθαρή περιποιημένη εικόνα στον κόσμο, αλλά στο εσωτερικό τους, στα κρυμμένα μπαλκόνια, στις αποθήκες κρατούν όλα αυτά που δεν θέλουν να δείξουν. Έτσι οι ακάλυπτοι εμφανίζονται ως οι δεύτεροι χώροι, παράλληλοι στους δρόμους, με παράλληλες κρυμμένες ιστορίες.

26

Οι πλαϊνές όψεις των κτιρίων συνήθως είναι τα σόκορα. Είναι απέραντες επιφάνειες που κι αυτές καλό θα ήταν να κρυφτούν. Συνήθως είναι άβαφες απεριποίητες και γι’ αυτό είναι πιο αδρές στην υφή τους. ‘Άλλες φορές εξέχουν σίδερα ή έχουν αποσχιστεί κομμάτια στόκου από αυτές. Τα σίδερα φύονται από τους τοίχους λυγισμένα, το καθένα με διαφορετικό τρόπο σε μία διάταξη ανεξήγητη. Στους τοίχους εμφανίζονται κι άλλα ανεξήγητα στοιχεία. Σωλήνες και καλώδια περιτυλίγουν τα κτίρια. Κλιματιστικά γαντζώνονται. Ένα κυκλοφορικό σύστημα εξωτερικό των κτιρίων γραπώνεται από τους αδιάφορους τοίχους σαν να προσπαθεί να το εκσυγχρονίσει με βία. Στη δια-

27

δρομή της Παρασκευοπούλου συναντώ δύο ερείπια. Είναι δύο μονοκατοικίες με εκλεκτικιστικά στοιχεία. Στέκουν, άδεια κουφάρια με σπασμένα παράθυρα και μια λάμψη που παρελθόντος που έχει παρέλθει. Με ταμπέλες που αναγράφουν προσοχή κίνδυνος. Αυτά οι άνθρωποι αποκαλούν ερείπια, ενώ οι προηγούμενες πολυκατοικίες νομίζουμε πως δεν είναι.

28

29

30

31

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΧΡΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗ ΠΟΛΗ

το γάλα μαλακώνει την άσφαλτο και θεριεύει τα φυτά

ό,τι πολύχρωμο έχετε χύστε το στην άσφαλτο. Δεν μπορεί να το απορροφήσει.

πώς να βάψετε έναν τοίχο: πάρτε έναν κουβά με χρώμα και εκσφενδονίστε τον. Αν αρχίσετε με πινέλο κάντε 5 πινελιές και παρατήστε το. Βάφτηκε ήδη.

όταν μία αποχέτευση ξέρασε μπλε μία άλλη θα ξεράσει το φάσμα κίτρινο-πράσινο-μπλε

32

33

Τα χρώματα θεωρούνται τα αίτια που διεγείρουν τον αμφιβληστροειδή χιτώνα του οφθαλμού.

Υπάρχουν τόσα χρώματα όσες και οι τιμές διάθλασης, δηλαδή άπειρα

34

Άσπρο ξανθό Γκρι Πράσινο Ροζ

ηλιοχυσία και βοή μαύρη λάσπη και σκιά εμφάνιση ζωής ακινησία ερημιά

35

Η ευθεία μας έχει κουράσει, έχει παρέλεθει η αξία της. Είναι μονότονη πια. Αντίθετα το ανώμαλο, το κυματοειδές, το απρόβλεπτο, αυτό αναζητά η φύση μας. Το υποδεικνύουν τα κλαδιά των δέντρων.

36

Έχοντας τελειώσει τη διαδρομή μου άνοιξα έναν χάρτη. Η διαδρομή μου είναι μία ευθεία, τεθλασμένη σε δύο σημεία. Ωστόσο η πορεία μου, η πορεία της περιέργειας είναι κυματοειδής. Και έχει στάσεις. Φορτίζεται στις διασταυρώσεις και αποφορτίζεται ανάμεσα στις πολυκατοικίες. Στις διασταυρώσεις ο θόρυβος αυξάνεται και ο ήλιος καίει την άσφαλτο. Είναι τα ξέφωτα σ’ ένα μπετονένιο δάσος. Ο κίνδυνος στα ξέφωτα αυξάνεται, όπως θα έλεγε και ο Χάιντεγκερ. Τα αισθητήρια όργανα ενεργοποιούνται αμέσως ώστε ο οργανισμός να ανταπεξέλθει στη νέα συνθήκη. Η προσοχή συγκεντρώνεται στα απαραίτητα. Ανάμεσα στις πολυκατοικίες οι ήχοι και η κινητικότητα περιορίζονται. Τώρα τα αισθητήρια όργανα έχουν τη δυνατότητα να αφουγκραστούν. Επιβραδύνω. Ακούγεται μέχρι και το νερό από τις σωληνώσεις. Μυρίζει μέταλλο στις αποχετεύσεις. Οι αστραφτερές βιτρίνες τραβούν το βλέμμα. Τα συμπλέγματα σωλήνων το αποστρέφουν. Στάσεις, δισταγμοί, επιβραδύνσεις, επιταχύνσεις. Η διαδρομή δεν είναι καθορισμένη. Δεν είναι η ευθεία που υποδεικνύει ο χάρτης. Είναι μία ανάλαφρη, κυματοειδής γραμμή ανάμεσα στα ευθυγραμμισμένα κτίρια.

37

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕΙΣ

38

39

40

41

ΑΠΟΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΣΗ

42

Chernobyl | Belarus – Vasily Fedosenko / Reuters

Η αρχιτεκτονική παλεύει ενάντια στη φύση. Οτιδήποτε τη διαπερνά είναι ο εχθρός της. Η δημιουργία ζωής απορρίπτεται από την αρχιτεκτονική. Κι όμως όπως καταλάβαμε, το φυσικό στοιχείο προσπαθεί να διεισδύσει συνεχώς στην αρχιτεκτονική. Τι θα γινόταν αν αφηνόταν κάτι τέτοιο; Μήπως η συνεργασία αυτή να δημιουργούσε κάτι νέο; Η φύση θα αφάνιζε την αρχιτεκτονική ή απλά θα την παρασιτούσε; Θα δημιουργούνταν χάος και αταξία ή θα διατηρούνταν η δομή; Ή μήπως το ένα δεν αναιρεί το άλλο;

43

ΠΕΜΠΤΗ 26 ΜΑΪΟΥ

44

45

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΪΟΥ

46

47

ΣΑΒΒΑΤΟ 28 ΜΑΪΟΥ

48

49

ΚΥΡΙΑΚΗ 29 ΜΑΪΟΥ

50

51

ΔΕΥΤΕΡΑ 30 ΜΑΪΟΥ

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61