RESEARCH THESIS- The Greek Building Code and the Urban Development of the city of Volos

ΟΙ Γ.Ο.Κ. ΚΑΙ Η ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΉ ΕΞΈΛΙΞΗ ΤΟΥ ΒΌΛΟΥ “υπό το πρίσμα διαγραμματικών τομών” ρετιρέ, 1 υποχώρηση2,5m

έρκερ wκ.εξ.=0.4m

έρκερ wκ.εξ.=0.4m

συνεχείς όψεις αποστάσεις εξωστών 1m εξώστες 1/10Π < 1,2m

εξώστες 1/10Π < 1,2m

εξώστες 1/10Π < 1,2m

έρκερ wκ.εξ.=0.4m

2 ρετιρέ υποχώρηση 2,5m

εξώστες 1/10Π

εξώστες wmax=2m εξάντληση σ.δ.

εξώστης στην απόσταση δw=0.40m max ν για περιοχή

εξώστες w=1/10Π

Τομέα Ι ημ/χ συνολικό Ε=15%

της συνολικής δόμησης και w=2.5m

ημ/χ συνολικό Ε=15%της συνολικής δόμησης χαμηλό κτίριο μεΓΟΚ 85

Δ

υποχώρηση Ο.Γ. και διάνυξη στοάς

δ

Ο.Γ.

80% της επιφάνειας φυτεμένο δώμα

E pilotis 50% της

κάτοψης

δ

δ

δ δ υποχώρηση Ο.Γ. και για αξιοποίηση wεξ max=2m

80% της επιφάνειας φυτεμένο δώμα

έρκερ w=0.6m Εξάντληση σ.δ

εξώστες 2m με υποχώρηση από την Ο.Γ και προεξοχή 1/10Π από ιδεατό στερεό

δ

δ

διάνυξη στοάς 3,5m

E pilotis 50% της

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΉ ΕΡΓΑΣΊΑ Ειρήνη Γουλάπτση

κάτοψης

δ

Δ

Ερευνητική Εργασία της Ειρήνης Γουλάπτση Επιβλέπουσα :Βάσω Τροβά Οι Γενικοί Οικοδομικοί Κανονισμοί και Πολεοδομική εξέλιξη “Υπό το πρίσμα διαγραμματικών τομών σε δύο Ο.Τ. του Βόλου”

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών

Βόλος 2022

Ευxαριστίες Με την ολοκλήρωση ερευνητικής μου εργασίας, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους συνέβαλλαν στην εκπόνησή της. Ευχαριστώ θερμά την επιβλέπουσα καθηγήτρια μου, κύρια Βάσω Τροβά για την προθυμία της να αναλάβει το συγκεκριμένο θέμα, την επιστημονική της καθοδήγηση, και την υποστήριξή κατά τη διάρκεια αυτού του ενός έτους. Επίσης, ευχαριστώ την Διεύθυνση Πολεοδομίας Βόλου για τις συμβουλές τους πάνω στο θέμα. Τέλος, θα ήθελα εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στις online κοινότητες μηχανικών για τη συμβολή τους στον τρόπο κατανόησης της ελληνικής αρχιτεκτονικής πραγματικότητας.

Περιληψη

Η

παρούσα ερευνητική εργασία επιχειρεί να απαντήσει στο τελείως γενικό ερώτημα, γιατί είναι έτσι η Ελληνική πόλη και συγκεκριμένα γιατί είναι έτσι ο Βόλος. Τον σύνθετο αστικό ιστό συνθέτουν από τη μία το πλήθος των Γενικών Οικοδομικών κανονισμών και από την άλλη τα ειδικά ρυθμιστικά σχέδια της κάθε περιοχής. Το κύριο ερευνητικό ενδιαφέρον περιστρέφεται κυρίως γύρω από το skyline της πόλης με τα ύψη και τα εμβαδά των οικοδομών να φαίνεται να πλήττουν τον ελεύθερο, προσπελάσιμο δημόσιο χώρο. Ο στόχος της εργασίας είναι επιλέγοντας δύο Ο.Τ. στο κέντρο του Βόλου να αναλυθεί πως αλλάζει το skyline μέσα από τους τέσσερεις πιο πρόσφατους ΓΟΚ, δηλαδή των ΓΟΚ 55 που δίνει και την αφετηρία για τις πολυώροφες οικοδομές στην πόλη. Η έρευνα χωρίζεται σε δύο μέρη, αρχικά το γενικό κομμάτι με μια ιστορική αναδρομή στην ιστορία των ΓΟΚ από τις απαρχές του Ελληνικού Κράτους και με συμπεράσματα της σύγκρισης των διάφορων στοιχείων των κανονισμών. Το δεύτερο κομμάτι βασίζεται στην ιστορία της πόλης και τα γεγονότα που ώθησαν στην θέσπιση των διάφορων ανά τα χρόνια ειδικών οικοδομικών κανονισμών, με ορόσημο την ανακατασκευή της πόλης μετά τους σεισμούς και τις πλημμύρες τις δεκαετίας του 1950. Τέλος εστιάζουμε σε ένα κομμάτι της οδού Μαυροκορδάτου, όπου στην επιμήκους τομή

του εφαρμόζονται τα ευρήματα της σύγκρισης του πρώτου μέρους της έρευνας, κρατώντας ωστόσο ένα σταθερό σημείο, απομεινάρι της πόλης πριν την μεγάλη ανοικοδόμηση. Τέλος στα συμπεράσματα αναφέρεται πως έχει αλλάξει η πόλη γύρω από αυτών τον πυρήνα και πως έχει η σημερινή κατάσταση.

Λέξεις κλειδιά Γ.Ο.Κ., Ν.Ο.Κ., Πολεοδομίκή Νομοθεσία, Βόλος

Abstract

T

he research paper attempts to answer the totally general question, why is the Greek city like this and specifically why is Greek city of Volos like this. The complex urban fabric is composed on the one hand by the number of General Building Regulations and on the other by the special regulatory plans of each area.

The main research interest revolves mainly around the city skyline with the heights and areas of the buildings that seem to affect the free, accessible public space. The aim of the work is to select two O.T. in the center of Volos to analyze how the skyline changes through the four most recent GOK, i.e., GOK 55 which gives the starting point for the high-rise buildings in the city. The research is divided into two parts, initially the general part with a historical review of the history of the ΓΟΚ (general building codes) from the beginnings of the Greek State followed by the conclusions of the comparison of the various elements of the regulations. The second part is based on the history of the city and the events that led to the adoption of various building regulations over the years, with a

milestone in the reconstruction of the city after the earthquakes and floods of the 1950s.

Finally, we focus on a part of Mavrokordatou Street, where in its longitudinal section the findings of the comparison of the first part of the research are applied, however, keeping a fixed point, a remnant of the city before the great reconstruction. Finally, the conclusions state how the city them has changed around this core and how the current situation has so far.

Keywords General Building Code, New Building code, Urban Planning Laws, Volos

Περιεχομενα

Πρόλογος Κεφάλαιο 1

Εισαγωγή

1

Κεφάλαιο 2

Οι πρώτες Οι πρώτες προσπάθειες ολοκληρωμένου πολεοδομικού σχεδιασμού 2.1 ΓΟΚ 29 2.2 ΓΟΚ 55 2.3 ΓΟΚ 73 2.4 ΓΟΚ 85 2.5 ΝΟΚ 2.6 Τα στοιχεία των ΓΟΚ, η σύγκρισή τους ανά τροποποίηση

2

Κεφάλαιο 3

Βόλος 3.1 Αρχαιότητα και Μεσαίωνας 3.2 Τα “Παλαιά” Μαγαζεία επί Τουρκοκρατίας 3.3 Ο νέος οικισμός έναντι των Παλαιών 3.4 Το πολεοδομικό σχέδιο του 1882 3.5 Η σημασία του διατάγματος του 1923 για την πόλη του Βόλου 3.6 Η δεκαετία του ‘50 3.7 Η έλευση της πολυκατοίας και η εξέλιξη της 3.8 Ειδικός οικοδομικός κανονισμός και ο θεσμός της αντιπαροχής 3.9 Το σχέδιο αναθεώρησης του 1992 3.10 Η εξέλιξη των ρυμοτομικών σχεδίων της πόλης

22 24 25 26 28 29 30 32 34 35 36

Κεφάλαιο 4

Περιοχή Μελέτης 4.1 Προσδιορισμός περιοχής: Οδός Μαυροκορδάτου 4.2 Η εφαρμογή των ΓΟΚ στα Ο.Τ. 574,576 και 578, επιμήκους τομή 4.3 Η εφαρμογή των ΓΟΚ στα Ο.Τ. 576, και 594, Εγκάρσια Τομή

40 41 48 49

Κεφάλαιο 5

Συμπεράσματα Μελέτης

50

5 7 9 10 11 12

Παράρτηματα

58

Βιβλιογραφία

64

Πηγές

65

Πρόλογος

O

Οικοδομικός Κανονισμός ως το βασικότερο νομοθετικό εργαλείο αρχιτεκτονικού σχεδιασμού κτιρίων, καθορίζει τον τρόπο οικοδόμησης ιδιωτικών αλλά και δημόσιων χώρων. Θέτει κανόνες για την τοποθέτηση των κτισμάτων σε ένα οικόπεδο, τις επιτρεπόμενες διαστάσεις τους, το ύψος αυτών, και συγκεκριμένες οδηγίες για τις κατασκευές που τα συνοδεύουν, όπως περιφράξεις, προστεγάσματα, εξώστες, περιφράξεις, στέγαστρα, κ.α. Την τελευταία δεκαετία οι μηχανικοί στην Ελλάδα έχουν κληθεί να μεταβάλλουν το ρόλο τους σε αυτόν του μελετητή νόμων και διατάξεων. Η οικονομική κρίση που έπληξε το τον κλάδο της κατασκευής έργων[1] γεννά νέους τρόπους αναζωπύρωσης του επαγγέλματος με την εισαγωγή της διαδικασίας τακτοποίησης αυθαίρετων κατασκευών. Τα νέα δεδομένα του επαγγέλματος είναι είναι η ικανότητα κατάταξης της κάθε χωρίς άδεια κατασκευής ανάλογα με το πότε χτίστηκε, σε ποια κατηγορία αυθαιρέτων ανήκει και τι πρόστιμα αναλογούν στους ιδιοκτήτες τους για την νομιμοποίηση ή τακτοποίηση της. Έτσι οι σύγχρονοι μηχανικοί της χώρας καλούνται να ανταπεξέλθουν σε μία σωρό νομικής πληροφορίας και να έχουν μελετήσει όλους τους ΓΟΚ της χώρας.

H παραπάνω μεταβολή στο επάγγελμα αποτελεί και πρωταρχική έμπνευση για την εκπόνηση της παρούσας ερευνητικής εργασίας, μετά από τη σύντομη πρακτική άσκηση, δηλαδή της πρώτης επαγγελματικής επαφής με την αρχιτεκτονική. Η εργασία αυτή επιχειρεί να εμβαθύνει στο ζήτημα των ΓΟΚ και πως η εφαρμογή τους διαμορφώνει το αστικό τοπίο, άσχετα ωστόσο από τις αυθαίρετες κατασκευές. Το κύριο ερευνητικό ενδιαφέρον εντοπίζεται κατά τη διάρκεια της τριβής με τους ΓΟΚ, αφού η πόλη αλλάζει μορφή και από συνονθύλευμα οικοδομών μετατρέπεται σε ένα ξεκάθαρο τοπίο εφαρμογής νόμων και διατάξεων. Αναμφίβολά η μελέτη των γενικών οικοδομικών κανονισμών είναι μια διαρκής διαδικασία και η δυνατότητα κατανόησης των εφαρμογών

Εικόνα 1. Δέκα χρόνια εφαρμογής του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού Πηγή. https://attikipedia.sadas-pea.gr/ /δέκαχρόνια-εφαρμογής-του-νέου-οικοδο/

τους μεγάλο προσόν γιατους σύγχρονους μηχανικούς. Ιδιαίτερα χρήσιμες είναι οι ιστοσελίδες που ψηφιοποιούν τη νομοθεσία για μηχανικούς όπως το http://www.nomoskopio.gr/ όπως επίσης και τα φόρουμ https://emichanikos.gr/, https://www.michanikos.gr/forums/ απαρτιζόμενα από νέους και παλιούς μηχανικούς που βοηθούν ο ένας τον άλλον στην εμπέδωση τον κανονισμών και τη σωστή εφαρμογή τους. Αυτή η διαδικτυακή κοινότητα υπήρξε ιδιαίτερα πολύτιμη κατά τη διάρκεια της εκπόνησης της παρούσας ερευνητικής εργασίας, παρέχοντας βοήθεια σε κάθε κομμάτι των ΓΟΚ που προσωπικά ένιωθα ότι χρειαζόταν περαιτέρω επεξήγηση.

Αμαλία Τσαμπάζη, “Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός 1929-2020. Από την πρώτη θέσπιση κανόνων στον εξορθολογισμό και την απλοποίηση,” Delta Engineering, August 21AD, https://www. deltaengineering.gr/blog/.

1

1.0 Εισαγωγή

Σ

τη παρούσα ερευνητική εργασία γίνεται μία προσπάθεια κατανόησης της σημερινής πολεοδομικής πραγματικότητας μέσω των νόμων και των θεσμών που ανά τα χρόνια θεσπίζονται στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην πόλη του Βόλου. Από τη θέσπιση τη δημιουργία του ελληνικού κράτους έως σήμερα η πολεοδομική δραστηριότητα μπορεί να χωριστεί σε τέσσερεις διακριτές φάσεις[2] : 1. η περίοδος: 1828 – 1923 2. η περίοδος: 1923 – έως δεκαετία ’70 3. η περίοδος: δεκαετία ’70 έως 1982 4. η περίοδος: 1982 έως σήµερα Κυρίως αναφορά θα γίνει στις περιόδους 2,3 και 4 με κύρια χαρακτηριστικά της δεύτερη περιόδου την ψήφιση του Νόµου 17-7/168-1923 «Περί Σχεδίων Πόλεων, Κωμών και Συνοικισμών του Κράτους και της οικοδομής αυτών και την έκδοση του Διατάγματος της 3-41929 περί «Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού» που αποτέλεσε πολεοδομικό εργαλείο για µισό αιώνα περίπου. Ο ελληνικός χώρος εντάχθηκε νομοθετικά σε τρεις κατηγορίες: 1. Περιοχές εντός Σχεδίου Πόλεως 2. Περιοχές εκτός Σχεδίου

Πόλεως 3. Οικισμοί προϋπάρχοντες του 1923. Η Τρίτη περίοδος χαρακτηρίζεται από το Σύνταγμα το 1975 και ειδικότερα στο άρθρο 24 που θέτει τις υποχρεώσεις του κράτους για έλεγχο της πολεοδομικής ανάπτυξης, την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος. Τέλος για την τέταρτη περίοδο, σηµαντικότατος είναι ο νόµος 1337 / 1983 ο οποίος αποτελεί το ισχύων θεσµικό πλαίσιο του πολεοδοµικού σχεδιασµού και ο συμπληρωμτικός νόμος Ν.

2508 / 97 για «Bιώσιµη οικιστική ανάπτυξη των πόλεων και οικισµών της χώρας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 124 Α / 13.06.1997). Μέσα σε αυτές τις διακριτές περιόδους εντάσσονται και οι Γενικοί Οικοδομικοί Κανονισμοί της εκάστοτε περιόδου με 1.

2η περίοδο : ΓΟΚ 29 και ΓΟΚ 55 2.

3η περίοδο: ΓΟΚ 73 3.

4η περίοδο: ΓΟΚ 85 και ΝΟΚ Για την εκπόνηση της έρευνας αρχικά μελετάται το πρωτογενές υλικό που είναι η ίδιοι οι κανονισμοί, σε ψηφιοποιημένη μορφή σε ιστοσελίδες όπως https://www.technologismiki.com/. Έπειτα γίνεται βιβλιογραφική έρευνα για περαιτέρω εμβάθυνση στα 1

ζητήματα της νεοελληνικής πόλης από μελετητές όπως ο Αραβαντινός Αθανάσιος, Φιλιππίδης Δημήτρης, Γερολύμπου Αλεξάνδρα, Σαρηγιάννης Γεώργιος, Σακελλαρόπουλος κ.α. Επιπλέον μελετήθηκε πλήθος διπλωματικών εργασιών που αναφέρονται λεπτομερώς στη βιβλιογραφία. Ως Τρίτη πηγή χρησιμοποιήθηκε προφανώς το διαδίκτυο και ιδιαίτερα forums μηχανικών που επεξηγούν λεπτομερώς όλους του κανονισμούς. Η παραπάνω έρευνα αποτελεί κομμάτι του γενικού ενδιαφέροντος και τα ευρήματα αυτής εφαρμόζονται στο ειδικό κομμάτι αυτής της εργασίας που περιορίζεται στην πόλη του Βόλου και συγκεκριμένα σε τρία οικοδομικά τετράγωνα του κέντρου. Ο στόχος είναι η κατανόηση και η κατασκευή του skyline της πόλης μέσω των Γενικών Οικοδομικών Κανονισμών που συνοδεύονται από τους ειδικούς πλέον οικοδομικούς κανονισμούς που και τα ρυμοτομικά σχέδια της πόλης διαδοχικά ανά χρονολογία. Η μέθοδος που ακολουθείται είναι ο προσδιορισμός του σημείου στο χάρτη και η τεκμηρίωση της παρούσας κατάστασης. Έπειτα το ίδιο σημείο το εντοπίζουμε σε παλαιότερους χάρτες, ή καλύτερα σε παλαιότερα ρυμοτομικά σχέδια και εξετάζουμε τους κανόνες δόμησης και το ιστορικό πλαίσιο που οδήγησε στη εφαρμογή αυτών των κανόνων. Τέλος χαράζεται η τομή όπου συνδυαστικά εφαρμόζεται όπως πρέπει ο γενικός οικοδομικός κανονισμός που ισχύει εκείνη τη χρονολογία αλλά και οι ειδικές ρυθμίσεις. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται τέσσερις φορές για τους κανονισμούς ΓΟΚ 55, ΓΟΚ 73, ΓΟΚ 85 και ΝΟΚ έχοντας πάντα ένα σταθερό σημείο, μία διώροφη νεοκλασική οικία που υπάγεται στον ΓΟΚ 29 που δρα ως μια υπενθύμιση του παρελθόντος, μιας πόλης που ισοπεδώθηκε από τους σεισμούς του 1955. Η φιλοδοξία της έρευνας αυτής είναι να καταφέρει να αποτελέσει μια κριτική ματιά 2 https://urbanintrostudio.files.wordpress.com/2010/11/4_poli-poleodomia.pdf

2

απέναντι στη διαμόρφωση του αστικού τοπίου και ιδιαίτερα του skyline της πόλης του Βόλου.

Δομή Εργασίας Α μέρος

Ο

ρίζεται η έννοια του “Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού” και οι φάσεις πολεοδομικής εξέλιξης στη σύγχρονη Ελληνική ιστορία. Αναφέρονται χρονολογικά οι νομοθεσίες, επιλέγονται τα στοιχεία των ΓΟΚ και παράγονται συγκριτικά διαγράμματα για τρία πλάτη δρόμων.

Β μέρος

Σ

υγκεκριμενοποιείται η έρευνα στην περιοχή της πόλης του Βόλου, όπου και είναι ο στόχος να εξεταστεί η ανάπτυξη κομμάτι του κέντρου της πόλης με βάση τη νομοθεσία. Παρατίθενται ιστορικά γεγονότα που έπαιξαν ρόλο στη θέσπιση ειδικών οικοδομικών κανονισμών και όρων δόμησης για την πόλη.

Συμπεράσματα

Σ

χόλια και σκέψεις πάνω στα διαγράμματα που παράγονται για τα Ο.Τ. του Βόλου.

2.0 Οι προσπάθειες ολοκληρωμένου πολεοδομικού σxεδιασμού

Ο

ι πρώτοι οικοδομικοί κανονισμοί της Ελλάδας εμφανίζονται ως νομοθετήματα που στόχο έχουν να συνοδεύσουν κάθε φορά συγκεκριμένα πολεοδομικά σχέδια κατά την εφαρμογή τους, έτσι ώστε η ιδιωτική πρωτοβουλία για την οποία διακρίνεται η ελληνική οικοδομική δραστηριότητα, να υπηρετεί τους γενικότερους στόχους της υγιεινής, της αισθητικής, οικονομίας και λειτουργικότητας.Σύμφωνα με τη Γερολύμπου Α. “μέσω των κανονισμών αναδύεται η πόλη με ένα συγκεκριμένο χαρακτήρα μέσω της ιδιωτικής αρχιτεκτονικής”[3]. Οικοδομικοί κανονισμοί θεσπίζονται σταδιακά μέχρι το 1891, δεν καλύπτουν ωστόσο όλη την επικράτεια. Παραδείγματος χάρη με διάταγμα το 1846 το κράτος ενθαρρύνει τις λίθινες κατασκευές[4]. Γίνεται κατανοητό πως στην

προβιομηχανική πόλη του δυτικού κόσμου, οι ρυθμιστικές αποφάσεις για τη δόμηση του κτιρίου ήταν συνοπτικές, ενσωματωμένες σε κείμενα γενικότερου χαρακτήρα και αποσκοπούσαν στη στοιχειώδη τακτοποίηση του αστικού χώρου με βάση της γεωμετρικές μορφές. Αυτό συνέβαινε για δύο λόγους, πρώτων γιατί η τεχνολογία δεν επέτρεπε κτίρια με διαφοροποιημένες προδιαγραφές και δεύτερον οι αξίες της αστικής γης δεν κινητοποιούσαν κερδοσκοπικές συμπεριφορές[5]. Όλοι οι οικοδομικοί κανονισμοί της Ελλάδας βασίζονται ή και αντιγράφουν αντίστοιχους Ευρωπαϊκούς ανά τα χρόνια. Ιστορικά στην Ευρώπη εμφανίζονται οι πρώτοι κανονισμοί τον 14ο αιώνα με κύριο μέλημα την τακτοποίηση της πόλης που αναφέρθηκε παραπάνω. Βλέπουμε την οριζόντια χάραξη

3 Αλεξάνδρα Γερολύμπου, «‘Ο ΓΟΚ και η νεοελληνική πόλη 1920-1985: Από την συνολική πολεοδομική αντίληψη στη ρύθμιση της ιδιωτικής κερδοσκοπίας»,2017, 151-166, 4 Χαστάογλου, «Το πορτραίτο της πόλης του Βόλου» 2007 αναφορά σε Στεφανίδου 1999 5 Γερολύμπου, «Ο ΓΟΚ και η νεοελληνική πόλη»,153

3

αξιών εις όφελος των ιδιοκτητών γης που παρακολουθούσαν τις έντονες συγκρούσεις και τις καταπατήσεις της αστικής γης που προκάλεσε το ισχυρό μεταναστευτικό ρεύμα[7]. .Διαπιστώνουμε πως οι συγκεκριμένοι κανονισμοί ενέπνευσαν κατά κάποιο τρόπο και την εξέλιξη των ελληνικών οικοδομικών κανονισμών μεταγενέστερα, στο πνεύμα που αυτοί προήγαγαν την εμπορευματική αξία της αστικής γης.

των δόμων και των προσώπων των οικοπέδων όπως και τη σαφή καθετότητα των όψεων. Τα κείμενα αυτά ελέγχουν θέματα οικοδομικών γραμμών και προεξοχών, διαχωρισμό δημοσίου και ιδιωτικού χώρου όπως επίσης διευθετήσεις εμπορικών πάγκων, στεγάστρων κλπ. Συνεπώς οι δημοτικές αρχές «αναγκάζονται» να εκπονήσουν ρυμοτομικά σχέδια και διαπλατύνσεις στενών δρόμων καθώς για την αδειοδότηση ανέγερσης νέων κτιρίων χρειαζόταν η χάραξη της οικοδομικής γραμμής. Κατά των 17ο αιώνα οι κανονισμοί αποσκοπούν και στην ασφάλεια του αστικού τοπίου θέτοντας ζητήματα αντιπυρικής ασφάλειας με τον περιορισμό του ξύλου. Έπειτα, κατά των 18ο αιώνα εμφανίζεται για πρώτη φορά η συσχέτιση του ύψους κτιρίου με το πλάτος του δρόμου για λόγους υγιεινής και ηλιασμού όπως προκύπτουν και σήμερα[6]. Τέλος, σε ευρωπαϊκά πλαίσια, στην Γερμανία του 19ου αιώνα αναπτύσσονται οικοδομικοί κανονισμοί στην προσπάθεια διαφύλαξης των

Χρονοδιάγραμμα Πολεοδομικής Εξέλιξης Ελληνικού Κράτους

1η ΠΕΡΊΟΔΟΣ

2η ΠΕΡΊΟΔΟΣ

3η ΠΕΡΊΟΔΟΣ

4η ΠΕΡΊΟΔΟΣ

1823

1923

1970

1982

ΓΟΚ 29 ΓΟΚ 55

Γοκ 73

Γοκ 85 ΝΟΚ

Γερολύμπου, «Ο ΓΟΚ και η νεοελληνική πόλη»,153 Γερολύμπου, «Ο ΓΟΚ και η νεοελληνική πόλη»,153

6 7

4

2.1

ΓΟΚ 29

Γ

ια πρώτη φορά στο σύγχρονο Ελληνικό κράτος η οικοδομική άδεια αποκτά νομική έννοια και τείνει προς τυποποίηση μετά το 1923 με το νομοθετικό διάταγμα «Περί σχεδίων πόλεων του 1923» ,συνέχεια αυτού αποτελεί το πρώτο νομοθέτημα που επιχειρεί να οργανώσει την κτιριο-δομική ανάπτυξη είναι το προεδρικό διάταγμα της 22/04/1929 (ΦΕΚ Α’ 155) που θεσμοθετείται και ο πρώτος ΓΟΚ. Όπως εξηγεί ο Σαρηγιάννης «θα έπρεπε να ισχύει η οριζόντια ιδιοκτησία και η εξ ’αδιαιρέτου κατοχή του γηπέδου που προφανώς δεν μπορούσε πια λόγω της αξίας του να το κατέχει μόνο ένας μικροαστός ιδιοκτήτης, με τους νόμους και τον ΓΟΚ 29 σπάει το φράγμα της μικράς κατοικίας σε ένα οικόπεδο και γενικότερα τους ενός ιδιοκτήτη όσων κατοικιών έχει το οικόπεδο» [8]. Μεταξύ άλλων ο Σαρηγιάννης επεκτείνεται στο ζήτημα της εμπορευματοποίησης της κατοικίας με τον νόμο 37/41 και τον ΓΟΚ29 εξηγώντας πως οι δύο ρυθμιστικοί παράγοντες αποτελούν το κορύφωμα μιας σειράς ενεργειών των Βενιζελικών κυβερνήσεων, παρόμοια με αυτή της ηπειρωτικής Ευρώπης τον 19ο αιώνα[9] . Χαρακτηρίζει ως αποτυχημένο και εγκαταλελειμμένο το σύστημα που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα διότι η επένδυση στην οικοδομική δραστηριότητα αποτέλεσε τη μόνη ουσιαστικά οικονομική κατεύθυνση που μπορούσαν να ακολουθούσουν οι ιδιώτες κεφαλαιούχοι. Το οικονομικό αυτό πλαίσιο επιβλήθηκε στην Ελλάδα από τις μεγάλες δυνάμεις και ευνοούσε επενδύσεις σε μη παραγωγικούς τομείς, πχ οικοδομή,

Γιώργος Σαρηγιάννης, «Η σύγχρονη πολεοδομική νομοθεσία σαν αποτέλεσμα της θέσεως της κατοικίας στην παραωγική διαδικασία - Attikipedia,» 12ο τεύχος ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, 1978, https://attikipedia.sadas-pea.gr/ 9 Σαρηγιάννης, «Σύγχρονη πολεοδομική διαδικασία» 10 Σαρηγιάννης, «Σύγχρονη πολεοδομική διαδικασία» 8

Εικόνα 2.1 ΦΕΚ Α’ 155 22/04/1929

δηλαδή μη ανταγωνιστικούς ως προς τα ξένα συμφέροντα[10]. Ανάμεσα σε άλλα ο ΓΟΚ29 προσπαθεί να διασαφηνίσει τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των ιδιοκτητών, καθορίζει τους πρώτους γενικούς ορισμούς οικοδόμησης σε ενιαία κλίμακα σχεδιασμού, κανόνες για τη σύνταξη και έγκριση σχεδίων ρυμοτομίας, υποχρεώσεις για τα κοινής χρήσης έργα, ορίζει τη θέση των οικοδομών, τα ύψη των κτιρίων, θέτει διατάξεις για φωτισμό και αερισμό, εξασφαλιστικά μέτρα από κινδύνου πυρός, άδειες οικοδομών από στατικής και δομικής άποψης, κανόνες για ειδικές εγκαταστάσεις ζώων, αποχωρητήρια, αγωγούς καθαριότητας κ.α., σε δεκαέξι

11 Γεώργιος Μ. Σαρηγιάννης, «Πολεοδομικός εκσυγχρονισμός σε ελληνικά πλαίσια. από τα σχέδια πόλης στην εμπορευματοποίηση της μεγαλοαστικής κατοικίας,» in Attikipedia, 2005

5

κεφάλαια και 142 άρθρα[11] .Ωστόσο το κύριο ενδιαφέρον του ΓΟΚ του 1929, σε αντίθεση με τους επόμενους ΓΟΚ, είναι πολύ περισσότερο εστιασμένο στην πόλη παρά στα κτίρια [12]. Μία από τις αλλαγές που επέφερε ο ΓΟΚ29 είναι και η αύξηση του συντελεστή εκμετάλλευσης του οικοπέδου (Σ.Ε.). Δεν αναφέρεται στους ορισμούς αυτού του κανονισμού αν και υπάρχει γενικά στην ξένη βιβλιογραφία[13] . Η μεταγενέστερη μορφή του συντελεστή εκμετάλλευσης είναι ο συντελεστής δόμησης που παγιώνεται σαν ορισμός με τον μεταγενέστερο ΓΟΚ55. Ο εισηγητής του ΓΟΚ29 Ανάργυρος Δημητρακόπουλος, έλαβε υπόψη του τη σημασία της αύξησης του συντελεστή εκμετάλλευσης, οπότε οι περιορισμοί που θέτονται στον κανονισμό προσπαθούν να εξασφαλίσουν κάποια στοιχειώδη θέα και ηλιασμό στα κτίρια και τουλάχιστον στα κύρια δωμάτια. Ο Σαρηγιάννης στο κείμενο του συμπεραίνει πως εξαιτίας της εμπειρίας του Δημητρακόπουλου, και της τελικής του εισήγησης για τον ΓΟΚ29, αυτός είναι «προϊόν πολιτικών επιλογών και όχι επιστημονικών» [14] Συμπερασματικά, ο πρώτος ΓΟΚ εξυπηρέτησε τις ανάγκες για ρύθμιση του νέου παραγωγικού συστήματος, δηλαδή την εγκατάλειψη της μικρής κατοικίας και του ενός ιδιοκτήτη ανά οικοδομή.

Γερολύμπου, «Ο ΓΟΚ και η νεοελληνική πόλη» Σαρηγιάννης, «Πολεοδομικός εκσυγχρονισμός σε ελληνικά πλαίσια» 14 Σαρηγιάννης, «Πολεοδομικός εκσυγχρονισμός σε ελληνικά πλαίσια» 12

13

6

2.2

ΓΟΚ 55

Α

κολουθούν οι δεκαετίες 1950–1960 που σηματοδοτούν τη δεύτερη μεταπολεμική περίοδο της αστικής ανοικοδόμησης μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο. Το σημαντικό νομοθετικό έργο που παράγεται με διατάξεις επηρεάζει την μορφή του κτισμένου χώρου, παραδείγματος χάρη αυτές της κάθετης και οριζόντιας ιδιοκτησίας που έδωσε την δυνατότητα της επ΄ αντιπαροχή παραγωγής κατοικίας, με την κατανομή του κόστους της σε πολλούς συνιδιοκτήτες[15] . Το 1955 και με το Βασιλικό διάταγμα 9/30-9-1955, ΦΕΚ Α’ 266, την κτιριοδομική δραστηριότητα έρχεται να ρυθμίσει ο ΓΟΚ55 μέσα από 81 άρθρα διαρθρωμένα σε 16 κεφάλαια. Ο ΓΟΚ του 1955 καθορίζει την μορφή των πόλεων με το συνεχές σύστημα για το πυκνοκατοικημένο κέντρο[16] , το πανταχόθεν ελεύθερο για τα προάστια και τις κηπουπόλεις και τα ενδιάμεσα συστήματα, το ασυνεχές και των πτερύγων που χρησιμοποιούνται και στους οικισμούς. Σε γενικές γραμμές πραγματεύεται ανάλογες θεματικές ενότητες με τον προηγούμενο ΓΟΚ. Ενσωματώνει νέες τεχνολογίες και αφαιρεί διατάξεις πολεοδομικού σχεδιασμού. Θέτει ορισμούς για τις πόλεις, ρυμοτομικές και οικοδομικές γραμμές, το ποσοστό κάλυψης και τους συντελεστές κατ’ επιφάνεια εκμετάλλευσης και όγκου. Χρησιμοποιώντας σε μεγάλο βαθμό το τεχνικό σκίτσο επεξηγεί με απλό τρόπο τις διατυπώσεις για κάθε οικοδομικό σύστημα που επιβάλλει ακολουθώντας μία νοητή συνθετική πορεία.

Oι δημόσιες αρχές προσπάθησαν να διατηρήσουν την κατεύθυνση της πολεοδομικής ανάπτυξης

Εικόνα 2.2 9/30-9-1955, ΦΕΚ Α’ 266

με τον Γενικό Οικοδομικό Κανονισμό, αλλά κυρίως να μεγιστοποιήσουν τον κανονισμό ως προς τον χώρο και την πληρότητα των ορόφων[17] . Το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος των οικοδομημάτων τίθεται ως το πλέον σημαντικό μετρικό μέγεθος, το οποίο είναι ανεξάρτητο από τα μετρικά δεδομένα του περιβάλλοντα χώρου κάτι που εντέλει εξελίσσεται εις βάρος των οικιστικών ενοτήτων. Η μονάδα του ορόφου μετατρέπεται σε αυτόνομο μέγεθος που καθορίζει το ύψος του κτιρίου. Κάθε όροφος έχει σταθερό ελάχιστο ύψος ανάλογα με την κατηγορία χρήσης στην οποία υπόκειται με επακόλουθο τα κτίρια να συντίθεται με τη λογική της πρόσθεσης ορόφων ωφέλιμης επιφάνειας, γεγονός το οποίο με τη σειρά του συνεπάγεται την αύξηση της ανταποδοτικότητας των οικοπέδων και τη

Μορτάκης Φ., «Ιστορική αναδρομή στο νομοθετικό πλαίσιο που επηρεάζει την αρχιτεκτονική δημιουργία», in Ημερίδα ΣΑΔΑΣ - ΠΑΕ (Αθήνα, 2007).

16 Μορτάκης, «Ιστορική αναδρομή στο νομοθετικό πλαίσιο» 17 Richard, Woditsch, The Public Private House : Modern Athens and Its Polykatoikia (Zurich: Park Books, 2018).

15

7

μεταβολή του μορφολογικού προσανατολισμού της μέσης αστικής οικοδομής στις ελληνικές πόλεις [18]. Το αποτέλεσμα του νομοθετήματος είναι η παραγωγή ιδιωτικής αρχιτεκτονική που δρα εις βάρος του δημοσίου χώρου σε αντίθεση με τον ΓΟΚ29 που προσπαθούσε να τον διαφυλάξει. Στο σύνολο του ο ΓΟΚ55 είναι το αποτέλεσμα μιας σύγχρονης «συνολικής αντίληψης για τη συγκρότηση του αστικού χώρου»[19] .

Χριστόφορος Π. Σακελλαρόπουλος, Μοντέρνα αρχιτεκτονική και πολιτική της αστικής ανοικοδόμησης (Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2004). σελ. 295 19 Σακελλαρόπουλος, «Μοντέρνα αρχιτεκτονική και πολιτική της αστικής ανοικοδόμησης» σελ. 295 18

8

2.3

ΓΟΚ 73

Η

εποχή της αντιπαροχής καθιερώνεται με τον ΓΟΚ 73 που κινείται στα ίδια θεματικά πλαίσια με τους προηγούμενους του. Με το Νομοθετικό Διάταγμα 8 (ΦΕΚ Α’ 124) έρχεται με τα 130 άρθρα του, πολύ αναλυτικά να ορίσει κανόνες σχεδιασμού και κατασκευής σε επτά συστήματα δόμησης, από τέσσερα που ίσχυαν στο ΓΟΚ του ’55, με αναλυτικούς τύπους και κανόνες για το καθένα. Με τον ΓΟΚ73 καθιερώνεται το πλαίσιο για την κατασκευή πολύ ψηλών κτιρίων ωστόσο σε καμία περίπτωση δεν είναι καινοτόμος αφού επαναλαμβάνει τη λογική του ΓΟΚ55. Φέρει έντονο το πνεύμα της «πολυκατοικοποίησης» [20], με πρόσχημα την υιοθέτηση ορισμένων ιδεών που απηχούν στο μοντέρνο κίνημα και εισηγούνται την εγκατάλειψη της οικοδομικής γραμμής και την ελεύθερη τοποθέτηση των κτιρίων σε αστικές νησίδες, συνδεδεμένα με τον νόμο 1003/1971 περί ενεργού πολεοδομίας. Ο Μορτάκης στην εισήγησή του για την ΔΟΚΚ Αποκαλεί τον ΓΟΚ73 «μεταβατικό νόμο»[21] διότι όπως προαναφέρθηκε είναι μία ορθή επανάληψη του προηγούμενου μετά την εμπειρία των 18 χρόνων εφαρμογής του. Τέλος δράση του παραμένει διορθωτική και συμπληρωματική παραδείγματος χάρη με την επιβολή μεγίστου συντελεστού εκμετάλλευσης δόμησης [22]. Σημαντικό ζήτημα που δέχεται κριτική αποτελεί η διεξοδικότητα του νομοθετήματος και η υπερ-ανάλυση των διαταγμάτων του. Η δημιουργία υποπεριπτώσεων ανάλογα με το οικοδομικό σύστημα από τη μία αντικατοπτρίζει τα ερωτήματα που γεννήθηκαν από τη χρήση

Εικόνα 2.3 9/30-9-1955, ΦΕΚ Α’ 266

του ΓΟΚ55 αλλά από την άλλη αποτυγχάνει η παρουσία μιας αποκρυσταλλωμένης εικόνας των εννοιών που απαρτίζουν τις διατάξεις.

Γερολύμπου, «Ο ΓΟΚ και η νεοελληνική πόλη»,σελ 11 Μορτάκης, «Ιστορική αναδρομή στο νομοθετικό πλαίσιο» 22 Άρτεμις Ξενεκάκη, «Νέος οικοδομικός κανονισμός και σύγκριση με τον παλιό» (Διπλωματική Εργασία, 2013), https:// dspace.lib.ntua.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/7963/ xenaki_a_nok.pdf?sequence=1.

20 21

9

2.4

ΓΟΚ 85

Τ

ο πρόβλημα της υπερ-ανάλυσης του ΓΟΚ του ’73, έρχεται να αντιμετωπίσει ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός του 1985 με το Νόμο 1577 (ΦΕΚ Α’ 210). προετοιμάστηκε από τον ΓΟΚ73 και τον οικιστικό νόμο 1337/83. Το νομοθέτημα παρουσιάζεται απλοποιημένο σε σχέση με το προηγούμενο, συμπληρούμενο από άλλες κανονιστικές ρυθμίσεις, την ιδέα του ιδεατού στερεού, φαίνεται όμως να αφήνει περιθώρια εκμετάλλευσης του αστικού χώρου . Κυρίαρχο στοιχείο είναι η ελεύθερη τοποθέτηση του κτίσματος στο οικόπεδο, αλλά και η μερική απελευθέρωση του ύψους της οικοδομής που τοποθετείται πλέον ελεύθερα μέσα σε ιδεατό στερεό. Θεσπίζεται επίσης για πρώτη φορά η έννοια του ημιυπαίθριου χώρου[23], κυρίαρχο μορφολογικό στοιχείο της Μεσογείου, που υπαγορεύεται από τις τοπικές κλιματολογικές συνθήκες. Γενικότερα ως προς την ογκοπλασία και την τοποθέτηση του κτιρίου στο άμεσο περιβάλλον ο ΓΟΚ85 εισάγει την «ελευθερία» του αρχιτέκτονα, του ιδιοκτήτη της γης και του κατασκευαστή του, μία ελευθερία που ναρκοθετεί την «καλώς εννοούμενη πειθαρχία της πόλης»[24] .Oι καινοτομίες που εισάγει είναι η κατάργηση των οικοδομικών συστημάτων των προηγούμενων κανονισμών με την ισχύ της ελεύθερης τοποθέτησης του κτιρίου στο χώρο του οικοπέδου, η αντιμετώπιση του κτιρίου ως ιδεατού στερεού και η μελέτη του σε σύγκριση με τα κοντινά του κτίσματα. Καθιερώνεται το οικοδομικό τετράγωνο ως η ελάχιστη πολεοδομική ενότητα για τη διαμόρφωση του αστικού χώρου ενισχύοντας τη σχέση του Αμαλία Τσαμπάζη, «Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός 19292020. Από την πρώτη θέσπιση κανόνων στον εξορθολογισμό και την απλοποίηση,» Delta Engineering, August 21AD, https:// www.deltaengineering.gr/blog/.

24 Γερολύμπου, «Ο ΓΟΚ και η νεοελληνική πόλη» σελ.16 25 Μορτάκης, «Ιστορική αναδρομή στο νομοθετικό πλαίσιο» 23

10

Εικόνα 2.4 9/30-9-1955, ΦΕΚ Α’ 266

κτιρίου με ολόκληρο το οικοδομικό τετράγωνο ενθαρρύνοντας ένα πολύ-κεντρικό μοντέλο πόλης .Δημιουργήθηκε ο θεσμός του ενεργού οικοδομικού τετραγώνου με την ένωση των ακάλυπτων, μέτρο για την αναβάθμιση του δομημένου περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα δίνονται κίνητρα για την κατασκευή χαμηλών κτιρίων με κύρια χρήση αυτή της κατοικίας έως 8,5 μέτρα. Τέλος οι παρόδιες στοές όπου προβλέπονται συνδέθηκαν λειτουργικά και αισθητικά με το κτίριο ενώ το πλάτος τους έφθανε έως την οικοδομική γραμμή. Οι αλλαγές αυτές θα αργήσουν να επιβάλλουν την μορφολογική τους άποψη στα κέντρα των

2.5

NOK

Τ

ελευταίος στη σειρά τον νομοθετημάτων συναντάται ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός Ν.Ο.Κ. , ΦΕΚ Α’ 79/9.4.2012, στο ίδιο ύφος και τη διαρθρωτική φιλοσοφία των ΓΟΚ του 1955, 1973 και 1985. Επηρεάζεται από τα σημερινά κοινωνικά φαινόμενα όπως τη κλιματική αλλαγή, τη συγκέντρωση στις πόλεις, την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, την εισαγωγή νέων υλικών, τρόπων δόμησης, τις σύγχρονες αρχιτεκτονικές μορφές και τάσεις. Είναι αναλυτικότερος σε σχέση με τον προηγούμενο του ΓΟΚ85 εισάγοντας επιπλέον υποπεριπτώσεις. Δίνει κίνητρα για την εφαρμογή βιοκλιματικού design ,παραδείγματος χάρη φυτεμένα δώματα, ενεργειακή αναβάθμιση σε μία προσπάθεια βελτίωσης της ποιότητας ζωής μέσα στα κτίρια. Πλέον γίνεται λόγος για συμπεριληπτικό σχεδιασμό με διατάξεις για κανονισμούς στους κοινόχρηστους χώρους για άτομα με αναπηρία. Παρά τις καινοτομίες που φαίνεται να εισάγει στην οικοδομική παραγωγή δέχεται επικρίσεις καθώς παραμένει ένα νομοθέτημα «εμποτισμένο με το πνεύμα της γραφειοκρατίας»[26] και «της αντίληψης ότι τα πάντα μπορούν να καθορίζονται μέσα από περιπτώσεις και στερεότυπα»[27] .

Εικόνα 2.5 9/30-9-1955, ΦΕΚ Α’ 266

26 Αθανάσιος Ζυγούρης, Ευαγγελίνα Μανοπούλου, and Γεώργιος Παπαγεωργίου, «Εργασία επί του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού, Νόμος Υπ’ Αριθμό 4067» (Ιωάννινα: Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, Τμήμα Ηπείρου, May 2012), http://www. teeepirus.gr/files/article/file/omada_ergasias_nok_N.4067.pdf.

27 Ζυγούρης, Μανοπούλου, Παπαγεωργίου, «Εργασία επί του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού»

11

2.6.1

Τα στοιxεία των ΓΟΚ & η σύγκρισή τους ανά τροποποίηση

Σ

το παρακάτω υποκεφάλαιο γίνεται αναφορά στα στοιχεία του ΓΟΚ που ουσιαστικά συνθέτουν την εικόνα του skyline πόλης. Για τη σύγκριση επιλέγονται τα άρθρα που αφορούν την κάλυψη και ακάλυπτο, τα μέγιστα ύψη, τις οπίσθιες πλευρικές αποστάσεις Δ, το συντελεστή δόμησης, τους ανοιχτούς και κλειστούς εξώστες ,τέλος τον ημιυπαίθριο χώρο και τις στοές. Όλα αυτά αρχικά για τους ΓΟΚ 55 και έπειτα, αφετέρου για το συνεχές σύστημα και έπειτα στο πανταχόθεν ελεύθερο. Το συνεχές σύστημα είναι αυτό που ο ΓΟΚ 55 με το άρθρο 15 επιβάλλει για τα κέντρα των πόλεων. Η τοποθέτηση των κτιρίων γίνεται κατά κανόνα σε επαφή με την οικοδομική γραμμή που συμπίπτει με τη ρυμοτομική γραμμή και πλήρη κάλυψη στο σύνολο του μήκους του προσώπου διαμορφώνοντας τον υποχρεωτικό ακάλυπτο στο εσωτερικό του οικοδομικού τετραγώνου, ο οποίος δεν έχει επαφή με το δρόμο. Επιτρέπεται αποκόλληση από τα πλάγια όρια σε απόσταση Δ που ωστόσο δεν καταργεί την υποχρέωση τήρησης του ακάλυπτου κατά τα προβλεπόμενα ποσοστά. Οι οικοδομικοί κανονισμοί ανάγουν τη δομή του κτιρίου σε γράφημα αποτελούμενο από ένα σύνολο καλά καθορισμένων χώρων. Δεν πρόκειται για μαθηματικό σύστημα αλλά μία «προσπάθεια σύλληψης των θεμελιωδών ομοιοτήτων και διαφορών των μορφών του πραγματικού χώρου»[28] .Συνεπώς με ευκολία μπορούμε να συγκρίνουμε τους κανονισμούς μεταξύ τους και ως γραπτά νομοθετήματα αλλά και ως μορφή γραφήματος. Στην παρούσα έρευνα μελετώνται τα στοιχεία Richard, Woditsch, «The Public Private House»

28

12

(βλ. παράρτημα 1) όπου ενεργά διαμορφώνουν τη σχέσης μεταξύ κτιρίου και οικοδομικής γραμμής και θα παρουσιαστούν ως γραφήματα/ τομές για τέσσερα συγκεκριμένα πλάτη δρόμων που αναφέρονται και μέσα στους ΓΟΚ και εμβαδό οικοπέδου 400m2. Σκοπός είναι η σχηματική απεικόνιση της εφαρμογής των στοιχείων των ΓΟΚ έτσι ώστε ανά κανονισμό να είναι ξεκάθαρο πως πλάθεται το αστικό τοπίο. Έπειτα αυτά τα γενικά διαγράμματα θα χρησιμεύσουν στο δεύτερο κομμάτι της έρευνας, ειδικά για την πόλη του Βόλου στο επόμενο κεφάλαιο.

2.6.1.1 Κάλυψη

Ο

πρώτος ορισμός της κάλυψης εμφανίζεται με τον ΓΟΚ 55. Προγενέστερα , στον ΓΟΚ 29, η κάλυψη του οικοπέδου ορίζεται εμμέσως με τους υποχρεωτικούς ακάλυπτους χώρους, ανοιχτές και κλειστές αυλές, προκήπια και πρασιές. Στον ΓΟΚ55 ο όρος κάλυψη αναλύεται στο άρθρο 16 και διαφοροποιείται ανάλογα το οικόπεδο, γωνιακό η μεσαίο, με εμβαδό <400m2 ή 100m2. Στην ίδια λογική και ο ΓΟΚ 73 στο άρθρο 17 ορίζει διαφορετική κάλυψη για τα μεσαία οικόπεδα και γωνιακά οικόπεδα. Το άρθρο 8 του επόμενου ΓΟΚ 85 καταργεί τις διαφοροποιήσεις

και ορίζει για όλα τα οικόπεδα κάλυψη στα 70%, Γενικές και ειδικές διατάξεις, που καθορίζουν άμεσα ή έµµεσα μεγαλύτερα ποσοστά κάλυψης, παύουν να ισχύουν από την ισχύ του νόμου αυτού. Ο πιο πρόσφατος ΝΟΚ με το άρθρο 12 την μειώνει στα 60% και ταυτόχρονα εισάγει με το άρθρο 10 τον συντελεστή επιρροής μείωσης της κάλυψης ως ένα από τα κίνητρα για την περιβαλλοντική αναβάθμιση και βελτίωση της ποιότητας ζωής σε πυκνοδομημένες και αστικές περιοχές.

2.6.1.2 Υποχρεωτικώς Ακάλυπτοι χώροι

Σ

το άρθρο 17 του ΓΟΚ55 αναλύεται η διαμόρφωση του υποχρεωτικού ακάλυπτου που τοποθετείται στο εσωτερικό που οικοπέδου , ορίζεται από παράλληλη γραμμή προς το πρόσωπο του δρόμου. Το ποσοστό της ακάλυπτης περιοχής για το συνεχές σύστημα φτάνει το 30% της συνολικής επιφάνειας του οικοπέδου. Στον επόμενο ΓΟΚ73 στο άρθρο 18 ο ακάλυπτος χωροθετείται στο εσωτερικό του οικοπέδου για τα μεσαία οικόπεδα και στα γωνιακά αντιδιαμετρικά της γωνίας των δρόμων. Από τον ΓΟΚ 85 και έπειτα

αρχίζει να ισχύει με το άρθρο 12 η ενοποίηση των ακάλυπτων χώρων και τη δημιουργία του ενεργού οικοδομικού τετραγώνου. Στον ΝΟΚ άρθρο 17, από το ποσοστό 40% ακάλυπτου οικοπέδου, στα 2/3 ισχύει υποχρεωτικά φύτευση.

13

2.6.1.3 Απόσταση Δ

Μ

ιλώντας για το συνεχές σύστημα στον ΓΟΚ 55 άρθρο 21 αναφέρεται πως μπορούν τα πλάγια όρια να διαμορφωθούν ως α=>2.5m σε περίπτωση που είναι επιθυμητή η μη συνέχεια των προσόψεων, το πίσω. Στο άρθρο 19 του ΓΟΚ 73 η απόσταση για το πίσω όριο είναι ορίζεται ως Δ= 2,50 + 0,05 Η και τα πλάγια όρια δεν μπορούν να είναι μικρότερα από 2,5m. Στο άρθρο 9 του ΓΟΚ 85, όπου

το κτίριο δεν εφάπτεται με τα πίσω και πλάγια όρια του οικοπέδου, αφήνεται απόσταση Δ = 3,00+0,10Η όπου Η το πραγματοποιούμενο ύψος του κτιρίου. Με τον ΝΟΚ θεσπίζονται δύο μεγέθη αποστάσεων από το οπίσθιο και τα πλευρικά όρια με Δ= 3,00+ 0,10 Η και δ= 2,50 μ.+ 0,05 Η αντίστοιχα.

2.6.1.4 Συντελεστής δόμησης Ο πρώτος ΓΟΚ που κάνει αναφορά στον τρόπο υπολογισμού της μεγίστης επιτρεπόμενης δόμησης είναι ο ΓΟΚ του 1955 στο άρθρο 28, έμμεσα μεν, καθώς ορίζει την επιτρεπόμενη κάλυψη, ορίζει σαν επιτρεπόμενη δόμηση την μέγιστη κάλυψη επί τον μέγιστο αριθμό ορόφων. Ο ορισμός εμφανίζεται στον ΓΟΚ85 και στην τροποποίηση αυτού το 2000 .Από αυτόν πλέον εξαρτώνται σχεδόν όλα τα υπόλοιπα «ποσοτικά και κατ’ επέκταση ποιοτικά» στοιχεία του κτιρίου καθώς από αυτόν προκύπτουν τα οικοδομήσιμα τετραγωνικά μέτρα αλλά και το ύψος των οικοδομών. Έπειτα στον ΝΟΚ υπάρχει 14

δυνατότητα αύξησης του συντελεστή δόμησης με μείωση της κάλυψης του οικοπέδου, στην περίπτωση παροχής κινήτρων για την περιβαλλοντική αναβάθμιση και βελτίωση της ποιότητας ζωής σε πυκνοδομημένες και αστικές περιοχές και παίρνει τις ακόλουθες τιμές για κάθε λόγο Β: Α=0.5 για 15.

Δ

δ

δ

2.6.1.5 Ύψος

Μ

ιλώντας για το συνεχές σύστημα στον ΓΟΚ 55 άρθρο 21 αναφέρεται πως μπορούν τα πλάγια όρια να διαμορφωθούν ως α=>2.5m σε περίπτωση που είναι επιθυμητή η μη συνέχεια των προσόψεων, το πίσω. Στο άρθρο 19 του ΓΟΚ 73 η απόσταση για το πίσω όριο είναι ορίζεται ως Δ= 2,50 + 0,05 Η και τα πλάγια όρια δεν μπορούν να είναι μ Στον ΓΟΚ 55 διαβάζοντας για το ύψος του κτιρίου, αυτό καθορίζεται ταυτόχρονα από το μέγιστο ύψος πρόσοψης που προκύπτει συναρτήσει του πλάτους του δρόμου και έπειτα από το συντελεστή δόμησης και το μέγιστο ύψος που ορίζει αυτός για μια περιοχή. Μη εξάντλησή του σ.δ. δίνει την δυνατότητα προσθήκης ορόφων, τα ρετιρέ. Στον ΓΟΚ 73 υπάρχει παρόμοια φιλοσοφία ωστόσο το ύψος της πρόσοψης ορίζεται από τον τύπο H=n+3.3xC όπου ν το πλήθος ορόφων που προκύπτει από τα πλάτη των δρόμων και C είναι μια ειδική σταθερά όπου παίρνει τιμή 2m για ισόγεια καταστήματα και 1m για ισόγεια με κύρια χρήση κατοικίας. Στον επόμενο ΓΟΚ 85

εισάγεται η νέα φιλοσοφία του ιδεατού στερεού από το οποίο προκύπτουν κατά κανόνα μεγαλύτερα ύψη στην οικοδομική γραμμή ή σε υποχώρηση από αυτήν. Με τον ΓΟΚ του 85 και ειδικότερα με τον ΝΟΚ του 2012 (με περαιτέρω προσαυξημένα τα μέγιστα ύψη των οικοδομών αναλόγως του Σ.Δ.) δίνεται η δυνατότητα τόσο στο ισόγειο όσο και στους υπόλοιπους ορόφους να διαμορφώνονται με ύψος ορόφου μεγαλύτερο του τυπικού 3,00 μ.-3,20 μ. που ίσχυε μέχρι το 1985, καθώς και κίνητρα για την μείωση της κάλυψης του οικοπέδου λόγω της δυνατότητας κατασκευής μεγαλύτερου αριθμού ορόφων. ικρότερα από 2,5m. Στο άρθρο 9 του ΓΟΚ 85, όπου το κτίριο δεν εφάπτεται με τα πίσω και πλάγια όρια του οικοπέδου, αφήνεται απόσταση Δ = 3,00+0,10Η όπου Η το πραγματοποιούμενο ύψος του κτιρίου. Με τον ΝΟΚ θεσπίζονται δύο μεγέθη αποστάσεων από το οπίσθιο και τα πλευρικά όρια με Δ= 3,00+ 0,10 Η και δ= 2,50 μ.+ 0,05 Η αντίστοιχα.

Κατασκευή Διαγραμματικών Τομών Α

Το περίγραμμα

Δ δ

Κάλυψη

Ακάλυπτος

δ

Αποστάσεις Δ

Σ.Δ.

Ύψος

15

2.6.1.6 Ημιυπαίθριος χώρος

Ο

ορισμός του ηµιυπαίθριος χώρος είναι ο στεγασµένος χώρος του κτιρίου, του οποίου η µία τουλάχιστον πλευρά είναι ανοιχτή προς τον κοινόχρηστο χώρο ή τους ακάλυπτους χώρους του οικοπέδου. Με τον ΓΟΚ 85 και έπειτα που θεσμοθετήθηκε σαν χώρος. Μέχρι και με τον ΓΟΚ 73 οι δημιουργούμενοι «ημιυπαίθριοι» ήταν χώροι που προσμετρώνται στη δόμηση του ακινήτου, με αποτέλεσμα την αποφυγή τους από μέρους των ιδιοκτητών και

των μελετητών, με τη λογική της «απώλειας δομήσιμης επιφάνειας και της μέγιστης δυνατής εκμετάλλευσης των επιτρεπόμενων μεγεθών δόμησης και κάλυψης». Με τον ΓΟΚ του 1985 όμως, οι επιφάνειες των ημιυπαιθρίων έπαυσαν να προσμετρώνται στη δόμηση. Με τον σημερινό ΝΟΚ εξαιρούνται σε ποσοστό έως 20% αυτής.

2.6.1.7 Παρόδιες Στοές

Ο

ι στοές εισάγονται με τον ΓΟΚ 73 και διαχωρίζονται σε εξωτερικές και εσωτερικές, ρυθμίζεται το βάθος τους ανάλογα με το πλάτος τις οδού που βρίσκονται. Στον επόμενο ΓΟΚ 85 και άρθρο 15, οι παρόδιες στοές όπου προβλέπονται βάσει ρυμοτομικού στις πόλεις, συνδέονται με το κτίριο λειτουργικά και αισθητικά φτάνοντας έως και την οικοδομική γραμμή. Στοές υλοποιούνται υποχρεωτικά μόνο Β

Εσοxές/ Σπασίματα

Εξώστες

16

σε περιοχές που προβλέπονται από το ρυμοτομικό σχέδιο. Το ελεύθερο ύψος της στοάς και η θέση, οι αποστάσεις και το πλάτος των υποστηλωμάτων της καθορίζονται αριθμητικά. Στην ίδια λογική ο ΝΟΚ με το άρθρο 22 ορίζει την παρόδια στοά με την πρόσθετη πρόβλεψη του συνδυασμού της δυνατότητας υποχώρησης της πρόσοψης του κτιρίου με την διατήρηση της στοάς, εφόσον είναι υποχρεωτική, πάνω στην οικοδομική γραμμή.

Ημιυπαίθριοι χώροι

Στοά

2.6.2

Σύγκριση των βασικών στοιχείων των ΓΟΚ ανά πλάτος δρόμου

Σ

τα παρακάτω σχέδια παρακολουθούμε τη σχέση του δρόμου με το ύψος του κτιρίου και το πίσω όριο του οικοπέδου όπως αυτό υπάγεται κάθε φορά από τον αντίστοιχο οικοδομικό κανονισμό ξεκινώντας από τον ΓΟΚ 55. Για την παραγωγή των σχεδίων χρησιμοποιούνται τα στοιχεία των ΓΟΚ που προαναφέρθηκαν, βλ. παράρτημα, για τα συγκεκριμένα πλάτη του δρόμου.

17

wεξ=1,2xΟ.Γ.

Ηmaxπ.

α=2,5m

8.50

2.6.2.1 Πλάτος 7,5 μέτρα

Τ

ΓΟΚ 55

Η=νx3,3m+C 2,5m+0,05Η

8.50

wεξ=1/10Π

ΓΟΚ 73

Ηmax

1,5χO.Γ.Ο.Γ.’

wεξ=2m

11.75

3,0m+0,10Η

13.00

ο σχέδιο 2.1 πρόκειται για τη μορφή που παίρνει η οικοδομή με πρόσωπο σε οδό έως 7,5m, Στον ΓΟΚ 55 το μέγιστο ύψος πρόσοψης είναι 8,5m που μεταφράζεται σε 2 ορόφους και ένα ρετιρέ με υποχώρηση 2,5m. Η απόσταση από το πίσω όριο του οικοπέδου ορίζεται σταθερή σε α=2,5m. Το μέγιστο πλάτος του εξώστη στο 1,2m . ‘Έπειτα με ΓΟΚ 73 το ύψος της πρόσοψης υπολογίζεται με τον τύπο Η=νx3,3m+C=8,60m με C=2m για περίπτωση ισόγειου καταστήματος. Ο κανονισμός επιτρέπει δύο ρετιρέ σε υποχώρηση πάλι 2,5m. Η απόσταση από το οπίσθιο όριο δεν είναι σταθερή και υπολογίζεται με τον τύπο 2,5m+0,05Η. Το πλάτος του εξώστη στο 1/10 του πλάτους του δρόμου που παρουσιάζει μείωση στο wεξ=0,75m. Για τους δύο νεότερους κανονισμούς ΓΟΚ 85 και ΝΟΚ παρουσιάζεται η ειδική κατηγορία των χαμηλών κτιρίων καθώς για λόγους έρευνας επιλέγεται ο χαμηλός συντελεστής δόμησης στο 0.8. Η τοποθέτηση γίνεται ελεύθερα στο οικόπεδο και η υποχώρηση τους από την οικοδομική γραμμή επιτρέπει πλάτος εξώστη έως wεξ=2m ενώ η απόσταση από το πίσω όριο Δ διατηρείται σταθερή στα 2,5m. Στην περίπτωση του δρόμου πλάτους 7,5m παρατηρούμε σχετικά ίδια μορφή της οικοδομής με την εξαίρεση της ύπαρξης των υποχωρήσεων, ρετιρέ, στους δύο πιο σύγχρονους κανονισμούς. Επίσης βλέπουμε τη σταδιακή αύξηση του πλάτους των υπαίθριων χώρων, εξωστών.

χαμηλό κτ΄ριριο με ΓΟΚ 85 >8,5m

Ηmax

1,5χO.Γ.Ο.Γ.’

ΓΟΚ 85 Σ.Δ.=0,8

wεξ=2m

11.75

14.00

3,0m+0,10Η

χαμηλό κτ΄ριριο με NOK >8,5m

Σχέδιο 2.1

18

ΝΟΚ Σ.Δ.=0,8

Ηmaxπ.

12.00

2.6.2.2 Πλάτος 10 μέτρα

Σ

α=2,5m

ΓΟΚ 55 Η=νx3,3m+C

wεξ=1/10Π

11.90

2,5m+0,05Η

Στοά ΓΟΚ 73

Ηmax

1,5χO.Γ.Ο.Γ.’

15.25

21

3,0m+0,10Η Ημ/Χ Στοά ΓΟΚ 85

Ηmax

1,5χO.Γ.Ο.Γ.’

22.75

3,0m+0,10Η 15.25

το σχέδιο 2.2 το πλάτος του δρόμου αυξάνεται στα 10m με συνέπεια την αύξηση του μέγιστου ύψους πρόσοψης. Για τους ΓΟΚ 55 και 73 αντίστοιχα το ύψος πρόσοψης ορίζεται στα 12m και 11.90m, βάσει τύπου. Αντιστοίχως οι επιτρεπόμενοι όροφοι αυξάνονται στους τρεις. Όσο αφορά τα ρετιρέ ο ΓΟΚ 55 εξακολουθεί να ορίζει μια υποχώρηση στα 2,5m για το συγκεκριμένο πλάτος δρόμου ενώ ο ΓΟΚ 73, δύο ρετιρέ, και στις δύο περιπτώσεις η υποχώρηση περιορίζεται στα 2,5m. Η απόσταση από το πίσω όριο παραμένει σταθερή στα α=2,5m για τον πρώτο κανονισμό ενώ στον ΓΟΚ 73 όπως προαναφέρθηκε ισχύει ο τύπος 2,5m+0,05Η, άρα η απόσταση μεγαλώνει ανάλογα με το ύψος. Συνεχίζοντας στους ΓΟΚ 85 και ΝΟΚ, έχοντας μεγαλύτερο πλάτος δρόμου και επιλέγοντας συντελεστή δόμησης σ.δ.= 2 αναγνωρίζονται ξεκάθαρα οι προσταγές του ιδεατού στερεού πάνω στη δημιουργία των μορφών. Απευθείας μιλάμε για αύξηση του ύψους της οικοδομής ενώ δεν υπάρχει πλέον σαν έννοια το μέγιστο ύψος πρόσοψης που όριζαν οι προηγούμενοι κανονισμοί, εφόσον το κτίριο αντιμετωπίζεται ενιαία. Έτσι οι υποχωρήσεις δεν ορίζονται στα 2,5m, αλλά στην γωνία του ιδεατού στερεού. Επίσης αύξηση σημειώνεται στο πλάτος του εξώστη στα 2m και με την προϋπόθεση να μην εξέχει πάνω από 1/10 του πλάτους του δρόμου από το ιδεατό στερεό. Συνεπώς για να εκμεταλλευτεί κανείς το μέγιστο πλάτος μπορεί να υποχωρήσει από την οικοδομική γραμμή. Επίσης με τους ΓΟΚ 85 και ΝΟΚ βλέπουμε την εφαρμογή του στοιχείου της στοάς με σκοπό την αύξηση του προσπελάσιμου δημόσιου χώρου στις πόλεις. Στο συγκεκριμένο σχέδιο βλέπουμε στοά βάθους β=3m για πλάτος δρόμου 10m, το ύψος της στοάς πρέπει να είναι hσ>3m. Ακόμη ένα στοιχείο που δημιουργεί αυτά τα «σπασίματα» στην κατά τ’ άλλα συνεχή γραμμή της τομής είναι η θέσπιση και ενθάρρυνση από τον ΓΟΚ 85 και έπειτα, των ημιυπαίθριων χώρων με πλάτος έως 2,5m

wεξ=1,2xΟ.Γ.

Στοά ΝΟΚ Σχέδιο 2.2

19

wεξ=1,2xΟ.Γ. Ηmaxπ.

18.40

α=2,5m

2.6.2.3 Πλάτος 14 μέτρα

Σ

ΓΟΚ 55 wεξ=1/10Π

2,5m+0,05Η

18.50

Η=νx3,3m+C

Στοά ΓΟΚ 73

Ηmax

1,5χO.Γ.Ο.Γ.’ wεξ=2m

3,0m+0,10Η Ημ/Χ

20.25

27.00

το τελευταίο για αυτό το συγκριτικό κεφάλαιο σχέδιο 2.3 ο δρόμος αποκτά πλάτος 14m έτσι ώστε να εξεταστούν τα μέγιστα επιτρεπόμενα ύψη των κανονισμών. Το κοινό σημείο των ΓΟΚ 55 και 73 είναι ότι δεν επιτρέπονται υποχωρήσεις πέρα της εξάντλησης των μέγιστων επιτρεπτών ορόφων οπότε η γραμμή τομής υποδηλώνει πιο συμπαγή αρχιτεκτονική μορφή. Για τις αποστάσεις από το οπίσθιο όριο Δ όπως και για τους εξώστες ισχύουν τα 2,5m και ο τύπος Δ=2,5m+0,05xΗ. Για τους επόμενους κανονισμούς ΓΟΚ 85 και ΝΟΚ το μεγαλύτερο πλάτος δρόμου σημαίνει πολλές φορές όταν μιλάμε για κεντρική οδό πόλης και μεγαλύτερο συντελεστή δόμησης, οπότε στο σχέδιο.. οι τομές γίνονται για σ.δ.< 2,4. Λόγω του ότι σε κανένα από τα σχέδια 2.1,2.2,2.3 δεν μιλάμε για κάποιο συγκεκριμένο οικόπεδο δεν έχει νόημα να μιλήσουμε για αριθμό ορόφων καθώς σε πραγματικές συνθήκες πιθανό λόγω εξάντλησης να μη βλέπαμε στην πραγματικότητα οικοδομή με πάνω από 10 ορόφους όπως στις τομές εδώ. Ωστόσο και μόνο από το ιδεατό στερεό αντιλαμβανόμαστε την αύξηση του ύψους και του όγκου της μορφής. Επίσης παρατηρούμε και την αύξηση της απόστασης από το πίσω όριο του οικοπέδου όπως και την αύξηση του βάθους και ύψους της στοάς. <2.4

Ημ/Χ

Στοά ΓΟΚ 85 Ηmax

1,5χO.Γ.Ο.Γ.’ wεξ=2m

20.25

32.00

3,0m+0,10Η

Στοά Σχέδιο 2.3

20

ΝΟΚ

3.0 Βόλος

Α

φού μελετήθηκε η γενικότερη σχέση μεταξύ νομοθεσίας και αστικού χώρου, τέθηκαν οι βάσεις για τη μελέτη των μεταβολών της πόλης του Βόλου. Το ζητούμενο είναι η κατανόηση του ρόλου που έπαιξαν οι Γενικοί Οικοδομικοί κανονισμοί στη διαμόρφωση του αστικού χώρου. Για να επιτευχθεί αυτό θα χρησιμοποιηθεί το εργαλείο της διαμήκους τομής σε επιλεγμένα οικοδομικά τετράγωνα του «Ιστορικού» κέντρου του Βόλου. Παράλληλα το Ο.Τ. σαν «θεμελιώδες κύτταρο του αστικού ιστού»[29] θεωρήθηκε ότι μπορεί να αποτελέσει κατάλληλο υποδοχέα για την επανεξέταση των σχέσεων των οικοδομών με τον δημόσιο και ημιδημόσιο χώρο της πόλης. Για την παρούσα ερευνητική εργασία η εξελικτική πορεία της πόλης μέσα από νομοθετικές

Εικόνα 3.2 Η τοπική κοινωνία Πηγή, https://www.mixanitouxronou.gr/i-istoria-tis-quot-chrysis-quot-viomichanias-toy-voloy-oi-oikogeneiakes-epicheiriseis-poy-metetrepsan-tin-poli-se-oikonomiko-kentro-me-exagoges-akomi-kai-stis-ipa-ti-itan-i-quot-katara-toy-theoy-quot/

29 https://www.sadas-pea.gr/tefchos-prokatarktikon-isigiseon-ikodomikou-kanonismou/ 30 Άγγελος Αλαμανιώτης, “Πόλεις και θεσμοί” (Διατριβή, 2018), https://doi.org/10.12681/eadd/43215. σελ. 137

21

πράξεις μελετάται από τον 19ο αιώνα και έπειτα συγκεκριμένα μετά την απελευθέρωση το 1882, καθώς τα προηγούμενα χρόνια χαρακτηρίζονται από τις επιταγές της τουρκοκρατίας. Ο Βόλος ανήκει στις πόλεις που οι απαρχές της λειτουργίας του θεσμού της τοπικής αυτοδιοίκησης ταυτίζονται με εκείνες της συγκρότησης του[30] . Η τοπική αυτοδιοίκηση βρίσκεται σε διαλεκτική σχέση με την ανάπτυξη της πόλης, αποτελώντας βασικό συντελεστή της διαμόρφωσης της φυσιογνωμίας της.

Εικόνα 3.1 Άποψη της παραλίας του Βόλου,1935 Αρχείο Ζημέρη 1934 Πηγή https://istigmes.com/apo-ton-zimeriston-koronoio/

22

3.1

Αρχαιότητα και Μεσαίωνας

Η

ευρύτερη περιοχή του Βόλου κατοικούνταν ήδη από την 7η χιλιετία π.Χ. όπως μαρτυρούν οι οικισμοί Σέσκλου και Διμηνιού. Ο σύγχρονος Βόλος είναι απότοκος της μακράς οικιστικής παράδοσης από τα προϊστορικά χρόνια στο μυχό του Παγασητικού. Ο πυρήνας της σημερινής πόλης θεωρείται ο λόφος του Κάστρου( σημερινή συνοικία των Παλαιών)καθώς έρευνες στην στρωματογραφία του κάστρου απέδειξαν τη διαρκή οίκησή του από τα μεσοελλαδικά μέχρι τα μεσαιωνικά χρόνια με το όνομα Ιωλκός[31] . Το μεσαιωνικό κάστρο φαίνεται να χρονολογείται στα χρόνια του Ιουστινιανού με χρήση αρχιτεκτονικών μελών από τον αρχαιολογικό χώρο της Δημητριάδας. Μετά την οθωμανική κατάσταση της Θεσσαλίας το 1423, στο κάστρο εγκαταστάθηκε η φρουρά και ο πρώτος τουρκικός πληθυσμός και παλιός πληθυσμός κατέφυγε στα χωριά του Πήλιου. Μέχρι τον 19ο αιώνα το κάστρο λειτουργεί ως οχυρό για την προστασία της σκάλας από όπου γίνονται οι εξαγωγές σιτηρών του θεσσαλικού κάμπου[32].

Εικόνα 3.3 Άποψη του κάστρου από τη Θάλασσα Πηγή https://volosmagnisia.wordpress. com/2019/04/12/%ce%bd%ce%bf-1315-%cf%86%cf%81 %ce%b1%ce%bd%cf%83%ce%af%cf%83%ce%ba%ce%bf -%ce%bc%ce%bf%cf%81%ce%bf%cf%83%ce%af%ce%bd%ce%b9/

31 Βίλμα Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα ,(Βόλος: Δημοτικό κέντρο Ιστορίας και Τεκμηρίωσης Βόλου, 2007), 12 32 ibid,14-15

23

3.2

Τα «Παλαιά Μαγαζεία» επί Τουρκοκρατίας

Α

νάμεσα στο κάστρο και τη θάλασσα υπήρχε στενή λωρίδα παραλίας με βαλτώδες έδαφος. Σε αυτή τη στενή λωρίδα και σε απόσταση 5 μέτρων από το κάστρο σύμφωνα με το σχέδιο αποτύπωσης του 1882 εκτείνονταν τα κτίσματα της μικρής αγοράς της σκάλας που συγκέντρωναν την εμπορική δραστηριότητα από τον 17ο αιώνα μ.Χ. Τα κτίσματα αυτά που τα νοίκιαζαν οι Τούρκοι σε εύπορους Πηλιορείτες και εμπόρους, περιγράφονται ως ευτελή και η συνοικία που διαμορφώθηκε δεν είχε αναπτύξει εξειδικευμένους κατά επάγγελμα δρόμους όπως στις ακμάζουσες αγορές της Θεσσαλονίκης και της Σμύρνης[33] . Η μορφή της πόλης διατηρήθηκε αμετάλλακτη στην περίοδο της Τουρκοκρατίας και μέχρι το 1840. Τη συνεχόμενη οικονομική ανάπτυξη δεν μπορούσε πλέον να υποστηρίξει η «μεσαιωνική διάρθρωση του χώρου» και «η αδράνεια της παραδοσιακής οργάνωσης». Η δημιουργία της νέας πόλης είναι οι άνθρωποι του εμπορίου που διεκδικούν αποφασιστικά τη θέση τους στην παγκόσμια οικονομία από την αδιάφορη οθωμανική διοίκηση. Η δράση αυτή προκαλεί τομή στην ιστορία της πόλης με τη δημιουργία της δίπλα στο παλιό κάστρο και αποτελεί την αφετηρία της σύγχρονης ιστορίας ου Βόλου[34].

33 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,14-15 34 ibid,21

24

Εικόνα 3.4 Το πρώτο «ρυμοτομικό σχέδιο» του Βόλου https://volosmagnisia.wordpress.com/2014/05/29/τοπρώτο-ρυμοτομικό-σχέδιο-του-βόλου-184/

3.3

Ο νέος οικισμός έναντι των «Παλαιών Μαγαζείων»

Α

πό το 1840 και έπειτα, η αύξηση της εμπορικής δραστηριότητας χάρη στον Παγασιτικό κόλπο και η αλλαγή στο μεταρρυθμιστικό πλαίσιο του θεσμού Χάττ-ι Σερίφ, για την οικιστική υποδομή είχε ως συνέπεια να αναπτυχθεί ο οικισμός ανατολικά του κάστρου από Έλληνες κατοίκους που ήθελαν να στεγάσουν τις επιχειρήσεις τους. Δεν είναι γνωστό το πότε ακριβώς εκδόθηκε η άδεια για την ανέγερση του νέου οικισμού, αυτό που είναι γνωστό πάντως είναι ότι το σχέδιο πόλης συντάχτη από μηχανικό του κράτους μετά από τοπογραφική μελέτη της παραλίας. Για λόγους ασφαλείας τηρήθηκε απόσταση 600μ από το κάστρο τοποθετώντας έναν πέτρινος στύλος στην ακτή ο οποίος χρησίμευε και για την ένδειξη της παλίρροιας[35]. Το 1856 η διοίκηση από τους Οθωμανούς περνάει στην «Εφορία της Πόλεως», καθιερώνονται φόροι επί των οικοδομών και εμπορικών πράξεων οι οποίοι γεμίζουν τα ταμεία με χρήματα τα οποία χρησιμοποιούνται για περάτωση σημαντικών έργων[36] .Το 1858 ο συνοικισμός των εμπόρων αριθμεί 80 οικίες, αποθήκες και οργανωμένα καταστήματα ευρωπαϊκών προδιαγραφών χτισμένα σε ομοιόμορφη σειρά[37] . Το 1862 οι Τουρκικές αρχές επιτρέπουν την ελεύθερη ανοικοδόμηση αφού πρώτα εξασφαλίζουν το δικαίωμα ιδιοκτησιών στη «Νέα πόλη». Τα χρόνια μεταξύ 1870-1880 ο Βόλος είναι μια πόλη με δύο όψεις, το νέο οικιστικό πυρήνα και τα «Παλαιά Μαγαζεία» [38] . Η νέα πόλη των εμπόρων σύμφωνα με τον Γάλλο πρόξενο της Θεσσαλονίκης Ed. Grasset ακολουθούσε «κανονικό σχέδιο που θα ήταν

35 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,27 36 Άγγελος Αλαμανιώτης, «Πόλεις και θεσμοί» (Διατριβή, 2018), https://doi.org/10.12681/eadd/43215 37 Χ. Χαρίτος, «Βόλος: Η διαδρομή της νέας πόλης(1840-1955)» στο Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή (Γραφικές Τέχνες «ΠΑΛΜΟΣ,» 2004), 225–49.

Εικόνα 3.5 H αίτηση για το χτίσιμο του Βόλου στον σουλτάνο (4/8/1841). Πηγή https://volosmagnisia. wordpress.com/2018/08/04/no-1223-h-%ce%b1% ce%af%cf%84%ce%b7%cf%83%ce%b7-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf-%cf%87%cf%84%ce %af%cf%83%ce%b9%ce%bc%ce%bf-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b2%cf%8c%ce%bb%ce%bf%cf%85-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%bd/

αντάξιο μιας ευρωπαϊκής πόλης»[39] . Εικάζεται ότι τέθηκε σε εφαρμογή γύρω στο 1844 μετά από κατάθεση στο προσωπικό ταμείο του Σουλτάνου. Το σχέδιο του νέου οικισμού δεν βρέθηκε, συντάσσεται ωστόσο το 1882 από τις Ελληνικές αρχές αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης σχέδιο 3.1, καθώς την ίδια χρονιά λίγους μήνες μετά την προσάρτηση στο Ελληνικό κράτος, εγκρίνεται το νέο πολεοδομικό σχέδιο που θα καθορίσει την εξέλιξη της πόλης καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου[40] .Σε μεταγενέστερη περιγραφή του σχεδίου από τον βολιώτη γιατρό Χρήστο Βαρλαμίτη αυτό αποσαφηνίζεται. Η επιφάνεια της πόλης

Αλαμανιώτης, «Πόλεις και θεσμοί» 2018 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,27 40 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,54 38 39

25

απλώνεται σε μήκος 1χλμ και βάθος 250 μ. από την παραλία. Διακρίνονται δύο δρόμοι, οι μετέπειτα Ερμού και Δημητριάδος 8μ και 25 μ αντίστοιχα), ανάμεσά τους παρατάσσονται τρεις συστοιχίες οικοδομικών τετραγώνων . Χαρακτηριστικοί είναι επίσης στενοί κάθετοι δρομίσκοι πλάτους μεταξύ 2,5 μ και 3 μ που χρησίμευαν στις μεταφορές εμπορευμάτων από το λιμάνι στις αποθήκες [41]. Η αστική μορφή που προκύπτει με το μέτωπο διατεταγμένο πάνω στην προκυμαία και η λιτή ορθολογική οργάνωση του ιστού ανταποκρίνεται στο μοντέλο του «εμπορικού προαστίου αποβάθρας» με έμφαση στη λειτουργικότητα των εγκαταστάσεων που εξυπηρετούν το λιμάνι. Το ενδιαφέρον στο σχεδιασμό του Βόλου έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί ιδιωτική πρωτοβουλία και ότι ήταν η πρώτη «πολεοιδρυτική επέμβαση με εκσυγχρονιστικό χαρακτήρα στον θεσσαλικό χώρο» [42].

40 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,27 41 ibid,28

26

3.4 Το πολεοδομικό σχέδιο του 1882

Η

σύνταξη και η έγκριση του σχεδίου πόλης του Βόλου γίνεται σε δύο φάσεις το 1882 και 1883. Τον Αύγουστο του 1882 δημοσιεύεται το Φ.Ε.Κ. 89/29.8.1882 το διάταγμα ρυμοτομίας του Α’ και Β’ τμήματος της πόλης το οποίο περιλαμβάνει την περιοχή που ορίζεται από τις οδούς ΞενοφώντοςΑργοναυτών-Τρικούπη-Γαλλίας. Τον Μάιο του 1883 δημοσιεύται στο Φ.Ε.Κ. 181/5.5.1883 το ρυμοτομικό για τα τμήματα Γ, Δ,Ε,ΣΤ που ορίζονται από τις οδούς ΜεταμορφώσεωςΑναλήψεως-Φιλίππου Ιωάννου και Αργονταυτών, επίσης ένα μικρό τμήμα μεταξύ Μεταμορφώσεως-Ξενοφόντως-Δημητριάδος. Η περιοχή του Κάστρου ρυμοτομείται με το Φ.Ε.Κ. 272/2.10.1887 «Περί εγκίσεως διαγράμματος ευθωρίας του εν φρουρίω της πόλεως του Βόλου». Το αστικό σχέδιο προέβλεπε στη διαμόρφωση ομοιόμορφων οικοδομικών τετραγώνων και στους δύο οικιστικούς πυρήνες και την ενοποίηση των δύο περιοχών, της Παλαιάς και Νέας Πόλης. Επιπλέον, το σχέδιο όριζε δέσμευση χώρων για χτίσιμο εκκλησιών και σχολείων, εγκατάσταση σε συγκεκριμένο οικόπεδο του σιδηροδρομικού σταθμού και την κατεδάφιση του Φρουρίου κάτι το οποίο συνέβη τελικώς το 1889[43] . Το σχέδιο 2.2 ακολουθεί τη ρυμοτομία των «Νέων Μαγαζείων» χωρίς ιδιαίτερη μέριμνα για το δημόσιο χώρο[44] .Συγκεκριμένα για το μέγεθός του ήταν «τελείως ανεπαρκές ως πρόγραμμα εξοπλισμού της πόλης με κεντρικούς δημόσιους χώρους και λειτουργίες»[45] .Τα Όρια αρτιότητας σύμφωνα

με ΦΕΚ 193, 14.12.1882, στους εμπορικούς δρόμους της πόλης να ισχύουν για τις ανεγερθείσες οικοδομές ελάχιστα: πρόσωπο οικοδομής 4 μέτρα, εμβαδό 28 τ.μ. και βάθος 7 μέτρα[46]. Για τους υπόλοιπους δρόμους αντίστοιχα 7 μέτρα, 70 τ.μ. και 10 μέτρα. Η εφαρμογή του σχεδίου πόλης ολοκληρώνεται κατά το 1889-1903 που συμπίπτει με την πρώτη τετραετία της δημαρχίας του Νικόλαου Γεωργίαδη.[47] , σχέδιο 3.3.

Χ. Χαρίτος, «Βόλος: Η διαδρομή της νέας πόλης,225-249 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,54 45 ibid,54 46 ibid,60 47 ibid,35 43 44

27

3.5

Η σημασία του διατάγματος του 1923 για το Βόλο

Τ

α νέα θεσμικά δεδομένα για τη δεκαετία του 1920 είναι το διάταγμα του 1923 «Περί σχεδίων πόλεων, κώμων και συνοικισμών του κράτους και οικοδομής αυτών» ,ο νόμος 3741 «περί ιδιοκτησίας κατ’ ορόφους και ο Γενικός οικοδομικός κανονισμός του 1929. Όπως προαναφέρθηκε για το διάταγμα του 1923 «Περί σχεδίων Πόλεως» κάθε οικισμός με πάνω από 3000 κατοίκους έχει υποχρέωση να αναθεωρήσει εντός δεκαετίας το υφιστάμενο σχέδιο. Η αναθεώρηση στόχευε σε διάστημα πεντηκονταετίας με πρόβλεψη για οριζόντιες επεκτάσεις , μέριμνα για αποθεματοποίηση της γης , εφαρμογή χωροθέτησης αστικών λειτουργιών κατά ζώνες, ορισμό κοινωνικής εξυπηρέτησης για τις περιοχές κατοικίας και ρύθμιση της έντασης και της μορφής οικοδόμησης [48]. Στην πόλη του Βόλου η προσαρμογή του νέου σχεδίου στο νέο θεσμικό πλαίσιο ολοκληρώθηκε μεταξύ 1926 και 1930. Το 1926 ανατέθηκε από το δημοτικό συμβούλιο και τον τότε δήμαρχο Σπύρο Σπυρίδη η επέκταση του σχεδίου, στο μηχανικό Δημήτριο Μυτιληναίο. Το σχέδιο εκτεινόταν στην περίμετρο της πόλης και ανατολικά όπου είχε ήδη ξεκινήσει η εκτός σχεδίου ανέγερση οικοδομών πάνω από την οδό Αναλήψεως, στην οδό Φιλίππου Ιωάννου μέχρι τον Άναυρο, νοτιοδυτικά της οδού Αναπαύσεως ,σε τμήματα του σιδηροδρομικού σταθμού και πίσω από το κάστρο. Τροποποιήθηκε το 1927 και εγκρίθηκε την ίδια χρονιά[49] . Το εγκεκριμένο σχέδιο δημοσιεύεται στο ΦΕΚ 102/Α ,7.4.1930. Το νέο σχέδιο δεν ξέφυγε από την «πρακτική αντίληψη που χαρακτήριζε την πόλη από καταβολή της»[50] . Στην αναθεώρηση υπήρξε η ευκαιρία για βελτίωση της «στενόχωρης ρυμοτομίας»[51] του σχεδίου του 1882, ωστόσο δεν εισήχθησαν καινοτομίες όπως σε άλλα ευρωπαϊκά πολεοδομικά σχέδια του μεσοπολέμου ούτε ρύθμιση των αστικών λειτουργιών. Δεν υπήρξε μέριμνα για δημιουργία

28

Εικόνα 3.6 Η εικόνα της πόλης με την ολοκλήρωση της εφαρμογής του ρυμοτομικού 1930, απεικονίζεται άποψη της οδού Δημητριάδος. Πηγή https://volosmagnisia.wordpress.com/2019/12/10/no-1382-%ce%b4%ce%b7%ce%bc%ce%b7%cf%84%cf%81%ce%b9%ce%ac%ce%b4% ce%bf%cf%82-1940/

δημοσίων χώρων, όπως κοινωφελείς εγκαταστάσεις, πάρκα και πλατείες. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν η επέκταση των οικοδομικών τετραγώνων στην περιφέρεια της υφιστάμενου αστικού ιστού και η «απόδοση της υπεραξίας που προέκυψε από την οικοδόμηση στις ιδιωτικές ιδιοκτησίες»[52] . Μέχρι το 1956 παραμένει σε ισχύ ενώ η ρυμοτομία για την κεντρική περιοχή δεν έχει αναθεωρηθεί συνολικά μέχρι και σήμερα [53]. Παρόλο που το σχέδιο «μένει δέσμιο των μόνιμων προβλημάτων της ιδιοκτησίας της γης» η αρχιτεκτονική της εποχής, όσο δημόσια όσο και ιδιωτική συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό ρευμάτων, ένα συνδυασμός εκλεκτικισμού, νεοκλασικισμού και τη δυναμική παρουσία του μοντέρνου κινήματος[54] .Η οικοδόμηση της πόλης κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου χαρακτηρίζεται από τη χρήση νέων τεχνολογίας, αυτής του οπλισμένου σκυροδέματος σε απαιτητικές και πολυώροφες κατασκευές, παράλληλα εφαρμόζεται και η μικτή τεχνολογία με λιθοδομή και οπλισμένο σκυρόδεμα[55] .

3.6 Η δεκαετία του 50 3.6.1 Οι σεισμοί

Σ

ημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της πόλης κατά τη δεκαετία του 1950 κατείχαν οι σεισμοί του 1954,1955 και 1957 που έφεραν νέα δεδομένα στην φυσιογνωμία της, , στην ανοικοδόμηση της. Με εξαίρεση περίπου 1000 οικήματα που μόλις είχαν κατασκευαστεί από οπλισμένο σκυρόδεμα, τα υπόλοιπα κτίρια ανεξαρτήτως χρήσης υπέστησαν καταστροφικές ζημιές σε βαθμό που το 30% αυτών θεωρείται ακατάλληλο για κατοίκηση [56] . Στις καταστροφές από τους σεισμούς προστίθενται και αυτές που προκαλούνται από τις πλημμύρες των χειμάρρων το 1955 και 1957[57] .Ο σεισμός πλήττει περισσότερο το ανατολικό κομμάτι της πόλης, δημιουργείται μεγάλη ρωγμή κατά μήκος της προκυμαίας και το κρηπίδωμα της ανατολικής πλευράς του συγκροτήματος Παπαστράτος, επιπλέον στη συνοικία που εκτείνεται στην οδό Αναλήψεως το 95% των οικοδομών κρίνονται ακατοίκητες Στο διάστημα των τριών αυτών χρόνων «καταστρέφεται ανεπανόρθωτα το ιστορικό κτηριακό απόθεμα» ενώ αποδεικνύεται «η ανθεκτικότητα των αντισεισμικών οικοδομών που ανεγείρονται κατά τη διάρκεια των σεισμών» [58] .

Άγγελος Αλαμανιώτης, “Πόλεις και θεσμοί” (Διατριβή, 2018), https://doi.org/10.12681/eadd/43215 49 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,92 50 ibid,93 51 ibid,93 52 ibid,96 48

Εικόνα 3.7 Οι καταστρεπτικοί σεισμοί του 1955 Πηγή https://www.thenewspaper.gr/2021/03/03/oi-seismoi-tisthessalias-apo-to-510-p-ch-os/

Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,96 54 ibid,100 55 ibid,104 56 Αλαμανιώτης, «Πόλεις και θεσμοί»,141 57 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,112 58 ibid,114 53

29

3.6.2 Οι επιλογές ανοικοδόμησης

Τ

ον Απρίλιο του 1955, μετά τους σεισμούς η Ελληνική κυβέρνηση αναθέτει την ανοικοδόμηση της πόλης σε στρατιωτική διοίκηση, παράλληλα το σχέδιο της ανοικοδόμησης προϋποθέτει τη χορήγηση δανείων στους σεισμόπληκτους. Η στρατιωτική διοίκηση και ο δήμος έρχονται σε αντιπαράθεση, ο στρατός σχεδίαζε χαμηλότερη δανειοδότηση και άμεση ανέγερση σπιτιών στο αδόμητο βορειοανατολικό κομμάτι της πόλης ενώ ο δήμος επιθυμούσε υψηλότερα δάνεια και τη δημιουργία πολυώροφων κτιρίων εντός του υπάρχοντος οικιστικού πλαισίου[59] . Την ίδια χρονιά ορίζεται σχέδιο ανοικοδόμησης από τον σύμβουλο δημάρχου Θ. Κλαψόπουλο[60] . Η τροποποίηση όριζε τετράμηνη παύση των οικοδομικών εργασιών στην κεντρική περιοχή προκειμένου να συνταχθεί οριστική μελέτη και η πόλη να αναβαθμιστεί με νέους δημόσιους χώρους, να βελτιώσει την εικόνα του κλπ. Τελικά ζητήθηκε από το συμβούλιο η άμεση επέκταση του σχεδίου και στις πέριξ συνοικίες. Το σχέδιο του 1956 ,Φ.Ε.Κ. 144Α/56 ,προσφέρει ένα συμβιβασμό για τις δύο αντιπαραθέμενες απόψεις με την ανοικοδόμηση πολυώροφων κτιρίων για και την επέκταση της οικιστικής δόμησης της πόλης συμπεριλαμβάνοντας τις συνοικίες των Αγίων Αναργύρων, Νεάπολης, Χιλιαδούς, Καραγάτς και Νέας Δημητριάδας[61] . Το σχέδιο προέβλεπε χορήγηση δανείων για την ανέγερση 1.875 μονώροφων οικημάτων και ισάριθμες επισκευές με εφαρμογή δύο βασικών τύπων μικρού μεγέθους, της μονώροφης Γ. Θωμάς, «Τα επαναστατικά κινήματα στην περιοχή του Βόλου” στο Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, “, Βόλος, , σελ. 225-249,» Γραφικές Τέχνες “ΠΑΛΜΟΣ, 2004.

60 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,120 61 ibid,124 59

30

Εικόνα 3.8 Διώροφη αντισεισμική κατοικία με σύστημα Παρασκευόπουλου. Πηγή Χαστάογλου σελ.141

κατοικίας και της διώροφης μελλοντικά οικοδομής. Ο τρόπος ανοικοδόμησης που επιβλήθηκε ήταν το σύστημα «ψύχα»[62] ή «σύστημα Παρασκευόπουλου» Πρόκειται για ένα πρωτόγονο σε σχέση με τα τεχνικά κεκτημένα της εποχής αντισεισμικό σύστημα, οικονομικό και εφαρμόσιμο χωρίς ιδιαίτερη εξειδίκευση. Αρχιτεκτονικά πολύ δύσκολα οι μηχανικοί απέδιδαν διακριμένο αρχιτεκτονικό ύφος στα οικήματα που ανεγείρονταν ταχύτατα στο κέντρο της πόλης. Οι τριώροφες οικοδομές εμφανίζονται την άνοιξη του 1956[63] και ακολουθούν τον γενικό κανονισμό για το οπλισμένο σκυρόδεμα που έχει θεσπιστεί από το 1954[64] .

62 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,120 63 ibid,136 64 ibid,136

3.7

Η έλευση της πολυκατοικίας και η εξέλιξή της

Τ

ο φαινόμενο της πολυκατοικίας στην υπόλοιπη Ελλάδα και ιδιαίτερα στα μεγάλα Αστικά κέντρα όπως Αθήνα και Θεσσαλονίκη, πηγάζει από την ανάγκη για στέγαση που ασκεί η αστυφιλία .Γενικότερα μιλώντας, η πολυκατοικία σχεδιάζεται για ανθρώπους με «απλές και αναγνωρίσιμες ανάγκες[65],από απλά υλικά και μη ειδικευμένους εργάτες. Η μορφή της καθιερώνεται από τις δυνατότητες του υλικού, μπετόν αρμέ, και την εφαρμογή του συστήματος “Dom-ino”. Όπως λέει ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης, «Οι κανόνες της ελληνικής αρχιτεκτονικής υπακούνε στα φυσικά φαινόμενα και τις ατέλειες του ανθρώπινου χεριού» [66]. Στην περίπτωση του Βόλου η έλευση της πολυκατοικίας συνδέεται με την ανοικοδόμηση της πόλης μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς. Δεν ήταν το πρωτεύον σύστημα στέγασης που επιλέχτηκε, απαντούσε στο πρόβλημα κατοικίας σεισμοπλήκτων ενοικιαστών που δε διέθεταν δικό τους οικόπεδο και για ιδιοκτήτες που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να οικοδομήσουν μόνοι τους. Η αρχική τους μορφή έχει συμπαγή όγκο και ακολουθεί διστακτικά το κίνημα του μοντερνισμού και των Αθηναϊκών πολυκατοικιών του μεσοπολέμου, φτάνουν μέχρι και τους τρεις ορόφους λόγω του χαμηλού συντελεστή κάλυψης παρόλο που η ζώνη εμφάνισής τους είναι η κεντρικές οδοί. Εξαίρεση αποτελούν οι οδοί Ιωλκού και Αργοναυτών όπου και ισχύουν μεγαλύτεροι συντελεστές. Ο λόγος που η ζώνη «εμφανίσεως» ταυτίζεται με τις κεντρικές οδούς είναι ότι χορηγήθηκαν υψηλότερα δάνεια

Εικόνα 3.9 Σχέδιο συναιτεριστικής τριώροφης συναιτεριστικής πολυκατοικίας. Πηγή Χαστάογλου σελ. 139

για την ανοικοδόμηση καθώς ήταν καίριας σημασίας. Διευκολύνσεις για την ανέγερση πολυκατοικιών ξεκινούν από το 1956 και έπειτα με τις πολιτικές υπηρεσίες να αναλαμβάνουν την ανοικοδόμηση αφού πρώτα φάνηκαν οι αρνητικές επιπτώσεις της χρήσης του μοντέλου της μονοκατοικίας στην λειτουργία της πόλης. Μετά από τον δεύτερο σεισμό το 1957 γίνεται εκ νέου ενθάρρυνση για τη χρήση του μοντέλου της πολυκατοικίας χωρίς ωστόσο να αλλάζει σημαντικά η εικόνα της πόλης. Η αιτία της καθυστέρησης στην εξάπλωση της πολυκατοικίας είναι ότι η ανέγερση βασίζεται στο θεσμό της αυτοστέγασης έναντι της αντιπαροχής. Οι πρώτες πολυκατοικίες του Βόλου την περίοδο

Richard, Woditsch, The Public Private House : Modern Athens and Its Polykatoikia (Zurich: Park Books, 2018), 58 66 Richard, Woditsch, The Public Private,58 65

31

1956 με 1960( 32 άδειες ανέγερσης) έχουν συνεταιριστικό χαρακτήρα με την οικοδόμηση να βασίζεται σε συνένωση αρωγών, προσωπικές οικονομίες και την αύξηση των στεγαστικών δανείων. Το 1958, εφόσον η ανοικοδόμηση είχε σχεδόν ολοκληρωθεί, τίθεται σε ισχύ ο «Ειδικός Οικοδομικός Κανονισμός» για την πόλη του Βόλου. Η αναγκαιότητα θέσπισης νέων όρων δομήσεως μετά τον σεισμό, μπορούσε να αναστείλει την ισχύ των γενικών οικοδομικών κανονισμών. Αυτό φαίνεται από την αλλαγή της κάλυψης από 70% που ορίζει ο ΓΟΚ55 σε 80% και για τουλάχιστον μέχρι 3 αναθεωρήσεις του ειδικού οικοδομικού κανονισμού (1962,1966,1970). Ένας από τους σκοπούς ήταν η αύξηση της αγοραστικής αξίας των οικοπέδων με τη θέσπιση μεγαλύτερου συντελεστή κάλυψης και επιτρεπόμενου μέγιστου ύψους στις ζώνες Α,Β και Γ που συμπίπτουν με τις ζώνες δανειοδότησης για τις οποίες έγινε λόγος στο προηγούμενο υποκεφάλαιο. Αυτός ο κανονισμός και οι αναθεωρήσεις του το 1960, 1966,1970 και 1972 προετοιμάζουν το έδαφος για τη συστηματικότερη εκμετάλλευση της αστικής γης και την εφαρμογή του θεσμού της αντιπαροχής.

32

Εικόνα 3.10Τα αποτελέσματα της ανοικοδόμησης, οι καινούργιες πολυώροφες οικοδομές Πηγή https://volosmagnisia.wordpress.com/

3.8

Ειδικός οικοδομικός κανονισμός και ο θεσμός της αντιπαροχής

Κ

ατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 70’ η δράση της αντιπαροχής αλλάζει ολοκληρωτικά την εικόνα της πόλης. Οι οικοδομές με τρεις εως πέντε ορόφους οχταπλασιάζονται και ο αριθμός των εξαώροφών οικοδομών εικοσιαπλάζεται . Σε αυτό συμβάλλει το ΦΕΚ 571/Δ΄/1978 όπου άνα τομέα ορίζει πολύ υψηλούς συντελεστές δόμησης με τους υψηλότερους στο κέντρο της πόλης να φτάνουν το 3,4 και 3. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το μέτωπο της παραλία του Βόλου όπου οι εξαώροφες οικοδομές καλύπτουν συχνά ολόκληρο το οικόπεδο. Ορισμένες από αυτές τις οικοδομές εκδηλώνεται ο μεταπολεμικός μοντερνισμός με τη γραμμικότητά των εξωστών, τα συνεχή ανοίγματα και την εναλλαγή κενούς και πλήρους. Η συνολική εικόνα της πόλης αλλάζει με την ιδιωτική αρχιτεκτονική να εκφράζει το πνεύμα της νέας αστικότητας. Μέχρι τη δεκαετία του 1980 μέσω του θεσμού της αντιπαροχής τα ιστορικά κτίρια έχουν αντικατασταθεί από πολυκατοικίες και έχει παγιωθεί η εικόνα του κέντρου του Βόλου [68].

To 1985 παρουσιάζεται η μελέτη για το γενικό πολεοδομικό σχέδιο που έχει στόχο καθορισμό ζωνών κινήτρων για την δημιουργία τοπικών πολεοδομικών κέντρων σε μία προσπάθεια αλλαγής της «μονοκεντρικής» πόλης και της «εξάρτισής» της από το ιστορικό κέντρο[69] . Η παρόδια στοά είναι ένα στοιχείο που το ΓΠΣ επιβάλει εκτεταμένα (ΓΠΣ, Φάση Α.2.2.α, 1985), σε διάφορα σημεία της πόλης με σκοπό την προσφορά κοινόχρηστου χώρου και την δημιουργία «αναγνωσιμότητας» και «αναφοράς»[70] .

67 Χαστάογλου, Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα,139 68 Ibid,142 69 Ι . Τσαπούρη et al., “Εγκαταλελειμμένα και Κενά Κτίρια στο Ιστορικό Κέντρο του Βόλου: απογραφή και προτάσεις βιώσιμης αποκατάστασης και διαχείρισης,” 2018, https://www.researchgate.net/publication/326131112_Enkataleleimmena_kai_Kena_ Ktiria_sto_Istoriko_Kentro_tou_Bolou_apographe_kai_protaseis_biosimes_apokatastases_kai_diacheirises.

Εικόνα 3.9 Οικοδομικός οργασμός της δεκαετίας του 1980 Πηγή https://www.thenewspaper.gr/

70 Ομάδα εργασίας, Επανεξέταση χωροθέτησης στοών στο δήμο Βόλου (Τμήμα Ν. Μαγνησίας: Τεχνικό επιμελητήριο Ελλάδος, 2006), http://library.teemag.gr/B/79a.pdf.

33

3.9

Το σχέδιο αναθεώρησης του 1992

Η

πρώτη συνολική αναθεώρηση του σχεδίου πόλης τους Βόλου μετά το 1956, γίνεται με την κατάθεση της οριστικής μελέτης του Γ.Π.Σ. 1985 στο δήμο το 1992. Οι προτάσεις της μελέτης αντικατοπτρίζει την γνώση της πόλης που προκύπτει από τους μελετητές ήδη από την περίοδο του 1970 όπου και εκπονείται το χωροταξικό σχέδιο της περιοχής. Επιβάλλονται μέτρα για την ανακούφιση του δημοσίου χώρου όπως στοές, πρασιές, υποχωρήσεις οικοδομικών γραμμών στους κύριους οδικούς άξονες, σχέδιο 3.7. Ως κίνητρο αντιστάθμισης των δεσμεύσεων που επιβάλλει η δημιουργία των στοών[71] , θεσπίστηκε η προσαύξηση του επιτρεπόμενου ύψους των οικοδομών κατά έναν όροφο. Κύριο σημείο του ΓΠΣ είναι η σημαντική μείωση των συντελεστών δόμησης από τον μέγιστο ισχύοντα 3,0 σε 2,7 και ελάχιστο 1,8. Αυτή η πρώτη προσπάθεια μείωσης αποφασίζεται το 1991 και αφορά τους κεντρικούς τομείς Ι και ΙΙ σύμφωνα με την απόφαση του συμβουλίου Βόλου 24.7.1991. Η επόμενη αναθεώρηση γίνεται με το Γ.Π.Σ του 2016, προτείνεται μείωση των υψηλών σ.δ. που ισχύουν σήμερα, από 2,7 σε 2,5 και από 2,4 σε 2,2. Υπενθυμίζεται ότι ο τ. Δήμος Ν. Ιωνίας είχε παλαιότερα μειώσει σ.δ. στην περιοχή του[72] .

71 Ομάδα εργασίας, Επανεξέταση χωροθέτησης στοών στο δήμο Βόλου (Τμήμα Ν. Μαγνησίας: Τεχνικό επιμελητήριο Ελλάδος, 2006), http://library.teemag.gr/B/79a.pdf.

72 Τεύχος ΑΑΠ 237/04.11.2016

34

3.10

Η εξέλιξη των ρυμοτομικών σχεδίων της πόλης Σχέδιο 3.1, Η υφιστάμενη κατάσταση πάνω στην οποία χαράσσεται το πολεοδομικό σχέδιο του 1882. Πηγή Χαστάογλου σελ. 27. Επεξεργασμένο. Με πορτοκαλί γραμμή δηλώνεται το σημείο ενδιαφέροντος για το οποίο γίνεται λόγος παρακάτω.

1

Σχέδιο 3.2, Το πολεοδομικό σχέδιο του 1882. Πηγή Χαστάογλου σελ.

55. Επεξεργασμένο. Με μπλε γραμμή δηλώνεται το σημείο ενδιαφέροντος για το οποίο γίνεται λόγος παρακάτω.

2 35

Σχέδιο 3.3, Το ρυμοτομικό σχέδιο του 1930, ανασύνθεση φύλλων. Πηγή http://epoleodomia.volos.gr/cgi-bin/pages/ page.pl?arlang=Greek&arcode=130430104646&ar-

3

Σχέδιο 3.4

4

4 36

Σχέδιο 3.5 Το ρυμοτομικό σχέδιο του 1956 .Ο διαχωρισμός σε τομείς Α και Β Πηγή http:// epoleodomia.volos.gr/cgi-bin/ pages/page.pl?arlang=Greek&arcode=130430104646&argen-

5

Σχέδιο 3.6 Το ρυμοτομικό σχέδιο του 1978. Ο διαωρισμός σε τομείς Ι και ΙΙ . Πηγή http:// epoleodomia.volos.gr/cgi-bin/ pages/page.pl?arlang=Greek&arcode=130430104646&argen-

6 37

Σχέδιο 3.7 Το σημερινό υπόβαθρο της πόλης, μετά το Γ.Π.Σ. 1985 και την αναθεώρηση του 2016, είναι διακριτές οι επιβεβλημένες στοές. Πηγή http://gis.epoleodomia.gov. gr/v11/#/22.9523/39.3591/19

7

38

39

4.0 περιοχη μελετησ

Η

με βάση τις διάφορες αυξομειώσεις στα μέγιστα επιτρεπόμενα ύψη, τους συντελεστές δόμησης και τους επιτρεπόμενους ορόφους ανά πρόσοψη που θεσπίζουν οι διάφοροι ειδικοί οικοδομικοί κανονισμοί ανά χρονολογία. Στους δύο τελευταίους αποτυπώνονται με πορτοκαλί τα ιδεατά στερεά που προκύπτουν από τα πλάτη των δρόμων.

έρευνα διεξάγεται στο ιστορικό κέντρο της πόλης, το συγκεκριμένο κομμάτι αποτελεί τον πυρήνα και κατά μία έννοια την ταυτότητα της πόλης εφόσον υφίστανται οι ίδιες χαράξεις ήδη από το πολεοδομικό σχέδιο του 1882. Επιλέγεται η οδός Μαυροκορδάτου, ξεκινάει από την προκυμαία και τελειώνει στην οδό Γιάννη Δήμου με συνολικό μήκος 1,30 km και μέσο πλάτος τα 9 m. Στην παρούσα έρευνα εξετάζεται το κομμάτι μέχρι την οδό Αναλήψεως όπου με το ρυμοτομικό του 1930 ουσιαστικά τελειώνει η πόλη. Στο παρακάτω διάγραμμα υψών γίνεται μία τομή κατά μήκος της οδού Μαυροκορδάτου. Η τομή στα οικοδομικά τετράγωνα αλλάζει

ΟΡΟΙ ΔΟΜΗΣΗΣ ΒΟΛΟΥ

Τομέας Α Κάλυψη Ηmax Ν ορόφων Σ. Δόμησης

Τομέας Ι 1958 0,8 14,5m 4

1962 0,8 17m 5

1970

0,8 20,2m 6

1978 0,7 32m 6 3,4

1985 0,7 22m 6 3

Πίνακας 4.1

40

1992

0,7 17,5m 5 2,7

4.1

Προσδιορισμός Περιοχής: Οδός Μαυροκορδάτου

Δημ. Γεωργιάδη Μαγνήτων

Ρ.Φερραίου

Κωνσταντά

II

Γαζή

Γαλλίας Τ.Οικονομάκη 28ης Οκτωβρίου Κονταράτου Ερμού

I

Δημητριάδος Ιάσονος Αργοναυτών

Χάρτης 4.1 Απόσπασμα Χάρτη του Βόλου, εστίαση στην περιοχή ενδιαφέροντος με τη γραμμή τομής κατά μήκος της οδού Μαυροκορδάτου που εκτείνεται από την οδό Αργοναυτών της παραλίας μέχρι την οδό Αναλήψεως σε 19 Ο.Τ.

0 10m 20m 40m

80m

Τομέας Β Τομέας ΙΙ Κάλυψη Ηmax Ν ορόφων Σ. Δόμησης

1958 0,7 8m 2

1962 0,7 14m 4

1970

0,8 20,2m 6

1978 0,7 27m 4 2,4

1985 0,7 16,5m 4 2,4

1992

0,6 14m 4 2,4

Πίνακας 4.2

41

ΟΡΟΙ ΔΟΜΗΣΗΣ ΒΟΛΟΥ Σχεδιαγραμματική μορφή πίνακα όρων δόμησης Βόλου κατά μήκος της οδού Μαυροκορδάτου ανά χρονολογία Τομέας Α

Τομέας Β Αργοναυτών

Ερμού

28ηςΟΚΤ. Γαλλίας

Ο.Τ. 574

Ο.Τ. 576

Ο.Τ. 578

1958

1962

1970

1978

1985

1992 42

Τομέας Ι

Τομέας ΙΙ

Σ

το Ο.Τ. 576 συμβολή Μαυροκορδάτου με Ερμού βρίσκουμε το παρακάτω διατηρητέο κτίσμα, την παλαιά διώροφη οικοδομή ιδιοκτησίας Φ. και Δ. Τσούφη, ένα από τα λιγοστά δείγματα μεσοπολεμικής αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του ’30. Αποτελεί και σήμερα, παρά τις όποιες επισκευές έχει υποστεί σε διάφορες χρονικές φάσεις, ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα πλέον δείγματα του νεοκλασικισμού της περιόδου του μεσοπολέμου στην πόλη του Βόλου, για αυτό το λόγο χρίζεται διατηρητέο. Σε συνδυασμό με το διαγώνιο απέναντι διώροφο κτίριο, επίσης κτίριο της ίδιας εποχής, αποτελούν μια αναφορά στην ιστορική μνήμη της πόλης όπου η πλειοψηφία καταστράφηκε στους σεισμούς της δεκαετίας του ’50[73] . Το συγκεκριμένo κτίριo επιλέγεται σαν «σταθερά» στα διαγράμματα της τομής του δρόμου στα Ο.Τ. 576 και 578, καθώς ακολουθεί τον ΓΟΚ29 και το ρυμοτομικό του 1930 που παίζει καθοριστική σημασία εφόσον η πόλη δεν έχει αλλάξει σε πολεοδομική κλίμακα δραστικά από τότε. Για την παραγωγή των των διαγραμματικών τομών εφαρμογής των ΓΟΚ. μελετώνται στα ρυμοτομικά σχέδια του 1930, δείγμα του επεξεργασμένου χάρτη 4.2 από τη Β. Χαστάογλου μας επιτρέπει να φανταστούμε τις υφιστάμενες κτιριακές δομές σε αυτά τα δύο Ο.Τ. και τμήμα του ενός. Έπειτα χρησιμοποιούνται τα ρυμοτομικά σχέδια των 1956,1978,1985,ο ειδικός κανονισμός του 1978, το Γ.Π.Σ. του 1985 και του 2016,το σημερινό υπόβαθρο. Και οι τρεις χάρτες προσαρμόζονται μεταξύ τους ώστε να συμπίπτουν τα οικοδομικά τετράγωνα. Κ. Χριστοδουλάτος, Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γενική Δ\νση Πολεοδομίας, Τμήμα διατηρητέων κτιρίων, “Αιτιολογική έκθεση για την έκδοση υπουργικής απόφασης, Θέμα :Χαρακτηρισμός ως διατηρητέου κτιρίου που βρίσκεται επί Ερμού και Μαυροκορδάτου στην πόλη του Βόλου (Ο.Τ.

576),” 5. 27. 2016.

73

Χάρτης 4.2

43

Όλα τα σχέδια που παράγονται γίνονται με βάση επιλεγμένων στοιχείων των νομοθεσιών που αναγράφονται λεπτομερώς στα παραρτήματα 1 και 2 της σελίδας 69.

παλιατσουρα

Χάρτης 4.3

44

Χάρτης 4.4

Μαζί με τη βοήθεια των δορυφορικών εικόνων του Google maps και των αχνών γραμμών που φαίνονται στα παλιά ρυμοτομικά της πόλης, χαράζονται τα οικόπεδα των Ο.Τ. Πάνω σε αυτό το υπόβαθρο εφαρμόζονται οι ΓΟΚ διαδοχικά από τον δεύτερο κανονισμό του 1955 μέχρι τον πιο πρόσφατο του 2012. Έτσι έχουμε μια εικόνα για την εξέλιξη του αστικού τοπίου με τη συμβολή και των Γενικών Οικοδομικών Κανονισμών αλλά και των Ειδικών. Αυτό που συναντά κανείς διασχίζοντας επιμήκους την πλέον πεζοδρομημένη οδό Μαυροκορδάτου είναι αρχικά οι εξαώροφες οικοδομές της παραλίας ενώ είναι αισθητή η μείωση των υψών των οικοδομών στις θέσης των στενότερων παράλληλων οδών.

Στα οικοδομικά τετράγωνα που θα γίνει η εφαρμογή των ΓΟΚ όπως αποτυπώνονται στο Χάρτη 4.5 και Σχέδιο 4.2 βλέπουμε την πρώτη οικοδομή (ο.1) έπειτα την οδό Ερμού όπου με το ρυμοτομικό του 1930 υπολογίζεται στα 10m, την διατηρητέα οικοδομή όπου αναφέρθηκε πιο πάνω (ο.2) το διπλανό διώροφο κτίσμα (ο.3), την οδό Κονταράτου στα 7,5m και τις τρεις οικοδομές (ο.3, 0.4, ο.5) όπου πρόκεινται αντίστοιχα για νεόχτιστη οικοδομή, έπειτα μια αντισεισμική οικία και τέλος για πολυκατοικία δεκαετίας του ’70. Οι οικοδομές ο.7 και ο.8 που συναντάμε στην εγκάρσια τομή είναι μία πενταόροφη πολυκατοικία με ΓΟΚ 85 και μια τριώροφη οικοδομή της δεκαετίας του ‘70.

Διατηρητέες οικοδομές, δεκαετίας ‘30 Σημείο αναφοράς ο.2 Ο.Τ. 574 ο.1

Ο.Τ. 594 Ο.Τ. 576

Εικόνα 4.1 Οδός Μαυροκορδάτου

45

ο.7

ο.8

Χάρτης 4.5 Κάτοψη Περιοχής Μελέτης Ο.Τ. 574,576,578,594

Ο.Τ. 574 o.1

46

Ο.Τ. 576 o.2

o.3

Ο.Τ. 594 o.7

o.2

o.8

Οψοτομή Β-Β Σχέδιο 4.1 Οψοτομή B-B

Ο.Τ. 578 o.4

o.5

o.6

Σχέδιο 4.2 Οψοτομή Α-Α

47

4.2 Η εφαρμογή των ΓΟΚ στα Ο.Τ. 574,576 και 578, επιμήκους τομή 4.2.1 Περίπτωση ΓΟΚ 55

o.1

o.2

o.3

o.4

o.5

o.6

Σχέδιο 4.3

Στο σχέδιο 4.3 Βλέπουμε τμήμα του Ο.Τ. 574, 576 και 578. Με τα οικόπεδα αριθμημένα (ο.1,ο.2,ο.3,ο,4.ο,5.ο.6). Με διαγράμμιση εμφανίζονται τα κτίσματα όπου καλύπτουν συνολικά 80% της επιφάνειας του οικοπέδου όπως υποδηλώνει ο πίνακας 4.2. Η τοποθέτηση

γίνεται με βάση το συνεχές σύστημα. Αφήνονται επιπλέον οι υποχρεωτικές αποστάσεις α όπως ορίζει ο νόμος στα πίσω όρια του οικοπέδου καθώς και πλάγια απόσταση α=2,5m προαιρετικά.

4.2.2 Περίπτωση ΓΟΚ 73

o.1

o.2

o.3

o.4

o.5

o.6

Σχέδιο 4.5

Παρομοίως το σχέδιο 4.5 και 4.6 εξετάζει την αλλαγή στις μορφές που φέρνει η νέα νομοθεσία ΓΟΚ 73 αλλά και ο ειδικός οικοδομικός κανονισμός του 1970 για την πόλη του Βόλου σύμφωνα με τον πίνακα 4.3. Σε σύγκριση με τον προηγούμενο, αυξάνονται ο μέγιστος αριθμός ορόφων σε έξι και το μέγιστο ύψος οικοδομής σε 20,2m ενώ η κάλυψη παραμένει στο υψηλό ποσοστό 80%. Στο σχέδιο 4.6 της οψοτομής βλέπουμε πως για τα πλάτη 48

των δρόμων κάθετων στη Μαυροκορδάτου επιτρέπονται οικοδομές με τρεις ορόφους σε πρόσοψη και έως ένα ρετιρέ, χωρίς αυτά να ξεπερνάνε το μέγιστο επιτρεπτό ύψος περιοχής 14,5m. Οι μπλε γραμμές υποδηλώνουν τα όρια των πλατών των ανοιχτών εξωστών στο 1,2m και για κλειστούς εξώστες, έρκερ, στα 0,6m. Οι κόκκινες γραμμές τονίζουν τις αποστάσεις μεταξύ των κτιρίων

Σχέδιο 4.4

E.O.K 1958

Τομέας Α

Οικ. Σύστημα Συνεχές

Κάλυψη 0,8

Ν ορόφων 4

Ηmax

Πίνακας 4.3 Όροι δόμησης Βόλου, Οικοδομικός κανονισμός 1958 Πηγή Χαστάογλου σελ. 141

14,5m

Σχέδιο 4.6

E.O.K 1970

ΤομέαςI

Οικ. Σύστημα Συνεχές

Κάλυψη 0,8

Ν ορόφων 6

Ηmax

Πίνακας 4.4 Όροι δόμησης Βόλου, Οικοδομικός κανονισμός 1970. Πηγή Χαστάογλου σελ. 141

20,2m

49

4.2.4 Περίπτωση ΓΟΚ 85

o.1

o.2

o.3

o.4

o.5

o.6

Σχέδιο 4.7

4.2.5 Περίπτωση ΝΟΚ

o.3 o.1 Σχέδιο 4.9

50

o.2

o.4

o.5

o.6

Σχέδιο 4.8

E.O.K ισχύοντες έως 1992

ΤομέαςI Οικ. Σύστημα Ελεύθερο

Κάλυψη 0,7

Ν ορόφων 6

Ηmax 32m

Σ.Δ.

Πίνακας 4.5 4 Όροι δόμησης Βόλου, ισχύοντες έως 1992. Πηγή Χαστάογλου σελ. 188

3,4

Σχέδιο 4.10

E.O.K 1992

ΤομέαςI Οικ. Σύστημα Ελεύθερο

Κάλυψη 0,6

Ν ορόφων 5

Ηmax 17,5m

Σ.Δ.

Πίνακας 4.6 Όροι δόμησης Βόλου, ισχύοντες 1992. Πηγή Χαστάογλου σελ.

188

2,7

51

4.3

Εγκάρσια Τομή των Ο.Τ. 576, και 594

ΓΟΚ 55

Σχέδιο 4..11

ΓΟΚ 73

Σχέδιο 4. .12

ΓΟΚ 85

Σχέδιο 4..13

ΝΟΚ

Σχέδιο 4..14

52

0m 5m 10m

20m

40m

5.0 Συμπερασματα

Ο ρόλος των νόμων και των θεσμών Η πόλη του Βόλου μετά την προσάρτησή της στο ελληνικό κράτος αποκτά τη μορφή που προδιαθέτουν οι θεσμοί των τοπικών αρχών και οι οικοδομικοί κανονισμοί. Η κινητήριος δύναμη δεν παύει να είναι το επιχειρηματικό δαιμόνιο των Ελλήνων εμπόρων, και ο αναπτυξιακός ρυθμός της πόλης είναι ανάλογος της αναζήτησης κέρδους. Ο ρόλος των θεσμών είναι αυτή η αναζήτηση κέρδους, που μεταφράζεται σε οικοδόμηση μιας ολόκληρης πόλης, να εμπίπτει σε νόμιμα και στρατηγικά πλαίσια όπως αναφέρθηκε από τον Αλαμανιώτη.Επίσης ο ίδιος αναφέρει πως η θεσμική μεταβολή είναι αυτή που κάνει τις πόλεις να ξεχωρίζουν και τους αποδίδει τα διαφορετικά χαρακτηριστικά που τις καθιστούν ιδιαίτερες. Από τα σχέδια επιβεβαιώνεται η Χαστάογλου που αναφέρει ότι παρόλο που ειδικοί κανονισμοί επιτρέπουν τα μεγάλα ύψη (1958,1960,1968κλπ) στα δύο Ο.Τ. που εξετάζουμε βλέπουμε πως και η ίδια η ρυμοτομία, τα 10 μέτρα από οικοδομική γραμμή σε οικοδομική γραμμή, δεν επιτρέπει την εφαρμογή τους καθώς ο ΓΟΚ παίζει καθοριστικό ρόλο στην αποτροπή αυτών.

Ξεκινώντας από τα σχέδια 4.3,4.4 που αναφέρονται στον ΓΟΚ 55 και ειδικό οικοδομικό κανονισμό του 1958, γίνεται μια προσπάθεια να μεγιστοποιήσουν τον χώρο σε οριζόντιο επίπεδο και την πληρότητα των ορόφων. Η πόλη, κρίνοντας από τον τρόπο που εφαρμόζονται αυτές οι δύο νομοθεσίες συνδυαστικά, παίρνει συμπαγή μορφή καθώς μιλάμε για ελάχιστες πλάγιες αποστάσεις μεταξύ των κτιρίων και αναλογικά πολύ μικρά πλάτη ανοικτών και κλειστών εξωστών. Η συμπαγής εικόνα καθ’ ‘ύψος αλλοιώνεται με τις υποχωρήσεις των ρετιρέ. Συγκριτικά με την οικοδομή ο.2 της δεκαετίας του ‘30 του σχεδίου 4.5 και 4.6, οι τριγύρω οικοδομές με τον ΓΟΚ 55 υπερτερούν και σε ύψος και σε κάλυψη εφόσον προορίζονται και για περισσότερα άτομα. Η εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης της αστικής γης στο κέντρο του Βόλου συνεχίζεται και στην επόμενη δεκαετία του ’70 με τον ΓΟΚ 73 και τον αντίστοιχο ειδικό οικοδομικό κανονισμό για την πόλη. Επιτρέπεται ραγδαία αύξηση του ύψους των νέων οικοδομών και με τον ΓΟΚ επιτρέπεται επιπλέον δεύτερο ρετιρέ. Η εικόνα της πόλης με αυτούς του

53

δύο ΓΟΚ 55 και 73, επιβεβαιώνει την ανάγκη για δραστικά μέτρα ανοικοδόμησης μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς και τις πλημμύρες. Επίσης ανταποκρίνονται στις επιταγές της νέας εποχής της αστυφιλίας και του μοντερνισμού, καθώς απορρίπτονται οι μικρές οικοδομές όπως αυτή του σχεδίου… Συγκριτικά η οικοδομή ο.2 υστερεί σε ύψος και κάλυψη οικοπέδου για ακόμη μία φορά. Με τον επόμενο ΓΟΚ 85 αλλά και με το νέο Γ.Π.Σ. του 1985 του Βόλου η συμπαγής μορφή της προηγούμενης εικοσαετίας γίνεται προσπάθεια να ανατραπεί. Αρχικά γίνεται κατά κάποιο προσπελάσιμο το ισόγειο και ενοποιείται με τον ακάλυπτο χώρο με την χρήση των pilotis μέσω του ΓΟΚ 85, από την άλλη το Γ.Π.Σ. ορίζει υποχρεωτικές στοές σε διάφορα σημεία της πόλης, όπως στο σχέδιο… στο τμήμα του Ο.Τ.

574 και 578 ως μια προσπάθεια ανάκτησης του δημόσιου χώρου που είναι σε έλλειψη εξαιτίας των πρακτικών της προηγούμενης εικοσαετίας. Επιπροσθέτως προστίθενται κίνητρα για χαμηλά κτίρια που είχαν οριακά εξαλειφθεί με τους προηγούμενους κανονισμούς. Η συμπαγής γραμμή «σπάει» με την αύξηση των πλάγιων αποστάσεων από τα όμορα οικόπεδα και τις υποχωρήσεις από την οικοδομική γραμμή που είχε ως αποτέλεσμα η ελεύθερη τοποθέτηση στο οικόπεδο. Τέλος η δυνατότητες που προσφέρει το ιδεατό στερεό και η μείωση της κάλυψης στο 70% και η μείωση του συντελεστή δόμησης, είναι η αύξηση καθ’ ύψος αλλά αυτή τη φορά με την απελευθέρωση δημόσιου προσπελάσιμου χώρου. Ο ΝΟΚ εισάγει την έννοια των βιοκλιματικών κτιρίων και ο Βόλος ανήκει στις περιοχές όπου ο κανονισμός δίνει κίνητρα για αύξηση του συντελεστή δόμησης με προϋπόθεση τη μείωση της κάλυψης, η οποία είναι ήδη μειωμένη στο 60%. Σε σχέση με τον ΓΟΚ 85 η εικόνα της τομής του σχεδίου… μένει σχετικά σταθερή με τη διαφορά στη συρρίκνωση του ιδεατού στερεού και το «στένεμα» των κτιρίων λόγω μειωμένης κάλυψης. Στο ύψος προστίθεται πλέον και το φυτεμένο δώμα που ωστόσο πρέπει να εγγράφεται στο ιδεατό στερεό. Σε σχέση με το σταθερό κτίριο του σχεδίου 4.9 και 4.10, την οικοδομή ο.2, οι τριγύρω οικοδομές φαίνονται πλέον τελείως διαφορετικές και δε θυμίζουν σε τίποτα το παρελθόν αυτής της πόλης.

54 Τελειώνοντας ενδιαφέρον έχει να δείξουμε

συγκριτικά όλες τις τομές με τη σημερινή κατάσταση που αναφέρθηκε το υποκεφάλαιο 4.1.1 στο σχέδιο 5.1 και 5.2.Τα ύψη των οικοδομών δεν αλλάζουν δραστικά μετά τη δεκαετία του ’70, κυρίως η διαφορά συναντάται στην «ποσότητα» ελευθέρου εδάφους που επιβάλλουν οι νομοθεσίες. Όσο ά το σήμερα, το τοπίο συντίθεται από διαφόρων χρονολογιών κτίσματα με το ψηλότερο την οικοδομή ο.1.

ΓΕΝΙΚΑ

Ο

ι ΓΟΚ λειτουργούν και ως εργαλείο ανάγνωσης της πόλης

Ο

ι θεσμοί μιας πόλης δρουν συνδυαστικά με τους νόμους του κράτους

Η

μετρική μονάδα του ύψους εξακολουθεί να είναι η πιο σημαντική

ΕΙΔΙΚΑ

Μ

εγάλες αλλαγές στην εικόνα μιας πόλης εφαρμόζονται μετά από καταστροφές

Σ

ταδιακά απελευθερώνεται δημόσιο προσπελάσιμο έδαφος

Τ

α κτίρια δεν μπορούν να φτάσουν στο max των κανονισμών λόγω ρυμοτομίας

Η

πόλη αλλάζει ταυτόχρονα παραμένει ίδια με τις καταβολές της

55

56

Σχέδιο 5.2 Η μεταβολή της διαγραμματικής διαμήκους τομής

57

Παραρτηματα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΟΚ 55

ΚΑΛΥΨΗ οικόπεδο

ΑΡΘΡΟ 15

ΑΡΘΡΟ 16 ΑΡΘΡΟ 21 0,7

ΣΥΝΕΧΕΣ ΟΠΟΥ ΔΕΝ ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΓΟΚ 73

ΑΡΘΡΟ 76 ΣΥΝΕΧΕΣ ΟΠΟΥ ΔΕΝ ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΓΟΚ 85

ΑΡΘΡΟ 17 ΜΕΣΑΙΟ ΓΩΝΙΑΚΟ

Σ.Δ. α

ό

ΑΡΘΡΟ 29 8m >=8m >=10,8m >=13,5m >=16m >16m 6ορ6

>= 2,5m

για κάθε Π ΑΡΘΡΟ 76 ΑΡΘΡΟ 21

ΑΘΡΘΟ 19

0,7 2,5m+0,05Η 0,8

ΥΨΗ ΠΡΟΣΟΨΗ Π

>=2,5

<=7,5m, 7,5<Π<10 10<Π<12,5 >=12,5m

ΙΔΕΑΤΟ ΣΤΕ ΑΡΘΡΟ 9 ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

ΑΡΘΡΟ 8 ΑΡΘΡΟ 9 70% 3,0m+0,10Η

ΑΡΘΡΟ 7 PILOTIS 50% ΙΣΟΓΕΙΟΥ

NOK ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

58

ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΩΣ ΑΚΑΛΥΠΤΑ Δ οπίσθιο όριο

ΑΡΘΡΟ 12 ΑΡΘΡΟ 14 60% 3,0m. + 0,10 Η ΆΡΘΡΟ 24

ΑΡΘΡΟ 9 0,4 0,8 1,2 1,6 2 2,4 >2,4 ΑΡΘΡΟ 15 2,5m+0,05Η 0,4 0,8 2,5m για 1,2 χαμηλά 1,6 κτίρια 2 2,4 >2,4 9m λωρίδα?

2,5m για χαμηλά κτίρια

ΑΡΘΡΟ 9 1,5*ΟΓ,ΟΓ'

ΑΡΘΡΟ 15 1,5*ΟΓ,ΟΓ'

Σ.Δ. ΓΟΚ 55

= 2,5m

ΥΨΗ ΠΡΟΣΟΨΗ ΣΥΣΤΗΜΑ Π

ΚΑΛΥΨΗ ΡΕΤΙΡΕΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΩΣ ΥΠΟΧΩΡΗΣΗΗ ΑΚΑΛΥΠΤΑ ΟΡΟΦΟΥ όροφοιοικόπεδο Ηmaxπ όροφοιΔ οπίσθιο πy όριο

ΑΡΘΡΟ 29 15 8m ΣΥΝΕΧΕΣ >=8m ΟΠΟΥ ΔΕΝ >=10,8m ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ >=13,5m >=16m >16m 6ορ+1 6+1

2 3 4 5 6

8,5m 12m 15,2m 18,4m 21,6m

ΑΡΘΡΟΑΡΘΡΟ 16 ΑΡΘΡΟ 29 ΑΡΘΡΟ 21 29 ΑΡΘΡΟ 31 - 0,7 1 2,5m, ΟΙΚΙΑ 2 2,5m ΙΣΟΓΕΙΟ

ΓΟΚ 73 για κάθε Π+2,5m ΑΡΘΡΟ 76 ΑΡΘΡΟ 21 76

=2,5

ΓΟΚ 85 ΑΡΘΡΟ 9 m λωρίδα?

0,4 ,5m για 0,8 αμηλά 1,2 τίρια 1,6 2 2,4 NOK >2,4 ΑΡΘΡΟ 15 ,5m+0,05Η 0,4 0,8 ,5m για 1,2 αμηλά 1,6 τίρια 2 2,4 >2,4

<=7,5m, ΣΥΝΕΧΕΣ ΟΠΟΥ 7,5<Π<10 ΔΕΝ ΟΡΙΖΕΤΑΙ 10<Π<12,5 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ >=12,5m

ΑΡΘΡΟΑΡΘΡΟ 17 ΑΘΡΘΟ 21 ΑΡΘΡΟ 19 21 Η=νx3,3+C ΜΕΣΑΙΟ 2 c=1 0,7 2,5m+0,05Η 2 2,5m ΓΩΝΙΑΚΟ 3 ισόγειο 0,8 2 2,5m 4 c=2 1 2,5m 5 οικεία 0

ΙΔΕΑΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΑΡΘΡΟ 9 1,5*ΟΓ,ΟΓ'>7,5m ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

ΑΡΘΡΟ 15 1,5*ΟΓ,ΟΓ'>7,5m ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

ΗΜΑΧ Σ.Δ. α Ηορ >= 2,5m 3m 4m

ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ3629 Ρ.Γ.

8m >=8m >=10,8m >=13,5m >=16m >16m 6ορ6

για κάθε Π ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ2276ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ8421

ΑΡΘΡΟ 22 ΟΙΚΙΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΜΕ ΠΑΤΑΡΙ

ΠΡΟΕΞΟΧΕΣ ΥΨΗ ΕΞΩΣΤΕΣ ΠΡΟΣΟΨΗ Π Hεξ ό

>=2,5 2,7m 3m 5m

Ρ.Γ. <=7,5m, 3m 7,5<Π<10 ΠΡΟΚΗΠΙΟ 10<Π<12,5 <3m >=12,5m <1m

ΙΔΕΑΤΟ ΣΤΕ ΑΡΘΡΟΑΡΘΡΟ 8 ΑΡΘΡΟ 9 9 οξεία 70% γωνία 3,0m+0,10Η

ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ9 9 ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ119 ΚΥΡΙΑ ΧΡΗΣΗ 9m 2,4m λωρίδα?10m 0,4 Ρ.Γ.

1,5*ΟΓ,ΟΓ' 3m ΒΟΗΘΗΤΙΚΗ 2,5m 2,2m για 13m 0,8 χαμηλά 16m 1,2 κτίρια 18m 1,6 ΑΡΘΡΟ 7 21m 2 PILOTIS 50% ΙΣΟΓΕΙΟΥ 24m 2,4 27m >2,4 ΑΡΘΡΟ 12 ΑΡΘΡΟ 14 ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ1515ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ1615 οξεία 60% 3,0m. γωνία + 0,10 ΚΥΡΙΑ Η ΧΡΗΣΗ 2,5m+0,05Η 2,65m 10,75m 0,4 Ο.Γ.

1,5*ΟΓ,ΟΓ' 5m 14m 0,8 ΆΡΘΡΟ 24 2,5m για 17,25m 1,2 χαμηλά 19,5m 1,6 κτίρια 22,75m 2 26m 2,4 Ρ.Γ.

3m 32m >2,4 ΑΡΘΡΟ 18 το φυτεμένο δώμα βλάστηση ως 3m και μέσα στο ιδεατό στερό

59

ΗΜΑΧ Ηορ

ΓΟΚ 55

3m 4m

ΠΡΟΕΞΟΧΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΞΩΣΤΕΣ Hεξ ΑΡΘΡΟ 15 36 Ρ.Γ. ΣΥΝΕΧΕΣ ΟΠΟΥ ΔΕΝ ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΓΟΚ 73 ΑΡΘΡΟ 22 ΑΡΘΡΟ 76 84 2,7m 3m 5m

<1m

60

3 1,2m

ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ 16 ΑΡΘΡΟ 36 21 1m3m 0,7 0,4m απαγορεύεται

ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ 17 ΑΘΡΘΟ 84 19

ΣΥΝΕΧΕΣ Ρ.Γ. ΟΠΟΥ 3m ΔΕΝ ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΠΡΟΚΗΠΙΟ <3m

ΓΟΚ 85 ΑΡΘΡΟ 9 2,4m 10m 2,2m 13m 16m 18m 21m 24m NOK 27m ΑΡΘΡΟ 15 2,65m 10,75m 14m 17,25m 19,5m 22,75m 26m 32m το φυτεμένο δώμα βλάστηση ως 3m και μέσα στο ιδεατό στερό

ΚΑΛΥΨΗΕΡΚΕΡ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΩΣ ΑΚΑΛΥΠΤΑ ΗΜΙΥΠΑΙΘΡΙΟΙ οικόπεδο wεξ d Hκ.εξ Δ οπίσθιο wκ.εξόριο α

1/10Π ΜΕΣΑΙΟ <1,3 3m 0,7 2,5m+0,05Η 0.4m ΓΩΝΙΑΚΟ 0,8 <1/4 προκήπιου 1/4 προκήπιου

ΣΤΟΕΣ Π

Σ.Δ.

>= 2,5m

ΥΨΗ ΠΡΟΣΟΨΗ Π β

ό

ΑΡΘΡΟ 29 8m >=8m >=10,8m >=13,5m >=16m >16m 6ορ6

για κάθε Π ΑΡΘΡΟ 25ΑΡΘΡΟ 76 ΑΡΘΡΟ 21 >=2,5 <=7,30m 7,30<Π<10,30 10,30<Π<14,30 14,30<Π<19,30 Π>19,30

<=7,5m, 7,5<Π<10 10<Π<12,5 >=12,5m

ΙΔΕΑΤΟ ΣΤΕ ΑΡΘΡΟ 911 ΕΛΕΥΘΕΡΗ Ρ.Γ.

3m ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

ΑΡΘΡΟ 16 ΕΛΕΥΘΕΡΗ Ο.Γ.

5m ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

Ρ.Γ.

3m

ΑΡΘΡΟ 11 ΑΡΘΡΟ 15ΑΡΘΡΟ 9 ΑΡΘΡΟ 9 Ε<15% Σ.Δ. 9m λωρίδα? ΚΤΙΡΙΟΔΟΜΙΚΟΣ0,4 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ 1,5*ΟΓ,ΟΓ' ( wημ=<2.5m 2,5m <=7,30m για 0,8 χαμηλά 7,30<Π<10,30 1,2 κτίρια 10,30<Π<14,30 1,6 ΑΡΘΡΟ 7 14,30<Π<19,30 2 PILOTIS 50% ΙΣΟΓΕΙΟΥ Π>19,30 2,4 >2,4 ΑΡΘΡΟ ΑΡΘΡΟ 12 ΑΡΘΡΟ 16 14 ΑΡΘΡΟ 2 ΑΡΘΡΟ 22ΑΡΘΡΟ 15 ΑΡΘΡΟ 15 1/10Π 60% 3,0m.

3 0,6m + 0,10 Η Wημ=< 35% 2,5m+0,05Η <=7,30m 0,4 1,5*ΟΓ,ΟΓ' <=2 5 περιγράμματος 7,30<Π<10,30 0,8 1,4Δ,1/4δ ΆΡΘΡΟ 24 συνολικά του 2,5m 10,30<Π<14,30 για 1,2 για τις ημ/χ χαμηλά 14,30<Π<19,30 1,6 όψεις κτίρια Π>19,30 2 0,5m 2,4 σε εσοχή >2,4 1/10Π <=2

ΑΡΘΡΟ 8 ΑΡΘΡΟ 9 70% 3,0m+0,10Η

61

62

63

Βιβλιογραφια Βιβλία Αραβαντινός Αθανάσιος, ‘Πολεοδομικός Σχεδιασμός’, Εκδόσεις: Συμμετρία 2007 Σακελλαρόπουλος, Χριστόφορος Π. Μοντέρνα αρχιτεκτονική και πολιτική της αστικής ανοικοδόμησης. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2004. Χαρίτος, Χαράλαμπος. Βόλος, 1881-1955 : Ο χώρος και οι άνθρωποι. Βόλος: Δημοτικό Κέντρο Ιστορίας και Τεκμηρίωσης Βόλου ΔΗ.ΚΙ, 2004. Χαστάογλου, Βίλμα. Βόλος: Πορτραίτο της πόλης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα. Βόλος: Δημοτικό κέντρο Ιστορίας και Τεκμηρίωσης Βόλου, 2007. Άρθρα Θωμάς, Γίωργος. “Τα επαναστατικά κινήματα στην περιοχή του Βόλου” στο Ο Βόλος και η περιοχή του στην ιστορική τους διαδρομή, “, Βόλος, 2004, σελ. 225-249.” Γραφικές Τέχνες “ΠΑΛΜΟΣ, 2004. Σαρηγιάννης, Γιώργος. “Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΣΑΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΕΩΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ - Attikipedia.” 12ο τεύχος ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, 1978. https://attikipedia.sadas-pea.gr/%ce%b7-%cf %83%cf%85%ce%b3%cf%87%cf%81%ce%bf%ce%bd%ce%b7-%cf%80%ce%bf%ce%bb%ce%b5%ce%bf%ce%b4%ce%bf%ce%bc%ce%b9%ce%ba%ce%b7-%ce%bd%ce%bf%ce%bc%ce%bf%ce%b8%ce%b5%cf%83%ce%b9%ce%b1-%cf%83%ce%b1%ce%bd/. Σαρηγιάννης, Γεώργιος Μ. “Πολεοδομικός εκσυγχρονισμός σε ελληνικά πλαίσια. από τα σχέδια πόλης στην εμπορευματοποίηση της μεγαλοαστικής κατοικίας.” In Attikipedia, 32, 2005. https://attikipedia.sadas-pea.gr/%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%83-%CE%B5%CE%BA%CF%83%CF%85%C E%B3%CF%87%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%83-%CF%83%CE%B5-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7-2/. Τσαμπάζη, Αμαλία. “Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός 1929-2020. Από την πρώτη θέσπιση κανόνων στον εξορθολογισμό και την απλοποίηση.” Delta Engineering, August 21AD. https://www.deltaengineering.gr/blog/. Διπλωματικές εργασίες Αλαμανιώτης, Άγγελος. «.Ο ρόλος των θεσμών στην εξελικτική διαδικασία των πόλεων: μελέτη της περίπτωσης του Βόλου» Διατριβή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, 2018 https://doi.org/10.12681/eadd/43215. Ξενάκη, Άρτεμις. “Νέος οικοδομικός κανονισμός και σύγκριση με τον παλιό.” Διπλωματική Εργασία, 2013. https://dspace.lib.ntua. gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/7963/xenaki_a_nok.pdf?sequence=1. Παπαδάμ, Βασιλική. “Αστικός χώρος και νομοθεσία.” Ερευνητική Εργασία, 2014. https://www.greekarchitects.gr/ gr/%CE%B5%CF%81%CE%B5%CF%85%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CF%82/%CE%B1%CF%83%C F%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CF%87%CF%8E%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%AF%CE%B1-id10364. Τσαπούρη, Ι ., A. Οικονόμου, Κ. Κούντριας, Ε. Α. Θωμοπούλου, and Α. Ρ. Βούζα. «Εγκαταλελειμμένα και Κενά Κτίρια στο Ιστορικό Κέντρο του Βόλου: απογραφή και προτάσεις βιώσιμης αποκατάστασης και διαχείρισης,» Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, 2018. https:// www.researchgate.net/publication/326131112_Enkataleleimmena_kai_Kena_Ktiria_sto_Istoriko_Kentro_tou_Bolou_apographe_kai_protaseis_biosimes_apokatastases_kai_diacheirises.

Woditsch, Richard. “PLURAL - Private and Public Spaces of the Polykatoikia in Athens.” Thesis, Berlin University of Technology, 2009. https://www.researchgate.net/publication/307961578_PLURAL_-_Private_and_Public_Spaces_of_the_Polykatoikia_ in_Athens. Πρακτικά συνεδρίου Γερολύμπου, Αλεξάνδρα. “‘Ο ΓΟΚ και η νεοελληνική πόλη 1920-1985: Από την συνολική πολεοδομική αντίληψη στη ρύθμιση της ιδιωτικής κερδοσκοπίας.’” Academia.edu, 2017. https://www.academia.edu/19818597 Μορτάκης. Φίλιππος “Ιστορική αναδρομή στο νομοθετικό πλαίσιο που επηρεάζει την αρχιτεκτονική δημιουργία.” In Ημερίδα ΣΑΔΑΣ - ΠΑΕ. Αθήνα, 2007. https://www.sadas-pea.gr/archive/2000-2011/mortakis.html. Δημόσια κείμενα Ζυγούρης, Αθανάσιος, Ευαγγελίνα Μανοπούλου, and Γεώργιος Παπαγεωργίου. “Εργασία επί του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού, Νόμος Υπ’ Αριθμό 4067.” Ιωάννινα: Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, Τμήμα Ηπείρου, May 2012. http://www.teeepirus.gr/files/article/file/omada_ergasias_nok_N.4067.pdf

64

Ομάδα εργασίας. Επανεξέταση χωροθέτησης στοών στο δήμο Βόλου. Τμήμα Ν. Μαγνησίας: Τεχνικό επιμελητήριο Ελλάδος, 2006. http://library.teemag.gr/B/79a.pdf. Χριστοδουλάτος, Κ ,“Αιτιολογική έκθεση για την έκδοση υπουργικής απόφασης, Θέμα :Χαρακτηρισμός ως διατηρητέου κτιρίου που βρίσκεται επί Ερμού και Μαυροκορδάτου στην πόλη του Βόλου (Ο.Τ. 576),” 5. 27. 2016.. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γενική Δ\νση Πολεοδομίας, Τμήμα διατηρητέων κτιρίων. Πηγές Προεδρικό Διάταγμα της 03/04/1929. «Περί Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού». ΦΕΚ Α΄155, 22/04/1929. Βασιλικό Διάταγμα της 09/08/1955. «Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός του Κράτους - ΓΟΚ/1955». ΦΕΚ Α΄266/ 30/09/1955. Νομοθετικό Διάταγμα της 08/1973. «Περί Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού». ΦΕΚ Α΄ 124, 09/06/1973. Νόμος 1577/1985 Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός (Γ.Ο.Κ)- ΦΕΚ 210/Α/18-12-1985 Νόμος 4067. «Νέος Οικοδομικός Κανονισμός». ΦΕΚ Α΄ 79, 09/04/2012 Βασιλικό διάταγμα της 31/07/1882 «Περί κανονισμού της ρυμοτομίας του πρώτου και δεύτερου τμήματος της πόλης του Βόλου», ΦΕΚ 89/29.8.1882 Βασιλικό διάταγμα τις 30/04/1883 «Περί κανονισμού της ρυμοτομίας της πόλεως Βόλου», ΦΕΚ 181/5.5.1883 Προεδρικό Διάταγμα τις 05/04/1930 « Περί αναθεωρήσεως και τροποποιήσεως του σχεδίου πόλης του Βόλου»ΦΕΚ 102/Α,5.7.1930 Νόμος 3278 «Περί επιβολής εφ’ άπαξ εκτάκτου εισφοράςυπέρ σεισμόπληκτων Βόλου» ΦΕΚ 169Α.4.7.1955 Νομοθετικό διάταγμα τις 11/06/1956 «Περί επεκτάσεως ρυμοτομικού του Βόλου» ,ΦΕΚ 144Α,23.6.1956 Νομοθετικό διάταγμα. 14-6-1958 «Περί καθορισμού τωνόρων και περιορισμών δομήσεως των οικοπέδων του ρυμοτομικού σχεδίου Βόλου, ΦΕΚ 89/Α .14.6.1958 Προεδρικό διάταγμα 4-11-1978 «Περί καθορισμού συντελεστών δομήσεως και τροποποιήσεως ενίων όρων και περιορισμών δομήσεως του εγκεκριμένου ρυμοτμικού σχεδίου Βόλου και Νέας Ιωνίας (Μαγνησίας)» ΦΕΚ 571/Δ΄/1978 Υπουργική απόφαση τις 15-9-1981 «Περί πλαισίου οργάνωσης της ευρύτερης Περιοχής Βόλου και Λάρισας και γενικών κατευθύνσεων των ρυμοτομικών σχεδίων των αντίστοιχων πόλεων» ΦΕΚ 551/Β/15.9.1981 Ιστοσελίδες Δικτυακός τόπος για το συνθετικό εργαστήριο «Εισαγωγή στον αστικό σχεδιασμό. Μεθοδολογία, ανάλυση, απεικονίσεις», μάθημα του 2ου εξαμήνου του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης της Πολυτεχνικής Σχολής ΑΠΘ όπως διδάχθηκε κατά τα έτη 2009-2013.https://urbanintrostudio.wordpress.com/ e-ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ Γεωγραφική Αναζήτηση Πληροφοριών http://epoleodomia.volos.gr/ Δήμος Βόλου, Διεύθυνση υπηρεσίας δόμησης http://gis.epoleodomia.gov.gr/v11/#/22.9516/39.3589/19 “Τεύχος προκαταρκτικών εισηγήσεων Οικοδομικού Κανονισμού – ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ,” https://www.sadas-pea.gr/tefchos-prokatarktikon-isigiseon-ikodomikou-kanonismou/. Διαδικτυακή κοινότητα για μηχανικούς https://www.michanikos.gr/ Διαδικτυακή κοινότητα για μηχανικούς https://emichanikos.gr/ Νομοθεσία για μηχανικούς https://www.technologismiki.com/nomos/index.html?nomos.php Blog ανάρτησής αρχειακών φωτογραφιών Βόλου https://volosmagnisia.wordpress.com/magnesiastoperasmatouchronou/ Δημοτικό κέντρο Ιστορίας και τεκμηρίωσης Βόλου https://diki.gr/, http://81.186.130.244/

65

66

6